• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

në noterin e Padovës. dhe nga një testament I vitit 1501). E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. sulltan Murati II. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Shkodër ( sipas dok. intelektual. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V.pamje ideale. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). si ta duan dhe mbrojnë atdheun. Barleti njeh lufra të drejta. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. 1461. psikologjik. Mustafa Pasha. pastaj me Mustafa Pashën. fjalime të gjata. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. të mesmet në Venedik. më 1450 me sultan Muratin e II. afër Dibrës). Dibër dhe Itali. në Krujë. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut.renegat shqiptar.ushtarak dhe me portrete si etik. Barleti njeh lufra të drejta. përskrime të natyrës dhe personazheve. Ali Pasha. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. 4 . Ballaban Pasha . Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Personazhet: Skënderbeu. ka kultura të huaja. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët.armiq. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. dialogje të palëve luftuese. Ndahet në 13 libra ose kaptina.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). 1451). Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Mehmeti i II . Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444).

1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). italiane dhe sërbe. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Gur të Bardhë të Matit. Zamputi thotë se ishte komplot). Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Shkodër. Obod dhe më I besueshëm Venedik. 5 . Tivar. Tema: vargje nga bibila. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar.sh. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. botoi 4 vepra. Aktivitetet: meshtar i një kishe. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. Gjuha është gegërishte arkaike. pa kopertinë. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. nuk pati sukses. Sipas E. Shkollimi: rrethin familjar. për vendlindjen.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. ndërsa I. 1618 në Romë. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine.organizimin e kryengritjeve.

Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. Kallmet të Zadrimës. Biblike. 1628 në Loreto. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip).KRIJIMTARIA LETRARE 1. motivin e vajeve. Romë 1621. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. 4. Shkollimi: mësimet e para në familje. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. Poezitë janë me motive: 1. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. 1635 kreu studimet. Romë 1621. 3.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. Familja: e shquar e Bardhajve. 2. Religjioz . 2. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Budi ka shkruar 3 200 vargje.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Vdiq:1643. Personale. Romë 1618. 6 . Romë 1635. Kombëtar. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. VII.Kaini vret Abelin. Doktrina e kërshtenë. 2.

Becikemit. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. 1685. Prishtinë. Shkollimi:mësimet e para në familje. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. shqip. 7 . i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. 1682 strehohet në Dubrovnik. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. foljet në paskajore.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). Të primtë përpara letërarit. Vdiq:1689. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. dhe me urdhrin e Papës. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. italisht. ab. 2. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . Përdori alfabetin e paraardhësve. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. me rimën ab. lidhëzat. dhjetor. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. Ndahet në 2 pjesë: 1. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. -Krijimi I Rrozullimit. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. Origjinën e familjes së Kastriotëve. 113 proverba dhe 2 biseda. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. Ka 2544 fjalë. Ai shënon emrat në të pashquar. cc. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Padovë. kthehet në Shkup më 1683. turqisht. ab. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. ndajfoljet. strofa tetëvargjëshe. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth.

Flitet për Shën Mërinë. për fëmijërin e tij. e zgjidhë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. vepron sit ë gjitha nënëat. Përmend toponime si Prizrenin. nënën e tij. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. e quan pëllumb. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës.Mbusat. 2. e puthë.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. nuk i jep sosë. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. 8 .Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. e mban në duar. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. i do shokët dhe e duan. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. poetike. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. e shtrëngon në kraharor. edhe për vendimin që të martirizohet.nëna e Krishtit. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. ndërtimin fizik dhe psikik. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. e lidhë. Vdiq:1788. e lëmon. nuk kujdeset për të. i jep sisë. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. Pashtrikun etj. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. Aktivitetet: 1751. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. Romë. e cila dallon nga personazhi biblik. fshatare dhe grua e rëndomtë. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve.

kasidet.të varfërit (servilët. “ilahi”. 1. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. Temë fetare: 1. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. “ Mevludi” etj.vezirët. Gjerdeku i vashës. Starje të Kolonjës. 1749 2. Vendi i ngjarjes: fshat. 9 . myftiu. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. Munafiku. humored. apo dituria. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. elife. mevlude. moral-estetik. Gratë e va. karakterit për të fituar para. nostalgji. Shkollimi:medresen në lindje. pashallarët. krahasime. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. Trahani. epitete. sahanlëpirësit. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. social dhe fetar. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). gazelet. klerikët (i pari i fesë. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. kyrët e vaizët) 3. myderrisi. mundqarët. Bahti im. Ka përdorur metaforën. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. tregtarët. patriotizëm . sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. veçmas distihët e katrenat. jofetare si: poemat. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). paskrupulliteti. feudalët (mbreti. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. përmbledhje poezish “Mexhnua”. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. zejtarët) 2. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. XVIII gjatë tërë shek. satirat. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. XIX. Përdorën gjuhën shqipe. divanet. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. hipokrizia etj. moralit.

Zaptimi i Misolongut Poema: . Konispol. 10 . hokabaza. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. Jofetare: Poezitë: .Jusufi e Zylejhaja.Erveheja. në Kairo studioi. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Gjirokastër . rrënuese. e të sëmurë. bëhet mjek i syve. Konispol. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Shkollimi: medresen në Konispol. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata.cvlitëse. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. edhe atë 12 muaj në vit. trahanin. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. puna sakrifica. 1818-1820 . ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . merret me krijimtari përkthyese.intelegjenca.Gurbetlinjtë .Bekriu . BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Vdiq:1844. pijanece.

janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. Kult.sh: të faraonëve. Rrëfimi për përmbytjen etj. prandaj kjo let. Epi për Lugalbandën.gjysëmperëndi.nga India e Irani. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore.popull indoevropian. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. 11 . Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. shqiptare etj. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. është me përmbajtje religjioze dhe laike. Kjo let. ka qenë i zhvilluar edhe epi. kozmogonike. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. romake. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere.e. Sumerët. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi.r . greke.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. është degë e shkencës mb letërsinë. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.sh. sumero-asiro-babilonase.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. lufton kundër Humbabës. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve.e. indiane. vepra që shquhen me idetë. sot të zbuluar afër Bagdadit. Të tillë janë: Gilgameshi. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. Kozmogonike. sumere-asiro-babilonase. Botërore.flasin për historinë e perëndive.r. P.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. Heroike. kineze. Mitologji. heroike Teogonike. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. ndryshe quhet let.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Çdo popull ka mitet e tyre p. Miti dhe Mitologjia Mitet.

me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. Themelues i Urukut. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. jo të luftës dhe të guximit.r. Këta dy luftuan kundër një të keqe. ai ia tregon një bari në fund të detit. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja.të 7 dha urdhër për ta varrosur. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. Krijues i një mbretërie të pasur. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. Bisedon me hijen e tij. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. vdekja e Enkidujit.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. Atij i mbeti vetëm një shpresë. dhe e kupton tmerrin që e pret. XVIII p. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. por nuk I dihet autori. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. XXII deri në shek. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. aty nga shek. por me përmasa shqetësuese. dhe mbret i saj. 12 . krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. Tregimet për Gilgameshin. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. Humbabës. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. gjyshi i tij Utnapishtimi.e.se njeriu është i vdekshëm.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. nuk i linte të bashkohen. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. veçmas i mundonte të rinjt. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). Perënditë i pranuan ankesat e popullit. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. se edhe ai një sit duhej të vdiste.

IX p. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji.grauja e tij Andromaka). Hektori lufton me Ajaksin.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. fituesi e merr Helenën. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. Subjekti: Shkaktar i luftës.e. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. me ndihmën e perëndeshës Athina. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise.e.700 vargje e ndarë në 24 libra.r dhe shek.r.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Hektori (sypatremburi.e. me grekët dhe kundër tyre. në bazë të alfabetit grek. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. Greke. Parisi në duel me Menelaun. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. i vë themelet e let. Me këngën XXIV. e shpëton Apoloni. 13 . Parisin e shpëton Afërdita. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. i biri i mbretit Priam. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit.

Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. Posejdoni.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. zoti i detit. në anën e Trojës. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. ku ndikojnëe edhe perënditë.gruaja e Hektorit.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Hektori. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. takohet me Telemakun birin e tij. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Agamenonin.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. shumë mësitë e duan dorën e saj. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. përfaqëson njeriun e kohës. Andromaka. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. paraqitet pak më i kompletuar. Agamenoni. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. është burrë e prind i kujdesshëm. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Akili.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë.gjithashtu hero i madh. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Biri i Odiseut. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Penelopa. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. Odiseu. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. me karakter të fortë. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. Akilin.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës.hero i madh i epikës greke. 14 .

kishte një vajzë.Safo njihet si poete e epitalmeve. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). kishte formuar shoqatën e femrave. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. ngjarja mbaroi tagjikisht. e cila thotë: . 15 . BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. të cilin e krijoi Afërdita. të cilën e lëndon moralisht. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. Bijë e një aristokrati. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). kërkon shpëtim nga Hymena . lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. shtëpia e shërbtorëve të muzave. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. fytyrë hyjnore. të virgjëreshës.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. jetoi në shek. i pafat‟‟. Përbëhet: 1katren. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. epiteti. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet.e. u martua me një aristokrat. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti.r. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu..Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. o hyjneshë e madhe. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. të cilën e quantë. KORI II Me motiv autonimik. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . të një vajze të pamartuar. VI p. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat.Me epitet si : Afërdita e amshuar. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. hyjneshë e madhe. vargun e 4 në 5rrokësh..

Tragjeditë e para. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . tragjedia e parë Persët.e. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. Një ditë duke ndenjurnë fushë. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës.. 525 p. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia .Eskili Fazën e let. por mbështeti demokracinë. i largohet legjendave.baba i tragjedisë”. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin.e. V-Ivp. në moshën 40 vjeçare. shkon në Sicili.gjeni i tragjedisë”. ku merr pjesë edhe vet.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu.e. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. njihet .e. vdes në vitin 456 p. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore.. për nga vlerat . ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. dhe kështu vdes Eskili. ndërsa kori këndontë këngë lirike. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. Dari flet për humbje të mdha.r me prejardhje aristokrate. Korifeu. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. Orestina”. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. biri i Darit. VII-VI p.. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës).

Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. Vdiq në vitin 388 p. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. fjala komedi nga gre. të birin. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Subjekti. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike.e. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. zbuti kafshët etj.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. Komodia. të dëgjojnë. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. ndërsa komedia nga këngët follike. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. Prometeu lidhet për shkëmbi. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore.e.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . perëndinë e zjarrit. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz.Kleonit. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. prej 44-50. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. sot njohim 11 prej tyre.r në moshë të re La një numër të madh komedish. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. Zeusi e angazhoi Hefesin. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. shoqërore e kulturore. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. që të mos zhduk racën njerëzore. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia.

kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale.r .e.e. shkroi 6 komedi dhe Katoni. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para.e. të fundit të republikës. këngët triumfale. fjalët e urta etj. në atë skllavopronare. c) Periudha e shek. greke. gojëprishur e çalamnë. këngët e vajeve. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. Tema: Problemin e kritikës letrare. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. me fytyra të mbuluara. konsiderohet si vazhdim i let.llogaritet si histogra e orator. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. fillon në mesin e shek. Let.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. Tribali. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. konsiderohet si Homeri romak. dueli përfundon me fitore të Eskilit. zhvillohet nëpër dia periudha. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. Letërsia romake.r . romake. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. Herakliti. Koha kur formohet polisi antik.r vazhdon deri më 476 p. II. II deri në vitet 30 p. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. në rolin e gjykatësit. republikane që arrin derin në vitin 30 p. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme.r . romake. në kohën e helenizmit të let. zhvillohen himnet e kultit. ku secili mbrohet me kundërargumente. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. Posejdoni. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. b) Periudha e shekullit të parë të let. III p. Eniusin nga Kalabria italo-grek. në atë klasore.e.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. zhvillohet deri në mesin e shek. të heshtur. III. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore.e. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. me rrecka. epokën e let. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. por edhe poetin e varfur.

këndoheshin këngë për dashurinë. prej viteve 30 p. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. kur shkatërrohet perandoria romake.e. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. V let. Aula Geli. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. koha kur sundon Augusti.r deri në vitin 14 e. Plini i Ri-orator produktiv. romake. c) Letërsia e vonë romake. zhvillohet nga shek. Tibuli-poet i dashurisë. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Ovidi-poeti elegjiak. Tit Livi orator e moralist. apo më të shkurtra. Nga një familje e qytetarëve të lirë.r në Mantue.poet i shquar i epigrameve. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. Fedriefabulist.e. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. I deri në shek II.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. II e deri në shek V. Kuintiliani-retorist. dhe filloi të merret me poezi. Atika etj. Horaci. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Juvenalisatirist. Katuli.e. Letra miqve.retorika.e.r. por për shkaqe objektive e la . .r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Punoi si avokat. Vdiq në vitin 90 p. paraqitet publicistika. Nga shek. Apuli etj. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Më të njohur janë: Petronie-prozator. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Marciali-me epigramet. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. elegjive retorike et. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje).satiristi më i madh i kësaj periudhe.Italia Veriore. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. G Gjat shek.

Kur Eneu largohet nga Kartagjena. Eneu bën dyluftim me Turin. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. e takon Didonën. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. Butrint. Sicili. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. blegtoria dhe bletoria. Didona bën vetvrasje. ajo si flet.talike. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. të cilës ia kishin vrarë burrin.Iliadës. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. grua mjaft energjike. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. ashtu si Hektori nga Akili. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. Rrugës për Sicili. Eneu zbretë edhe në Kumë. në prani të elementeve mitologjike 20 . Këtë qytet e krijoi Didona. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. bie nga shkëmbi. Sicili e Romë. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. pemtaria me vreshtarinë. gruan e Hektori. dyluftimi i Euralit dhe Turnit.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. i cili vritet. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Eneu e merr rolin e Akilit. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. lufton kundër Mezencit. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve.depërton në botën e nëndheshme. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. takohet me të atin Ankizi.

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari ..Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .ekonomik. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori..Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.kulturor.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX. poemën Këngët e Milosaos..Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si . shkruar 1846.kultura.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë .. Bullgarisë dhe Greqisë..Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës . Perandoria Osmane .Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos . ..Kjo letërsi fillon me poemën ..Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .përpilimi i platformës së qartë. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.politik dhe kombëtar. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.popullor..Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës . nuk ka kulturë..XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.Këtu përkundër që u fuqizuan .Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës. Sërbisë .Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë ..Ajo ekzistoi 3 vjet.Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh..Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe . për mjerimin politik..përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi . vetëdija e ulët kombëtare.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.

de Rada në Kozencë nxorri revistën .Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe. Pogradec.DE.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.i kundërvihen realitetit. peizazhiste.më 1897 A.në Blinisht(1639). KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.filloi të mbledhë këngë popullore.pasi u lirua ishte shum i varfër. 1839. 3. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .përmbajtje.Rada me titull Arbëresh i Italisë .Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).rrah tema filozofike.shoqërore.lëvizja nuk pati sukses. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.në Pdhanë(1638).D.Më tepër spceifizohet poezia lirike.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.më 1897 F.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.më 1888 .Vreto.u dënua me gjashtë muaj burg.më1834 .VEPRA POETIKE 1.Numidët . J. romantikë europian dhe italian. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.Poema epike Skanderbeku i pafan .Lexoi shkrimtarë antik .Qemaili etj.I.. I shoqërisë .Logoreci.. P.Konica nxorri revistën Albania.RADA 1.tragjedi 1846 22 .Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .Gj. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.Poema epiko-lirike Serafina Topia . ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Qiriazi-Dako.kolgjin e kreu më 1883.fetare .Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.M.Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.në Egjipt dhe në Sofje. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .Flamuri i Arbërit‟‟ .së lavdishme.S.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .VEPRA DRAMATIKE 1.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Papa K.Kombi shqiptar‟‟.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .pastaj në Kolonjë ...Vasa .Napoli .Negovani.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Më 1848 J.më 1883 J.Naço revista Shqiptari.Napoli 2..Qiriazi.I stambollit i shoqërisë ..Lorekio në Itali nxorri revistën . 1872 2.më1888 në Bukuresht nga N..për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.erotike .Bashkimi‟‟ .Kemi përdorim të alfabeteve si .Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.1836. figuracion dhe metrikë nga folklori.

ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.1866 3.2. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .Autobiologjia .Rapsodi e një poemi arbëresh . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .e torturon veten.ka dashuri konstante ndaj atdheut .Testamenti politik .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. 1894 4.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .VEPRA SHKENCORE 1. për hir të dashurisë ndaj atdheut.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .Parimet e estetikës.është dashnoe e zjarrtë. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. Serafinës dhe Bozdarit.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . largohet nga atdheu . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme. Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . dashnori i parë i Serafinës . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.përballon ndarjen nga dashuria e parë.tragjedi 1891 3. Bozdari . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . 1902.1861 2. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit . pasi e vret një turk . Serafina është romantike .vajton buzë detit. turkun .Sofonizma.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.Serafina . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore.Radavani është antitezë e Bozdarit. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve .Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . më vonë kthehet . 1898-1899 5.Tema është romantike . dashuri ideale naj femrës . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .ëndrrat vajzërore.Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . 23 .

poashtu mblodhi këngë popullore. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada. atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror.Vantisana princeshë turke .Goneta një femër e dhembshme.Elbasan . fabula .De Rada pasqyron të madhërishmen . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. tragjiken e kohës së Skëndërbeut . Kozencë 1894. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide .dukuritë shoqërore-morale) . Mirditë. gramatikë .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.XV. satira .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë. romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe. shkencë . si Krujë .Shtohet galeria e femrave . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .Himarë etj.Dibër . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit ..Shkodër .Il Canzionere albanese‟‟. kishte krizë materiale .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare. vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .

jeta e të burgosurit . 1858 5.dialog të gjallë.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe . Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë..Miloshini.Virgjeria.ndërtim të konflikteve.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë..Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën..Drama .Poema . koprracinë.Drama:Sofia..I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Guidhja e Kusari 3. këngëve liturgjike .Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.shqip. gënjeshtrën.Kolluqi e Serafina.italisht 2.Malia 4. Fjalor italisht-shqip 7.botuar më 1848. mirkuptimi në mes njerëzve. Gërsheton idetë romantike si .Melodrama:Pjetër Shtertori.Përmbledhje e lutjeve .Bija e mallkuar‟‟ italisht .Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5..Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike . takimi me të birin . Mënyra e botimit:Pjesërishtë .italisht.1. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Romane:Sofia Kominiate .poemë. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat. arratisja .Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Gërsheton edhe idetë demokratike si . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 . italisht .Përmbledhja poetike.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën. I burgosuri politik .Romani .përtacinë. Përralla nga Ezopi 6.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Poema .Miloshini e Pjetër Shini.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Novela:Panaino e Delia.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .R 3..llafosjen.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .Poema .poemë .1850 4.Ushtari shqiptar.D..

Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).blegtorëve.intrigant. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).ritet familjare. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .xheloz.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë). traditat.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve . vallet . 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.Miriani shqetësohet tepër.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. Të ndërfutura:këngët .Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit. 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake. bareshave.e çiltër. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). Personazhet:kanë tipare romantike Emira .Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.i dashuri i Emirës Gjergji . Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.besnike) Miriani .e sinqertë.

Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.Trëndafila e gjemba‟‟. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja ...Burgimi im‟‟.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË . Veprat e Pashko Vasës janë : 1. Vepra I. sundimin mbretëror .. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. Vretuan etj.. Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .. përçarja kombëtare dhe fetare . për problematika.italisht . frazeologjisë .. 6.Poezia . degradimi e turpi. frengjisht 5. për atdhetarizmin . vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë.(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik ... Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).Pashko Vasa .Bardha e Temalit‟‟(1890). poshtërimi familjar . Tema : universale . pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë . 7.MORI SHQYPNI .IV .Mori Shqypni . e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit.. i strofës .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) . E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit).figuracionit/ 3.Romani autobiografik .II.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .Vëllimi i poezive . së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .III..Romani .Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.frëngjisht.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(.

Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. Drandja .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës.. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: .BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. i martuari me Bardhën. Osman Pasha . për zakonet). në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi.Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. Luli . Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 .ANALIZA E ROMANIT .Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. Jak Kola. Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij . Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .. motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë). Pashai i Shkodrës .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti .por në linja të kundërta.

Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.Poema .BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). 1. 2.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore ..Përmbledhja .KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3.. 29 .Poezia e gjatë . botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS . Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.Disa poezi‟‟ 1847 2..Në Palermo kreu edhe drejtësinë. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.Topografia e Palac Adrianos .Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906). edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Vepra shkencore : 1.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.Të zezat tona‟‟ 1870 4.nisen në luftë për.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.zulm e varr‟‟.. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).dashurohet në e parë .. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.dashurohet në e parë.Poema romantike .Veprat letrare 1.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.

.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën .mbirja e pemës.Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti . 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.Mara – e dashuruara në Nikun . Aktivitetet: 1848. Zefi vizitoi Brazilin .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Lufta që përmendet është .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara..Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.Zulm e Varr‟‟.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet . Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin.. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes . 30 .trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. folklorin.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .Lufta e Valkalit‟‟. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Kur u kthye jetoi si një i varfër.zakonet. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .

. në Buenos Ajres . . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . me pozitën e saj .botuar 1860 .Detari‟‟ . .Ditari‟‟.Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore..na la pa mëmëdhe‟‟... Për vdekjen e Pjetër Irjanit. protesta .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën ..Zotit‟‟ .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . 1893 – botoi baladën në italisht ..për të ardhmen e arbëreshëve etj. akuza nda padrejtësisë etj. . Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . . .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.Për lirinë e Venetisë‟‟.Ushtari i kthyer‟‟.flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun.. gëzimin . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur).Zonjës Elena Gjikë‟‟ .Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon.Rrotullupë‟‟. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë..shkruar 1860 . sidomos me formimin e saj intelektual . 1897 – botoi poezinë .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .Flamuri për të është sikur nusja. Bubullima .vatra na thërret‟‟.Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.. .Për lirinë e venetisë‟‟. te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . dashuri ndaj atdheut të të parëve .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : .Rrotullupë‟‟(vrull) . flet për fatin e atdheut.. 1898 – botoi vjershën .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. flet për ata si Xhavella . ish në moshë 16 vjeçare. 1883 – botoi përmbledhjen .. optimizmin ..... 31 .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. luftë që e kish pritur gjatë kohë . 1860 – shkroi poezinë e parë . flet për luftën çlirimtare të Venedikut . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .

Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. greqishtja e vjetër .. por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë . poeti e paraqet portretin e vajzës . Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . në kontraste si gaz-vaj. gjimanz mësoheshin frengjishtja . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. Për sa i përket dihotomisë së parë .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . lektisje . dhembje .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. me helme.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. Viziton 32 . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ .Zosimea‟‟.vetmi . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut .Kujtim‟‟. anglishtja e italishtja. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . trauma . dhe me një përfundim të hidhur .gaz-psherëtima.sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. lind në kontaktin e parë .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit.Dashuria e Serembes është dihotomike . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .. kontaktin e parë .Kthehet dhe punësohet në Berat . bir i Halit dhe Emine Frashërit. psherëtima . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike .dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. me një vazhdim deri në finale .Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . ky kontakt ralizohet në kishë . vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh.ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. Sarandë .N.. megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë.

Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje. erotika .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve.Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.. .. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.. 33 . Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.1887.shkruar në shqip. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve . ..besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht. .vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟. .Motivi i kësaj poezie është i ri .Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit. Shqipëria .Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare..Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Për se?‟‟..atdhe‟‟ ..Tema . .Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike. ...atdheu‟‟.si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin ... historia .Shqipëria‟‟.(arsimimi).. Për se? Gjuha jonë . Tradhtarët.Drita‟‟ më vonë u quajtë . .Ai beson se .Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .Shkruar në gjuhë të huaj.Prej 1886 do të botojë në shqip. Korça .Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .Dituria‟‟. Shpreh .Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët. filozofia .Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .1884.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës..Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve. Poezitë me motive atdhetare janë: .atdheu‟‟.nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë..Shpreh‟‟.Gjuha jonë‟‟.Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .përkrenaren e Skenderbeut .

Poemat me motive atdhetare janë: .lumturia që sjell dashuria e kontaktit.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin.jetë ideale‟‟.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. . faqet.Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore...apostrofë e madhe‟‟.Bujqësia ka të bëjë me bujkun . shtërpari . toponimet . pemëtarinë . Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . gojëdhënat . 34 . lektisja .bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë. tradhtarët e pabesë.Gërshetohet miti .Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike. stopani .kënaqësia. këmbët .Poema është një epope për Skenderbeun.Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se ..vendin .Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .trupit .kohën.balli-hënë.. identitetin. shpreh botën intime të Naimit. mallkimet..Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria.Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .. atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet. plaga .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një . viktimizimi sesa gëzimi.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht..Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. baresha me llërët e përveshur . se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.Bukë e mëmëdheut zëntë . shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një . balli .ska asgjë të përjetshme . kraharori . pamja e fytyrës..lutjet .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).Për Naimin ka rëndësi ..Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore. bimësinë .Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut. sytë .Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi ..Tema është historike... humanizmi dhe fizikumi. qëpallat . botës psikike .Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .. emrat e personazheve . .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. pulpat .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . llërët . Anatema e kësaj poezie është .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria .Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje. flokët-dritë qiejsh). fushat pjellore .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV. emrat e popujve etj.Bukuria‟‟.Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .

(sipas aspektit poetik dhe personal). reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut .. por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. bilbili .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. 2)Natyra dhe ligjet e saj..Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . gëzimi-dëshpërimi . ai impresionohet nga yjet ..temperamentit . 35 .Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili .poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . .(sipas aspektit filozofik).Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë.Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.. . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit.Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . me atë se bota është pa krye .Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? . pas ditës vjen nata .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. .. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij. bukuria e qiellit . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. reja . fushat .Filozofi‟‟. lumi .. teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric. .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p.ka simbolikë të : krijuesit . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).sh pas dimrit vjen pranvera .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . humanistit dhe filozofit. malet . fenomenet e funksionimit të natyrës ..Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike ..Qielli‟‟.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? .Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.Filozofia e Naimit ka dy burime.Qershori‟‟. ringjalljen e natyrës . .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. karakterit . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . të folurit . pas të mirës vjen e keqja. arsyen.Fjalët e qiririt‟‟. emocionet . . kaltëria . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. dëshira – dhuna .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . pa fund dhe pa anë. i dha mendjen . prirjeve . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike.Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare.

SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë. 36 . 1878-boton gaz. Bashkë me P. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.Libi. 1900-profesor i gj.antike në “Garibaldi”.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.Pirruas etj. 1890-diplomon në drejtësi.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.të mesmen dhe universitar të zhvilluar.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. 1871-shkon në Stamboll. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .Teutës. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare. Dhe let. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.Osmane dhe konferencën e Berlinit.shqipe në Instituin Oriental. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit.projekton të ardhmen e Shqipërisë.studion let. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.veçoria gjuhësore faktet historike.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë. 1874.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.Frashër. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.emërohet docent i let.Hora.Sicili. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.të mesmen në gjim. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.Stamboll..:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.Kristoforidhi etj. Në këtë traktat.Napoli. Vdiq:1904.u internua për 1 vjet në Tripoli.

Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .Topinë .Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. Ali pashë Tepelenën . 37 . ritet familjare .gojëdhënën e Rozafës .Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. ritet fetare .familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. Skenderbeun . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.mendime. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X. Rrethimin e Shkodrës.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. 1894-Kënkat e luftës(poezi..Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike).M. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.. Bushatasit . Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili..italisht).ndjenja etj..Napoli. 1901-Këngë popullore shqiptare.TE DHEU I HUAJ’’ Poema . Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . Gj. Mino(poemë lirikë).Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës.italisht).Poemës i mungon subjekti. Këthimi(poemë). ANALIZA E POEMËS .Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. Vdes:1927.Versi(përmbledhje poetike. 1900-Te dheu i huaj(poemë).Mesazhi i kësaj vepre është : . gjithnjë e më pak respektohet traditat . për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe.

1937-Lirija(poemë.1930 – professor i shqipes në Shkodër. 1932. 1908.gramatikës.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.. . shkruar në moshë 21 vjeçare.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).a çilë kafazi‟‟.studiues i gjuhësisë folklorit.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër. 1928 – Lissus (poemë..Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886. 1884-47. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. Vdes: 1937.. 1939-Scodra(poemë.Poetët e mëdhenj të Italisë.Leiden.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.Shkodër). 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.Shkodër). Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës . KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA. Familje: të varfër.. 1942-Fjalorth i ri.Shkodër.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.Shkodër. Në rrafshin simbolik . 1936-Dromca toponomastike.Shkodër). 1934-Shkollë e jetë(antologji. Njihet si poet.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.historisë etj.Me 38 .privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.Vjenë). Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.Shkodër).

sh njohja e të rinjëve .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .Poema ska koncept kohor. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .th kjo simbolizon lindjen e dashurisë..(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).Shfaqet përsëri natyra me bylbylat . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina . lufton për ekzistencën e familjes. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga.pas dimrit vjen pranvera‟‟ . .Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër. zymbylat .Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.t.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se . moliset .dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . dallëndyshet . zogjtë janë Zoga dhe i . në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim ..Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit. zgjoi i bletëve .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.Nëna e kësaj vajze është Lokja.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. 2)Zoga dhe 3)Lokja.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken ..shpreh mallin e autorit për atdhe.kthim në vendlindje‟‟.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.jeta vazhdon‟‟.I tretuni‟‟.. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . 39 . martesa .Simbolika e kësaj ëndrre është . lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang. Zogën dhe nipin.Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes..referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. në të dytën vendi ku ka mërguar . lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror). në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .

.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.Aleksandri. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.Kajro.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale. Vdes:1930. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”. 1919.Në këtë vepër dominon historia. të mesmen në kolegj fetar.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. 1893-kthehet në Kavallë. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë...Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit. Lissus dhe Shkodra.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.i përkushtohet Lezhës .. . sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .ÇAJUPI Lindi: 1866.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. .Z.pastaj shkon në Egjipt.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut . . Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.(në tri tingëllimat e fundit).Lissus‟‟. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Stefani.Gjirokastër. të Venerës dhe Afërditës.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Helipolis.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .Sheper të Zagorisë. Familje: fshatare.Shkodrës. 40 . 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria . Shkollimi: fillor në shkollë greke.Liria‟‟-shkruar më 1901.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull). KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.S.Gjika etj.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).DRENOVA Lindi: 1872.boton poezinë e parë te rev. 1925 – Naim Frashëri. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.Komedia .letrare nga Th.demagogëve.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. 1937-kthehet në Shqipëri. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. 44 .idealist shqipëtar (artikull. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.Albania. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.urimeve dhe përgëzimeve.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .shpreh luftën kundër oportunistëve. 1901. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.Graz).emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes..konformistëve . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.thotë së gruas. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).Bukuresht.E.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.Mitko.Gurakuqit. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.Drenovë.S. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel).Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri. 1912. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve. Vdes: 1947.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij. 1885. Punoi : 1912 .

ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza. romunëve .Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika..Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu. pozitë inferiore sociale .. me pozitë më të lakmueshme politike . peisazhist dhe mediativ.por përshkruan bukurinë e tyre...Ëndrra e lot‟‟.Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Përshkruhet bukuria e jashtme. të bukur etj. sociale dhe ekzistenciale.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre. serbëve .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore. faqet si dardhë.Në vëllimin e tretë . në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.Në mërgim‟‟ .shpreh dashuri fatkeqe.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane..që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. ishte në pozitë inferiore politike .oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).p.Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim...ndërsa trimi sytë si zjarr.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).. .Në këtë shembull kemi poezitë : .Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore. erotik . përkundër .buzët ngjyrë trëndafili. fletët-shqiptari .Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri..Flitet për përgjërime. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.Ballada e bariut‟‟.Mall vëllazëror‟‟ ..lektisje.Mallëngjim‟‟ ..Në këtë shembull kemi poezitë . ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.të parealizuar. .shtatin e lartë ..Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale ..sh vajza ka gushën e bardhë .Këngë bashkimi‟‟. .Letër prej katundit tim‟‟ etj..Lulëkuqja-Shqipëria .Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve . nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.

Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .Rreze dielli‟‟ i sistemon si .Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.kohës me shi.. vuajtjet dhe mundimet etj..Edhe këto poezi janë të veçuara p.Rreze dielli‟‟ me titull .Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit .të ylberi. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.Vërtetësia e gjërave‟‟.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.prejardhje mbretërore.. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi... në ..Psalme murgu‟‟ i quan .shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar..të pavërtetës etj.Ëndrra e lot‟‟ si .Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.luleve.letraro46 .Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë..Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.. të vendlindjes. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik..Vallja e jetës‟‟. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.të keqes. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.Psalme murgu‟‟ me titull . gëzimin – dëshpërimin .shpirti. në .sh në .Në .vdekja.Natyra‟‟.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .të perëndimit të diellit...persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka..Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Mendimtare‟‟ ......morali etj.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.një dite prilli e një muaji etj. i realizon të gjitha dëshirat .të stinëve.erotike.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët..Mendime‟‟ . vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.Lumtësia‟‟.Këngë fushore‟‟ në .Lumtësia e shpirtit‟‟.. Ëndrra e lot‟‟ me titull .Ngjyra ylberi‟‟ .vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një . lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave . në .

komedinë dhe tragjedinë.Aligieri .fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.zoologjia. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.poemën.u nënshtrohej dogmave fetare .Në art e kemi Leonardo Da Vincin . Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura . 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Rable. Familje: intelektuale dhe tw pasur.Petrarka.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.në Francë F.U paraqit në shek XIV. Vdes: 1321. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .F.artistik.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .prozën. politike dhe ekonomike .me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Ovidi.Gjermani.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Ronsari .dramën.Shqipëri etj. në Shqipëri Marin Barleti.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.stigmatizoi hipokrizinë fetare .anatomia.botanika. humanizmi kërkonte një njeri të ri .Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. e ndiente veten të pafuqishëm . Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.Virgjili etj.Në Itali ishin D..një ideologji të re .De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.epike. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.Jeta e Re (vepër poetike).Gostia (vepër e papwrfunduar).Ravenë.Spanjë. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit . Monarkia (traktat politik).Xh. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.Sokrai.morën nga antikiteti stilin. V. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .Bokaçio.fiziologjia.Firencë.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës . Rafaelin etj.Holandë.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore. ish deprimuar . në Angli Shekspiri. 47 . Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .busolla etj. 1304. Mikelanxhelo Buonarotin . të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.Angli.

rrathët sa vijnë e zgjerohen .Ky udhëtim nis me Ferrin . Purgatori dhe Parajsa.Ngjarjet . filozofia bashkëkohore.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. bisedat .Është e shkruar në strofa tercina . kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.meditimet janë të njeriut të kësaj bote.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.Poeti nga 48 . me drejtim nga lartë posht . është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. bashkë me këngën e parë si hyrje . nga filozofia e antikitetit .Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. përjetimet.Secila pjesë ka 33 këngë. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore. me drejtim nga poshtë lart. Në rrafshin 1)mistik-religjioz .Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik. sa vijnë e ngushtohen .Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. të moralit . vepra ka 100 këngë.Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . 2.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar .pa i kursyer shtresat e privilegjuara. 3.Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). rrathët koncentrik. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. rrethit të nëntë(4 breza).Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. kurse në Purgator dhe Parajsë .Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët . Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik.rrethit të tetë(10 breza). 4.Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.

të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.përmes pendesës.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Virgjili është simbol i urtësisë.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.grykësia dhe epshi.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .kuje.idhnimu. Bonificin VIII.vaje.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.ulërima.Në purgator pastrohen shpirtërat.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë. i cili më 1300.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo . Platoni . e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.smira.zymtia.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . prej ku buron dashuria.Purgatori ka shtatë rrathë. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.Virgjilin e dërgon Beatriçeja. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon . ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.gjithësej nëntë qiej.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit . Sokrati .Parajsa ka vetëm tre rrathë.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.

(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.I ironizon . ruajtja e nderit . mburrojë . dhentë si ushtarë . me helmetë . po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. po tu ndihmojnë të doptëve. parodizon romante kalorsiake.Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. studion në Vitenberg të Gjermanisë. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.Konsiderohet roman antikalorsiak. hipokrizitë etj. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake. me divat . me shpatë . intrigat .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari . pëson në bujtinë .Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .Kemi konflikt brendafamiljar . Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë)..Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Nis me atmosferë të rëndë. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet. rikthimi i fronit mbretëror .Tema e veprës është .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. po ti shpëtojnë të munduarit .të sigurojë veshje . të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se ..stil të përsosur dhe përjetime estetike.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur .Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. me dhentë .Në ndërfutje kemi temat si komplotet .të zgjedhë dashnoren e tij . meditime filozofike.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Cezari ka tiparet e një mbreti ..Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).Kishoti.Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . të burgosurit si kalorës të shtypur . ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste .

Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Shkollimi:iloor në vendlindje.të mesmen në shkollë fetare jezuite. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.princërve.Luigji e forcoi pushtetin qendror .ofiqe. të lartës dhe të ultës .Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit. stimulonte me shpërblime .drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik. dekorta.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre . i përgjigjej monarkisë së Francës.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin . të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .1643. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia. se fsheh dot reagimin e vet. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Trashëgon kultin e antikitetit. i mblodhi në oborrin e vet . por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.Ata bënë seleksionim në artin romak . moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.oda. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.tituj.satira.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .Paris.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve. babain e Ofelias (të dashurës së tij).Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.epigrami.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.Formon trupën teatrale.epopeja. veçohet Nikolla Boallo.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.fabula.ai rriti autoritetin e vet .(Klaudi).koncepton norma dhe rregulla të reja .fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.E dashura tmerrohet .kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Pseudonimi : Molieri.

greqishten lexonte Homerin.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait . Krijimtaria letrare e Molierit.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.1665-Don Zhuani(komedi).Orgoni .Dorina .1668-Koprraci(komedi).lë trupën.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës)..1677-Fedra(tragjedi). BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.regjisor dhe komediograf.Në shtëpi kthehet qetësia. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.1666-Mizantropi(komedi).Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.1667-Andromaka(tragjedi).1665-Ndërgjyqësinë(komedi). ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.nuk varroset solemnisht.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.porn ë fshehtësi të madhe. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.Shklollimi:shkollë fetare janseniste.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .temë nga historia romake).Francë.Vdes: 1673.pasionet dhe karakteret e njerëzve. dhe gruaja e dytë .1673-I sëmuri imagjinar(komedi).1658.vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.1664-Tartufi(komedi).Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Tema e komedisë është .Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.kthehet në Paris.njohu jetën e popullit.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .temë nga historia greke). 52 . Elmira .duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.varroset në Port-Royal.temë nga historia romake). Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.Punoi: si actor.1670-Borgjezi fisnik(komedi). më 12 maj 1664.veset.Fëmijët me gruan në e parë . Damisi dhe Mariana .temë nga historia turke).Sofokliun.1669Britaniku(tragjedi.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Lindi:1639.1672-(Bajaziti . Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.1661-Shkolla e burrave(komedi).Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.-Tebaida(tragjedi).Shkolla e grave(komedi).1662..Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar. por nuk mund ta kundërshtojnë .Vdes: 1699.Ferte-Mion. Don t‟ia japë vajzën.Kleanti .1670-Berenisa(tragjedi.Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.

BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë..Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE ..Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Fausti‟‟ .Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Aty gjeti një lëvizje . Pirron . që një ditë të martohet me të.Shekspirin. në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut. i cili ishte simbol i heroizmit .Osianin.Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Egmont‟‟ – dramë . viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.vërtetësia e ngjarjeve .Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Hektorit .. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Prometheu‟‟ . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.Hermani e Doroteja‟‟ 53 .. Hermionën . dhe Andromakën ..Hektorin e vrau Akili....por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj.në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Efigjenia në Tauridë‟‟ .Si personazhe kemi Orestin.poetika.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.viktimizimi . Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Homerin.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën. tragjedi .Si student shkroi poezi.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.Në këto lëvizje flitej për Biblën..Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Gjeni të egra‟‟.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).djalin e Agamemnonit .Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.. birin e Akilit .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë. gruan e Hektorit . bijën e Helenës .Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .

futi frikën te njerëzit .drejtësinë.fshatarët e përshëndesin.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.mjeksinë.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.analiza psikologjike. sidomos te princërit . monologje.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Më vonë për të shkroi Lesingu .Tragjedia nis me Kushtim .Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.Fausti i dëshpëruar. pas Gëtes Henri Hajne etj.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Fausti dashurohet në Margaritën .Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën . kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.astrolog e magjistar.Holandën . me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.shfaqet Mefistofeli.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.Fausti hap librin e Nostradamusit.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë. Italinë.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .Tragjedia ka . Zvicrën .poezi lirike.meditime filozofike . bëri shum mrekulli .vdes i lumtur.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.shqipton një lutje magjike . në Lajpcig .Tragjedia fillon me monologun e Faustit.stile të ndryshme etj.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .këngë korale.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës). kjo e bën 20 vjeç më të ri.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës. për mrekullitë dhe pushtetin. gëzimeve të jetës por doktori spranon.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz. i kujtohet fëmijëria.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).Ai shëtiti Gjermanin .Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).teologjinë. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell. kafsha kthehet në fytyrë studenti.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.filozofinë. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja..Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.

nisi turne për në Portugali....Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.Greqi. hero romantik.Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.Kur u ndamë ne të dy‟‟ . Rusonë.Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Orët e prehjes‟‟ 1807 ..historinë e vjetër atë të Lindjes.Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Poema fillon me Haroldin.Nusja e Abidos‟‟ .Gjauri‟‟ ..Nga Zvicrra kalon në Itali.Errësirë‟‟ .kënaqësitë..Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.BAJRONI .. pastaj Spanjën ..Malti.Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Spanjë.të mbyllet në vete pas .Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .Pirrati‟‟ .Strofa për Augustenë‟‟ .Turqi dhe Shqipëri..Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .zhurma e jetës .ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.Më 1812 kthehet në Angli..Më 1809 u largua nga Anglia .kish temperament eksploziv.Viziton Portugalinë .Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Letra Augustës‟‟ .. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .Është ditar poetik i Bajronit.eksklamacione. përmbledhja e parë me vjersha ..Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë . ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste..pyetje retorike.i ri i ngopur nga dëfrimet.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.epitete.Ëndërr‟‟ .në dhomën e Lordëve.G.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809. .Kish të ëmën zemrake.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.në Albred .Dy këngët e para kanë parathënie.unit‟‟ të vet.Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824. . Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.zëvendësimin e lirisë dhe 55 .

Çadajeviç‟‟.veshjet..Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.Bokaçio. Himarën .Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 . konkretish Janinën .Lirisë‟‟ .Flet për këngët .dhunën.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz. Ali Pashën.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Mikelanxhelos. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .këngët(tamburxhi. preardhje fisnore .shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Viziton Andaluzinë . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore . internohet në Mihajllovsk më 1824.Galileut. aspektin moral .Begjikën lumin Rajna. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.. qytetin e vetëm të lirë.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Viziton Seviljen . u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Shkroi poezitë .Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.fatin e mbrapshtë grek .me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .përshkruan bukurinë e natyrës.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . virtytet e popullit .Shëtit Alpet . . pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.tamburxhi). por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër. Kadizin .shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.Ciceroni. kulturor.Haroldi viziton Albulenën.njerëzit me të gjitha komponentat.U këndon humanistëve si Rusoi.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .Petrarkës.Volteri .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare...Tasos etj. psikologjik . del në Bosfor.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.me padrejtësinë.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.lexoi letërsinë e klasicizmit francez..Dante. një femër pa emër . folklorik . e dalë nga populli.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit. Morenën .mësoi frengjishten.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër. vallet . bijës së tij Adës.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.Viziton Greqinë . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo. në Stamboll.Shpirti revolucionar nuk i pushon .Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.

Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen . digresioneve të ngjarjeve.kalonte jetë mondane . shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.sgjen dot motive.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës .lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.shkatërrohet psikikisht.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .Tema e romanit është ..Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .ndër poezitë e para. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .jeta ruse .dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .Mbrëmje dimërore‟‟.ndjenja të sinqerta etj. kodrinat . kujtimet e mbuluara nga një mjegull ..Bjelinski . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.Tatjana.Kernës‟‟.shkollën e kish vend dëfrimi e loje.Onjegini.P. ku sundojnë tmerret .si fëmijë u edukua nga mësues francez. valza mbi liqenin e qetë. gurgullima e rrëkeve.paraqet poezi peizazhiste. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.mi.. përshkrimeve të natyrës . ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .. të zbrazur e plot dëfrime. me brenga e mërzi .Poezia ka qartësi të madhe . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . tufën e dhenëve..përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .ia ka kushtuar Ana Kernës .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .ushtima e mullirit që spushon .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi. të zymtë e plot andralla.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.lexon vepra .thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . livadhet .Vdiq si 38 vjeçar. asaj provinciale .brigjet . griplan me kopshtijet ...Pushkini mbetet poet i dashurisë ..mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. v.shtron n.. konservatorizmi.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste. llahtaria .A. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike . merret me poezi. kupton se ska talent.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë . analizës psikologjike të personazheve .Liria‟‟. erotikës dashurore . .enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟.erotik dhe peizazhist.në moshën 18vjeçare.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. narracionit të shkrimtarit . studiues i thellë i veprës së Pushkinit. një jetë tërësisht e zbrazur.Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 . shoqëror .Lenski.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi. shprehje poetike.shpreh mendimet e reja progresive.

Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Spanjë dhe Itali..Napoleoni i vogël‟‟ .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .Kromuel‟‟ – dramë . .Tatjana dallon nga Onjegini . shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia. vepra e parë .regjistrohet në kolegjin Kordie.Vepron si romantik .Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike. legjenda etj.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Të mjerët‟‟ . është e rritur në frymën e traditës popullore .traktat dhe manifest për romantizmin.. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit..njihet me Lenskin ..Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson. i shfaq dashuri përmes një letre ..pasardhës i tij.Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj . e ëma grua aristokrate rojaliste.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Njeriu që qesh‟‟..Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 . dëshiron të bëjë ndryshime.Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.nipi i Bonapartës.Ndëshkimet‟‟ .Katedralja e Parisit‟‟ .të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale. . Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.. . pas revolucionit borgjez.dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Soditjet‟‟ ..Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 ..më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij.krijon miqësi.Legjenda e shekujve‟‟ . djalosh ky me formim intelektual. i ati general i Napoleon Bonapartës .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj. tregime . vajzë me virtyte të larta.Francë lindore Familja:Intelektuale..Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi.Mbreti dëfren‟‟ ..I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .dashurohet në Tatjanën . me përralla ..bën dyluftim me të dhe e vret. roman 1831 .Si fëmijë jetoi në Francë .formës letrare.Ernoni‟‟.....Historia e një krimi‟‟ .trashëgon pasurinë . nuk u luajt asnjëherë. roman . largohet nga qyteti . .

. .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .Këtu kemi këto poezi .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat . . . ide kjo e paraqitur më 1850 . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit...shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval ... Shkruar më 1885 etj.sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.Mbreti i poshtër‟‟ ..këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut.Mbreti ziliqar‟‟ .ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.Ndëshkimet‟‟.fillon me këtë vepër lirika intime.Fillon me poezi lirike intime. . . Mbreti kriminel‟‟.Mbreti i vogël‟‟.Në poezinë .. .Në poezinë . të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore. realist .Mbreti i dyshimtë‟‟ .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor . .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. poezi e këtij vëllimi është .Ndërgjegja‟‟ .. . . Hygo dallohet si poet. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 ..Legjenda e shekujve‟‟.Shkruar më 1846 ..Orientalet‟‟ .Soditjet‟‟-botuar 1856 . . ...Ndëshkimet‟‟.Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit .Autori shpreh qëndrim antimonarkist .. . Mbreti intrigant‟‟ . Mbreti matuf‟‟ . .. .Oda dhe balada‟‟... sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. .Arti I t. ..vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.Mbreti mosmirënjohës‟‟ . në këtë rast populli grek.Në poezinë .. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar..poemë epike ...Oda dhe balada‟‟. . Mbreti që zgërdhihet‟‟ . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë. .. pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet..tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.Mbreti hajdut‟‟ . . Mbreti frikacak‟‟ . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .me poezinë . dy fronte markante ..Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.ka tri vëllime.Poezitë me përmbajtje demokratike janë . qenit gjysh‟‟ .Doozi në gjumë‟‟ ..Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën.Hygo tregohet romantik . . Poezia .. .E vluara e trumbjetarit‟‟ ...atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme . shpreh persiatje meditative .. kohën e vjetër .. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.Katër erërat e shpirtit‟‟.Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ . kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj..poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.epike dhe dramaturgjike.Legjenda e shekujve‟‟ ..Njerëzit e varfër‟‟ .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III..Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës...Orientalet‟‟. monument i poezisë francize . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve . ..Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve . të mesme dhe të re.. që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë). pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.

Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. ligji e dënon me burg . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .Zhani është i dënuar me burg . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni.Gravoshi . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij .. i persekutuar .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës .Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . Murjeli. i cili kishte orientime republikane .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. dërgohet në burg .Zhan Val Zhani është i burgosur . Fantina femër e persekutuar . xhandarët e zënë hajnin .botuar më 1862. e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë.Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. ia fal jetën policit Zhaver . dënohet si prostitute . Mariusi dashurohet në Kozetën . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .shërbëtore. e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën.Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . kryetari i komunës Madlen e liron . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. bëhet viktimë tragjike e romanit.Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . djalë i mbarë i braktisur nga familja . 60 .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet .Zhan Val Zhani arrestohet . lufton kundër monarkisë. më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni.Ka dy variante të romanit . i merr në mbrojtje qeniet e mitura . njihet me Mariusin . ai arrit të ikë nga burgu . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. prifit me humanizmin e tij e pranon . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. por ai përsëri arrin të shpëtojë.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje.ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . ndërron emrin në Foshëlëvon . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . ik nga prifti .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . kur vdes në vetmi . i nënçmuar. strehohet te prifti i Denjit . simpatik për lexuesin. e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .femër fatkeqe.Të mjerët‟‟ . vajzë ilegjitime . dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.

61 .

Athinë-1930. Stamboll-1913. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.futurizmit etj. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.harmonisë.Fishtë të Zadrimes.1894-shugurohet si prift.melodrama. Bukuresht-1931.poezi lirike.Osmane).klasike.romake e helene.Danten. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.sofike.02. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.romanca. “Phoenix(1931-Greqi).tragjedia.Hungaria).strofa alkeike. Njihte Homerin. “Lector Jubilatus(1929Francë).Gurakuqin).romani.balada.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit. 1899.artikujt letrarë.9-rrokëshin.studimet në Bosnjë. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.himni.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.oda. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër.fejtoni.11-rrokëshin.trioleti. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 . “Ritterkreuz(1912-A.let. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.zhvillohen format e prozes: eseu. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.komedia. 25. Dekoratat :”Mearif”(1912-P.simbolizmit. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.dënon duke qeshur). Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.”Illyricum”-Shkodër. Zbulohen koncepte të së bukurës. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.Virgjilin.

4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë. II.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.) 1909-jeton në Amerikë. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.Tiranë.kombëtare.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I..1912.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.vepra paraqet ngjarje.Albania.Halilit.njëkohësisht drejton rev.solidariteti.”Dielli”-Boston.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.Oso Kukës.shpreh kërkesat për let. Njihte rrethë 15 gjuhë. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.mirret me diplomaci. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.besimi.Gonzaga (melodramë).ndodhi e personazhë konkretë.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.por nuk iu plotsua.e refuzon më 2 mars 1924. 1878.Ali Pashë Gucisë.Gjergj Elez Alisë etj.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.nderi. 1897-1909 kohën e rev. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. Ifigjenia në Aulli(tragjedi). 5 janar 1924. si : besa.Konicë. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.1929-Shën L.Abdyl Frashërit. 1914-Juda Makabe(tragjedi). Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.Fishta si rrëfimtar aktiv. 63 .ku varroset në Boston.Harvard.

Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.varfërinë.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi). 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).Gj. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.fillim romani si sui generis). 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.11. Personazhet : Denisulla Sepia. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.mjerimin.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese. III. II.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. 64 .1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.njeri intrigant.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng).3 faqe shqip.anglisht)botohet 1957 nga Mc. –shprehë mozaikun e kulturës. 16.ai ballafaqohet me paditurinë.1 anglisht).1912-17.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.gusht-dhjetor 1924-Dr.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht). 8. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.-Neë York. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.Bridge Comp. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare. 1935-1939. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh).08.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.

Personazhë tjerë: Muhedin agai. Njihet si themelues i elegjisë politike.artist në teatro.shkrim në prozë).1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.IV. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. II.plaku marteshanas. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).Harvard deri më 1912 .1937.Arifeja. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli.gjimnazin në Keshan.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).Zylfikar agai. Vdes: 1965. ndahen në 2 pjesë: I. Dr.në BRSS.dramë dhe publicistikë. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U.Ali Bibiu. Shkollimi: fillor në shkollë greke. Ministri Salemboza-tiran anadollak. Otello-Shekspiri(tragjedi).6 janar 1882.më vonë si diplomat e burrë shteti. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. 1960-Autobiografia(anglisht.sufler.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura.Dhalla dhe Dr. 1947-Albumi(vëllim poezish).suedezja Ingridi.nusja Vera. Punoi si qerraxhi. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë).Personazhët: Dr. Përkthimet:. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).polici doganes. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.

Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje. 1944.shpërngulet në Itali. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .1916. 5 maj 1916.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit.II.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.udhëheqës i Ballit Kombëtar.në Tiranë. 66 .1926-1929.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. Gjatë L. Pseudonimet: Lumi Skëndo. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.Mali Kokojka. 1942.Makbethi-Shekspiri(tragjedi).trajton problemin social në Shqipëri.u rrit në Stambollë. 1912-ministri i parë për punët botërore. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Hapi librari në Tiranë(mbi 20. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.revista shpërngulet në Bukuresht.Botërore internohet në Rumani. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. Poezia “Rent.pastaj në Angli. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme. 1908-1910.konsull i përgjithshëm-Beograd.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.

1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj. Kokojka.ku jipen të dhënat e jetës. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka. Mid‟hat Frashëri.Nju Jork.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.61 faqe).Sofjes.Bukureshtit etj.politike.shkollimit.Vdes: 3 tetor.novella dhe kujtime. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare. Shkruar në formë të esesë.menyra e sjelljes. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.pershkruhet atmosfera kohore. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. 1926-Kalendari Kombiar. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. Naim Be Frashëri (kritikë letrare).1949. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.

Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899.vargu 6.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit.Pogradec.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Familja: zanatcinjsh. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”.10. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën.Pogradecit. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Ndjenjat të dashurisë L. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre.Shoqes dhe Vashës. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. “Kënga”dhe “Po kthehenë”.1987. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Vdiq : 12 nëntor.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.gojore dhe popullore. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Strofa është 4vargëshe.të mesmet në Athinë e Manastir. 68 . Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. 2. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.P i shpreh ndaj Motrës.

satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.arabe.përjetësia. Vdiq:1966. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.greke për ti tipizuar personazhet.Motivi patriotik-në këtë pjesë. 69 . 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.njeriu.përkthyes në Institutin e Shkencave.Vlorë Familja:intelektualësh. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.turke.ndjenja.sarkazmin.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.diplomat në qeverinë e Zogut.beun. 2.fryma.ministër.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.moralin fetar. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.liperbolat dhe fjalë turke.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.me poezitë e tij i kritikon zakonet. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish). Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.simbolet.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain.nuhatjet ndërlidhet me botën.prekjes.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.again. Përdori krahasimet. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). 3. U shqua si poet lirik dhe satirik. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.hipokrizinë etj.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.

Faza e pleqërisë. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.e Hercegovinë. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.Shkodër.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit. II.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. Analiza e poemës – Hanko Halla. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. 70 . 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi. Poezia e A.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.me Anton Harapin.thellëza.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.Motivi i dashurisë .A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.i cili kërkon mbesën për grua. 3.sorkadhja).jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut. H. “Vidi-vidi pëllumbeshë”. Familje: patriotike.Poezia “Hakërrim”. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.harbuti dhe lajmëruesi. Shkollimi:1918-1921.B. Personazhë tjerë: nusja . Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje.mjeku.prifti.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .gëzime për të mbushur barkun.1903. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. 1957-1973. Aktivitete:1923.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re.professor në gjimnazin Shkodër. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.i biri.Katër stina.H.sekretar në Ministrinë e Brendshme.Maqedoni Shqipëri.

Montin.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.poezia. 1929-Hija maleve(novelë).i I-1932.studiues letrar.fashizmi etj.Tasson. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. Vdes: 15 janar 1975. Te tregimet: “Hija e maleve”. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës. 71 .ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.Romë.II.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).dramaturg. Pas L. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. II.ndërsa te let. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.Manconin etj.të studimeve Shqiptare.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).Botëror. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. vëll i II-1935).prozator.ilire të Arbërit dhe shqiptare. Përktheu: poetët italianë si : Danten. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.Petrarkën. “Tregtar Flamujsh”.përkthyes. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth). 1960-Shija bukës mbrume(roman).Rrustemit. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I.1942-1943-kryetar i Inst. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).deri në L.II.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.kushtuar shokëve të A.

Noli. -pas L. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit. Studimet: filloren në Pogradec. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. Punoi: në Min.Ostrovskin. Lindi: 1902.novela). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare).doktoroi më 1934).kritika letrare dhe vepra origjinale.shtron problemin e afrimimit si poet.II. 72 .Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.Pogradec. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.Gorkun.ritmin. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.letërsi. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. 1943-Ago Jakupi. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.Emineskun etj. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.filozofisë së jetës dhe vdekjes.Gramenos etj. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.orator.Bot.Poradecit.M. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime. Pseudonimi:Dhimitër Pasko. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht. Baltë nga kjo tokë(poezi).Elbasan.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. 1944-Shënime letrare(kritikë).mesmen në Selanik.veprat e M.fjalorin dhe fonologjinë.Tiranë. Vdes:1967.F. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.Poradeci.gazetar. Në vështrim të krijimtarisë të L.

në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.zgjedhet anëtar i Inst. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.Burrel.mëkatit.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. 1936-Diomedi(tragjedi). Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.Shkollimi:fillor në vendlindje.se e ka ndarë nga burri i saj.Zanfinës.mitologjia biblike(Abeli).i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh. Studion shkencat politike në Berlin. Tek tragjeditë. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.të studimeve Shqiptare. 1934-Pirrua(tragjedi). 1939-Abeli(tragjedi). Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.Berat. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.Pirrua). Vdes: 1965.vrasjes.Mamicën. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. 73 .kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. 1931-Uliksi(tragjedi).Vjenë. Filloi me shkrime si student.historia re kombëtare(Skënderbeu). 1935-Skënderbeu(tragjedi).gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.Akili). 1931-Akil(tragjedi).Zanfinës.fajit dhe veseve të këqija njerëzore.Gjirokastër. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar. 1931-Aleksandri(tragjedi).

Eva.solidar. Shkollimi: fillorë në Shkodër.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.mirësisë është më i drejtë.në vlerësim të dashurisë.Kangët e ringjalljes.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm. Në të gjitha ndryshimet.Shkodër. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.1911.skofiar.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.Itali. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Lindi: 23 tetor. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. 1937 dhjetor.falënderues i vetëvetes.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes. Adami. 1934-boton shkrimet e para. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit. Familje:tregtare.niset për t‟u kuruar në Itali.Dramën e shkakton Kaini.urrejtjes ndaj dhunës. Vdes: 26 gusht. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.më e bukura pjesë e shoqërisë.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore. 74 .pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.arsyeshëm për dallim nga Eva.se u prekë nga tuberkulozi. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë . Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937). 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).mashtrimit politik dhe hipokrizisë.si figurë është e ngurtë.Jezu Krishtin.tolerant.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.mësimet i vahzdon në Tivar. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.1938.xhelozi.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.djalit më të vogël.përfiton tiparet : pamëshirshme.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës.zemërgurë. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.

Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore.botën etj.të mesmen në Normalen e Elbasanit. “Puthja e cubit” . Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. Cikli i tretë .përshkruhet mjerimi i lypësve. “Zeneli”.novela dhe tregime por i quan novelëza. “Qershiat”.II. Vjershat: “A do qymyr zotni”.boton tregime.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.Botërore.që akuzohen për hajdutë.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.novella dhe romane.shqetësimi për njeriun e shtypur.martesat sipas moshave të papërshtashme.Bot. Cikli i katërt .ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.bestytnisë 75 .të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë. Vjershat: “Rezignata” .të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.skica alegorike.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”. “Historia e njënës nga ato”.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.Kangë më vete sjell imazhin e L. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .për të bukurën etj. Pavarësisht dhembjes që krijohet.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror. “Një refren i qytetit tem”.temën e kurbetit .martesave me pahir. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.II.

Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.qytetrimi borgjez.bixhozi etj.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.etj. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).Zonja P.Z. Personazhe tjerë : Afërdita. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.shkrimi i parë i tij.që shtypin pamëshirë të varfërit.Prindërit e fejojnë me Afërditën .shekullore.Nasi.novelat dhe dy romanet e tij. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë. Veprat : 1929-“Kush duron ..dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .trashëgon”.anaalfabetizmi i femrës.Pola.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.që kërkon zgjidhje të lumtur. Gj. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.pamfletet. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.martesat me para.mediativ sesa konflikt aktiv.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.ndarjes së të rinjve.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.Gjenci.dhe i jep përparësi të dytës. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.dashurinë dhe vdekjen.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.zakonet patriarkale. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.prozat.

Me të dëbuarit(poezi).20 këngë). 1971-Avsha Ada(libra me poezi).në roman shpreh optimizmin.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.revistën “Përparimi”. “Pisha në shkëmb”. Vdes:6 gusht. Sharaxhinjtë (poezi). Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.të mbetura në dorëshkrim). Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. 1973-Vjersha(libra me poezi).-pas L.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. Shkollimi:fillorë në Plavë.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron). Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.Plavë.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve.1916.të mesmen në gjimnazin e Pejës.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. 1966-Dita e re(libra me poezi). Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. të armiqësuar vite më parë. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social.II.injoranca.II. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi).por prezente është edhe ndjenja e dhembjes.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. 1981-Brigjet(libra me poezi). në te cilin punon Afërdita.Prishtinë.1993. 77 . Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. II.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.dëshira për pavarsi dhe liri.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. “Kushtrimi”. Vjershat: “Okupacioni”. 1941 prill. Para L. Letra birit të vdekun(poezi). “Dashunia”.

bordello.gjermane.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. “Porosia e nanes”.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.realitet.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. Veprat: “Mbramja”. “Avsha Ada” etj.lokale nate etj. “Muzgu në qytet” etj. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.vërtetësi.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar.të cilët kanë probleme të shumta sociale. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. “Butrinti”. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër.bjeshkëve etj. Vjersh : “Nata në Madrid”. Këto vjersha.franceze. “Atdheut”.sociale. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. “Kukës i ri” . 78 .angleze. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.brengave të njerëzit e varfër.rrugica.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. “Në natyrë”. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.sepse e vërteta është preokupim kryesor.historike. “Edhe na njerëz jemi”.italiane etj). Psh.lumenjve.rrugaçë. Realizëm rrjedh nga lat.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.realismus që dmth.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. Lirika peisazhiste Sipas tij. “Vejume” .Vjershat: “Ashtë ditë”. “Dashuria ime” etj. Panoramë e letërsisë moderne botërore. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . “Shqiptari këndon”.refleksive etj.

thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.Turgenjevi etj.Gorki.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.të fesë.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.strukturë solide me 2500 personazhe. Në këtë fazë krijojnë vëll.stërvitet në fushën e magjisë së artit . Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.Floberi.Thekeri. 79 .digresionet lirike(Gogoli). krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi). Realizmi i lartë.komentet moralizuese(Balzaku).politike.Evgjeni Grande.boton :Lëkura prej shagreni.parisiene.Fajdexhiu Gobsek.të moralit etj 3.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .zgjat 10 vite.babai bir i fshatarve. Shumë voluminoze. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.Kolonel Shaberi.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.ushtarake dhe fshatare 2.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.. Këtu rrefehet për babanë fatkeq. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.provinciale.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.

1862 . -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris. . 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.mesjetën dhe periudhën moderne. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.Francë Familja:babai kirurg .novelën filozofike “Smarth”.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .1841 në Paris studimet për drejtësi .Në qendër të romanit është Frederik Moroja.Ruan .Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës. -1839 librin e parë .Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë). I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë. “Edukimi ndjenjave (roman) . Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.1880.

e ëma e shkolluar.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi . Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .vritet në rrethana të panjohura.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.nënë dhe bashkëshorte e mirë.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.Ema bëhet e dëgjueshme .shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.por të dy i a kthejnë shpinën.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.shkon në kishë.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. 81 .njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.mizor.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.

Te romanet nuk ka peisazhe. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .Raskolnikovi mendon 82 . Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.politikë. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.religjion dhe shkencë.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.heroi i romanit është princ Mishkini. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.sinqeritetin. I urren maniret libreske dhe shablonet.të varfëra siç janë banesat.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.epileptik naiv.shërbëtori Smerdjakov. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.inelektualët të poshtëruar e të fyer. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.”Idioti”.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.kurse interieret të errëta. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.ndjeshmërinë.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.

Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.gjë që e pikëllon shumë.me zymtësi.Bruksel.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët . Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).mallkim dhe me përbuzje.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm. Botën e sheh me pesimizëm.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.Opikun. Familja:babai tij vdes. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.ai i penduar dhe i përulur thellë .të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë. 83 .nevojën për rend dhe për aventurë.kritik arti. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.vepra është revoltë kundër borgjezisë. 15 mars 1866.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.Opiku. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.lëshohet në bohemi.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.1821. Bodëler është poet.Paris.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.botuar pas vdekjes).eseist. Në planin e moralit. Vdes: gusht 1867.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi. Ditar intim(shënime letrare).madhërishmes dhe banales.viziton kishë. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.kur ishte 7vjeç.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . Arti romantik(kritika letrare). Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde. I përcjellur me ndjenjë vetmie.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.i këndon satanit.

me vëllanë Nikollain. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). Lindi: 9 gusht.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi.që skamja i ka hedhur rrugëve.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. e ngatërron dhe e ngujon poetin.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. 84 .e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.në qyt. 1847.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim.mbet jetim në moshën 9vjeçare. 1851. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. Veprat: 1852.baltën.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. Karriera tij fillon më 1852. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). Vdes:nëntor 1910. e cila nuk e pranon. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.Jasnaja Poljana-Moskë. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.1828. Familje: vjetër fisnike. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.Përmban poezi të shkruara për qytetin. Analiza e vjershës “Albatros”.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.lë universitetin pa diplomuar. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Me anë të metaforëve.hyn në luftë kundër pushtuesve.Astapovo. 1856-Rinia(novel).

por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.Ptalon Karataevi. 85 .por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.kritik.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. Personazhët historikë(Napoleoni.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.sidomos të familjeve Bezuhov.Rostov dhe Bollkonski.i drejtë. Pjer Bezuhovi.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve. Tema:martesa e Anës me Kareninin. Në vepër nuk ka personazh kryesor.tani bëhet histerike. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.një grua e arsyeshme. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.Ellena Kurgini.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit. Subjekti: Ana.Pjer Bezuhovi etj. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.sepse hero kryesor paraqitet vet populli.besnike dhe e mençur.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë. II – jep skena të kryeqytetit.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.por kapet nga armiqtë francezë.naiv i urtë.

Vdiq: më 1941. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. kubizmi. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. imazhizmi. ekspresionizmi. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. atmosferës së zymtë shpirtërore. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). kaosin. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale.Zyrih. dadaizmi. ekzistencializmi. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. etj. franceze dhe italiane). Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin.pastaj jeton edhe në Romë Paris.

që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. babai me origjinë çifute nga Hungaria. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. i ftoht dhe i pasigurt.B. ku edhe e takon L. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara.D. Nga dëshira për të gjetur djalë L. Libri përfundon me monologun e Molit. i butë dhe i ëmbël.B. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 .(djali fiktiv). nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. 3 episode për rikthimin e S. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. II.(babai fiktiv) takohet me S. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta.D. Subjekti: agjenti tregtar. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. Është një krijesë e paditur. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. farefisin. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. nëpër shtëpitë e veta. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. Leopol Blum: 38 vjeçar. lindja e një mikeshe. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi.B.B. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur.. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. 3 episode për Stefan Dedalusin. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore.me çka edhe përfundon ky libër.B. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. me origjinë çifute L. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. Sipas veprimeve del një mediokër. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. shokët. baba dhe burrë i kujdesshëm.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. tejambicioz. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit.D. 12 episode për Leopold Blumin dhe III.XH. dhe L. takimi me S. Dedalusi-Telemaku. Arrogant.

a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. xhelatët. heziton. si ta ndreq gabimet. xhaxhai. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. 1906. piktori. . Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. . Jozef K. tavane. Ato ende konsiderohen enigmatike. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. : është një nëpunës banke . Aktivitetet: 1908-1922. hetuesi. arsyetimet për pafajsi. korridore. gjurmimet për fajin. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Gëzon respect në shoqëri.. ku ka gabuar. Personazhe të tjerë: gjyqtari. avokati. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij).regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. etj. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. Sillet sikur ka humbur orientimin. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Duket se është krenar. dhe e arrestojnë. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. rojet.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi.punon në një ent sigurimesh. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. bankë.K. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Shkollimi: 1901. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. etj. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. komisari. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. 88 . i pasigurt). prifti.

Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. etj. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. 89 . pa sukses. zhgënjim nga lufta). Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”.Amerikën. Shëtit: Evropën.bisedat e tyre. Ndahet në tre segmente përmbajtësore.Luftën e Dytë Botërore. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Vdiq: më 1961. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun.një prozë me analiza të holla psikologjike. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). 3.përshkrimi i kasollës së plakut. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. Subjekti: 1. peshkatarin e vogël Manolino.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit).Afrikën.luftën greko-turke.zhgënjimit pas luftrave. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. Personazhet. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. etj.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois.shprehje të thjeshta. ku mbisundon monologue i brendshëm.luftën civile spanjolle. Familja: intelektuale. Gjuha dhe Stili.në pamje të parë duken të ftoht. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira.Kinën. 2. i cili për 84 ditë ka peshkuar. në ujrat e rrymës së Golfit). Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve.

punon si aktor dhe gazetar. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. punon si dramaturg. refuzon të shohë nënën për 90 . Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. por ngusht i lidhur me detin. thjeshtë për nga ligjërimi. dramaturg. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel.është një plak fillikat vetëm. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd.vendoset në Paris ku punon si gazetar. gjimnazin në Algjer. pa pronë. para kufomës pi cigare dhe kafe. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. eseist. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). aktor.Santiago.pas studimeve. kotet. Kamy vë në pah situate jetësore. Shkollimi: filloren në Balkar. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. nuk derdh as një pikë lot. i varfër. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. 1939. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. përkthyes. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. sa qendron në Algjeri.

Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Vdiq: më 19 gusht 1936. Arabët tërhiqen. Rafael Albertin. 91 . dhe nuk është xheloz. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. si një nga viktimat e para të fashizmit. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen.herë të fundit. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. kundërmimet e Andaluzisë. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. etj. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. pejzazhet.etj. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. 1936. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Te ai shohim “historinë e një njeriu. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. etj. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. Po atë ditë Mërsoi. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. ku njihet me Salvador Dalin. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. fjalën poetike popullore. por ky e gjuan katër herë me revole. me pushkatim. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje.i cili pa qenë hero. Është e ndërtuar nga imazhet. Familja: bujq të pasur.pranon të vdes për të vërtetën”.dashuria dhe martesa. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. ngjyrat. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Nuk synon karrierë. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. legjendat dhe gojdhënat.

parabol dhe ese. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. koha. Kafkën. kaosin. historia. Trajtohen temat si: vdekja. Vdiq: më 1986 në Gjenev. Floberin. labirinthin. etj. Oksford. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. tema nga përdithmëria. gjithmonë duke i cekur burimet. Ligjëron në SHBA. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. për prejardhjen e njeriut. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921).traditën spanjolle. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Temat filozofike flasin për kozmosin. pavdekshmëria. poetëve dhe filozofëve. i këndon qytetit. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Më të njohura janë esetë për Homerin. amshimi. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. psikologjike. teologjia. Londër. etj. por me fillimin e viteve 30-ta. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. bashk me Beketin. Kembrixh. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Prais. Aktivitetet: 1956. filozofia. Servantesin. etj. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. historike.kozmosi. Motivet Argjentinase. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. si poezia. 1957. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. etj.

i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Bogota. Kartahen. 1958. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. 1971-Universiteti Kolumbia. Shkollimi: u shkollu në Barankia. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Bashkimin Sovjetik. Vendin e kaplon 93 . 1959-Nju Jork/Meksikë. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. Monologu i brendshëm. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. korrespondent i gazetës El Espektador.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. Nju Jork. etj. e shpall doktor nderi. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. Shëtit: Parisin.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. Çekosllovakinë. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. stili barok. Polonin.

mes reales dhe fantazisë. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. lulëzimi ekonomik. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. etj. dinak. Vasil Shanto. si:Asim Vokshi. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. Përkundër mjerimit dhe urisë. mes së vërtetës dhe legjendës. të prishur. mes misterit dhe ezoterizmit). shfrytëzimi. fëmijë. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. të vrazhdë. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Gjashtë breza. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. Derisa arrijmë në fund. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. fantazitë e papërmbushura. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. me hidhërimet e tyre. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. etj. vëllezër. i cili me një qeverisje tiranike. 94 . Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Me ndihmën e disa shokëve. ndryshimet e gjeneratave. fshati i tij i lindjes.

dallohen: 1. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane.Vdiq: më 1992 në Tiranë. ejt. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. faza pas vitit 1937. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. është trim. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. vrasje. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936.faza para vitit 1937 dhe 2. Pucelli: njeri praktik. plagosje. gjithmonë është optimist. Paraqiten tabllo lufte.flijohet për shokët e vet. temën e luftës dhe mjerimit. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. “Demokratia”. bombardime. “Ora”. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . ”Horizont”. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. Punimet e para i boton në revistat “Java”. episode aksionesh. luftimesh frontale. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. heroizmi dhe solidariteti. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. etj. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

2. vetëdijësimi i personazhit. si dhe letërsi shkencore. momente të jetës në shkollë. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. poshtërimi i qehajait. biseda me plakun. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. shkrime politike. etj. vëllime tregimesh. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. simpatia e parë. rrahja e nxënësve mes vete. policë sekret. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. 42 pjesë teatrale.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. Histori e atyre që nuk janë. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. sekretari. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. Bashkpersonazhe janë: mjekët.Jeton dhe vepron në Tiranë. përjetimi i parë seksual. lopa e Sofës. 22 romane e novela. kafshimi i vajzës nga qeni. Subjekti përfshihet brenda një vere. indiferente dhe të pa interesuar. Hiqmetit. Aty arrestohet si spiun. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. dhunimi i Kristinës. rrëfimet për xhindët. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. poezi. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. Meteoriti i Kotvanit. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. por 99 . prozë. hetuesi. larja e vajzave në përrua. vdekja e babait. vrasja e fshatarëve. Ngjarja ndodh në Mars. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. zënka me Sikun. Ka humbur lidhjet me realitetin. gjykatës. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. 1. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. në fshat.

mesazhet. malësorit dhe fusharakut. 3. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. Tiranozauri: dramë filozofike. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari.guxon të arsyetojë. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. skenarë filmash. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. Tiranozauri. idetë. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë.Periudha e tretë: Lufta e trojës. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. romane. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. i goditur e i pagjunjëzuar. derisa ke fuqi dhe shpirt. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. me ndjenja të zjarrta 100 . Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. drama. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. poema. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. Devoll. novela. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. i uritur e i robëruar. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. fshatarit dhe studentit. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L.B. Tipike e “realizmit simbolik”.D. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. tregime. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. Shkollimi: filloren në vendlindje. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. studioi letërsi në Shën Peterburg. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. Përcillet nga kritika letrare. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit..

Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. dhe vartësit të tij Demkës. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. të cilin Mato e quan Agush. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës.luftëtari. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. 101 . por nuk e godet dhe zhgënjehet. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Herën e dytë. Prej tij mësohet ta përdor topin. I kompleksuar nga hakmarrja. hipokrizinë dhe servilizmin. të cilin e ruan për hakmarrje.intelektuali. Auguston. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Është kohë lufte. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve.atdhedashurie. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda.punëtori. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale.

Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. për këtë fakt lexuesit i vjen keq.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. të sociales. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Demka: është qesharak dhe i mjerë. studioi juridikun në Beograd në fillim. etj. dhe aty-këtu. Ndërtimi bëhet me nota të reales. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. të përshkuara nga një notë intime erotike.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. njeriun. këngën. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Vdiq: më 1982 në Shkup. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. pastaj e vazhdoi në Shkup. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. Dikur njeri me talent.

pjesë teatrale. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar.është roman me 17 kapituj. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. etj. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. erotike . Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Poezia e tij synon simbolin. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. himnizuese. prozë-romane. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. egjiptianët). Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. universal. të Gjirokastrës e të Prishtinës. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. fabrikave. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. Përbindëshi . dashurisë. i këndon jetës intime. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. novela e tregime. Ura me tri harqe .ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Piramida .është një skicë. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. 1. Kush e solli Doruntinën. E bija e Agamemnonit . Në planin historik . Piramida . qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. është e drejtpërdrejtë. studime. e angazhuar dhe hyjnizuese. 2. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. historik dhe 2. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. tashmë i larguar nga poezia deklarative. ese. Përmes saj autori. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. Eskili. pra. pastaj ballkanik. shkrime për fëmij. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. 2. por që porosia përcillet me alegori. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. parasëgjithash shqiptar. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. ky humbës i madh . dhe duhet lexuar si alegori politike. Prometeu . lavdinë dhe bëmat e të parëve. 1. punëtorit. reportazhe. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. Prometeu . gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. 103 . por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. e i kthyer kah proza psiko-analitike. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. evropian e botëror. uzinave. aktual.

paragjykimet. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Tri këngë për Kosovën . Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. 6.ngrihet nga varri. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. si besa në tragjedinë Orestia. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. ndonëse i vdekur. 10. Kështjella. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Sjellësi i fatkeqësisë. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. konfliktet. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Kështjella . Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . vdekjes së saj dhe të nënës. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Komisioni i festës. e shalon kalin. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). 4.është triptik novelistik i Kadaresë. Konstandini i mbetet besnik fjalës. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Komisioni i festës . të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. III. 9. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. Hankonatët.3. Eskil. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . rivaliteti. Në luftë vdesin të nëntë djemt.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Nëna digjet për ta parë doruntinën. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Me këtë rast 104 .roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. më 1830 në Manastir. Pashallëqet e mëdha. 7. por s‟ka kush t‟ia sjellë.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Ura me tri harqe . edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Ngjarja vendoset në shekullin XV. 8. si etnos. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. 5.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. II. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. Tri këngë për Kosovën. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. ky humbës i madh .roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. si komb dhe si qenie njerëzore. Vihet në dukje zelli. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. Përbindëshi . 11. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Kush e solli Doruntinën .

por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Viti i mbrapshtë .3) Klorësi me skifter . koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. porn ë të vërtet i vrau të gjithë.ftoi 500 kryengritës. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. për ta gëzuar jetën. Viti i mbrapshtë. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Sjellësi i fatkeqësisë . 105 . të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Haxhiu përfundon misionin. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. 17. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. Gjorg Berisha. 13.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. gjoja për të festuar amnistinë. IV. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. 15. si viktimë e kanunit. Kap një periudhë më të re. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. 12. Dosja H. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun.Nje arkitekt gjerman. Prilli i thyer. (30. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Prilli i thyer . Linja e parë flet për një malësor. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. 16. 14. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare.shkrimtarit Besian Vorpsi.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. sidomos nënprefektin e zonës. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Dosja H . ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik.

25. Lëkura e daulles . Dasma . Muzgu i perëndive të stepës. Emblema e dikurshme . si përkthyes në Moskë. Shkaba. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe).roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Nëntori i një kryeqyteti . Lëkura e daulles. Kronikë në gur. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit.Kadare duke folur për Migjenin . dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Muzgu i perëndive të stepës . Ikja e shtërkut.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. 20. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. politike. 19. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Koncert në fund të dimrit. Dimri i madh .roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. ekonomike. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Emblema e dikurshme. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Pesha e kryqit. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. 27. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Ndodhet në një udhëkryq. VI. Krushqit janë të ngrirë. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. përballë pasqyrës së një gruaje. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Ftesë në studio. Pasardhësi. arrestimet. Nga një dhjetor në tjetrin. Lulet e ftohta të marsit. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. 22. V.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. 23. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Kronikë në gur . mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. 26. Dasma. 21. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare.18. Hija. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Koncert në fund të dimrit . Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Nëntori i një kryeqyteti. 106 . burgosjet.roman me temë aktuale. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. 24. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. vrasjet.

përmbledhje me 32 vjersh.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. Nga një dhjetor në tjetrin .roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990.2) Ikja e shtërkut . ”të rrëzuarit”. disa përkthime nga autorë grekë.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. Romani është përshkruar me groteskë. kinezë. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. 31.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. shqiptar e universal. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. (30. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. 30. Ikja e shtërkut. Mbi episodin e kreshnikëve. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Jeta. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Shkaba . 32. rusë. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. 34. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. 37. 35. Përballë tyre qëndron prostitute. 33. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. 38. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare.përballë pasqyrës së një gruaje . Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. Ftesë në studio .roman kushtuar Lasgush Poradecit. Jeta.përballë pasqyrës së një gruaje. pasardhës i Enver Hoxhës. Është vazhdim i Ftesë më studio.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës.28. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . levë e PPSh deri më 1990.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. Dialogjet janë të gjalla. frengë. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. humor të zi e tragjizëm. Në roman ndeshen diktatori me poetin.”të zbriturit” 29. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. realizëm magjik ballkanas. Pasardhësi . VII. (30. 36.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. pa përjashtuar edhe veten. Lulet e ftohta të marsit . ku janë mbledhur “të rënët”. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. rumunë.dy formave të jetës. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale.

Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. Aktivitetet: gazetar. por e afirmon dhe krijon mite të reja. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. por s‟del asnjëherë. Prizren. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. në Rilindje.njëzet vjetëve paqe. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Shkollimi: filloren në vendlindje. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. një roman dhe dy drama. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. sa më shumë njef popullin shqiptar. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Pashku nuk e lufton mitin. por ngjet e kundërta. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Ka shkruar tregime. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. vëllezrit. përmendet shpesh. por edhe baballarët. nënat. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. ku i presin vendësit mikpritës. traditat dhe zakonet e tyre. Analizë e romanit “Oh” 108 . Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare.humorit të zi dhe groteskës). Vjen në Shqipëri me krenari. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. të mesmen në Prishtinë.

kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. e vëllavrasjes. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. i dyti i dehur dhe i treti lucid. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. proza. Romani është i shkruar në vetën e parë. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. lidhja syzheore. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. skenarë filmash. Luluan dhe Lulanin. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. këndvështrimi i fiksuar i autorit. shpifjeve. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. vrasjes. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. është kredhur në mendime. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. drama. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Subjekti: Njeriu i vetmuar. Rugovë. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. në dhomën e errët. I pari është në agoni. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. apo antiroman. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre).

Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. pikërisht i biri. Njëra palë e Gjinit. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Mirëpo. me Shpendin. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. ta zgjojë ndërgjegjen. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. e cila tregon ngjarjen. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. dashuri kjo 110 . e veçanërisht atij shqiptar. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. që kishte rënë në luftë. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. një malësor Rugovas. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. pra varr i qyqes. Te romani “Karvani i bardhë”. urtinë njerëzore për paqe. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. tjetra e gjermanit. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. atdhetare dhe refleksive. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. Shpendi. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes.

që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. problemi social. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Folja. i cili me vete sjell dhunë. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. I. Drejtpeshimi.përmbledhje me poezi. Shamijat e përshëndetjeve. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Lum Lumi . Lum Lumi. II. Sampo 2. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar.). të zhdukur. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe.shesin fatin e kombit. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. i punës. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Bëhet fjalë për tre. Credo. minjtë. Dhimbë e bukur. Sampo. kameleonët. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. por trashëgim nga lashtësia. etj. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Torzo. Përpunon tri fusha tematike. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Thirrje. 111 . Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. ushujzat e larot e tyre. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. gjarpërinjtë.

Libri që nuk mbyllet. Fund i gëzuar . Burgu i hapur.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. e njeriut tonë në histori. Ishulli Aabania. Fund i gëzuar. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Objekt trajtimi janë fati. të birin. III. Buzëqeshje në kafaz. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Harakiri.i kushtohet motivit të dashurisë. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Zari.e kaluara jepet përballë të sotmes.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. krenaria. Të keqeno . edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. Ky është edhe një qortim i prindit. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . Dielli i zi. Në bisht të sorrës.Të jetosh .

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful