• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

Barleti njeh lufra të drejta. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Mehmeti i II . Aktivitetet: meshtar në Shkodër. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. Ali Pasha. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). si ta duan dhe mbrojnë atdheun. Barleti njeh lufra të drejta.renegat shqiptar. dhe nga një testament I vitit 1501).pamje ideale. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. më 1450 me sultan Muratin e II. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Personazhet: Skënderbeu. në noterin e Padovës. përskrime të natyrës dhe personazheve. psikologjik.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). Mustafa Pasha. pastaj me Mustafa Pashën. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. 1461. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Ndahet në 13 libra ose kaptina. 1451). dialogje të palëve luftuese. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Ballaban Pasha . Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. sulltan Murati II. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444).ushtarak dhe me portrete si etik. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. afër Dibrës). Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. 4 . Shkodër ( sipas dok. ka kultura të huaja. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. fjalime të gjata. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. intelektual. Dibër dhe Itali. në Krujë. të mesmet në Venedik. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut.armiq. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene.

pa kopertinë. Aktivitetet: meshtar i një kishe. Obod dhe më I besueshëm Venedik.organizimin e kryengritjeve. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. Zamputi thotë se ishte komplot). ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. italiane dhe sërbe. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Gjuha është gegërishte arkaike. Shkollimi: rrethin familjar. nuk pati sukses. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Sipas E. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. 1618 në Romë. 5 . botoi 4 vepra. për vendlindjen. Gur të Bardhë të Matit.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. Tivar. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). Shkodër.sh. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. ndërsa I. Tema: vargje nga bibila.

1635 kreu studimet. VII. 6 . 4. Biblike.KRIJIMTARIA LETRARE 1. Romë 1621. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. Budi ka shkruar 3 200 vargje.Kaini vret Abelin.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. KRIJIMTARIA LETRARE 1. 3. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Poezitë janë me motive: 1.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. 2. Vdiq:1643. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Personale. Romë 1618. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). motivin e vajeve. Doktrina e kërshtenë. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. 2.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. 2. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Religjioz . Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Kombëtar. Romë 1635. Shkollimi: mësimet e para në familje. Kallmet të Zadrimës. Romë 1621. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Familja: e shquar e Bardhajve. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. 1628 në Loreto.

1682 strehohet në Dubrovnik. shqip. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . Vdiq:1689. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. dhjetor. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. Shkollimi:mësimet e para në familje. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. Përdori alfabetin e paraardhësve. turqisht. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. Ndahet në 2 pjesë: 1. italisht. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. lidhëzat. strofa tetëvargjëshe. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. ab. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. foljet në paskajore. ab. 7 . është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Padovë. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. 2.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. 1685. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. Ai shënon emrat në të pashquar. -Krijimi I Rrozullimit. Prishtinë. me rimën ab. ndajfoljet. cc. Të primtë përpara letërarit. 113 proverba dhe 2 biseda. dhe me urdhrin e Papës. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. Ka 2544 fjalë. Becikemit. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. Origjinën e familjes së Kastriotëve. kthehet në Shkup më 1683.

Mënyra e botimit: 1762 në Romë. e shtrëngon në kraharor. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. i jep sisë. vepron sit ë gjitha nënëat. ndërtimin fizik dhe psikik. e lëmon. e mban në duar. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. Vdiq:1788. fshatare dhe grua e rëndomtë. e puthë. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. Pashtrikun etj.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. i do shokët dhe e duan. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. Flitet për Shën Mërinë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. për fëmijërin e tij. nuk i jep sosë. 2. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. nënën e tij. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. nuk kujdeset për të. e zgjidhë. edhe për vendimin që të martirizohet. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. Romë. Aktivitetet: 1751.nëna e Krishtit. Përmend toponime si Prizrenin. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. poetike.Mbusat. e quan pëllumb. e cila dallon nga personazhi biblik. 8 . e lidhë.

sahanlëpirësit. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. elife. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. kasidet. klerikët (i pari i fesë. moralit. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). mundqarët. divanet.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. Vendi i ngjarjes: fshat. Gjerdeku i vashës. pashallarët. Gratë e va. feudalët (mbreti. mevlude. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. krahasime. zejtarët) 2. nostalgji. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. jofetare si: poemat. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. social dhe fetar. gazelet. moral-estetik.vezirët. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. myftiu. apo dituria. 1749 2. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. paskrupulliteti. patriotizëm . kyrët e vaizët) 3. Munafiku. Starje të Kolonjës. tregtarët. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. hipokrizia etj. përmbledhje poezish “Mexhnua”. 9 . ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. Trahani. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. Përdorën gjuhën shqipe. “ilahi”. myderrisi. Bahti im. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve.të varfërit (servilët. karakterit për të fituar para. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. Ka përdorur metaforën. 1. satirat. humored. epitete. veçmas distihët e katrenat. XIX. XVIII gjatë tërë shek. Temë fetare: 1. “ Mevludi” etj. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. Shkollimi:medresen në lindje. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre.

Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. rrënuese. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. 10 . Konispol. në Kairo studioi. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. bëhet mjek i syve.Jusufi e Zylejhaja.cvlitëse.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Gjirokastër . Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Konispol. pijanece. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Vdiq:1844.Bekriu .intelegjenca. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. edhe atë 12 muaj në vit. e të sëmurë. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja.Zaptimi i Misolongut Poema: . Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. hokabaza. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. 1818-1820 .Erveheja. Shkollimi: medresen në Konispol. merret me krijimtari përkthyese. Jofetare: Poezitë: . puna sakrifica. trahanin.Gurbetlinjtë .

mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. lufton kundër Humbabës.r . Sumerët.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. sumero-asiro-babilonase. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve.gjysëmperëndi. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. Çdo popull ka mitet e tyre p. prandaj kjo let. Kult. vepra që shquhen me idetë. sot të zbuluar afër Bagdadit. greke. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur.flasin për historinë e perëndive. kineze.e.r. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. shqiptare etj. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. Epi për Lugalbandën. Miti dhe Mitologjia Mitet. ndryshe quhet let.nga India e Irani. kozmogonike. indiane. Kozmogonike. Kjo let. Mitologji. është degë e shkencës mb letërsinë.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. Të tillë janë: Gilgameshi. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. Botërore. Rrëfimi për përmbytjen etj. sumere-asiro-babilonase. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. 11 .popull indoevropian. romake. ka qenë i zhvilluar edhe epi. është me përmbajtje religjioze dhe laike. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë.e. Heroike. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.sh: të faraonëve. heroike Teogonike. P.sh.

12 . dhe të Ninibit (hyjit të luftës). të njohura në gjithë Lindjen e Mesme.e. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. por nuk I dihet autori. XXII deri në shek. Këta dy luftuan kundër një të keqe. XVIII p. ai ia tregon një bari në fund të detit. dhe mbret i saj.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. dhe e kupton tmerrin që e pret. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. Tregimet për Gilgameshin.se njeriu është i vdekshëm. aty nga shek. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. vdekja e Enkidujit.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. por me përmasa shqetësuese. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. Bisedon me hijen e tij. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. Humbabës. veçmas i mundonte të rinjt. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. jo të luftës dhe të guximit. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. Themelues i Urukut. se edhe ai një sit duhej të vdiste. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. gjyshi i tij Utnapishtimi. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. nuk i linte të bashkohen. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë.r.të 7 dha urdhër për ta varrosur. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. Krijues i një mbretërie të pasur. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. Atij i mbeti vetëm një shpresë. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit.

e. me grekët dhe kundër tyre. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise.r. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Hektori (sypatremburi. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. e shpëton Apoloni.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit.e. me ndihmën e perëndeshës Athina.700 vargje e ndarë në 24 libra.grauja e tij Andromaka). Greke. Parisi në duel me Menelaun. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Hektori lufton me Ajaksin. 13 . Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). IX p. Me këngën XXIV. fituesi e merr Helenën. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. Subjekti: Shkaktar i luftës. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . në bazë të alfabetit grek. i biri i mbretit Priam. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Parisin e shpëton Afërdita.r dhe shek. i vë themelet e let. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë.e. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane.

është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. Hektori. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Posejdoni. ku ndikojnëe edhe perënditë.gruaja e Hektorit.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun.gjithashtu hero i madh. Biri i Odiseut. Agamenoni. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. me karakter të fortë. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. Andromaka. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. është burrë e prind i kujdesshëm. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. takohet me Telemakun birin e tij. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Agamenonin. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji.hero i madh i epikës greke. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. Penelopa. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. Akilin. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. shumë mësitë e duan dorën e saj. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. zoti i detit. përfaqëson njeriun e kohës. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Akili. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Odiseu. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. në anën e Trojës. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. 14 . e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. paraqitet pak më i kompletuar.

të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet.. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. Bijë e një aristokrati. o hyjneshë e madhe. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. të cilën e quantë. fytyrë hyjnore. vargun e 4 në 5rrokësh. VI p. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. kishte formuar shoqatën e femrave. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. kërkon shpëtim nga Hymena . kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim .e. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. KORI II Me motiv autonimik. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. 15 . o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë).Me epitet si : Afërdita e amshuar. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. u martua me një aristokrat. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. i pafat‟‟. epiteti. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. kishte një vajzë. të një vajze të pamartuar. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. Largohet nga Lesbosi për në Sicili.r. ngjarja mbaroi tagjikisht. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. shtëpia e shërbtorëve të muzave. Përbëhet: 1katren. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. të cilën e lëndon moralisht. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟.Safo njihet si poete e epitalmeve. të virgjëreshës. jetoi në shek. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. të cilin e krijoi Afërdita. hyjneshë e madhe. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme.. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. e cila thotë: .

biri i Darit. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek.e. për nga vlerat .r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. Dari flet për humbje të mdha. 525 p. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. tragjedia e parë Persët. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme.e. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. Një ditë duke ndenjurnë fushë. vdes në vitin 456 p. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. por mbështeti demokracinë. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). ndërsa kori këndontë këngë lirike. Korifeu. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. Tragjeditë e para. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. V-Ivp... kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para.r me prejardhje aristokrate. në moshën 40 vjeçare. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. shkon në Sicili. i largohet legjendave.gjeni i tragjedisë”. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura.e. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. dhe kështu vdes Eskili. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia.baba i tragjedisë”. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë.e.Eskili Fazën e let. Orestina”. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. VII-VI p. njihet . ku më 458 u luajt në athinë trilogjia .. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. ku merr pjesë edhe vet. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë.

KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. sot njohim 11 prej tyre. fjala komedi nga gre. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. Komodia.r në moshë të re La një numër të madh komedish. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. ndërsa komedia nga këngët follike. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. shoqërore e kulturore.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. Vdiq në vitin 388 p. prej 44-50. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy.e.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . Subjekti. Zeusi e angazhoi Hefesin. perëndinë e zjarrit. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. të dëgjojnë.Kleonit. të birin. zbuti kafshët etj. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. që të mos zhduk racën njerëzore.e. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. Prometeu lidhet për shkëmbi.

Eniusin nga Kalabria italo-grek. Herakliti.e. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. Tema: Problemin e kritikës letrare. dueli përfundon me fitore të Eskilit. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. II. këngët e vajeve. konsiderohet si vazhdim i let. epokën e let. në atë skllavopronare. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 .njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. romake. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. zhvillohet nëpër dia periudha. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. greke. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit.e. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke.e. gojëprishur e çalamnë. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. II deri në vitet 30 p. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. të heshtur. zhvillohen himnet e kultit. këngët triumfale. fjalët e urta etj. republikane që arrin derin në vitin 30 p. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve.e. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve.r vazhdon deri më 476 p. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. konsiderohet si Homeri romak.e. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. c) Periudha e shek. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. ku secili mbrohet me kundërargumente. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). Koha kur formohet polisi antik. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. të fundit të republikës. III. romake. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. zhvillohet deri në mesin e shek.llogaritet si histogra e orator. Posejdoni. në kohën e helenizmit të let. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. me fytyra të mbuluara. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. fillon në mesin e shek. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. por edhe poetin e varfur. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut.r . në atë klasore. me rrecka. në rolin e gjykatësit. b) Periudha e shekullit të parë të let.r . Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë.r . Letërsia romake. shkroi 6 komedi dhe Katoni. Let. III p. Tribali.

. kur shkatërrohet perandoria romake.e. romake.e. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Plini i Ri-orator produktiv. këndoheshin këngë për dashurinë. paraqitet publicistika.poet i shquar i epigrameve. Më të njohur janë: Petronie-prozator. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. Vdiq në vitin 90 p. apo më të shkurtra. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Apuli etj. Katuli. Atika etj.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata.e. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano.retorika. Tibuli-poet i dashurisë. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. Tit Livi orator e moralist. Punoi si avokat. dhe filloi të merret me poezi. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. I deri në shek II. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). G Gjat shek. II e deri në shek V. por për shkaqe objektive e la . Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Horaci. Kuintiliani-retorist. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Ovidi-poeti elegjiak. Letra miqve. koha kur sundon Augusti. V let. zhvillohet nga shek. Aula Geli. c) Letërsia e vonë romake. Fedriefabulist. elegjive retorike et.Italia Veriore. prej viteve 30 p. Ishte nën ndikimin e Teokritit.satiristi më i madh i kësaj periudhe. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Marciali-me epigramet. Nga shek.r deri në vitin 14 e.r. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Juvenalisatirist.e. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Nga një familje e qytetarëve të lirë.r në Mantue.

Butrint. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. gruan e Hektori. Sicili. Eneu bën dyluftim me Turin. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. e takon Didonën. të cilës ia kishin vrarë burrin. i cili vritet. grua mjaft energjike. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. Këtë qytet e krijoi Didona. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. Eneu e merr rolin e Akilit.Iliadës. Didona bën vetvrasje. bie nga shkëmbi. Rrugës për Sicili. Kur Eneu largohet nga Kartagjena.depërton në botën e nëndheshme. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet.talike. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. blegtoria dhe bletoria. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. ajo si flet. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. lufton kundër Mezencit. në prani të elementeve mitologjike 20 . dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Sicili e Romë. ashtu si Hektori nga Akili.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Eneu zbretë edhe në Kumë. takohet me të atin Ankizi. pemtaria me vreshtarinë.

Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane ...Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar..Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë .poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia..Kjo letërsi fillon me poemën .në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902..doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.kulturor.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 . shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 . shkruar 1846.Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .Ajo ekzistoi 3 vjet. Perandoria Osmane . Bullgarisë dhe Greqisë.Këtu përkundër që u fuqizuan .Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin. poemën Këngët e Milosaos.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .popullor. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.kultura.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.ekonomik.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë. vetëdija e ulët kombëtare..Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si . Sërbisë .. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. nuk ka kulturë.Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe ..arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX..Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos . për mjerimin politik. ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi . .politik dhe kombëtar.përpilimi i platformës së qartë.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.

Poema epiko-lirike Serafina Topia .RADA 1...më 1897 A.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit. 1839.Logoreci.I. Pogradec.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.M.i kundërvihen realitetit.1836.së lavdishme.Vreto.rrah tema filozofike.Papa K.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë. P.de Rada në Kozencë nxorri revistën . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.shoqërore.DE.Negovani.fetare .më 1897 F.Vasa .Naço revista Shqiptari.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Më tepër spceifizohet poezia lirike. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .më 1888 . u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje..pastaj në Kolonjë .Lorekio në Itali nxorri revistën .Qemaili etj.Gj.Poema epike Skanderbeku i pafan .Napoli 2.VEPRA POETIKE 1. 1872 2.më1888 në Bukuresht nga N.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe . I shoqërisë .Flamuri i Arbërit‟‟ .Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.kolgjin e kreu më 1883.Qiriazi.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX..më1834 .Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .më 1883 J.Numidët .pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.tragjedi 1846 22 . J.Qiriazi-Dako.në Pdhanë(1638)...Bashkimi‟‟ .në Blinisht(1639).Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.lëvizja nuk pati sukses.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.erotike .Konica nxorri revistën Albania. peizazhiste.Kemi përdorim të alfabeteve si .në Egjipt dhe në Sofje. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.u dënua me gjashtë muaj burg.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë. 3.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.filloi të mbledhë këngë popullore.I stambollit i shoqërisë .pasi u lirua ishte shum i varfër.S.Më 1848 J. romantikë europian dhe italian.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632). figuracion dhe metrikë nga folklori.D.Kombi shqiptar‟‟.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.Rada me titull Arbëresh i Italisë .përmbajtje.Napoli . më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.Lexoi shkrimtarë antik .Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.VEPRA DRAMATIKE 1.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .

Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. Serafina është romantike . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .2. për hir të dashurisë ndaj atdheut. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale.VEPRA SHKENCORE 1. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .1866 3.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.Serafina . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit .Sofonizma.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . 1894 4. dashnori i parë i Serafinës . 1902.Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .ëndrrat vajzërore. gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .vajton buzë detit.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Rapsodi e një poemi arbëresh . turkun .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. Bozdari .përballon ndarjen nga dashuria e parë. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.Autobiologjia .Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.Tema është romantike . largohet nga atdheu . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . pasi e vret një turk . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. Serafinës dhe Bozdarit. 1898-1899 5. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. 23 .1861 2. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës .zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve .Testamenti politik . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu .është dashnoe e zjarrtë. më vonë kthehet .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .Radavani është antitezë e Bozdarit.e torturon veten. kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .Parimet e estetikës.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .ka dashuri konstante ndaj atdheut . dashuri ideale naj femrës .tragjedi 1891 3.

Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. satira .Himarë etj. ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . kishte krizë materiale . Mirditë.Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. shkencë .De Rada pasqyron të madhërishmen .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.XV. romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .Shtohet galeria e femrave .Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat. fabula .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik ..Vantisana princeshë turke . poashtu mblodhi këngë popullore. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar. tragjiken e kohës së Skëndërbeut .Goneta një femër e dhembshme. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim. gramatikë .dukuritë shoqërore-morale) .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe. Kozencë 1894. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) .Il Canzionere albanese‟‟.Shkodër .Dibër .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Elbasan .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . si Krujë .

Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J...Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.D.1. koprracinë.Guidhja e Kusari 3.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .llafosjen. arratisja .Drama . mirkuptimi në mes njerëzve. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.Malia 4. I burgosuri politik .hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.Miloshini.botuar më 1848. Gërsheton idetë romantike si .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .. italisht .shqip.R 3.Novela:Panaino e Delia.Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe . jeta e të burgosurit . Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat. këngëve liturgjike .Virgjeria..Poema . takimi me të birin . gënjeshtrën.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën. Mënyra e botimit:Pjesërishtë .Përmbledhja poetike.Romani .Miloshini e Pjetër Shini.dialog të gjallë.Bija e mallkuar‟‟ italisht .përtacinë.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale. Fjalor italisht-shqip 7.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano..Gërsheton edhe idetë demokratike si .. Përralla nga Ezopi 6.1850 4.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .Kolluqi e Serafina.italisht 2.Ushtari shqiptar.Drama:Sofia.Romane:Sofia Kominiate . Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .poemë.italisht. 1858 5.Përmbledhje e lutjeve .ndërtim të konflikteve.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Poema .poemë .Poema .Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Melodrama:Pjetër Shtertori.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.

përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.e sinqertë.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin. 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë). Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .Miriani shqetësohet tepër. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). traditat. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. Të ndërfutura:këngët .blegtorëve. vallet .Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.i dashuri i Emirës Gjergji .ritet familjare.e çiltër.intrigant.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin. Personazhet:kanë tipare romantike Emira .Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).besnike) Miriani .xheloz. bareshave. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.

.II. degradimi e turpi.italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare.Bardha e Temalit‟‟(1890).Poezia .vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .. 6. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja ..Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).III.Mori Shqypni .Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4. frengjisht 5..IV .Romani .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) . 7.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. Vretuan etj.(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve . Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim. Tema : universale .italisht .Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike.Romani autobiografik . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . sundimin mbretëror . vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. poshtërimi familjar .dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .frëngjisht. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.figuracionit/ 3. për atdhetarizmin .. Veprat e Pashko Vasës janë : 1...Pashko Vasa . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës. frazeologjisë . Më 1883 emërohet guvernator në Liban. për problematika. Vepra I.Trëndafila e gjemba‟‟. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit)... RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .Vëllimi i poezive . i strofës . së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.MORI SHQYPNI . përçarja kombëtare dhe fetare . pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë ..Burgimi im‟‟.

Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit.Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën.Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.por në linja të kundërta.. Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . Luli .ANALIZA E ROMANIT . në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë). e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . për zakonet). Pashai i Shkodrës . Osman Pasha .Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë.Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës.prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha .. Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij . Drandja . Jak Kola. i martuari me Bardhën.

Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.Poema .dashurohet në e parë .Vepra shkencore : 1.Në Palermo kreu edhe drejtësinë. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). 1.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. 29 .Disa poezi‟‟ 1847 2.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Përmbledhja . 2..Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore ... Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.Veprat letrare 1.dashurohet në e parë. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.Poezia e gjatë .nisen në luftë për.Topografia e Palac Adrianos ..Të zezat tona‟‟ 1870 4. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.zulm e varr‟‟.Poema romantike ...

Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore .Zulm e Varr‟‟.Lufta që përmendet është .Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë.mbirja e pemës. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari .trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . Aktivitetet: 1848.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën ..rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve .zakonet.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit.Lufta e Valkalit‟‟.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut . 30 . Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . Zefi vizitoi Brazilin . folklorin. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti . në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .Kur u kthye jetoi si një i varfër... Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin.Mara – e dashuruara në Nikun . Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.

me pozitën e saj . akuza nda padrejtësisë etj...Detari‟‟ ..Zonjës Elena Gjikë‟‟ . .Për lirinë e venetisë‟‟.Këtu bëjnë pjesë vjershat si : . .Rrotullupë‟‟(vrull) ..shkruar 1860 . flet për ata si Xhavella . në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). 1893 – botoi baladën në italisht . .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.Flamuri për të është sikur nusja. gëzimin ..Rrotullupë‟‟. poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që .Për lirinë e Venetisë‟‟. në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan ....poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun..për të ardhmen e arbëreshëve etj. Për vdekjen e Pjetër Irjanit. flet për luftën çlirimtare të Venedikut .Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . . 1860 – shkroi poezinë e parë .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .botuar 1860 . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik. . protesta .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. optimizmin . në Buenos Ajres . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon. 1898 – botoi vjershën . flet për fatin e atdheut. 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.Ditari‟‟. 1897 – botoi poezinë . 31 ..na la pa mëmëdhe‟‟.. 1883 – botoi përmbledhjen .. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi.Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.vatra na thërret‟‟.Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore. . Bubullima .Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut ...Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟. sidomos me formimin e saj intelektual .. ish në moshë 16 vjeçare. luftë që e kish pritur gjatë kohë . dashuri ndaj atdheut të të parëve . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.Zotit‟‟ . 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . .Ushtari i kthyer‟‟.

lektisje . ky kontakt ralizohet në kishë . 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. lind në kontaktin e parë . bir i Halit dhe Emine Frashërit.Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet .. anglishtja e italishtja. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. me një vazhdim deri në finale . kontaktin e parë . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë.Dashuria e Serembes është dihotomike . dhe me një përfundim të hidhur . . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën.vetmi .N.Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . gjimanz mësoheshin frengjishtja . Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . dhembje .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë. Për sa i përket dihotomisë së parë . vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . psherëtima . me helme.Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se .Zosimea‟‟.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. trauma .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. Viziton 32 .Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. në kontraste si gaz-vaj..vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .. Sarandë .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit.gaz-psherëtima.Kujtim‟‟.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit .Kthehet dhe punësohet në Berat . poeti e paraqet portretin e vajzës . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë.Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. greqishtja e vjetër ..

.1887.Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit . erotika ..Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.atdhe‟‟ . .Gjuha jonë‟‟.Shpreh‟‟.. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht..Shqipëria‟‟.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj...1884.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Drita‟‟ më vonë u quajtë .Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë..Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin . Për se? Gjuha jonë ..Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.shkruar në shqip..Prej 1886 do të botojë në shqip. historia .atdheu‟‟.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.. Poezitë me motive atdhetare janë: . Tradhtarët. . Shpreh .Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Motivi i kësaj poezie është i ri . Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare. . .Tema . .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë..Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .Për se?‟‟. Shqipëria .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi . filozofia .Shkruar në gjuhë të huaj.Ai beson se .Dituria‟‟..Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll. Korça ..Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.. . Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.(arsimimi).vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. . 33 .Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.atdheu‟‟.përkrenaren e Skenderbeut .

shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një . plaga .Bukë e mëmëdheut zëntë . shtërpari .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria . pemëtarinë .Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.ska asgjë të përjetshme . stopani . viktimizimi sesa gëzimi.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .jetë ideale‟‟. mallkimet. gojëdhënat . Poemat me motive atdhetare janë: . baresha me llërët e përveshur . shpreh botën intime të Naimit.shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si . Anatema e kësaj poezie është .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një . flokët-dritë qiejsh)..Bujqësia ka të bëjë me bujkun .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. pulpat . .Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen. balli . emrat e personazheve . lektisja . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. llërët .Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). bimësinë .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV...Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.trupit .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .kënaqësia.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin . humanizmi dhe fizikumi. fushat pjellore .kohën.Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike. 34 . loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin.Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi .bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë....(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . emrat e popujve etj.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht.apostrofë e madhe‟‟.Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë. toponimet .Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.lutjet .vendin .Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti.Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.Bukuria‟‟. këmbët ..Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. identitetin.Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se . .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore. botës psikike ..lumturia që sjell dashuria e kontaktit.Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .balli-hënë. pamja e fytyrës. sytë .Për Naimin ka rëndësi .. tradhtarët e pabesë.. atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri.Gërshetohet miti .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje. kraharori . faqet. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Poema është një epope për Skenderbeun.Tema është historike.. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . qëpallat .

fushat . ..poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . emocionet .temperamentit . .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. reja .Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë.shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ .. dëshira – dhuna .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. humanistit dhe filozofit. por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. prirjeve . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. me atë se bota është pa krye .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . arsyen. burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.Fjalët e qiririt‟‟.Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. kaltëria .(sipas aspektit poetik dhe personal). pa fund dhe pa anë.. ringjalljen e natyrës . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike.Qershori‟‟. fenomenet e funksionimit të natyrës . pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. lumi . karakterit . .. 35 ..ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit.Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës.Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se .Filozofia e Naimit ka dy burime.. bilbili .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . 2)Natyra dhe ligjet e saj. pas të mirës vjen e keqja.Qielli‟‟. bukuria e qiellit .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . gëzimi-dëshpërimi . .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. malet . vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟. i dha mendjen .Filozofi‟‟. 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun.. të folurit .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. ai impresionohet nga yjet ..Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? .sh pas dimrit vjen pranvera .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . pas ditës vjen nata . . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare. .Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur ..ka simbolikë të : krijuesit .(sipas aspektit filozofik).

Kristoforidhi etj. 1874.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.shqipe në Instituin Oriental.emërohet docent i let.projekton të ardhmen e Shqipërisë. 1878-boton gaz. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.u internua për 1 vjet në Tripoli. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.të mesmen dhe universitar të zhvilluar. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo..greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.studion let.Hora. 1900-profesor i gj.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P. 1890-diplomon në drejtësi.Frashër.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850.veçoria gjuhësore faktet historike. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.antike në “Garibaldi”. Dhe let.Teutës.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. Në këtë traktat.Libi.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.Pirruas etj. Bashkë me P.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. 1871-shkon në Stamboll. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.Napoli.Stamboll.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.Osmane dhe konferencën e Berlinit. Vdiq:1904.të mesmen në gjim.Sicili. 36 .dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.

Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.italisht). Gj.TE DHEU I HUAJ’’ Poema .1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.mendime. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. ritet familjare .Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). 37 . për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi.gojëdhënën e Rozafës . 1894-Kënkat e luftës(poezi.. Vdes:1927.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.italisht). Ali pashë Tepelenën . 1900-Te dheu i huaj(poemë). 1901-Këngë popullore shqiptare. Skenderbeun . ritet fetare . Rrethimin e Shkodrës. gjithnjë e më pak respektohet traditat .Napoli.Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës..Topinë .Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX..Poemës i mungon subjekti.Versi(përmbledhje poetike. ANALIZA E POEMËS . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve. Këthimi(poemë). 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.M. Bushatasit .Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi.Mesazhi i kësaj vepre është : .Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .ndjenja etj. Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . Mino(poemë lirikë). për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?..Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë.

a çilë kafazi‟‟.Shkodër). Vdes: 1937. 1942-Fjalorth i ri.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.studiues i gjuhësisë folklorit. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.Leiden..Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). .Shkodër.historisë etj. Familje: të varfër.Me 38 .Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .Shkodër). Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe..Shkodër. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.1930 – professor i shqipes në Shkodër.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917.Shkodër). 1928 – Lissus (poemë. 1937-Lirija(poemë.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë . KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë). 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë. 1934-Shkollë e jetë(antologji.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. 1939-Scodra(poemë.. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë. Njihet si poet. 1932.Shkodër)..pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë.Poetët e mëdhenj të Italisë. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër. Në rrafshin simbolik . 1936-Dromca toponomastike. 1908.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .gramatikës. 1884-47. shkruar në moshë 21 vjeçare. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.Vjenë).privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.

. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . Zogën dhe nipin. në të dytën vendi ku ka mërguar .jeta vazhdon‟‟. . lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon . zgjoi i bletëve . 2)Zoga dhe 3)Lokja.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.pas dimrit vjen pranvera‟‟ .Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.Shfaqet përsëri natyra me bylbylat ..I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. zymbylat .I tretuni‟‟.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ.sh njohja e të rinjëve .dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟..bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.kthim në vendlindje‟‟. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina . ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.. 39 . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve .Nëna e kësaj vajze është Lokja. lufton për ekzistencën e familjes. dallëndyshet . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm . ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. zogjtë janë Zoga dhe i . në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga..(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike). në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .t.referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes.th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).Poema ska koncept kohor.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër. moliset .Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga.Simbolika e kësaj ëndrre është .shpreh mallin e autorit për atdhe. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . martesa .Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .

shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë ..Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .ÇAJUPI Lindi: 1866. Familje: fshatare..Helipolis. 40 .Aleksandri.(në tri tingëllimat e fundit).Kajro.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë. të mesmen në kolegj fetar. Shkollimi: fillor në shkollë greke.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Lissus‟‟.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale. . Lissus dhe Shkodra. .Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Sheper të Zagorisë. Vdes:1930.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Në këtë vepër dominon historia.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).Liria‟‟-shkruar më 1901.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit. 1893-kthehet në Kavallë.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët. të Venerës dhe Afërditës.Shkodrës. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri..ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria . Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.pastaj shkon në Egjipt. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp. 1919..i përkushtohet Lezhës ..Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. .Z. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Stefani.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .Gjirokastër. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

boton poezinë e parë te rev. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull). Vdes: 1947.S.DRENOVA Lindi: 1872.Albania..gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.idealist shqipëtar (artikull.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.S.Komedia . Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.Gurakuqit.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive.E.demagogëve. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.urimeve dhe përgëzimeve.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).shpreh luftën kundër oportunistëve.. 1937-kthehet në Shqipëri. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.thotë së gruas. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). 1912. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. Punoi : 1912 . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. 1885. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).Graz).Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht.letrare nga Th. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.konformistëve .takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull). 44 .Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.Gjika etj.Drenovë. 1925 – Naim Frashëri.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.Mitko.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte.Bukuresht.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri . e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri . 1901.

Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve . .Flitet për përgjërime...Ëndrra e lot‟‟.Në vëllimin e tretë .POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar. . dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi. të bukur etj. peisazhist dhe mediativ. përkundër .shtatin e lartë .Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit .Përshkruhet bukuria e jashtme... faqet si dardhë. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Në këtë shembull kemi poezitë .Lulëkuqja-Shqipëria .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika.ndërsa trimi sytë si zjarr. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes..Ballada e bariut‟‟. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).sh vajza ka gushën e bardhë .por përshkruan bukurinë e tyre. me pozitë më të lakmueshme politike .Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).. pozitë inferiore sociale .Në këtë shembull kemi poezitë : .p.Mall vëllazëror‟‟ .turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.Këngë bashkimi‟‟.. serbëve .Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.Betimi mbi flamur‟‟ dhe . ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale . sociale dhe ekzistenciale.Letër prej katundit tim‟‟ etj.të parealizuar..Mallëngjim‟‟ ..dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .shpreh dashuri fatkeqe.Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.. erotik ... kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu. ishte në pozitë inferiore politike .Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror...buzët ngjyrë trëndafili.Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .Në mërgim‟‟ . fletët-shqiptari .lektisje.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza. romunëve .Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale . .

Rreze dielli‟‟ me titull .letraro46 .Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .shpirti.të keqes.Mendimtare‟‟ . vuajtjet dhe mundimet etj.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë..shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.prejardhje mbretërore.Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare. në ..Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Ëndrra e lot‟‟ si .të ylberi.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.morali etj.. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv . Ëndrra e lot‟‟ me titull . shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.të perëndimit të diellit.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.luleve.një dite prilli e një muaji etj. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Mendime‟‟ . në ...Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Këngë fushore‟‟ në .dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit . vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.të stinëve..Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale . ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.vdekja.. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin....vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .Vërtetësia e gjërave‟‟.kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.erotike. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes... dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën. i realizon të gjitha dëshirat .Psalme murgu‟‟ me titull .Lumtësia e shpirtit‟‟.por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.kohës me shi. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.Në . nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.të pavërtetës etj.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm. në . të vendlindjes.Rreze dielli‟‟ i sistemon si .Natyra‟‟..Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri..Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.Edhe këto poezi janë të veçuara p....Ngjyra ylberi‟‟ ..Vallja e jetës‟‟.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.Lumtësia‟‟..Psalme murgu‟‟ i quan .Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .sh në .. gëzimin – dëshpërimin .

kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.botanika.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë.prozën. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.Firencë.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi . në Angli Shekspiri. në Shqipëri Marin Barleti.në Francë F.Ovidi.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak. Vdes: 1321.u nënshtrohej dogmave fetare .fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.. politike dhe ekonomike .Jeta e Re (vepër poetike).fiziologjia.poemën. ish deprimuar .Holandë. Mikelanxhelo Buonarotin .Spanjë. V. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.Në Itali ishin D.Ronsari .komedinë dhe tragjedinë.Shqipëri etj.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura . Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.dramën.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.një ideologji të re .kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .Në art e kemi Leonardo Da Vincin . e ndiente veten të pafuqishëm .epike.Bokaçio. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më. humanizmi kërkonte një njeri të ri .stigmatizoi hipokrizinë fetare . Rafaelin etj.Petrarka.morën nga antikiteti stilin. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.zoologjia.Sokrai. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës . të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.Rable. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .F.anatomia.busolla etj.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.Gostia (vepër e papwrfunduar).U paraqit në shek XIV.Angli. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Ravenë. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës . Familje: intelektuale dhe tw pasur.Xh.Virgjili etj.Aligieri . Monarkia (traktat politik). 47 .artistik. 1304.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .Gjermani.

Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . të moralit . ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.Ky udhëtim nis me Ferrin . me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe. kurse në Purgator dhe Parajsë .Ngjarjet .nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. rrathët sa vijnë e zgjerohen . përjetimet.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar .Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. sa vijnë e ngushtohen . është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit . vepra ka 100 këngë. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. rrathët koncentrik.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik. 3.Secila pjesë ka 33 këngë. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. nga filozofia e antikitetit .Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia . me drejtim nga lartë posht .Poeti nga 48 . filozofia bashkëkohore.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore.Është e shkruar në strofa tercina . konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore. Purgatori dhe Parajsa. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha. 4.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.meditimet janë të njeriut të kësaj bote.pa i kursyer shtresat e privilegjuara.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë. bashkë me këngën e parë si hyrje .Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). bisedat . me drejtim nga poshtë lart. 2. rrethit të nëntë(4 breza). e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1.Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.rrethit të tetë(10 breza).

për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore . e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.grykësia dhe epshi. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon . luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.zymtia. prej ku buron dashuria.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë. Sokrati . ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.kuje. i cili më 1300.përmes pendesës. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij. Platoni .Parajsa ka vetëm tre rrathë.smira.idhnimu.Në purgator pastrohen shpirtërat.Virgjili është simbol i urtësisë.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 . Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .ulërima.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen). i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. Bonificin VIII.gjithësej nëntë qiej.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore). të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .vaje.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Purgatori ka shtatë rrathë. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.

Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.stil të përsosur dhe përjetime estetike. me helmetë . bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. parodizon romante kalorsiake. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti).I ironizon .Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. mburrojë . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . me shpatë . ruajtja e nderit .. pëson në bujtinë . po ti shpëtojnë të munduarit . rikthimi i fronit mbretëror .Tema e veprës është .Nis me atmosferë të rëndë.Konsiderohet roman antikalorsiak. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.të sigurojë veshje .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. dhentë si ushtarë .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. intrigat . studion në Vitenberg të Gjermanisë. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . meditime filozofike. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. hipokrizitë etj..Kemi konflikt brendafamiljar . ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm. me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .Kishoti. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .. të burgosurit si kalorës të shtypur .Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet. me divat .Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.Cezari ka tiparet e një mbreti .I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. po tu ndihmojnë të doptëve.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar.Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. me dhentë . ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . lëndohet nga flatrat e mullinjëve.të zgjedhë dashnoren e tij .po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur). për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).

Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia. i përgjigjej monarkisë së Francës. se fsheh dot reagimin e vet.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit. dekorta.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.epigrami.E dashura tmerrohet .në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622. stimulonte me shpërblime .të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .koncepton norma dhe rregulla të reja .Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik. i mblodhi në oborrin e vet .epopeja.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .ofiqe.Shkollimi:iloor në vendlindje.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .oda.Paris.princërve. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.të mesmen në shkollë fetare jezuite.1643. babain e Ofelias (të dashurës së tij).mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin . Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.Ata bënë seleksionim në artin romak . e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.Luigji e forcoi pushtetin qendror .me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.(Klaudi).mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.Formon trupën teatrale.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.fabula.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.satira. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai). por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit. veçohet Nikolla Boallo. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.ai rriti autoritetin e vet . të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.Trashëgon kultin e antikitetit.tituj.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre . të lartës dhe të ultës .Pseudonimi : Molieri.

veset.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.Ferte-Mion.1664-Tartufi(komedi). Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.1662.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.lë trupën.regjisor dhe komediograf. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.1670-Borgjezi fisnik(komedi)..Kleanti .1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.Në shtëpi kthehet qetësia.kthehet në Paris.1669Britaniku(tragjedi.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).1670-Berenisa(tragjedi.Francë.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .Fëmijët me gruan në e parë . Elmira .Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Tema e komedisë është . Damisi dhe Mariana .vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.porn ë fshehtësi të madhe.1672-(Bajaziti .Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.temë nga historia greke).Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.nuk varroset solemnisht.1666-Mizantropi(komedi).1665-Don Zhuani(komedi).Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij . më 12 maj 1664.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.Vdes: 1673.1658.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.njohu jetën e popullit. dhe gruaja e dytë .Sofokliun. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.Punoi: si actor.temë nga historia romake).Shklollimi:shkollë fetare janseniste.Dorina .1665-Ndërgjyqësinë(komedi).temë nga historia romake).Lindi:1639.-Tebaida(tragjedi).varroset në Port-Royal.1667-Andromaka(tragjedi). Krijimtaria letrare e Molierit.temë nga historia turke).Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në . Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit..Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.pasionet dhe karakteret e njerëzve.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil. 52 . nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .1677-Fedra(tragjedi).1668-Koprraci(komedi).Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).Orgoni . por nuk mund ta kundërshtojnë .greqishten lexonte Homerin.1661-Shkolla e burrave(komedi).Shkolla e grave(komedi).1665-Aleksandri i madh(tragjedi).1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.Vdes: 1699. Don t‟ia japë vajzën.

por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj. Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet ..Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Efigjenia në Tauridë‟‟ .Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës. në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Egmont‟‟ – dramë .Prometheu‟‟ .. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Fausti‟‟ .Si student shkroi poezi.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.Osianin.vërtetësia e ngjarjeve . dhe Andromakën . Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Hektorit .. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane). birin e Akilit .poetika. Pirron ..stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra. tragjedi . gruan e Hektorit .Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.. që një ditë të martohet me të.Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.Në këto lëvizje flitej për Biblën.viktimizimi .Homerin.Si personazhe kemi Orestin.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën....Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint..Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Hektorin e vrau Akili.. i cili ishte simbol i heroizmit .Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë. Hermionën .Shekspirin.djalin e Agamemnonit .Aty gjeti një lëvizje . viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Gjeni të egra‟‟.Hermani e Doroteja‟‟ 53 . bijën e Helenës .

.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.Më vonë për të shkroi Lesingu .fshatarët e përshëndesin. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell. kjo e bën 20 vjeç më të ri.Fausti i dëshpëruar.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .Tragjedia ka .Fausti dashurohet në Margaritën . për mrekullitë dhe pushtetin.drejtësinë.Tragjedia nis me Kushtim .analiza psikologjike.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe. futi frikën te njerëzit .Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.vdes i lumtur. gëzimeve të jetës por doktori spranon.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut. monologje.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Fausti hap librin e Nostradamusit.teologjinë. sidomos te princërit . i kujtohet fëmijëria.. në Lajpcig .Holandën .Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).shqipton një lutje magjike .Ai shëtiti Gjermanin .shfaqet Mefistofeli.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .poezi lirike.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.astrolog e magjistar.Tragjedia fillon me monologun e Faustit.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës. bëri shum mrekulli .Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.këngë korale. Zvicrën .Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.stile të ndryshme etj.meditime filozofike .Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .mjeksinë.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut . pas Gëtes Henri Hajne etj.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës). Italinë.filozofinë. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës. kafsha kthehet në fytyrë studenti.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.

KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH...Kish të ëmën zemrake.Poema fillon me Haroldin. .Dy këngët e para kanë parathënie.Nusja e Abidos‟‟ .Ëndërr‟‟ .Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin..Orët e prehjes‟‟ 1807 .ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.BAJRONI . hero romantik.Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .i ri i ngopur nga dëfrimet.të mbyllet në vete pas .Greqi.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Pirrati‟‟ . ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Malti.kënaqësitë.Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.epitete.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.eksklamacione.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Viziton Portugalinë . natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Spanjë.. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.Kur u ndamë ne të dy‟‟ ..Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .. nisi turne për në Portugali.Është ditar poetik i Bajronit.. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.në Albred . pastaj Spanjën .G. Rusonë.në dhomën e Lordëve.unit‟‟ të vet.Më 1812 kthehet në Angli.Më 1809 u largua nga Anglia .kish temperament eksploziv...Errësirë‟‟ .Turqi dhe Shqipëri.Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.zhurma e jetës ..Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc. ..historinë e vjetër atë të Lindjes.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.Letra Augustës‟‟ .. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Strofa për Augustenë‟‟ .Nga Zvicrra kalon në Itali...Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike . shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme. përmbledhja e parë me vjersha .zëvendësimin e lirisë dhe 55 .Gjauri‟‟ .pyetje retorike..ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .

Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .Dante.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟. Kadizin .Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare. qytetin e vetëm të lirë. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Shëtit Alpet .Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.tamburxhi).Shpirti revolucionar nuk i pushon .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Tasos etj.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze. preardhje fisnore . kulturor.Mikelanxhelos.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .Ciceroni.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez. Ali Pashën.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.Shkroi poezitë .Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . folklorik .Viziton Greqinë . një femër pa emër .veshjet.me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.dhunën.përshkruan bukurinë e natyrës. e dalë nga populli. del në Bosfor.Flet për këngët .Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Galileut.Viziton Seviljen . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.me padrejtësinë.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi. aspektin moral .Bokaçio. psikologjik .Lirisë‟‟ ..Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.njerëzit me të gjitha komponentat.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë. Himarën .zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore. konkretish Janinën .Petrarkës. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.U këndon humanistëve si Rusoi. virtytet e popullit . kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit..Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.këngët(tamburxhi.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.. Morenën . u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit . në Stamboll.Haroldi viziton Albulenën.Volteri .Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.fatin e mbrapshtë grek . vallet .mësoi frengjishten.. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore ..Begjikën lumin Rajna.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria . internohet në Mihajllovsk më 1824.Viziton Andaluzinë .U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.Çadajeviç‟‟.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit. . bijës së tij Adës.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.

plevicën dhe në detaje si aroma e sanës .lexon vepra .mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.erotik dhe peizazhist.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve . llahtaria . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks. asaj provinciale . me brenga e mërzi .Bjelinski .Lenski.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur . shoqëror . ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik. gurgullima e rrëkeve.si fëmijë u edukua nga mësues francez.ndër poezitë e para. .mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. të zbrazur e plot dëfrime. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.. kujtimet e mbuluara nga një mjegull .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . konservatorizmi.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. merret me poezi.shpreh mendimet e reja progresive.mi.shkollën e kish vend dëfrimi e loje...dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime ..Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike.ushtima e mullirit që spushon . një jetë tërësisht e zbrazur.Onjegini. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen . vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.kalonte jetë mondane .Pushkini mbetet poet i dashurisë .. narracionit të shkrimtarit .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.në moshën 18vjeçare.ndjenja të sinqerta etj.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟.P..përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .shkatërrohet psikikisht. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike . livadhet .Vdiq si 38 vjeçar. të zymtë e plot andralla.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 ..Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.Liria‟‟.Tema e romanit është .. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.A. griplan me kopshtijet . tufën e dhenëve. erotikës dashurore . studiues i thellë i veprës së Pushkinit. përshkrimeve të natyrës .sgjen dot motive.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.shtron n.Mbrëmje dimërore‟‟.brigjet .. shprehje poetike. kodrinat . kupton se ska talent. valza mbi liqenin e qetë.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .Poezia ka qartësi të madhe . v.ia ka kushtuar Ana Kernës .jeta ruse . ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus. analizës psikologjike të personazheve .Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.paraqet poezi peizazhiste.Tatjana.Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete . sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës .Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore. ku sundojnë tmerret .Kernës‟‟. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . digresioneve të ngjarjeve.

dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 . shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.Napoleoni i vogël‟‟ . roman . nuk u luajt asnjëherë.Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .. i ati general i Napoleon Bonapartës .. e ëma grua aristokrate rojaliste.regjistrohet në kolegjin Kordie.Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. roman 1831 .. legjenda etj. është e rritur në frymën e traditës popullore . me përralla .formës letrare.Si fëmijë jetoi në Francë . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË ..Tatjana dallon nga Onjegini .krijon miqësi..Mbreti dëfren‟‟ ..njihet me Lenskin .nipi i Bonapartës.të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.dashurohet në Tatjanën .Historia e një krimi‟‟ .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj .. .pasardhës i tij.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.Vepron si romantik .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij . .Soditjet‟‟ .I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit. i shfaq dashuri përmes një letre . vajzë me virtyte të larta.trashëgon pasurinë .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.Njeriu që qesh‟‟.Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike..bën dyluftim me të dhe e vret.. dëshiron të bëjë ndryshime..Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 . ..Të mjerët‟‟ .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III. vepra e parë .Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Kromuel‟‟ – dramë .. largohet nga qyteti . . tregime . pas revolucionit borgjez.Francë lindore Familja:Intelektuale.Katedralja e Parisit‟‟ .Spanjë dhe Itali.Ndëshkimet‟‟ .Ernoni‟‟.Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit. djalosh ky me formim intelektual.Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse . din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet ....traktat dhe manifest për romantizmin.Legjenda e shekujve‟‟ ..Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij.

Doozi në gjumë‟‟ .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.Ndëshkimet‟‟..Në poezinë . .. që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë).E vluara e trumbjetarit‟‟ . .. . . kohën e vjetër .Katër erërat e shpirtit‟‟.epike dhe dramaturgjike. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi . shpreh persiatje meditative .... Mbreti intrigant‟‟ . .Oda dhe balada‟‟. sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. qenit gjysh‟‟ .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.. pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat... .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. ..Mbreti ziliqar‟‟ ...shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .Poezitë me përmbajtje demokratike janë . ..ka tri vëllime.. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.Mbreti i vogël‟‟..demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.Në poezinë .Në poezinë .Hygo tregohet romantik . Mbreti frikacak‟‟ .Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit . Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze..Legjenda e shekujve‟‟. .. .Orientalet‟‟.fillon me këtë vepër lirika intime. Shkruar më 1885 etj... .Fillon me poezi lirike intime.Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ . . të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore. .Arti I t.Orientalet‟‟ . të mesme dhe të re.atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .Oda dhe balada‟‟. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar.Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën. në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.Mbreti i poshtër‟‟ . .Njerëzit e varfër‟‟ .. Mbreti kriminel‟‟.. ide kjo e paraqitur më 1850 . .. Mbreti matuf‟‟ .me poezinë .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor . . .... .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. në këtë rast populli grek..Këtu kemi këto poezi ...Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. dy fronte markante . . Hygo dallohet si poet.Ndëshkimet‟‟..ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike. .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike...Soditjet‟‟-botuar 1856 . realist . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .Mbreti i dyshimtë‟‟ ..Mbreti mosmirënjohës‟‟ .Mbreti hajdut‟‟ . monument i poezisë francize . Poezia .Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë...poemë epike .Ndërgjegja‟‟ . .Autori shpreh qëndrim antimonarkist . Mbreti që zgërdhihet‟‟ . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit. poezi e këtij vëllimi është .Legjenda e shekujve‟‟ .Shkruar më 1846 .. pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. . .

Mariusi dashurohet në Kozetën .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . ia fal jetën policit Zhaver . kryetari i komunës Madlen e liron . prifit me humanizmin e tij e pranon .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij .shërbëtore.Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . ndërron emrin në Foshëlëvon .Të mjerët‟‟ . lufton kundër monarkisë.femër fatkeqe. dërgohet në burg . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. xhandarët e zënë hajnin . Murjeli. njihet me Mariusin . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver.Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. 60 . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . por ai përsëri arrin të shpëtojë. ligji e dënon me burg .Zhani është i dënuar me burg . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. ai arrit të ikë nga burgu . ik nga prifti . bëhet viktimë tragjike e romanit.Ka dy variante të romanit .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje.Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel.Zhan Val Zhani është i burgosur . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni.Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror.Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . vajzë ilegjitime . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. kur vdes në vetmi .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . i persekutuar .. jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare .Gravoshi . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.Zhan Val Zhani arrestohet . strehohet te prifti i Denjit . i cili kishte orientime republikane . i merr në mbrojtje qeniet e mitura .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën.ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . i nënçmuar.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . simpatik për lexuesin. dënohet si prostitute .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje.Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. Fantina femër e persekutuar .botuar më 1862. djalë i mbarë i braktisur nga familja .

61 .

Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.poezi lirike.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër.1894-shugurohet si prift. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.Osmane).romanca.”Illyricum”-Shkodër. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .dënon duke qeshur).9-rrokëshin. “Lector Jubilatus(1929Francë). Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.11-rrokëshin. “Phoenix(1931-Greqi). Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871. Athinë-1930.melodrama. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir. Bukuresht-1931.simbolizmit. Kultivohen poemat e gjata-epopetë. 25.oda.romake e helene.Danten.Fishtë të Zadrimes.strofa alkeike.tragjedia.komedia. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.klasike.Hungaria).trioleti. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . Dekoratat :”Mearif”(1912-P.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.zhvillohen format e prozes: eseu.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.futurizmit etj.studimet në Bosnjë.balada.artikujt letrarë.fejtoni.02. “Ritterkreuz(1912-A.himni.Gurakuqin). 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.romani. Zbulohen koncepte të së bukurës. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). Stamboll-1913.harmonisë.sofike. 1899. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. Njihte Homerin. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.let. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.Virgjilin.

ndodhi e personazhë konkretë. 63 .1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë. 1878.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.njëkohësisht drejton rev.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.Halilit.Gonzaga (melodramë).dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike. 1897-1909 kohën e rev.solidariteti.mirret me diplomaci.nderi.Abdyl Frashërit. 5 janar 1924.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.”Dielli”-Boston.Harvard. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.e refuzon më 2 mars 1924.Albania.shpreh kërkesat për let. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore. si : besa.Konicë. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I. II.Ali Pashë Gucisë. Njihte rrethë 15 gjuhë.Oso Kukës.ku varroset në Boston.1929-Shën L.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër.Tiranë. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.por nuk iu plotsua. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).kombëtare..shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.besimi.) 1909-jeton në Amerikë.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare. 1914-Juda Makabe(tragjedi).Gjergj Elez Alisë etj. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.vepra paraqet ngjarje.1912.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.Fishta si rrëfimtar aktiv. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.

Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.-Neë York. III.mjerimin.1 anglisht). –shprehë mozaikun e kulturës. 16.njeri intrigant.Bridge Comp.fillim romani si sui generis).1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme. Personazhet : Denisulla Sepia.1912-17.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe). 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). 1935-1939.ai ballafaqohet me paditurinë. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng).apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.08. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.11. 64 . Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.varfërinë. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.Gj. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).anglisht)botohet 1957 nga Mc. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.3 faqe shqip.gusht-dhjetor 1924-Dr.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe. 8. II.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.

Ali Bibiu.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).6 janar 1882. Personazhë tjerë: Muhedin agai. Punoi si qerraxhi. Njihet si themelues i elegjisë politike.Zylfikar agai. 1960-Autobiografia(anglisht.Harvard deri më 1912 . Përkthimet:. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. Shkollimi: fillor në shkollë greke.plaku marteshanas. Otello-Shekspiri(tragjedi). Vdes: 1965.polici doganes. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë).studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.sufler. II. Ministri Salemboza-tiran anadollak. 1947-Albumi(vëllim poezish). Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.nusja Vera.Personazhët: Dr. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).Arifeja.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit.suedezja Ingridi.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura.në BRSS.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.IV.shkrim në prozë).dramë dhe publicistikë. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).gjimnazin në Keshan. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.Dhalla dhe Dr. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.artist në teatro. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “.më vonë si diplomat e burrë shteti. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. Dr. ndahen në 2 pjesë: I.1937.

Hapi librari në Tiranë(mbi 20.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). Gjatë L. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.1926-1929. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.shpërngulet në Itali. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .Mali Kokojka. 1942.II. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu. 66 . Poezia “Rent. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. 5 maj 1916.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.udhëheqës i Ballit Kombëtar.revista shpërngulet në Bukuresht.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.në Tiranë. 1912-ministri i parë për punët botërore. 1908-1910.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit.1916. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.trajton problemin social në Shqipëri. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.pastaj në Angli. 1944. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.u rrit në Stambollë.konsull i përgjithshëm-Beograd. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. Pseudonimet: Lumi Skëndo.Botërore internohet në Rumani.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.Makbethi-Shekspiri(tragjedi).

Sofjes.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. Kokojka.61 faqe). 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik.ku jipen të dhënat e jetës.menyra e sjelljes.pershkruhet atmosfera kohore.shkollimit.politike.Nju Jork. Mid‟hat Frashëri. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. Shkruar në formë të esesë. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. 1926-Kalendari Kombiar.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . Naim Be Frashëri (kritikë letrare). Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).1949. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.Vdes: 3 tetor.novella dhe kujtime.Bukureshtit etj. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.

Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.Pogradec. “Kënga”dhe “Po kthehenë”.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899.P i shpreh ndaj Motrës.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë. 2.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria.1987.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. Strofa është 4vargëshe.vargu 6. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës.gojore dhe popullore. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit. 68 . Familja: zanatcinjsh. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.të mesmet në Athinë e Manastir.Shoqes dhe Vashës.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.10. Vdiq : 12 nëntor.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.Pogradecit. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Ndjenjat të dashurisë L. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë.

përkthyes në Institutin e Shkencave.liperbolat dhe fjalë turke. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.greke për ti tipizuar personazhet.Vlorë Familja:intelektualësh. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.fryma. Përdori krahasimet. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. 3.beun.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish). Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë.nuhatjet ndërlidhet me botën.again. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.me poezitë e tij i kritikon zakonet. U shqua si poet lirik dhe satirik. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.arabe.prekjes.njeriu. 2.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.moralin fetar. Vdiq:1966. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.përjetësia.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.hipokrizinë etj. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”. 69 . Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.simbolet. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).Motivi patriotik-në këtë pjesë.turke. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.ministër. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.diplomat në qeverinë e Zogut.sarkazmin.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.ndjenja.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.

Maqedoni Shqipëri.e Hercegovinë.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.Poezia “Hakërrim”. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.i cili kërkon mbesën për grua.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.harbuti dhe lajmëruesi.Shkodër.gëzime për të mbushur barkun. Aktivitete:1923. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës.professor në gjimnazin Shkodër.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.Faza e pleqërisë. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.H. Shkollimi:1918-1921. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”. Familje: patriotike.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa. 70 . Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.Motivi i dashurisë .B.Katër stina.1903.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin. Te vjershat : “Gugu-guguftu” . II. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja. Poezia e A.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.prifti. Analiza e poemës – Hanko Halla. H.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.me Anton Harapin. Personazhë tjerë: nusja . 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.sekretar në Ministrinë e Brendshme. 3.thellëza.sorkadhja).mjeku. 1957-1973.i biri.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re.

1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.ndërsa te let. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ). Pas L. Te tregimet: “Hija e maleve”. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.kushtuar shokëve të A. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.të studimeve Shqiptare.II. 71 .ilire të Arbërit dhe shqiptare.Manconin etj. “Tregtar Flamujsh”.i I-1932.II. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.Tasson.dramaturg.Romë. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës). “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.studiues letrar. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. II.Rrustemit. 1929-Hija maleve(novelë). 1960-Shija bukës mbrume(roman).Montin. vëll i II-1935).prozator.Botëror.përkthyes.Petrarkën. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. Përktheu: poetët italianë si : Danten. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.1942-1943-kryetar i Inst.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.deri në L. Vdes: 15 janar 1975.poezia.fashizmi etj.

Emineskun etj. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Gorkun.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).Ostrovskin.II. Baltë nga kjo tokë(poezi). e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.letërsi.Gramenos etj.gazetar. 1944-Shënime letrare(kritikë).teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.Poradecit.Tiranë. Pseudonimi:Dhimitër Pasko. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare.Pogradec.kritika letrare dhe vepra origjinale. boton poezi dhe merret me përkthime si : M. Studimet: filloren në Pogradec. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.Bot. 1943-Ago Jakupi.filozofisë së jetës dhe vdekjes.fjalorin dhe fonologjinë. Në vështrim të krijimtarisë të L. -pas L.Poradeci. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.M. 72 . 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.doktoroi më 1934).Elbasan.shtron problemin e afrimimit si poet. Vdes:1967.veprat e M. Lindi: 1902. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime. 1942-në vendlindje merret me ekonomi. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.F.orator.novela). Në vështrim të krijimtarisë së Nolit. Punoi: në Min. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.Noli.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.ritmin.mesmen në Selanik.

Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. 1936-Diomedi(tragjedi). Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.fajit dhe veseve të këqija njerëzore.Pirrua).mëkatit.historia re kombëtare(Skënderbeu). Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.Zanfinës.zgjedhet anëtar i Inst.Zanfinës. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.Mamicën. 1931-Akil(tragjedi).Gjirokastër. 1934-Pirrua(tragjedi).mitologjia biblike(Abeli). 1935-Skënderbeu(tragjedi). Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Filloi me shkrime si student.Vjenë. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. 73 .në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. Studion shkencat politike në Berlin. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore. Vdes: 1965.të studimeve Shqiptare. 1939-Abeli(tragjedi).Shkollimi:fillor në vendlindje. 1931-Aleksandri(tragjedi).Akili). 1931-Uliksi(tragjedi).kultura lashtë shqiptare(Aleksandri.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin. Tek tragjeditë.Burrel.se e ka ndarë nga burri i saj. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.Berat. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.vrasjes.

pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.zemërgurë. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë. 74 .djalit më të vogël. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.mirësisë është më i drejtë.mësimet i vahzdon në Tivar.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë.Kangët e ringjalljes. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. Lindi: 23 tetor. Shkollimi: fillorë në Shkodër.falënderues i vetëvetes. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.si figurë është e ngurtë. Në të gjitha ndryshimet. Familje:tregtare.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.1938.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.se u prekë nga tuberkulozi. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.niset për t‟u kuruar në Itali.1911. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).Dramën e shkakton Kaini.Itali.më e bukura pjesë e shoqërisë.solidar.Jezu Krishtin.Shkodër.arsyeshëm për dallim nga Eva.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.skofiar. 1937 dhjetor. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.xhelozi.mashtrimit politik dhe hipokrizisë. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.përfiton tiparet : pamëshirshme.tolerant. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë . 1934-boton shkrimet e para.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.në vlerësim të dashurisë.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.urrejtjes ndaj dhunës. Eva. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937). Adami. Vdes: 26 gusht. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.

Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore.II. “Një refren i qytetit tem”. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Cikli i tretë .të mesmen në Normalen e Elbasanit. Pavarësisht dhembjes që krijohet. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.që akuzohen për hajdutë.II.martesave me pahir.temën e kurbetit .Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.shqetësimi për njeriun e shtypur.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.bestytnisë 75 .dukuri shoqërore të jetës patriarkale. Cikli i katërt .Kangë më vete sjell imazhin e L. “Zeneli”.Bot.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. “Qershiat”.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.Botërore.martesat sipas moshave të papërshtashme. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.novella dhe romane. “Historia e njënës nga ato”. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.skica alegorike.për të bukurën etj.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.botën etj. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti.novela dhe tregime por i quan novelëza.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.Kangët e perendimit sjell imazhin e L. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.boton tregime. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. “Puthja e cubit” .përshkruhet mjerimi i lypësve. Vjershat: “A do qymyr zotni”. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. Vjershat: “Rezignata” .

“Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve..mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.dhe i jep përparësi të dytës. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 . “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.trashëgon”. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).prozat.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.Nasi.ndarjes së të rinjve.Gjenci.pamfletet.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.etj.shekullore.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.që shtypin pamëshirë të varfërit.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.mediativ sesa konflikt aktiv. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit. Personazhe tjerë : Afërdita.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton. Gj. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.Prindërit e fejojnë me Afërditën .zakonet patriarkale.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.dashurinë dhe vdekjen.Zonja P.martesat me para.anaalfabetizmi i femrës.Z. Veprat : 1929-“Kush duron .shkrimi i parë i tij.novelat dhe dy romanet e tij.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.bixhozi etj.qytetrimi borgjez.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.Pola.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .që kërkon zgjidhje të lumtur.

20 këngë). 1966-Dita e re(libra me poezi). Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. 1973-Vjersha(libra me poezi). Vdes:6 gusht.II.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.në roman shpreh optimizmin. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. të armiqësuar vite më parë. Para L.Prishtinë.të mbetura në dorëshkrim). Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi).Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. 1981-Brigjet(libra me poezi). Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. 77 .feja dhe protesta ndaj padrejtsive.Plavë.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. 1941 prill.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron). Sharaxhinjtë (poezi). Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.revistën “Përparimi”.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë. Vjershat: “Okupacioni”.II. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. “Dashunia”. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. Shkollimi:fillorë në Plavë. në te cilin punon Afërdita. Me të dëbuarit(poezi).1916. Letra birit të vdekun(poezi).injoranca.-pas L. II.të mesmen në gjimnazin e Pejës. “Kushtrimi”. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. “Pisha në shkëmb”.1993.dëshira për pavarsi dhe liri.

Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake.realitet.të cilët kanë probleme të shumta sociale. Panoramë e letërsisë moderne botërore.angleze.brengave të njerëzit e varfër.refleksive etj. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let.italiane etj). Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. Realizëm rrjedh nga lat.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. 78 .realismus që dmth. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.Vjershat: “Ashtë ditë”.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.gjermane.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb.lokale nate etj.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.sepse e vërteta është preokupim kryesor. “Butrinti”.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.vërtetësi. Veprat: “Mbramja”. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve. “Edhe na njerëz jemi”. “Shqiptari këndon”. “Vejume” .historike. Këto vjersha. “Në natyrë”. “Kukës i ri” . “Avsha Ada” etj. “Porosia e nanes”.franceze.rrugica. Psh. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë. Lirika peisazhiste Sipas tij. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër.sociale.bjeshkëve etj. “Atdheut”.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.rrugaçë.bordello.lumenjve. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. Vjersh : “Nata në Madrid”. “Muzgu në qytet” etj. “Dashuria ime” etj.

të moralit etj 3.zgjat 10 vite.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.Gorki.parisiene.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”. Në këtë fazë krijojnë vëll.babai bir i fshatarve.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.Fajdexhiu Gobsek.digresionet lirike(Gogoli). Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.provinciale.Turgenjevi etj.Floberi.komentet moralizuese(Balzaku).Thekeri. Shumë voluminoze.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.Kolonel Shaberi. 79 . Ndahet në tri seri të mëdha : 1.stërvitet në fushën e magjisë së artit .të fesë. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid. Realizmi i lartë..fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.Evgjeni Grande.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .ushtarake dhe fshatare 2.politike. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.strukturë solide me 2500 personazhe.boton :Lëkura prej shagreni.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.

vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris. .e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.mesjetën dhe periudhën moderne.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.Ruan .kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.Në qendër të romanit është Frederik Moroja.novelën filozofike “Smarth”.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.1841 në Paris studimet për drejtësi .Francë Familja:babai kirurg . 1862 . Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë . 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851. “Edukimi ndjenjave (roman) .ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. -1839 librin e parë . I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.1880.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.

Moskë Familja: babai nje tiran i vogel. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.por të dy i a kthejnë shpinën.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.vritet në rrethana të panjohura.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .shkon në kishë.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.mizor.e ëma e shkolluar. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.nënë dhe bashkëshorte e mirë. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.Ema bëhet e dëgjueshme .pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. 81 .pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .

është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.epileptik naiv. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .shërbëtori Smerdjakov.”Idioti”.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.sinqeritetin.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.të varfëra siç janë banesat.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.ndjeshmërinë. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja). Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm . Te romanet nuk ka peisazhe.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.Raskolnikovi mendon 82 .kurse interieret të errëta.heroi i romanit është princ Mishkini.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.inelektualët të poshtëruar e të fyer.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.politikë.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.religjion dhe shkencë.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”. I urren maniret libreske dhe shablonet.

vepra është revoltë kundër borgjezisë.Opiku.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.eseist.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . Ditar intim(shënime letrare).shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.lëshohet në bohemi. Familja:babai tij vdes.me zymtësi.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill. Arti romantik(kritika letrare). Botën e sheh me pesimizëm.ai i penduar dhe i përulur thellë .mallkim dhe me përbuzje. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .kur ishte 7vjeç.1821.kritik arti.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha. Në planin e moralit.nevojën për rend dhe për aventurë. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.Opikun.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.Bruksel.viziton kishë.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.gjë që e pikëllon shumë.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.i këndon satanit.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës. 15 mars 1866. Vdes: gusht 1867.Paris.madhërishmes dhe banales. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.botuar pas vdekjes). 83 . I përcjellur me ndjenjë vetmie. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. Bodëler është poet.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.

Familje: vjetër fisnike.hyn në luftë kundër pushtuesve. 1847. Me anë të metaforëve.në qyt. Vdes:nëntor 1910.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. Lindi: 9 gusht. Veprat: 1852.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. Karriera tij fillon më 1852.Jasnaja Poljana-Moskë. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.baltën. e cila nuk e pranon. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit).lë universitetin pa diplomuar.Përmban poezi të shkruara për qytetin.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). 1851.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi.që skamja i ka hedhur rrugëve. e ngatërron dhe e ngujon poetin. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. 84 .1828.me vëllanë Nikollain. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel).poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.mbet jetim në moshën 9vjeçare. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse. 1856-Rinia(novel).Astapovo. Analiza e vjershës “Albatros”.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim.

por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.Pjer Bezuhovi etj. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës. II – jep skena të kryeqytetit.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.i drejtë. Pjer Bezuhovi. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.tani bëhet histerike.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.sidomos të familjeve Bezuhov.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.një grua e arsyeshme. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Subjekti: Ana. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë. Tema:martesa e Anës me Kareninin.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale.Ellena Kurgini. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë. Personazhët historikë(Napoleoni.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.Ptalon Karataevi.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.por kapet nga armiqtë francezë.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.Rostov dhe Bollkonski.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.naiv i urtë. Në vepër nuk ka personazh kryesor. 85 .besnike dhe e mençur.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.kritik.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.

Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. franceze dhe italiane). Drejtimet e modernizmit: futurizmi. ekspresionizmi. Vdiq: më 1941. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare).pastaj jeton edhe në Romë Paris. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). kaosin. dadaizmi. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. atmosferës së zymtë shpirtërore. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet).MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale.Zyrih. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . Përdor “përroin e ndërgjegjes”. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. etj. ekzistencializmi. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. imazhizmi. kubizmi. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze.

Është një krijesë e paditur. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. Sipas veprimeve del një mediokër. baba dhe burrë i kujdesshëm. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. i ftoht dhe i pasigurt. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. Stefan Dedalus: 22 vjeçar.(djali fiktiv). lindja e një mikeshe. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe).B. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Libri përfundon me monologun e Molit.(babai fiktiv) takohet me S. me origjinë çifute L. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . 3 episode për rikthimin e S.me çka edhe përfundon ky libër. dhe L. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur.B. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. babai me origjinë çifute nga Hungaria. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar).Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Dedalusi-Telemaku. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re.D. farefisin. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. nëpër shtëpitë e veta. 3 episode për Stefan Dedalusin. Arrogant. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. ku edhe e takon L. shokët.B. Leopol Blum: 38 vjeçar. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. i butë dhe i ëmbël. II. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs.XH. Subjekti: agjenti tregtar. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë.. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. takimi me S. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike.B. tejambicioz.D.B. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. Nga dëshira për të gjetur djalë L.D.

por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). rojet. avokati. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. Jozef K.. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Gëzon respect në shoqëri. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. korridore. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. 88 .diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. ku ka gabuar. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. : është një nëpunës banke . Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. hetuesi.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. komisari. etj. . si ta ndreq gabimet. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. i pasigurt). .K. Duket se është krenar.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. 1906. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. Shkollimi: 1901. xhelatët. tavane. bankë. Sillet sikur ka humbur orientimin. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . dhe e arrestojnë. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. heziton. gjurmimet për fajin. piktori. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. etj. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. xhaxhai.punon në një ent sigurimesh. Personazhe të tjerë: gjyqtari. Aktivitetet: 1908-1922. Ato ende konsiderohen enigmatike. prifti. arsyetimet për pafajsi.

në pamje të parë duken të ftoht. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. në ujrat e rrymës së Golfit).shprehje të thjeshta. Subjekti: 1.luftën greko-turke. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. 3.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.përshkrimi i kasollës së plakut.Amerikën.luftën civile spanjolle.Luftën e Dytë Botërore.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. zhgënjim nga lufta).Afrikën. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. pa sukses. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. Familja: intelektuale. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira.zhgënjimit pas luftrave. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. etj. i cili për 84 ditë ka peshkuar. Gjuha dhe Stili. peshkatarin e vogël Manolino.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut.bisedat e tyre. Vdiq: më 1961.një prozë me analiza të holla psikologjike. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. 89 .Kinën. Personazhet. 2.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Shëtit: Evropën. ku mbisundon monologue i brendshëm. etj. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve.

pa pronë. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel.vendoset në Paris ku punon si gazetar. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). 1939. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. thjeshtë për nga ligjërimi. por ngusht i lidhur me detin. eseist. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes.është një plak fillikat vetëm. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. gjimnazin në Algjer. i varfër. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet.Santiago. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. nuk derdh as një pikë lot. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. kotet. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. Shkollimi: filloren në Balkar. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. përkthyes. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. refuzon të shohë nënën për 90 . aktor. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. sa qendron në Algjeri. punon si dramaturg.pas studimeve. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. punon si aktor dhe gazetar. dramaturg. Kamy vë në pah situate jetësore. para kufomës pi cigare dhe kafe. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd.

dashuria dhe martesa. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. 1936. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. Familja: bujq të pasur. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. dhe nuk është xheloz.i cili pa qenë hero. ngjyrat. 91 . por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. fjalën poetike popullore. Nuk synon karrierë. Po atë ditë Mërsoi. por ky e gjuan katër herë me revole. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. ku njihet me Salvador Dalin. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Në fillim Mërsoi qëndron indiferent.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Rafael Albertin. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. kundërmimet e Andaluzisë. Te ai shohim “historinë e një njeriu. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës.etj. si një nga viktimat e para të fashizmit. etj. etj. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas.pranon të vdes për të vërtetën”. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. legjendat dhe gojdhënat.herë të fundit. Është e ndërtuar nga imazhet. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Vdiq: më 19 gusht 1936. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). pejzazhet. Arabët tërhiqen. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. me pushkatim.

traditën spanjolle. por me fillimin e viteve 30-ta.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Londër.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. pavdekshmëria. gjithmonë duke i cekur burimet.kozmosi. Kembrixh. filozofia. Trajtohen temat si: vdekja. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. etj.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. historike. psikologjike. kaosin. koha. Aktivitetet: 1956. Ligjëron në SHBA. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. i këndon qytetit. labirinthin. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. etj. Prais. amshimi. Më të njohura janë esetë për Homerin. për prejardhjen e njeriut. Servantesin. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. si poezia. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. tema nga përdithmëria. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Motivet Argjentinase. parabol dhe ese. bashk me Beketin. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Kafkën. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. 1957. etj. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Floberin. historia. Vdiq: më 1986 në Gjenev. etj. teologjia. Temat filozofike flasin për kozmosin. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Oksford. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. poetëve dhe filozofëve.

Nju Jork. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Kartahen. 1959-Nju Jork/Meksikë. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. 1971-Universiteti Kolumbia. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. Monologu i brendshëm. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. Vendin e kaplon 93 . Bashkimin Sovjetik. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. 1958. Polonin.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. e shpall doktor nderi. korrespondent i gazetës Prensa Latina). etj. Bogota. Çekosllovakinë.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. stili barok. Shkollimi: u shkollu në Barankia. korrespondent i gazetës El Espektador.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. Shëtit: Parisin.

vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. ndryshimet e gjeneratave.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. të prishur. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. dinak. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. fshati i tij i lindjes. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Derisa arrijmë në fund. mes misterit dhe ezoterizmit). Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. etj. lulëzimi ekonomik. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Gjashtë breza. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. Vasil Shanto. Me ndihmën e disa shokëve. shfrytëzimi. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. etj. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. i cili me një qeverisje tiranike.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. me hidhërimet e tyre. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. fëmijë. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. fantazitë e papërmbushura. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. Përkundër mjerimit dhe urisë. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. 94 . si:Asim Vokshi. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. mes reales dhe fantazisë. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. të vrazhdë. mes së vërtetës dhe legjendës. vëllezër.

Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. ”Horizont”. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936.faza para vitit 1937 dhe 2. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. etj. temën e luftës dhe mjerimit. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. faza pas vitit 1937. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. “Ora”. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. është trim. dallohen: 1. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. luftimesh frontale. plagosje. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. ejt.Vdiq: më 1992 në Tiranë. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë.flijohet për shokët e vet. bombardime. vrasje. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. “Demokratia”. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. gjithmonë është optimist. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). episode aksionesh. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. Pucelli: njeri praktik. Paraqiten tabllo lufte. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. heroizmi dhe solidariteti.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

Histori e atyre që nuk janë. Subjekti përfshihet brenda një vere. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. policë sekret. Hiqmetit. vetëdijësimi i personazhit. rrahja e nxënësve mes vete. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. poshtërimi i qehajait. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. zënka me Sikun. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. momente të jetës në shkollë. 42 pjesë teatrale. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. rrëfimet për xhindët. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. Aty arrestohet si spiun. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. prozë. shkrime politike. hetuesi. 22 romane e novela.Jeton dhe vepron në Tiranë. gjykatës.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. në fshat. kafshimi i vajzës nga qeni. Ngjarja ndodh në Mars. biseda me plakun. vëllime tregimesh. lopa e Sofës. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. dhunimi i Kristinës. vdekja e babait. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. 2. simpatia e parë. Bashkpersonazhe janë: mjekët. 1. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. sekretari. si dhe letërsi shkencore. por 99 . largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. indiferente dhe të pa interesuar. etj. përjetimi i parë seksual. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. poezi. vrasja e fshatarëve. Ka humbur lidhjet me realitetin. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. Meteoriti i Kotvanit. larja e vajzave në përrua. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani.

Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. idetë. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote.Periudha e tretë: Lufta e trojës. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. fshatarit dhe studentit. mesazhet. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. i goditur e i pagjunjëzuar. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. Romani thyen kornizat e realizmit socialist.B.. drama.D. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”.guxon të arsyetojë. Tiranozauri. tregime. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. romane. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. derisa ke fuqi dhe shpirt. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. i uritur e i robëruar. Tipike e “realizmit simbolik”. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. studioi letërsi në Shën Peterburg. me ndjenja të zjarrta 100 . Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. skenarë filmash. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. 3. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. malësorit dhe fusharakut. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Përcillet nga kritika letrare. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. Shkollimi: filloren në vendlindje. Tiranozauri: dramë filozofike. Devoll. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. novela. poema.

Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . Prej tij mësohet ta përdor topin. por nuk e godet dhe zhgënjehet. I kompleksuar nga hakmarrja.intelektuali. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Është njeri i ndjenjave të shëndosha.punëtori. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Është kohë lufte.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Herën e dytë. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Auguston.luftëtari. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. të cilin e ruan për hakmarrje.atdhedashurie. një drejtor i sektorit për çështje kulturore.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. dhe vartësit të tij Demkës. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. hipokrizinë dhe servilizmin. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. 101 . të cilin Mato e quan Agush.

Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. Ndërtimi bëhet me nota të reales. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. dhe aty-këtu. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Demka: është qesharak dhe i mjerë.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. etj. Dikur njeri me talent. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. këngën.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. studioi juridikun në Beograd në fillim. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. njeriun. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. Vdiq: më 1982 në Shkup. të përshkuara nga një notë intime erotike. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. të sociales. pastaj e vazhdoi në Shkup. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit.

njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. ky humbës i madh . të Gjirokastrës e të Prishtinës. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. evropian e botëror. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. dhe duhet lexuar si alegori politike. e angazhuar dhe hyjnizuese. Ura me tri harqe . Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. himnizuese. uzinave. Piramida . etj. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. punëtorit. egjiptianët). gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Prometeu . Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. 103 . i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. reportazhe. i këndon jetës intime. por që porosia përcillet me alegori.është roman me 17 kapituj. pra. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. 1. 2. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. E bija e Agamemnonit . shkrime për fëmij. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. Përbindëshi . Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. novela e tregime. 1. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. Në planin historik . Poezia e tij synon simbolin. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. 2.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. pastaj ballkanik. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar.është një skicë. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. studime. Eskili. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. tashmë i larguar nga poezia deklarative. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. Prometeu . e i kthyer kah proza psiko-analitike. universal. Përmes saj autori. parasëgjithash shqiptar. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. prozë-romane. Kush e solli Doruntinën. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. erotike . ese. dashurisë. është e drejtpërdrejtë. pjesë teatrale. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Piramida .Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. fabrikave. lavdinë dhe bëmat e të parëve. aktual. historik dhe 2.

Tri këngë për Kosovën . Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Hankonatët. por s‟ka kush t‟ia sjellë.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. 4. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. Vihet në dukje zelli. atë të Portës së Lartë me Kremlinin.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. më 1830 në Manastir. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. si besa në tragjedinë Orestia. Në luftë vdesin të nëntë djemt. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. 7. Nëna digjet për ta parë doruntinën.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. Komisioni i festës . Sjellësi i fatkeqësisë. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Përbindëshi . konfliktet. ndonëse i vdekur. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Kush e solli Doruntinën . edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha.3. Ngjarja vendoset në shekullin XV. Tri këngë për Kosovën. Me këtë rast 104 .roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. 6.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Eskil. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Kështjella . II. si etnos. e shalon kalin. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. 11.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Komisioni i festës. Konstandini i mbetet besnik fjalës. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike.është triptik novelistik i Kadaresë.ngrihet nga varri. 9. 10. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Kështjella. vdekjes së saj dhe të nënës. ky humbës i madh .është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. si komb dhe si qenie njerëzore. Ura me tri harqe .romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . 8. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). dhe hapjen e varrit të Konstandinit. paragjykimet. Pashallëqet e mëdha. 5. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. III. rivaliteti.

(30. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. porn ë të vërtet i vrau të gjithë.Nje arkitekt gjerman.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. Prilli i thyer . Viti i mbrapshtë.ftoi 500 kryengritës. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . 12. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. 105 . Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. Dosja H. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. sidomos nënprefektin e zonës. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. 15. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. 16. Kap një periudhë më të re. për ta gëzuar jetën. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. si viktimë e kanunit. 13.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. Prilli i thyer. IV. Viti i mbrapshtë . 17. Gjorg Berisha. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Linja e parë flet për një malësor. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. gjoja për të festuar amnistinë. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. Dosja H . Sjellësi i fatkeqësisë . Haxhiu përfundon misionin. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. 14.3) Klorësi me skifter . Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen.shkrimtarit Besian Vorpsi.

Kadare duke folur për Migjenin . Pesha e kryqit. 23. Lëkura e daulles. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. politike. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Lulet e ftohta të marsit. 106 . 19. Lëkura e daulles .në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. përballë pasqyrës së një gruaje.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Ftesë në studio. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. vrasjet. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Nëntori i një kryeqyteti.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. V. Shkaba. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. 24. Muzgu i perëndive të stepës . dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Emblema e dikurshme. Kronikë në gur. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. Muzgu i perëndive të stepës. 22. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. 27.roman me temë aktuale. Ndodhet në një udhëkryq. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. 25. 26. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Nga një dhjetor në tjetrin. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Koncert në fund të dimrit. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. arrestimet. Ikja e shtërkut. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Emblema e dikurshme . ekonomike. 21. si përkthyes në Moskë. 20. Dimri i madh .flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe).roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Pasardhësi. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. Dasma.18. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Hija. VI. Kronikë në gur .roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. burgosjet. Nëntori i një kryeqyteti . Koncert në fund të dimrit .është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Dasma . Krushqit janë të ngrirë. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit .

trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. Lulet e ftohta të marsit . Pasardhësi .përballë pasqyrës së një gruaje. Në roman ndeshen diktatori me poetin. (30. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. 33. Përballë tyre qëndron prostitute. disa përkthime nga autorë grekë. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. pasardhës i Enver Hoxhës. 32. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. 37.dy formave të jetës. Ftesë në studio . Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. shqiptar e universal.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990.përmbledhje me 32 vjersh. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. 35. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. frengë. Jeta.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990.përballë pasqyrës së një gruaje . ”të rrëzuarit”. humor të zi e tragjizëm. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër.2) Ikja e shtërkut . Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. Është vazhdim i Ftesë më studio. levë e PPSh deri më 1990.28. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . 31. (30. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. 34. Nga një dhjetor në tjetrin .subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. Shkaba .roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. rusë. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. VII. 36. Dialogjet janë të gjalla. ku janë mbledhur “të rënët”. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi.roman kushtuar Lasgush Poradecit.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. Mbi episodin e kreshnikëve. rumunë.”të zbriturit” 29. 30. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Jeta. realizëm magjik ballkanas. Romani është përshkruar me groteskë. Ikja e shtërkut. 38. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. kinezë. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. pa përjashtuar edhe veten.

por edhe baballarët.humorit të zi dhe groteskës). Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. të mesmen në Prishtinë. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Aktivitetet: gazetar. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. nënat. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. një roman dhe dy drama. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. ku i presin vendësit mikpritës. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. traditat dhe zakonet e tyre. sa më shumë njef popullin shqiptar. por ngjet e kundërta. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. në Rilindje. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Analizë e romanit “Oh” 108 . Prizren. Ka shkruar tregime. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. por s‟del asnjëherë. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. përmendet shpesh. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve.njëzet vjetëve paqe. Pashku nuk e lufton mitin. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. vëllezrit. por e afirmon dhe krijon mite të reja. Shkollimi: filloren në vendlindje. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. Vjen në Shqipëri me krenari.

Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. skenarë filmash. Luluan dhe Lulanin. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. këndvështrimi i fiksuar i autorit. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Romani është i shkruar në vetën e parë. Subjekti: Njeriu i vetmuar. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. në dhomën e errët. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. I pari është në agoni. e vëllavrasjes. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. lidhja syzheore. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). apo antiroman. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. është kredhur në mendime. vrasjes. kategoria e mirëfiklltë e kohës. i dyti i dehur dhe i treti lucid.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Rugovë. proza. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. shpifjeve. drama.

Te romani “Karvani i bardhë”. tjetra e gjermanit. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. atdhetare dhe refleksive. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. e veçanërisht atij shqiptar. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. që kishte rënë në luftë. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. e cila tregon ngjarjen. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. Njëra palë e Gjinit. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Mirëpo. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. ta zgjojë ndërgjegjen. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. pra varr i qyqes. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. një malësor Rugovas. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. dashuri kjo 110 . Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. me Shpendin. urtinë njerëzore për paqe. Shpendi. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. pikërisht i biri.

etj. Thirrje. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. Lum Lumi . Lum Lumi. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. I. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. gjarpërinjtë. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. Bëhet fjalë për tre. por trashëgim nga lashtësia. Torzo.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Shamijat e përshëndetjeve. Drejtpeshimi. 111 . Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. minjtë. Përpunon tri fusha tematike. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Dhimbë e bukur. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. kameleonët. problemi social.). II. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. ushujzat e larot e tyre. Sampo 2. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Credo. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. i cili me vete sjell dhunë. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti.përmbledhje me poezi. Sampo. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. Folja. të zhdukur. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë.shesin fatin e kombit. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. i punës. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare.

Objekt trajtimi janë fati.i kushtohet motivit të dashurisë. Dielli i zi. drama dhe tragjika e popullit shqiptar.Të jetosh . Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Harakiri. Ishulli Aabania. Fund i gëzuar . krenaria. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Ky është edhe një qortim i prindit. Buzëqeshje në kafaz. Libri që nuk mbyllet. Zari. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme.e kaluara jepet përballë të sotmes. Burgu i hapur. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . III. e njeriut tonë në histori. Të keqeno . të birin. Në bisht të sorrës. Fund i gëzuar. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin.

113 .

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.