• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

dhe nga një testament I vitit 1501). Ndahet në 13 libra ose kaptina. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). Personazhet: Skënderbeu. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Mehmeti i II . Barleti njeh lufra të drejta.ushtarak dhe me portrete si etik. psikologjik. intelektual. Ali Pasha.pamje ideale. fjalime të gjata. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Mustafa Pasha. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë.renegat shqiptar. 1461. Ballaban Pasha . Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. 1451). i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. 4 . Shkodër ( sipas dok. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . përskrime të natyrës dhe personazheve. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. në Krujë. më 1450 me sultan Muratin e II. Dibër dhe Itali.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. pastaj me Mustafa Pashën.armiq. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. dialogje të palëve luftuese. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. të mesmet në Venedik. sulltan Murati II. ka kultura të huaja. në noterin e Padovës. afër Dibrës). që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Barleti njeh lufra të drejta.

1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. 1618 në Romë. italiane dhe sërbe. Tivar. botoi 4 vepra.sh. Shkodër. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. Sipas E. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. 5 . Tema: vargje nga bibila. pa kopertinë. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. Zamputi thotë se ishte komplot). Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës.organizimin e kryengritjeve. Gur të Bardhë të Matit. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. Gjuha është gegërishte arkaike. ndërsa I. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. Obod dhe më I besueshëm Venedik. nuk pati sukses. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. Aktivitetet: meshtar i një kishe. për vendlindjen. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Shkollimi: rrethin familjar.

Personale. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Familja: e shquar e Bardhajve. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. 6 . Romë 1621. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). Kombëtar. Kallmet të Zadrimës. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Vdiq:1643. Romë 1618. 3. 2.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. 2. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Romë 1635. 1628 në Loreto. motivin e vajeve. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. Romë 1621. Doktrina e kërshtenë. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Religjioz . Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. 4. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Pasëqyra e t‟rrëfyemit.Kaini vret Abelin. Poezitë janë me motive: 1. VII. Budi ka shkruar 3 200 vargje. 2. Shkollimi: mësimet e para në familje. Biblike.KRIJIMTARIA LETRARE 1. 1635 kreu studimet. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. krijimit dhe zgjedhjes së motivit.

fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. ndajfoljet. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. lidhëzat. Prishtinë. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). -Krijimi I Rrozullimit. 1685. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. Përdori alfabetin e paraardhësve. dhe me urdhrin e Papës. ab. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. turqisht. Becikemit. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. Shkollimi:mësimet e para në familje. 7 . ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . 1682 strehohet në Dubrovnik. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Origjinën e familjes së Kastriotëve. ab. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. Ndahet në 2 pjesë: 1. shqip. foljet në paskajore. me rimën ab. Të primtë përpara letërarit. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. cc. Vdiq:1689. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. Ai shënon emrat në të pashquar. italisht. strofa tetëvargjëshe. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. Ka 2544 fjalë. 2. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). kthehet në Shkup më 1683. dhjetor. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). 113 proverba dhe 2 biseda. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. Padovë. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi.

e quan pëllumb. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. e puthë. e lëmon. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. Vdiq:1788. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. e zgjidhë. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. Flitet për Shën Mërinë. Përmend toponime si Prizrenin. e shtrëngon në kraharor. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. e cila dallon nga personazhi biblik. Aktivitetet: 1751. i do shokët dhe e duan. nuk i jep sosë. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. 8 . Romë.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati).Mbusat. e lidhë. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. fshatare dhe grua e rëndomtë. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. ndërtimin fizik dhe psikik. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. Pashtrikun etj. i jep sisë. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. nuk kujdeset për të. për fëmijërin e tij. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. e mban në duar. poetike. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. nënën e tij.nëna e Krishtit. vepron sit ë gjitha nënëat. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. edhe për vendimin që të martirizohet. 2. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”.

1. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. Gratë e va. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. 1749 2. mevlude. veçmas distihët e katrenat. Ka përdorur metaforën. “ilahi”. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. kasidet. nostalgji.vezirët. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. divanet. sahanlëpirësit. klerikët (i pari i fesë. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. moralit. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. përmbledhje poezish “Mexhnua”.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. myftiu. XIX. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. “ Mevludi” etj. 9 . Lufta Mbretërore (Seferi humajun). pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. patriotizëm . humored. krahasime. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. mundqarët. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. gazelet.të varfërit (servilët. epitete. elife. Starje të Kolonjës. social dhe fetar. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. zejtarët) 2. Shkollimi:medresen në lindje. Bahti im. Gjerdeku i vashës. Temë fetare: 1. Munafiku. satirat. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. Vendi i ngjarjes: fshat. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. XVIII gjatë tërë shek. Trahani. apo dituria. feudalët (mbreti. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. tregtarët. paskrupulliteti. Përdorën gjuhën shqipe. myderrisi. karakterit për të fituar para. pashallarët. jofetare si: poemat. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. moral-estetik. kyrët e vaizët) 3. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). hipokrizia etj.

bëhet mjek i syve. rrënuese. merret me krijimtari përkthyese. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Gjirokastër . Konispol. Vdiq:1844.intelegjenca. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. Konispol. pijanece. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. 10 . Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. hokabaza. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit.Erveheja. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). edhe atë 12 muaj në vit.Jusufi e Zylejhaja.Zaptimi i Misolongut Poema: . Jofetare: Poezitë: . 1818-1820 . Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . në Kairo studioi. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Shkollimi: medresen në Konispol.Bekriu . e të sëmurë. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. trahanin. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese.Gurbetlinjtë . puna sakrifica.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë.cvlitëse. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare.

kineze. romake. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike.flasin për historinë e perëndive. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve.popull indoevropian. Të tillë janë: Gilgameshi. ndryshe quhet let. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit. Kozmogonike.gjysëmperëndi. heroike Teogonike. Miti dhe Mitologjia Mitet.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. Epi për Lugalbandën. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. sumero-asiro-babilonase. Sumerët. Kult. Heroike. greke. Rrëfimi për përmbytjen etj.r . është me përmbajtje religjioze dhe laike. Botërore. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive.nga India e Irani.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. është degë e shkencës mb letërsinë.sh. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. sumere-asiro-babilonase. 11 . ka qenë i zhvilluar edhe epi. P.sh: të faraonëve.e. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. Kjo let. sot të zbuluar afër Bagdadit.flasin për heroizmat e trimave legjendarë.r. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. Çdo popull ka mitet e tyre p. vepra që shquhen me idetë. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. prandaj kjo let. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. Mitologji. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. lufton kundër Humbabës. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. kozmogonike. shqiptare etj. indiane.e.

Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë.se njeriu është i vdekshëm. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. Krijues i një mbretërie të pasur. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Atij i mbeti vetëm një shpresë. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3).r. Themelues i Urukut. 12 . XVIII p. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. dhe e kupton tmerrin që e pret. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. vdekja e Enkidujit. por nuk I dihet autori. Këta dy luftuan kundër një të keqe. ai ia tregon një bari në fund të detit. aty nga shek. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. veçmas i mundonte të rinjt. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. jo të luftës dhe të guximit.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. nuk i linte të bashkohen. dhe mbret i saj.e. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. por me përmasa shqetësuese. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). se edhe ai një sit duhej të vdiste.të 7 dha urdhër për ta varrosur. gjyshi i tij Utnapishtimi. XXII deri në shek. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. Humbabës. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. Tregimet për Gilgameshin. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. Bisedon me hijen e tij.

Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore.r. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Hektori (sypatremburi. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. me grekët dhe kundër tyre. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). Me këngën XXIV. Hektori lufton me Ajaksin. në bazë të alfabetit grek. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane.r por disa thojn prej shek IX deri VII p.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. IX p. i vë themelet e let. me ndihmën e perëndeshës Athina. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. Greke. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit.700 vargje e ndarë në 24 libra. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike.e. i biri i mbretit Priam. e shpëton Apoloni.r dhe shek. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit.e.e. Parisi në duel me Menelaun. Parisin e shpëton Afërdita.grauja e tij Andromaka). biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. 13 . Subjekti: Shkaktar i luftës. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. fituesi e merr Helenën.

Posejdoni. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. shumë mësitë e duan dorën e saj. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. 14 . Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. ku aty mbyti të gjithë mësitët. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. Hektori. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Biri i Odiseut.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. në anën e Trojës. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. Penelopa.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. takohet me Telemakun birin e tij. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. përfaqëson njeriun e kohës. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit.gjithashtu hero i madh. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. me karakter të fortë.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. ku ndikojnëe edhe perënditë.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Akili. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Akilin. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen.gruaja e Hektorit. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. paraqitet pak më i kompletuar. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. është burrë e prind i kujdesshëm. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. Agamenonin. Andromaka. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. Agamenoni. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. zoti i detit.hero i madh i epikës greke. Odiseu.

ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës.Me epitet si : Afërdita e amshuar. kishte një vajzë. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. e cila thotë: . për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. Bijë e një aristokrati. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. shtëpia e shërbtorëve të muzave. të virgjëreshës. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. hyjneshë e madhe. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. ngjarja mbaroi tagjikisht. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos.. jetoi në shek. fytyrë hyjnore. 15 . kishte formuar shoqatën e femrave. të një vajze të pamartuar. të cilën e quantë. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. KORI II Me motiv autonimik. epiteti. u martua me një aristokrat. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur..r.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. o hyjneshë e madhe. vargun e 4 në 5rrokësh. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia.e. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. të cilën e lëndon moralisht. VI p. i pafat‟‟. kërkon shpëtim nga Hymena . ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. të cilin e krijoi Afërdita.Safo njihet si poete e epitalmeve. Përbëhet: 1katren. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur.

BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. vdes në vitin 456 p. dhe kështu vdes Eskili. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb..e. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. Orestina”. ndërsa kori këndontë këngë lirike.e. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke.Eskili Fazën e let.e. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. 525 p. tragjedia e parë Persët. por mbështeti demokracinë. VII-VI p. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin.. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. Një ditë duke ndenjurnë fushë.baba i tragjedisë”. në moshën 40 vjeçare. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia .r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. V-Ivp..gjeni i tragjedisë”. Tragjeditë e para. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Korifeu. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. i largohet legjendave. biri i Darit. njihet . vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit.r me prejardhje aristokrate. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. ku merr pjesë edhe vet. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. për nga vlerat . Dari flet për humbje të mdha.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës).e. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. shkon në Sicili.

Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. Komodia. Vdiq në vitin 388 p. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit.Kleonit.e. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. Subjekti. të dëgjojnë.r në moshë të re La një numër të madh komedish. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. fjala komedi nga gre. perëndinë e zjarrit. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. prej 44-50. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. që të mos zhduk racën njerëzore. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. të birin. Zeusi e angazhoi Hefesin. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. shoqërore e kulturore. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur.e. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. sot njohim 11 prej tyre. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. Prometeu lidhet për shkëmbi. zbuti kafshët etj. ndërsa komedia nga këngët follike. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve.

vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. me fytyra të mbuluara.r . romake. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. Let.llogaritet si histogra e orator. në atë klasore. republikane që arrin derin në vitin 30 p.e. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. gojëprishur e çalamnë. konsiderohet si vazhdim i let. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para.r vazhdon deri më 476 p. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha.r . zhvillohet nëpër dia periudha. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. greke. II deri në vitet 30 p. të fundit të republikës. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. të heshtur. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. shkroi 6 komedi dhe Katoni. II. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar.e. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. Tribali. në rolin e gjykatësit. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. Tema: Problemin e kritikës letrare. zhvillohen himnet e kultit. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. konsiderohet si Homeri romak. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). në kohën e helenizmit të let. Letërsia romake. III.e. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. me rrecka.r . Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . zhvillohet deri në mesin e shek. Koha kur formohet polisi antik. Eniusin nga Kalabria italo-grek. Herakliti. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. epokën e let. b) Periudha e shekullit të parë të let. këngët triumfale. ku secili mbrohet me kundërargumente. dueli përfundon me fitore të Eskilit. por edhe poetin e varfur. këngët e vajeve. fillon në mesin e shek. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve.e.e. në atë skllavopronare. fjalët e urta etj. c) Periudha e shek. Posejdoni. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. III p. romake. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek.

Marciali-me epigramet.retorika. paraqitet publicistika. dhe filloi të merret me poezi. Ovidi-poeti elegjiak.Italia Veriore. Horaci. zhvillohet nga shek. Aula Geli.r deri në vitin 14 e. romake kalon në letërsi romake mesjetare. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Kuintiliani-retorist.r. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri.r në Mantue. por për shkaqe objektive e la . Tibuli-poet i dashurisë.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Nga një familje e qytetarëve të lirë. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. c) Letërsia e vonë romake.poet i shquar i epigrameve. Vdiq në vitin 90 p. . II e deri në shek V. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. Ishte nën ndikimin e Teokritit.e. këndoheshin këngë për dashurinë.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. apo më të shkurtra. elegjive retorike et. Katuli. prej viteve 30 p.satiristi më i madh i kësaj periudhe. V let. Fedriefabulist. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Bruti dhe oratorët e lavdishëm.e. koha kur sundon Augusti. romake. Plini i Ri-orator produktiv. Atika etj. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. Apuli etj. Punoi si avokat. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 .e. kur shkatërrohet perandoria romake. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. Letra miqve.e. I deri në shek II. Tit Livi orator e moralist. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. G Gjat shek. Juvenalisatirist. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Nga shek. Më të njohur janë: Petronie-prozator.

Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet.talike. Didona bën vetvrasje. bie nga shkëmbi.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Butrint. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Eneu e merr rolin e Akilit. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. të cilës ia kishin vrarë burrin. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. grua mjaft energjike. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. i cili vritet.depërton në botën e nëndheshme. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Eneu bën dyluftim me Turin. në prani të elementeve mitologjike 20 . Eneu zbretë edhe në Kumë. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. pemtaria me vreshtarinë. takohet me të atin Ankizi. Sicili e Romë. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. Rrugës për Sicili. lufton kundër Mezencit. blegtoria dhe bletoria. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. gruan e Hektori.Iliadës. Sicili. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. ajo si flet. e takon Didonën. ashtu si Hektori nga Akili. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Këtë qytet e krijoi Didona.

për mjerimin politik.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.. Bullgarisë dhe Greqisë. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).ekonomik.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . Sërbisë .Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë . Perandoria Osmane ..Këtu përkundër që u fuqizuan .përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi . si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.politik dhe kombëtar.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit ..heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Ajo ekzistoi 3 vjet.Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : . shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar..kultura.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek... shkruar 1846.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë ..Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar. vetëdija e ulët kombëtare.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra. nuk ka kulturë.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve..Kjo letërsi fillon me poemën .nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë. . poemën Këngët e Milosaos..kulturor.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.popullor.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë. ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë..përpilimi i platformës së qartë.. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .

.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.M.DE.më1834 .Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .Kemi përdorim të alfabeteve si .D.Qemaili etj.Konica nxorri revistën Albania.Numidët .Kombi shqiptar‟‟. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .Më tepër spceifizohet poezia lirike.Qiriazi-Dako. Pogradec.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Lexoi shkrimtarë antik .më 1897 F.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.më1888 në Bukuresht nga N.Lorekio në Itali nxorri revistën .Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.Logoreci.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe. P.RADA 1.në Blinisht(1639).Poema liriko-epike Këngë e Milosaos . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki. figuracion dhe metrikë nga folklori.Flamuri i Arbërit‟‟ . J.Poema epiko-lirike Serafina Topia .Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .rrah tema filozofike.S.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .Gj.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.pasi u lirua ishte shum i varfër.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.në Pdhanë(1638).pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.Rada me titull Arbëresh i Italisë .Vreto. 1872 2.i kundërvihen realitetit.së lavdishme. peizazhiste.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri. I shoqërisë .erotike .Negovani.përmbajtje..I.lëvizja nuk pati sukses. 1839. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria..Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.më 1883 J.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.VEPRA DRAMATIKE 1.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.Vasa .shoqërore.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.de Rada në Kozencë nxorri revistën .Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .I stambollit i shoqërisë . u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje..në Egjipt dhe në Sofje.Papa K.VEPRA POETIKE 1.Më 1848 J.Napoli 2.pastaj në Kolonjë .Poema epike Skanderbeku i pafan .Bashkimi‟‟ . romantikë europian dhe italian.Qiriazi..u dënua me gjashtë muaj burg.filloi të mbledhë këngë popullore.. 3.Naço revista Shqiptari.tragjedi 1846 22 .më 1888 .kolgjin e kreu më 1883. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.1836.. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.më 1897 A.Napoli .fetare .

te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.1861 2.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.Autobiologjia . Serafinës dhe Bozdarit. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .përballon ndarjen nga dashuria e parë.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . për hir të dashurisë ndaj atdheut.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.e torturon veten. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.VEPRA SHKENCORE 1. dashuri ideale naj femrës .Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.1866 3.Serafina . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .tragjedi 1891 3.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës .Radavani është antitezë e Bozdarit.vajton buzë detit.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. më vonë kthehet . sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.ëndrrat vajzërore. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin . Serafina është romantike . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . 1902.Testamenti politik .Rapsodi e një poemi arbëresh .Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.ka dashuri konstante ndaj atdheut . 1894 4. pasi e vret një turk . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . largohet nga atdheu .është dashnoe e zjarrtë. 1898-1899 5.2.Tema është romantike .Sofonizma. turkun .Parimet e estetikës. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut . dashnori i parë i Serafinës . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. 23 . Bozdari .

të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.Vantisana princeshë turke .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini . kishte krizë materiale .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek.Shtohet galeria e femrave . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik .Himarë etj.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.Shkodër .Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . tragjiken e kohës së Skëndërbeut . satira . si Krujë . Mirditë.Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. shkencë .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Dibër .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . fabula . Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate. Kozencë 1894.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.XV. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .De Rada pasqyron të madhërishmen . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . gramatikë .Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.dukuritë shoqërore-morale) .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. poashtu mblodhi këngë popullore.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.Il Canzionere albanese‟‟. drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Goneta një femër e dhembshme. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Elbasan ..

Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.Melodrama:Pjetër Shtertori.Bija e mallkuar‟‟ italisht .. 1858 5.Kolluqi e Serafina.përtacinë..Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Malia 4.shqip. arratisja . Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .D.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Ushtari shqiptar.Poema . Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.botuar më 1848. I burgosuri politik .Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J..Poema .Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .Drama . këngëve liturgjike .Miloshini e Pjetër Shini.Përmbledhje e lutjeve . Fjalor italisht-shqip 7.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.Guidhja e Kusari 3. Përralla nga Ezopi 6. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Përmbledhja poetike.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën..1.Romani .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen . takimi me të birin .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.italisht..Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Drama:Sofia. Mënyra e botimit:Pjesërishtë .. italisht .llafosjen.Virgjeria.ndërtim të konflikteve.Poema .1850 4.Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe . gënjeshtrën..Romane:Sofia Kominiate .Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.poemë .Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .Gërsheton edhe idetë demokratike si . Gërsheton idetë romantike si .Miloshini. koprracinë. jeta e të burgosurit .Novela:Panaino e Delia. mirkuptimi në mes njerëzve.poemë. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.R 3.italisht 2.dialog të gjallë.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.

Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.e sinqertë.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë). kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).besnike) Miriani .Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet). Personazhet:kanë tipare romantike Emira .Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë. vallet .e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.i dashuri i Emirës Gjergji .xheloz. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .e çiltër. Të ndërfutura:këngët . bareshave.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.blegtorëve.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.Miriani shqetësohet tepër.ritet familjare. traditat. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .intrigant.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.

vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .italisht . pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë . degradimi e turpi.Romani .III. 6. Tema : universale . Më 1883 emërohet guvernator në Liban. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. frengjisht 5. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. sundimin mbretëror . për atdhetarizmin .II. për problematika..Pashko Vasa . përçarja kombëtare dhe fetare .frëngjisht..figuracionit/ 3.Vëllimi i poezive .Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.Trëndafila e gjemba‟‟. Vepra I..vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .IV . i strofës .Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(.MORI SHQYPNI . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . 7. Vretuan etj....italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin . E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit). poshtërimi familjar . Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare..E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .Burgimi im‟‟.Romani autobiografik .. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.. frazeologjisë .Poezia .Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare .(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik .Mori Shqypni .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).Bardha e Temalit‟‟(1890). Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . Veprat e Pashko Vasës janë : 1.. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.

Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. Jak Kola. Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht.Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. i martuari me Bardhën. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit.por në linja të kundërta. Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh . Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 .ANALIZA E ROMANIT . motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Pashai i Shkodrës . Osman Pasha .Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .. Luli .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën..Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. Drandja . në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). për zakonet).

Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).dashurohet në e parë .Disa poezi‟‟ 1847 2.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906). Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut)..Përmbledhja .BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.zulm e varr‟‟. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS . ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë..Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2. 29 .dashurohet në e parë.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore ...Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3.Poema romantike .Veprat letrare 1. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe. 2. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave..Topografia e Palac Adrianos .Poezia e gjatë . 1.Të zezat tona‟‟ 1870 4.Poema .nisen në luftë për.Në Palermo kreu edhe drejtësinë..Vepra shkencore : 1.

amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Mara – e dashuruara në Nikun .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. Aktivitetet: 1848. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. folklorin. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Lufta e Valkalit‟‟.Kur u kthye jetoi si një i varfër.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin.Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut . Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Zulm e Varr‟‟. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet . Zefi vizitoi Brazilin .Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .mbirja e pemës. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari .Lufta që përmendet është . Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . 30 ..Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .zakonet. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin.

Për vdekjen e Pjetër Irjanit. gëzimin .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. luftë që e kish pritur gjatë kohë . .Ushtari i kthyer‟‟... Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare.Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.botuar 1860 ..Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun.poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.Për lirinë e venetisë‟‟.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan . 1893 – botoi baladën në italisht .. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . .Rrotullupë‟‟. në Buenos Ajres .për të ardhmen e arbëreshëve etj. flet për ata si Xhavella .Flamuri për të është sikur nusja. 1898 – botoi vjershën . të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi.. .vatra na thërret‟‟.Detari‟‟ .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : . Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. . .Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë. 1897 – botoi poezinë ..Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . 1860 – shkroi poezinë e parë . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që ..shkruar 1860 . .Ditari‟‟.Zonjës Elena Gjikë‟‟ . dashuri ndaj atdheut të të parëve . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. 1883 – botoi përmbledhjen . optimizmin . . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë.Për lirinë e Venetisë‟‟. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. me pozitën e saj . Bubullima .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore..Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon.Zotit‟‟ . flet për luftën çlirimtare të Venedikut .na la pa mëmëdhe‟‟.. 31 .. flet për fatin e atdheut. ish në moshë 16 vjeçare.. këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut .. sidomos me formimin e saj intelektual .. protesta . akuza nda padrejtësisë etj..Rrotullupë‟‟(vrull) .

vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë . Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. kontaktin e parë .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën.Dashuria e Serembes është dihotomike . lind në kontaktin e parë . ky kontakt ralizohet në kishë .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. poeti e paraqet portretin e vajzës . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit . Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin .. psherëtima . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . greqishtja e vjetër .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme.. në kontraste si gaz-vaj. trauma . anglishtja e italishtja. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .N. .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet .Kujtim‟‟. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . Sarandë .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟.Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi.Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë. gjimanz mësoheshin frengjishtja . me një vazhdim deri në finale .Kthehet dhe punësohet në Berat .. lektisje .. me helme.Zosimea‟‟. megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . dhe me një përfundim të hidhur . bir i Halit dhe Emine Frashërit.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar.vetmi . Për sa i përket dihotomisë së parë . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. dhembje .gaz-psherëtima. Viziton 32 .

Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.1887.Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht. Poezitë me motive atdhetare janë: . Për se? Gjuha jonë .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese. ..Për se?‟‟.Motivi i kësaj poezie është i ri .Ai beson se .poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare..Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës... Shpreh .Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë..vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.atdheu‟‟.Shkruar në gjuhë të huaj. . .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .(arsimimi). . ... Shqipëria ..shkruar në shqip. historia .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është . Tradhtarët..Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike. filozofia .si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.Dituria‟‟.Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve. 33 ..Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.atdhe‟‟ . .Shqipëria‟‟.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.Drita‟‟ më vonë u quajtë .Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën. erotika ..Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .Tema . Korça .Gjuha jonë‟‟.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.1884.atdheu‟‟.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.përkrenaren e Skenderbeut .Prej 1886 do të botojë në shqip....Shpreh‟‟.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.

Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet . 34 .Poema është një epope për Skenderbeun. stopani .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria . pulpat .Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.. tradhtarët e pabesë.ska asgjë të përjetshme .kohën.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij). mallkimet.trupit .Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit).. lektisja ..Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .vendin . llërët .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje. humanizmi dhe fizikumi.Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria..Tema është historike.balli-hënë..apostrofë e madhe‟‟. emrat e personazheve . balli .Bukuria‟‟.Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .jetë ideale‟‟.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. botës psikike .Bukë e mëmëdheut zëntë . qëpallat .lumturia që sjell dashuria e kontaktit. atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) . bimësinë .. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij. Anatema e kësaj poezie është . emrat e popujve etj.Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht. . për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).. identitetin..Bujqësia ka të bëjë me bujkun .lutjet . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë.Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. këmbët . .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë. shpreh botën intime të Naimit.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin . viktimizimi sesa gëzimi. flokët-dritë qiejsh). kraharori . fushat pjellore .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .Për Naimin ka rëndësi ...kënaqësia.Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. Poemat me motive atdhetare janë: . toponimet . gojëdhënat .. pamja e fytyrës.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.Gërshetohet miti .bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë..Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟. shtërpari . baresha me llërët e përveshur .Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen. pemëtarinë .Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar. plaga .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar. sytë . . paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes. faqet.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare..

. 2)Natyra dhe ligjet e saj.(sipas aspektit filozofik).Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër.Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut .Filozofia e Naimit ka dy burime..Qielli‟‟. bukuria e qiellit .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . reja . ai impresionohet nga yjet . dëshira – dhuna . të folurit .Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . kaltëria .Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. bilbili .sh pas dimrit vjen pranvera . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte). pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare.temperamentit .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. me atë se bota është pa krye . gëzimi-dëshpërimi . ringjalljen e natyrës ... ..Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.. . emocionet . prirjeve . pas të mirës vjen e keqja.Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? .Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . .(sipas aspektit poetik dhe personal).Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟.Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike..ka simbolikë të : krijuesit ..ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. malet .Filozofi‟‟.Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. i dha mendjen . pa fund dhe pa anë. humanistit dhe filozofit. fenomenet e funksionimit të natyrës . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.Qershori‟‟. arsyen. fushat .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. 35 . . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.Fjalët e qiririt‟‟. lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . lumi . .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë..poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . karakterit . .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm. pas ditës vjen nata .

BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. 1890-diplomon në drejtësi.u internua për 1 vjet në Tripoli.të mesmen në gjim. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.të mesmen dhe universitar të zhvilluar. 36 .Frashër.Libi.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”. 1900-profesor i gj. 1878-boton gaz.Pirruas etj.Kristoforidhi etj.emërohet docent i let.Stamboll.Napoli. 1871-shkon në Stamboll. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.Hora.studion let.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.veçoria gjuhësore faktet historike. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.Osmane dhe konferencën e Berlinit.shqipe në Instituin Oriental.antike në “Garibaldi”. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK . Dhe let.projekton të ardhmen e Shqipërisë. 1874.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar..SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë. Në këtë traktat. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.Teutës.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit. Bashkë me P. Vdiq:1904. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.Sicili.

Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve. ANALIZA E POEMËS .Napoli. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. ritet fetare . Rrethimin e Shkodrës.. 1900-Te dheu i huaj(poemë).1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes.. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike).italisht). Bushatasit . 1901-Këngë popullore shqiptare.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. Këthimi(poemë). për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .italisht). KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX.Versi(përmbledhje poetike.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. Mino(poemë lirikë)..Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh .Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. Vdes:1927.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi.TE DHEU I HUAJ’’ Poema . ritet familjare .Topinë .mendime. Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.Poemës i mungon subjekti.Mesazhi i kësaj vepre është : . Ali pashë Tepelenën .M.ndjenja etj. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.gojëdhënën e Rozafës . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. 1894-Kënkat e luftës(poezi.Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve. Gj. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. 37 . Skenderbeun .Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . gjithnjë e më pak respektohet traditat ..

Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.Leiden. 1939-Scodra(poemë.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë . Njihet si poet. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.Poetët e mëdhenj të Italisë.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. 1884-47.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.Shkodër)..Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.a çilë kafazi‟‟. 1908.. Në rrafshin simbolik . 1934-Shkollë e jetë(antologji.Shkodër. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë). shkruar në moshë 21 vjeçare. Vdes: 1937.gramatikës. 1936-Dromca toponomastike. Familje: të varfër. 1937-Lirija(poemë. 1928 – Lissus (poemë.studiues i gjuhësisë folklorit.1930 – professor i shqipes në Shkodër..privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. 1932..Shkodër).Shkodër).BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse . Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës . . KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.Shkodër.historisë etj. 1942-Fjalorth i ri.Vjenë).Me 38 .Shkodër).pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.

th kjo simbolizon lindjen e dashurisë. moliset .. .Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.sh njohja e të rinjëve .Simbolika e kësaj ëndrre është .Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina . në të dytën vendi ku ka mërguar .pas dimrit vjen pranvera‟‟ . ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. martesa . kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .kthim në vendlindje‟‟.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si . dallëndyshet ..Shfaqet përsëri natyra me bylbylat . ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit. zymbylat ..jeta vazhdon‟‟. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. zogjtë janë Zoga dhe i .Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme. lufton për ekzistencën e familjes.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon . 39 .pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.I tretuni‟‟. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).Nëna e kësaj vajze është Lokja. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim ..Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar.shpreh mallin e autorit për atdhe. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).Poema ska koncept kohor.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . 2)Zoga dhe 3)Lokja. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit). Zogën dhe nipin.Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. zgjoi i bletëve .t.dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.

.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .ÇAJUPI Lindi: 1866.Në këtë vepër dominon historia. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”. . 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.Shkodrës.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. . Familje: fshatare. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës.Stefani.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë). Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Lissus‟‟.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.Helipolis. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.Z.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.. të Venerës dhe Afërditës.pastaj shkon në Egjipt. Vdes:1930. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.(në tri tingëllimat e fundit).i përkushtohet Lezhës .Kajro.Liria‟‟-shkruar më 1901..Sheper të Zagorisë. 40 .. 1919.Gjirokastër. Lissus dhe Shkodra. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Aleksandri. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh. . Shkollimi: fillor në shkollë greke. 1893-kthehet në Kavallë..Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve . të mesmen në kolegj fetar.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

Komedia . 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.shpreh luftën kundër oportunistëve.urimeve dhe përgëzimeve.S.Gurakuqit.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. Vdes: 1947.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.Bukuresht.konformistëve . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. 1912.. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.idealist shqipëtar (artikull. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).Gjika etj. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).boton poezinë e parë te rev.thotë së gruas. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.E.Graz).largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht. Punoi : 1912 .letrare nga Th.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.Drenovë.demagogëve. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha). Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.Albania.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.Mitko.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. 1925 – Naim Frashëri.. 1901. 1937-kthehet në Shqipëri. 1885. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .S.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. 44 .Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.DRENOVA Lindi: 1872. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.

fletët-shqiptari ..Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.Përshkruhet bukuria e jashtme.Mall vëllazëror‟‟ .Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.p.Në vëllimin e tretë ..të parealizuar.Mallëngjim‟‟ . serbëve . ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.lektisje.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale . romunëve .. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.Këngë bashkimi‟‟..Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.Ballada e bariut‟‟. . të bukur etj.POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Në këtë shembull kemi poezitë . pozitë inferiore sociale . peisazhist dhe mediativ.Ëndrra e lot‟‟.ndërsa trimi sytë si zjarr.. . sociale dhe ekzistenciale.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.por përshkruan bukurinë e tyre..buzët ngjyrë trëndafili.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre. ishte në pozitë inferiore politike .Letër prej katundit tim‟‟ etj.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit .sh vajza ka gushën e bardhë . faqet si dardhë.Në mërgim‟‟ .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale ... dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu. erotik .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.shpreh dashuri fatkeqe. ...Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve ..Flitet për përgjërime.Lulëkuqja-Shqipëria .shtatin e lartë .Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim..fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Në këtë shembull kemi poezitë : .Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 . përkundër .oxhakësisë‟‟(pushtetarëve). me pozitë më të lakmueshme politike .Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).

në .Mendime‟‟ .Ngjyra ylberi‟‟ .Në ...dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.Lumtësia‟‟.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.luleve. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë..Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.të keqes.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.Vërtetësia e gjërave‟‟. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta... aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .Këngë fushore‟‟ në ..shpirti.vdekja.Rreze dielli‟‟ me titull .Rreze dielli‟‟ i sistemon si ..Natyra‟‟.kohës me shi.Psalme murgu‟‟ me titull .por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja . të vendlindjes.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.të ylberi. vuajtjet dhe mundimet etj.. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.Vallja e jetës‟‟.Ëndrra e lot‟‟ si .. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.të stinëve. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një . i realizon të gjitha dëshirat .Psalme murgu‟‟ i quan .Edhe këto poezi janë të veçuara p.Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.erotike...Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .një dite prilli e një muaji etj..Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit . shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.Mendimtare‟‟ . në .morali etj..shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.. gëzimin – dëshpërimin .sh në .Lumtësia e shpirtit‟‟. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment..të perëndimit të diellit.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.. në .letraro46 .shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin...prejardhje mbretërore.të pavërtetës etj. Ëndrra e lot‟‟ me titull .Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.

Në art e kemi Leonardo Da Vincin .prozën. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.U paraqit në shek XIV. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.Petrarka.busolla etj.Jeta e Re (vepër poetike).Aligieri .një ideologji të re .poemën.Në Itali ishin D. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. Monarkia (traktat politik). ish deprimuar .dramën.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .Rable. politike dhe ekonomike .artistik. në Shqipëri Marin Barleti.Gostia (vepër e papwrfunduar). Rafaelin etj. 47 . nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .zoologjia.Firencë.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.epike.stigmatizoi hipokrizinë fetare . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .Spanjë.botanika.në Francë F.fiziologjia.Sokrai.Shqipëri etj.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.Angli.Gjermani. humanizmi kërkonte një njeri të ri . Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.morën nga antikiteti stilin.anatomia.Holandë. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.komedinë dhe tragjedinë.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.u nënshtrohej dogmave fetare . në Angli Shekspiri.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. Familje: intelektuale dhe tw pasur. Mikelanxhelo Buonarotin . Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.Ravenë.F.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.Virgjili etj.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura . Vdes: 1321.Xh.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.Bokaçio.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.Ovidi. e ndiente veten të pafuqishëm . 1304. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës . në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit . V. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.Ronsari .

me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha. sa vijnë e ngushtohen .Ngjarjet .pa i kursyer shtresat e privilegjuara.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. bisedat .Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja.Është e shkruar në strofa tercina .Poeti nga 48 . rrethit të nëntë(4 breza).Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët . Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . 4.Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1.rrethit të tetë(10 breza). rrathët koncentrik. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete. 3. kurse në Purgator dhe Parajsë . Në rrafshin 1)mistik-religjioz . bashkë me këngën e parë si hyrje . filozofia bashkëkohore. me drejtim nga poshtë lart. rrathët sa vijnë e zgjerohen . vepra ka 100 këngë. të moralit . konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). nga filozofia e antikitetit .Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.meditimet janë të njeriut të kësaj bote.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.Ky udhëtim nis me Ferrin .Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik. përjetimet. Purgatori dhe Parajsa.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.Secila pjesë ka 33 këngë. 2. me drejtim nga lartë posht .Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321.

i cili më 1300.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.gjithësej nëntë qiej. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . prej ku buron dashuria.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.vaje.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën. Platoni .Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore . ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.kuje.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.zymtia.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur. Sokrati .smira.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .ulërima.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. Bonificin VIII. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.grykësia dhe epshi.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 . dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .Virgjili është simbol i urtësisë.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.idhnimu. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.Në purgator pastrohen shpirtërat.përmes pendesës.Parajsa ka vetëm tre rrathë.Purgatori ka shtatë rrathë.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore). një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .

kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht . meditime filozofike.I ironizon .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . hipokrizitë etj.. lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Cezari ka tiparet e një mbreti . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. po tu ndihmojnë të doptëve.Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror.Tema e veprës është . gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë.stil të përsosur dhe përjetime estetike.të sigurojë veshje .Në ndërfutje kemi temat si komplotet . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin. me divat .Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII . të burgosurit si kalorës të shtypur . parodizon romante kalorsiake.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur). ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. me helmetë . bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm. dhentë si ushtarë .I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit. pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. studion në Vitenberg të Gjermanisë.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.. po ti shpëtojnë të munduarit .Kishoti.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.të zgjedhë dashnoren e tij .Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Nis me atmosferë të rëndë. ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . intrigat .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se . pëson në bujtinë . ruajtja e nderit . po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur. rikthimi i fronit mbretëror . mburrojë . Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . me dhentë . me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.Konsiderohet roman antikalorsiak. me shpatë .. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.Kemi konflikt brendafamiljar .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti).

Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 . të lartës dhe të ultës .Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.princërve. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin . por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Luigji e forcoi pushtetin qendror .E dashura tmerrohet . se fsheh dot reagimin e vet.Ata bënë seleksionim në artin romak .në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.tituj. i përgjigjej monarkisë së Francës. i mblodhi në oborrin e vet .Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .(Klaudi). të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.të mesmen në shkollë fetare jezuite. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin. veçohet Nikolla Boallo.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.ofiqe.Trashëgon kultin e antikitetit.Pseudonimi : Molieri.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion. dekorta.epigrami.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Shkollimi:iloor në vendlindje.1643.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .Paris.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës . babain e Ofelias (të dashurës së tij). stimulonte me shpërblime .të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.satira.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .oda.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.koncepton norma dhe rregulla të reja . të tjerët e konsideronin si mbreti diell.ai rriti autoritetin e vet .Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.Formon trupën teatrale.fabula.epopeja.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.

1672-(Bajaziti .Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.varroset në Port-Royal. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.Vdes: 1673.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.regjisor dhe komediograf. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.kthehet në Paris.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).Punoi: si actor.lë trupën.porn ë fshehtësi të madhe.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.Tema e komedisë është .Vdes: 1699. dhe gruaja e dytë .1664-Tartufi(komedi).Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Në shtëpi kthehet qetësia. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .1669Britaniku(tragjedi.nuk varroset solemnisht. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit . Damisi dhe Mariana .njohu jetën e popullit. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.1662.1658.1670-Berenisa(tragjedi. por nuk mund ta kundërshtojnë .1677-Fedra(tragjedi).Sofokliun.1665-Don Zhuani(komedi). 52 .1667-Andromaka(tragjedi).hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.1665-Ndërgjyqësinë(komedi). më 12 maj 1664.Ferte-Mion.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Fëmijët me gruan në e parë .Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon ..Dorina .Kleanti .-Tebaida(tragjedi).pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji. Elmira .temë nga historia romake).temë nga historia romake).Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni..Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja. Krijimtaria letrare e Molierit.pasionet dhe karakteret e njerëzve.Francë.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.temë nga historia greke).1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1666-Mizantropi(komedi).vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.Orgoni .Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar. Don t‟ia japë vajzën.temë nga historia turke).veset.1670-Borgjezi fisnik(komedi).1661-Shkolla e burrave(komedi).Shklollimi:shkollë fetare janseniste.greqishten lexonte Homerin.Lindi:1639.1668-Koprraci(komedi).Shkolla e grave(komedi).Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.

. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Homerin..Në këto lëvizje flitej për Biblën.Fausti‟‟ . Hermionën .në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore. tragjedi .stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit . bijën e Helenës .Gjeni të egra‟‟.Efigjenia në Tauridë‟‟ . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar. Pirron .Hektorit ...Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm. birin e Akilit .viktimizimi . në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj. i cili ishte simbol i heroizmit .Hektorin e vrau Akili..Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje. dhe Andromakën .Shekspirin.Si student shkroi poezi.Hermani e Doroteja‟‟ 53 ..Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .poetika. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE ..Si personazhe kemi Orestin. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.Aty gjeti një lëvizje .Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .djalin e Agamemnonit .Egmont‟‟ – dramë .Osianin.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Prometheu‟‟ . viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.vërtetësia e ngjarjeve .. gruan e Hektorit ..Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .. që një ditë të martohet me të.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.

mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Fausti hap librin e Nostradamusit. i kujtohet fëmijëria.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .drejtësinë..Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë..analiza psikologjike.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit. sidomos te princërit .Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.teologjinë. kafsha kthehet në fytyrë studenti.filozofinë.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.shfaqet Mefistofeli. për mrekullitë dhe pushtetin.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Tragjedia ka .Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin. futi frikën te njerëzit .këngë korale.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit . vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë. Zvicrën .Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.Fausti dashurohet në Margaritën .Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës). pas Gëtes Henri Hajne etj.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.vdes i lumtur.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Holandën .fshatarët e përshëndesin.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.mjeksinë. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë. kjo e bën 20 vjeç më të ri.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës. në Lajpcig .Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.Fausti i dëshpëruar.shqipton një lutje magjike .Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).Tragjedia fillon me monologun e Faustit.astrolog e magjistar.Ai shëtiti Gjermanin . kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Tragjedia nis me Kushtim . Italinë. monologje.Më vonë për të shkroi Lesingu . gëzimeve të jetës por doktori spranon.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist. bëri shum mrekulli . me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.meditime filozofike . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .stile të ndryshme etj.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.poezi lirike.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.

Kish të ëmën zemrake.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine. pastaj Spanjën .zëvendësimin e lirisë dhe 55 .Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.eksklamacione. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.kish temperament eksploziv. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.epitete.i ri i ngopur nga dëfrimet.Malti.Strofa për Augustenë‟‟ .Nusja e Abidos‟‟ . Rusonë.zhurma e jetës ..Errësirë‟‟ .Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.Nga Zvicrra kalon në Itali. hero romantik. .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Spanjë.Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë... e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij..Orët e prehjes‟‟ 1807 .Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .të mbyllet në vete pas .i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit..unit‟‟ të vet.. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë. .G.Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin ..Më 1809 u largua nga Anglia .Kur u ndamë ne të dy‟‟ .në dhomën e Lordëve.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824..Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.në Albred .Turqi dhe Shqipëri.Greqi.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit. përmbledhja e parë me vjersha .Letra Augustës‟‟ .Gjauri‟‟ ..Pirrati‟‟ . nisi turne për në Portugali.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.kënaqësitë.Ëndërr‟‟ . largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Dy këngët e para kanë parathënie..Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Është ditar poetik i Bajronit.pyetje retorike....Më 1812 kthehet në Angli.Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.BAJRONI .Viziton Portugalinë .Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .historinë e vjetër atë të Lindjes.Poema fillon me Haroldin..

Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Bokaçio.tamburxhi).Viziton Andaluzinë .U këndon humanistëve si Rusoi.Ciceroni.Dante. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria ..pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit. Kadizin .shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Shëtit Alpet .Haroldi viziton Albulenën.Tasos etj. konkretish Janinën .Begjikën lumin Rajna. një femër pa emër .Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. psikologjik . folklorik . virtytet e popullit .Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë . internohet në Mihajllovsk më 1824.Viziton Seviljen .flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Viziton Greqinë .heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .fatin e mbrapshtë grek . vallet . Himarën .flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë . qytetin e vetëm të lirë.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Flet për këngët . del në Bosfor.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari..Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.mësoi frengjishten.njerëzit me të gjitha komponentat. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg. Ali Pashën.Petrarkës.Lirisë‟‟ .Shpirti revolucionar nuk i pushon .Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.Çadajeviç‟‟.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.Mikelanxhelos. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun. bijës së tij Adës. aspektin moral .Si i ri shpërtheu dëshira për poezi . në Stamboll..Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj. Morenën .me padrejtësinë.dhunën.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .Volteri .Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Shkroi poezitë . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.përshkruan bukurinë e natyrës.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore. kulturor. .veshjet.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . preardhje fisnore .Galileut. e dalë nga populli.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 ..Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.këngët(tamburxhi.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.

përshkrimeve të natyrës .Poezia ka qartësi të madhe . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 .mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.ushtima e mullirit që spushon .Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .. kujtimet e mbuluara nga një mjegull . valza mbi liqenin e qetë.shtron n.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut. kodrinat .Autori i bën tri kategorive të aristokracisë . merret me poezi..jeta ruse .Tema e romanit është . ku sundojnë tmerret .Liria‟‟.Lenski.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi. konservatorizmi.P. livadhet . shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Bjelinski .Personazhe kryesorë janë: Onjegini. shoqëror .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . erotikës dashurore . një jetë tërësisht e zbrazur.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.lexon vepra . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.paraqet poezi peizazhiste. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha ..mi.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟.A.shkatërrohet psikikisht.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. . analizës psikologjike të personazheve .shkollën e kish vend dëfrimi e loje.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut . që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . tufën e dhenëve.kalonte jetë mondane .Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve . ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. asaj provinciale . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . të zbrazur e plot dëfrime. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.sgjen dot motive. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës .në moshën 18vjeçare.Vdiq si 38 vjeçar.Onjegini.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.. kupton se ska talent.Tatjana.erotik dhe peizazhist. gurgullima e rrëkeve..Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837..Kernës‟‟.ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .ndjenja të sinqerta etj.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . griplan me kopshtijet . v.brigjet . studiues i thellë i veprës së Pushkinit. me brenga e mërzi .Pushkini mbetet poet i dashurisë . të zymtë e plot andralla..Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .ndër poezitë e para.Mbrëmje dimërore‟‟.Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.si fëmijë u edukua nga mësues francez. narracionit të shkrimtarit .Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm. shprehje poetike.ia ka kushtuar Ana Kernës .shpreh mendimet e reja progresive. digresioneve të ngjarjeve. llahtaria .. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.

Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Legjenda e shekujve‟‟ .. tregime .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Kromuel‟‟ – dramë .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj .Soditjet‟‟ .. i shfaq dashuri përmes një letre ..krijon miqësi.Vepron si romantik .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse . .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit. dëshiron të bëjë ndryshime.Katedralja e Parisit‟‟ .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË ..Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.formës letrare.Mbreti dëfren‟‟ . vajzë me virtyte të larta. largohet nga qyteti .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.. është e rritur në frymën e traditës popullore ..Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Si fëmijë jetoi në Francë .regjistrohet në kolegjin Kordie.njihet me Lenskin ..Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike. .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. nuk u luajt asnjëherë. roman 1831 .traktat dhe manifest për romantizmin.Francë lindore Familja:Intelektuale. ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij.Njeriu që qesh‟‟. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .dashurohet në Tatjanën .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.trashëgon pasurinë . Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit..Historia e një krimi‟‟ . .bën dyluftim me të dhe e vret. . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.. i ati general i Napoleon Bonapartës .Napoleoni i vogël‟‟ .Spanjë dhe Itali. me përralla ...pasardhës i tij.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale..Ernoni‟‟.nipi i Bonapartës. roman .dëshiron të shkojë në një vend tjetër ..Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Të mjerët‟‟ .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .Tatjana dallon nga Onjegini .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj. vepra e parë . shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia. e ëma grua aristokrate rojaliste. legjenda etj. djalosh ky me formim intelektual... pas revolucionit borgjez.Ndëshkimet‟‟ ..

. sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. . i ngra paradokset e kohës në nivel letrar.Oda dhe balada‟‟..Shkruar më 1846 .epike dhe dramaturgjike. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.Legjenda e shekujve‟‟ .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .. Mbreti frikacak‟‟ . ..Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit ... të mesme dhe të re.Hygo tregohet romantik .. Mbreti intrigant‟‟ . monument i poezisë francize ...Arti I t..Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën.. . qenit gjysh‟‟ .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve..Katër erërat e shpirtit‟‟.fillon me këtë vepër lirika intime.poemë epike . kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. .Mbreti i dyshimtë‟‟ . . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë).Mbreti i vogël‟‟.Orientalet‟‟... . ide kjo e paraqitur më 1850 .ka tri vëllime.shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval ..Ndëshkimet‟‟.Soditjet‟‟-botuar 1856 .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ . .Mbreti hajdut‟‟ ...Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike. Poezia .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi. .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III. .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria . . . .ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike. Mbreti kriminel‟‟... pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.me poezinë .. .. ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit.. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme ..Doozi në gjumë‟‟ . . poezi e këtij vëllimi është . shpreh persiatje meditative .........Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .Mbreti ziliqar‟‟ . Shkruar më 1885 etj.Autori shpreh qëndrim antimonarkist .. dy fronte markante .Oda dhe balada‟‟. . .. . kohën e vjetër . Mbreti matuf‟‟ .E vluara e trumbjetarit‟‟ .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve ..Në poezinë . në këtë rast populli grek.Në poezinë .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.Në poezinë .Legjenda e shekujve‟‟. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore. . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë. Mbreti që zgërdhihet‟‟ .Ndërgjegja‟‟ . .Këtu kemi këto poezi .Ndëshkimet‟‟.këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut.Mbreti mosmirënjohës‟‟ .Orientalet‟‟ .Fillon me poezi lirike intime.. .Mbreti i poshtër‟‟ .Njerëzit e varfër‟‟ . realist . Hygo dallohet si poet.Poezitë me përmbajtje demokratike janë . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi . . ..

kryetari i komunës Madlen e liron .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . ai arrit të ikë nga burgu .Të mjerët‟‟ .Zhan Val Zhani është i burgosur . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. por ai përsëri arrin të shpëtojë. Murjeli. ia fal jetën policit Zhaver .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . ndërron emrin në Foshëlëvon . simpatik për lexuesin.Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. kur vdes në vetmi .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .botuar më 1862. e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . dërgohet në burg .Ka dy variante të romanit . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani .Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . i cili kishte orientime republikane . dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. i merr në mbrojtje qeniet e mitura . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. strehohet te prifti i Denjit .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . bëhet viktimë tragjike e romanit.Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. djalë i mbarë i braktisur nga familja .Zhani është i dënuar me burg . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.. më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. prifit me humanizmin e tij e pranon .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX. dënohet si prostitute . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. Mariusi dashurohet në Kozetën .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. xhandarët e zënë hajnin .Zhan Val Zhani arrestohet . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. lufton kundër monarkisë. ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri . 60 .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .shërbëtore.femër fatkeqe. Fantina femër e persekutuar .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . njihet me Mariusin . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. i nënçmuar. prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . i persekutuar . vajzë ilegjitime . ik nga prifti .Gravoshi .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . ligji e dënon me burg . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni.

61 .

tragjedia.dënon duke qeshur).Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .zhvillohen format e prozes: eseu.11-rrokëshin.1894-shugurohet si prift. “Lector Jubilatus(1929Francë).melodrama. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.balada. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). “Ritterkreuz(1912-A. 25.Danten.Virgjilin. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.Gurakuqin).9-rrokëshin. Athinë-1930. Njihte Homerin. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.romanca.strofa alkeike.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore. Dekoratat :”Mearif”(1912-P. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.fejtoni.trioleti.klasike.sofike.himni.simbolizmit.poezi lirike.komedia. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.let. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.romake e helene.”Illyricum”-Shkodër. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.oda.harmonisë.studimet në Bosnjë.02. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Kultivohen poemat e gjata-epopetë. Stamboll-1913. “Phoenix(1931-Greqi). Zbulohen koncepte të së bukurës.Fishtë të Zadrimes.përkthehen shkrimtarë botërorë etj. 1899. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .Hungaria).romani. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. Bukuresht-1931. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.artikujt letrarë.Osmane).futurizmit etj.

Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet. 1878.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.ndodhi e personazhë konkretë.1929-Shën L. Njihte rrethë 15 gjuhë.Halilit.besimi.Gonzaga (melodramë).qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.Ali Pashë Gucisë.nderi.Fishta si rrëfimtar aktiv.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Tiranë. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).Abdyl Frashërit. 1897-1909 kohën e rev.) 1909-jeton në Amerikë.Oso Kukës. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.ku varroset në Boston..zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.Harvard. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri. 63 .solidariteti.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.Albania.kombëtare. II. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.por nuk iu plotsua.Gjergj Elez Alisë etj.e refuzon më 2 mars 1924.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. si : besa.shpreh kërkesat për let. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike. Shkollimet:mësimet e para në Konicë. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U. 5 janar 1924.”Dielli”-Boston. 1914-Juda Makabe(tragjedi).vepra paraqet ngjarje.1912.Konicë.mirret me diplomaci.njëkohësisht drejton rev.

Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.gusht-dhjetor 1924-Dr.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. Personazhet : Denisulla Sepia. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). 8.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).varfërinë.-Neë York. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).njeri intrigant. 64 .Bridge Comp.mjerimin.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng). 1935-1939.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.ai ballafaqohet me paditurinë.1 anglisht).3 faqe shqip.fillim romani si sui generis). Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.11. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. II.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).08. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. –shprehë mozaikun e kulturës. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.anglisht)botohet 1957 nga Mc.Gj. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.1912-17. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi. III. 16. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.

shkrim në prozë).dramë dhe publicistikë.Personazhët: Dr.artist në teatro. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare). Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë).suedezja Ingridi. ndahen në 2 pjesë: I. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.më vonë si diplomat e burrë shteti.polici doganes. 1960-Autobiografia(anglisht.Ali Bibiu.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. 1947-Albumi(vëllim poezish).Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. Dr. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. Otello-Shekspiri(tragjedi).1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. Përkthimet:. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi.Arifeja.Harvard deri më 1912 . 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .sufler.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit.IV. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.plaku marteshanas. Ministri Salemboza-tiran anadollak. Armiku I popullit-Ibzen(dramë). Biografia e modernistit Fan Stilian Noli.1937. Vdes: 1965.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. Personazhë tjerë: Muhedin agai.në BRSS. II. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. Shkollimi: fillor në shkollë greke.gjimnazin në Keshan.nusja Vera. Punoi si qerraxhi.6 janar 1882. Njihet si themelues i elegjisë politike.Zylfikar agai.Dhalla dhe Dr.

Gjatë L.1926-1929. Poezia “Rent.Makbethi-Shekspiri(tragjedi).Botërore internohet në Rumani. 1908-1910.u rrit në Stambollë. 1942. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.shpërngulet në Itali.konsull i përgjithshëm-Beograd.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.në Tiranë.revista shpërngulet në Bukuresht. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.trajton problemin social në Shqipëri. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren.1916. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. 1944. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.Mali Kokojka.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.pastaj në Angli. 1912-ministri i parë për punët botërore. Pseudonimet: Lumi Skëndo. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik.II.udhëheqës i Ballit Kombëtar. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. 5 maj 1916. 66 .

61 faqe). Shkruar në formë të esesë. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon.menyra e sjelljes. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.politike.novella dhe kujtime. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.pershkruhet atmosfera kohore. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. 1926-Kalendari Kombiar.shkollimit. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.Vdes: 3 tetor. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.1949. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll.Bukureshtit etj. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos.Sofjes.ku jipen të dhënat e jetës. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. Mid‟hat Frashëri.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.Nju Jork. Kokojka. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.

Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Vdiq : 12 nëntor.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Strofa është 4vargëshe. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. 2. 68 . Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj.Pogradec.Pogradecit. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.10.P i shpreh ndaj Motrës. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let.1987. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën.të mesmet në Athinë e Manastir. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Ndjenjat të dashurisë L. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Familja: zanatcinjsh.Shoqes dhe Vashës. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.vargu 6. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.gojore dhe popullore.

Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva.përkthyes në Institutin e Shkencave. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.me poezitë e tij i kritikon zakonet.again.hipokrizinë etj.arabe.sarkazmin. 3.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.beun.liperbolat dhe fjalë turke. 69 . Përdori krahasimet.përjetësia. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).ministër. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.moralin fetar.greke për ti tipizuar personazhet. Vdiq:1966.Motivi patriotik-në këtë pjesë. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.simbolet.turke. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.nuhatjet ndërlidhet me botën.ndjenja. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.Vlorë Familja:intelektualësh. U shqua si poet lirik dhe satirik.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.njeriu.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.diplomat në qeverinë e Zogut. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza. 2.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.prekjes.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.fryma. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.

Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.professor në gjimnazin Shkodër.Motivi i dashurisë .Faza e pleqërisë.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. Analiza e poemës – Hanko Halla.sekretar në Ministrinë e Brendshme. Poezia e A.sorkadhja). Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).Katër stina.prifti. 70 . krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.i biri.e Hercegovinë.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.Poezia “Hakërrim”.1903. II. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.harbuti dhe lajmëruesi. H.Maqedoni Shqipëri.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.i cili kërkon mbesën për grua.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin. Shkollimi:1918-1921.Shkodër.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.me Anton Harapin. 3. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.gëzime për të mbushur barkun. Familje: patriotike. Personazhë tjerë: nusja .B. Aktivitete:1923.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.H. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.mjeku.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. 1957-1973. “Vidi-vidi pëllumbeshë”. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.thellëza.

1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.të studimeve Shqiptare.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. vëll i II-1935).përkthyes. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.ilire të Arbërit dhe shqiptare. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. Përktheu: poetët italianë si : Danten.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.Montin.dramaturg. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.Tasson. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë). 1960-Shija bukës mbrume(roman).7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).prozator.II. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.kushtuar shokëve të A.Botëror.poezia. 1929-Hija maleve(novelë).Romë. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth). Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. 71 .Manconin etj. “Tregtar Flamujsh”. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ). “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.deri në L. Te tregimet: “Hija e maleve”.1942-1943-kryetar i Inst.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. Vdes: 15 janar 1975. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I.i I-1932.fashizmi etj. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin. II.II.studiues letrar.ndërsa te let.Rrustemit.Petrarkën. Pas L.

1943-Ago Jakupi. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.fjalorin dhe fonologjinë.veprat e M. Vdes:1967.doktoroi më 1934).letërsi.shtron problemin e afrimimit si poet. 1944-Shënime letrare(kritikë). e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.ritmin.gazetar.mesmen në Selanik. Baltë nga kjo tokë(poezi). -pas L. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.Poradeci.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).kritika letrare dhe vepra origjinale. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. Pseudonimi:Dhimitër Pasko. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). 72 . Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.F.orator.Tiranë.Elbasan.Pogradec.M. Lindi: 1902. Studimet: filloren në Pogradec. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.Gramenos etj.Gorkun. Punoi: në Min. Në vështrim të krijimtarisë të L.Ostrovskin. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.filozofisë së jetës dhe vdekjes.novela).Noli. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.II. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Emineskun etj. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.Poradecit.Bot.

Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.të studimeve Shqiptare.mëkatit.Berat.Vjenë. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.Pirrua). Filloi me shkrime si student. 1931-Akil(tragjedi). Studion shkencat politike në Berlin. 1936-Diomedi(tragjedi). Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Burrel. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar. 1934-Pirrua(tragjedi). Tek tragjeditë. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.Gjirokastër. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi.mitologjia biblike(Abeli).historia re kombëtare(Skënderbeu). 73 . 1935-Skënderbeu(tragjedi).në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit.Zanfinës.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. 1931-Uliksi(tragjedi).zgjedhet anëtar i Inst.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.Mamicën. Vdes: 1965.Akili). 1931-Aleksandri(tragjedi).fajit dhe veseve të këqija njerëzore.se e ka ndarë nga burri i saj. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Zanfinës. 1939-Abeli(tragjedi). Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi.Shkollimi:fillor në vendlindje. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).vrasjes.

1911. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë . ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore.Dramën e shkakton Kaini. Lindi: 23 tetor.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.xhelozi.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.skofiar. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Familje:tregtare.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.solidar. Shkollimi: fillorë në Shkodër. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.si figurë është e ngurtë.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. Vdes: 26 gusht. 1934-boton shkrimet e para.arsyeshëm për dallim nga Eva. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.mirësisë është më i drejtë.falënderues i vetëvetes.më e bukura pjesë e shoqërisë.Itali.Kangët e ringjalljes.Jezu Krishtin.në vlerësim të dashurisë. 1937 dhjetor. 74 . 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish). Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.zemërgurë.përfiton tiparet : pamëshirshme. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël. Adami.se u prekë nga tuberkulozi. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.djalit më të vogël.tolerant.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re. Në të gjitha ndryshimet.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.niset për t‟u kuruar në Itali.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932). Eva. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937). Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.urrejtjes ndaj dhunës. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla.1938.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës.mësimet i vahzdon në Tivar.Shkodër.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.

tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.Kangë më vete sjell imazhin e L. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. “Një refren i qytetit tem”.Bot. Vjershat: “Rezignata” .bestytnisë 75 .Botërore.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.përshkruhet mjerimi i lypësve.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. Cikli i tretë . Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.novela dhe tregime por i quan novelëza.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.II. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.shqetësimi për njeriun e shtypur. Pavarësisht dhembjes që krijohet.të mesmen në Normalen e Elbasanit. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve. “Puthja e cubit” .skica alegorike. Vjershat: “A do qymyr zotni”.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.martesave me pahir. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.që akuzohen për hajdutë. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.II.për të bukurën etj.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. “Qershiat”.martesat sipas moshave të papërshtashme. Cikli i katërt . Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit. “Zeneli”. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.botën etj. “Historia e njënës nga ato”. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve.novella dhe romane. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.temën e kurbetit .protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.boton tregime.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.

shkrimi i parë i tij.qytetrimi borgjez. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .Pola.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.bixhozi etj. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.Z. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.martesat me para.dhe i jep përparësi të dytës.pamfletet. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .trashëgon”.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.shekullore.zakonet patriarkale.etj.që kërkon zgjidhje të lumtur..Prindërit e fejojnë me Afërditën .ndarjes së të rinjve. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.Gjenci.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.Zonja P.prozat. Veprat : 1929-“Kush duron .Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.anaalfabetizmi i femrës.mediativ sesa konflikt aktiv.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.që shtypin pamëshirë të varfërit. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri. Personazhe tjerë : Afërdita. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.novelat dhe dy romanet e tij.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.dashurinë dhe vdekjen. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).Nasi. Gj.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.

Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. Vjershat: “Okupacioni”. të armiqësuar vite më parë.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).Prishtinë.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes.Plavë.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. 1973-Vjersha(libra me poezi).dëshira për pavarsi dhe liri. Vdes:6 gusht.injoranca.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.1916.revistën “Përparimi”. në te cilin punon Afërdita. Shkollimi:fillorë në Plavë. “Dashunia”. II. “Kushtrimi”. Letra birit të vdekun(poezi).Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I.20 këngë).II. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. Sharaxhinjtë (poezi). 1981-Brigjet(libra me poezi).1993.të mbetura në dorëshkrim). Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. 1941 prill.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë. Me të dëbuarit(poezi). 1966-Dita e re(libra me poezi). Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.feja dhe protesta ndaj padrejtsive.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. “Pisha në shkëmb”. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). 77 .Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë.të mesmen në gjimnazin e Pejës.II. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.në roman shpreh optimizmin. Para L. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.-pas L. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.

“Avsha Ada” etj.historike.bordello. Psh.gjermane. “Muzgu në qytet” etj.të cilët kanë probleme të shumta sociale. Këto vjersha. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.rrugaçë. “Kukës i ri” . “Dashuria ime” etj.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. Realizëm rrjedh nga lat. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. “Edhe na njerëz jemi”.refleksive etj.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.italiane etj).realitet. “Vejume” . “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.franceze.bjeshkëve etj.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar.Vjershat: “Ashtë ditë”.realismus që dmth.lokale nate etj.brengave të njerëzit e varfër. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. Vjersh : “Nata në Madrid”. “Butrinti”.vërtetësi. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. “Shqiptari këndon”.sociale. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. Lirika peisazhiste Sipas tij. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. Veprat: “Mbramja”.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. 78 .sepse e vërteta është preokupim kryesor.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve. “Në natyrë”.lumenjve.rrugica. “Atdheut”.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. “Porosia e nanes”. Panoramë e letërsisë moderne botërore.angleze.

interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.politike. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.zgjat 10 vite. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze. Shumë voluminoze.provinciale.stërvitet në fushën e magjisë së artit . 79 ..ushtarake dhe fshatare 2. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.Gorki. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.të moralit etj 3.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.babai bir i fshatarve.të fesë.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.Turgenjevi etj.Kolonel Shaberi.Thekeri.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to. Në këtë fazë krijojnë vëll. Realizmi i lartë.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .Evgjeni Grande.Fajdexhiu Gobsek.strukturë solide me 2500 personazhe.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .boton :Lëkura prej shagreni.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).Floberi.parisiene.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.digresionet lirike(Gogoli).fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.komentet moralizuese(Balzaku).

Ruan .pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .novelën filozofike “Smarth”.1841 në Paris studimet për drejtësi .ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .Në qendër të romanit është Frederik Moroja.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij. -1839 librin e parë .por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios . I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene. . “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare. “Edukimi ndjenjave (roman) . Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821. 1862 .1880.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.Francë Familja:babai kirurg .Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.mesjetën dhe periudhën moderne.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.

81 .pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.mizor.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale). Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .por të dy i a kthejnë shpinën. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.nënë dhe bashkëshorte e mirë.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.vritet në rrethana të panjohura. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.e ëma e shkolluar.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.shkon në kishë.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi . Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.Ema bëhet e dëgjueshme . Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.

Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.Raskolnikovi mendon 82 .të varfëra siç janë banesat.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.shërbëtori Smerdjakov.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre . I urren maniret libreske dhe shablonet.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.heroi i romanit është princ Mishkini.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.religjion dhe shkencë.inelektualët të poshtëruar e të fyer.”Idioti”.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.epileptik naiv.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.ndjeshmërinë.politikë.kurse interieret të errëta.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.sinqeritetin. Te romanet nuk ka peisazhe.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.

kur ishte 7vjeç.vepra është revoltë kundër borgjezisë.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.botuar pas vdekjes). Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja. Botën e sheh me pesimizëm.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.kritik arti.Paris.Bruksel. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.madhërishmes dhe banales. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. Bodëler është poet.eseist. Familja:babai tij vdes. I përcjellur me ndjenjë vetmie. 1869-Splini i Parisit(proza poetike.1821. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.me zymtësi.ai i penduar dhe i përulur thellë .Opiku.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler. Në planin e moralit.i këndon satanit.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.gjë që e pikëllon shumë.lëshohet në bohemi. Ditar intim(shënime letrare). Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). Arti romantik(kritika letrare). Vdes: gusht 1867.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli. 15 mars 1866. 83 .mallkim dhe me përbuzje.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .viziton kishë.Opikun.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.nevojën për rend dhe për aventurë.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë). Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.

Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.lë universitetin pa diplomuar.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. Vdes:nëntor 1910.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.hyn në luftë kundër pushtuesve. Lindi: 9 gusht.me vëllanë Nikollain. Familje: vjetër fisnike. Karriera tij fillon më 1852.1828. e ngatërron dhe e ngujon poetin.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.baltën. 1847.Astapovo.që skamja i ka hedhur rrugëve. 1873-1877 – Ana Karenina(roman).Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. Veprat: 1852. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. Me anë të metaforëve.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. Analiza e vjershës “Albatros”. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. 84 .Jasnaja Poljana-Moskë. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). e cila nuk e pranon.në qyt. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. 1856-Rinia(novel). 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). 1851.Përmban poezi të shkruara për qytetin.mbet jetim në moshën 9vjeçare.

skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm. Personazhët historikë(Napoleoni.kritik.i drejtë.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski. II – jep skena të kryeqytetit. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.një grua e arsyeshme. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.Ptalon Karataevi.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.tani bëhet histerike.Pjer Bezuhovi etj.por kapet nga armiqtë francezë. 85 .Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Tema:martesa e Anës me Kareninin. Pjer Bezuhovi.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Subjekti: Ana.Rostov dhe Bollkonski.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.naiv i urtë. Në vepër nuk ka personazh kryesor. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.sidomos të familjeve Bezuhov.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.Ellena Kurgini.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.besnike dhe e mençur. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.

kubizmi. atmosferës së zymtë shpirtërore. dadaizmi. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. imazhizmi. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. ekzistencializmi. franceze dhe italiane).pastaj jeton edhe në Romë Paris. Vdiq: më 1941. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. etj. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet).MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. kaosin. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. ekspresionizmi. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij.Zyrih.

Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise.me çka edhe përfundon ky libër. farefisin. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. 3 episode për rikthimin e S. i ftoht dhe i pasigurt. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. takimi me S. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Është një krijesë e paditur.XH.D. Dedalusi-Telemaku. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta.. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). Stefan Dedalus: 22 vjeçar. Leopol Blum: 38 vjeçar. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. i butë dhe i ëmbël. Nga dëshira për të gjetur djalë L.B. tejambicioz. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. ku edhe e takon L. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . 3 episode për Stefan Dedalusin.D.B. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). baba dhe burrë i kujdesshëm.B. babai me origjinë çifute nga Hungaria. II.B. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. nëpër shtëpitë e veta. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. Arrogant. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë.B. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. dhe L. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative).(djali fiktiv). e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara.(babai fiktiv) takohet me S. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. Libri përfundon me monologun e Molit.D. Sipas veprimeve del një mediokër. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. Subjekti: agjenti tregtar. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. lindja e një mikeshe. me origjinë çifute L. shokët. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs.

Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. arsyetimet për pafajsi. 1906. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. tavane.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. si ta ndreq gabimet. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. gjurmimet për fajin. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. avokati. 88 . Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Ato ende konsiderohen enigmatike. Sillet sikur ka humbur orientimin. etj. prifti. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. dhe e arrestojnë. i pasigurt). Aktivitetet: 1908-1922. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve.punon në një ent sigurimesh. xhelatët.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. hetuesi. Duket se është krenar. piktori. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. . xhaxhai. komisari. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. ku ka gabuar. Personazhe të tjerë: gjyqtari. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon..Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Shkollimi: 1901.K. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. etj. rojet. bankë. . korridore. Jozef K. Gëzon respect në shoqëri. : është një nëpunës banke . heziton.

segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh.Afrikën. 3. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist).përshkrimi i kasollës së plakut. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”.zhgënjimit pas luftrave. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. Vdiq: më 1961. pa sukses. 89 .ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. zhgënjim nga lufta). etj. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). me të cilët lufton që ta ruaj peshkun.shprehje të thjeshta.Luftën e Dytë Botërore.luftën civile spanjolle.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois.luftën greko-turke. peshkatarin e vogël Manolino. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.bisedat e tyre. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. etj. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. Familja: intelektuale.një prozë me analiza të holla psikologjike. Gjuha dhe Stili. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut.Amerikën. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. në ujrat e rrymës së Golfit).në pamje të parë duken të ftoht. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. Personazhet. 2. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. ku mbisundon monologue i brendshëm. Subjekti: 1.Kinën. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Shëtit: Evropën. i cili për 84 ditë ka peshkuar.

Kamy vë në pah situate jetësore. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. eseist. 1939.vendoset në Paris ku punon si gazetar. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Shkollimi: filloren në Balkar. refuzon të shohë nënën për 90 . Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. pa pronë. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. përkthyes. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. thjeshtë për nga ligjërimi. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. nuk derdh as një pikë lot. para kufomës pi cigare dhe kafe.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. i varfër.Santiago. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. aktor. gjimnazin në Algjer. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. dramaturg.pas studimeve.është një plak fillikat vetëm. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. punon si aktor dhe gazetar. punon si dramaturg. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. por ngusht i lidhur me detin. sa qendron në Algjeri. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. kotet.

Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. Është e ndërtuar nga imazhet. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. dhe nuk është xheloz. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Familja: bujq të pasur. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. ngjyrat. 91 . Po atë ditë Mërsoi. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Nuk synon karrierë. si një nga viktimat e para të fashizmit. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. ku njihet me Salvador Dalin.pranon të vdes për të vërtetën”. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . fjalën poetike popullore. por ky e gjuan katër herë me revole. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. me pushkatim. 1936.etj. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. Rafael Albertin. legjendat dhe gojdhënat.i cili pa qenë hero. pejzazhet. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. etj. kundërmimet e Andaluzisë. etj. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟.herë të fundit. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. Vdiq: më 19 gusht 1936. Arabët tërhiqen. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. Te ai shohim “historinë e një njeriu.dashuria dhe martesa. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson.

Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve.traditën spanjolle. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Aktivitetet: 1956. Më të njohura janë esetë për Homerin. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Trajtohen temat si: vdekja. etj.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Servantesin. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. pavdekshmëria. kaosin. tema nga përdithmëria. për prejardhjen e njeriut. gjithmonë duke i cekur burimet. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. teologjia. por me fillimin e viteve 30-ta. si poezia.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. poetëve dhe filozofëve. etj. Vdiq: më 1986 në Gjenev. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. koha. filozofia. i këndon qytetit. Londër. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Kafkën. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. etj. Floberin. parabol dhe ese.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. bashk me Beketin. Motivet Argjentinase. psikologjike. Kembrixh. Temat filozofike flasin për kozmosin. historia. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. etj. 1957. labirinthin. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. Oksford.kozmosi. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Ligjëron në SHBA. historike. Prais. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. amshimi.

e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. Polonin.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Shkollimi: u shkollu në Barankia. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Kartahen. etj. 1958. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. stili barok. 1959-Nju Jork/Meksikë. Vendin e kaplon 93 . korrespondent i gazetës El Espektador. Monologu i brendshëm. Çekosllovakinë. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. Shëtit: Parisin.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. 1971-Universiteti Kolumbia.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. Arritjet: 1982-çmimi Nobel.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Nju Jork. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Bashkimin Sovjetik. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. e shpall doktor nderi. Bogota.

i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. fshati i tij i lindjes. i cili me një qeverisje tiranike. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. 94 . katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. dinak. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. lulëzimi ekonomik. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. mes misterit dhe ezoterizmit). ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Përkundër mjerimit dhe urisë. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. Me ndihmën e disa shokëve. fëmijë. ndryshimet e gjeneratave. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. Vasil Shanto. me hidhërimet e tyre. të vrazhdë. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. etj. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. e shkatërron vendin duke e future në borxhe.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Gjashtë breza. si:Asim Vokshi. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. vëllezër. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. mes reales dhe fantazisë. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. të prishur. etj. mes së vërtetës dhe legjendës. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. fantazitë e papërmbushura. Derisa arrijmë në fund. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. shfrytëzimi.

plagosje. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. “Ora”. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës.faza para vitit 1937 dhe 2. luftimesh frontale. “Demokratia”. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. është trim. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Pucelli: njeri praktik. faza pas vitit 1937. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. bombardime. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve.flijohet për shokët e vet. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. ”Horizont”. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. episode aksionesh. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. heroizmi dhe solidariteti. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. dallohen: 1. vrasje. gjithmonë është optimist. temën e luftës dhe mjerimit. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik.Vdiq: më 1992 në Tiranë. Punimet e para i boton në revistat “Java”. ejt. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Paraqiten tabllo lufte. etj.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

Subjekti përfshihet brenda një vere.Jeton dhe vepron në Tiranë. por 99 . Bashkpersonazhe janë: mjekët. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. vëllime tregimesh. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. kafshimi i vajzës nga qeni. Aty arrestohet si spiun. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. Hiqmetit. gjykatës. poezi. vdekja e babait. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Meteoriti i Kotvanit. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. rrëfimet për xhindët. sekretari. 42 pjesë teatrale. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. policë sekret. etj. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. 1. Ngjarja ndodh në Mars. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. hetuesi. larja e vajzave në përrua. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. vrasja e fshatarëve. lopa e Sofës. momente të jetës në shkollë. simpatia e parë. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. biseda me plakun. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. poshtërimi i qehajait. shkrime politike. në fshat.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. 22 romane e novela. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. prozë. si dhe letërsi shkencore. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. 2. indiferente dhe të pa interesuar. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. Ka humbur lidhjet me realitetin. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. përjetimi i parë seksual. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. Histori e atyre që nuk janë. zënka me Sikun. rrahja e nxënësve mes vete. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. dhunimi i Kristinës. vetëdijësimi i personazhit. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar.

Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. studioi letërsi në Shën Peterburg. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës.B. drama. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Tiranozauri. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike.guxon të arsyetojë. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. idetë. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. mesazhet..Periudha e tretë: Lufta e trojës. Përcillet nga kritika letrare. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. fshatarit dhe studentit. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. poema. novela. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik.D. 3. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. Tipike e “realizmit simbolik”. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Devoll. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . i uritur e i robëruar. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. romane. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. i goditur e i pagjunjëzuar. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. skenarë filmash. malësorit dhe fusharakut. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. me ndjenja të zjarrta 100 . Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Shkollimi: filloren në vendlindje. derisa ke fuqi dhe shpirt. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. tregime. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Tiranozauri: dramë filozofike. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote.

punëtori. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. dhe vartësit të tij Demkës. të cilin Mato e quan Agush.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Auguston. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . një drejtor i sektorit për çështje kulturore.luftëtari.atdhedashurie. 101 . që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Prej tij mësohet ta përdor topin.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. të cilin e ruan për hakmarrje. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Herën e dytë. I kompleksuar nga hakmarrja. Është kohë lufte. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. por nuk e godet dhe zhgënjehet. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve.intelektuali. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. hipokrizinë dhe servilizmin. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës.

Ndërtimi bëhet me nota të reales. etj. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. dhe aty-këtu. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Demka: është qesharak dhe i mjerë. studioi juridikun në Beograd në fillim. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. të përshkuara nga një notë intime erotike. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. Dikur njeri me talent. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. këngën. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. njeriun. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Vdiq: më 1982 në Shkup. të sociales. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. pastaj e vazhdoi në Shkup.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë.

2. Në planin historik . ky humbës i madh . e i kthyer kah proza psiko-analitike. 1. ese. Eskili. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. erotike . parasëgjithash shqiptar. Piramida . 2. është e drejtpërdrejtë. novela e tregime. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Prometeu . uzinave. evropian e botëror. Prometeu .Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. himnizuese.është roman me 17 kapituj. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. tashmë i larguar nga poezia deklarative. Ura me tri harqe . etj. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. i këndon jetës intime. punëtorit. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. të Gjirokastrës e të Prishtinës. reportazhe. Përbindëshi . Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. shkrime për fëmij. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. pjesë teatrale. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. Poezia e tij synon simbolin. e angazhuar dhe hyjnizuese. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. historik dhe 2. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. studime. E bija e Agamemnonit . Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. pra. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. universal. por që porosia përcillet me alegori. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale.është një skicë. aktual. Përmes saj autori. dhe duhet lexuar si alegori politike. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. 103 . Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. 1. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. lavdinë dhe bëmat e të parëve. pastaj ballkanik. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. Kush e solli Doruntinën. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. egjiptianët). Piramida . qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. dashurisë. fabrikave. prozë-romane.

dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Ngjarja vendoset në shekullin XV. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Kështjella. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. ndonëse i vdekur.3. 6. konfliktet. Komisioni i festës. Pashallëqet e mëdha. vdekjes së saj dhe të nënës. më 1830 në Manastir.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. 11. Eskil. Në luftë vdesin të nëntë djemt. Tri këngë për Kosovën . paragjykimet. 7. 4. si besa në tragjedinë Orestia. Komisioni i festës . Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. rivaliteti. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Ura me tri harqe . 10.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Konstandini i mbetet besnik fjalës. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. 5. ky humbës i madh .roman i cili u cenzurua për 25 vjet. Kush e solli Doruntinën . Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . e shalon kalin. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Nëna digjet për ta parë doruntinën. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Tri këngë për Kosovën.ngrihet nga varri. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. 8. 9. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Me këtë rast 104 . Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. II. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389).roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Vihet në dukje zelli. Sjellësi i fatkeqësisë. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Përbindëshi . si etnos. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. III.është triptik novelistik i Kadaresë. Kështjella . Hankonatët. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. si komb dhe si qenie njerëzore.

(30. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. për ta gëzuar jetën. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. 12. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. 15. 14. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. 17. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. Dosja H. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. Viti i mbrapshtë .shkrimtarit Besian Vorpsi. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Linja e parë flet për një malësor. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut.Nje arkitekt gjerman. IV. 16.3) Klorësi me skifter . Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. si viktimë e kanunit. Prilli i thyer.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Viti i mbrapshtë. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë .roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. 105 . Kap një periudhë më të re. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Dosja H . Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. gjoja për të festuar amnistinë. Prilli i thyer . i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. 13. Sjellësi i fatkeqësisë . Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Gjorg Berisha. Haxhiu përfundon misionin. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. sidomos nënprefektin e zonës. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit.ftoi 500 kryengritës.

Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Kronikë në gur . Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. 26. 24.18. 23.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Tema nga Lufta e Dytë Botërore.roman me temë aktuale. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Ftesë në studio. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Krushqit janë të ngrirë. Lulet e ftohta të marsit.Kadare duke folur për Migjenin .flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. 21. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. 22. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Nëntori i një kryeqyteti . Dimri i madh . Lëkura e daulles . 19. 20.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. burgosjet. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Koncert në fund të dimrit. Muzgu i perëndive të stepës . Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Ikja e shtërkut.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. përballë pasqyrës së një gruaje. arrestimet. Ndodhet në një udhëkryq.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Nga një dhjetor në tjetrin. V. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. 27. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. ekonomike. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Emblema e dikurshme. politike. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Kronikë në gur. 106 . Nëntori i një kryeqyteti. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Pasardhësi. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). VI. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Shkaba. Emblema e dikurshme . mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Koncert në fund të dimrit . Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Dasma . vrasjet. Muzgu i perëndive të stepës. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Lëkura e daulles. 25. Hija. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. si përkthyes në Moskë. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Pesha e kryqit. Dasma.

Ikja e shtërkut. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. 35. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. (30.përballë pasqyrës së një gruaje. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. Ftesë në studio . 33.”të zbriturit” 29.përballë pasqyrës së një gruaje . piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . ku janë mbledhur “të rënët”. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. 37. Pasardhësi .përmbledhje me 32 vjersh. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. 38. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. humor të zi e tragjizëm.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. Nga një dhjetor në tjetrin . 31. disa përkthime nga autorë grekë. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. 34. Është vazhdim i Ftesë më studio. pa përjashtuar edhe veten. (30. Jeta. 32. rumunë. pasardhës i Enver Hoxhës.28. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. levë e PPSh deri më 1990. shqiptar e universal. Dialogjet janë të gjalla. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . Jeta. 30.roman kushtuar Lasgush Poradecit.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. Në roman ndeshen diktatori me poetin. Përballë tyre qëndron prostitute. VII. Romani është përshkruar me groteskë. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. ”të rrëzuarit”. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. rusë. kinezë. Shkaba . Lulet e ftohta të marsit .subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria.dy formave të jetës. frengë.2) Ikja e shtërkut . Mbi episodin e kreshnikëve.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. 36. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. realizëm magjik ballkanas. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut.

në Rilindje. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. vëllezrit. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Vjen në Shqipëri me krenari. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. sa më shumë njef popullin shqiptar. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Ka shkruar tregime. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. traditat dhe zakonet e tyre. nënat. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Shkollimi: filloren në vendlindje. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. por e afirmon dhe krijon mite të reja. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Aktivitetet: gazetar. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. të mesmen në Prishtinë. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. një roman dhe dy drama. Prizren. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Analizë e romanit “Oh” 108 .njëzet vjetëve paqe. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. por s‟del asnjëherë. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. ku i presin vendësit mikpritës. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. përmendet shpesh. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Pashku nuk e lufton mitin. por edhe baballarët. por ngjet e kundërta. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik.humorit të zi dhe groteskës).

proza. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Romani është i shkruar në vetën e parë. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. vrasjes. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Subjekti: Njeriu i vetmuar. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. skenarë filmash. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. kategoria e mirëfiklltë e kohës. lidhja syzheore. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. Rugovë. Luluan dhe Lulanin. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. drama. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . është kredhur në mendime. e vëllavrasjes. shpifjeve. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. I pari është në agoni. apo antiroman. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. në dhomën e errët. i dyti i dehur dhe i treti lucid.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. këndvështrimi i fiksuar i autorit.

Mirëpo. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. e veçanërisht atij shqiptar. e cila tregon ngjarjen. ta zgjojë ndërgjegjen. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. një malësor Rugovas. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. urtinë njerëzore për paqe. Njëra palë e Gjinit. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. që kishte rënë në luftë. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. pikërisht i biri. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. pra varr i qyqes. tjetra e gjermanit. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Shpendi. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. dashuri kjo 110 . me Shpendin. Te romani “Karvani i bardhë”. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. atdhetare dhe refleksive. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit.

por trashëgim nga lashtësia. gjarpërinjtë. kameleonët. Drejtpeshimi. Sampo. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. i punës. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. Përpunon tri fusha tematike. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Credo. Folja. Shamijat e përshëndetjeve. të zhdukur. Sampo 2.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. I. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. 111 . e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar.shesin fatin e kombit. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Bëhet fjalë për tre. ushujzat e larot e tyre. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Thirrje. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Lum Lumi. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. II. minjtë. etj. Dhimbë e bukur. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. Lum Lumi . Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. problemi social. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti.përmbledhje me poezi. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. i cili me vete sjell dhunë.). Torzo. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit.

i kushtohet motivit të dashurisë. krenaria. Buzëqeshje në kafaz. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Burgu i hapur. Ishulli Aabania. Fund i gëzuar . të birin. Në bisht të sorrës.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. III. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. e njeriut tonë në histori.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Zari. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Libri që nuk mbyllet. Objekt trajtimi janë fati. Harakiri.Të jetosh . i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin .e kaluara jepet përballë të sotmes. Fund i gëzuar. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Ky është edhe një qortim i prindit. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. Të keqeno . Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Dielli i zi.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful