• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar).BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). si ta duan dhe mbrojnë atdheun.pamje ideale. psikologjik. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. Dibër dhe Itali. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. sulltan Murati II. intelektual. pastaj me Mustafa Pashën. Ballaban Pasha . Ali Pasha. përskrime të natyrës dhe personazheve. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. në Krujë. më 1450 me sultan Muratin e II. Personazhet: Skënderbeu. Mehmeti i II . 4 . i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V.renegat shqiptar. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. afër Dibrës). Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. dhe nga një testament I vitit 1501). Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. dialogje të palëve luftuese. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. ka kultura të huaja. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë.armiq. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. fjalime të gjata. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. 1461. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Mustafa Pasha. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste.ushtarak dhe me portrete si etik. Ndahet në 13 libra ose kaptina. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. Barleti njeh lufra të drejta. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. në noterin e Padovës. Shkodër ( sipas dok. të mesmet në Venedik. 1451). ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Barleti njeh lufra të drejta.

BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. italiane dhe sërbe. 5 .organizimin e kryengritjeve. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Zamputi thotë se ishte komplot). 1618 në Romë. Gur të Bardhë të Matit. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. pa kopertinë. për vendlindjen. Sipas E. Tema: vargje nga bibila. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. Obod dhe më I besueshëm Venedik. Shkodër. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare.sh. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. Gjuha është gegërishte arkaike. botoi 4 vepra. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. Aktivitetet: meshtar i një kishe. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. Tivar. nuk pati sukses. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. ndërsa I. Shkollimi: rrethin familjar. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari).BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë.

1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. 6 . VII. 4. Romë 1621.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja.Kaini vret Abelin. Romë 1635. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. 2. Romë 1621. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. Familja: e shquar e Bardhajve. Kallmet të Zadrimës. 2. 1628 në Loreto. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Romë 1618.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. 2. Kombëtar. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. Personale. Poezitë janë me motive: 1. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë.KRIJIMTARIA LETRARE 1. Biblike.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. 1635 kreu studimet. Religjioz . Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. motivin e vajeve. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Budi ka shkruar 3 200 vargje. 3. Doktrina e kërshtenë. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Vdiq:1643. Shkollimi: mësimet e para në familje.

Ndahet në 2 pjesë: 1. Prishtinë. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. Vdiq:1689. 7 .Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . Të primtë përpara letërarit. italisht. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Ka 2544 fjalë. dhjetor. cc. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. ab. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. 2. -Krijimi I Rrozullimit. Përdori alfabetin e paraardhësve. Becikemit. foljet në paskajore. dhe me urdhrin e Papës. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. lidhëzat. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. kthehet në Shkup më 1683. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. Shkollimi:mësimet e para në familje. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. ab. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Padovë. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. me rimën ab. Ai shënon emrat në të pashquar. strofa tetëvargjëshe. 1682 strehohet në Dubrovnik. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. turqisht. 1685. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. ndajfoljet. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. Origjinën e familjes së Kastriotëve. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. shqip. 113 proverba dhe 2 biseda. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve).

Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. Romë. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. e lëmon. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. e mban në duar. Flitet për Shën Mërinë.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. ndërtimin fizik dhe psikik.Mbusat. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. poetike. i jep sisë. Vdiq:1788. për fëmijërin e tij. vepron sit ë gjitha nënëat.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. e shtrëngon në kraharor. fshatare dhe grua e rëndomtë. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. nuk i jep sosë. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. 8 . ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. edhe për vendimin që të martirizohet. nuk kujdeset për të. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. Përmend toponime si Prizrenin. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. e quan pëllumb. Aktivitetet: 1751.nëna e Krishtit. i do shokët dhe e duan. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. nënën e tij. e puthë. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. Pashtrikun etj. e lidhë. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. 2. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. e cila dallon nga personazhi biblik. e zgjidhë. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë.

jofetare si: poemat. feudalët (mbreti.të varfërit (servilët. zejtarët) 2. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. Trahani. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. divanet. humored. klerikët (i pari i fesë. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). 1. Bahti im. kyrët e vaizët) 3. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). patriotizëm . Vendi i ngjarjes: fshat. Ka përdorur metaforën. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. krahasime. elife. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. social dhe fetar. XIX. satirat. Shkollimi:medresen në lindje. hipokrizia etj. moralit. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. Përdorën gjuhën shqipe.vezirët. sahanlëpirësit. tregtarët. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. myderrisi. pashallarët. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. “ Mevludi” etj. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. përmbledhje poezish “Mexhnua”. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. Temë fetare: 1. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. mundqarët. 9 . gazelet. karakterit për të fituar para. moral-estetik. XVIII gjatë tërë shek. Gjerdeku i vashës. paskrupulliteti. Munafiku. kasidet. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. nostalgji.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. “ilahi”. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Gratë e va. mevlude. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. 1749 2. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. epitete. myftiu. Starje të Kolonjës. veçmas distihët e katrenat. apo dituria. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre.

ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. hokabaza. rrënuese. e të sëmurë. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Shkollimi: medresen në Konispol.Jusufi e Zylejhaja. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. 10 .Zaptimi i Misolongut Poema: .intelegjenca. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. Konispol. Konispol. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë.Bekriu . kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. 1818-1820 . Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. pijanece. edhe atë 12 muaj në vit. në Kairo studioi. bëhet mjek i syve.Erveheja. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. merret me krijimtari përkthyese. puna sakrifica.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë.cvlitëse. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim .Gurbetlinjtë . Gjirokastër . Jofetare: Poezitë: . Vdiq:1844. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). trahanin.

Botërore. romake. indiane. Epi për Lugalbandën.sh: të faraonëve. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. Kjo let.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.gjysëmperëndi. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere.flasin për historinë e perëndive. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore.e. greke. kozmogonike. lufton kundër Humbabës. Miti dhe Mitologjia Mitet.r . Kult.nga India e Irani.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. ka qenë i zhvilluar edhe epi. prandaj kjo let. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. Heroike. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. është me përmbajtje religjioze dhe laike.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. kineze. Rrëfimi për përmbytjen etj. heroike Teogonike. sumero-asiro-babilonase. P. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. ndryshe quhet let.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. është degë e shkencës mb letërsinë. Çdo popull ka mitet e tyre p. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p.e. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. 11 . E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. Sumerët. shqiptare etj. Kozmogonike. Mitologji. sumere-asiro-babilonase. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. Të tillë janë: Gilgameshi. vepra që shquhen me idetë. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p.popull indoevropian. sot të zbuluar afër Bagdadit.sh.r.

i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. por nuk I dihet autori. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. 12 . NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. Krijues i një mbretërie të pasur. dhe mbret i saj. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. jo të luftës dhe të guximit. por me përmasa shqetësuese.e. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. Themelues i Urukut. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). XXII deri në shek.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. se edhe ai një sit duhej të vdiste. Tregimet për Gilgameshin. Humbabës. Atij i mbeti vetëm një shpresë. Këta dy luftuan kundër një të keqe. aty nga shek. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. XVIII p. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme.r. veçmas i mundonte të rinjt. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). ai ia tregon një bari në fund të detit. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit.se njeriu është i vdekshëm. vdekja e Enkidujit. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. dhe e kupton tmerrin që e pret. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. nuk i linte të bashkohen. Bisedon me hijen e tij.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. gjyshi i tij Utnapishtimi. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë.të 7 dha urdhër për ta varrosur. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet.

grauja e tij Andromaka). Subjekti: Shkaktar i luftës. me grekët dhe kundër tyre. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. IX p. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Hektori (sypatremburi. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit.e. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise.r dhe shek.700 vargje e ndarë në 24 libra. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit).Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. në bazë të alfabetit grek.e. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. i biri i mbretit Priam. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. Hektori lufton me Ajaksin. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. e shpëton Apoloni. Parisi në duel me Menelaun. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. Me këngën XXIV. fituesi e merr Helenën. i vë themelet e let.r. me ndihmën e perëndeshës Athina. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Parisin e shpëton Afërdita. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës.e. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . 13 . Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Greke. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori.

nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Biri i Odiseut. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. në anën e Trojës. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit.gjithashtu hero i madh. përfaqëson njeriun e kohës. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. është burrë e prind i kujdesshëm.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. takohet me Telemakun birin e tij. paraqitet pak më i kompletuar. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Posejdoni. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. shumë mësitë e duan dorën e saj. Agamenonin. Hektori. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. Odiseu.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. atë të tregtarit dhe të lundërtarit.hero i madh i epikës greke. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. Akili. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. Agamenoni. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. 14 . Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. ku ndikojnëe edhe perënditë. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. Penelopa. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Akilin. Andromaka.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve.gruaja e Hektorit. zoti i detit.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. ku aty mbyti të gjithë mësitët.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. me karakter të fortë.

të cilën e quantë. Bijë e një aristokrati. hyjneshë e madhe.Safo njihet si poete e epitalmeve. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. kërkon shpëtim nga Hymena . ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. u martua me një aristokrat. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh.e. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. KORI II Me motiv autonimik. kishte formuar shoqatën e femrave. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim .Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. jetoi në shek. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. vargun e 4 në 5rrokësh. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli.Me epitet si : Afërdita e amshuar. të virgjëreshës. Përbëhet: 1katren. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. kishte një vajzë. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). epiteti.. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. i pafat‟‟. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. ngjarja mbaroi tagjikisht. o hyjneshë e madhe. shtëpia e shërbtorëve të muzave. 15 . Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. të një vajze të pamartuar. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese.. thirrja Me vokacionin o frontstolisura.r. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. e cila thotë: . të cilën e lëndon moralisht. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. fytyrë hyjnore. VI p. të cilin e krijoi Afërdita.

që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. i largohet legjendave. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. V-Ivp. ku merr pjesë edhe vet. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb.gjeni i tragjedisë”.r me prejardhje aristokrate. për nga vlerat . në moshën 40 vjeçare. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. Korifeu.. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . njihet .. ndërsa kori këndontë këngë lirike. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës.baba i tragjedisë”. biri i Darit.. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues.e. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë.Eskili Fazën e let. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. dhe kështu vdes Eskili. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. 525 p. Tragjeditë e para.e.e. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Orestina”. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes.e. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. por mbështeti demokracinë. VII-VI p. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. vdes në vitin 456 p. Një ditë duke ndenjurnë fushë. shkon në Sicili. tragjedia e parë Persët.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). Dari flet për humbje të mdha.

Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Prometeu lidhet për shkëmbi.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. Komodia. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. Vdiq në vitin 388 p. Subjekti. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën.r në moshë të re La një numër të madh komedish. të birin.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. zbuti kafshët etj. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. të dëgjojnë. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. ndërsa komedia nga këngët follike. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi.Kleonit. prej 44-50. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. që të mos zhduk racën njerëzore. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. perëndinë e zjarrit. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. sot njohim 11 prej tyre.e. Zeusi e angazhoi Hefesin. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin.e. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. shoqërore e kulturore. fjala komedi nga gre. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 .

Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. në kohën e helenizmit të let. këngët triumfale. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit.e. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar.r . zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. III p. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. b) Periudha e shekullit të parë të let. në atë skllavopronare. Posejdoni. greke. të heshtur. në atë klasore.llogaritet si histogra e orator. zhvillohet nëpër dia periudha. II deri në vitet 30 p. gojëprishur e çalamnë. c) Periudha e shek. III.e. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi.r . kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. Letërsia romake. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. konsiderohet si Homeri romak. republikane që arrin derin në vitin 30 p. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). romake.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur.e. II. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. Eniusin nga Kalabria italo-grek. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. por edhe poetin e varfur. me rrecka. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. dueli përfundon me fitore të Eskilit. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. Herakliti. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit.r . epokën e let.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. zhvillohet deri në mesin e shek.e. Tribali. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut.e. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. zhvillohen himnet e kultit. fjalët e urta etj. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. në rolin e gjykatësit. këngët e vajeve. romake. Let. Koha kur formohet polisi antik. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. shkroi 6 komedi dhe Katoni. Tema: Problemin e kritikës letrare. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. fillon në mesin e shek. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia.r vazhdon deri më 476 p. me fytyra të mbuluara. konsiderohet si vazhdim i let. të fundit të republikës. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. ku secili mbrohet me kundërargumente.

G Gjat shek. Plini i Ri-orator produktiv. Nga një familje e qytetarëve të lirë. Fedriefabulist.r në Mantue. prej viteve 30 p. paraqitet publicistika.e. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. por për shkaqe objektive e la . Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. V let.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. romake. Letra miqve. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Juvenalisatirist. I deri në shek II. zhvillohet nga shek.retorika. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. këndoheshin këngë për dashurinë. Marciali-me epigramet. Vdiq në vitin 90 p. Kuintiliani-retorist. Katuli. Tibuli-poet i dashurisë. Horaci. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë.poet i shquar i epigrameve. elegjive retorike et. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. koha kur sundon Augusti. Atika etj. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Më të njohur janë: Petronie-prozator.e. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Punoi si avokat.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. dhe filloi të merret me poezi. Aula Geli. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). kur shkatërrohet perandoria romake. Tit Livi orator e moralist.satiristi më i madh i kësaj periudhe. II e deri në shek V. .e. Ishte nën ndikimin e Teokritit.r deri në vitin 14 e. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Apuli etj.e. Bruti dhe oratorët e lavdishëm.Italia Veriore. Nga shek. c) Letërsia e vonë romake. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. apo më të shkurtra. Ovidi-poeti elegjiak. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë.r.

të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. Rrugës për Sicili. Eneu e merr rolin e Akilit. i cili vritet. në prani të elementeve mitologjike 20 . zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. ajo si flet. gruan e Hektori. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. Sicili.depërton në botën e nëndheshme. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. pemtaria me vreshtarinë. Didona bën vetvrasje. takohet me të atin Ankizi. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. e takon Didonën. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. blegtoria dhe bletoria. Eneu zbretë edhe në Kumë. Sicili e Romë. bie nga shkëmbi. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. ashtu si Hektori nga Akili. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit.talike. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Butrint. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët.Iliadës. lufton kundër Mezencit. të cilës ia kishin vrarë burrin.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. grua mjaft energjike. Këtë qytet e krijoi Didona. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Eneu bën dyluftim me Turin.

Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave..ekonomik.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek....Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar. nuk ka kulturë.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic..Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik. Sërbisë .kulturor.përpilimi i platformës së qartë.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.Ajo ekzistoi 3 vjet.Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.kultura. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti ... Bullgarisë dhe Greqisë.. .Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve..Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës ..Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 ..heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë . shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878). vetëdija e ulët kombëtare.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .Kjo letërsi fillon me poemën .. poemën Këngët e Milosaos.Këtu përkundër që u fuqizuan . shkruar 1846.politik dhe kombëtar.Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi . për mjerimin politik.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë. Perandoria Osmane .popullor.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .

punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.erotike . ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Flamuri i Arbërit‟‟ .i kundërvihen realitetit.I.Kombi shqiptar‟‟.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.Napoli 2.1836.përmbajtje.rrah tema filozofike.Rada me titull Arbëresh i Italisë .Vreto. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.Qemaili etj.kolgjin e kreu më 1883. 1839. P.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.I stambollit i shoqërisë .VEPRA DRAMATIKE 1.Vasa .Konica nxorri revistën Albania. J.Poema epike Skanderbeku i pafan .shoqërore.Poema epiko-lirike Serafina Topia . romantikë europian dhe italian..Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Negovani.Lorekio në Itali nxorri revistën .Papa K.filloi të mbledhë këngë popullore.së lavdishme. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.pasi u lirua ishte shum i varfër.Bashkimi‟‟ . peizazhiste.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Logoreci.më 1897 A.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.më 1888 .në Egjipt dhe në Sofje. Pogradec. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria. 1872 2.më 1883 J.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve. figuracion dhe metrikë nga folklori.u dënua me gjashtë muaj burg.VEPRA POETIKE 1.S.Gj.lëvizja nuk pati sukses.tragjedi 1846 22 .më1834 . e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .D.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht..pastaj në Kolonjë ..RADA 1.Qiriazi-Dako..Numidët . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.Kemi përdorim të alfabeteve si .Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.Lexoi shkrimtarë antik .Napoli .në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.Më 1848 J.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .Naço revista Shqiptari.më1888 në Bukuresht nga N.më 1897 F.në Pdhanë(1638).Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri. 3. I shoqërisë .M. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta ..Më tepër spceifizohet poezia lirike.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.DE..Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.në Blinisht(1639).Qiriazi..de Rada në Kozencë nxorri revistën .fetare .

tragjedi 1891 3.Testamenti politik . për hir të dashurisë ndaj atdheut. Bozdari . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .Tema është romantike . kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .përballon ndarjen nga dashuria e parë. këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Radavani është antitezë e Bozdarit.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.ka dashuri konstante ndaj atdheut . largohet nga atdheu .vajton buzë detit. dashnori i parë i Serafinës . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . 1894 4.Sofonizma. ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .e torturon veten.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.1861 2. me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .Rapsodi e një poemi arbëresh .2. Serafinës dhe Bozdarit. turkun . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. 1898-1899 5.VEPRA SHKENCORE 1. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . Serafina është romantike .Parimet e estetikës. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . 23 .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe .1866 3. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.Serafina .ëndrrat vajzërore.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .Autobiologjia . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. dashuri ideale naj femrës . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . më vonë kthehet . pasi e vret një turk .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . 1902.është dashnoe e zjarrtë.

atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .Il Canzionere albanese‟‟.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. poashtu mblodhi këngë popullore.De Rada pasqyron të madhërishmen . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . fabula .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . satira .Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur. drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) . tragjiken e kohës së Skëndërbeut .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate. vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . Mirditë.XV.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . kishte krizë materiale .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.Dibër .Vantisana princeshë turke . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Himarë etj. Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Goneta një femër e dhembshme.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) .Shkodër .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. gramatikë .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . shkencë . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.dukuritë shoqërore-morale) .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini . si Krujë .Elbasan .Shtohet galeria e femrave . Kozencë 1894. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.

Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore . Fjalor italisht-shqip 7.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.Përmbledhje e lutjeve .Bija e mallkuar‟‟ italisht . I burgosuri politik .Malia 4.Melodrama:Pjetër Shtertori. arratisja .Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2. gënjeshtrën.Miloshini e Pjetër Shini.. këngëve liturgjike .Drama .Kolluqi e Serafina.1850 4.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.poemë.Ushtari shqiptar.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Poema .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Poema ..Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe ..R 3.. takimi me të birin ...Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .llafosjen. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.shqip. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.Miloshini.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .përtacinë. 1858 5. mirkuptimi në mes njerëzve. italisht .Novela:Panaino e Delia. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Romani . Mënyra e botimit:Pjesërishtë .Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.dialog të gjallë.Gërsheton edhe idetë demokratike si .Poema .botuar më 1848.Guidhja e Kusari 3. Gërsheton idetë romantike si .italisht 2.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Drama:Sofia.1. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Përmbledhja poetike.ndërtim të konflikteve.poemë . koprracinë.. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Virgjeria. Përralla nga Ezopi 6.Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1. jeta e të burgosurit .Romane:Sofia Kominiate .italisht.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.D.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.

Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .ritet familjare. Personazhet:kanë tipare romantike Emira . bareshave. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).e sinqertë.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).intrigant.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.e çiltër.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.xheloz.i dashuri i Emirës Gjergji .e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet). b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ. vallet . 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.besnike) Miriani . Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. Të ndërfutura:këngët .Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .Miriani shqetësohet tepër.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).blegtorëve. traditat.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.

frëngjisht.Vëllimi i poezive . përçarja kombëtare dhe fetare . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.Romani .III. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . degradimi e turpi..dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin . Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare..Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran). i strofës .Bardha e Temalit‟‟(1890).vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .MORI SHQYPNI . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(..(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik . Veprat e Pashko Vasës janë : 1. Tema : universale .. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.Pashko Vasa .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) . frengjisht 5.figuracionit/ 3.II.Burgimi im‟‟. pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë ..Poezia . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2. Vepra I.. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit.Trëndafila e gjemba‟‟. për atdhetarizmin .IV . 6.italisht . për problematika. frazeologjisë .Mori Shqypni .Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim... Vretuan etj.. poshtërimi familjar . së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë. sundimin mbretëror .Romani autobiografik . e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.. 7. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit).

për zakonet).Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin.prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. Drandja . Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën .por në linja të kundërta.Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. i martuari me Bardhën. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). Luli . e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . Pashai i Shkodrës . c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë.Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës.. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. Osman Pasha .. Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .ANALIZA E ROMANIT . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë). Jak Kola.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht.Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi. në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .

Poezia e gjatë . edhe ky niset në luftë për zulm e varr. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F..Topografia e Palac Adrianos .KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.dashurohet në e parë.Të zezat tona‟‟ 1870 4.Veprat letrare 1. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane..BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906)..Në Palermo kreu edhe drejtësinë.dashurohet në e parë ..nisen në luftë për.zulm e varr‟‟.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore . Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.Vepra shkencore : 1. 29 .Disa poezi‟‟ 1847 2. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS . 1. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë. 2.Poema ..Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.Poema romantike . Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Përmbledhja .

Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin..Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). 30 .zakonet. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.Lufta që përmendet është .Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .Mara – e dashuruara në Nikun . Aktivitetet: 1848. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .Lufta e Valkalit‟‟. folklorin.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.Zulm e Varr‟‟. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari .trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut.Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike. Zefi vizitoi Brazilin . Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .Kur u kthye jetoi si një i varfër. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.mbirja e pemës. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën .

1893 – botoi baladën në italisht . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon..flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut ..Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore. sidomos me formimin e saj intelektual ..Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . . flet për luftën çlirimtare të Venedikut .Detari‟‟ .vatra na thërret‟‟. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.Për lirinë e venetisë‟‟. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur).na la pa mëmëdhe‟‟.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun.Këtu bëjnë pjesë vjershat si : .Rrotullupë‟‟. .. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. 1898 – botoi vjershën . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . gëzimin . 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke.Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . . .Flamuri për të është sikur nusja.shkruar 1860 ..Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.për të ardhmen e arbëreshëve etj. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .. 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe ..Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë. protesta .botuar 1860 .. . Bubullima . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. ..Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . flet për ata si Xhavella . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.. . Për vdekjen e Pjetër Irjanit. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën .Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .. ish në moshë 16 vjeçare.. 1860 – shkroi poezinë e parë ... flet për fatin e atdheut.Për lirinë e Venetisë‟‟. optimizmin . 1883 – botoi përmbledhjen .Ditari‟‟. luftë që e kish pritur gjatë kohë . akuza nda padrejtësisë etj.Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë. 31 . dashuri ndaj atdheut të të parëve .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. me pozitën e saj .Rrotullupë‟‟(vrull) .Zonjës Elena Gjikë‟‟ . 1897 – botoi poezinë .Zotit‟‟ ..poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit. në Buenos Ajres .Ushtari i kthyer‟‟. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .

kontaktin e parë .Kthehet dhe punësohet në Berat . Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . Për sa i përket dihotomisë së parë . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . anglishtja e italishtja.Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet .Kujtim‟‟.N. gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit.sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟.ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore.gaz-psherëtima. lind në kontaktin e parë .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ ..Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë. nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike .. gjimanz mësoheshin frengjishtja .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. bir i Halit dhe Emine Frashërit. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se .Zosimea‟‟. në kontraste si gaz-vaj. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . trauma . lektisje .vetmi . . ky kontakt ralizohet në kishë .Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. psherëtima . 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. me një vazhdim deri në finale . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. poeti e paraqet portretin e vajzës . Viziton 32 . dhembje . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .. dhe me një përfundim të hidhur .Dashuria e Serembes është dihotomike . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. me helme. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. Sarandë . greqishtja e vjetër .

Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.Shpreh‟‟..1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.atdheu‟‟..Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Ai beson se . Shqipëria .Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. Shpreh .nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë. filozofia . erotika .atdhe‟‟ .1884.Dituria‟‟.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.atdheu‟‟...Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën..Drita‟‟ më vonë u quajtë .Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës...Për se?‟‟..Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare. . Tradhtarët. 33 .1887.si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin . historia . Për se? Gjuha jonë .Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Shqipëria‟‟..përkrenaren e Skenderbeut . .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit... konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është . .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.Shkruar në gjuhë të huaj. .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.Prej 1886 do të botojë në shqip. .Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë. .Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj. Poezitë me motive atdhetare janë: .Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.Tema ...Motivi i kësaj poezie është i ri . Korça .shkruar në shqip. .(arsimimi).Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia..Gjuha jonë‟‟. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.

Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht..lumturia që sjell dashuria e kontaktit.Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. botës psikike .Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit).Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij. Poemat me motive atdhetare janë: .jetë ideale‟‟.shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .trupit .Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi .Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen. lektisja .kohën. .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar..Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një . humanizmi dhe fizikumi.vendin . identitetin.Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare..Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria . tradhtarët e pabesë. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.ska asgjë të përjetshme .apostrofë e madhe‟‟.. Anatema e kësaj poezie është . flokët-dritë qiejsh)..Për Naimin ka rëndësi . gojëdhënat . .balli-hënë.Tema është historike. viktimizimi sesa gëzimi.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut. pemëtarinë .(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij). emrat e personazheve .lutjet . shpreh botën intime të Naimit.Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin . bimësinë .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria.bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . kraharori . llërët .Bujqësia ka të bëjë me bujkun . baresha me llërët e përveshur ..Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha . . shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .. plaga . fushat pjellore . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri.Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟... pulpat . mallkimet. 34 . balli . këmbët .. emrat e popujve etj. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë.. stopani .. pamja e fytyrës. shtërpari . qëpallat . sytë . faqet.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet . toponimet .Poema është një epope për Skenderbeun. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.kënaqësia.Bukuria‟‟..Bukë e mëmëdheut zëntë .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.Gërshetohet miti . paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .

Fjalët e qiririt‟‟.ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. të folurit .Filozofia e Naimit ka dy burime.ka simbolikë të : krijuesit . Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? .Filozofi‟‟.(sipas aspektit poetik dhe personal).Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. . pas të mirës vjen e keqja.shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun.Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. .Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili .(sipas aspektit filozofik).Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . gëzimi-dëshpërimi .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër.Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . i dha mendjen . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.. ringjalljen e natyrës . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin.Qershori‟‟. pa fund dhe pa anë. fushat . bukuria e qiellit . arsyen.Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . reja . ai impresionohet nga yjet .. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare.natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p.Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.. lumi . .. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. emocionet . vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟.poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . . . karakterit ..sh pas dimrit vjen pranvera . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).Qielli‟‟. 35 . 2)Natyra dhe ligjet e saj. reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. humanistit dhe filozofit.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . prirjeve .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë.Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit.temperamentit . dëshira – dhuna .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . . pas ditës vjen nata .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit..Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se .. malet .. lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . kaltëria . me atë se bota është pa krye . bilbili .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ .Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.. fenomenet e funksionimit të natyrës .

Osmane dhe konferencën e Berlinit.projekton të ardhmen e Shqipërisë. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar. 1874.studion let.u internua për 1 vjet në Tripoli. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit. 1900-profesor i gj. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.të mesmen dhe universitar të zhvilluar.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit.Kristoforidhi etj. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.të mesmen në gjim.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.Napoli.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme. Dhe let.Sicili. Bashkë me P.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale. 1871-shkon në Stamboll.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare. 1878-boton gaz.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.antike në “Garibaldi”.Stamboll.veçoria gjuhësore faktet historike. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. 1890-diplomon në drejtësi. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.Pirruas etj. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.shqipe në Instituin Oriental..:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P. 36 .Teutës. Në këtë traktat.emërohet docent i let. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit.Libi. Vdiq:1904.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.Hora.Frashër.

ritet fetare .TE DHEU I HUAJ’’ Poema .gojëdhënën e Rozafës . gjithnjë e më pak respektohet traditat .M.Napoli.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X. Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike)..Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. 37 . Ali pashë Tepelenën .familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . ANALIZA E POEMËS .Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX.mendime.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike).ndjenja etj. Rrethimin e Shkodrës. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. Këthimi(poemë).italisht).Mesazhi i kësaj vepre është : . ritet familjare .Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike...Topinë .italisht). Skenderbeun . 1894-Kënkat e luftës(poezi. Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. Bushatasit .Versi(përmbledhje poetike. Mino(poemë lirikë). 1901-Këngë popullore shqiptare. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . Gj. Vdes:1927.. 1900-Te dheu i huaj(poemë).Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.Poemës i mungon subjekti. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.

Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.a çilë kafazi‟‟. 1934-Shkollë e jetë(antologji. 1884-47.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.historisë etj.Shkodër).Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri).Shkodër.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun. 1928 – Lissus (poemë.gramatikës.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë ..1930 – professor i shqipes në Shkodër.Shkodër.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.Me 38 . Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.studiues i gjuhësisë folklorit. shkruar në moshë 21 vjeçare. 1942-Fjalorth i ri.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886. Njihet si poet..Poetët e mëdhenj të Italisë. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës . . 1937-Lirija(poemë.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. Vdes: 1937..Vjenë). 1932.Shkodër).Shkodër). Këndime për shkollat e para të Shqypnisë. 1908. Në rrafshin simbolik . 1939-Scodra(poemë.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë). 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.Shkodër). 1936-Dromca toponomastike.Leiden.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse . Familje: të varfër. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.

39 . zogjtë janë Zoga dhe i . martesa . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .shpreh mallin e autorit për atdhe.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si . ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .Nëna e kësaj vajze është Lokja.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).Trina-simbolizon rininë e papërjetuar..Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. zgjoi i bletëve ..Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).Shfaqet përsëri natyra me bylbylat . 2)Zoga dhe 3)Lokja.Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. Zogën dhe nipin. në të dytën vendi ku ka mërguar .Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .Simbolika e kësaj ëndrre është . .Poema ska koncept kohor.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.pas dimrit vjen pranvera‟‟ . moliset .. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .sh njohja e të rinjëve .kthim në vendlindje‟‟.Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ.. lufton për ekzistencën e familjes. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. zymbylat .dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike)..jeta vazhdon‟‟.th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.I tretuni‟‟. dallëndyshet .dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.t.

Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.Kajro.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë). Shkollimi: fillor në shkollë greke... Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. 40 . respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .i përkushtohet Lezhës .ÇAJUPI Lindi: 1866.Gjirokastër.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.pastaj shkon në Egjipt. Lissus dhe Shkodra.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Liria‟‟-shkruar më 1901. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Aleksandri. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.(në tri tingëllimat e fundit). që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike. 1893-kthehet në Kavallë. Familje: fshatare.Në këtë vepër dominon historia.Stefani. . të Venerës dhe Afërditës.Sheper të Zagorisë.. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale. të mesmen në kolegj fetar. 1919.Helipolis. .Z. Vdes:1930.Lissus‟‟..Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se . 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”. .Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .Shkodrës.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

Punoi : 1912 . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht..thotë së gruas. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri. 1901.konformistëve . 1885..demagogëve.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). Vdes: 1947.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.S. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.Drenovë.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).boton poezinë e parë te rev. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. 44 .S. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.Albania. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.shpreh luftën kundër oportunistëve.Graz).DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).Komedia . 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.idealist shqipëtar (artikull. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.Bukuresht. 1937-kthehet në Shqipëri.Gjika etj. 1912. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).E. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.DRENOVA Lindi: 1872.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla. 1925 – Naim Frashëri.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.letrare nga Th. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.Mitko.Gurakuqit.urimeve dhe përgëzimeve.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes.

Lulëkuqja-Shqipëria ... përkundër . .Në këtë shembull kemi poezitë : .POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar..Ballada e bariut‟‟. pozitë inferiore sociale .Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.lektisje.p.Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.sh vajza ka gushën e bardhë ...Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore. . me pozitë më të lakmueshme politike ...fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.buzët ngjyrë trëndafili..Në mërgim‟‟ . peisazhist dhe mediativ.shtatin e lartë .Në këtë shembull kemi poezitë .ndërsa trimi sytë si zjarr. . sociale dhe ekzistenciale.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza..shpreh dashuri fatkeqe. serbëve .Letër prej katundit tim‟‟ etj.Në vëllimin e tretë . ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.Ëndrra e lot‟‟.Përshkruhet bukuria e jashtme.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).Mallëngjim‟‟ .të parealizuar. fletët-shqiptari ..turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre..por përshkruan bukurinë e tyre.. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.Mall vëllazëror‟‟ .Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . të bukur etj..Flitet për përgjërime. erotik . faqet si dardhë.Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale . nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri..Këngë bashkimi‟‟. romunëve . ishte në pozitë inferiore politike .

shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar. vuajtjet dhe mundimet etj.sh në .Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Ngjyra ylberi‟‟ .Edhe këto poezi janë të veçuara p..Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja . gëzimin – dëshpërimin .. i realizon të gjitha dëshirat .Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët..Rreze dielli‟‟ i sistemon si .Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë..dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës. në . Ëndrra e lot‟‟ me titull .Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.letraro46 .vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.të stinëve.Psalme murgu‟‟ me titull .Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.një dite prilli e një muaji etj.kohës me shi.morali etj. të vendlindjes..shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.të keqes.Natyra‟‟. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.Mendimtare‟‟ ...luleve. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.prejardhje mbretërore..Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.shpirti. në .të pavërtetës etj.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.Vallja e jetës‟‟.Mendime‟‟ .por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Ëndrra e lot‟‟ si .Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit ..Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Në .. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .Rreze dielli‟‟ me titull ... kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .të perëndimit të diellit.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve...të ylberi..vdekja.Lumtësia e shpirtit‟‟..Këngë fushore‟‟ në . nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.Psalme murgu‟‟ i quan . në .... vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .erotike.Vërtetësia e gjërave‟‟.Lumtësia‟‟.

1304.komedinë dhe tragjedinë. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Në Itali ishin D. në Angli Shekspiri. politike dhe ekonomike . ish deprimuar . nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .Sokrai. e ndiente veten të pafuqishëm . në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit . Familje: intelektuale dhe tw pasur.poemën.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Aligieri .interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.anatomia.Në art e kemi Leonardo Da Vincin .Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.morën nga antikiteti stilin.Petrarka.Gjermani. Rafaelin etj. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.artistik.Angli. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .fiziologjia.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore. Vdes: 1321.F.busolla etj.u nënshtrohej dogmave fetare .Virgjili etj.Firencë. Monarkia (traktat politik). V.Spanjë. humanizmi kërkonte një njeri të ri .epike.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë.një ideologji të re .prozën.Shqipëri etj. Mikelanxhelo Buonarotin .. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.Jeta e Re (vepër poetike). 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Ravenë.Ronsari .botanika.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.Holandë.zoologjia.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale . në Shqipëri Marin Barleti.Rable.stigmatizoi hipokrizinë fetare .Gostia (vepër e papwrfunduar).Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.U paraqit në shek XIV. 47 .Bokaçio.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.Xh. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.dramën.Ovidi.në Francë F.

është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit . sa vijnë e ngushtohen .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Ky udhëtim nis me Ferrin .Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. rrethit të nëntë(4 breza). përjetimet.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza).Poeti nga 48 .Secila pjesë ka 33 këngë.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1.Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.rrethit të tetë(10 breza).Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . kurse në Purgator dhe Parajsë .Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. bashkë me këngën e parë si hyrje . filozofia bashkëkohore. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.pa i kursyer shtresat e privilegjuara. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . Në rrafshin 1)mistik-religjioz . 3.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. me drejtim nga lartë posht . të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit. bisedat . 4.meditimet janë të njeriut të kësaj bote. rrathët sa vijnë e zgjerohen .Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. rrathët koncentrik. me drejtim nga poshtë lart.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. të moralit . ose e të bardhëve dhe e të zinjëve. vepra ka 100 këngë. nga filozofia e antikitetit .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.Është e shkruar në strofa tercina .Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Ngjarjet . 2.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete. Purgatori dhe Parajsa.

e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .përmes pendesës.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore). kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.gjithësej nëntë qiej.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.idhnimu. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.vaje. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.Në purgator pastrohen shpirtërat. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.grykësia dhe epshi. prej ku buron dashuria. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën. Bonificin VIII.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Virgjili është simbol i urtësisë.kuje.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.zymtia.Parajsa ka vetëm tre rrathë. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .ulërima.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen). apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . Platoni . të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Purgatori ka shtatë rrathë.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.smira. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. i cili më 1300.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. Sokrati .Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .

Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari . për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . pëson në bujtinë .Nis me atmosferë të rëndë.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë). me helmetë .Konsiderohet roman antikalorsiak. me dhentë ..Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Kemi konflikt brendafamiljar . po ti shpëtojnë të munduarit . intrigat . hipokrizitë etj. rikthimi i fronit mbretëror .Cezari ka tiparet e një mbreti .Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . të burgosurit si kalorës të shtypur . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . po tu ndihmojnë të doptëve. ruajtja e nderit ..Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.I ironizon . lëndohet nga flatrat e mullinjëve.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .stil të përsosur dhe përjetime estetike. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . me divat . parodizon romante kalorsiake. meditime filozofike. studion në Vitenberg të Gjermanisë. mburrojë .. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur .I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . dhentë si ushtarë .Kishoti.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.të sigurojë veshje .Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur). ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste .të zgjedhë dashnoren e tij .Tema e veprës është . me shpatë .

fabula.satira.epopeja. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.të mesmen në shkollë fetare jezuite.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .Luigji e forcoi pushtetin qendror .ai rriti autoritetin e vet . babain e Ofelias (të dashurës së tij).(Klaudi).Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .koncepton norma dhe rregulla të reja .Paris.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.epigrami. të lartës dhe të ultës . i mblodhi në oborrin e vet .Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).Hamleti pati rast ta vrasë por se bën . moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.Pseudonimi : Molieri.1643.Shkollimi:iloor në vendlindje.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.Formon trupën teatrale.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale. dekorta. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke. stimulonte me shpërblime .Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .oda.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.E dashura tmerrohet . i përgjigjej monarkisë së Francës.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional. se fsheh dot reagimin e vet. veçohet Nikolla Boallo.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.princërve.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin . të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.ofiqe.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.Trashëgon kultin e antikitetit. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin . PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.tituj. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Ata bënë seleksionim në artin romak . BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.

1658.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.1665-Ndërgjyqësinë(komedi).Shklollimi:shkollë fetare janseniste.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.kthehet në Paris. më 12 maj 1664. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë..Sofokliun.temë nga historia romake).Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .1666-Mizantropi(komedi).pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.porn ë fshehtësi të madhe.1672-(Bajaziti .Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.lë trupën.temë nga historia romake). Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .Dorina .Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .1661-Shkolla e burrave(komedi).vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.greqishten lexonte Homerin.pasionet dhe karakteret e njerëzve.temë nga historia turke). 52 .Vdes: 1673.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.Shkolla e grave(komedi).1669Britaniku(tragjedi.1662. dhe gruaja e dytë ..-Tebaida(tragjedi).Lindi:1639.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.Fëmijët me gruan në e parë .Kleanti .1668-Koprraci(komedi).Tema e komedisë është .1667-Andromaka(tragjedi).1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.Punoi: si actor.1665-Don Zhuani(komedi).veset.Në shtëpi kthehet qetësia.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi. Damisi dhe Mariana .Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).nuk varroset solemnisht. Don t‟ia japë vajzën.Vdes: 1699. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .1677-Fedra(tragjedi).1673-I sëmuri imagjinar(komedi). ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë. por nuk mund ta kundërshtojnë .Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.1664-Tartufi(komedi).varroset në Port-Royal.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.Orgoni .1670-Berenisa(tragjedi.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).Francë.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.1670-Borgjezi fisnik(komedi).Ferte-Mion. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.njohu jetën e popullit.regjisor dhe komediograf.temë nga historia greke). Elmira .1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave. Krijimtaria letrare e Molierit.

djalin e Agamemnonit .Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.. dhe Andromakën .Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.vërtetësia e ngjarjeve .Egmont‟‟ – dramë . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 ... në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut. tragjedi . Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera..Osianin.Si student shkroi poezi.Shekspirin. gruan e Hektorit .Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE . që një ditë të martohet me të. birin e Akilit . i cili ishte simbol i heroizmit .Homerin..Fausti‟‟ ..në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Si personazhe kemi Orestin.Aty gjeti një lëvizje . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj. Hermionën .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën..Gjeni të egra‟‟..Hermani e Doroteja‟‟ 53 .Në këto lëvizje flitej për Biblën.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit . madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.viktimizimi .. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit..Hektorit . viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Prometheu‟‟ .Hektorin e vrau Akili.Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.poetika.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane). Pirron .Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Efigjenia në Tauridë‟‟ .Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet. bijën e Helenës .Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .

mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.astrolog e magjistar.fshatarët e përshëndesin.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës. gëzimeve të jetës por doktori spranon.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).Ai shëtiti Gjermanin . për mrekullitë dhe pushtetin.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.Holandën .Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .poezi lirike.analiza psikologjike.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja. bëri shum mrekulli .Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.filozofinë. i kujtohet fëmijëria.shqipton një lutje magjike .Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Tragjedia ka . vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit. futi frikën te njerëzit . kjo e bën 20 vjeç më të ri. monologje.shfaqet Mefistofeli. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.stile të ndryshme etj.teologjinë. në Lajpcig .Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .meditime filozofike . Zvicrën .Fausti i dëshpëruar.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Fausti dashurohet në Margaritën .Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Tragjedia fillon me monologun e Faustit.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.mjeksinë. kafsha kthehet në fytyrë studenti.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.drejtësinë. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Tragjedia nis me Kushtim .përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës. Italinë.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .këngë korale. sidomos te princërit .Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Fausti hap librin e Nostradamusit.Më vonë për të shkroi Lesingu .vdes i lumtur.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.. pas Gëtes Henri Hajne etj. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.

Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.të mbyllet në vete pas .Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Gjauri‟‟ .Errësirë‟‟ .Ëndërr‟‟ .BAJRONI ..Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa. nisi turne për në Portugali. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.kish temperament eksploziv. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.Pirrati‟‟ .Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.në dhomën e Lordëve..Nusja e Abidos‟‟ .Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme. përmbledhja e parë me vjersha .kënaqësitë.eksklamacione..Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.Greqi.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten... natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë..Turqi dhe Shqipëri. .Viziton Portugalinë . ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste..Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.epitete.unit‟‟ të vet.Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.i ri i ngopur nga dëfrimet.Spanjë.G. pastaj Spanjën .Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Kish të ëmën zemrake..Poema fillon me Haroldin.zhurma e jetës .Letra Augustës‟‟ . largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.Është ditar poetik i Bajronit. .Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Më 1812 kthehet në Angli..ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr..Dy këngët e para kanë parathënie.në Albred . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.Më 1809 u largua nga Anglia . Rusonë.historinë e vjetër atë të Lindjes.Orët e prehjes‟‟ 1807 .Malti.. hero romantik.Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari ..Strofa për Augustenë‟‟ .zëvendësimin e lirisë dhe 55 ..Kur u ndamë ne të dy‟‟ ...Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .Nga Zvicrra kalon në Itali.pyetje retorike.

Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri. e dalë nga populli. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.Dante.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg. Kadizin .Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816. preardhje fisnore . ..tamburxhi). bijës së tij Adës.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare. folklorik . internohet në Mihajllovsk më 1824. një femër pa emër . virtytet e popullit .Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .fatin e mbrapshtë grek . Himarën .veshjet.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit . por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Viziton Andaluzinë .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Çadajeviç‟‟.mësoi frengjishten.Viziton Greqinë .Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .Ciceroni.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.përshkruan bukurinë e natyrës.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.Shkroi poezitë .Viziton Seviljen .Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .Shpirti revolucionar nuk i pushon .Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.njerëzit me të gjitha komponentat.Petrarkës.Lirisë‟‟ .Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .këngët(tamburxhi..Galileut. aspektin moral .Shëtit Alpet . Morenën . Ali Pashën.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari. del në Bosfor. qytetin e vetëm të lirë.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .Begjikën lumin Rajna.Haroldi viziton Albulenën. konkretish Janinën . pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj..shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Volteri .me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit. në Stamboll.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi. kulturor.dhunën. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.U këndon humanistëve si Rusoi.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .me padrejtësinë.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.. psikologjik .heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. vallet .Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e ..lexoi letërsinë e klasicizmit francez.Tasos etj. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Bokaçio.Mikelanxhelos.Flet për këngët .Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.

për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . livadhet .shpreh mendimet e reja progresive. një jetë tërësisht e zbrazur. llahtaria .Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . të zymtë e plot andralla.ndjenja të sinqerta etj.A.Mbrëmje dimërore‟‟.paraqet poezi peizazhiste. . studiues i thellë i veprës së Pushkinit.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.shtron n.Tatjana. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.si fëmijë u edukua nga mësues francez. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.. valza mbi liqenin e qetë.lexon vepra .thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .ushtima e mullirit që spushon .Bjelinski .Lenski.në moshën 18vjeçare. tufën e dhenëve.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .shkollën e kish vend dëfrimi e loje.Vdiq si 38 vjeçar. me brenga e mërzi .erotik dhe peizazhist.. konservatorizmi. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.shkatërrohet psikikisht.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut . plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . v.Liria‟‟.jeta ruse .Personazhe kryesorë janë: Onjegini..enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. digresioneve të ngjarjeve. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 . merret me poezi.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.Poezia ka qartësi të madhe . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.Pushkini mbetet poet i dashurisë ...Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837. shoqëror . kujtimet e mbuluara nga një mjegull .Tema e romanit është ...bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.brigjet ..ia ka kushtuar Ana Kernës . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX . erotikës dashurore . gurgullima e rrëkeve.Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.sgjen dot motive.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur . asaj provinciale . analizës psikologjike të personazheve .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.mi. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.ndër poezitë e para. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike . kodrinat . ku sundojnë tmerret .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike.Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. shprehje poetike.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. narracionit të shkrimtarit .. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen . të zbrazur e plot dëfrime.kalonte jetë mondane . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut. përshkrimeve të natyrës .Onjegini.Kernës‟‟. kupton se ska talent. griplan me kopshtijet .P.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .

dëshiron të bëjë ndryshime. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet . . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij..Njeriu që qesh‟‟.. largohet nga qyteti . shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia. i shfaq dashuri përmes një letre .Historia e një krimi‟‟ .Kromuel‟‟ – dramë . nuk u luajt asnjëherë..Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson..Katedralja e Parisit‟‟ .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.Soditjet‟‟ ..Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .Si fëmijë jetoi në Francë .pasardhës i tij. tregime . me përralla .bën dyluftim me të dhe e vret. .Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse ...Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 . pas revolucionit borgjez..Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit... vepra e parë . .krijon miqësi. ..dashurohet në Tatjanën .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij ...Spanjë dhe Itali.Ndëshkimet‟‟ .nipi i Bonapartës.Tatjana dallon nga Onjegini .Vepron si romantik .Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 ..traktat dhe manifest për romantizmin.njihet me Lenskin .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve. është e rritur në frymën e traditës popullore .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .Ernoni‟‟..dëshiron të shkojë në një vend tjetër . vajzë me virtyte të larta.Legjenda e shekujve‟‟ .Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .formës letrare.Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.Të mjerët‟‟ .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë. legjenda etj.Mbreti dëfren‟‟ .të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale. roman .I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Francë lindore Familja:Intelektuale.trashëgon pasurinë .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Napoleoni i vogël‟‟ .regjistrohet në kolegjin Kordie. i ati general i Napoleon Bonapartës . roman 1831 .. djalosh ky me formim intelektual. e ëma grua aristokrate rojaliste.

. .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.. . .Këtu kemi këto poezi . realist . .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.. . . .shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë. pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze. . Hygo dallohet si poet.Katër erërat e shpirtit‟‟.. shpreh persiatje meditative .Njerëzit e varfër‟‟ . ..Shkruar më 1846 .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .Orientalet‟‟. Mbreti intrigant‟‟ ..Autori shpreh qëndrim antimonarkist . . . dy fronte markante .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III..fillon me këtë vepër lirika intime... .Mbreti i poshtër‟‟ .... .Hygo tregohet romantik ..Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën.Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës..E vluara e trumbjetarit‟‟ .Në poezinë ..Ndërgjegja‟‟ .. kohën e vjetër .Orientalet‟‟ ... urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .Arti I t. .Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit . .. .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.Oda dhe balada‟‟.Legjenda e shekujve‟‟.. në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. ide kjo e paraqitur më 1850 .Mbreti hajdut‟‟ .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ . Mbreti kriminel‟‟.ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat . . pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.Soditjet‟‟-botuar 1856 .. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj.Mbreti i dyshimtë‟‟ . . Mbreti matuf‟‟ .Në poezinë .Poezitë me përmbajtje demokratike janë .ka tri vëllime. Mbreti që zgërdhihet‟‟ .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .Legjenda e shekujve‟‟ . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit.tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.. poezi e këtij vëllimi është .. Poezia .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. në këtë rast populli grek. ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit...epike dhe dramaturgjike.Mbreti mosmirënjohës‟‟ .Fillon me poezi lirike intime.Mbreti i vogël‟‟. .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria ..Ndëshkimet‟‟. ... Mbreti frikacak‟‟ ..me poezinë . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë)..sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. monument i poezisë francize ..Mbreti ziliqar‟‟ . ..poemë epike . . Shkruar më 1885 etj.. të mesme dhe të re. .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. qenit gjysh‟‟ .Doozi në gjumë‟‟ . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .Oda dhe balada‟‟. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.Në poezinë ..Ndëshkimet‟‟.

xhandarët e zënë hajnin . dërgohet në burg . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . ndërron emrin në Foshëlëvon . dënohet si prostitute . ligji e dënon me burg . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje.Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. vajzë ilegjitime . ik nga prifti .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës .botuar më 1862.femër fatkeqe. i nënçmuar.Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .Zhan Val Zhani arrestohet . strehohet te prifti i Denjit .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur .Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. njihet me Mariusin .Të mjerët‟‟ . simpatik për lexuesin.Ka dy variante të romanit .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . Fantina femër e persekutuar .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . bëhet viktimë tragjike e romanit.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare .Gravoshi .Zhani është i dënuar me burg .. 60 . prifit me humanizmin e tij e pranon . ai arrit të ikë nga burgu . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. i merr në mbrojtje qeniet e mitura . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . i persekutuar . kur vdes në vetmi . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën.shërbëtore. mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . lufton kundër monarkisë. të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. por ai përsëri arrin të shpëtojë. mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . ia fal jetën policit Zhaver .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror.Zhan Val Zhani është i burgosur . i cili kishte orientime republikane . Murjeli.Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. djalë i mbarë i braktisur nga familja . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. kryetari i komunës Madlen e liron . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. Mariusi dashurohet në Kozetën .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX. pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël.

61 .

fejtoni. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.strofa alkeike.komedia. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.poezi lirike.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Bukuresht-1931.trioleti. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.balada. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.studimet në Bosnjë. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.Hungaria). Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.klasike. “Phoenix(1931-Greqi). Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.dënon duke qeshur).”Illyricum”-Shkodër.romanca.Virgjilin.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.romani. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.Danten.harmonisë.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.Gurakuqin). Athinë-1930.Fishtë të Zadrimes. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922. Njihte Homerin. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.artikujt letrarë.Osmane).melodrama.oda.tragjedia.9-rrokëshin. Dekoratat :”Mearif”(1912-P. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .futurizmit etj.11-rrokëshin. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. “Ritterkreuz(1912-A.zhvillohen format e prozes: eseu. 25.1894-shugurohet si prift.sofike. Zbulohen koncepte të së bukurës.himni. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . 1899.let.simbolizmit. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).romake e helene.02. Stamboll-1913. “Lector Jubilatus(1929Francë).

1897-1909 kohën e rev.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.Konicë.Fishta si rrëfimtar aktiv.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. 1878.nderi.1929-Shën L.besimi.vepra paraqet ngjarje. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.por nuk iu plotsua. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.Abdyl Frashërit.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.solidariteti. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.Harvard.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Albania.kombëtare.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.) 1909-jeton në Amerikë.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”. Shkollimet:mësimet e para në Konicë. II.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.Ali Pashë Gucisë.Gjergj Elez Alisë etj. Njihte rrethë 15 gjuhë.Oso Kukës.. 63 . 1914-Juda Makabe(tragjedi).ku varroset në Boston. 5 janar 1924.Tiranë. si : besa.e refuzon më 2 mars 1924.mirret me diplomaci.Halilit.njëkohësisht drejton rev.ndodhi e personazhë konkretë. Ifigjenia në Aulli(tragjedi). Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.1912. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.Gonzaga (melodramë).shpreh kërkesat për let. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.”Dielli”-Boston.

3 faqe shqip. –shprehë mozaikun e kulturës. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.anglisht)botohet 1957 nga Mc. 16.Gj.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh).1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.-Neë York.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.1912-17.ai ballafaqohet me paditurinë.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.Bridge Comp. II.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe. Personazhet : Denisulla Sepia. III.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng).njeri intrigant.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.1 anglisht).apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.gusht-dhjetor 1924-Dr. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi). i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.11.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).varfërinë.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. 8. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra). 1935-1939. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).fillim romani si sui generis).por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.mjerimin.08. 64 . Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.

1947-Albumi(vëllim poezish). Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.polici doganes.nusja Vera. Punoi si qerraxhi. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .artist në teatro. Njihet si themelues i elegjisë politike.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.më vonë si diplomat e burrë shteti.plaku marteshanas. Ministri Salemboza-tiran anadollak.suedezja Ingridi.sufler.1937.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. Përkthimet:. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. Dr. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë).Dhalla dhe Dr. Shkollimi: fillor në shkollë greke.Harvard deri më 1912 . Vdes: 1965. 1960-Autobiografia(anglisht.Personazhët: Dr.dramë dhe publicistikë. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U.Ali Bibiu.6 janar 1882.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi. Otello-Shekspiri(tragjedi). 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “.IV.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. Armiku I popullit-Ibzen(dramë). Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.Zylfikar agai. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. ndahen në 2 pjesë: I.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.në BRSS. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. II.shkrim në prozë). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Personazhë tjerë: Muhedin agai. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.Arifeja. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).gjimnazin në Keshan.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12.

konsull i përgjithshëm-Beograd.në Tiranë. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre. Poezia “Rent. 1909-boton revistën mujore “Diturija”. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.II. 1942. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.udhëheqës i Ballit Kombëtar. 1912-ministri i parë për punët botërore. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës.pastaj në Angli. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.Botërore internohet në Rumani. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. 1944.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.1916. 66 . Hapi librari në Tiranë(mbi 20.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.shpërngulet në Itali.revista shpërngulet në Bukuresht. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut. Gjatë L.1926-1929. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .trajton problemin social në Shqipëri.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. Pseudonimet: Lumi Skëndo.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme).u rrit në Stambollë. 1908-1910.Mali Kokojka. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. 5 maj 1916.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin.

ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.ku jipen të dhënat e jetës. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë.Vdes: 3 tetor. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. Kokojka. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare. Shkruar në formë të esesë. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.shkollimit.pershkruhet atmosfera kohore.1949. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. Mid‟hat Frashëri.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.61 faqe). Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .novella dhe kujtime.Bukureshtit etj. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).politike.Sofjes. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.menyra e sjelljes.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos.Nju Jork. 1926-Kalendari Kombiar. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.

Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij.10. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Familja: zanatcinjsh. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. 2. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha.Shoqes dhe Vashës.të mesmet në Athinë e Manastir. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë.gojore dhe popullore.Pogradecit. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. “Kënga”dhe “Po kthehenë”.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let.Pogradec.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.1987. Vdiq : 12 nëntor. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.vargu 6. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Strofa është 4vargëshe.P i shpreh ndaj Motrës. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Ndjenjat të dashurisë L.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. 68 .Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre.

Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.turke. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.Vlorë Familja:intelektualësh.arabe.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).Motivi patriotik-në këtë pjesë.fryma. 2.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.moralin fetar. Përdori krahasimet.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.me poezitë e tij i kritikon zakonet.beun. U shqua si poet lirik dhe satirik.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. 69 .diplomat në qeverinë e Zogut.again.prekjes. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.simbolet.përkthyes në Institutin e Shkencave.ministër. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.sarkazmin.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. 3.përjetësia.njeriu.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.liperbolat dhe fjalë turke.ndjenja.nuhatjet ndërlidhet me botën. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.hipokrizinë etj. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda. Vdiq:1966.greke për ti tipizuar personazhet. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.

i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.sekretar në Ministrinë e Brendshme.Motivi i dashurisë .kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali. II. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja. Aktivitete:1923. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.e Hercegovinë.Maqedoni Shqipëri. 1957-1973.i cili kërkon mbesën për grua. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje.me Anton Harapin.prifti. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H. Familje: patriotike. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. Poezia e A. Personazhë tjerë: nusja .H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. Te vjershat : “Gugu-guguftu” . 70 .professor në gjimnazin Shkodër.Poezia “Hakërrim”.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.1903.mjeku. H. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.Faza e pleqërisë.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.Shkodër.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.gëzime për të mbushur barkun.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.i biri.B.sorkadhja).harbuti dhe lajmëruesi.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.H.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. Shkollimi:1918-1921.Katër stina. Analiza e poemës – Hanko Halla.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. 3. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.thellëza.

“Tregtar Flamujsh”.poezia. Te tregimet: “Hija e maleve”.dramaturg. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore.të studimeve Shqiptare.II.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. Pas L.i I-1932. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).fashizmi etj. 71 .kushtuar shokëve të A.përkthyes.Tasson.Petrarkën.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.1942-1943-kryetar i Inst. vëll i II-1935). 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).ndërsa te let.studiues letrar.II. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar. 1960-Shija bukës mbrume(roman). “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.Botëror.Romë.Montin.Manconin etj. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ). 1929-Hija maleve(novelë).evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.Rrustemit. II.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).ilire të Arbërit dhe shqiptare. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.deri në L.prozator. Përktheu: poetët italianë si : Danten. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire. Vdes: 15 janar 1975.

letërsi. Pseudonimi:Dhimitër Pasko. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.II.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). -pas L.Tiranë. 1943-Ago Jakupi. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.doktoroi më 1934).Bot.ritmin.mesmen në Selanik.filozofisë së jetës dhe vdekjes. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare).novela). Lindi: 1902.gazetar. Në vështrim të krijimtarisë të L.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.shtron problemin e afrimimit si poet.Noli.veprat e M. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.M. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.Gorkun. 72 .Poradeci.F. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.fjalorin dhe fonologjinë. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli.Ostrovskin.Pogradec. Vdes:1967. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.Poradecit. Studimet: filloren në Pogradec. Punoi: në Min.Elbasan. Baltë nga kjo tokë(poezi).vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.Emineskun etj. 1944-Shënime letrare(kritikë).kritika letrare dhe vepra origjinale.Gramenos etj.orator.

Studion shkencat politike në Berlin.Pirrua).i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh. 1931-Aleksandri(tragjedi). Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.Shkollimi:fillor në vendlindje.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. 1935-Skënderbeu(tragjedi).Burrel.mëkatit. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit.zgjedhet anëtar i Inst.Berat. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.të studimeve Shqiptare. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. 1934-Pirrua(tragjedi). 1931-Uliksi(tragjedi). Filloi me shkrime si student.Mamicën. 73 . Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.Zanfinës.mitologjia biblike(Abeli).vrasjes. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.fajit dhe veseve të këqija njerëzore.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.Zanfinës. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi.historia re kombëtare(Skënderbeu). Vdes: 1965. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin. 1931-Akil(tragjedi).kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. Tek tragjeditë. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Akili). 1936-Diomedi(tragjedi). Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. 1939-Abeli(tragjedi).Vjenë. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.se e ka ndarë nga burri i saj.Gjirokastër.

Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.Shkodër. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937). 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).niset për t‟u kuruar në Itali.djalit më të vogël.mashtrimit politik dhe hipokrizisë. Familje:tregtare.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.tolerant. 74 . 1937 dhjetor.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.falënderues i vetëvetes.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).në vlerësim të dashurisë. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë . Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.arsyeshëm për dallim nga Eva.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.si figurë është e ngurtë.xhelozi.mirësisë është më i drejtë. Shkollimi: fillorë në Shkodër.zemërgurë.Kangët e ringjalljes.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë.urrejtjes ndaj dhunës.Itali. Eva. Lindi: 23 tetor. Adami.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. 1934-boton shkrimet e para.përfiton tiparet : pamëshirshme. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla.skofiar.Dramën e shkakton Kaini. Në të gjitha ndryshimet. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.1938.Jezu Krishtin.1911. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore.solidar.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.më e bukura pjesë e shoqërisë. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël. Vdes: 26 gusht.mësimet i vahzdon në Tivar. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.se u prekë nga tuberkulozi.

“Një refren i qytetit tem”.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.boton tregime. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.martesat sipas moshave të papërshtashme.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.II.që akuzohen për hajdutë. Pavarësisht dhembjes që krijohet.skica alegorike. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. “Historia e njënës nga ato”.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .Bot. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.botën etj.të mesmen në Normalen e Elbasanit. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.martesave me pahir. “Puthja e cubit” .Botërore. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.përshkruhet mjerimi i lypësve.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. Cikli i tretë . Vjershat: “Rezignata” .dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.dukuri shoqërore të jetës patriarkale. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit.për të bukurën etj. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. Cikli i katërt .si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.II.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve. “Zeneli”. Vjershat: “A do qymyr zotni”.Kangë më vete sjell imazhin e L.novela dhe tregime por i quan novelëza. “Qershiat”.novella dhe romane.bestytnisë 75 .shqetësimi për njeriun e shtypur.temën e kurbetit .

Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe . 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.Pola. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.mediativ sesa konflikt aktiv.Gjenci. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume. Personazhe tjerë : Afërdita.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.pamfletet.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.Nasi.anaalfabetizmi i femrës.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.prozat.Prindërit e fejojnë me Afërditën .Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.që kërkon zgjidhje të lumtur. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.trashëgon”.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.qytetrimi borgjez.bixhozi etj.që shtypin pamëshirë të varfërit. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.novelat dhe dy romanet e tij.dashurinë dhe vdekjen.ndarjes së të rinjve.martesat me para..etj.Z.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.shekullore. Veprat : 1929-“Kush duron .dhe i jep përparësi të dytës.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.shkrimi i parë i tij. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.Zonja P. Gj.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.zakonet patriarkale.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .

të armiqësuar vite më parë.-pas L.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.të mesmen në gjimnazin e Pejës.dëshira për pavarsi dhe liri.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”.Prishtinë.II.1916. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. Letra birit të vdekun(poezi). Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.revistën “Përparimi”. Vjershat: “Okupacioni”. 77 .entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.injoranca. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. 1941 prill. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. Me të dëbuarit(poezi). 1971-Avsha Ada(libra me poezi). Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. në te cilin punon Afërdita.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë. 1966-Dita e re(libra me poezi).1993. Sharaxhinjtë (poezi). Shkollimi:fillorë në Plavë.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. Para L. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë.Plavë. “Pisha në shkëmb”. Vdes:6 gusht. 1973-Vjersha(libra me poezi). II.të mbetura në dorëshkrim).II. 1981-Brigjet(libra me poezi). “Dashunia”.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).në roman shpreh optimizmin. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. “Kushtrimi”.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.20 këngë).

Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. “Atdheut”. Këto vjersha. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. Vjersh : “Nata në Madrid”. “Dashuria ime” etj.lokale nate etj. Lirika peisazhiste Sipas tij. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.gjermane. “Në natyrë”.bjeshkëve etj. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.italiane etj).Vjershat: “Ashtë ditë”.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.refleksive etj. “Shqiptari këndon”.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar.sociale. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. Panoramë e letërsisë moderne botërore.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. “Porosia e nanes”.rrugica. “Edhe na njerëz jemi”. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . “Butrinti”. “Kukës i ri” .lumenjve.realismus që dmth.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.brengave të njerëzit e varfër.sepse e vërteta është preokupim kryesor.angleze.vërtetësi. “Muzgu në qytet” etj.rrugaçë. “Avsha Ada” etj. “Vejume” . “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake.bordello.franceze. Realizëm rrjedh nga lat. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. Veprat: “Mbramja”.historike. 78 . Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.realitet. Psh.të cilët kanë probleme të shumta sociale.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.

stërvitet në fushën e magjisë së artit . Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.komentet moralizuese(Balzaku).interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.të moralit etj 3.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi). III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .boton :Lëkura prej shagreni. Ndahet në tri seri të mëdha : 1. Shumë voluminoze.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.zgjat 10 vite.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.Gorki.digresionet lirike(Gogoli).të fesë. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.Turgenjevi etj.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.Fajdexhiu Gobsek. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.provinciale.babai bir i fshatarve. 79 .Thekeri.parisiene.Evgjeni Grande..Floberi.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private. Në këtë fazë krijojnë vëll.Kolonel Shaberi.strukturë solide me 2500 personazhe.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 . Realizmi i lartë. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.ushtarake dhe fshatare 2.politike.

ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje. .1841 në Paris studimet për drejtësi .ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.mesjetën dhe periudhën moderne.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. -1839 librin e parë .pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.novelën filozofike “Smarth”. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën. “Edukimi ndjenjave (roman) .vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.Në qendër të romanit është Frederik Moroja. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.Francë Familja:babai kirurg .tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë . “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece . ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios . -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).1880.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen. 1862 .kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.Ruan .

Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.nënë dhe bashkëshorte e mirë. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.mizor.por të dy i a kthejnë shpinën.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.vritet në rrethana të panjohura.Ema bëhet e dëgjueshme .shkon në kishë.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.e ëma e shkolluar.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta . Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores. 81 .vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).

”Idioti”.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.religjion dhe shkencë.epileptik naiv. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre . Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.shërbëtori Smerdjakov.politikë.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.kurse interieret të errëta.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha. I urren maniret libreske dhe shablonet.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.inelektualët të poshtëruar e të fyer.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.sinqeritetin.të varfëra siç janë banesat.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit. Te romanet nuk ka peisazhe.Raskolnikovi mendon 82 . Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .ndjeshmërinë.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.heroi i romanit është princ Mishkini. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.

gjë që e pikëllon shumë. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi. Familja:babai tij vdes.vepra është revoltë kundër borgjezisë.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.1821.i këndon satanit.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.Opikun. 83 .edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.Opiku.Paris.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.ai i penduar dhe i përulur thellë . I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë). Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.botuar pas vdekjes). 15 mars 1866. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).Bruksel. Bodëler është poet.lëshohet në bohemi.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. Në planin e moralit.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët . Ditar intim(shënime letrare).mallkim dhe me përbuzje.madhërishmes dhe banales. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.eseist.viziton kishë. Botën e sheh me pesimizëm. Arti romantik(kritika letrare). I përcjellur me ndjenjë vetmie.kur ishte 7vjeç. Vdes: gusht 1867.me zymtësi.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .kritik arti.nevojën për rend dhe për aventurë.

e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.1828.baltën.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). Lindi: 9 gusht. Me anë të metaforëve. e ngatërron dhe e ngujon poetin. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). Familje: vjetër fisnike. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. Është krijuar nga një udhëtim në Indi.me vëllanë Nikollain.lë universitetin pa diplomuar.në qyt. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan. Vdes:nëntor 1910.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim.Jasnaja Poljana-Moskë.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. e cila nuk e pranon.hyn në luftë kundër pushtuesve.që skamja i ka hedhur rrugëve. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). 1851.Astapovo. Analiza e vjershës “Albatros”. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). Karriera tij fillon më 1852.Përmban poezi të shkruara për qytetin. 1856-Rinia(novel). 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. Veprat: 1852. 84 .ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij.mbet jetim në moshën 9vjeçare. 1847.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi.

III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.i drejtë.kritik.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.naiv i urtë. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.tani bëhet histerike.por kapet nga armiqtë francezë. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. Personazhët historikë(Napoleoni.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.besnike dhe e mençur.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve. Tema:martesa e Anës me Kareninin. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.një grua e arsyeshme. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin. Pjer Bezuhovi. 85 . II – jep skena të kryeqytetit. Subjekti: Ana. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.sidomos të familjeve Bezuhov.sepse hero kryesor paraqitet vet populli.Pjer Bezuhovi etj.Ptalon Karataevi. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës. Në vepër nuk ka personazh kryesor.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.Rostov dhe Bollkonski.Ellena Kurgini.

etj. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. kubizmi. dadaizmi. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). franceze dhe italiane).pastaj jeton edhe në Romë Paris. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. ekzistencializmi. kaosin. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. ekspresionizmi.Zyrih. Vdiq: më 1941. imazhizmi. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . Përdor “përroin e ndërgjegjes”. atmosferës së zymtë shpirtërore.

lindja e një mikeshe.B. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. nëpër shtëpitë e veta. Arrogant.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L.. babai me origjinë çifute nga Hungaria. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re.D. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. dhe L. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. Libri përfundon me monologun e Molit. takimi me S. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). Nga dëshira për të gjetur djalë L. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. i ftoht dhe i pasigurt. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. 3 episode për rikthimin e S. shokët.B.me çka edhe përfundon ky libër. Është një krijesë e paditur. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Dedalusi-Telemaku. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). 3 episode për Stefan Dedalusin. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive.D. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. II. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. farefisin. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. Sipas veprimeve del një mediokër.B. Leopol Blum: 38 vjeçar.D. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. tejambicioz.XH. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”.(djali fiktiv). me origjinë çifute L. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. ku edhe e takon L.B. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). i butë dhe i ëmbël. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I.(babai fiktiv) takohet me S.B. Subjekti: agjenti tregtar. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. baba dhe burrë i kujdesshëm. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu.

jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. gjurmimet për fajin. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). . prifti. ku ka gabuar. Sillet sikur ka humbur orientimin. . rojet. arsyetimet për pafajsi. i pasigurt). Aktivitetet: 1908-1922. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. tavane. piktori. heziton. Shkollimi: 1901. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. etj. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. korridore. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. dhe e arrestojnë.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit.. etj. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. bankë. Jozef K. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K.punon në një ent sigurimesh. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. komisari. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. Personazhe të tjerë: gjyqtari. avokati. : është një nëpunës banke . Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. 88 .Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. xhaxhai. 1906. Duket se është krenar. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. hetuesi. Gëzon respect në shoqëri. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. si ta ndreq gabimet. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. xhelatët.K. Ato ende konsiderohen enigmatike. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi.

ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. 89 . Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore.Kinën. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. zhgënjim nga lufta). Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. Subjekti: 1. peshkatarin e vogël Manolino. ku mbisundon monologue i brendshëm.shprehje të thjeshta. Personazhet. Gjuha dhe Stili.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. Vdiq: më 1961.në pamje të parë duken të ftoht. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve.Afrikën.Amerikën. i cili për 84 ditë ka peshkuar. etj.zhgënjimit pas luftrave. në ujrat e rrymës së Golfit). Shëtit: Evropën.Luftën e Dytë Botërore.përshkrimi i kasollës së plakut. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. 3. etj. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist).Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës.luftën civile spanjolle. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. pa sukses. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. Ndahet në tre segmente përmbajtësore.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.luftën greko-turke. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Familja: intelektuale.një prozë me analiza të holla psikologjike. 2.bisedat e tyre.

Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. sa qendron në Algjeri. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. i varfër. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. përkthyes. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. refuzon të shohë nënën për 90 . punon si dramaturg. kotet. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit.vendoset në Paris ku punon si gazetar.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri.pas studimeve. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. gjimnazin në Algjer. pa pronë. aktor. por ngusht i lidhur me detin. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. thjeshtë për nga ligjërimi. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Shkollimi: filloren në Balkar. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. dramaturg. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). punon si aktor dhe gazetar. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. Kamy vë në pah situate jetësore. 1939. eseist. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. para kufomës pi cigare dhe kafe. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel.është një plak fillikat vetëm. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd.Santiago. nuk derdh as një pikë lot. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve).

Po atë ditë Mërsoi. Vdiq: më 19 gusht 1936. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. kundërmimet e Andaluzisë. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. Familja: bujq të pasur.pranon të vdes për të vërtetën”. ku njihet me Salvador Dalin. fjalën poetike popullore. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. etj. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. legjendat dhe gojdhënat. 1936. me pushkatim. Nuk synon karrierë. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. por ky e gjuan katër herë me revole. Arabët tërhiqen. Rafael Albertin. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. ngjyrat.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. dhe nuk është xheloz. si një nga viktimat e para të fashizmit.herë të fundit. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin.i cili pa qenë hero. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Te ai shohim “historinë e një njeriu.dashuria dhe martesa. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Është e ndërtuar nga imazhet. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. 91 . pejzazhet. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. etj.etj. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë.

gjithmonë duke i cekur burimet. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. parabol dhe ese. Londër.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. labirinthin. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Servantesin. Aktivitetet: 1956. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Oksford. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. historia.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. bashk me Beketin. Temat filozofike flasin për kozmosin. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes.kozmosi. Trajtohen temat si: vdekja. Më të njohura janë esetë për Homerin. por me fillimin e viteve 30-ta. pavdekshmëria. Kafkën. Floberin. kaosin. Prais. etj. etj. teologjia. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. filozofia. për prejardhjen e njeriut. si poezia. etj. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën.traditën spanjolle. etj. tema nga përdithmëria. Motivet Argjentinase. historike. Kembrixh. koha. psikologjike. poetëve dhe filozofëve. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Ligjëron në SHBA. 1957.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. amshimi. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. Vdiq: më 1986 në Gjenev. i këndon qytetit. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi.

Monologu i brendshëm. korrespondent i gazetës Prensa Latina). “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Shëtit: Parisin. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. Arritjet: 1982-çmimi Nobel.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Çekosllovakinë. korrespondent i gazetës El Espektador. Vendin e kaplon 93 . Bashkimin Sovjetik. 1971-Universiteti Kolumbia. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Polonin. 1958. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. Nju Jork. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. Bogota. etj.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. stili barok. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. e shpall doktor nderi. 1959-Nju Jork/Meksikë. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. Kartahen. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit).në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. Shkollimi: u shkollu në Barankia.

të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. etj. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. ndryshimet e gjeneratave. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. mes reales dhe fantazisë. etj. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. si:Asim Vokshi. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. të prishur. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. fshati i tij i lindjes. fantazitë e papërmbushura. dinak. Derisa arrijmë në fund. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. Gjashtë breza. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. fëmijë. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. mes misterit dhe ezoterizmit). shfrytëzimi. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. 94 . lulëzimi ekonomik. të vrazhdë. mes së vërtetës dhe legjendës. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. Përkundër mjerimit dhe urisë. Vasil Shanto. vëllezër. me hidhërimet e tyre. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. i cili me një qeverisje tiranike. Me ndihmën e disa shokëve.

Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. plagosje.flijohet për shokët e vet. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri.faza para vitit 1937 dhe 2. Pucelli: njeri praktik. Punimet e para i boton në revistat “Java”. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. temën e luftës dhe mjerimit. “Ora”. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. dallohen: 1. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. heroizmi dhe solidariteti. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. luftimesh frontale. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. faza pas vitit 1937. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. “Demokratia”. episode aksionesh. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. bombardime. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Paraqiten tabllo lufte. etj. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 .Vdiq: më 1992 në Tiranë. vrasje. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. është trim. ”Horizont”. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. ejt. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. gjithmonë është optimist.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. 2. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. Ka humbur lidhjet me realitetin. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. por 99 . biseda me plakun. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. si dhe letërsi shkencore. poezi. prozë. vetëdijësimi i personazhit. 22 romane e novela. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. poshtërimi i qehajait. sekretari. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike.Jeton dhe vepron në Tiranë. vrasja e fshatarëve. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. Subjekti përfshihet brenda një vere. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. Meteoriti i Kotvanit. etj. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Hiqmetit. Ngjarja ndodh në Mars. rrahja e nxënësve mes vete. në fshat. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. gjykatës. kafshimi i vajzës nga qeni. rrëfimet për xhindët. shkrime politike. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. 1.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. simpatia e parë. Bashkpersonazhe janë: mjekët. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. momente të jetës në shkollë. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. zënka me Sikun. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. Histori e atyre që nuk janë. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. policë sekret. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. Aty arrestohet si spiun. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. hetuesi. lopa e Sofës. indiferente dhe të pa interesuar. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. 42 pjesë teatrale. përjetimi i parë seksual. larja e vajzave në përrua. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. dhunimi i Kristinës. vdekja e babait. vëllime tregimesh. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij.

Devoll. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat.guxon të arsyetojë. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. novela. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Shkollimi: filloren në vendlindje. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. idetë. Tipike e “realizmit simbolik”. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. drama. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. 3. mesazhet. Përcillet nga kritika letrare. i goditur e i pagjunjëzuar. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës.Periudha e tretë: Lufta e trojës. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. Tiranozauri: dramë filozofike. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor.B. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. malësorit dhe fusharakut. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. fshatarit dhe studentit. tregime. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. i uritur e i robëruar. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. romane. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit.D. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L.. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. studioi letërsi në Shën Peterburg. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. Tiranozauri. me ndjenja të zjarrta 100 . por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. poema. derisa ke fuqi dhe shpirt. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. skenarë filmash. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë.

Është kohë lufte. I kompleksuar nga hakmarrja. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . Auguston. Prej tij mësohet ta përdor topin. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. dhe vartësit të tij Demkës. Herën e dytë. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë.luftëtari.atdhedashurie. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. por nuk e godet dhe zhgënjehet. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. hipokrizinë dhe servilizmin. 101 .intelektuali. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. të cilin Mato e quan Agush.punëtori. të cilin e ruan për hakmarrje.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara.

Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. pastaj e vazhdoi në Shkup. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. etj.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Demka: është qesharak dhe i mjerë. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. për këtë fakt lexuesit i vjen keq.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. njeriun. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. të sociales. Ndërtimi bëhet me nota të reales. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. të përshkuara nga një notë intime erotike. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. këngën. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. studioi juridikun në Beograd në fillim. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. Dikur njeri me talent. dhe aty-këtu. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 .Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Vdiq: më 1982 në Shkup. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit.

Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. Prometeu . qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. lavdinë dhe bëmat e të parëve. i këndon jetës intime.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. është e drejtpërdrejtë. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. dashurisë. 2. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. erotike . Piramida . Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. novela e tregime. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. Përbindëshi . por që porosia përcillet me alegori. Eskili. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. punëtorit. 1. E bija e Agamemnonit . evropian e botëror. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Kush e solli Doruntinën. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. 1. dhe duhet lexuar si alegori politike. 103 . gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. himnizuese. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. Ura me tri harqe . Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. tashmë i larguar nga poezia deklarative. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Poezia e tij synon simbolin. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. universal. parasëgjithash shqiptar. Përmes saj autori. pjesë teatrale. ese. shkrime për fëmij. reportazhe. uzinave. Në planin historik . historik dhe 2. e i kthyer kah proza psiko-analitike. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. etj. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. aktual. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. studime. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. fabrikave. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. Piramida . ky humbës i madh . 2. të Gjirokastrës e të Prishtinës. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. e angazhuar dhe hyjnizuese. pra. Prometeu . Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. egjiptianët).është një skicë.është roman me 17 kapituj. prozë-romane. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. pastaj ballkanik.

ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. II. Përbindëshi . 7. Kush e solli Doruntinën . paragjykimet. Ngjarja vendoset në shekullin XV. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Hankonatët. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). Me këtë rast 104 . si etnos. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. 5. 10. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Konstandini i mbetet besnik fjalës. Vihet në dukje zelli. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. Tri këngë për Kosovën. 6.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. 8. më 1830 në Manastir. 4. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Tri këngë për Kosovën . Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Komisioni i festës . Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. 9. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Pashallëqet e mëdha.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike.ngrihet nga varri. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Ura me tri harqe .autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Kështjella .romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. rivaliteti. Sjellësi i fatkeqësisë.është triptik novelistik i Kadaresë. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut.3. e shalon kalin. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Komisioni i festës. III.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Kështjella. si besa në tragjedinë Orestia. ndonëse i vdekur. Në luftë vdesin të nëntë djemt. 11. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. Eskil. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. vdekjes së saj dhe të nënës. ky humbës i madh . Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . konfliktet. Nëna digjet për ta parë doruntinën. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. si komb dhe si qenie njerëzore. por s‟ka kush t‟ia sjellë.

Prilli i thyer .roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. 13. 105 . Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. Dosja H . Dosja H. Linja e parë flet për një malësor. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës.shkrimtarit Besian Vorpsi. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Viti i mbrapshtë .është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. si viktimë e kanunit. Kap një periudhë më të re. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. 15. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. (30. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. Gjorg Berisha. 14. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe.ftoi 500 kryengritës. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë.3) Klorësi me skifter . për ta gëzuar jetën. Prilli i thyer. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. IV. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. 12. Haxhiu përfundon misionin. 16.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave .në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. Viti i mbrapshtë. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. gjoja për të festuar amnistinë. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. sidomos nënprefektin e zonës. Sjellësi i fatkeqësisë .Nje arkitekt gjerman. 17.

burgosjet.roman me temë aktuale. 22. Krushqit janë të ngrirë. Dasma . Dimri i madh . dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Ndodhet në një udhëkryq. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. si përkthyes në Moskë. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. përballë pasqyrës së një gruaje. Koncert në fund të dimrit. Nëntori i një kryeqyteti.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. V. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. Pesha e kryqit. vrasjet. 106 . e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Koncert në fund të dimrit . arrestimet. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Hija. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Kronikë në gur. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. 20. Pasardhësi. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Emblema e dikurshme. 23. Nga një dhjetor në tjetrin. Muzgu i perëndive të stepës . 21. 25. Emblema e dikurshme .roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. Ikja e shtërkut. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. 24. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Lëkura e daulles. 19. Shkaba. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. 27. politike. ekonomike. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Lulet e ftohta të marsit. Nëntori i një kryeqyteti . Lëkura e daulles .roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944.18. Kronikë në gur . Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. 26. VI.Kadare duke folur për Migjenin . Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Ftesë në studio. Muzgu i perëndive të stepës. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Dasma.

dy formave të jetës. VII. 33. 30. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. (30. (30. ku janë mbledhur “të rënët”. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. frengë. Jeta. 32.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990.roman kushtuar Lasgush Poradecit. shqiptar e universal. paraqet një lloj trilogjie politike letrare.28.2) Ikja e shtërkut . Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . rusë. Jeta. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. Ftesë në studio .”të zbriturit” 29.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Nga një dhjetor në tjetrin . Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. Lulet e ftohta të marsit .përmbledhje me 32 vjersh. Ikja e shtërkut.përballë pasqyrës së një gruaje .roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. ”të rrëzuarit”. Është vazhdim i Ftesë më studio. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Romani është përshkruar me groteskë. rumunë. pa përjashtuar edhe veten. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. humor të zi e tragjizëm. Pasardhësi . kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. pasardhës i Enver Hoxhës. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. disa përkthime nga autorë grekë. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. kinezë. 35. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. realizëm magjik ballkanas. Në roman ndeshen diktatori me poetin. 36. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. 38. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. Dialogjet janë të gjalla.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. 34. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin.përballë pasqyrës së një gruaje. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. Mbi episodin e kreshnikëve. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. Përballë tyre qëndron prostitute. 37. Shkaba . 31. levë e PPSh deri më 1990.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes.

njëzet vjetëve paqe. por ngjet e kundërta. Prizren. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. por e afirmon dhe krijon mite të reja. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. një roman dhe dy drama. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. por edhe baballarët. Vjen në Shqipëri me krenari. Shkollimi: filloren në vendlindje. Ka shkruar tregime. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Aktivitetet: gazetar. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. nënat. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. përmendet shpesh. Pashku nuk e lufton mitin. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. por s‟del asnjëherë. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. ku i presin vendësit mikpritës. Analizë e romanit “Oh” 108 . të mesmen në Prishtinë. traditat dhe zakonet e tyre. vëllezrit. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. në Rilindje.humorit të zi dhe groteskës). Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. sa më shumë njef popullin shqiptar. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare.

Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. i dyti i dehur dhe i treti lucid. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. shpifjeve. Romani është i shkruar në vetën e parë. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. skenarë filmash. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). apo antiroman. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. në dhomën e errët. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Subjekti: Njeriu i vetmuar. lidhja syzheore.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Luluan dhe Lulanin. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. drama. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. është kredhur në mendime. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. e vëllavrasjes. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Rugovë. vrasjes. këndvështrimi i fiksuar i autorit. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. I pari është në agoni. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. proza.

Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Mirëpo. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Shpendi.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. një malësor Rugovas. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. urtinë njerëzore për paqe. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. ta zgjojë ndërgjegjen. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. e cila tregon ngjarjen. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. pra varr i qyqes. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. atdhetare dhe refleksive. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. pikërisht i biri. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. që kishte rënë në luftë. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. me Shpendin. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. tjetra e gjermanit. Njëra palë e Gjinit. e veçanërisht atij shqiptar. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Te romani “Karvani i bardhë”. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. dashuri kjo 110 .

II. i punës. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. Thirrje. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. të zhdukur. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. minjtë. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra.përmbledhje me poezi. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. Torzo. problemi social. Dhimbë e bukur. Lum Lumi . Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues.shesin fatin e kombit. Sampo 2. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. 111 . Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Përpunon tri fusha tematike. Credo. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Bëhet fjalë për tre. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Drejtpeshimi. gjarpërinjtë. kameleonët. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. por trashëgim nga lashtësia. i cili me vete sjell dhunë. Shamijat e përshëndetjeve. Folja. Sampo. I. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. etj. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Lum Lumi.). ushujzat e larot e tyre. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje.

Ishulli Aabania. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin .i kushtohet motivit të dashurisë. Zari. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Në bisht të sorrës. krenaria.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Fund i gëzuar. Libri që nuk mbyllet. III. Burgu i hapur. Dielli i zi. Objekt trajtimi janë fati. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme.e kaluara jepet përballë të sotmes. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë.Të jetosh . Buzëqeshje në kafaz. drama dhe tragjika e popullit shqiptar.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Fund i gëzuar . Harakiri. Të keqeno . të birin. Ky është edhe një qortim i prindit. e njeriut tonë në histori. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin.

113 .

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.