• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

më 1450 me sultan Muratin e II. 1451). Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. sulltan Murati II. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). ka kultura të huaja. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. përskrime të natyrës dhe personazheve.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). pastaj me Mustafa Pashën. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. Personazhet: Skënderbeu. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. si ta duan dhe mbrojnë atdheun.armiq.pamje ideale. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. dhe nga një testament I vitit 1501). Mustafa Pasha. Ndahet në 13 libra ose kaptina. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Ali Pasha. psikologjik.renegat shqiptar. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Dibër dhe Itali. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. në Krujë. në noterin e Padovës. Ballaban Pasha . Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Mehmeti i II . KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. 4 . dialogje të palëve luftuese. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Shkodër ( sipas dok. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. intelektual.ushtarak dhe me portrete si etik. fjalime të gjata. afër Dibrës). Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Barleti njeh lufra të drejta. 1461. Barleti njeh lufra të drejta. të mesmet në Venedik.

Tivar. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p.sh. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. Zamputi thotë se ishte komplot). ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). Tema: vargje nga bibila. botoi 4 vepra. Sipas E. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. Gjuha është gegërishte arkaike. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. ndërsa I. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. nuk pati sukses. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. pa kopertinë. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. Shkollimi: rrethin familjar. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. italiane dhe sërbe. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. Shkodër. Gur të Bardhë të Matit. Aktivitetet: meshtar i një kishe. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. për vendlindjen. 5 . 1618 në Romë.organizimin e kryengritjeve. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Obod dhe më I besueshëm Venedik.

1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. Familja: e shquar e Bardhajve. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. 3. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Biblike.KRIJIMTARIA LETRARE 1. 6 . Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. 1628 në Loreto. Romë 1621. Poezitë janë me motive: 1. Romë 1635. 1635 kreu studimet. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. 4. Kombëtar. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. VII.Kaini vret Abelin. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. 2. 2. Doktrina e kërshtenë. Pasëqyra e t‟rrëfyemit.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Religjioz . Romë 1621. Vdiq:1643. Kallmet të Zadrimës. motivin e vajeve. Romë 1618. 2. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. Personale.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Budi ka shkruar 3 200 vargje. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). Shkollimi: mësimet e para në familje.

Ka 2544 fjalë. Origjinën e familjes së Kastriotëve. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. Prishtinë. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. shqip. strofa tetëvargjëshe. foljet në paskajore. ab. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Ai shënon emrat në të pashquar. Përdori alfabetin e paraardhësve. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. ndajfoljet. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. cc. Të primtë përpara letërarit. Becikemit. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). dhe me urdhrin e Papës. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. Ndahet në 2 pjesë: 1. kthehet në Shkup më 1683. Padovë. 1682 strehohet në Dubrovnik. ab. -Krijimi I Rrozullimit. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. italisht. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. Vdiq:1689. Shkollimi:mësimet e para në familje. 113 proverba dhe 2 biseda. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit).Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . lidhëzat. me rimën ab. 1685. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. 7 . 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. 2. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. turqisht. dhjetor. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji.

Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. e zgjidhë. Aktivitetet: 1751. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano.nëna e Krishtit. për fëmijërin e tij. e lëmon. Vdiq:1788. nuk kujdeset për të. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). i do shokët dhe e duan. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. vepron sit ë gjitha nënëat. Pashtrikun etj. e mban në duar. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. edhe për vendimin që të martirizohet. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. 2. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. fshatare dhe grua e rëndomtë. Romë. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. e quan pëllumb. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. nuk i jep sosë. e shtrëngon në kraharor. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. e puthë.Mbusat. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. ndërtimin fizik dhe psikik. nënën e tij. i jep sisë. e lidhë. Përmend toponime si Prizrenin. Flitet për Shën Mërinë. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. e cila dallon nga personazhi biblik. poetike. 8 .

Gratë e va. zejtarët) 2. “ilahi”. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. moralit. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. myftiu.vezirët.të varfërit (servilët. nostalgji. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. pashallarët. 9 . kyrët e vaizët) 3. kasidet. 1. XVIII gjatë tërë shek. apo dituria. karakterit për të fituar para. Ka përdorur metaforën. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. humored. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. krahasime. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. gazelet. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. moral-estetik. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. mevlude. feudalët (mbreti. Munafiku. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. përmbledhje poezish “Mexhnua”. Starje të Kolonjës. social dhe fetar. sahanlëpirësit. epitete. Bahti im. paskrupulliteti. Shkollimi:medresen në lindje. patriotizëm . Temë fetare: 1. divanet. elife. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). myderrisi. “ Mevludi” etj. klerikët (i pari i fesë. jofetare si: poemat. Përdorën gjuhën shqipe. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. satirat. hipokrizia etj. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). 1749 2. tregtarët. XIX. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. veçmas distihët e katrenat. Vendi i ngjarjes: fshat. Trahani. Gjerdeku i vashës. mundqarët. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave.

Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. rrënuese.cvlitëse. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. edhe atë 12 muaj në vit. Konispol. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife.Bekriu .intelegjenca. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë.Jusufi e Zylejhaja. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. Vdiq:1844. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. 1818-1820 .Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. Jofetare: Poezitë: . Konispol. merret me krijimtari përkthyese.Erveheja. puna sakrifica. e të sëmurë. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. në Kairo studioi. pijanece. Shkollimi: medresen në Konispol. trahanin. bëhet mjek i syve.Gurbetlinjtë . Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. 10 . Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782.Zaptimi i Misolongut Poema: . Gjirokastër . ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. hokabaza. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë.

r. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let.r . lufton kundër Humbabës. greke. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. shqiptare etj. Miti dhe Mitologjia Mitet. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. Rrëfimi për përmbytjen etj. Kjo let. ka qenë i zhvilluar edhe epi. ndryshe quhet let. P. Kozmogonike.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. kozmogonike. 11 . e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. vepra që shquhen me idetë. Mitologji.sh: të faraonëve. indiane.flasin për heroizmat e trimave legjendarë.nga India e Irani.e. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. Botërore. heroike Teogonike. sot të zbuluar afër Bagdadit. Epi për Lugalbandën. është degë e shkencës mb letërsinë. Sumerët. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit. Çdo popull ka mitet e tyre p. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. prandaj kjo let. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. sumero-asiro-babilonase.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme.gjysëmperëndi. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. romake. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere.sh. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. është me përmbajtje religjioze dhe laike. kineze.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine.e.flasin për historinë e perëndive. Të tillë janë: Gilgameshi.popull indoevropian. Heroike. Kult. sumere-asiro-babilonase.

Perënditë i pranuan ankesat e popullit. por me përmasa shqetësuese. dhe mbret i saj. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. vdekja e Enkidujit. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. dhe e kupton tmerrin që e pret.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. Krijues i një mbretërie të pasur. Këta dy luftuan kundër një të keqe. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. 12 . Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. se edhe ai një sit duhej të vdiste. XVIII p. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. Tregimet për Gilgameshin. nuk i linte të bashkohen. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). ai ia tregon një bari në fund të detit. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia.se njeriu është i vdekshëm. aty nga shek. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. XXII deri në shek. Atij i mbeti vetëm një shpresë. por nuk I dihet autori.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. veçmas i mundonte të rinjt.r. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. Bisedon me hijen e tij. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund.të 7 dha urdhër për ta varrosur. Themelues i Urukut. jo të luftës dhe të guximit. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Humbabës.e. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. gjyshi i tij Utnapishtimi. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit.

me grekët dhe kundër tyre. në bazë të alfabetit grek. Greke. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. 13 . Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit.e.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. i biri i mbretit Priam. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Parisi në duel me Menelaun. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë.grauja e tij Andromaka). Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. e shpëton Apoloni.e. fituesi e merr Helenën. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike.r. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Hektori lufton me Ajaksin. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). i vë themelet e let. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. IX p. Parisin e shpëton Afërdita. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori.700 vargje e ndarë në 24 libra. Subjekti: Shkaktar i luftës. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. Me këngën XXIV. Hektori (sypatremburi.r por disa thojn prej shek IX deri VII p.r dhe shek.e. me ndihmën e perëndeshës Athina. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë.

Biri i Odiseut. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë.gruaja e Hektorit. Posejdoni. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. Akili. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. atë të tregtarit dhe të lundërtarit.gjithashtu hero i madh. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. Andromaka. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. 14 . në anën e Trojës. paraqitet pak më i kompletuar. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Hektori. ku aty mbyti të gjithë mësitët.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. shumë mësitë e duan dorën e saj. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. zoti i detit. Odiseu. ku ndikojnëe edhe perënditë. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. me karakter të fortë. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. Agamenonin. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. Agamenoni. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. përfaqëson njeriun e kohës.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate.hero i madh i epikës greke. është burrë e prind i kujdesshëm. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Penelopa. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. takohet me Telemakun birin e tij. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. Akilin.

Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. të virgjëreshës. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. VI p.Safo njihet si poete e epitalmeve. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. epiteti. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. hyjneshë e madhe. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. të një vajze të pamartuar. jetoi në shek. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. u martua me një aristokrat. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare.e. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. kishte formuar shoqatën e femrave. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. e cila thotë: .. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. shtëpia e shërbtorëve të muzave. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur.. të cilën e lëndon moralisht. Përbëhet: 1katren. kërkon shpëtim nga Hymena . ngjarja mbaroi tagjikisht. të cilin e krijoi Afërdita. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. Largohet nga Lesbosi për në Sicili.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. o hyjneshë e madhe. fytyrë hyjnore. vargun e 4 në 5rrokësh. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. i pafat‟‟. KORI II Me motiv autonimik.Me epitet si : Afërdita e amshuar. kishte një vajzë. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. 15 . o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë).r. të cilën e quantë. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . Bijë e një aristokrati. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme.

. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. Tragjeditë e para. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. për nga vlerat . shkon në Sicili. 525 p. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia .gjeni i tragjedisë”. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . biri i Darit. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. V-Ivp.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). njihet . Një ditë duke ndenjurnë fushë. në moshën 40 vjeçare. ndërsa kori këndontë këngë lirike. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. i largohet legjendave. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. Korifeu. Orestina”. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. dhe kështu vdes Eskili.Eskili Fazën e let.. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. VII-VI p. vdes në vitin 456 p. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. ku merr pjesë edhe vet.baba i tragjedisë”. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. por mbështeti demokracinë.r me prejardhje aristokrate.e. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane.e. tragjedia e parë Persët. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke.e. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë.e.. Dari flet për humbje të mdha.

Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. ndërsa komedia nga këngët follike. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Vdiq në vitin 388 p. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det.Kleonit. zbuti kafshët etj. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. prej 44-50. Zeusi e angazhoi Hefesin. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. të dëgjojnë.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. shoqërore e kulturore. Komodia.e. fjala komedi nga gre. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy.e. të birin.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu.r në moshë të re La një numër të madh komedish. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. perëndinë e zjarrit.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. sot njohim 11 prej tyre. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. Subjekti. që të mos zhduk racën njerëzore. Prometeu lidhet për shkëmbi.

Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. në atë skllavopronare.r vazhdon deri më 476 p. konsiderohet si Homeri romak. në rolin e gjykatësit.e.r . III. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. të heshtur. romake. ku secili mbrohet me kundërargumente. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. me rrecka. zhvillohen himnet e kultit. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. zhvillohet nëpër dia periudha. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. greke. shkroi 6 komedi dhe Katoni. Tribali. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. gojëprishur e çalamnë. Herakliti. në kohën e helenizmit të let.e. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. II. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. fjalët e urta etj. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. të fundit të republikës. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. epokën e let. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. këngët e vajeve. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. me fytyra të mbuluara. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. në atë klasore.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. Letërsia romake. emrin Terqyqari (Nefalokokijati).e. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar.e. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. Posejdoni. Let. por edhe poetin e varfur. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke.e.r . c) Periudha e shek. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. republikane që arrin derin në vitin 30 p.llogaritet si histogra e orator. konsiderohet si vazhdim i let. zhvillohet deri në mesin e shek. b) Periudha e shekullit të parë të let. II deri në vitet 30 p. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. Eniusin nga Kalabria italo-grek. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . romake. dueli përfundon me fitore të Eskilit. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale.r . Koha kur formohet polisi antik. këngët triumfale. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. III p. Tema: Problemin e kritikës letrare. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. fillon në mesin e shek.

elegjive retorike et.e. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Punoi si avokat. dhe filloi të merret me poezi. I deri në shek II. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Apuli etj.e. zhvillohet nga shek. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. apo më të shkurtra. por për shkaqe objektive e la .r deri në vitin 14 e. Marciali-me epigramet. koha kur sundon Augusti. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Katuli. kur shkatërrohet perandoria romake. paraqitet publicistika. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit.r në Mantue. këndoheshin këngë për dashurinë.r. Horaci. Aula Geli. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat.e. Plini i Ri-orator produktiv. romake. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. II e deri në shek V. Tit Livi orator e moralist. Më të njohur janë: Petronie-prozator.retorika. c) Letërsia e vonë romake.e.poet i shquar i epigrameve.satiristi më i madh i kësaj periudhe. Nga shek. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . V let. Fedriefabulist.Italia Veriore. Kuintiliani-retorist. Letra miqve. prej viteve 30 p. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. romake kalon në letërsi romake mesjetare.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. . Nga një familje e qytetarëve të lirë. Tibuli-poet i dashurisë. G Gjat shek. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. Atika etj. Vdiq në vitin 90 p.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Ovidi-poeti elegjiak. Juvenalisatirist. Ishte nën ndikimin e Teokritit.

Butrint. të cilës ia kishin vrarë burrin. Eneu e merr rolin e Akilit.talike.depërton në botën e nëndheshme. ajo si flet. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. i cili vritet. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. gruan e Hektori. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. e takon Didonën. Sicili. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. blegtoria dhe bletoria. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. kur Eneu lufton kundër Mezencit. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. Rrugës për Sicili. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. bie nga shkëmbi. grua mjaft energjike. takohet me të atin Ankizi. Këtë qytet e krijoi Didona. Eneu zbretë edhe në Kumë. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. Didona bën vetvrasje. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. lufton kundër Mezencit. ashtu si Hektori nga Akili. Eneu bën dyluftim me Turin. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. pemtaria me vreshtarinë.Iliadës. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. Sicili e Romë. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. në prani të elementeve mitologjike 20 . Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen.

Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar. nuk ka kulturë.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane .Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si . . Perandoria Osmane .Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori..Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.Ajo ekzistoi 3 vjet.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .. Bullgarisë dhe Greqisë.Kjo letërsi fillon me poemën .në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra. poemën Këngët e Milosaos.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.popullor.kulturor.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë ..politik dhe kombëtar. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.ekonomik. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe . shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.kultura. vetëdija e ulët kombëtare.. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës . shkruar 1846.Këtu përkundër që u fuqizuan . Sërbisë ..Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.. për mjerimin politik.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902...Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave. ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë..përpilimi i platformës së qartë.. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë .heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 ..nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX..përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .

Gj.në Egjipt dhe në Sofje.Më 1848 J.VEPRA DRAMATIKE 1.rrah tema filozofike.në Blinisht(1639)..ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra. I shoqërisë .Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit. figuracion dhe metrikë nga folklori.Papa K. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.Vreto.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.Vasa . P..D. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Poema epiko-lirike Serafina Topia .në Pdhanë(1638).Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.tragjedi 1846 22 . peizazhiste. 1839.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.më1834 .fetare .Numidët .pasi u lirua ishte shum i varfër. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.më 1897 A.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .erotike .Kemi përdorim të alfabeteve si .në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789..u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Napoli .1836.Naço revista Shqiptari.I stambollit i shoqërisë .Bashkimi‟‟ .RADA 1.Negovani.de Rada në Kozencë nxorri revistën . J..M.i kundërvihen realitetit.Konica nxorri revistën Albania.Rada me titull Arbëresh i Italisë .më 1888 .u dënua me gjashtë muaj burg.lëvizja nuk pati sukses.kolgjin e kreu më 1883.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.Qiriazi-Dako.Napoli 2.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Flamuri i Arbërit‟‟ . romantikë europian dhe italian.Lexoi shkrimtarë antik .përmbajtje.DE.Qiriazi.I. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .më 1883 J.VEPRA POETIKE 1.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta . Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.. 1872 2..pastaj në Kolonjë .Lorekio në Itali nxorri revistën . Pogradec.Më tepër spceifizohet poezia lirike.shoqërore.së lavdishme.më 1897 F. 3.Qemaili etj.Logoreci..Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.S. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.Poema epike Skanderbeku i pafan .më1888 në Bukuresht nga N.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.filloi të mbledhë këngë popullore.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.Kombi shqiptar‟‟.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.

është dashnoe e zjarrtë.Rapsodi e një poemi arbëresh . 1894 4. largohet nga atdheu . Serafinës dhe Bozdarit. turkun .Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .Testamenti politik .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.1861 2.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .Tema është romantike .Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . 1898-1899 5.Parimet e estetikës.Autobiologjia . sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. dashuri ideale naj femrës . më vonë kthehet . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .ka dashuri konstante ndaj atdheut . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale.ëndrrat vajzërore. ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. pasi e vret një turk . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.përballon ndarjen nga dashuria e parë.vajton buzë detit.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme. 23 .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. Serafina është romantike .Serafina .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . Bozdari . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . për hir të dashurisë ndaj atdheut.2.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës .1866 3. dashnori i parë i Serafinës .Radavani është antitezë e Bozdarit. 1902.e torturon veten.tragjedi 1891 3.VEPRA SHKENCORE 1. me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur. gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .Sofonizma.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.

dukuritë shoqërore-morale) . Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Himarë etj.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi. Kozencë 1894.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) .Il Canzionere albanese‟‟. ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak .Shkodër .Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .Shtohet galeria e femrave .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.XV. poashtu mblodhi këngë popullore. atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. shkencë . Mirditë. drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini . kishte krizë materiale . gramatikë . fabula . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . tragjiken e kohës së Skëndërbeut .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek.Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.Goneta një femër e dhembshme.Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.De Rada pasqyron të madhërishmen .. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .Dibër . simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen. vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .Vantisana princeshë turke . satira . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.Elbasan . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . si Krujë .

hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe..Poema .Poema .italisht. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Përmbledhja poetike..shqip.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2. koprracinë.italisht 2. gënjeshtrën.D.poemë.Bija e mallkuar‟‟ italisht . takimi me të birin .Ushtari shqiptar. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.llafosjen. I burgosuri politik . arratisja .Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.R 3.Drama .dialog të gjallë. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Guidhja e Kusari 3.Poema .Miloshini e Pjetër Shini.Kolluqi e Serafina.Virgjeria.Melodrama:Pjetër Shtertori.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .poemë . italisht .përtacinë.Përmbledhje e lutjeve .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike ..ndërtim të konflikteve. mirkuptimi në mes njerëzve. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.Miloshini.Gërsheton edhe idetë demokratike si .Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige. jeta e të burgosurit ..Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.1850 4. Përralla nga Ezopi 6.botuar më 1848.Romane:Sofia Kominiate ..Malia 4. 1858 5.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip. Fjalor italisht-shqip 7.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.Drama:Sofia.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.Romani . këngëve liturgjike .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Novela:Panaino e Delia.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen ... Mënyra e botimit:Pjesërishtë . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .1. Gërsheton idetë romantike si .

bareshave. traditat.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve. vallet .besnike) Miriani .Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .xheloz. Të ndërfutura:këngët . b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).e çiltër.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.ritet familjare.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Miriani shqetësohet tepër.i dashuri i Emirës Gjergji . 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.blegtorëve.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). Personazhet:kanë tipare romantike Emira .Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv. 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.intrigant.e sinqertë.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).

Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .frëngjisht. Më 1883 emërohet guvernator në Liban. frengjisht 5.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare.Vëllimi i poezive . Vepra I. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë.Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.III. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.II.E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) . Tema : universale .Trëndafila e gjemba‟‟.MORI SHQYPNI . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . përçarja kombëtare dhe fetare .Pashko Vasa .italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.. Vretuan etj..Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.Burgimi im‟‟.figuracionit/ 3..italisht . së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. i strofës .Romani autobiografik .Poezia . Veprat e Pashko Vasës janë : 1.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit)..Romani .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve . për atdhetarizmin .IV .(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik .. sundimin mbretëror . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . frazeologjisë . 6. për problematika.Mori Shqypni . poshtërimi familjar ..Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran). degradimi e turpi.... 7.vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut . pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .Bardha e Temalit‟‟(1890). sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.

Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë). Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 .. Luli . për zakonet). Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. Pashai i Shkodrës .por në linja të kundërta. Jak Kola. Drandja .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht.Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh . i martuari me Bardhën.Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë.Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë.ANALIZA E ROMANIT .Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Osman Pasha . e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .

dashurohet në e parë. 1.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore . ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve. edhe ky niset në luftë për zulm e varr. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.Disa poezi‟‟ 1847 2... Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut)..BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Veprat letrare 1.Në Palermo kreu edhe drejtësinë.Poezia e gjatë .Poema .Poema romantike . Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian..Vepra shkencore : 1.nisen në luftë për.dashurohet në e parë .Përmbledhja .Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe. 2.Të zezat tona‟‟ 1870 4.. 29 .Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.zulm e varr‟‟. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.Topografia e Palac Adrianos .

. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë.Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .Zulm e Varr‟‟. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. 30 . Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. Aktivitetet: 1848. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës).Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet . Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve .Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë.Mara – e dashuruara në Nikun . 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore .Kur u kthye jetoi si një i varfër. folklorin.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij.Lufta e Valkalit‟‟. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil . Zefi vizitoi Brazilin .mbirja e pemës.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.zakonet. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër...Lufta që përmendet është . Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.

1883 – botoi përmbledhjen .për të ardhmen e arbëreshëve etj. . dashuri ndaj atdheut të të parëve .Flamuri për të është sikur nusja.Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.Zotit‟‟ .. Për vdekjen e Pjetër Irjanit. .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes .. ..KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian.poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.vatra na thërret‟‟...Ushtari i kthyer‟‟. 1893 – botoi baladën në italisht . të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. sidomos me formimin e saj intelektual .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.. Bubullima .shkruar 1860 . me pozitën e saj . 31 ..botuar 1860 .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve. optimizmin . akuza nda padrejtësisë etj. Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. flet për fatin e atdheut. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. flet për luftën çlirimtare të Venedikut .Për lirinë e Venetisë‟‟. në Buenos Ajres . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon.na la pa mëmëdhe‟‟. 1898 – botoi vjershën .Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : . luftë që e kish pritur gjatë kohë .Ditari‟‟.Për lirinë e venetisë‟‟.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . protesta . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik. poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan . 1897 – botoi poezinë . . gëzimin . 1860 – shkroi poezinë e parë .. .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur).Rrotullupë‟‟(vrull) . ...Detari‟‟ .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟..Zonjës Elena Gjikë‟‟ ...Rrotullupë‟‟. flet për ata si Xhavella . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .. ish në moshë 16 vjeçare..

Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. lind në kontaktin e parë . me helme. . trauma . anglishtja e italishtja. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . bir i Halit dhe Emine Frashërit. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . me një vazhdim deri në finale . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .Kujtim‟‟. lektisje . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit.vetmi .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.Dashuria e Serembes është dihotomike . Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . dhembje ..Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. dhe me një përfundim të hidhur ..Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit.ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar.Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. Sarandë . ky kontakt ralizohet në kishë . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. poeti e paraqet portretin e vajzës .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟.Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se .Zosimea‟‟. gjimanz mësoheshin frengjishtja . Për sa i përket dihotomisë së parë . psherëtima .gaz-psherëtima.Kthehet dhe punësohet në Berat . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën.Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. në kontraste si gaz-vaj.. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . Viziton 32 .N. greqishtja e vjetër .. nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit . 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . kontaktin e parë .

.atdheu‟‟.Prej 1886 do të botojë në shqip. erotika ..vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟..shkruar në shqip. Shqipëria .Shpreh‟‟.Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Tema .1884.Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.. .Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.. Poezitë me motive atdhetare janë: .Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën. Tradhtarët.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.Shkruar në gjuhë të huaj. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.përkrenaren e Skenderbeut . filozofia .atdheu‟‟.. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.Ai beson se .Për se?‟‟.. .Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve . historia .Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .Dituria‟‟.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.Shqipëria‟‟.(arsimimi). Korça ... ..atdhe‟‟ . ..1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese. . .Motivi i kësaj poezie është i ri . 33 .si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin ..Gjuha jonë‟‟. Shpreh .Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare...Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .Drita‟‟ më vonë u quajtë ...Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.1887. Për se? Gjuha jonë .

sytë ..Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një . flokët-dritë qiejsh). atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. kraharori .(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij). mallkimet. pulpat .vendin . shpreh botën intime të Naimit.. emrat e popujve etj. stopani . lektisja .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria.Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë. shtërpari . për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut..balli-hënë..Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.Bujqësia ka të bëjë me bujkun ..Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar..Tema është historike. këmbët .Bukuria‟‟. emrat e personazheve .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.Poema është një epope për Skenderbeun.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare. 34 .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha . pamja e fytyrës.Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. fushat pjellore . llërët . identitetin. ..Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare.Gërshetohet miti . .Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit).kohën.. botës psikike . viktimizimi sesa gëzimi. gojëdhënat . faqet.Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria . shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një . toponimet . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .ska asgjë të përjetshme .Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi . humanizmi dhe fizikumi. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . Anatema e kësaj poezie është . Poemat me motive atdhetare janë: .lutjet .Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.kënaqësia.Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.apostrofë e madhe‟‟. tradhtarët e pabesë. balli . qëpallat .. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Për Naimin ka rëndësi ..jetë ideale‟‟.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht.Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria.bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.trupit . baresha me llërët e përveshur .lumturia që sjell dashuria e kontaktit. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟. plaga . . pemëtarinë .Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore. bimësinë .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se ..Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin.Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟..Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti..Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Bukë e mëmëdheut zëntë .

Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.Filozofia e Naimit ka dy burime.ka simbolikë të : krijuesit .Fjalët e qiririt‟‟. .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm. pas të mirës vjen e keqja..shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij. lumi . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. bilbili ..(sipas aspektit filozofik). karakterit .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . bukuria e qiellit . prirjeve .Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. reja .. pas ditës vjen nata .Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut ..Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . . 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare. humanistit dhe filozofit.temperamentit .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. me atë se bota është pa krye . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . fenomenet e funksionimit të natyrës . arsyen.Qielli‟‟.ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. malet . kaltëria . ai impresionohet nga yjet . Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? ..Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.Qershori‟‟. gëzimi-dëshpërimi . ringjalljen e natyrës .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë.(sipas aspektit poetik dhe personal). i dha mendjen . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p.Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.. 2)Natyra dhe ligjet e saj.Filozofi‟‟. fushat .poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . .. 35 . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . të folurit . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟. 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. pa fund dhe pa anë. . .Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? .sh pas dimrit vjen pranvera . dëshira – dhuna .. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike.Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili ..Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. emocionet .

1900-profesor i gj.Hora.Teutës.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë. 36 .Sicili.Libi. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”. 1874.antike në “Garibaldi”. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. 1890-diplomon në drejtësi. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.të mesmen në gjim.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850.u internua për 1 vjet në Tripoli. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.emërohet docent i let. 1871-shkon në Stamboll. Në këtë traktat.veçoria gjuhësore faktet historike. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.Stamboll.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale..Kristoforidhi etj.Osmane dhe konferencën e Berlinit. Bashkë me P.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri. 1878-boton gaz.studion let.Napoli.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.projekton të ardhmen e Shqipërisë.të mesmen dhe universitar të zhvilluar.shqipe në Instituin Oriental. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.Pirruas etj. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK . Dhe let.Frashër. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar. Vdiq:1904.

M. 1900-Te dheu i huaj(poemë). gjithnjë e më pak respektohet traditat . Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin .Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike).italisht).Mesazhi i kësaj vepre është : . 1901-Këngë popullore shqiptare. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. 37 .Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës.italisht). Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.... ritet fetare .ndjenja etj.TE DHEU I HUAJ’’ Poema .Topinë . Këthimi(poemë). Ali pashë Tepelenën . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike).Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.Poemës i mungon subjekti. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe.Versi(përmbledhje poetike. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili. ritet familjare .Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike.mendime. Gj. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . ANALIZA E POEMËS .1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve. Mino(poemë lirikë). 1894-Kënkat e luftës(poezi.gojëdhënën e Rozafës . Skenderbeun .Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?..Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. Bushatasit . Vdes:1927. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. Rrethimin e Shkodrës. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .Napoli.

kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917.. Njihet si poet.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore. 1939-Scodra(poemë.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. .Shkodër. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. 1928 – Lissus (poemë.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). Familje: të varfër. shkruar në moshë 21 vjeçare. 1932.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.Shkodër). 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër. Në rrafshin simbolik . 1936-Dromca toponomastike.1930 – professor i shqipes në Shkodër. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.. 1942-Fjalorth i ri.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.Shkodër). Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër. 1908.studiues i gjuhësisë folklorit.Leiden. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.Me 38 .a çilë kafazi‟‟.Shkodër)..Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .gramatikës.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. Vdes: 1937. 1884-47.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.Poetët e mëdhenj të Italisë.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .historisë etj. 1934-Shkollë e jetë(antologji.Vjenë)..Shkodër. 1937-Lirija(poemë.Shkodër).BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.

Simbolika e kësaj ëndrre është .Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga..I tretuni‟‟. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. Zogën dhe nipin.. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste.jeta vazhdon‟‟.. lufton për ekzistencën e familjes.Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .t.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.Nëna e kësaj vajze është Lokja.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim .Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër.Poema ska koncept kohor. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit. moliset .sh njohja e të rinjëve .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar.. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. dallëndyshet .pas dimrit vjen pranvera‟‟ .th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike). zymbylat . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit). martesa . Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .shpreh mallin e autorit për atdhe. në të dytën vendi ku ka mërguar . poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. zogjtë janë Zoga dhe i .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon . në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për . Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si . 39 .Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes. 2)Zoga dhe 3)Lokja. . zgjoi i bletëve .Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.kthim në vendlindje‟‟..Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .

Lissus‟‟.Shkodrës.pastaj shkon në Egjipt.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria . 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore. ..Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve . 1919.Z.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. Vdes:1930.. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike. .Gjirokastër.Sheper të Zagorisë. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh. Shkollimi: fillor në shkollë greke. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.. .Stefani.Aleksandri. të Venerës dhe Afërditës. 1893-kthehet në Kavallë.ÇAJUPI Lindi: 1866.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale. Lissus dhe Shkodra.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).i përkushtohet Lezhës .kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .Helipolis.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë . Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri. të mesmen në kolegj fetar.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.(në tri tingëllimat e fundit).Liria‟‟-shkruar më 1901.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit..Kajro.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Në këtë vepër dominon historia. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟. Familje: fshatare.. 40 .Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. 1912.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit..thotë së gruas. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).E.shpreh luftën kundër oportunistëve.S.Gjika etj.letrare nga Th.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.DRENOVA Lindi: 1872.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).Mitko. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.konformistëve .Albania.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte.urimeve dhe përgëzimeve. 44 .emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.demagogëve.Bukuresht.. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.Drenovë.idealist shqipëtar (artikull. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. Vdes: 1947. 1901.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. 1925 – Naim Frashëri. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve. 1937-kthehet në Shqipëri. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.Graz).boton poezinë e parë te rev.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri . Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.Komedia . 1885. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. Punoi : 1912 . 1930 – Robëria dhe liria(artikull). Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.Gurakuqit.S.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.

erotik .Në mërgim‟‟ .. . faqet si dardhë. përkundër . kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.Mall vëllazëror‟‟ .Mallëngjim‟‟ .shpreh dashuri fatkeqe. ishte në pozitë inferiore politike .Lulëkuqja-Shqipëria .Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Ballada e bariut‟‟.. të bukur etj. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore. sociale dhe ekzistenciale.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.Flitet për përgjërime..që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.Në këtë shembull kemi poezitë .buzët ngjyrë trëndafili. fletët-shqiptari .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme)...të parealizuar.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri. serbëve .Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Në këtë shembull kemi poezitë : .Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar. romunëve .turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.Letër prej katundit tim‟‟ etj. pozitë inferiore sociale .. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 . dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve..oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. me pozitë më të lakmueshme politike .lektisje.Këngë bashkimi‟‟.por përshkruan bukurinë e tyre. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore...Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit ..ndërsa trimi sytë si zjarr.. peisazhist dhe mediativ.Përshkruhet bukuria e jashtme.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .Ëndrra e lot‟‟. .p.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim. .shtatin e lartë .Në vëllimin e tretë ..sh vajza ka gushën e bardhë .

Ëndrra e lot‟‟ me titull ....të stinëve.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve. në ..kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.erotike.. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.sh në .por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës..luleve.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.Vallja e jetës‟‟.Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.kohës me shi.të pavërtetës etj.letraro46 .Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Mendime‟‟ .. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Psalme murgu‟‟ me titull . të vendlindjes.të perëndimit të diellit. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.. vuajtjet dhe mundimet etj.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.të keqes.morali etj.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën..Psalme murgu‟‟ i quan .. gëzimin – dëshpërimin .Rreze dielli‟‟ i sistemon si .Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Mendimtare‟‟ ..Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.Këngë fushore‟‟ në .Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh ..Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .Lumtësia‟‟.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Ngjyra ylberi‟‟ .Ëndrra e lot‟‟ si ..shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore. në .. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.Lumtësia e shpirtit‟‟.Natyra‟‟.Në ..shpirti.Rreze dielli‟‟ me titull .Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit ..vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .vdekja.prejardhje mbretërore.Vërtetësia e gjërave‟‟.. i realizon të gjitha dëshirat . ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.të ylberi.. në . nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes..Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .një dite prilli e një muaji etj.Edhe këto poezi janë të veçuara p.

De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.Gostia (vepër e papwrfunduar).Spanjë.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.Rable.Gjermani. në Angli Shekspiri.Jeta e Re (vepër poetike).dramën.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare. ish deprimuar .kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje. 47 .stigmatizoi hipokrizinë fetare . 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike). Familje: intelektuale dhe tw pasur. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.u nënshtrohej dogmave fetare .zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. Rafaelin etj. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.artistik. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .F. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .fiziologjia. humanizmi kërkonte një njeri të ri .në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore..busolla etj. e ndiente veten të pafuqishëm . Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale . Monarkia (traktat politik).Xh.Në art e kemi Leonardo Da Vincin .epike.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.komedinë dhe tragjedinë.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.Shqipëri etj.zoologjia.Sokrai. Vdes: 1321. politike dhe ekonomike . në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .Bokaçio.prozën.Virgjili etj. Mikelanxhelo Buonarotin .Firencë.Holandë. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. 1304. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Ovidi. në Shqipëri Marin Barleti.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.një ideologji të re . V.anatomia. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.U paraqit në shek XIV.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Aligieri .Angli. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Petrarka.botanika. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.në Francë F. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.poemën.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë.morën nga antikiteti stilin.Në Itali ishin D.Ravenë.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .Ronsari . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.

ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. rrethit të nëntë(4 breza). përjetimet. me drejtim nga lartë posht .Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri .Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. rrathët koncentrik.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete. sa vijnë e ngushtohen . rrathët sa vijnë e zgjerohen .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. kurse në Purgator dhe Parajsë . nga filozofia e antikitetit . të moralit .Poeti nga 48 . me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe. vepra ka 100 këngë. 2.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.meditimet janë të njeriut të kësaj bote. 4.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. Në rrafshin 1)mistik-religjioz .Është e shkruar në strofa tercina .Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.Secila pjesë ka 33 këngë.Ngjarjet .Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. filozofia bashkëkohore. 3. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .pa i kursyer shtresat e privilegjuara.Ky udhëtim nis me Ferrin .rrethit të tetë(10 breza). është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . Purgatori dhe Parajsa. bashkë me këngën e parë si hyrje .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. bisedat .Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet . me drejtim nga poshtë lart.Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia . është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza).Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.

Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia . apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.kuje.Në purgator pastrohen shpirtërat. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .zymtia.vaje.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.grykësia dhe epshi. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar. Bonificin VIII.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Parajsa ka vetëm tre rrathë.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët. prej ku buron dashuria.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.ulërima.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Virgjili është simbol i urtësisë. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore . kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo . i cili më 1300.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.Purgatori ka shtatë rrathë.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.smira. Platoni .Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë. Sokrati . dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.idhnimu. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .përmes pendesës.gjithësej nëntë qiej.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.

të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. ruajtja e nderit . me helmetë .Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.Kishoti. pëson në bujtinë .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. me divat .Nis me atmosferë të rëndë.Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake. mburrojë .të sigurojë veshje .Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. po ti shpëtojnë të munduarit .Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII . studion në Vitenberg të Gjermanisë. dhentë si ushtarë . intrigat .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika. për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).Tema e veprës është . gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . lëndohet nga flatrat e mullinjëve. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . me dhentë . Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake..Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. meditime filozofike.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . po tu ndihmojnë të doptëve.stil të përsosur dhe përjetime estetike.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.Cezari ka tiparet e një mbreti .Konsiderohet roman antikalorsiak.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Kemi konflikt brendafamiljar .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti).Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . me shpatë . të burgosurit si kalorës të shtypur .. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.I ironizon . rikthimi i fronit mbretëror .të zgjedhë dashnoren e tij . hipokrizitë etj.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. parodizon romante kalorsiake.

fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë. i përgjigjej monarkisë së Francës. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.fabula.Trashëgon kultin e antikitetit.E dashura tmerrohet .Shkollimi:iloor në vendlindje.Formon trupën teatrale.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.epigrami.(Klaudi).1643.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën . stimulonte me shpërblime .Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.Pseudonimi : Molieri. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti. veçohet Nikolla Boallo.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .oda.tituj.ofiqe. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin . të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.epopeja. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin . Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.Luigji e forcoi pushtetin qendror . babain e Ofelias (të dashurës së tij).me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes. i mblodhi në oborrin e vet . se fsheh dot reagimin e vet.Paris.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve. të lartës dhe të ultës . BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622. dekorta.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre . veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.princërve.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.ai rriti autoritetin e vet .kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.të mesmen në shkollë fetare jezuite.Ata bënë seleksionim në artin romak .lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.koncepton norma dhe rregulla të reja .satira. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.

Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.Punoi: si actor.Fëmijët me gruan në e parë .Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .-Tebaida(tragjedi).1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .1658.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.1670-Berenisa(tragjedi.Vdes: 1699.1664-Tartufi(komedi).1665-Aleksandri i madh(tragjedi).1665-Don Zhuani(komedi).Orgoni .temë nga historia greke).1669Britaniku(tragjedi. 52 . një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.regjisor dhe komediograf.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.temë nga historia romake).Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .Ferte-Mion. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.nuk varroset solemnisht.1670-Borgjezi fisnik(komedi).temë nga historia turke).pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.porn ë fshehtësi të madhe.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.njohu jetën e popullit.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit. më 12 maj 1664.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.1666-Mizantropi(komedi).Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).Lindi:1639.Sofokliun.greqishten lexonte Homerin..1667-Andromaka(tragjedi).vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.pasionet dhe karakteret e njerëzve.Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar. Don t‟ia japë vajzën.1668-Koprraci(komedi).Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.1662.1661-Shkolla e burrave(komedi).kthehet në Paris.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.Shklollimi:shkollë fetare janseniste.varroset në Port-Royal.temë nga historia romake). por nuk mund ta kundërshtojnë .Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.Francë. dhe gruaja e dytë .1665-Ndërgjyqësinë(komedi).Tema e komedisë është .Shkolla e grave(komedi). Krijimtaria letrare e Molierit.Në shtëpi kthehet qetësia.veset.Vdes: 1673.lë trupën. Elmira .1677-Fedra(tragjedi).Kleanti .1672-(Bajaziti .Dorina .Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze..Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës. Damisi dhe Mariana .

.Si student shkroi poezi.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .Osianin. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.vërtetësia e ngjarjeve .Efigjenia në Tauridë‟‟ .. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE . në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj. gruan e Hektorit .stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .. i cili ishte simbol i heroizmit .Egmont‟‟ – dramë .Hektorin e vrau Akili.djalin e Agamemnonit .Në këto lëvizje flitej për Biblën. tragjedi .Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës..Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Homerin.. bijën e Helenës .Fausti‟‟ . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.Prometheu‟‟ . viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish ... që një ditë të martohet me të. Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Si personazhe kemi Orestin. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.Aty gjeti një lëvizje .Hermani e Doroteja‟‟ 53 .Gjeni të egra‟‟.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Hektorit .viktimizimi .Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Shekspirin.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).poetika.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint. dhe Andromakën . birin e Akilit ... Pirron .në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore. Hermionën ..

Fausti dashurohet në Margaritën .Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.Fausti hap librin e Nostradamusit..Më vonë për të shkroi Lesingu .ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).Fausti i dëshpëruar.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).mjeksinë. pas Gëtes Henri Hajne etj.shfaqet Mefistofeli.filozofinë.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI. monologje.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit. në Lajpcig .Tragjedia fillon me monologun e Faustit.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë. futi frikën te njerëzit .Tragjedia nis me Kushtim .afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.Tragjedia ka .Holandën .përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Ai shëtiti Gjermanin .Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë. sidomos te princërit .stile të ndryshme etj.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .poezi lirike.fshatarët e përshëndesin.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .teologjinë.astrolog e magjistar.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit. Zvicrën . për mrekullitë dhe pushtetin.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.analiza psikologjike. kjo e bën 20 vjeç më të ri. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës. Italinë.meditime filozofike .Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .këngë korale.shqipton një lutje magjike .Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin. gëzimeve të jetës por doktori spranon.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës. i kujtohet fëmijëria.drejtësinë.vdes i lumtur. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij. bëri shum mrekulli . kafsha kthehet në fytyrë studenti.

Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.kish temperament eksploziv.Ëndërr‟‟ .Malti.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.Errësirë‟‟ ..Orët e prehjes‟‟ 1807 .Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .Viziton Portugalinë .Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.epitete.në Albred .zhurma e jetës .Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Dy këngët e para kanë parathënie. përmbledhja e parë me vjersha ..i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit. .të mbyllet në vete pas .i ri i ngopur nga dëfrimet..G. hero romantik.Spanjë...Letra Augustës‟‟ .Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.zëvendësimin e lirisë dhe 55 .Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë...Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin ..unit‟‟ të vet. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.BAJRONI .Poema fillon me Haroldin.Nusja e Abidos‟‟ .Gjauri‟‟ . largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit..Greqi.Nga Zvicrra kalon në Itali. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.pyetje retorike.Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Është ditar poetik i Bajronit. pastaj Spanjën .Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.në dhomën e Lordëve.Kish të ëmën zemrake.Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin. Rusonë..Më 1812 kthehet në Angli.kënaqësitë..Turqi dhe Shqipëri.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 ..Strofa për Augustenë‟‟ .Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.eksklamacione...Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.Pirrati‟‟ . .Më 1809 u largua nga Anglia .Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.historinë e vjetër atë të Lindjes. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste. nisi turne për në Portugali.

Lirisë‟‟ .Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore. kulturor.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.Dante.Begjikën lumin Rajna.Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve. aspektin moral .Galileut.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë ..Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .fatin e mbrapshtë grek . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.me padrejtësinë. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria ..veshjet.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.mësoi frengjishten.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Tasos etj.liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Petrarkës. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.Bokaçio. e dalë nga populli.Haroldi viziton Albulenën.Mikelanxhelos.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .Çadajeviç‟‟.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Flet për këngët . Ali Pashën.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi . preardhje fisnore .Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Shëtit Alpet . në Stamboll.. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Shkroi poezitë . . Kadizin .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit. del në Bosfor.Viziton Greqinë . internohet në Mihajllovsk më 1824.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër. vallet .Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .këngët(tamburxhi. qytetin e vetëm të lirë.Ciceroni. Himarën . u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .njerëzit me të gjitha komponentat..Prej 1820-1823 qëndroi i internuar. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha . bijës së tij Adës.Viziton Andaluzinë .Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore. psikologjik . virtytet e popullit .U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.përshkruan bukurinë e natyrës. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.U këndon humanistëve si Rusoi.lexoi letërsinë e klasicizmit francez. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. një femër pa emër .Viziton Seviljen ..pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo. konkretish Janinën .dhunën.tamburxhi).Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Volteri .Shpirti revolucionar nuk i pushon .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën. Morenën . folklorik .

.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .Lenski.shtron n. kodrinat .Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit .lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror.shkatërrohet psikikisht.ushtima e mullirit që spushon .shkollën e kish vend dëfrimi e loje.paraqet poezi peizazhiste.si fëmijë u edukua nga mësues francez.shpreh mendimet e reja progresive.kalonte jetë mondane . narracionit të shkrimtarit . të zbrazur e plot dëfrime.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.Mbrëmje dimërore‟‟.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Pushkini mbetet poet i dashurisë .mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.P. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë. ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.Bjelinski .në moshën 18vjeçare.. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen . përshkrimeve të natyrës . digresioneve të ngjarjeve.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë . konservatorizmi. ku sundojnë tmerret . ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik. shoqëror . tufën e dhenëve. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.jeta ruse .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. asaj provinciale .Vdiq si 38 vjeçar.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.brigjet .Kernës‟‟.ndër poezitë e para. kupton se ska talent. me brenga e mërzi . erotikës dashurore . llahtaria . kujtimet e mbuluara nga një mjegull . të zymtë e plot andralla.Poezia ka qartësi të madhe .mi.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. shprehje poetike.. valza mbi liqenin e qetë.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare . për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.ndjenja të sinqerta etj. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 ..Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm. studiues i thellë i veprës së Pushkinit.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur . .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete . analizës psikologjike të personazheve ..lexon vepra .Tatjana.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .sgjen dot motive. livadhet . griplan me kopshtijet .ia ka kushtuar Ana Kernës .Onjegini. një jetë tërësisht e zbrazur. gurgullima e rrëkeve.Tema e romanit është ..A.. v.. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .erotik dhe peizazhist. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . merret me poezi..Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .Liria‟‟.

Soditjet‟‟ . e ëma grua aristokrate rojaliste.krijon miqësi..të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia. .Legjenda e shekujve‟‟ .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.dashurohet në Tatjanën .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III. vepra e parë .Ernoni‟‟.Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Historia e një krimi‟‟ .Spanjë dhe Itali..Francë lindore Familja:Intelektuale.Katedralja e Parisit‟‟ .nipi i Bonapartës. . pas revolucionit borgjez. vajzë me virtyte të larta. i ati general i Napoleon Bonapartës . largohet nga qyteti .Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Tatjana dallon nga Onjegini .bën dyluftim me të dhe e vret..Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .Kromuel‟‟ – dramë . tregime .. me përralla .njihet me Lenskin . roman 1831 ..Vepron si romantik .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË ..dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij . roman .formës letrare. është e rritur në frymën e traditës popullore .Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Njeriu që qesh‟‟.më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.trashëgon pasurinë . nuk u luajt asnjëherë..Si fëmijë jetoi në Francë .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë...Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. .Të mjerët‟‟ . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.pasardhës i tij.Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse .Napoleoni i vogël‟‟ . ... dëshiron të bëjë ndryshime.. i shfaq dashuri përmes një letre .. legjenda etj.Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson. djalosh ky me formim intelektual.I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.Ndëshkimet‟‟ ...traktat dhe manifest për romantizmin.Mbreti dëfren‟‟ .regjistrohet në kolegjin Kordie.

këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.Soditjet‟‟-botuar 1856 .. .Në poezinë ...Këtu kemi këto poezi .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ . . .Katër erërat e shpirtit‟‟.. realist .Arti I t..Mbreti i vogël‟‟... sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit.Shkruar më 1846 . Mbreti kriminel‟‟.Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.. . . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë).Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën..ka tri vëllime.Oda dhe balada‟‟.flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria . ..E vluara e trumbjetarit‟‟ ..Në poezinë ..Autori shpreh qëndrim antimonarkist .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.Legjenda e shekujve‟‟. ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit. kohën e vjetër . qenit gjysh‟‟ .. . Mbreti matuf‟‟ .. Poezia .. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore...poemë epike .Hygo tregohet romantik . ....Në poezinë . .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .. pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet.kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.Poezitë me përmbajtje demokratike janë .Legjenda e shekujve‟‟ ..Mbreti mosmirënjohës‟‟ .Doozi në gjumë‟‟ . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë...Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .Ndëshkimet‟‟.. Shkruar më 1885 etj. . ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi ..Mbreti i poshtër‟‟ . pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat. ..Mbreti hajdut‟‟ . .. Mbreti frikacak‟‟ ..epike dhe dramaturgjike.poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit . . Mbreti intrigant‟‟ .Fillon me poezi lirike intime.Mbreti ziliqar‟‟ .. monument i poezisë francize . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve . shpreh persiatje meditative . dy fronte markante . . Mbreti që zgërdhihet‟‟ ..ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike. . i ngra paradokset e kohës në nivel letrar.tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.Ndërgjegja‟‟ .Orientalet‟‟.demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.fillon me këtë vepër lirika intime. .Oda dhe balada‟‟. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj.Mbreti i dyshimtë‟‟ ..Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor . .Njerëzit e varfër‟‟ . në këtë rast populli grek. . poezi e këtij vëllimi është .Ndëshkimet‟‟. Hygo dallohet si poet.Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve.me poezinë .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat . të mesme dhe të re..Orientalet‟‟ . Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.. . . ide kjo e paraqitur më 1850 .. . .

mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. ligji e dënon me burg . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit .Ka dy variante të romanit . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. i nënçmuar.ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . simpatik për lexuesin. e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. njihet me Mariusin . bëhet viktimë tragjike e romanit. Fantina femër e persekutuar . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . i cili kishte orientime republikane . kur vdes në vetmi . djalë i mbarë i braktisur nga familja . prifit me humanizmin e tij e pranon . kryetari i komunës Madlen e liron .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . Mariusi dashurohet në Kozetën . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël.Gravoshi .. Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje.Të mjerët‟‟ .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare .femër fatkeqe. vajzë ilegjitime . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë.ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës .Zhani është i dënuar me burg . por ai përsëri arrin të shpëtojë.Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . i persekutuar . dërgohet në burg . 60 .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . ai arrit të ikë nga burgu . lufton kundër monarkisë. njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. strehohet te prifti i Denjit . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .Zhan Val Zhani arrestohet .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Zhan Val Zhani është i burgosur . ia fal jetën policit Zhaver .Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. ndërron emrin në Foshëlëvon . dënohet si prostitute .botuar më 1862.shërbëtore.Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . i merr në mbrojtje qeniet e mitura . Murjeli. ik nga prifti .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . xhandarët e zënë hajnin .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij .

61 .

“Lector Jubilatus(1929Francë).Danten. Stamboll-1913. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).romanca. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.11-rrokëshin. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .02.romake e helene.himni.Gurakuqin).futurizmit etj.1894-shugurohet si prift. 25.tragjedia.Virgjilin.sofike.9-rrokëshin. Njihte Homerin. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.balada. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.fejtoni.”Illyricum”-Shkodër.trioleti.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.let.Osmane).hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.melodrama.romani.dënon duke qeshur).Fishtë të Zadrimes. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. 1899. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .Hungaria). Zbulohen koncepte të së bukurës. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.harmonisë. Athinë-1930.poezi lirike.zhvillohen format e prozes: eseu. “Ritterkreuz(1912-A.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. “Phoenix(1931-Greqi).studimet në Bosnjë. Bukuresht-1931.artikujt letrarë. Dekoratat :”Mearif”(1912-P.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.oda.komedia.strofa alkeike. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.klasike.simbolizmit. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.

nderi.Ali Pashë Gucisë. si : besa.besimi. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.”Dielli”-Boston.Tiranë. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.ku varroset në Boston.Harvard.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.Abdyl Frashërit.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar. 1914-Juda Makabe(tragjedi).Gjergj Elez Alisë etj.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet. 1897-1909 kohën e rev. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.Fishta si rrëfimtar aktiv. Shkollimet:mësimet e para në Konicë. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.Halilit. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.Albania.kombëtare.por nuk iu plotsua.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.Oso Kukës.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. 5 janar 1924.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.e refuzon më 2 mars 1924. II.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. 1878.Gonzaga (melodramë). 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore. Njihte rrethë 15 gjuhë.solidariteti.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë..shpreh kërkesat për let.Konicë.mirret me diplomaci.) 1909-jeton në Amerikë. 63 . Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.1929-Shën L.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.ndodhi e personazhë konkretë. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.vepra paraqet ngjarje. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.njëkohësisht drejton rev. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.1912. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.

fillim romani si sui generis).varfërinë.3 faqe shqip.Gj. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.gusht-dhjetor 1924-Dr. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.mjerimin. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. 16. 8.njeri intrigant.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. II.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht.11. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.ai ballafaqohet me paditurinë.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.08.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).1912-17. –shprehë mozaikun e kulturës. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.1 anglisht).apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.Bridge Comp. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe). përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.-Neë York.anglisht)botohet 1957 nga Mc.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe. 64 .dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. 1935-1939. III. Personazhet : Denisulla Sepia. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh).

Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit.Personazhët: Dr. 1960-Autobiografia(anglisht.artist në teatro. II.polici doganes. Vdes: 1965.Zylfikar agai.gjimnazin në Keshan. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.1937. Armiku I popullit-Ibzen(dramë). Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).dramë dhe publicistikë.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12.Ali Bibiu. Ministri Salemboza-tiran anadollak. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. Njihet si themelues i elegjisë politike. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.suedezja Ingridi.IV. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. 1947-Albumi(vëllim poezish).sufler.më vonë si diplomat e burrë shteti.në BRSS. Përkthimet:. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 . Otello-Shekspiri(tragjedi). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).Dhalla dhe Dr. Dr. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë).Harvard deri më 1912 .plaku marteshanas. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. Shkollimi: fillor në shkollë greke.6 janar 1882. Punoi si qerraxhi. Personazhë tjerë: Muhedin agai.Arifeja.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.nusja Vera. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.shkrim në prozë). ndahen në 2 pjesë: I.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.

Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.Mali Kokojka.revista shpërngulet në Bukuresht.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. 1942.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.1916.u rrit në Stambollë. 1944.konsull i përgjithshëm-Beograd.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). Hapi librari në Tiranë(mbi 20. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike.Botërore internohet në Rumani.1926-1929. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.pastaj në Angli. 66 . 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi. Poezia “Rent.trajton problemin social në Shqipëri.II. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.në Tiranë. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. Pseudonimet: Lumi Skëndo. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). Gjatë L. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. 1912-ministri i parë për punët botërore.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. 5 maj 1916.shpërngulet në Itali. 1908-1910. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.udhëheqës i Ballit Kombëtar.

1949.Vdes: 3 tetor. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi. Shkruar në formë të esesë. Naim Be Frashëri (kritikë letrare).Bukureshtit etj. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani.politike.novella dhe kujtime. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.61 faqe). Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll.menyra e sjelljes. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. Mid‟hat Frashëri.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon.Nju Jork. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.Sofjes. 1926-Kalendari Kombiar. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .shkollimit. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.pershkruhet atmosfera kohore. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. Kokojka. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).ku jipen të dhënat e jetës.

Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Ndjenjat të dashurisë L. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Vdiq : 12 nëntor. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit. 68 .vargu 6. Strofa është 4vargëshe.Shoqes dhe Vashës.1987.Pogradec.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të.P i shpreh ndaj Motrës. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. 2.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let.të mesmet në Athinë e Manastir. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre.10.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë.gojore dhe popullore. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë.Pogradecit. “Kënga”dhe “Po kthehenë”.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Familja: zanatcinjsh. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha.

përjetësia.prekjes. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.ministër.nuhatjet ndërlidhet me botën.Vlorë Familja:intelektualësh.përkthyes në Institutin e Shkencave. U shqua si poet lirik dhe satirik. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.njeriu.beun. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.greke për ti tipizuar personazhet.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.turke. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1. Përdori krahasimet. Vdiq:1966. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.ndjenja. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).liperbolat dhe fjalë turke.Motivi patriotik-në këtë pjesë.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht. 2.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.diplomat në qeverinë e Zogut. 3. 69 .arabe.me poezitë e tij i kritikon zakonet.sarkazmin. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.simbolet.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.fryma. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.again.hipokrizinë etj.moralin fetar.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.

Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”.Shkodër. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës.B. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.i cili kërkon mbesën për grua. Personazhë tjerë: nusja . 3.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.mjeku. II.Katër stina.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.1903. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin. Aktivitete:1923.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.thellëza.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.H.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. Analiza e poemës – Hanko Halla. “Vidi-vidi pëllumbeshë”. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.Faza e pleqërisë.prifti.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.Poezia “Hakërrim”. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.professor në gjimnazin Shkodër.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.i biri. H. Poezia e A. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. 1957-1973. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.sorkadhja). Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.Motivi i dashurisë . krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).harbuti dhe lajmëruesi.sekretar në Ministrinë e Brendshme.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.gëzime për të mbushur barkun. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.e Hercegovinë. Familje: patriotike. Shkollimi:1918-1921. 70 .me Anton Harapin.Maqedoni Shqipëri.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.

deri në L.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës). 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.prozator.1942-1943-kryetar i Inst.ndërsa te let. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.Rrustemit. 71 .evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.II.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.Petrarkën.Montin. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. Përktheu: poetët italianë si : Danten.përkthyes.kushtuar shokëve të A.II.Romë. II.poezia.dramaturg.fashizmi etj. 1929-Hija maleve(novelë). 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).të studimeve Shqiptare. Pas L. “Tregtar Flamujsh”.Botëror. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. Te tregimet: “Hija e maleve”. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.studiues letrar.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.Manconin etj. 1960-Shija bukës mbrume(roman). Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore.Tasson.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar. Vdes: 15 janar 1975.ilire të Arbërit dhe shqiptare. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. vëll i II-1935).i I-1932. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth). i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.

veprat e M.orator. 1943-Ago Jakupi. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.letërsi.ritmin.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). Në vështrim të krijimtarisë të L.Ostrovskin. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit. Studimet: filloren në Pogradec.Elbasan. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.Poradeci. Vdes:1967. -pas L. 72 . Pseudonimi:Dhimitër Pasko. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. 1942-në vendlindje merret me ekonomi. Punoi: në Min.II. 1944-Shënime letrare(kritikë).Gorkun.fjalorin dhe fonologjinë.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.M.Emineskun etj. Lindi: 1902.mesmen në Selanik.filozofisë së jetës dhe vdekjes. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare).teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.doktoroi më 1934). të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli.F.Tiranë.Pogradec. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare.kritika letrare dhe vepra origjinale. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.Bot.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.Poradecit. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.novela). Baltë nga kjo tokë(poezi).Noli.shtron problemin e afrimimit si poet. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.Gramenos etj.gazetar.

Mamicën. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. Vdes: 1965. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. 1934-Pirrua(tragjedi).fajit dhe veseve të këqija njerëzore. 1936-Diomedi(tragjedi). Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). Filloi me shkrime si student. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Zanfinës.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin. Tek tragjeditë.Akili). Studion shkencat politike në Berlin.mëkatit.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë.Vjenë. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës.zgjedhet anëtar i Inst. 1939-Abeli(tragjedi).Berat. 1931-Akil(tragjedi). Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre. 1931-Uliksi(tragjedi).të studimeve Shqiptare.Shkollimi:fillor në vendlindje.Zanfinës.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.mitologjia biblike(Abeli).se e ka ndarë nga burri i saj.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. 1935-Skënderbeu(tragjedi). 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.Burrel. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.Gjirokastër. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore. 1931-Aleksandri(tragjedi). Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Pirrua). Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. 73 .historia re kombëtare(Skënderbeu).vrasjes.

falënderues i vetëvetes. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).përfiton tiparet : pamëshirshme. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni. Shkollimi: fillorë në Shkodër. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.mirësisë është më i drejtë.urrejtjes ndaj dhunës.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit. 1934-boton shkrimet e para.1911.më e bukura pjesë e shoqërisë. 74 . 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).se u prekë nga tuberkulozi.solidar. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.skofiar. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).arsyeshëm për dallim nga Eva.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.1938. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit. Lindi: 23 tetor.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës.zemërgurë.Shkodër.mësimet i vahzdon në Tivar. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore. Eva.Itali.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re. 1937 dhjetor. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla.tolerant.Dramën e shkakton Kaini.Jezu Krishtin. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.në vlerësim të dashurisë.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Adami. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Vdes: 26 gusht.djalit më të vogël. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.niset për t‟u kuruar në Itali.xhelozi.si figurë është e ngurtë. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.Kangët e ringjalljes. Në të gjitha ndryshimet. Familje:tregtare.

Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.që akuzohen për hajdutë.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.Kangë më vete sjell imazhin e L. “Qershiat”.novela dhe tregime por i quan novelëza. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.bestytnisë 75 .martesat sipas moshave të papërshtashme. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.II. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. “Zeneli”.shqetësimi për njeriun e shtypur.botën etj. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.II.dukuri shoqërore të jetës patriarkale. “Historia e njënës nga ato”. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore.të mesmen në Normalen e Elbasanit.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .novella dhe romane.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.boton tregime. Vjershat: “A do qymyr zotni”.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.skica alegorike.Bot. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.temën e kurbetit .dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. “Puthja e cubit” . Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.martesave me pahir. Vjershat: “Rezignata” .si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj.për të bukurën etj. Cikli i tretë .në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. Pavarësisht dhembjes që krijohet.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit.Botërore. “Një refren i qytetit tem”.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. Cikli i katërt .përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.përshkruhet mjerimi i lypësve.

Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.qytetrimi borgjez. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.bixhozi etj. Personazhe tjerë : Afërdita.dashurinë dhe vdekjen. Veprat : 1929-“Kush duron .Gjenci.që kërkon zgjidhje të lumtur.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.Pola. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.Prindërit e fejojnë me Afërditën . Gj.Zonja P.trashëgon”.që shtypin pamëshirë të varfërit.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.novelat dhe dy romanet e tij. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.shekullore.dhe i jep përparësi të dytës. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit). 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.ndarjes së të rinjve.etj.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.shkrimi i parë i tij.Nasi..mediativ sesa konflikt aktiv.zakonet patriarkale.prozat.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.Z.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.martesat me para.pamfletet.anaalfabetizmi i femrës.

II. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. 1973-Vjersha(libra me poezi). “Dashunia”.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.-pas L. Sharaxhinjtë (poezi).1993.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. 1941 prill.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.të mesmen në gjimnazin e Pejës. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.20 këngë).1916. Para L. Letra birit të vdekun(poezi). Shkollimi:fillorë në Plavë. “Pisha në shkëmb”.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”.II. Vjershat: “Okupacioni”.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.të mbetura në dorëshkrim). Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. “Kushtrimi”. Me të dëbuarit(poezi).Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë. në te cilin punon Afërdita. II.dëshira për pavarsi dhe liri.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. 1971-Avsha Ada(libra me poezi).injoranca. 1981-Brigjet(libra me poezi). të armiqësuar vite më parë. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. 1966-Dita e re(libra me poezi). “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve.revistën “Përparimi”.në roman shpreh optimizmin. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë.Prishtinë. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. Vdes:6 gusht. 77 .studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).Plavë.

sociale.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.angleze. “Shqiptari këndon”.realismus që dmth. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. “Kukës i ri” . “Muzgu në qytet” etj. Këto vjersha. 78 . “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë. Panoramë e letërsisë moderne botërore. Vjersh : “Nata në Madrid”. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”. “Avsha Ada” etj.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. “Edhe na njerëz jemi”. “Porosia e nanes”.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.realitet. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. “Në natyrë”.franceze.rrugaçë.lumenjve. Psh. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. “Atdheut”.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. “Vejume” .brengave të njerëzit e varfër. Lirika peisazhiste Sipas tij. “Butrinti”. “Dashuria ime” etj.Vjershat: “Ashtë ditë”.historike. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb.bjeshkëve etj. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.lokale nate etj.të cilët kanë probleme të shumta sociale. Veprat: “Mbramja”.vërtetësi. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës.rrugica. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.sepse e vërteta është preokupim kryesor. Realizëm rrjedh nga lat.bordello. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” .italiane etj).gjermane. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.refleksive etj.

Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore. Realizmi i lartë.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj. Ndahet në tri seri të mëdha : 1. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.babai bir i fshatarve.boton :Lëkura prej shagreni. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.Gorki.digresionet lirike(Gogoli).interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.zgjat 10 vite.ushtarake dhe fshatare 2.të moralit etj 3.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.Fajdexhiu Gobsek.Kolonel Shaberi.politike. Në këtë fazë krijojnë vëll.Thekeri.parisiene.komentet moralizuese(Balzaku).Floberi.të fesë.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.Turgenjevi etj..veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .provinciale. 79 .Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).Evgjeni Grande.strukturë solide me 2500 personazhe. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.stërvitet në fushën e magjisë së artit . Shumë voluminoze. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.

Në qendër të romanit është Frederik Moroja. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë . Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .novelën filozofike “Smarth”. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme. “Edukimi ndjenjave (roman) .1841 në Paris studimet për drejtësi .Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.mesjetën dhe periudhën moderne.1880.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës. 1862 .por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene. .e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.Francë Familja:babai kirurg .pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot). Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.Ruan .por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur. -1839 librin e parë .

vritet në rrethana të panjohura. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.shkon në kishë.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.por të dy i a kthejnë shpinën. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.mizor. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.e ëma e shkolluar.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).jeton në modesti me te bijën e tij Bertën. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura. 81 .Ema bëhet e dëgjueshme .njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.nënë dhe bashkëshorte e mirë.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.

1866-“Krimi e ndëshkimi”.përshkrimet e natyrës janë të varfëra. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.politikë.të varfëra siç janë banesat. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.inelektualët të poshtëruar e të fyer. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.religjion dhe shkencë.”Idioti”.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.epileptik naiv.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike. Te romanet nuk ka peisazhe. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.shërbëtori Smerdjakov.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.heroi i romanit është princ Mishkini.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.ndjeshmërinë. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”. I urren maniret libreske dhe shablonet.sinqeritetin.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.kurse interieret të errëta.Raskolnikovi mendon 82 .

Opiku. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.kritik arti.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët . Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). Në planin e moralit.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).vepra është revoltë kundër borgjezisë. Ditar intim(shënime letrare).botuar pas vdekjes).Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .Bruksel. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Botën e sheh me pesimizëm.Paris.lëshohet në bohemi.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.mallkim dhe me përbuzje.eseist. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). Pas martesës së sërishme të nënës me gjen. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.viziton kishë.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.kur ishte 7vjeç.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. 15 mars 1866.Opikun.ai i penduar dhe i përulur thellë .i këndon satanit. I përcjellur me ndjenjë vetmie. Vdes: gusht 1867.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.nevojën për rend dhe për aventurë.me zymtësi.madhërishmes dhe banales. Familja:babai tij vdes.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. Arti romantik(kritika letrare).gjë që e pikëllon shumë.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill. Bodëler është poet.1821. 83 .

Familje: vjetër fisnike. 1851.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). Analiza e vjershës “Albatros”.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. 1847.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. Veprat: 1852. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.baltën. Vdes:nëntor 1910.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. Lindi: 9 gusht.Astapovo. 1856-Rinia(novel). Karriera tij fillon më 1852.1828. e ngatërron dhe e ngujon poetin. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim.Jasnaja Poljana-Moskë. e cila nuk e pranon. Me anë të metaforëve.hyn në luftë kundër pushtuesve. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi.Përmban poezi të shkruara për qytetin.që skamja i ka hedhur rrugëve. 84 . Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.me vëllanë Nikollain. 1873-1877 – Ana Karenina(roman).mbet jetim në moshën 9vjeçare.në qyt.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi.lë universitetin pa diplomuar. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë).

por kapet nga armiqtë francezë.një grua e arsyeshme.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. 85 .sepse hero kryesor paraqitet vet populli.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.Ptalon Karataevi.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. Tema:martesa e Anës me Kareninin.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë. Subjekti: Ana. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve. Personazhët historikë(Napoleoni. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.sidomos të familjeve Bezuhov.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë. II – jep skena të kryeqytetit.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.Ellena Kurgini.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.kritik. Në vepër nuk ka personazh kryesor.tani bëhet histerike. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.naiv i urtë. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.Pjer Bezuhovi etj. Pjer Bezuhovi. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.Rostov dhe Bollkonski.besnike dhe e mençur.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.i drejtë.

1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. Drejtimet e modernizmit: futurizmi.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. ekzistencializmi. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. kubizmi. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. imazhizmi. atmosferës së zymtë shpirtërore. franceze dhe italiane). 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . etj. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. dadaizmi. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. ekspresionizmi. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. kaosin. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Vdiq: më 1941.Zyrih. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit.pastaj jeton edhe në Romë Paris.

Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar).D. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). ku edhe e takon L. Sipas veprimeve del një mediokër. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. farefisin.B.(babai fiktiv) takohet me S. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara.me çka edhe përfundon ky libër. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. nëpër shtëpitë e veta. takimi me S. i ftoht dhe i pasigurt. lindja e një mikeshe. babai me origjinë çifute nga Hungaria.D.(djali fiktiv). nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. Dedalusi-Telemaku. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. dhe L. baba dhe burrë i kujdesshëm.B. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L.B. Arrogant. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH.D. Është një krijesë e paditur. Libri përfundon me monologun e Molit. i butë dhe i ëmbël. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 .. Subjekti: agjenti tregtar. Leopol Blum: 38 vjeçar. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. 3 episode për Stefan Dedalusin.B. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. 3 episode për rikthimin e S.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. me origjinë çifute L.XH. tejambicioz. II. shokët.B. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). Nga dëshira për të gjetur djalë L. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur.

88 . Sillet sikur ka humbur orientimin. komisari. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. Gëzon respect në shoqëri. . Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. etj. Ato ende konsiderohen enigmatike. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. korridore. rojet. avokati. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). xhelatët.. heziton. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin.K.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. piktori. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. gjurmimet për fajin. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. : është një nëpunës banke . Duket se është krenar. arsyetimet për pafajsi. Aktivitetet: 1908-1922.punon në një ent sigurimesh. xhaxhai. tavane.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. . Shkollimi: 1901. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. hetuesi. dhe e arrestojnë. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . etj. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. prifti.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. Jozef K. ku ka gabuar. i pasigurt). 1906. bankë. Personazhe të tjerë: gjyqtari. si ta ndreq gabimet.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K.

Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Familja: intelektuale. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh.Amerikën.Afrikën. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. Shëtit: Evropën.luftën civile spanjolle.Luftën e Dytë Botërore. zhgënjim nga lufta).Kinën. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. 3.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.luftën greko-turke. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. etj. pa sukses. 2.në pamje të parë duken të ftoht.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). Vdiq: më 1961.shprehje të thjeshta.zhgënjimit pas luftrave. etj. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist).ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Gjuha dhe Stili.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Subjekti: 1. i cili për 84 ditë ka peshkuar. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. në ujrat e rrymës së Golfit). Ndahet në tre segmente përmbajtësore. Personazhet. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore.përshkrimi i kasollës së plakut. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. ku mbisundon monologue i brendshëm. peshkatarin e vogël Manolino. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane.një prozë me analiza të holla psikologjike. 89 .bisedat e tyre. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie.

kotet. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm.vendoset në Paris ku punon si gazetar. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. para kufomës pi cigare dhe kafe.pas studimeve.është një plak fillikat vetëm. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. gjimnazin në Algjer. 1939. refuzon të shohë nënën për 90 . Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik.Santiago. përkthyes. pa pronë. sa qendron në Algjeri. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. punon si aktor dhe gazetar. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. Kamy vë në pah situate jetësore. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. nuk derdh as një pikë lot. eseist. thjeshtë për nga ligjërimi. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). Shkollimi: filloren në Balkar. dramaturg. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. punon si dramaturg. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. aktor. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. i varfër. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. por ngusht i lidhur me detin. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954.

etj.herë të fundit. por ky e gjuan katër herë me revole. etj. ku njihet me Salvador Dalin. Rafael Albertin. legjendat dhe gojdhënat. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. pejzazhet. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Nuk synon karrierë. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. dhe nuk është xheloz. Është e ndërtuar nga imazhet. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë).etj. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji.pranon të vdes për të vërtetën”. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. Arabët tërhiqen. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. Familja: bujq të pasur. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. me pushkatim. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. 1936. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. 91 . por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. Po atë ditë Mërsoi. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin.dashuria dhe martesa. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. Vdiq: më 19 gusht 1936. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. si një nga viktimat e para të fashizmit. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. fjalën poetike popullore. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja .i cili pa qenë hero. kundërmimet e Andaluzisë. Te ai shohim “historinë e një njeriu. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. ngjyrat.

psikologjike. si poezia. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. etj. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. labirinthin. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit.traditën spanjolle. amshimi. historia. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Servantesin. por me fillimin e viteve 30-ta. etj. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. poetëve dhe filozofëve. Londër. parabol dhe ese. etj. Më të njohura janë esetë për Homerin.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Ligjëron në SHBA. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Trajtohen temat si: vdekja. historike. Aktivitetet: 1956. tema nga përdithmëria. Kafkën. pavdekshmëria. kaosin. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. gjithmonë duke i cekur burimet. Vdiq: më 1986 në Gjenev. për prejardhjen e njeriut. teologjia. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. i këndon qytetit. filozofia.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. etj. Oksford. Motivet Argjentinase. Temat filozofike flasin për kozmosin. Prais.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Kembrixh. koha. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. 1957.kozmosi. bashk me Beketin. Floberin. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve.

Nju Jork.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. Polonin. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. Bogota. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. 1959-Nju Jork/Meksikë. Shëtit: Parisin. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. Kartahen. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. 1958. e shpall doktor nderi. etj. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. korrespondent i gazetës Prensa Latina). 1971-Universiteti Kolumbia. Bashkimin Sovjetik. Monologu i brendshëm. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. korrespondent i gazetës El Espektador. Vendin e kaplon 93 . Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Shkollimi: u shkollu në Barankia. stili barok. Çekosllovakinë.

Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. fëmijë.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. si:Asim Vokshi. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. lulëzimi ekonomik. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. fantazitë e papërmbushura. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. Me ndihmën e disa shokëve. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Gjashtë breza. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. Vasil Shanto.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. dinak. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. të prishur. mes së vërtetës dhe legjendës. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. mes reales dhe fantazisë. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. me hidhërimet e tyre. shfrytëzimi. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. vëllezër. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. mes misterit dhe ezoterizmit). etj. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Përkundër mjerimit dhe urisë. fshati i tij i lindjes. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. ndryshimet e gjeneratave. etj. i cili me një qeverisje tiranike. të vrazhdë. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. Derisa arrijmë në fund. 94 .

njeri me ideoligji dhe me ndjenja. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. ”Horizont”. Paraqiten tabllo lufte. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . është trim. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. “Demokratia”. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. etj. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. dallohen: 1. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik.flijohet për shokët e vet. faza pas vitit 1937. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. ejt. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Punimet e para i boton në revistat “Java”. “Ora”. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. vrasje. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. heroizmi dhe solidariteti.Vdiq: më 1992 në Tiranë. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. bombardime. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. episode aksionesh. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte.faza para vitit 1937 dhe 2. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. gjithmonë është optimist. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Pucelli: njeri praktik. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. plagosje. luftimesh frontale. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. temën e luftës dhe mjerimit.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. shkrime politike. përjetimi i parë seksual. Hiqmetit. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. sekretari. indiferente dhe të pa interesuar. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. etj. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. por 99 . Ngjarja ndodh në Mars. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. Aty arrestohet si spiun. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. Ka humbur lidhjet me realitetin. vrasja e fshatarëve. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. si dhe letërsi shkencore. vëllime tregimesh. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. Subjekti përfshihet brenda një vere. Meteoriti i Kotvanit. Veprat e tij i boton pas vitit 1990.Jeton dhe vepron në Tiranë. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. lopa e Sofës. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. 42 pjesë teatrale. në fshat. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. hetuesi. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. momente të jetës në shkollë. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. larja e vajzave në përrua. dhunimi i Kristinës. simpatia e parë. vetëdijësimi i personazhit. gjykatës. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. poezi. 22 romane e novela. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. biseda me plakun. rrahja e nxënësve mes vete. policë sekret. prozë. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. zënka me Sikun. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. 1. poshtërimi i qehajait. Bashkpersonazhe janë: mjekët. kafshimi i vajzës nga qeni. 2.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. rrëfimet për xhindët. Histori e atyre që nuk janë. vdekja e babait.

duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Tiranozauri: dramë filozofike. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Devoll. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit.B. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. i uritur e i robëruar. Shkollimi: filloren në vendlindje. i goditur e i pagjunjëzuar. novela. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Tiranozauri. mesazhet. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. derisa ke fuqi dhe shpirt. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. malësorit dhe fusharakut. fshatarit dhe studentit. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Përcillet nga kritika letrare. 3.. tregime. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit.D. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. drama. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. romane. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. skenarë filmash. me ndjenja të zjarrta 100 . Tipike e “realizmit simbolik”. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve.guxon të arsyetojë. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. poema.Periudha e tretë: Lufta e trojës. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. studioi letërsi në Shën Peterburg. idetë.

Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim.atdhedashurie. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës.intelektuali. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. dhe vartësit të tij Demkës. Auguston. 101 . Prej tij mësohet ta përdor topin. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. të cilin Mato e quan Agush. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve.punëtori. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. I kompleksuar nga hakmarrja. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. hipokrizinë dhe servilizmin. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Herën e dytë. por nuk e godet dhe zhgënjehet. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Është kohë lufte. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. të cilin e ruan për hakmarrje.luftëtari. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” .

për këtë fakt lexuesit i vjen keq. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Vdiq: më 1982 në Shkup. dhe aty-këtu. të përshkuara nga një notë intime erotike. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. etj. studioi juridikun në Beograd në fillim. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. të sociales. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. këngën. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Ndërtimi bëhet me nota të reales. pastaj e vazhdoi në Shkup.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. njeriun. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. Demka: është qesharak dhe i mjerë.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Dikur njeri me talent. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj.

studime. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. Përmes saj autori. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. novela e tregime. egjiptianët). prozë-romane. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. pjesë teatrale. të Gjirokastrës e të Prishtinës. Përbindëshi . Piramida . 2. pastaj ballkanik. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. Prometeu . Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. dashurisë. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. ese.është roman me 17 kapituj. 103 . Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. uzinave. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. himnizuese. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. 1. evropian e botëror. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. është e drejtpërdrejtë. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Kush e solli Doruntinën.është një skicë. parasëgjithash shqiptar. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. e angazhuar dhe hyjnizuese. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. E bija e Agamemnonit . Ura me tri harqe . Prometeu . çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. fabrikave. Eskili. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. punëtorit. aktual. historik dhe 2. shkrime për fëmij. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. 1. Poezia e tij synon simbolin. dhe duhet lexuar si alegori politike. lavdinë dhe bëmat e të parëve. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. universal. pra. etj. tashmë i larguar nga poezia deklarative. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. e i kthyer kah proza psiko-analitike. Në planin historik . erotike . reportazhe. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. por që porosia përcillet me alegori. Piramida . ky humbës i madh . por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. i këndon jetës intime. 2.

Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. si komb dhe si qenie njerëzore. Nëna digjet për ta parë doruntinën. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Kështjella . është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Ura me tri harqe . Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. paragjykimet. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Konstandini i mbetet besnik fjalës. Me këtë rast 104 . Hankonatët. 7. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha.3. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. ndonëse i vdekur.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. rivaliteti. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Vihet në dukje zelli. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. 11. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. 9. Tri këngë për Kosovën .roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. Tri këngë për Kosovën. Kush e solli Doruntinën . të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Komisioni i festës . Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Kështjella. ky humbës i madh . Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. 5.ngrihet nga varri. si etnos. e shalon kalin. 6. II. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. 10. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Eskil. konfliktet.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. më 1830 në Manastir. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Në luftë vdesin të nëntë djemt. vdekjes së saj dhe të nënës. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). 8. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Sjellësi i fatkeqësisë. si besa në tragjedinë Orestia. 4.është triptik novelistik i Kadaresë.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Pashallëqet e mëdha. Komisioni i festës. Ngjarja vendoset në shekullin XV.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Përbindëshi . atë të Portës së Lartë me Kremlinin. III.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit.

Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. 17. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. gjoja për të festuar amnistinë. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. Gjorg Berisha.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave .është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. Linja e parë flet për një malësor. IV.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë.3) Klorësi me skifter . 13. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. Dosja H . 12. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. për ta gëzuar jetën. 15. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes.ftoi 500 kryengritës. Kap një periudhë më të re. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. Viti i mbrapshtë.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë.Nje arkitekt gjerman. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Prilli i thyer. Prilli i thyer . si viktimë e kanunit. 105 . Viti i mbrapshtë . Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. (30. Haxhiu përfundon misionin. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Sjellësi i fatkeqësisë . rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar.shkrimtarit Besian Vorpsi. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. sidomos nënprefektin e zonës. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. 16. 14.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Dosja H. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik.

18. 27. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Ndodhet në një udhëkryq. Koncert në fund të dimrit. 24. përballë pasqyrës së një gruaje. Pasardhësi. 25. 20. Ikja e shtërkut. Emblema e dikurshme . Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Lëkura e daulles . Kronikë në gur. Nëntori i një kryeqyteti.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike.Kadare duke folur për Migjenin . Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Kronikë në gur . Emblema e dikurshme. Nga një dhjetor në tjetrin. Krushqit janë të ngrirë. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. vrasjet. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Dasma. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. si përkthyes në Moskë. 19. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. Dasma . Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. 106 . në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Lulet e ftohta të marsit. Koncert në fund të dimrit . para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. Dimri i madh . politike. 26. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Lëkura e daulles. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. 21. Hija. 23. Nëntori i një kryeqyteti . 22.roman me temë aktuale. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Shkaba. Ftesë në studio. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. arrestimet. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. VI. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. burgosjet. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Muzgu i perëndive të stepës. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Muzgu i perëndive të stepës . Pesha e kryqit. V. ekonomike. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978.

frengë. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar .1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. 30. VII. Përballë tyre qëndron prostitute. Nga një dhjetor në tjetrin . Ikja e shtërkut. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. Romani është përshkruar me groteskë. realizëm magjik ballkanas.përballë pasqyrës së një gruaje .roman ku trajtohet motive i hakmarrjes.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës.roman kushtuar Lasgush Poradecit. Pasardhësi . port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. rusë. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. 37. Dialogjet janë të gjalla.”të zbriturit” 29.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu.2) Ikja e shtërkut . pasardhës i Enver Hoxhës. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. levë e PPSh deri më 1990. shqiptar e universal. kinezë. (30. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 .përballë pasqyrës së një gruaje. Mbi episodin e kreshnikëve. Në roman ndeshen diktatori me poetin. 31. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. ”të rrëzuarit”.përmbledhje me 32 vjersh. rumunë. disa përkthime nga autorë grekë. Ftesë në studio . Lulet e ftohta të marsit . Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. 35. 32. Është vazhdim i Ftesë më studio. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. 36. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. ku janë mbledhur “të rënët”. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe.dy formave të jetës. humor të zi e tragjizëm.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. Shkaba . vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. 38. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. 33. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. 34. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. Jeta. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. pa përjashtuar edhe veten. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. Jeta.28. (30.

Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. Aktivitetet: gazetar. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Ka shkruar tregime. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë.humorit të zi dhe groteskës). Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme.njëzet vjetëve paqe. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. por edhe baballarët. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. përmendet shpesh. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. Shkollimi: filloren në vendlindje. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. por s‟del asnjëherë. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. traditat dhe zakonet e tyre. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. por ngjet e kundërta. por e afirmon dhe krijon mite të reja. në Rilindje. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. sa më shumë njef popullin shqiptar. Gjykimeve të tij për shqiptarët. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Analizë e romanit “Oh” 108 . vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Prizren. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Vjen në Shqipëri me krenari. vëllezrit. ku i presin vendësit mikpritës. të mesmen në Prishtinë. një roman dhe dy drama. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. nënat. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. Pashku nuk e lufton mitin.

Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . Subjekti: Njeriu i vetmuar. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. vrasjes. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. në dhomën e errët. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. këndvështrimi i fiksuar i autorit. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Romani është i shkruar në vetën e parë.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. apo antiroman. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. I pari është në agoni. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. drama. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. i dyti i dehur dhe i treti lucid. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Rugovë. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. kategoria e mirëfiklltë e kohës. skenarë filmash. është kredhur në mendime. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. lidhja syzheore. Luluan dhe Lulanin. e vëllavrasjes. shpifjeve. proza.

që kishte rënë në luftë. me Shpendin. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. tjetra e gjermanit. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. një malësor Rugovas. pra varr i qyqes. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. e cila tregon ngjarjen. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Mirëpo. dashuri kjo 110 . atdhetare dhe refleksive. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Shpendi. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. urtinë njerëzore për paqe. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. e veçanërisht atij shqiptar. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Te romani “Karvani i bardhë”. ta zgjojë ndërgjegjen. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. pikërisht i biri. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. Njëra palë e Gjinit. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet.

111 . Sampo 2. Lum Lumi .përmbledhje me poezi. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. Lum Lumi. etj. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. gjarpërinjtë. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. II.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. problemi social. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. i cili me vete sjell dhunë. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. Thirrje. ushujzat e larot e tyre. Përpunon tri fusha tematike. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare.shesin fatin e kombit. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Shamijat e përshëndetjeve. Bëhet fjalë për tre. minjtë. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar.). Drejtpeshimi. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. Folja. I. por trashëgim nga lashtësia. Sampo. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. Dhimbë e bukur. Credo. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. të zhdukur. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. i punës. kameleonët. Torzo.

e kaluara jepet përballë të sotmes. Objekt trajtimi janë fati. Ky është edhe një qortim i prindit. Zari. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . Harakiri. të birin.Të jetosh . Në bisht të sorrës. krenaria. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Libri që nuk mbyllet. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Fund i gëzuar . Të keqeno . e njeriut tonë në histori. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. Buzëqeshje në kafaz.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Fund i gëzuar.i kushtohet motivit të dashurisë. Ishulli Aabania. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Dielli i zi. Burgu i hapur. III. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful