• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. pastaj me Mustafa Pashën.armiq. ka kultura të huaja. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. afër Dibrës). 1451). Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. 4 . më 1450 me sultan Muratin e II. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor.renegat shqiptar. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Barleti njeh lufra të drejta.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). fjalime të gjata. dhe nga një testament I vitit 1501). përskrime të natyrës dhe personazheve. 1461. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. psikologjik. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali.ushtarak dhe me portrete si etik. Shkodër ( sipas dok. në noterin e Padovës. intelektual. Personazhet: Skënderbeu. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Dibër dhe Itali. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. Ali Pasha. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. sulltan Murati II. Ndahet në 13 libra ose kaptina. Ballaban Pasha . Mehmeti i II . dialogje të palëve luftuese.pamje ideale. të mesmet në Venedik. në Krujë. Mustafa Pasha. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Barleti njeh lufra të drejta.

botoi 4 vepra. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. Aktivitetet: meshtar i një kishe. italiane dhe sërbe. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. Gur të Bardhë të Matit. Gjuha është gegërishte arkaike. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. ndërsa I. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari).BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. Tivar. 1618 në Romë. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. 5 . Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Shkodër. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit.sh. Obod dhe më I besueshëm Venedik. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). pa kopertinë. Zamputi thotë se ishte komplot). Shkollimi: rrethin familjar. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Sipas E. nuk pati sukses. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Tema: vargje nga bibila. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. për vendlindjen. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin.organizimin e kryengritjeve. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore.

1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. Familja: e shquar e Bardhajve. 1635 kreu studimet. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem.Kaini vret Abelin. Personale. 2. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip).ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Doktrina e kërshtenë. Biblike. Shkollimi: mësimet e para në familje.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. Kombëtar. Religjioz . Romë 1635. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Kallmet të Zadrimës.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Poezitë janë me motive: 1. 1628 në Loreto. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. 2. VII. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. Budi ka shkruar 3 200 vargje. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Romë 1618.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. 4. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet.KRIJIMTARIA LETRARE 1. 2. 3. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. 6 . Romë 1621. motivin e vajeve. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Vdiq:1643. Romë 1621.

1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. ab. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. 2. Vdiq:1689. dhe me urdhrin e Papës. 1685. Becikemit. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Shkollimi:mësimet e para në familje. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Ndahet në 2 pjesë: 1. Ka 2544 fjalë. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. me rimën ab. -Krijimi I Rrozullimit. 113 proverba dhe 2 biseda. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . strofa tetëvargjëshe. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. ndajfoljet. Padovë. Prishtinë. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. dhjetor. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. kthehet në Shkup më 1683. lidhëzat. ab. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. Përdori alfabetin e paraardhësve. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. shqip. Të primtë përpara letërarit. turqisht. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). italisht. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. foljet në paskajore. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. 1682 strehohet në Dubrovnik. Origjinën e familjes së Kastriotëve. 7 . Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. Ai shënon emrat në të pashquar. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. cc.

Pashtrikun etj. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. 2. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. fshatare dhe grua e rëndomtë.Mbusat. e mban në duar. e lëmon. i do shokët dhe e duan. nuk kujdeset për të. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. e shtrëngon në kraharor. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. Flitet për Shën Mërinë. vepron sit ë gjitha nënëat. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. e lidhë. e puthë. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. e quan pëllumb. Përmend toponime si Prizrenin. nuk i jep sosë. Vdiq:1788. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. e zgjidhë. poetike. i jep sisë. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. edhe për vendimin që të martirizohet. ndërtimin fizik dhe psikik. Aktivitetet: 1751.nëna e Krishtit. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. për fëmijërin e tij. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. e cila dallon nga personazhi biblik. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. nënën e tij. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. Romë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. 8 .

“ Mevludi” etj. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). veçmas distihët e katrenat. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. Trahani. nostalgji. myderrisi. karakterit për të fituar para. Gjerdeku i vashës. myftiu. kyrët e vaizët) 3. XIX. Përdorën gjuhën shqipe. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. Bahti im. pashallarët. Ka përdorur metaforën. moralit. Gratë e va. patriotizëm . Temë fetare: 1. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. Starje të Kolonjës. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. apo dituria. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. 1. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek.të varfërit (servilët. paskrupulliteti. mundqarët. mevlude. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. klerikët (i pari i fesë. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. humored. feudalët (mbreti. moral-estetik. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. XVIII gjatë tërë shek. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. elife. Munafiku. Vendi i ngjarjes: fshat. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. zejtarët) 2. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). jofetare si: poemat. “ilahi”. sahanlëpirësit. përmbledhje poezish “Mexhnua”. tregtarët. kasidet. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. satirat. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. social dhe fetar. divanet. hipokrizia etj. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma.vezirët. epitete. krahasime. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. Shkollimi:medresen në lindje. 1749 2. gazelet. 9 . Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve.

intelegjenca. puna sakrifica. merret me krijimtari përkthyese. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. edhe atë 12 muaj në vit. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. Vdiq:1844. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife.Jusufi e Zylejhaja.Bekriu .cvlitëse. në Kairo studioi.Erveheja. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. rrënuese. 1818-1820 . Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. hokabaza. e të sëmurë. pijanece.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. trahanin. Shkollimi: medresen në Konispol. Konispol. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. 10 . ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim .Zaptimi i Misolongut Poema: . Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Konispol. Gjirokastër . Jofetare: Poezitë: .Gurbetlinjtë . bëhet mjek i syve. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo.

romake. lufton kundër Humbabës. është me përmbajtje religjioze dhe laike. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. greke. ka qenë i zhvilluar edhe epi. sumere-asiro-babilonase. Mitologji.e. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës.gjysëmperëndi. shqiptare etj.r. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. vepra që shquhen me idetë.sh: të faraonëve.e. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. sot të zbuluar afër Bagdadit. indiane.r . Çdo popull ka mitet e tyre p. sumero-asiro-babilonase. Të tillë janë: Gilgameshi.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Kult. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. heroike Teogonike. Kozmogonike. 11 . Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. Botërore. ndryshe quhet let. Miti dhe Mitologjia Mitet. Rrëfimi për përmbytjen etj.popull indoevropian. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. kineze. Sumerët. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. P. Heroike.nga India e Irani. Kjo let.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë.flasin për historinë e perëndive. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. kozmogonike. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. Epi për Lugalbandën. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi.flasin për heroizmat e trimave legjendarë.sh. është degë e shkencës mb letërsinë. prandaj kjo let.

ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. por nuk I dihet autori. dhe e kupton tmerrin që e pret. gjyshi i tij Utnapishtimi. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. veçmas i mundonte të rinjt. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). dhe të Ninibit (hyjit të luftës). por me përmasa shqetësuese. XXII deri në shek. Bisedon me hijen e tij.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. XVIII p. Humbabës. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. Këta dy luftuan kundër një të keqe. vdekja e Enkidujit. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. Tregimet për Gilgameshin. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. dhe mbret i saj. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. 12 . sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. Themelues i Urukut. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). nuk i linte të bashkohen. aty nga shek. jo të luftës dhe të guximit. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz.të 7 dha urdhër për ta varrosur. Atij i mbeti vetëm një shpresë. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. ai ia tregon një bari në fund të detit.se njeriu është i vdekshëm. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja.e.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. se edhe ai një sit duhej të vdiste. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër.r. Krijues i një mbretërie të pasur.

grauja e tij Andromaka). e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit.e. me ndihmën e perëndeshës Athina. në bazë të alfabetit grek. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. me grekët dhe kundër tyre. Subjekti: Shkaktar i luftës. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore.700 vargje e ndarë në 24 libra. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. i biri i mbretit Priam. Me këngën XXIV. Parisin e shpëton Afërdita. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Hektori (sypatremburi.r dhe shek. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. IX p. Parisi në duel me Menelaun. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p.r. i vë themelet e let. fituesi e merr Helenën. e shpëton Apoloni. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Hektori lufton me Ajaksin. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit).e.e. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. Greke. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. 13 .

atë të tregtarit dhe të lundërtarit. takohet me Telemakun birin e tij. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Akilin. përfaqëson njeriun e kohës. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. zoti i detit. është burrë e prind i kujdesshëm.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. me karakter të fortë. 14 . Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. Akili. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën.gruaja e Hektorit. paraqitet pak më i kompletuar. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. në anën e Trojës. Biri i Odiseut. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. shumë mësitë e duan dorën e saj. Penelopa. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Agamenoni. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. Andromaka. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën.gjithashtu hero i madh.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. Odiseu. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. Hektori. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. ku ndikojnëe edhe perënditë. Agamenonin. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Posejdoni. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele.hero i madh i epikës greke.

Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. të virgjëreshës. KORI II Me motiv autonimik. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. u martua me një aristokrat.. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat.. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim .Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. jetoi në shek. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). e cila thotë: . Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. VI p. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. të një vajze të pamartuar. epiteti. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. 15 . ngjarja mbaroi tagjikisht. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. kërkon shpëtim nga Hymena .e. fytyrë hyjnore. të cilën e lëndon moralisht. kishte një vajzë. o hyjneshë e madhe. Bijë e një aristokrati. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. Përbëhet: 1katren. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. të cilin e krijoi Afërdita. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. vargun e 4 në 5rrokësh. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. të cilën e quantë. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. kishte formuar shoqatën e femrave. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. hyjneshë e madhe. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. shtëpia e shërbtorëve të muzave.Me epitet si : Afërdita e amshuar. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. i pafat‟‟. thirrja Me vokacionin o frontstolisura.r. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia.Safo njihet si poete e epitalmeve.

lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. tragjedia e parë Persët. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. biri i Darit. V-Ivp. Një ditë duke ndenjurnë fushë. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. ndërsa kori këndontë këngë lirike.gjeni i tragjedisë”.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. Tragjeditë e para. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. ku merr pjesë edhe vet. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. dhe kështu vdes Eskili. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. VII-VI p. i largohet legjendave.. vdes në vitin 456 p.r me prejardhje aristokrate. por mbështeti demokracinë. shkon në Sicili. Orestina”. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset..e. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. në moshën 40 vjeçare. Korifeu. për nga vlerat . ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë.e. njihet .baba i tragjedisë”. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane.Eskili Fazën e let. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë.e. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. 525 p.e. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore.. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. Dari flet për humbje të mdha.

Subjekti. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. fjala komedi nga gre.r në moshë të re La një numër të madh komedish. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. sot njohim 11 prej tyre.Kleonit.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . Komodia.e. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. zbuti kafshët etj. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. Vdiq në vitin 388 p. ndërsa komedia nga këngët follike. të dëgjojnë. Prometeu lidhet për shkëmbi. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. shoqërore e kulturore. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. që të mos zhduk racën njerëzore.e.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. prej 44-50.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. Zeusi e angazhoi Hefesin. perëndinë e zjarrit. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. të birin. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca.

Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. b) Periudha e shekullit të parë të let. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. këngët triumfale. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. dueli përfundon me fitore të Eskilit. shkroi 6 komedi dhe Katoni. ku secili mbrohet me kundërargumente.llogaritet si histogra e orator. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. greke. në atë skllavopronare. epokën e let. konsiderohet si vazhdim i let. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). fjalët e urta etj. Herakliti. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. Koha kur formohet polisi antik. me fytyra të mbuluara. në atë klasore. zhvillohet deri në mesin e shek.r vazhdon deri më 476 p. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. Letërsia romake. por edhe poetin e varfur. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. romake.r . III. II deri në vitet 30 p. gojëprishur e çalamnë. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat.e. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke.r . të heshtur.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. II. konsiderohet si Homeri romak. në rolin e gjykatësit. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. Let. zhvillohet nëpër dia periudha. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. Eniusin nga Kalabria italo-grek. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. Tribali. fillon në mesin e shek. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. III p. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let.e. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para.e.e. në kohën e helenizmit të let. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare.r . zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. zhvillohen himnet e kultit. të fundit të republikës. Posejdoni. romake. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. me rrecka. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . republikane që arrin derin në vitin 30 p. këngët e vajeve. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. c) Periudha e shek. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë.e. Tema: Problemin e kritikës letrare.

Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat.e.satiristi më i madh i kësaj periudhe. Apuli etj. dhe filloi të merret me poezi. por për shkaqe objektive e la . Tibuli-poet i dashurisë. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. G Gjat shek.r deri në vitin 14 e. Tit Livi orator e moralist. Fedriefabulist. Më të njohur janë: Petronie-prozator. koha kur sundon Augusti. romake. prej viteve 30 p. Ishte nën ndikimin e Teokritit. elegjive retorike et.poet i shquar i epigrameve. Atika etj. Letra miqve. zhvillohet nga shek. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Horaci. Aula Geli. . c) Letërsia e vonë romake. Punoi si avokat. paraqitet publicistika.e. Ovidi-poeti elegjiak.r. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni.e. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. I deri në shek II.Italia Veriore. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano.r në Mantue. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. këndoheshin këngë për dashurinë. Katuli.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Vdiq në vitin 90 p. Kuintiliani-retorist. V let. u quajt edhe si periudha e bronztë e let.retorika. kur shkatërrohet perandoria romake. Marciali-me epigramet. II e deri në shek V. Plini i Ri-orator produktiv. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit.e. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. Nga një familje e qytetarëve të lirë. Nga shek. Juvenalisatirist. apo më të shkurtra.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili.

e takon Didonën. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. pemtaria me vreshtarinë. Butrint. Sicili e Romë. Didona bën vetvrasje. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. gruan e Hektori. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. ajo si flet. i cili vritet. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. Sicili. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. takohet me të atin Ankizi. Rrugës për Sicili. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. blegtoria dhe bletoria. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës.depërton në botën e nëndheshme. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. Këtë qytet e krijoi Didona. Eneu bën dyluftim me Turin. në prani të elementeve mitologjike 20 . Eneu e merr rolin e Akilit. të cilës ia kishin vrarë burrin. bie nga shkëmbi. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. ashtu si Hektori nga Akili. lufton kundër Mezencit.Iliadës. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. grua mjaft energjike. Eneu zbretë edhe në Kumë. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve.talike.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. kur Eneu lufton kundër Mezencit.

Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.. shkruar 1846.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX. Perandoria Osmane .Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht). i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë .E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë...Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane .. për mjerimin politik.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.Kjo letërsi fillon me poemën .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .Ajo ekzistoi 3 vjet.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .kultura.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.ekonomik.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si . e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878). poemën Këngët e Milosaos.. Bullgarisë dhe Greqisë.Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe . për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë. vetëdija e ulët kombëtare. Sërbisë . .Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 ..Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .Këtu përkundër që u fuqizuan ..Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës ..doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë. nuk ka kulturë...Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic..Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.popullor.përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.përpilimi i platformës së qartë.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.kulturor.politik dhe kombëtar.

Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit. 3.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV ..u dënua me gjashtë muaj burg.Numidët . Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.Kombi shqiptar‟‟. P.erotike .Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.M. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Poema epiko-lirike Serafina Topia ..Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.kolgjin e kreu më 1883. Pogradec. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.rrah tema filozofike.Rada me titull Arbëresh i Italisë . u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Më 1848 J.i kundërvihen realitetit.Konica nxorri revistën Albania.Flamuri i Arbërit‟‟ .I stambollit i shoqërisë .de Rada në Kozencë nxorri revistën .Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.Qiriazi.Qemaili etj.Napoli 2..Vasa .Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.më 1897 F.në Egjipt dhe në Sofje.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).tragjedi 1846 22 ..për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Vreto. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .së lavdishme.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.në Pdhanë(1638).Papa K.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare. figuracion dhe metrikë nga folklori.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.shoqërore. romantikë europian dhe italian.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Poema epike Skanderbeku i pafan .Kemi përdorim të alfabeteve si .Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.Napoli .Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.S.Naço revista Shqiptari.më1888 në Bukuresht nga N. 1872 2.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.Negovani. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.I.D. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .VEPRA POETIKE 1. 1839.VEPRA DRAMATIKE 1.Bashkimi‟‟ .filloi të mbledhë këngë popullore.. peizazhiste.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .pasi u lirua ishte shum i varfër.përmbajtje.Gj.Lexoi shkrimtarë antik .Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.më 1897 A.më1834 ..Logoreci.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe. I shoqërisë .DE.Lorekio në Itali nxorri revistën .Më tepër spceifizohet poezia lirike.RADA 1.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri. J.më 1883 J.Qiriazi-Dako.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.pastaj në Kolonjë .më 1888 .1836. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.lëvizja nuk pati sukses..në Blinisht(1639).fetare .

Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme. pasi e vret një turk .1861 2. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale.është dashnoe e zjarrtë.tragjedi 1891 3. Serafinës dhe Bozdarit.1866 3.ka dashuri konstante ndaj atdheut . Serafina është romantike .zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. dashnori i parë i Serafinës . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . 1898-1899 5.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.e torturon veten. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.VEPRA SHKENCORE 1. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit . për hir të dashurisë ndaj atdheut.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . 1894 4.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve .Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe .Radavani është antitezë e Bozdarit. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. largohet nga atdheu . sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .Sofonizma. nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.Tema është romantike . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. Bozdari .ëndrrat vajzërore. këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut . më vonë kthehet . 23 . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .Parimet e estetikës.vajton buzë detit. 1902. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .Testamenti politik .Serafina . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. turkun .përballon ndarjen nga dashuria e parë.kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.Autobiologjia . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . dashuri ideale naj femrës .Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.Rapsodi e një poemi arbëresh . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .2.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .

romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . gramatikë .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.dukuritë shoqërore-morale) . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik .De Rada pasqyron të madhërishmen .Himarë etj.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .Dibër .Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini . fabula . tragjiken e kohës së Skëndërbeut . poashtu mblodhi këngë popullore.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide .. satira .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .Shkodër . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen. 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Shtohet galeria e femrave .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur. Mirditë. si Krujë .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . Kozencë 1894.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 .Goneta një femër e dhembshme. shkencë . kishte krizë materiale .Il Canzionere albanese‟‟.Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.XV.Elbasan .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.Vantisana princeshë turke . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar. drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.

Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.1. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 ..Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .Novela:Panaino e Delia. mirkuptimi në mes njerëzve.. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe. Përralla nga Ezopi 6. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat. arratisja .italisht..Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.ndërtim të konflikteve.Melodrama:Pjetër Shtertori.Poema .Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore . vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe ..Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1. Gërsheton idetë romantike si .Ushtari shqiptar. 1858 5. këngëve liturgjike .Drama:Sofia.R 3.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.poemë..Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Gërsheton edhe idetë demokratike si .Miloshini e Pjetër Shini.dialog të gjallë. gënjeshtrën.botuar më 1848.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Miloshini.Poema .Përmbledhja poetike.D.përtacinë.Guidhja e Kusari 3.shqip.llafosjen. Fjalor italisht-shqip 7. takimi me të birin .Malia 4.Poema . Mënyra e botimit:Pjesërishtë .italisht 2. I burgosuri politik .Virgjeria.Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.poemë .Romani .Bija e mallkuar‟‟ italisht .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .Romane:Sofia Kominiate . jeta e të burgosurit .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .1850 4. koprracinë.Drama ..Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J. italisht .I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Kolluqi e Serafina.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale..Përmbledhje e lutjeve .

ritet familjare. bareshave.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës). kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).xheloz.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 . Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.e çiltër.besnike) Miriani .babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ. traditat. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve. Të ndërfutura:këngët . vallet . 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.i dashuri i Emirës Gjergji .e sinqertë.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.Miriani shqetësohet tepër.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë). 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin. Personazhet:kanë tipare romantike Emira .Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.blegtorëve.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).intrigant.

vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .frëngjisht..Bardha e Temalit‟‟(1890). Vepra I. i strofës . Vretuan etj.Mori Shqypni .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .Poezia .Burgimi im‟‟. për atdhetarizmin . frazeologjisë ..Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare. poshtërimi familjar .III. Tema : universale . Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit.. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin . frengjisht 5. pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË . Veprat e Pashko Vasës janë : 1. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë.. 7. për problematika.IV . 6.Romani autobiografik .Romani .II. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.Trëndafila e gjemba‟‟. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.Pashko Vasa .. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare..(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik ..Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . degradimi e turpi.. sundimin mbretëror .italisht .Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike..MORI SHQYPNI . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.figuracionit/ 3.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit).Vëllimi i poezive . përçarja kombëtare dhe fetare .. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.

Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. për zakonet). e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi. Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh . Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. i martuari me Bardhën. Drandja .ANALIZA E ROMANIT . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. Jak Kola.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht.por në linja të kundërta. Luli .. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Osman Pasha .prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi.. Pashai i Shkodrës .

.. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave. 2.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.nisen në luftë për.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3.dashurohet në e parë. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.dashurohet në e parë .KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian. edhe ky niset në luftë për zulm e varr. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore .Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).. 29 .Të zezat tona‟‟ 1870 4. 1.Vepra shkencore : 1. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Veprat letrare 1..Poema romantike .detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë..zulm e varr‟‟.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.Disa poezi‟‟ 1847 2.Në Palermo kreu edhe drejtësinë.Topografia e Palac Adrianos .Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.Poema .Poezia e gjatë .Përmbledhja .. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).

Lufta e Valkalit‟‟.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut . kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet . Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.zakonet. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti ..Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. Aktivitetet: 1848. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.Kur u kthye jetoi si një i varfër.. folklorin.Mara – e dashuruara në Nikun .rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën . Zefi vizitoi Brazilin .trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje .Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .Zulm e Varr‟‟.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit.Lufta që përmendet është .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. 30 . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .mbirja e pemës.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve..

Zotit‟‟ .. 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟. .Flamuri për të është sikur nusja. . 1883 – botoi përmbledhjen . optimizmin .Për lirinë e venetisë‟‟. poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . 1897 – botoi poezinë . 1898 – botoi vjershën . 1860 – shkroi poezinë e parë . . flet për fatin e atdheut. Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. flet për ata si Xhavella .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : . 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve...Rrotullupë‟‟(vrull) .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . protesta . sidomos me formimin e saj intelektual ..Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . ...Për lirinë e Venetisë‟‟.. luftë që e kish pritur gjatë kohë . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon.shkruar 1860 . . . në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. me pozitën e saj .. . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët .për të ardhmen e arbëreshëve etj. ish në moshë 16 vjeçare. Bubullima .Zonjës Elena Gjikë‟‟ .Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 .. Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke.Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.Ditari‟‟.. 31 .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. Për vdekjen e Pjetër Irjanit.Rrotullupë‟‟. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.. në Buenos Ajres .. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën .Ushtari i kthyer‟‟.Detari‟‟ .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.na la pa mëmëdhe‟‟. akuza nda padrejtësisë etj..Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve..KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. dashuri ndaj atdheut të të parëve . Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. flet për luftën çlirimtare të Venedikut .botuar 1860 . gëzimin . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .. 1893 – botoi baladën në italisht .vatra na thërret‟‟.

me helme.. gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . Viziton 32 .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟.. . trauma .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . lind në kontaktin e parë . greqishtja e vjetër . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . dhe me një përfundim të hidhur .Kthehet dhe punësohet në Berat .. megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. me një vazhdim deri në finale .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë.ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. bir i Halit dhe Emine Frashërit. poeti e paraqet portretin e vajzës ..Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . lektisje .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. dhembje . vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. ky kontakt ralizohet në kishë .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .N. Sarandë . gjimanz mësoheshin frengjishtja .dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar.Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . anglishtja e italishtja. por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .vetmi . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .Dashuria e Serembes është dihotomike . Për sa i përket dihotomisë së parë .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . psherëtima .gaz-psherëtima.Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri . Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .Kujtim‟‟. në kontraste si gaz-vaj. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike .Zosimea‟‟. kontaktin e parë . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë.

.. historia . Për se? Gjuha jonë .përkrenaren e Skenderbeut ..1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll. Korça .. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë. Tradhtarët.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës..Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Motivi i kësaj poezie është i ri .atdheu‟‟. filozofia .besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟..Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj. ..atdheu‟‟.(arsimimi).Drita‟‟ më vonë u quajtë .Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.atdhe‟‟ .nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.Gjuha jonë‟‟.. Shqipëria . Shpreh .Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike..Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.shkruar në shqip. . .Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.1887.Shqipëria‟‟..Ai beson se .poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht. . konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .Prej 1886 do të botojë në shqip.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit..Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟. .Shkruar në gjuhë të huaj.Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .1884.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht. 33 ...Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike. . erotika .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë..Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .Për se?‟‟.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.Shpreh‟‟.Tema . .. Poezitë me motive atdhetare janë: .Dituria‟‟.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.

Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti.ska asgjë të përjetshme .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. . viktimizimi sesa gëzimi. Poemat me motive atdhetare janë: .Poema është një epope për Skenderbeun. shtërpari .Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet . stopani . botës psikike . shpreh botën intime të Naimit.Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen..Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria . gojëdhënat . tradhtarët e pabesë.Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore. toponimet . qëpallat .. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.. mallkimet. pulpat .Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare. kraharori .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟. Anatema e kësaj poezie është . .Bujqësia ka të bëjë me bujkun .vendin . bimësinë .lutjet . plaga .. 34 .kënaqësia. këmbët . identitetin.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.trupit . emrat e popujve etj.Për Naimin ka rëndësi . për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).lumturia që sjell dashuria e kontaktit.balli-hënë.apostrofë e madhe‟‟. lektisja . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri... emrat e personazheve . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . baresha me llërët e përveshur .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se . . balli .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). fushat pjellore .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare.Tema është historike..shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . humanizmi dhe fizikumi. pemëtarinë .Bukuria‟‟. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore ..Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.Bukë e mëmëdheut zëntë . llërët . shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një ..Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.jetë ideale‟‟.Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .. faqet.Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi ..kohën. pamja e fytyrës.bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut. flokët-dritë qiejsh). sytë ..Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij). loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.Gërshetohet miti ..

fenomenet e funksionimit të natyrës . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun.Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. ai impresionohet nga yjet . i dha mendjen . malet .sh pas dimrit vjen pranvera . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare..Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . .Fjalët e qiririt‟‟.Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë.natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. .ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.Filozofia e Naimit ka dy burime. emocionet . kaltëria .Qielli‟‟.temperamentit .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut ...Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. të folurit . lumi . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë..poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . . pas të mirës vjen e keqja. .. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟. arsyen. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë .Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. pa fund dhe pa anë. bukuria e qiellit . gëzimi-dëshpërimi .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë.(sipas aspektit poetik dhe personal). .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.. reja . ringjalljen e natyrës .. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? . prirjeve .. fushat .ka simbolikë të : krijuesit ..Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. 2)Natyra dhe ligjet e saj. me atë se bota është pa krye .Qershori‟‟.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . karakterit . pas ditës vjen nata . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit. burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).(sipas aspektit filozofik). . bilbili . 35 .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .Filozofi‟‟. humanistit dhe filozofit.Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . dëshira – dhuna .

Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit. Vdiq:1904. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.Napoli.Sicili..të mesmen dhe universitar të zhvilluar. 1871-shkon në Stamboll. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .studion let.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit.antike në “Garibaldi”.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.u internua për 1 vjet në Tripoli. 1890-diplomon në drejtësi.të mesmen në gjim.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.Hora. Bashkë me P.Kristoforidhi etj.shqipe në Instituin Oriental.Frashër. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”. Dhe let. 36 . 1874.Pirruas etj.Stamboll.emërohet docent i let.Libi.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.Teutës.veçoria gjuhësore faktet historike. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar. 1900-profesor i gj.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë. 1878-boton gaz.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.Osmane dhe konferencën e Berlinit. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.projekton të ardhmen e Shqipërisë.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. Në këtë traktat.

Këthimi(poemë).Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?.TE DHEU I HUAJ’’ Poema . Skenderbeun .Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.ndjenja etj. Vdes:1927.Poemës i mungon subjekti.. Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). ritet fetare .italisht).gojëdhënën e Rozafës .Topinë . Mino(poemë lirikë).Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. Gj. 37 .. 1901-Këngë popullore shqiptare.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. ritet familjare .Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. ANALIZA E POEMËS .1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh ..M. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe.Napoli. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili.. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . 1894-Kënkat e luftës(poezi. 1900-Te dheu i huaj(poemë). KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.Versi(përmbledhje poetike.mendime.Mesazhi i kësaj vepre është : . gjithnjë e më pak respektohet traditat . Bushatasit . Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .italisht). Rrethimin e Shkodrës. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. Ali pashë Tepelenën . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.

Me 38 .Shkodër.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse . ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta. 1908.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. 1932..Shkodër).Shkodër). Vdes: 1937.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë). 1937-Lirija(poemë. 1942-Fjalorth i ri. 1884-47.a çilë kafazi‟‟. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.Leiden.studiues i gjuhësisë folklorit. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.Shkodër. Njihet si poet.gramatikës.. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .historisë etj.Shkodër). Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër. Familje: të varfër.1930 – professor i shqipes në Shkodër..privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane. 1928 – Lissus (poemë. 1934-Shkollë e jetë(antologji.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun. 1936-Dromca toponomastike.Vjenë).. 1939-Scodra(poemë. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe. shkruar në moshë 21 vjeçare.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri).Shkodër).Poetët e mëdhenj të Italisë. Në rrafshin simbolik . .

dallëndyshet .Nëna e kësaj vajze është Lokja.Poema ska koncept kohor. zgjoi i bletëve . martesa .Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror). moliset ... Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . 2)Zoga dhe 3)Lokja. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit)..(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .. Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm . 39 .th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.t..pas dimrit vjen pranvera‟‟ . lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .shpreh mallin e autorit për atdhe. zymbylat .I tretuni‟‟.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. Zogën dhe nipin.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste.sh njohja e të rinjëve . lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .jeta vazhdon‟‟.kthim në vendlindje‟‟. lufton për ekzistencën e familjes.Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. në të dytën vendi ku ka mërguar . ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . zogjtë janë Zoga dhe i .pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim . .Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.Simbolika e kësaj ëndrre është .

1919. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Aleksandri.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.. të Venerës dhe Afërditës. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri..Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit. .Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore.(në tri tingëllimat e fundit). Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟. Lissus dhe Shkodra. .Sheper të Zagorisë.ÇAJUPI Lindi: 1866.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin ..Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Gjirokastër.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës.Shkodrës.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Liria‟‟-shkruar më 1901.pastaj shkon në Egjipt.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. . Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. Shkollimi: fillor në shkollë greke.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë . 1893-kthehet në Kavallë.Helipolis.Lissus‟‟.Kajro. Familje: fshatare.i përkushtohet Lezhës . të mesmen në kolegj fetar.Z. 40 .Në këtë vepër dominon historia.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët. Vdes:1930.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .Stefani.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

1930 – Robëria dhe liria(artikull).takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.shpreh luftën kundër oportunistëve.Komedia ..Bukuresht. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.konformistëve .DRENOVA Lindi: 1872. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.thotë së gruas. 1912. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.demagogëve.Drenovë.Albania.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit. 1885.S. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.Graz). Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.idealist shqipëtar (artikull. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.E. Punoi : 1912 . 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri. 1925 – Naim Frashëri.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve. 1901. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).urimeve dhe përgëzimeve..gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri . 44 .pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit. Vdes: 1947.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.Gjika etj.boton poezinë e parë te rev.Gurakuqit. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). 1937-kthehet në Shqipëri.S. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.Mitko. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).letrare nga Th.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.

..shtatin e lartë .Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu. me pozitë më të lakmueshme politike . të bukur etj. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.shpreh dashuri fatkeqe..sh vajza ka gushën e bardhë .. fletët-shqiptari .p.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.buzët ngjyrë trëndafili. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.Në mërgim‟‟ . sociale dhe ekzistenciale.Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .Mall vëllazëror‟‟ .të parealizuar.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme)..Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Këngë bashkimi‟‟..Flitet për përgjërime.Ballada e bariut‟‟.Mallëngjim‟‟ .oxhakësisë‟‟(pushtetarëve). .. .Në këtë shembull kemi poezitë : . erotik .Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza..por përshkruan bukurinë e tyre.dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 . kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale . peisazhist dhe mediativ..Lulëkuqja-Shqipëria . pozitë inferiore sociale .Letër prej katundit tim‟‟ etj.lektisje.Në këtë shembull kemi poezitë .Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.Përshkruhet bukuria e jashtme. faqet si dardhë..Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore...ndërsa trimi sytë si zjarr.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve . . përkundër .POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Ëndrra e lot‟‟.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit .Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim. serbëve .që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. romunëve ..Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. ishte në pozitë inferiore politike .Në vëllimin e tretë ..

Mendime‟‟ .Ngjyra ylberi‟‟ .Këngë fushore‟‟ në . kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë. Ëndrra e lot‟‟ me titull . në .erotike..Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën..vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .Lumtësia‟‟. vuajtjet dhe mundimet etj.Psalme murgu‟‟ me titull . ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.Ëndrra e lot‟‟ si .Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta..Edhe këto poezi janë të veçuara p.Vallja e jetës‟‟.letraro46 . aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .sh në .Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare ..Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike. gëzimin – dëshpërimin .... në .Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare..persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Mendimtare‟‟ .shpirti.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Natyra‟‟....vdekja.të pavërtetës etj.Rreze dielli‟‟ i sistemon si ... shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore. në .Rreze dielli‟‟ me titull .por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit . të vendlindjes..luleve.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment..Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.morali etj. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë... vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin. i realizon të gjitha dëshirat ..një dite prilli e një muaji etj.Psalme murgu‟‟ i quan .kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.Në . lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Vërtetësia e gjërave‟‟.të keqes.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.prejardhje mbretërore.të stinëve.Lumtësia e shpirtit‟‟..shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.të perëndimit të diellit.kohës me shi.të ylberi. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.

poemën.Ovidi.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .epike.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri. Rafaelin etj.stigmatizoi hipokrizinë fetare .De Gama zbulon rrugën detare për në Indi . Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. politike dhe ekonomike .busolla etj. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata. në Shqipëri Marin Barleti.Shqipëri etj.Në Itali ishin D.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.një ideologji të re .Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.Bokaçio.Aligieri .Rable. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .Angli.Gjermani.dramën. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.U paraqit në shek XIV. V.në Francë F. e ndiente veten të pafuqishëm .Petrarka.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.komedinë dhe tragjedinë.Ronsari .Gostia (vepër e papwrfunduar).Xh.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura . të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.zoologjia. në Angli Shekspiri.prozën.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar. ish deprimuar . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. Monarkia (traktat politik).anatomia.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.fiziologjia.Spanjë. Familje: intelektuale dhe tw pasur. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. humanizmi kërkonte një njeri të ri .Jeta e Re (vepër poetike).Virgjili etj. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.Sokrai.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit . Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .botanika. Mikelanxhelo Buonarotin .Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.Ravenë.morën nga antikiteti stilin. Vdes: 1321. 47 .u nënshtrohej dogmave fetare .artistik. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.F. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm. 1304.Holandë.Firencë..me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Në art e kemi Leonardo Da Vincin . 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).

Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. kurse në Purgator dhe Parajsë .Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate.Ky udhëtim nis me Ferrin .Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . Purgatori dhe Parajsa. bashkë me këngën e parë si hyrje .Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Poeti nga 48 . me drejtim nga poshtë lart.meditimet janë të njeriut të kësaj bote.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet . kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.rrethit të tetë(10 breza).Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. rrethit të nëntë(4 breza). ose e të bardhëve dhe e të zinjëve. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit . me drejtim nga lartë posht . të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. përjetimet. nga filozofia e antikitetit . sa vijnë e ngushtohen .Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. bisedat .Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. vepra ka 100 këngë. të moralit .Ngjarjet . e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . 2. 4. filozofia bashkëkohore.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Secila pjesë ka 33 këngë.pa i kursyer shtresat e privilegjuara. 3. rrathët koncentrik.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.Është e shkruar në strofa tercina .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. rrathët sa vijnë e zgjerohen .Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza).Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.

i cili më 1300. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 . Sokrati . dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë. Platoni .Në purgator pastrohen shpirtërat.idhnimu.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Parajsa ka vetëm tre rrathë.ulërima.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore. Bonificin VIII. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit . ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .vaje. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.kuje. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Virgjili është simbol i urtësisë. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili. prej ku buron dashuria.gjithësej nëntë qiej.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.smira. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.Purgatori ka shtatë rrathë.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.zymtia.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.grykësia dhe epshi.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore). për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.përmes pendesës.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.

.të zgjedhë dashnoren e tij .Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari . më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .stil të përsosur dhe përjetime estetike. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .. studion në Vitenberg të Gjermanisë. parodizon romante kalorsiake. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë). ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë.Nis me atmosferë të rëndë. pëson në bujtinë . bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Cezari ka tiparet e një mbreti . intrigat .Konsiderohet roman antikalorsiak.Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). po tu ndihmojnë të doptëve. të burgosurit si kalorës të shtypur .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales . rikthimi i fronit mbretëror .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . me helmetë . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . dhentë si ushtarë . po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Kishoti.të sigurojë veshje . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake..I ironizon . po ti shpëtojnë të munduarit . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët). ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . mburrojë .Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. me shpatë . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . me divat .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit. me dhentë . ruajtja e nderit .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). hipokrizitë etj. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.Tema e veprës është . kemi drama të përgjakshme angleze të kohës .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror.Kemi konflikt brendafamiljar .Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Në ndërfutje kemi temat si komplotet . meditime filozofike. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).

fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore. stimulonte me shpërblime . por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale. dekorta.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.1643.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.(Klaudi).E dashura tmerrohet .epopeja.ai rriti autoritetin e vet .Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.koncepton norma dhe rregulla të reja .Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.Paris. se fsheh dot reagimin e vet.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.Formon trupën teatrale. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.Trashëgon kultin e antikitetit.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës . babain e Ofelias (të dashurës së tij).Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.të mesmen në shkollë fetare jezuite.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën. i mblodhi në oborrin e vet .fabula.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai). veçohet Nikolla Boallo.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.Shkollimi:iloor në vendlindje.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.tituj. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Pseudonimi : Molieri.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan. të lartës dhe të ultës . veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi. i përgjigjej monarkisë së Francës.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.ofiqe.satira.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.oda. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Ata bënë seleksionim në artin romak .Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.epigrami. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.princërve.Luigji e forcoi pushtetin qendror .

kthehet në Paris.1672-(Bajaziti .Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.Shklollimi:shkollë fetare janseniste.1670-Berenisa(tragjedi. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.Në shtëpi kthehet qetësia.Vdes: 1699. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1669Britaniku(tragjedi. 52 .1666-Mizantropi(komedi). nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .temë nga historia romake).1667-Andromaka(tragjedi). Damisi dhe Mariana .1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Fëmijët me gruan në e parë .duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.njohu jetën e popullit.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.1677-Fedra(tragjedi). Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze. Krijimtaria letrare e Molierit.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.Tema e komedisë është . por nuk mund ta kundërshtojnë .Vdes: 1673.Shkolla e grave(komedi). Don t‟ia japë vajzën.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.1670-Borgjezi fisnik(komedi).temë nga historia turke).1664-Tartufi(komedi).Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.veset.pasionet dhe karakteret e njerëzve..regjisor dhe komediograf.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.1662. Elmira .Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.1661-Shkolla e burrave(komedi).Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.Kleanti . Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.lë trupën.1665-Ndërgjyqësinë(komedi).1665-Don Zhuani(komedi).Dorina .1658. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.porn ë fshehtësi të madhe.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij ..Francë.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.Sofokliun.Punoi: si actor.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Lindi:1639.varroset në Port-Royal.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Orgoni .Ferte-Mion.temë nga historia greke).1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.-Tebaida(tragjedi). më 12 maj 1664.1668-Koprraci(komedi).temë nga historia romake).greqishten lexonte Homerin.nuk varroset solemnisht. dhe gruaja e dytë .

Në këto lëvizje flitej për Biblën.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.. bijën e Helenës .Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.Egmont‟‟ – dramë .viktimizimi . Pirron .. birin e Akilit .Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet . Hermionën . në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.. tragjedi .Shekspirin.. i cili ishte simbol i heroizmit .. dhe Andromakën .Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.Si personazhe kemi Orestin..Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 ..në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.vërtetësia e ngjarjeve .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi...Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).poetika..Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Gjeni të egra‟‟. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Homerin.djalin e Agamemnonit . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.Si student shkroi poezi. viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Osianin.Fausti‟‟ .Hektorin e vrau Akili.Efigjenia në Tauridë‟‟ . gruan e Hektorit .Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Hektorit . që një ditë të martohet me të. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Aty gjeti një lëvizje . madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Prometheu‟‟ .Hermani e Doroteja‟‟ 53 .

Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.teologjinë. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.stile të ndryshme etj.Tragjedia fillon me monologun e Faustit. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve . pas Gëtes Henri Hajne etj.analiza psikologjike.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë. bëri shum mrekulli .Holandën .Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.meditime filozofike .përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës. i kujtohet fëmijëria.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.poezi lirike. monologje. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist. në Lajpcig . kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.shfaqet Mefistofeli.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Ai shëtiti Gjermanin . kjo e bën 20 vjeç më të ri.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë . Zvicrën .vdes i lumtur.Tragjedia nis me Kushtim .Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Fausti i dëshpëruar.drejtësinë.Fausti hap librin e Nostradamusit. gëzimeve të jetës por doktori spranon. futi frikën te njerëzit .lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.filozofinë.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.Më vonë për të shkroi Lesingu ..mjeksinë.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën. për mrekullitë dhe pushtetin.fshatarët e përshëndesin.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.astrolog e magjistar.Fausti dashurohet në Margaritën .këngë korale.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Tragjedia ka .Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.shqipton një lutje magjike . vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell. kafsha kthehet në fytyrë studenti. Italinë.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz. sidomos te princërit .

KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.zëvendësimin e lirisë dhe 55 ..i ri i ngopur nga dëfrimet.. Rusonë..Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Greqi. nisi turne për në Portugali.të mbyllet në vete pas .Ëndërr‟‟ .kish temperament eksploziv.Turqi dhe Shqipëri.. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.BAJRONI .Malti. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824..G. .Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Viziton Portugalinë .Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.Strofa për Augustenë‟‟ .Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit. hero romantik.Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë. pastaj Spanjën .Dy këngët e para kanë parathënie.Nusja e Abidos‟‟ .Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 . e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij...Më 1812 kthehet në Angli.ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .unit‟‟ të vet.Spanjë.epitete. përmbledhja e parë me vjersha .i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.historinë e vjetër atë të Lindjes.Gjauri‟‟ .Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Kish të ëmën zemrake. .Letra Augustës‟‟ .Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .në dhomën e Lordëve.zhurma e jetës ..Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .eksklamacione.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr..Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Më 1809 u largua nga Anglia .Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme..Është ditar poetik i Bajronit..Orët e prehjes‟‟ 1807 .Nga Zvicrra kalon në Itali..Errësirë‟‟ .Poema fillon me Haroldin...Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.në Albred .Pirrati‟‟ .kënaqësitë.pyetje retorike.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.

folklorik .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.me padrejtësinë.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.Begjikën lumin Rajna. kulturor.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore. aspektin moral .Si i ri shpërtheu dëshira për poezi . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër...flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.Çadajeviç‟‟.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo. Morenën . . psikologjik .Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.dhunën. qytetin e vetëm të lirë.njerëzit me të gjitha komponentat.Lirisë‟‟ .Dante.fatin e mbrapshtë grek .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Shpirti revolucionar nuk i pushon .Bokaçio. Himarën . kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit. e dalë nga populli.Shkroi poezitë .Galileut. preardhje fisnore .Haroldi viziton Albulenën. bijës së tij Adës.Tasos etj.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .veshjet..përshkruan bukurinë e natyrës.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë . një femër pa emër ..Viziton Andaluzinë . Ali Pashën.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.Mikelanxhelos. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .këngët(tamburxhi.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë. virtytet e popullit . në Stamboll.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .U këndon humanistëve si Rusoi.Shëtit Alpet .Petrarkës.Viziton Seviljen .flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi. internohet në Mihajllovsk më 1824.Flet për këngët .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit. del në Bosfor.tamburxhi). u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .mësoi frengjishten.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Viziton Greqinë ..Volteri . konkretish Janinën .Ciceroni.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes. Kadizin . vallet .

Vdiq si 38 vjeçar. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.Pushkini mbetet poet i dashurisë . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . të zbrazur e plot dëfrime.ndjenja të sinqerta etj.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . livadhet .Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .Liria‟‟.ndër poezitë e para.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837. asaj provinciale .ushtima e mullirit që spushon .shpreh mendimet e reja progresive. gurgullima e rrëkeve.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. llahtaria .Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime . kujtimet e mbuluara nga një mjegull ..thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus..Tema e romanit është .lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror.erotik dhe peizazhist.Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete . ku sundojnë tmerret .sgjen dot motive.P.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.Personazhe kryesorë janë: Onjegini. narracionit të shkrimtarit .. të zymtë e plot andralla.Poezia ka qartësi të madhe .parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi..mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.paraqet poezi peizazhiste. griplan me kopshtijet .mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.Lenski. një jetë tërësisht e zbrazur.shkollën e kish vend dëfrimi e loje.. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë. përshkrimeve të natyrës . shprehje poetike.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . merret me poezi. me brenga e mërzi . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.jeta ruse .mi. .në moshën 18vjeçare.ia ka kushtuar Ana Kernës .Tatjana. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen ..ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj. erotikës dashurore .përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.shkatërrohet psikikisht. valza mbi liqenin e qetë.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. studiues i thellë i veprës së Pushkinit....Onjegini. ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .Kernës‟‟.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.Bjelinski . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 . kupton se ska talent. konservatorizmi. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .lexon vepra . për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . digresioneve të ngjarjeve.Mbrëmje dimërore‟‟.A. kodrinat . v.kalonte jetë mondane . tufën e dhenëve.brigjet .si fëmijë u edukua nga mësues francez. analizës psikologjike të personazheve .shtron n.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë . që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare . shoqëror .

Katedralja e Parisit‟‟ .Legjenda e shekujve‟‟ . tregime .Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.. roman 1831 .. pas revolucionit borgjez. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .bën dyluftim me të dhe e vret.Njeriu që qesh‟‟..dëshiron të shkojë në një vend tjetër .. me përralla .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. i shfaq dashuri përmes një letre .Napoleoni i vogël‟‟ ..Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze. . largohet nga qyteti .Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.Si fëmijë jetoi në Francë .Francë lindore Familja:Intelektuale. dëshiron të bëjë ndryshime.Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .trashëgon pasurinë ...njihet me Lenskin . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij..dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Të mjerët‟‟ ..të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .Tatjana dallon nga Onjegini . Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.Ernoni‟‟.Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III. vajzë me virtyte të larta. është e rritur në frymën e traditës popullore . e ëma grua aristokrate rojaliste.Spanjë dhe Itali.Mbreti dëfren‟‟ .. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia. ..Ndëshkimet‟‟ .. i ati general i Napoleon Bonapartës .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .dashurohet në Tatjanën .Kromuel‟‟ – dramë ..Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Historia e një krimi‟‟ . . legjenda etj.formës letrare..Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse . nuk u luajt asnjëherë.pasardhës i tij. roman .nipi i Bonapartës.krijon miqësi. djalosh ky me formim intelektual..I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.regjistrohet në kolegjin Kordie. vepra e parë . .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj .Vepron si romantik .traktat dhe manifest për romantizmin..Soditjet‟‟ .

Legjenda e shekujve‟‟ . në këtë rast populli grek.demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III. . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit.Orientalet‟‟ .poemë epike .Në poezinë .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.Mbreti mosmirënjohës‟‟ .Në poezinë .Këtu kemi këto poezi ..Mbreti hajdut‟‟ . Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze. ide kjo e paraqitur më 1850 . .Mbreti i vogël‟‟. . . .Mbreti i poshtër‟‟ ...Arti I t...Oda dhe balada‟‟. .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën.. . .Mbreti ziliqar‟‟ ...Autori shpreh qëndrim antimonarkist . kohën e vjetër ..Katër erërat e shpirtit‟‟.. shpreh persiatje meditative .. realist . të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore..Ndërgjegja‟‟ ..Fillon me poezi lirike intime. qenit gjysh‟‟ . . poezi e këtij vëllimi është .. . Poezia .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike... Mbreti matuf‟‟ . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë. . .. .Oda dhe balada‟‟. .. Hygo dallohet si poet. .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .Hygo tregohet romantik .Ndëshkimet‟‟. Mbreti frikacak‟‟ . .ka tri vëllime. . .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .Shkruar më 1846 .. monument i poezisë francize . Mbreti që zgërdhihet‟‟ . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet...sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. Mbreti intrigant‟‟ ...Legjenda e shekujve‟‟.me poezinë .Njerëzit e varfër‟‟ .Poezitë me përmbajtje demokratike janë .fillon me këtë vepër lirika intime.E vluara e trumbjetarit‟‟ ..Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve . Shkruar më 1885 etj..Orientalet‟‟.. Mbreti kriminel‟‟.Në poezinë .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.Ndëshkimet‟‟.Soditjet‟‟-botuar 1856 .ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike. ...Mbreti i dyshimtë‟‟ . i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. .Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë... .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike...flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .. ...Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës. të mesme dhe të re. sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit.epike dhe dramaturgjike. pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë).këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. .Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit .Doozi në gjumë‟‟ . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 . dy fronte markante .

Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit .Ka dy variante të romanit . Murjeli. njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . lufton kundër monarkisë. prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën.Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.Gravoshi . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. dënohet si prostitute . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. prifit me humanizmin e tij e pranon . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. bëhet viktimë tragjike e romanit. e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. i merr në mbrojtje qeniet e mitura . dërgohet në burg .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . i persekutuar . kryetari i komunës Madlen e liron .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje.botuar më 1862. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani .Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit .Zhani është i dënuar me burg . ik nga prifti . njihet me Mariusin .shërbëtore.Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . strehohet te prifti i Denjit . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. por ai përsëri arrin të shpëtojë.Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . vajzë ilegjitime . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni.Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur .Të mjerët‟‟ .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror.Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . ligji e dënon me burg . kur vdes në vetmi . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir.Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. Fantina femër e persekutuar . i cili kishte orientime republikane . Mariusi dashurohet në Kozetën . 60 .femër fatkeqe.ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . djalë i mbarë i braktisur nga familja . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . simpatik për lexuesin. xhandarët e zënë hajnin .Zhan Val Zhani është i burgosur . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. ai arrit të ikë nga burgu . ia fal jetën policit Zhaver . ndërron emrin në Foshëlëvon .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . i nënçmuar..Zhan Val Zhani arrestohet .

61 .

Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.sofike.harmonisë.let.Osmane).klasike.komedia. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .strofa alkeike.Gurakuqin).02.Danten.Hungaria).romani. “Phoenix(1931-Greqi). Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir. Zbulohen koncepte të së bukurës.tragjedia.romake e helene.dënon duke qeshur). Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).melodrama.1894-shugurohet si prift. 25. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.oda.studimet në Bosnjë. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.Fishtë të Zadrimes. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.”Illyricum”-Shkodër. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.11-rrokëshin.9-rrokëshin. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.fejtoni. 1899.artikujt letrarë. Stamboll-1913.balada.romanca.zhvillohen format e prozes: eseu. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. “Lector Jubilatus(1929Francë).simbolizmit.himni. Njihte Homerin.trioleti.Virgjilin.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Dekoratat :”Mearif”(1912-P. Athinë-1930. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.futurizmit etj.poezi lirike. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 . “Ritterkreuz(1912-A. Bukuresht-1931. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.

Njihte rrethë 15 gjuhë.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.Gonzaga (melodramë).shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë. 5 janar 1924.shpreh kërkesat për let. si : besa. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston..Gjergj Elez Alisë etj.vepra paraqet ngjarje.njëkohësisht drejton rev.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. Shkollimet:mësimet e para në Konicë. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.1912.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948. 1878.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.Abdyl Frashërit.besimi. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.kombëtare.Ali Pashë Gucisë.Halilit. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.ku varroset në Boston.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.Konicë. 1914-Juda Makabe(tragjedi).25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.mirret me diplomaci.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.e refuzon më 2 mars 1924. II.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. 1897-1909 kohën e rev.”Dielli”-Boston.Harvard. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.Albania.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Tiranë.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.por nuk iu plotsua. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.) 1909-jeton në Amerikë.nderi.solidariteti. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh. 63 .1929-Shën L. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.ndodhi e personazhë konkretë. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).Fishta si rrëfimtar aktiv.Oso Kukës.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.

ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). Personazhet : Denisulla Sepia. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. III.mjerimin. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre. 1935-1939.-Neë York.11. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng). 16.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.gusht-dhjetor 1924-Dr.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. II.Gj. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias. 8.08.njeri intrigant.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.fillim romani si sui generis).por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).anglisht)botohet 1957 nga Mc. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. –shprehë mozaikun e kulturës. 64 .1 anglisht).Bridge Comp.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht.3 faqe shqip. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).1912-17.varfërinë.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.ai ballafaqohet me paditurinë. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.

gjimnazin në Keshan. II.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. Shkollimi: fillor në shkollë greke. 1947-Albumi(vëllim poezish).plaku marteshanas. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë).në BRSS.nusja Vera.suedezja Ingridi. ndahen në 2 pjesë: I.Dhalla dhe Dr.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Përkthimet:. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).sufler. Punoi si qerraxhi. Vdes: 1965. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.polici doganes. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).artist në teatro. Ministri Salemboza-tiran anadollak.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. Personazhë tjerë: Muhedin agai.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur. 1960-Autobiografia(anglisht. Dr.IV.1937.më vonë si diplomat e burrë shteti.Personazhët: Dr.dramë dhe publicistikë. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.shkrim në prozë).Ali Bibiu. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. Otello-Shekspiri(tragjedi). Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .Harvard deri më 1912 . Njihet si themelues i elegjisë politike. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.6 janar 1882. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).Arifeja.Zylfikar agai.

1944. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.konsull i përgjithshëm-Beograd. Gjatë L.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren.Mali Kokojka. Pseudonimet: Lumi Skëndo. Hapi librari në Tiranë(mbi 20. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.II.pastaj në Angli. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit.u rrit në Stambollë.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). 66 .1916. 1942. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.revista shpërngulet në Bukuresht. Poezia “Rent.1926-1929.shpërngulet në Itali. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. 1912-ministri i parë për punët botërore.udhëheqës i Ballit Kombëtar.Botërore internohet në Rumani. 5 maj 1916.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .në Tiranë. 1908-1910.trajton problemin social në Shqipëri. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike.

politike.menyra e sjelljes.Sofjes.Vdes: 3 tetor. Kokojka.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.61 faqe). 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.pershkruhet atmosfera kohore. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.Nju Jork. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë.Bukureshtit etj.novella dhe kujtime. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. Mid‟hat Frashëri.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.ku jipen të dhënat e jetës. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). 1926-Kalendari Kombiar. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.1949. Shkruar në formë të esesë.shkollimit.

ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre.1987. Strofa është 4vargëshe. 68 . Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.të mesmet në Athinë e Manastir. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun.Pogradecit.vargu 6. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht.gojore dhe popullore.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.10. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).P i shpreh ndaj Motrës. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.Shoqes dhe Vashës. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Familja: zanatcinjsh. Ndjenjat të dashurisë L.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.Pogradec. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Vdiq : 12 nëntor. 2. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1.

moralin fetar. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. U shqua si poet lirik dhe satirik.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.nuhatjet ndërlidhet me botën.me poezitë e tij i kritikon zakonet.fryma.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. Përdori krahasimet.përkthyes në Institutin e Shkencave. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.njeriu.ndjenja.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.Vlorë Familja:intelektualësh.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.again.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.diplomat në qeverinë e Zogut. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.liperbolat dhe fjalë turke. 69 .beun.prekjes.simbolet. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.Motivi patriotik-në këtë pjesë.përjetësia. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.turke. 3.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”. 2. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).greke për ti tipizuar personazhet. Vdiq:1966. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.ministër. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.sarkazmin. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.arabe.hipokrizinë etj. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).

me qenie hyjnore(engjujt xhindet). Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.prifti.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.Katër stina.Shkodër. Familje: patriotike. Aktivitete:1923.Motivi i dashurisë .ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.1903. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë. Poezia e A. Personazhë tjerë: nusja .e Hercegovinë.Poezia “Hakërrim”. 1957-1973.i cili kërkon mbesën për grua. H.me Anton Harapin. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.mjeku. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.Faza e pleqërisë.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.H.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.gëzime për të mbushur barkun.sorkadhja).A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.i biri. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. 70 .Maqedoni Shqipëri. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.harbuti dhe lajmëruesi. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës.sekretar në Ministrinë e Brendshme.B.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. Shkollimi:1918-1921. Analiza e poemës – Hanko Halla.professor në gjimnazin Shkodër. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. II. 3.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.thellëza. “Vidi-vidi pëllumbeshë”. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.

1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).studiues letrar.kushtuar shokëve të A. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. II. Vdes: 15 janar 1975.Montin. Te tregimet: “Hija e maleve”. 1929-Hija maleve(novelë). i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. Pas L.dramaturg. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.poezia.Manconin etj. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth). Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.II. 1960-Shija bukës mbrume(roman). “Tregtar Flamujsh”.1942-1943-kryetar i Inst.Romë. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore.të studimeve Shqiptare. Përktheu: poetët italianë si : Danten. vëll i II-1935). 71 .fashizmi etj.Rrustemit.Petrarkën. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.përkthyes.ndërsa te let. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish.II.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.i I-1932.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I.deri në L. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.Botëror.prozator.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).Tasson.ilire të Arbërit dhe shqiptare.

Studimet: filloren në Pogradec. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.shtron problemin e afrimimit si poet. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.gazetar. 1944-Shënime letrare(kritikë). 1942-në vendlindje merret me ekonomi.veprat e M.kritika letrare dhe vepra origjinale. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare.Poradeci. Punoi: në Min.II. 1943-Ago Jakupi. -pas L.Gramenos etj. Baltë nga kjo tokë(poezi).mesmen në Selanik.doktoroi më 1934). Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.M.Pogradec. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.Bot.novela).Emineskun etj.F.ritmin. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare).Tiranë.orator. Lindi: 1902. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.filozofisë së jetës dhe vdekjes. Vdes:1967.Poradecit. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.Gorkun. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.Ostrovskin. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare. boton poezi dhe merret me përkthime si : M. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.Noli. 72 .vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën. Në vështrim të krijimtarisë të L.fjalorin dhe fonologjinë.letërsi. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.Elbasan.

Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.fajit dhe veseve të këqija njerëzore. 1934-Pirrua(tragjedi). 73 .gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.Pirrua). Filloi me shkrime si student.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.vrasjes. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.Akili).Vjenë. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.historia re kombëtare(Skënderbeu).se e ka ndarë nga burri i saj. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. 1935-Skënderbeu(tragjedi).në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë.Zanfinës. 1931-Akil(tragjedi).mëkatit.mitologjia biblike(Abeli).Burrel. Tek tragjeditë. Studion shkencat politike në Berlin.Shkollimi:fillor në vendlindje. 1931-Uliksi(tragjedi). Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).Mamicën. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.Gjirokastër.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore. Vdes: 1965.Zanfinës. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. 1939-Abeli(tragjedi).të studimeve Shqiptare.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. 1931-Aleksandri(tragjedi). 1936-Diomedi(tragjedi).zgjedhet anëtar i Inst. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.Berat.

Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.xhelozi. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .përfiton tiparet : pamëshirshme.solidar.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.Itali.1911.se u prekë nga tuberkulozi. Familje:tregtare. Eva.zemërgurë. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.në vlerësim të dashurisë. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.urrejtjes ndaj dhunës. 1937 dhjetor.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Lindi: 23 tetor. Adami. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet. 74 . Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.skofiar.arsyeshëm për dallim nga Eva.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932). Shkollimi: fillorë në Shkodër.më e bukura pjesë e shoqërisë.Kangët e ringjalljes.Shkodër. Në të gjitha ndryshimet.mësimet i vahzdon në Tivar.1938. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).niset për t‟u kuruar në Itali. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.si figurë është e ngurtë.mirësisë është më i drejtë.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit. Vdes: 26 gusht.Dramën e shkakton Kaini.djalit më të vogël. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.tolerant. 1934-boton shkrimet e para.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.falënderues i vetëvetes.Jezu Krishtin.

II. Vjershat: “Rezignata” .studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.novella dhe romane. Cikli i katërt . “Qershiat”.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. “Puthja e cubit” . “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. Cikli i tretë .skica alegorike. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut. “Zeneli”.temën e kurbetit . Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.Botërore.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.të mesmen në Normalen e Elbasanit.që akuzohen për hajdutë. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve. “Një refren i qytetit tem”.shqetësimi për njeriun e shtypur. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror. Pavarësisht dhembjes që krijohet.Kangë më vete sjell imazhin e L. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .Bot.martesat sipas moshave të papërshtashme.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. “Historia e njënës nga ato”.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. Vjershat: “A do qymyr zotni”.bestytnisë 75 . Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.II.për të bukurën etj.novela dhe tregime por i quan novelëza.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.përshkruhet mjerimi i lypësve.boton tregime.martesave me pahir.botën etj.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.

Zonja P.qytetrimi borgjez.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj. Personazhe tjerë : Afërdita.anaalfabetizmi i femrës.Nasi.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.që shtypin pamëshirë të varfërit.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.Pola.martesat me para. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.etj.trashëgon”.Prindërit e fejojnë me Afërditën .dashurinë dhe vdekjen.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.prozat.shekullore.pamfletet. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik. Gj.dhe i jep përparësi të dytës. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave. Veprat : 1929-“Kush duron .bixhozi etj.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.Gjenci.shkrimi i parë i tij. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore..Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.mediativ sesa konflikt aktiv.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.që kërkon zgjidhje të lumtur. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .zakonet patriarkale.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.Z. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).ndarjes së të rinjve.novelat dhe dy romanet e tij.

Letra birit të vdekun(poezi). Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish. Vdes:6 gusht. Para L. “Pisha në shkëmb”. në te cilin punon Afërdita. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.1916. Vjershat: “Okupacioni”. Me të dëbuarit(poezi). Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. 1966-Dita e re(libra me poezi).20 këngë). Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. 1981-Brigjet(libra me poezi).revistën “Përparimi”. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. 77 . Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. 1973-Vjersha(libra me poezi). “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Sharaxhinjtë (poezi). 1941 prill. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli.Prishtinë.II. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.në roman shpreh optimizmin. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). “Dashunia”.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. “Kushtrimi”. II.-pas L.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”.dëshira për pavarsi dhe liri.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.II. të armiqësuar vite më parë.1993.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).Plavë.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.injoranca.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes.të mesmen në gjimnazin e Pejës. Shkollimi:fillorë në Plavë.të mbetura në dorëshkrim).

bjeshkëve etj. “Porosia e nanes”. Veprat: “Mbramja”. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. “Edhe na njerëz jemi”.sociale.italiane etj).poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. “Avsha Ada” etj.gjermane. Lirika peisazhiste Sipas tij. “Atdheut”. Këto vjersha. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.angleze. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.rrugica. Psh. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.Vjershat: “Ashtë ditë”. Panoramë e letërsisë moderne botërore.vërtetësi. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.sepse e vërteta është preokupim kryesor.lokale nate etj. “Muzgu në qytet” etj.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.franceze. “Vejume” .ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.realitet.të cilët kanë probleme të shumta sociale. “Në natyrë”. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. 78 . Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.brengave të njerëzit e varfër.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. “Butrinti”. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” .refleksive etj.rrugaçë.historike.realismus që dmth. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë. “Dashuria ime” etj. “Shqiptari këndon”.bordello. “Kukës i ri” . Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër.lumenjve. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. Realizëm rrjedh nga lat. Vjersh : “Nata në Madrid”.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.

zgjat 10 vite.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .digresionet lirike(Gogoli).strukturë solide me 2500 personazhe.. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.Floberi. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.parisiene.të fesë. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.Thekeri.Kolonel Shaberi.Evgjeni Grande.boton :Lëkura prej shagreni.stërvitet në fushën e magjisë së artit .Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).komentet moralizuese(Balzaku).thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”. Realizmi i lartë.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj. Ndahet në tri seri të mëdha : 1. Në këtë fazë krijojnë vëll.politike. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.provinciale.babai bir i fshatarve.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.të moralit etj 3.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.Gorki. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze. Shumë voluminoze. 79 .Fajdexhiu Gobsek.ushtarake dhe fshatare 2.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.Turgenjevi etj.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.

mesjetën dhe periudhën moderne.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot). -1839 librin e parë .pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.Ruan .por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.1841 në Paris studimet për drejtësi .babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur. 1862 .vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .Në qendër të romanit është Frederik Moroja.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .Francë Familja:babai kirurg . “Edukimi ndjenjave (roman) . I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.1880.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës. .novelën filozofike “Smarth”. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë . 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).

81 .vritet në rrethana të panjohura.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.nënë dhe bashkëshorte e mirë. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.e ëma e shkolluar. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.Ema bëhet e dëgjueshme .vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale). Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.mizor.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi . Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.shkon në kishë. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.por të dy i a kthejnë shpinën.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.

Te romanet nuk ka peisazhe.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.”Idioti”.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.të varfëra siç janë banesat. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.religjion dhe shkencë. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.heroi i romanit është princ Mishkini.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.inelektualët të poshtëruar e të fyer.ndjeshmërinë.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.politikë. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria. I urren maniret libreske dhe shablonet.kurse interieret të errëta.Raskolnikovi mendon 82 .mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).shërbëtori Smerdjakov.sinqeritetin.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.epileptik naiv. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.

madhërishmes dhe banales.eseist. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli. 1869-Splini i Parisit(proza poetike.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.viziton kishë.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.ai i penduar dhe i përulur thellë .nevojën për rend dhe për aventurë.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. 83 .kritik arti. Familja:babai tij vdes.lëshohet në bohemi.gjë që e pikëllon shumë.1821. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). 15 mars 1866.mallkim dhe me përbuzje.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët . Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore. Ditar intim(shënime letrare). Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë). Në planin e moralit.kur ishte 7vjeç.Bruksel. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen. Bodëler është poet.vepra është revoltë kundër borgjezisë. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.Opikun. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). I përcjellur me ndjenjë vetmie. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.Opiku.i këndon satanit. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler. Vdes: gusht 1867.botuar pas vdekjes). Botën e sheh me pesimizëm.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.Paris.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.me zymtësi.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. Arti romantik(kritika letrare).bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.

Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan. e ngatërron dhe e ngujon poetin.Përmban poezi të shkruara për qytetin. Me anë të metaforëve. Karriera tij fillon më 1852. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. e cila nuk e pranon.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. Veprat: 1852.lë universitetin pa diplomuar. 84 . 1851. 1873-1877 – Ana Karenina(roman).baltën. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. 1856-Rinia(novel).ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij.në qyt. Vdes:nëntor 1910.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh.hyn në luftë kundër pushtuesve. Familje: vjetër fisnike. Analiza e vjershës “Albatros”.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve.mbet jetim në moshën 9vjeçare. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.me vëllanë Nikollain.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.që skamja i ka hedhur rrugëve. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë).poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit).ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. Lindi: 9 gusht. 1847.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi.Astapovo.1828.Jasnaja Poljana-Moskë.

II – jep skena të kryeqytetit. 85 . Ana e dikurshme stabile dhe e qetë. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.i drejtë.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. Tema:martesa e Anës me Kareninin.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë. Pjer Bezuhovi.naiv i urtë.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.sidomos të familjeve Bezuhov.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.Ellena Kurgini.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.Pjer Bezuhovi etj. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.Rostov dhe Bollkonski.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Në vepër nuk ka personazh kryesor.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë. Personazhët historikë(Napoleoni.besnike dhe e mençur.por kapet nga armiqtë francezë. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.tani bëhet histerike.Ptalon Karataevi. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos. Subjekti: Ana.kritik.një grua e arsyeshme. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.sepse hero kryesor paraqitet vet populli.

Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. franceze dhe italiane). Përdor “përroin e ndërgjegjes”.pastaj jeton edhe në Romë Paris.Zyrih. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). atmosferës së zymtë shpirtërore. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. imazhizmi. Vdiq: më 1941. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. ekzistencializmi. kubizmi. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. kaosin. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. etj. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). ekspresionizmi. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . dadaizmi.

që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. II.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. baba dhe burrë i kujdesshëm. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. dhe L. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. i butë dhe i ëmbël. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. Sipas veprimeve del një mediokër. Nga dëshira për të gjetur djalë L. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. Subjekti: agjenti tregtar. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. nëpër shtëpitë e veta. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. 3 episode për rikthimin e S.B. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. Libri përfundon me monologun e Molit. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. Është një krijesë e paditur. Arrogant. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi.B. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise.B.D. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë.D. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904.B. Leopol Blum: 38 vjeçar. me origjinë çifute L.(djali fiktiv).me çka edhe përfundon ky libër. farefisin. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar)..(babai fiktiv) takohet me S. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. shokët. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Dedalusi-Telemaku. babai me origjinë çifute nga Hungaria. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). tejambicioz. takimi me S. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur.D. ku edhe e takon L. i ftoht dhe i pasigurt. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe).B. lindja e një mikeshe. 3 episode për Stefan Dedalusin.XH.

Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. 1906. komisari.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. : është një nëpunës banke . xhaxhai. heziton. bankë. korridore. etj. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Sillet sikur ka humbur orientimin. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. Gëzon respect në shoqëri.. arsyetimet për pafajsi. . Aktivitetet: 1908-1922.punon në një ent sigurimesh. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. hetuesi. Shkollimi: 1901. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin .diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi.K. avokati. Ato ende konsiderohen enigmatike. ku ka gabuar. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. Jozef K. Duket se është krenar. gjurmimet për fajin. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. si ta ndreq gabimet. . por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. rojet. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. prifti. dhe e arrestojnë. 88 . Personazhe të tjerë: gjyqtari. tavane. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. xhelatët. etj. i pasigurt). Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. piktori. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit.

Amerikën. 3.Kinën. i cili për 84 ditë ka peshkuar. etj. peshkatarin e vogël Manolino. Subjekti: 1. Vdiq: më 1961.një prozë me analiza të holla psikologjike. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror.përshkrimi i kasollës së plakut. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. etj. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. pa sukses.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. ku mbisundon monologue i brendshëm. Personazhet. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh.Afrikën. Gjuha dhe Stili.shprehje të thjeshta.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. Familja: intelektuale. zhgënjim nga lufta). Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). 2. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh.bisedat e tyre.luftën civile spanjolle. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore.zhgënjimit pas luftrave. Shëtit: Evropën.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. 89 .Luftën e Dytë Botërore. në ujrat e rrymës së Golfit).luftën greko-turke. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane.në pamje të parë duken të ftoht.

Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. refuzon të shohë nënën për 90 . punon si aktor dhe gazetar.Santiago. nuk derdh as një pikë lot. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). 1939. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. Kamy vë në pah situate jetësore. përkthyes. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. thjeshtë për nga ligjërimi. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. punon si dramaturg. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. para kufomës pi cigare dhe kafe. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Shkollimi: filloren në Balkar. kotet.është një plak fillikat vetëm. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. aktor. por ngusht i lidhur me detin. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi.vendoset në Paris ku punon si gazetar. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). pa pronë. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. i varfër. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. sa qendron në Algjeri. gjimnazin në Algjer. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. dramaturg.pas studimeve. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. eseist.

por ky e gjuan katër herë me revole. Te ai shohim “historinë e një njeriu. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Është e ndërtuar nga imazhet. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). Nuk synon karrierë. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. kundërmimet e Andaluzisë.pranon të vdes për të vërtetën”. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. Vdiq: më 19 gusht 1936. me pushkatim. etj.i cili pa qenë hero. fjalën poetike popullore.herë të fundit. si një nga viktimat e para të fashizmit. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës.etj. Arabët tërhiqen. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. 91 .dashuria dhe martesa. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. etj. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. ku njihet me Salvador Dalin. Rafael Albertin. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. Familja: bujq të pasur. 1936. dhe nuk është xheloz. pejzazhet. Po atë ditë Mërsoi. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. legjendat dhe gojdhënat. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. ngjyrat. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll.

1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . për prejardhjen e njeriut. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. pavdekshmëria. koha. etj. Kembrixh. psikologjike. Motivet Argjentinase. Ligjëron në SHBA. etj. filozofia. teologjia. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia.traditën spanjolle. Oksford. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Kafkën. Vdiq: më 1986 në Gjenev. Londër. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Servantesin. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. i këndon qytetit. amshimi. tema nga përdithmëria. etj. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. bashk me Beketin. 1957. Temat filozofike flasin për kozmosin. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. gjithmonë duke i cekur burimet. por me fillimin e viteve 30-ta. historia.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Më të njohura janë esetë për Homerin.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. poetëve dhe filozofëve. si poezia. kaosin. labirinthin. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Prais. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. parabol dhe ese.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. historike. Floberin. Aktivitetet: 1956. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Trajtohen temat si: vdekja. etj.kozmosi.

për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Shkollimi: u shkollu në Barankia. Çekosllovakinë. Nju Jork. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. e shpall doktor nderi. 1958. Polonin. Vendin e kaplon 93 . 1971-Universiteti Kolumbia. Monologu i brendshëm. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Kartahen. 1959-Nju Jork/Meksikë. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. Bogota. stili barok. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Bashkimin Sovjetik. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. etj. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. korrespondent i gazetës El Espektador. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Shëtit: Parisin. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve.

ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. fëmijë. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. me hidhërimet e tyre. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. ndryshimet e gjeneratave. si:Asim Vokshi. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. Gjashtë breza. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. mes misterit dhe ezoterizmit). koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. etj. lulëzimi ekonomik. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. vëllezër. dinak. të vrazhdë. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. mes së vërtetës dhe legjendës. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. mes reales dhe fantazisë. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. fantazitë e papërmbushura. Me ndihmën e disa shokëve. Përkundër mjerimit dhe urisë. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. shfrytëzimi. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. i cili me një qeverisje tiranike. etj. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. Derisa arrijmë në fund. fshati i tij i lindjes. Vasil Shanto. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. të prishur. 94 . Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër.

është trim. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. bombardime. Pucelli: njeri praktik. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. luftimesh frontale. heroizmi dhe solidariteti.flijohet për shokët e vet.faza para vitit 1937 dhe 2. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. “Demokratia”.Vdiq: më 1992 në Tiranë. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. episode aksionesh. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. etj. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. gjithmonë është optimist. ejt. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. faza pas vitit 1937. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. plagosje. ”Horizont”. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. dallohen: 1. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. “Ora”. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. temën e luftës dhe mjerimit. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Paraqiten tabllo lufte. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. vrasje.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

Veprat e tij i boton pas vitit 1990. vdekja e babait. etj. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. poshtërimi i qehajait. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. sekretari. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. Histori e atyre që nuk janë. prozë. shkrime politike. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. lopa e Sofës. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. në fshat.Jeton dhe vepron në Tiranë. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. Aty arrestohet si spiun. vetëdijësimi i personazhit. dhunimi i Kristinës. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. poezi. 2. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. 1. Ngjarja ndodh në Mars. momente të jetës në shkollë. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. gjykatës.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. Subjekti përfshihet brenda një vere. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. Ka humbur lidhjet me realitetin. zënka me Sikun. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. larja e vajzave në përrua. rrëfimet për xhindët. si dhe letërsi shkencore. por 99 . Meteoriti i Kotvanit. simpatia e parë. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. Hiqmetit. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. vrasja e fshatarëve. Bashkpersonazhe janë: mjekët. vëllime tregimesh.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. rrahja e nxënësve mes vete. hetuesi. biseda me plakun. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. policë sekret. përjetimi i parë seksual. indiferente dhe të pa interesuar. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. 22 romane e novela. 42 pjesë teatrale. kafshimi i vajzës nga qeni. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij.

Shkollimi: filloren në vendlindje. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. 3.D. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. Tiranozauri. i goditur e i pagjunjëzuar. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. idetë. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. Tiranozauri: dramë filozofike. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. mesazhet. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. derisa ke fuqi dhe shpirt. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. skenarë filmash. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. malësorit dhe fusharakut. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. novela. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. fshatarit dhe studentit. Devoll. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. studioi letërsi në Shën Peterburg. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Tipike e “realizmit simbolik”. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë.. drama. poema. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. me ndjenja të zjarrta 100 . i uritur e i robëruar. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare.Periudha e tretë: Lufta e trojës. Përcillet nga kritika letrare. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. tregime.guxon të arsyetojë. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. romane. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit.B.

të cilin e ruan për hakmarrje. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Herën e dytë. Prej tij mësohet ta përdor topin.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. I kompleksuar nga hakmarrja. por nuk e godet dhe zhgënjehet. një drejtor i sektorit për çështje kulturore.atdhedashurie. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. Auguston. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. të cilin Mato e quan Agush.luftëtari. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. hipokrizinë dhe servilizmin. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. 101 . Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . dhe vartësit të tij Demkës. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. Është kohë lufte.intelektuali. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve.punëtori. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve.

Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. me ngjyrime romantike të së kaluarës. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. të sociales. etj. dhe aty-këtu. njeriun. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. pastaj e vazhdoi në Shkup. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. Dikur njeri me talent. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. të përshkuara nga një notë intime erotike. studioi juridikun në Beograd në fillim. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 .dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. Ndërtimi bëhet me nota të reales. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. këngën. Demka: është qesharak dhe i mjerë. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. Vdiq: më 1982 në Shkup. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë.

pra.është roman me 17 kapituj. universal. Përbindëshi . Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. parasëgjithash shqiptar. e angazhuar dhe hyjnizuese. Prometeu . Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. prozë-romane. Prometeu . Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. lavdinë dhe bëmat e të parëve. është e drejtpërdrejtë. Eskili. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. ky humbës i madh . i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. dashurisë. Ura me tri harqe . studime. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. shkrime për fëmij. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Poezia e tij synon simbolin. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. Piramida . 1. fabrikave. erotike . e i kthyer kah proza psiko-analitike. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. egjiptianët). Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. 103 .është një skicë. aktual. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. Përmes saj autori. pjesë teatrale. të Gjirokastrës e të Prishtinës. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. Kush e solli Doruntinën. i këndon jetës intime. novela e tregime. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. reportazhe. 1. tashmë i larguar nga poezia deklarative. 2. por që porosia përcillet me alegori. etj. uzinave. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Piramida . himnizuese. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. ese. E bija e Agamemnonit . Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. Në planin historik . dhe duhet lexuar si alegori politike. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. pastaj ballkanik. historik dhe 2. 2. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. punëtorit.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. evropian e botëror. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”.

roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. 4. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . ndonëse i vdekur. Në luftë vdesin të nëntë djemt.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Komisioni i festës . më 1830 në Manastir. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Vihet në dukje zelli. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. konfliktet.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Tri këngë për Kosovën. rivaliteti. Komisioni i festës.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Ura me tri harqe . III. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. si besa në tragjedinë Orestia. 10. Kështjella. Sjellësi i fatkeqësisë. 6. 7. 11. vdekjes së saj dhe të nënës. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë.është triptik novelistik i Kadaresë. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. si komb dhe si qenie njerëzore. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai.3.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. Me këtë rast 104 . Hankonatët. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit .roman i cili u cenzurua për 25 vjet.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. 9. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). II. 5. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Konstandini i mbetet besnik fjalës. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. ky humbës i madh . Eskil. e shalon kalin. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Kush e solli Doruntinën . si etnos. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Përbindëshi .ngrihet nga varri.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. Pashallëqet e mëdha. 8. Tri këngë për Kosovën . Kështjella . Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. Ngjarja vendoset në shekullin XV. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. paragjykimet. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Nëna digjet për ta parë doruntinën.

Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. 16. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. Dosja H .ftoi 500 kryengritës.3) Klorësi me skifter . Prilli i thyer.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. 17. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914.Nje arkitekt gjerman. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. për ta gëzuar jetën. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Gjorg Berisha. Haxhiu përfundon misionin. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. 13. Kap një periudhë më të re. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. sidomos nënprefektin e zonës.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt.shkrimtarit Besian Vorpsi. IV. Linja e parë flet për një malësor. si viktimë e kanunit. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Viti i mbrapshtë .roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. Prilli i thyer . Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. 15. Viti i mbrapshtë. 14. (30. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Sjellësi i fatkeqësisë . ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. Dosja H.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. 105 . I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. gjoja për të festuar amnistinë. 12. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut.

Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Dimri i madh . Kronikë në gur . Emblema e dikurshme . mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . V. 106 . 19. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Krushqit janë të ngrirë. Shkaba. ekonomike. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Ftesë në studio. Koncert në fund të dimrit . çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. 20. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Dasma. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. 27. Emblema e dikurshme.roman me temë aktuale.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. arrestimet. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. 26. 25. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. Kronikë në gur. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. Pasardhësi. Dasma . Nëntori i një kryeqyteti. Lëkura e daulles . Ikja e shtërkut. 22. politike. Lëkura e daulles. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Nëntori i një kryeqyteti . vrasjet. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Lulet e ftohta të marsit. VI. 21. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Pesha e kryqit.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Nga një dhjetor në tjetrin.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. 23. Hija.18. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. përballë pasqyrës së një gruaje. si përkthyes në Moskë. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Koncert në fund të dimrit. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. 24. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Ndodhet në një udhëkryq. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Muzgu i perëndive të stepës . ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Muzgu i perëndive të stepës. burgosjet. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës.Kadare duke folur për Migjenin .është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar.

roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Përballë tyre qëndron prostitute. Në roman ndeshen diktatori me poetin. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . 34. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Ikja e shtërkut. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. humor të zi e tragjizëm. Shkaba .roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. 32. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh.2) Ikja e shtërkut . Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. pa përjashtuar edhe veten. Lulet e ftohta të marsit .28.roman kushtuar Lasgush Poradecit. rumunë. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. levë e PPSh deri më 1990. Mbi episodin e kreshnikëve.dy formave të jetës. frengë. Jeta. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. Dialogjet janë të gjalla.përballë pasqyrës së një gruaje . 38. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. realizëm magjik ballkanas.përballë pasqyrës së një gruaje. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje.”të zbriturit” 29. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. (30. paraqet një lloj trilogjie politike letrare.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. Jeta. ku janë mbledhur “të rënët”. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. Pasardhësi . Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. disa përkthime nga autorë grekë.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. 35. kinezë. ”të rrëzuarit”. 33.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990.përmbledhje me 32 vjersh. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. VII. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. (30. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. Është vazhdim i Ftesë më studio. 31. Ftesë në studio . 36. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. 30. rusë. 37. shqiptar e universal. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Nga një dhjetor në tjetrin . Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. Romani është përshkruar me groteskë. pasardhës i Enver Hoxhës.

një roman dhe dy drama. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Shkollimi: filloren në vendlindje. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. por s‟del asnjëherë. në Rilindje. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve.njëzet vjetëve paqe. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës.humorit të zi dhe groteskës). Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Prizren. traditat dhe zakonet e tyre. Gjykimeve të tij për shqiptarët. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Aktivitetet: gazetar. ku i presin vendësit mikpritës. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. përmendet shpesh. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. por edhe baballarët. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Pashku nuk e lufton mitin. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. por ngjet e kundërta. Vjen në Shqipëri me krenari. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. por e afirmon dhe krijon mite të reja. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. vëllezrit. të mesmen në Prishtinë. nënat. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Analizë e romanit “Oh” 108 . Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. sa më shumë njef popullin shqiptar. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Ka shkruar tregime.

e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. drama. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). në dhomën e errët. apo antiroman. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. këndvështrimi i fiksuar i autorit. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . i dyti i dehur dhe i treti lucid. Luluan dhe Lulanin. vrasjes. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. proza. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. shpifjeve. lidhja syzheore. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. është kredhur në mendime. Subjekti: Njeriu i vetmuar. skenarë filmash. Romani është i shkruar në vetën e parë. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. Rugovë. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. I pari është në agoni. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. e vëllavrasjes.

Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. një malësor Rugovas. e veçanërisht atij shqiptar. urtinë njerëzore për paqe. pikërisht i biri. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Shpendi. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Njëra palë e Gjinit. Mirëpo. që kishte rënë në luftë. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. me Shpendin. dashuri kjo 110 . Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. ta zgjojë ndërgjegjen. atdhetare dhe refleksive. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. pra varr i qyqes. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. tjetra e gjermanit. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Te romani “Karvani i bardhë”. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. e cila tregon ngjarjen. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm.

Lum Lumi. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. i cili me vete sjell dhunë. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Lum Lumi . kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. por trashëgim nga lashtësia. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Sampo. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. II. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. gjarpërinjtë. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. etj. Credo. 111 . Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. ushujzat e larot e tyre. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Përpunon tri fusha tematike. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. kameleonët. Torzo. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Drejtpeshimi. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Sampo 2. minjtë. I. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. i punës. Thirrje. të zhdukur. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Dhimbë e bukur.shesin fatin e kombit. Bëhet fjalë për tre.). Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit.përmbledhje me poezi. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Folja. problemi social. Shamijat e përshëndetjeve. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike.

Buzëqeshje në kafaz. Burgu i hapur. Ishulli Aabania. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. e njeriut tonë në histori. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm.Të jetosh . III. Objekt trajtimi janë fati. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë.e kaluara jepet përballë të sotmes. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Fund i gëzuar . Zari. krenaria.i kushtohet motivit të dashurisë. Fund i gëzuar. Ky është edhe një qortim i prindit. Dielli i zi. të birin. Në bisht të sorrës. Të keqeno . drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Libri që nuk mbyllet. Harakiri.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful