• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Shkodër ( sipas dok. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. përskrime të natyrës dhe personazheve. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. dhe nga një testament I vitit 1501). 1461. 4 . 1451).pamje ideale. intelektual. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . pastaj me Mustafa Pashën. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. dialogje të palëve luftuese. Ndahet në 13 libra ose kaptina. më 1450 me sultan Muratin e II. ka kultura të huaja. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. fjalime të gjata. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). si ta duan dhe mbrojnë atdheun. psikologjik. në noterin e Padovës. sulltan Murati II. të mesmet në Venedik. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Barleti njeh lufra të drejta. Personazhet: Skënderbeu. afër Dibrës). Barleti njeh lufra të drejta. Ballaban Pasha . Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463).armiq. Ali Pasha. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. në Krujë. Dibër dhe Itali. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut.ushtarak dhe me portrete si etik.renegat shqiptar. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. Mehmeti i II . Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. Mustafa Pasha. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë.

BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. nuk pati sukses. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. 5 .organizimin e kryengritjeve. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. Shkollimi: rrethin familjar. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. Aktivitetet: meshtar i një kishe. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. ndërsa I. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. botoi 4 vepra. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). 1618 në Romë. italiane dhe sërbe. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. Zamputi thotë se ishte komplot). Sipas E. Gjuha është gegërishte arkaike. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. Tema: vargje nga bibila. pa kopertinë. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. Gur të Bardhë të Matit. Shkodër. Tivar. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit.sh. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. Obod dhe më I besueshëm Venedik. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. për vendlindjen. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni.

2. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. Biblike. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. Romë 1618. Romë 1635. Romë 1621. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. 1628 në Loreto. Familja: e shquar e Bardhajve.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. motivin e vajeve. Shkollimi: mësimet e para në familje.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. 2. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Doktrina e kërshtenë. 2. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. KRIJIMTARIA LETRARE 1. 3. 6 . 1635 kreu studimet. VII. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Kallmet të Zadrimës. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. Religjioz . Kombëtar.KRIJIMTARIA LETRARE 1. Personale. Budi ka shkruar 3 200 vargje.Kaini vret Abelin. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Vdiq:1643. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Romë 1621. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. 4. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. Poezitë janë me motive: 1.

Përdori alfabetin e paraardhësve. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. Origjinën e familjes së Kastriotëve. Të primtë përpara letërarit. Vdiq:1689. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. 2. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). strofa tetëvargjëshe. kthehet në Shkup më 1683. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. 7 . Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Padovë. dhe me urdhrin e Papës. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. ab.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. ab. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Becikemit. turqisht. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. italisht. Ndahet në 2 pjesë: 1. Ai shënon emrat në të pashquar. 1682 strehohet në Dubrovnik. Ka 2544 fjalë. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. cc. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. lidhëzat. dhjetor. foljet në paskajore. -Krijimi I Rrozullimit. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. Shkollimi:mësimet e para në familje. Prishtinë. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. 113 proverba dhe 2 biseda. shqip. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. me rimën ab. ndajfoljet. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. 1685.

Mbusat. i jep sisë. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. për fëmijërin e tij. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. e lidhë. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. 2. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. nuk i jep sosë. Pashtrikun etj. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. e shtrëngon në kraharor. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. e lëmon. poetike.nëna e Krishtit. e mban në duar. e puthë. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. i do shokët dhe e duan. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. e zgjidhë. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. ndërtimin fizik dhe psikik. nënën e tij. Aktivitetet: 1751.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. Përmend toponime si Prizrenin. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. e quan pëllumb.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. Flitet për Shën Mërinë. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. vepron sit ë gjitha nënëat. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. Romë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. e cila dallon nga personazhi biblik. edhe për vendimin që të martirizohet. fshatare dhe grua e rëndomtë. Vdiq:1788. nuk kujdeset për të. 8 .

epitete. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. veçmas distihët e katrenat. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. “ilahi”. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. pashallarët. hipokrizia etj. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. Munafiku. Gratë e va. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. feudalët (mbreti. paskrupulliteti. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. kasidet. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. XVIII gjatë tërë shek. përmbledhje poezish “Mexhnua”. klerikët (i pari i fesë. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). “ Mevludi” etj. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. Vendi i ngjarjes: fshat. elife. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. kyrët e vaizët) 3. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. 1749 2.vezirët. nostalgji. mundqarët. tregtarët. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike).Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. Trahani. divanet. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. jofetare si: poemat. Bahti im. zejtarët) 2. 1. 9 . pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. XIX. mevlude. myderrisi. krahasime. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre.të varfërit (servilët. Starje të Kolonjës. apo dituria. satirat. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. gazelet. moralit. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Temë fetare: 1. Shkollimi:medresen në lindje. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. social dhe fetar. patriotizëm . Gjerdeku i vashës. moral-estetik. myftiu. Ka përdorur metaforën. Përdorën gjuhën shqipe. karakterit për të fituar para. sahanlëpirësit. humored.

Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale).Jusufi e Zylejhaja. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Konispol. në Kairo studioi. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. trahanin. Konispol.Zaptimi i Misolongut Poema: . bëhet mjek i syve. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. merret me krijimtari përkthyese.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë.Erveheja. puna sakrifica. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja.Bekriu . edhe atë 12 muaj në vit. Jofetare: Poezitë: .intelegjenca. Shkollimi: medresen në Konispol.cvlitëse. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. 1818-1820 . pijanece. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . 10 .Gurbetlinjtë . Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. rrënuese. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. Gjirokastër . e të sëmurë. hokabaza. Vdiq:1844.

për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore.popull indoevropian.gjysëmperëndi. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. Mitologji. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p.sh: të faraonëve. Kult. vepra që shquhen me idetë. lufton kundër Humbabës. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. Të tillë janë: Gilgameshi. ndryshe quhet let. kozmogonike. indiane. Rrëfimi për përmbytjen etj.e.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. Kjo let.e. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. Çdo popull ka mitet e tyre p. sumere-asiro-babilonase.flasin për historinë e perëndive.r . la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. Sumerët. Kozmogonike. kineze. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. është degë e shkencës mb letërsinë. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.r. prandaj kjo let. 11 . ka qenë i zhvilluar edhe epi. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. Heroike.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. është me përmbajtje religjioze dhe laike. Epi për Lugalbandën. greke. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. Miti dhe Mitologjia Mitet.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. romake. Botërore. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore.nga India e Irani. shqiptare etj. sumero-asiro-babilonase. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. sot të zbuluar afër Bagdadit. heroike Teogonike. P.sh. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta.flasin për heroizmat e trimave legjendarë.

Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. 12 .të 7 dha urdhër për ta varrosur. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. se edhe ai një sit duhej të vdiste. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. Bisedon me hijen e tij. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. dhe e kupton tmerrin që e pret. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Atij i mbeti vetëm një shpresë. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit.e. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. vdekja e Enkidujit. gjyshi i tij Utnapishtimi. nuk i linte të bashkohen. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. ai ia tregon një bari në fund të detit.r. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3).Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. Këta dy luftuan kundër një të keqe.se njeriu është i vdekshëm. XXII deri në shek. dhe mbret i saj. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. veçmas i mundonte të rinjt. por me përmasa shqetësuese.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. aty nga shek. por nuk I dihet autori. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). Tregimet për Gilgameshin. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. Humbabës. Krijues i një mbretërie të pasur. Themelues i Urukut. jo të luftës dhe të guximit. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. XVIII p.

i biri i mbretit Priam. Parisin e shpëton Afërdita.grauja e tij Andromaka).e. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. me grekët dhe kundër tyre. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. me ndihmën e perëndeshës Athina. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. i vë themelet e let. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. e shpëton Apoloni. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. Subjekti: Shkaktar i luftës. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. IX p.r. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. fituesi e merr Helenën.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Greke. në bazë të alfabetit grek. Hektori lufton me Ajaksin. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike.700 vargje e ndarë në 24 libra.r dhe shek. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës.e. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Hektori (sypatremburi. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. Me këngën XXIV. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Parisi në duel me Menelaun. 13 . mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit .Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p.e.

Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. me karakter të fortë.gruaja e Hektorit. Penelopa. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. përfaqëson njeriun e kohës. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. takohet me Telemakun birin e tij. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. Akilin. është burrë e prind i kujdesshëm. ku ndikojnëe edhe perënditë. zoti i detit. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. Hektori.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Agamenonin. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Akili.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. ku aty mbyti të gjithë mësitët.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën.hero i madh i epikës greke. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. 14 .sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. në anën e Trojës. paraqitet pak më i kompletuar. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. Andromaka.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. Posejdoni. Odiseu. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. Biri i Odiseut. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. Agamenoni. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun.gjithashtu hero i madh. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. shumë mësitë e duan dorën e saj.

kërkon shpëtim nga Hymena .r. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. vargun e 4 në 5rrokësh.Me epitet si : Afërdita e amshuar. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia.. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. të cilën e lëndon moralisht. VI p. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. fytyrë hyjnore. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. Përbëhet: 1katren. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. kishte formuar shoqatën e femrave.Safo njihet si poete e epitalmeve. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. hyjneshë e madhe. i pafat‟‟.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. jetoi në shek. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. e cila thotë: . shtëpia e shërbtorëve të muzave. o hyjneshë e madhe.. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). Largohet nga Lesbosi për në Sicili. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. të cilën e quantë.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj.e. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. të virgjëreshës. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. ngjarja mbaroi tagjikisht. të një vajze të pamartuar. epiteti. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. u martua me një aristokrat. të cilin e krijoi Afërdita.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. kishte një vajzë. Bijë e një aristokrati. 15 . Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. KORI II Me motiv autonimik.

që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit... por mbështeti demokracinë. biri i Darit. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). në moshën 40 vjeçare. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. ndërsa kori këndontë këngë lirike. për nga vlerat .gjeni i tragjedisë”. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . Dari flet për humbje të mdha. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku.e. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. dhe kështu vdes Eskili. vdes në vitin 456 p. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset.e. Korifeu. shkon në Sicili.Eskili Fazën e let. Orestina”. V-Ivp. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. Një ditë duke ndenjurnë fushë. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. ku merr pjesë edhe vet. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Tragjeditë e para.e.r me prejardhje aristokrate.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes.. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. 525 p. i largohet legjendave. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve.baba i tragjedisë”. VII-VI p.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. tragjedia e parë Persët. njihet . Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane.e.

e. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. ndërsa komedia nga këngët follike. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. Komodia. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit.Kleonit.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. Subjekti. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. Zeusi e angazhoi Hefesin. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. zbuti kafshët etj. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. të dëgjojnë. fjala komedi nga gre. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë).PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. shoqërore e kulturore. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. Vdiq në vitin 388 p. perëndinë e zjarrit. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. prej 44-50. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. të birin. sot njohim 11 prej tyre. që të mos zhduk racën njerëzore. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. Prometeu lidhet për shkëmbi. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike.r në moshë të re La një numër të madh komedish. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën.e.

zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve.e. Herakliti. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek.r . c) Periudha e shek. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. mbretërore që fillon nga vitet 30 p.llogaritet si histogra e orator. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. Tribali. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. greke. këngët triumfale. Koha kur formohet polisi antik. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. Posejdoni. epokën e let. III. III p. Let. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. konsiderohet si Homeri romak. Tema: Problemin e kritikës letrare. II. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. zhvillohet nëpër dia periudha. zhvillohet deri në mesin e shek.e. por edhe poetin e varfur. zhvillohen himnet e kultit. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore.r . romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. II deri në vitet 30 p. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para.e. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. konsiderohet si vazhdim i let. të fundit të republikës. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. fjalët e urta etj. në atë skllavopronare. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. b) Periudha e shekullit të parë të let. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. dueli përfundon me fitore të Eskilit. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. në kohën e helenizmit të let. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia.e.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. ku secili mbrohet me kundërargumente.r vazhdon deri më 476 p. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar.e. në atë klasore. romake. fillon në mesin e shek. me fytyra të mbuluara. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). Letërsia romake. gojëprishur e çalamnë. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . në rolin e gjykatësit. këngët e vajeve. Eniusin nga Kalabria italo-grek. të heshtur. me rrecka. shkroi 6 komedi dhe Katoni. republikane që arrin derin në vitin 30 p.r . romake. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit.

Bruti dhe oratorët e lavdishëm. prej viteve 30 p.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Nga një familje e qytetarëve të lirë.Italia Veriore. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Më të njohur janë: Petronie-prozator.r. Tibuli-poet i dashurisë. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. por për shkaqe objektive e la . Plini i Ri-orator produktiv. Ishte nën ndikimin e Teokritit. . G Gjat shek. II e deri në shek V. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës.retorika. Punoi si avokat. këndoheshin këngë për dashurinë.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. romake. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje).e.poet i shquar i epigrameve. paraqitet publicistika. dhe filloi të merret me poezi. Ovidi-poeti elegjiak.e. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. zhvillohet nga shek. Horaci. Nga shek. Marciali-me epigramet. Fedriefabulist. Apuli etj. I deri në shek II.r deri në vitin 14 e.r në Mantue.e. koha kur sundon Augusti. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Aula Geli. c) Letërsia e vonë romake. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Katuli. Atika etj. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Juvenalisatirist. Letra miqve. Tit Livi orator e moralist. V let. elegjive retorike et. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. apo më të shkurtra. kur shkatërrohet perandoria romake.e. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. Vdiq në vitin 90 p.satiristi më i madh i kësaj periudhe. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Kuintiliani-retorist.

Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. të cilës ia kishin vrarë burrin. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. ajo si flet. grua mjaft energjike. ashtu si Hektori nga Akili. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. Didona bën vetvrasje. në prani të elementeve mitologjike 20 . e takon Didonën. Këtë qytet e krijoi Didona.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. pemtaria me vreshtarinë. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. blegtoria dhe bletoria. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. gruan e Hektori. Eneu bën dyluftim me Turin. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. bie nga shkëmbi. Sicili e Romë. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Eneu e merr rolin e Akilit.depërton në botën e nëndheshme. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. Rrugës për Sicili. Eneu zbretë edhe në Kumë. Sicili. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar.talike. i cili vritet. kur Eneu lufton kundër Mezencit. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit.Iliadës. takohet me të atin Ankizi. Butrint. lufton kundër Mezencit.

arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.Këtu përkundër që u fuqizuan .Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .kultura.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra. Sërbisë .përpilimi i platformës së qartë.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos ..XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane ..Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).ekonomik.përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .politik dhe kombëtar.Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831. ..kulturor. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë. Bullgarisë dhe Greqisë..Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .. shkruar 1846.Kjo letërsi fillon me poemën .Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë ..Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës ..heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.Ajo ekzistoi 3 vjet. Perandoria Osmane .Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit . shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.. vetëdija e ulët kombëtare.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : . për mjerimin politik.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë. poemën Këngët e Milosaos. nuk ka kulturë.Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.popullor.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902...

1836.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.në Blinisht(1639).. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.më1888 në Bukuresht nga N.VEPRA POETIKE 1.Papa K. I shoqërisë .punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.D.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.Rada me titull Arbëresh i Italisë .u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit..Numidët .Më tepër spceifizohet poezia lirike.Më 1848 J.Qiriazi-Dako. Pogradec.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.Qemaili etj.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .fetare ..Lorekio në Itali nxorri revistën . 1839.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.më 1883 J.Naço revista Shqiptari..rrah tema filozofike.Bashkimi‟‟ .përmbajtje.Qiriazi.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.më 1888 .S.Napoli 2. J.RADA 1.lëvizja nuk pati sukses. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .në Egjipt dhe në Sofje.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.erotike .Vreto.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.I stambollit i shoqërisë .ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta . peizazhiste.filloi të mbledhë këngë popullore.Kombi shqiptar‟‟.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .DE.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.de Rada në Kozencë nxorri revistën .i kundërvihen realitetit.shoqërore.VEPRA DRAMATIKE 1.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.Kemi përdorim të alfabeteve si .më 1897 F. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .pastaj në Kolonjë .së lavdishme.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.M.më 1897 A.Logoreci.në Pdhanë(1638). ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Negovani.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.Lexoi shkrimtarë antik .pasi u lirua ishte shum i varfër. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Poema epiko-lirike Serafina Topia .I. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Konica nxorri revistën Albania. figuracion dhe metrikë nga folklori. 1872 2.u dënua me gjashtë muaj burg.më1834 .kolgjin e kreu më 1883.Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht. P.Napoli .Gj...Poema liriko-epike Këngë e Milosaos . 3..Flamuri i Arbërit‟‟ .Vasa .tragjedi 1846 22 . romantikë europian dhe italian.Poema epike Skanderbeku i pafan .

duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.tragjedi 1891 3.e torturon veten. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .VEPRA SHKENCORE 1.Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin .ëndrrat vajzërore.1861 2. Bozdari . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin . më vonë kthehet . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .Autobiologjia .2.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. 1898-1899 5.Serafina .Rapsodi e një poemi arbëresh .Tema është romantike .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme. Serafinës dhe Bozdarit.përballon ndarjen nga dashuria e parë. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. largohet nga atdheu . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. 23 . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.Parimet e estetikës. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .Radavani është antitezë e Bozdarit. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut . sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . pasi e vret një turk .është dashnoe e zjarrtë. bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .Sofonizma. Serafina është romantike . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. dashnori i parë i Serafinës .vajton buzë detit. për hir të dashurisë ndaj atdheut.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . 1894 4. dashuri ideale naj femrës .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.Testamenti politik . turkun .1866 3. 1902.ka dashuri konstante ndaj atdheut . te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .

gramatikë .Shkodër . Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide .Dibër . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Il Canzionere albanese‟‟.Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . shkencë .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .Goneta një femër e dhembshme.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar. Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.XV.dukuritë shoqërore-morale) .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur. poashtu mblodhi këngë popullore..Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.Vantisana princeshë turke .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit .Elbasan .Himarë etj. fabula . satira . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . kishte krizë materiale . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada. si Krujë .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.De Rada pasqyron të madhërishmen . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . tragjiken e kohës së Skëndërbeut . Mirditë.Shtohet galeria e femrave . Kozencë 1894.Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .

R 3.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .shqip. koprracinë.Malia 4. jeta e të burgosurit .Poema .poemë.Poema . vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano. Përralla nga Ezopi 6. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2. gënjeshtrën.Virgjeria.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.përtacinë.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Novela:Panaino e Delia..1850 4.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.poemë .dialog të gjallë.Guidhja e Kusari 3.llafosjen.Drama .italisht.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip. këngëve liturgjike .italisht 2.D. 1858 5.Përmbledhja poetike.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Gërsheton edhe idetë demokratike si .Miloshini e Pjetër Shini.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike ..Romane:Sofia Kominiate .hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.Miloshini. Gërsheton idetë romantike si .Romani .Melodrama:Pjetër Shtertori. italisht . I burgosuri politik .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat..Drama:Sofia. arratisja .Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Bija e mallkuar‟‟ italisht . vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë. mirkuptimi në mes njerëzve.Ushtari shqiptar.1.Poema . Mënyra e botimit:Pjesërishtë .Kolluqi e Serafina. takimi me të birin .. Fjalor italisht-shqip 7.Përmbledhje e lutjeve ... Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .ndërtim të konflikteve.botuar më 1848.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .

traditat. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.besnike) Miriani .xheloz.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.Miriani shqetësohet tepër.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.e sinqertë.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet). 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.intrigant.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë). bareshave.i dashuri i Emirës Gjergji .Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi. Të ndërfutura:këngët . vallet .Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .ritet familjare.blegtorëve. Personazhet:kanë tipare romantike Emira .e çiltër.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.

Pashko Vasa .italisht . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË . së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.Burgimi im‟‟. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. për problematika. 6.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) ... për atdhetarizmin . Tema : universale . e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë.Mori Shqypni .Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran). Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 ..Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare .frëngjisht. poshtërimi familjar ..MORI SHQYPNI . Veprat e Pashko Vasës janë : 1. Vretuan etj. Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës .vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut . Vepra I. degradimi e turpi.Trëndafila e gjemba‟‟.. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.III.Vëllimi i poezive .IV . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.II.Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike.(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik .italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit..Romani . sundimin mbretëror . frazeologjisë .figuracionit/ 3.. i strofës . Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja . Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.Poezia .Bardha e Temalit‟‟(1890).. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit)..Romani autobiografik . pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë . përçarja kombëtare dhe fetare . frengjisht 5. 7.

Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi. Drandja . Luli . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. Jak Kola.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht.ANALIZA E ROMANIT . në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh . c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha .prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi.por në linja të kundërta. i martuari me Bardhën. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. Pashai i Shkodrës ..Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. për zakonet). Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit.Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .. Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . Osman Pasha .

dashurohet në e parë. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe. edhe ky niset në luftë për zulm e varr. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.Të zezat tona‟‟ 1870 4. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Në Palermo kreu edhe drejtësinë. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave..Topografia e Palac Adrianos .Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos. 1. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS ...Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).Disa poezi‟‟ 1847 2.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Poema ..Poezia e gjatë .Veprat letrare 1.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.Përmbledhja .zulm e varr‟‟..Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore . 29 .Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.nisen në luftë për..Vepra shkencore : 1.dashurohet në e parë .Poema romantike . Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F. 2.

në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .mbirja e pemës.Mara – e dashuruara në Nikun . kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit..Lufta që përmendet është . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës).Zulm e Varr‟‟.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .Lufta e Valkalit‟‟.Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit. Aktivitetet: 1848. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. Zefi vizitoi Brazilin . Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.zakonet. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil . Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti . zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.Kur u kthye jetoi si një i varfër. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. folklorin. 30 .rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut ..Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje .trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara..Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin.

.Rrotullupë‟‟. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon.. ish në moshë 16 vjeçare. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . gëzimin .Rrotullupë‟‟(vrull) .. Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . me pozitën e saj . 1860 – shkroi poezinë e parë . në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur)..për të ardhmen e arbëreshëve etj. . 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.Për lirinë e Venetisë‟‟. flet për fatin e atdheut.. 1893 – botoi baladën në italisht .. poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që .. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. 31 .Për lirinë e venetisë‟‟. .Flamuri për të është sikur nusja.. 1898 – botoi vjershën . luftë që e kish pritur gjatë kohë .Zonjës Elena Gjikë‟‟ .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . protesta .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : .shkruar 1860 . flet për ata si Xhavella .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut .botuar 1860 . dashuri ndaj atdheut të të parëve . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian.poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit. 1897 – botoi poezinë . akuza nda padrejtësisë etj.Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.vatra na thërret‟‟.. Bubullima . flet për luftën çlirimtare të Venedikut .Ushtari i kthyer‟‟. .. . optimizmin .. sidomos me formimin e saj intelektual .Zotit‟‟ .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. .na la pa mëmëdhe‟‟... 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . Për vdekjen e Pjetër Irjanit.Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë. . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët .Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . 1883 – botoi përmbledhjen .Detari‟‟ .Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.. në Buenos Ajres . Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën ..Ditari‟‟. .

Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. Për sa i përket dihotomisë së parë . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit.Kthehet dhe punësohet në Berat .. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . me helme. greqishtja e vjetër .Dashuria e Serembes është dihotomike . gjimanz mësoheshin frengjishtja . Viziton 32 . lektisje . trauma . dhembje . në kontraste si gaz-vaj. dhe me një përfundim të hidhur . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar.Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit.vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . me një vazhdim deri në finale . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .Zosimea‟‟. psherëtima .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi.gaz-psherëtima. bir i Halit dhe Emine Frashërit.. Sarandë . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike .Kujtim‟‟. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri . poeti e paraqet portretin e vajzës .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟.N..Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit .. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. ky kontakt ralizohet në kishë . anglishtja e italishtja. kontaktin e parë .vetmi . lind në kontaktin e parë .

vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟. 33 .1887.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟... Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.Shqipëria‟‟. .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit. Për se? Gjuha jonë ..shkruar në shqip..këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht. Poezitë me motive atdhetare janë: .Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare. erotika . . ..Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .Tema .nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë. .Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare..Drita‟‟ më vonë u quajtë .atdheu‟‟.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës..Dituria‟‟.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Për se?‟‟. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Shpreh‟‟.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.Shkruar në gjuhë të huaj.. ..përkrenaren e Skenderbeut .Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .Ai beson se . konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë..Prej 1886 do të botojë në shqip.Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit. filozofia . .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike. . Flet me frikë për fatin e Shqipërisë..atdhe‟‟ .. Shqipëria .1884. historia . Shpreh .Gjuha jonë‟‟..Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .(arsimimi).. Korça .Motivi i kësaj poezie është i ri .shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje. Tradhtarët..atdheu‟‟.

.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit).Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht. pemëtarinë .Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. . identitetin. Anatema e kësaj poezie është .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se . emrat e personazheve .Gërshetohet miti .trupit . shtërpari .Tema është historike.Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje. stopani .jetë ideale‟‟.kohën. fushat pjellore .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV. humanizmi dhe fizikumi. plaga ..Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .Bujqësia ka të bëjë me bujkun ...Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij..Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.lumturia që sjell dashuria e kontaktit. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . këmbët .Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .. viktimizimi sesa gëzimi. pulpat . toponimet .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Bukë e mëmëdheut zëntë . për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri). flokët-dritë qiejsh).Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore. kraharori .Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes..Poema është një epope për Skenderbeun. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar. botës psikike .Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare..Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. lektisja .. mallkimet. shpreh botën intime të Naimit.bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.kënaqësia. .apostrofë e madhe‟‟.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.balli-hënë. gojëdhënat ..(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij). Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. faqet. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟. emrat e popujve etj.Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi . llërët .Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen. baresha me llërët e përveshur .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria ..ska asgjë të përjetshme .Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare. qëpallat . balli ..vendin .Për Naimin ka rëndësi . bimësinë . tradhtarët e pabesë.. 34 .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . . sytë .Bukuria‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë.lutjet . Poemat me motive atdhetare janë: . pamja e fytyrës.

karakterit . dëshira – dhuna . Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? . 2)Natyra dhe ligjet e saj.Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . humanistit dhe filozofit.Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟. ai impresionohet nga yjet .temperamentit .poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve .(sipas aspektit poetik dhe personal).Qielli‟‟.Fjalët e qiririt‟‟. arsyen.Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. .Filozofia e Naimit ka dy burime.Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. prirjeve . ..Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë.Qershori‟‟. të folurit .Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . malet . . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. bukuria e qiellit ..Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. pas ditës vjen nata . emocionet . pas të mirës vjen e keqja.Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. ringjalljen e natyrës .(sipas aspektit filozofik). . reja .Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit.sh pas dimrit vjen pranvera .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare. burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte). lumi .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm. pa fund dhe pa anë.. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. kaltëria . 35 .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . gëzimi-dëshpërimi . bilbili .ka simbolikë të : krijuesit .. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. me atë se bota është pa krye .. i dha mendjen . fenomenet e funksionimit të natyrës ...Filozofi‟‟. por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. . fushat ...ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës.Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit .

Sicili.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.projekton të ardhmen e Shqipërisë.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.Stamboll.shqipe në Instituin Oriental.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P. 1871-shkon në Stamboll. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.Hora.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.të mesmen në gjim.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.Teutës. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.Kristoforidhi etj. 1900-profesor i gj. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.Libi. Në këtë traktat. 1890-diplomon në drejtësi. Bashkë me P. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.Pirruas etj.u internua për 1 vjet në Tripoli.të mesmen dhe universitar të zhvilluar. 1878-boton gaz.studion let.veçoria gjuhësore faktet historike.emërohet docent i let.Napoli.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit. 1874.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850.. 36 . Vdiq:1904. Dhe let.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.Frashër.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .antike në “Garibaldi”.Osmane dhe konferencën e Berlinit. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.

. ritet fetare .TE DHEU I HUAJ’’ Poema .italisht).M.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh .Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. 1901-Këngë popullore shqiptare.Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?.gojëdhënën e Rozafës . Këthimi(poemë). Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). 37 .. Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.Versi(përmbledhje poetike. Vdes:1927.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve. Mino(poemë lirikë). 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.. ANALIZA E POEMËS .Poemës i mungon subjekti.. Gj.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. Skenderbeun . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve. Ali pashë Tepelenën . gjithnjë e më pak respektohet traditat .ndjenja etj.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. Rrethimin e Shkodrës.mendime. Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike.Napoli.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . Bushatasit . 1900-Te dheu i huaj(poemë). Dorëshkrime: Vistari(poemë historike).Topinë . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887.italisht).Mesazhi i kësaj vepre është : . ritet familjare . për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. 1894-Kënkat e luftës(poezi.Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.

1930 – professor i shqipes në Shkodër. 1928 – Lissus (poemë..Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .Leiden. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. 1934-Shkollë e jetë(antologji.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. shkruar në moshë 21 vjeçare.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë.Poetët e mëdhenj të Italisë.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore. 1942-Fjalorth i ri.Shkodër. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.a çilë kafazi‟‟. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA..Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). Njihet si poet.. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.studiues i gjuhësisë folklorit.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse . 1936-Dromca toponomastike.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.Me 38 .Shkodër). 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë. Vdes: 1937. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.Shkodër). Në rrafshin simbolik .. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.historisë etj. 1908.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).Shkodër). 1884-47. 1932.Shkodër. . 1939-Scodra(poemë.Vjenë). Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.gramatikës.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. 1937-Lirija(poemë. Familje: të varfër. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.Shkodër).

moliset . 39 .Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike). lufton për ekzistencën e familjes. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se . në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes.I tretuni‟‟. martesa .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).Nëna e kësaj vajze është Lokja.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.th kjo simbolizon lindjen e dashurisë. në të dytën vendi ku ka mërguar ..Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër.kthim në vendlindje‟‟.Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes. Zogën dhe nipin.Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.. 2)Zoga dhe 3)Lokja..shpreh mallin e autorit për atdhe. dallëndyshet .Poema ska koncept kohor..Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se . zgjoi i bletëve .(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror). ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste.pas dimrit vjen pranvera‟‟ . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .sh njohja e të rinjëve .Simbolika e kësaj ëndrre është .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . . zogjtë janë Zoga dhe i . lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar.Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga.Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon . ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . zymbylat . në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim ..dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.jeta vazhdon‟‟.t.Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.

Lissus‟‟. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp. Shkollimi: fillor në shkollë greke.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët..Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. .Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve . që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike. Vdes:1930. Lissus dhe Shkodra.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .ÇAJUPI Lindi: 1866.Stefani.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Shkodrës.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.pastaj shkon në Egjipt.(në tri tingëllimat e fundit). 40 .. 1919.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Helipolis..pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.Sheper të Zagorisë.. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut. të mesmen në kolegj fetar.Kajro. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Liria‟‟-shkruar më 1901.. Familje: fshatare. 1893-kthehet në Kavallë. të Venerës dhe Afërditës. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.Në këtë vepër dominon historia.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Z.i përkushtohet Lezhës .Gjirokastër.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë). sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Aleksandri.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke. .Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit. .

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.S.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.Gurakuqit. 1925 – Naim Frashëri. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.demagogëve.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.Bukuresht.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.Mitko. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel).largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. 1912.konformistëve . në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).urimeve dhe përgëzimeve. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .Graz).Komedia .letrare nga Th. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. 1885. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.thotë së gruas. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).E. 1937-kthehet në Shqipëri. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje..Gjika etj.Drenovë. 44 . 1901.shpreh luftën kundër oportunistëve.boton poezinë e parë te rev. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.DRENOVA Lindi: 1872. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull). Punoi : 1912 .. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.S.idealist shqipëtar (artikull. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. Vdes: 1947.Albania.

POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Në mërgim‟‟ .shpreh dashuri fatkeqe.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .por përshkruan bukurinë e tyre. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.Mallëngjim‟‟ . ishte në pozitë inferiore politike ...Në vëllimin e tretë .Në këtë shembull kemi poezitë : .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 . me pozitë më të lakmueshme politike . të bukur etj..Ballada e bariut‟‟.Lulëkuqja-Shqipëria .Ëndrra e lot‟‟. sociale dhe ekzistenciale. romunëve . erotik .Mall vëllazëror‟‟ . kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .Këngë bashkimi‟‟..Letër prej katundit tim‟‟ etj.lektisje.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve. fletët-shqiptari . pozitë inferiore sociale ..të parealizuar.Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.oxhakësisë‟‟(pushtetarëve)..ndërsa trimi sytë si zjarr.fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore..Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social. serbëve . . ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .Flitet për përgjërime..turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme). faqet si dardhë.sh vajza ka gushën e bardhë .. . përkundër .Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.p..Përshkruhet bukuria e jashtme.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . . nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika..Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim..Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .shtatin e lartë .Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.. peisazhist dhe mediativ.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .Në këtë shembull kemi poezitë .buzët ngjyrë trëndafili..

.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .të perëndimit të diellit..Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta. në . në .të pavërtetës etj.. i realizon të gjitha dëshirat . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .Mendimtare‟‟ ..shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Lumtësia e shpirtit‟‟.luleve..Natyra‟‟. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.të ylberi.Ngjyra ylberi‟‟ .Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit .shpirti..Edhe këto poezi janë të veçuara p.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë. vuajtjet dhe mundimet etj.sh në ..kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin..Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale ...një dite prilli e një muaji etj.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.letraro46 .Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .vdekja. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.Rreze dielli‟‟ i sistemon si . dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë..Në .Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.prejardhje mbretërore.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.të stinëve..Vërtetësia e gjërave‟‟.morali etj.Lumtësia‟‟.kohës me shi... Ëndrra e lot‟‟ me titull .Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.Mendime‟‟ ..Vallja e jetës‟‟. në . gëzimin – dëshpërimin ..Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.Ëndrra e lot‟‟ si .Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.të keqes.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Psalme murgu‟‟ i quan .Rreze dielli‟‟ me titull .Këngë fushore‟‟ në .. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh . vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr..erotike.Psalme murgu‟‟ me titull .dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës. të vendlindjes..

të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta . Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .Sokrai. Mikelanxhelo Buonarotin . në Shqipëri Marin Barleti.Në art e kemi Leonardo Da Vincin . 47 .zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje. Familje: intelektuale dhe tw pasur. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.Ovidi.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët. politike dhe ekonomike . e ndiente veten të pafuqishëm . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.në Francë F. ish deprimuar .kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.Rable.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak. humanizmi kërkonte një njeri të ri . të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.Virgjili etj.F. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .Bokaçio.Spanjë. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale . u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.Në Itali ishin D..me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Ronsari .komedinë dhe tragjedinë. Rafaelin etj. Monarkia (traktat politik).poemën. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.Petrarka.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.një ideologji të re .fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .Shqipëri etj. V.fiziologjia.U paraqit në shek XIV. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).botanika.stigmatizoi hipokrizinë fetare .anatomia. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .epike.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.Angli.Holandë. Vdes: 1321. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Ravenë.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.Firencë. në Angli Shekspiri.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .Jeta e Re (vepër poetike).Aligieri .Xh. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.prozën.morën nga antikiteti stilin.zoologjia. 1304.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .dramën.artistik.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë.u nënshtrohej dogmave fetare .busolla etj.Gostia (vepër e papwrfunduar).Gjermani.

E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. vepra ka 100 këngë. nga filozofia e antikitetit . ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. 3. me drejtim nga poshtë lart.rrethit të tetë(10 breza).Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Është e shkruar në strofa tercina . Në rrafshin 1)mistik-religjioz . kurse në Purgator dhe Parajsë . 2.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët . sa vijnë e ngushtohen .Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.pa i kursyer shtresat e privilegjuara. bisedat .Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . filozofia bashkëkohore.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321.Ky udhëtim nis me Ferrin . të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.meditimet janë të njeriut të kësaj bote. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit . Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. rrathët sa vijnë e zgjerohen . duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. rrethit të nëntë(4 breza). Purgatori dhe Parajsa.Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . me drejtim nga lartë posht .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia . bashkë me këngën e parë si hyrje .Secila pjesë ka 33 këngë.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. të moralit .Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. 4.Ngjarjet . rrathët koncentrik.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore. përjetimet. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Poeti nga 48 .

Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore). për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri . ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia . një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar. i cili më 1300.Virgjili është simbol i urtësisë.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore. Sokrati . dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.smira. Platoni .zymtia.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. prej ku buron dashuria.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.përmes pendesës. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.grykësia dhe epshi. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.idhnimu. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.Purgatori ka shtatë rrathë.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .Në purgator pastrohen shpirtërat.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Virgjilin e dërgon Beatriçeja. Bonificin VIII.ulërima.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .kuje.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .gjithësej nëntë qiej.vaje.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Parajsa ka vetëm tre rrathë.

gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit. mburrojë . intrigat . bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se . pëson në bujtinë . kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . rikthimi i fronit mbretëror . po tu ndihmojnë të doptëve.Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Konsiderohet roman antikalorsiak.Nis me atmosferë të rëndë. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII . po ti shpëtojnë të munduarit . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror.Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. me shpatë ..I ironizon . me dhentë .Tema e veprës është .Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales . të burgosurit si kalorës të shtypur .Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .të sigurojë veshje . meditime filozofike.Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti).Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.. ruajtja e nderit .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. hipokrizitë etj.Cezari ka tiparet e një mbreti . dhentë si ushtarë . të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.të zgjedhë dashnoren e tij . parodizon romante kalorsiake. lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar.stil të përsosur dhe përjetime estetike.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Në ndërfutje kemi temat si komplotet . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .Kemi konflikt brendafamiljar .Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . studion në Vitenberg të Gjermanisë.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . me divat . me helmetë .Kishoti. ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët)..

epopeja.Luigji e forcoi pushtetin qendror .Trashëgon kultin e antikitetit.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.Paris.Formon trupën teatrale.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia. i përgjigjej monarkisë së Francës.Pseudonimi : Molieri.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes . veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.E dashura tmerrohet . por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion. i mblodhi në oborrin e vet .epigrami. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.oda.satira. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.princërve.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.(Klaudi).Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese. të lartës dhe të ultës .Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. se fsheh dot reagimin e vet. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.Shkollimi:iloor në vendlindje.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .1643.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.ai rriti autoritetin e vet . dekorta.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm. veçohet Nikolla Boallo. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .fabula.tituj.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.të mesmen në shkollë fetare jezuite. babain e Ofelias (të dashurës së tij).Ata bënë seleksionim në artin romak .ofiqe. stimulonte me shpërblime .koncepton norma dhe rregulla të reja . bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.

porn ë fshehtësi të madhe.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.1670-Borgjezi fisnik(komedi).Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.temë nga historia turke).1667-Andromaka(tragjedi).varroset në Port-Royal.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit . dhe gruaja e dytë .kthehet në Paris. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.Tema e komedisë është .Dorina .vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.temë nga historia greke).Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Ferte-Mion.1665-Ndërgjyqësinë(komedi).Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze. por nuk mund ta kundërshtojnë ..1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1665-Don Zhuani(komedi).Në shtëpi kthehet qetësia.1664-Tartufi(komedi).veset.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.1669Britaniku(tragjedi.Fëmijët me gruan në e parë .Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.Vdes: 1699.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij . Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.njohu jetën e popullit. Krijimtaria letrare e Molierit. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës..greqishten lexonte Homerin.regjisor dhe komediograf.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .-Tebaida(tragjedi).Sofokliun.1670-Berenisa(tragjedi.nuk varroset solemnisht.Shkolla e grave(komedi).1668-Koprraci(komedi).1677-Fedra(tragjedi).Shklollimi:shkollë fetare janseniste.1666-Mizantropi(komedi).Punoi: si actor. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja. më 12 maj 1664.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.Francë.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).lë trupën. Don t‟ia japë vajzën.Orgoni .1672-(Bajaziti . nuk janë dakort në sinqeritetin e babait . Damisi dhe Mariana .Lindi:1639.1658.temë nga historia romake).1662.Vdes: 1673.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).1661-Shkolla e burrave(komedi).duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale. 52 .pasionet dhe karakteret e njerëzve.Kleanti . Elmira .temë nga historia romake).

Hektorit .Si student shkroi poezi..Prometheu‟‟ ... Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat . tragjedi ..stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit . i cili ishte simbol i heroizmit . madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.Shekspirin. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë. në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Fausti‟‟ ..Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.poetika.Si personazhe kemi Orestin.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit. Pirron .Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Osianin.vërtetësia e ngjarjeve .. Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj...Egmont‟‟ – dramë . dhe Andromakën .Aty gjeti një lëvizje .Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Homerin.Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 . që një ditë të martohet me të.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).Hektorin e vrau Akili.viktimizimi .Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje. gruan e Hektorit .në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Në këto lëvizje flitej për Biblën.djalin e Agamemnonit .Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.Gjeni të egra‟‟..Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet . viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Efigjenia në Tauridë‟‟ .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 . bijën e Helenës .Hermani e Doroteja‟‟ 53 .. Hermionën . Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve. birin e Akilit .Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.

afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .mjeksinë.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.analiza psikologjike.Fausti dashurohet në Margaritën .Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.drejtësinë. bëri shum mrekulli .Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).teologjinë.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë . i kujtohet fëmijëria. gëzimeve të jetës por doktori spranon.shfaqet Mefistofeli.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟. futi frikën te njerëzit .Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.filozofinë.shqipton një lutje magjike .Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.meditime filozofike .lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja. Italinë. për mrekullitë dhe pushtetin.mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit. sidomos te princërit .Ai shëtiti Gjermanin . kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe. pas Gëtes Henri Hajne etj.vdes i lumtur.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve ..Fausti i dëshpëruar.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.këngë korale.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Tragjedia ka .Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.poezi lirike.Tragjedia fillon me monologun e Faustit.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.Më vonë për të shkroi Lesingu .të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës. Zvicrën .Holandën . monologje. kjo e bën 20 vjeç më të ri.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .fshatarët e përshëndesin. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.Tragjedia nis me Kushtim .Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.Fausti hap librin e Nostradamusit.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.stile të ndryshme etj. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.astrolog e magjistar..Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë. kafsha kthehet në fytyrë studenti. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë. në Lajpcig .

Spanjë.kënaqësitë.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824. nisi turne për në Portugali..Errësirë‟‟ .Malti.. përmbledhja e parë me vjersha .Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.unit‟‟ të vet.zhurma e jetës .të mbyllet në vete pas .kish temperament eksploziv....Greqi.Ëndërr‟‟ ..epitete.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.i ri i ngopur nga dëfrimet. Rusonë.në Albred .Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Viziton Portugalinë .Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë..historinë e vjetër atë të Lindjes..Orët e prehjes‟‟ 1807 .Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin..Letra Augustës‟‟ .Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .Pirrati‟‟ . . e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste..ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Poema fillon me Haroldin.Nusja e Abidos‟‟ .Dy këngët e para kanë parathënie.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .në dhomën e Lordëve..Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .G.eksklamacione.pyetje retorike..Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Kish të ëmën zemrake. pastaj Spanjën .Është ditar poetik i Bajronit.Turqi dhe Shqipëri.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri..Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit..Strofa për Augustenë‟‟ . Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.Më 1812 kthehet në Angli.BAJRONI .Nga Zvicrra kalon në Itali.zëvendësimin e lirisë dhe 55 . hero romantik.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ ..Gjauri‟‟ .Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme. .Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.Më 1809 u largua nga Anglia .

Shkroi poezitë .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze. kulturor. preardhje fisnore .Viziton Seviljen .Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.U këndon humanistëve si Rusoi..Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun. virtytet e popullit .Ciceroni.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Petrarkës.Volteri . vallet .Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza . aspektin moral .. .Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Viziton Greqinë .Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Begjikën lumin Rajna.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.Dante.Haroldi viziton Albulenën.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.veshjet. e dalë nga populli.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme. Himarën . bijës së tij Adës.përshkruan bukurinë e natyrës. Ali Pashën.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Mikelanxhelos.Tasos etj.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .me padrejtësinë.njerëzit me të gjitha komponentat.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.Shpirti revolucionar nuk i pushon . Kadizin . internohet në Mihajllovsk më 1824.Shëtit Alpet .Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare. Morenën .me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Viziton Andaluzinë . në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .Bokaçio.Flet për këngët ..Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.këngët(tamburxhi. një femër pa emër .dhunën. në Stamboll.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .Çadajeviç‟‟. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.fatin e mbrapshtë grek . folklorik .Galileut. qytetin e vetëm të lirë.mësoi frengjishten.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟. konkretish Janinën .pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.Lirisë‟‟ .tamburxhi).Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 . psikologjik .Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. del në Bosfor.

griplan me kopshtijet . erotikës dashurore .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi. me brenga e mërzi .Mbrëmje dimërore‟‟. kodrinat .ushtima e mullirit që spushon ..Tatjana.shkatërrohet psikikisht.jeta ruse .. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .P. narracionit të shkrimtarit .A. v. tufën e dhenëve. digresioneve të ngjarjeve. të zbrazur e plot dëfrime.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.Vdiq si 38 vjeçar.Liria‟‟.brigjet .kalonte jetë mondane . shoqëror .Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.erotik dhe peizazhist. asaj provinciale .lexon vepra .Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale . ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.Poezia ka qartësi të madhe .Onjegini. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .paraqet poezi peizazhiste.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837. kujtimet e mbuluara nga një mjegull . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut. të zymtë e plot andralla.Personazhe kryesorë janë: Onjegini. kupton se ska talent.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. përshkrimeve të natyrës .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 . nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .ndër poezitë e para. konservatorizmi.ndjenja të sinqerta etj.Pushkini mbetet poet i dashurisë . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste. ku sundojnë tmerret . gurgullima e rrëkeve.ia ka kushtuar Ana Kernës .sgjen dot motive.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si ..shpreh mendimet e reja progresive.Tema e romanit është . një jetë tërësisht e zbrazur.Kernës‟‟.Bjelinski .Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.shtron n.në moshën 18vjeçare.Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime . sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës .si fëmijë u edukua nga mësues francez.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . shprehje poetike... llahtaria .. valza mbi liqenin e qetë.. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës .. studiues i thellë i veprës së Pushkinit. merret me poezi. livadhet .shkollën e kish vend dëfrimi e loje.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .mi.Lenski. analizës psikologjike të personazheve . .

regjistrohet në kolegjin Kordie.Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. vajzë me virtyte të larta.. roman .. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.Francë lindore Familja:Intelektuale.I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit. legjenda etj. e ëma grua aristokrate rojaliste.Soditjet‟‟ . me përralla . nuk u luajt asnjëherë.. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj ..Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij . roman 1831 . i shfaq dashuri përmes një letre . djalosh ky me formim intelektual.dashurohet në Tatjanën .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III..më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.Tatjana dallon nga Onjegini ...pasardhës i tij.formës letrare.bën dyluftim me të dhe e vret..Ernoni‟‟.Historia e një krimi‟‟ .Legjenda e shekujve‟‟ ..Të mjerët‟‟ . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit. . . vepra e parë . . i ati general i Napoleon Bonapartës .trashëgon pasurinë .Ndëshkimet‟‟ ..krijon miqësi.Spanjë dhe Itali.Njeriu që qesh‟‟..Vepron si romantik .nipi i Bonapartës. pas revolucionit borgjez. tregime .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .Napoleoni i vogël‟‟ .dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Katedralja e Parisit‟‟ ..të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Si fëmijë jetoi në Francë .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit. është e rritur në frymën e traditës popullore .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson..Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj. dëshiron të bëjë ndryshime. .Mbreti dëfren‟‟ .Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit ..traktat dhe manifest për romantizmin. largohet nga qyteti .Kromuel‟‟ – dramë ..njihet me Lenskin ..

fillon me këtë vepër lirika intime.Mbreti i poshtër‟‟ ...... ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit. dy fronte markante .. .Në poezinë .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme . në këtë rast populli grek.Mbreti ziliqar‟‟ . Mbreti frikacak‟‟ .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.. të mesme dhe të re. .Ndëshkimet‟‟.Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë. .Arti I t.Autori shpreh qëndrim antimonarkist . Mbreti matuf‟‟ . ... Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.E vluara e trumbjetarit‟‟ .....Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit . . .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .me poezinë . ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 ..Legjenda e shekujve‟‟..epike dhe dramaturgjike. .Oda dhe balada‟‟.demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.Doozi në gjumë‟‟ .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë. .Mbreti hajdut‟‟ .shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.Katër erërat e shpirtit‟‟... që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë).Orientalet‟‟ . .. kohën e vjetër . monument i poezisë francize .Oda dhe balada‟‟.Fillon me poezi lirike intime.Soditjet‟‟-botuar 1856 . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .Orientalet‟‟. ide kjo e paraqitur më 1850 .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.Mbreti mosmirënjohës‟‟ .. realist . .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. . Shkruar më 1885 etj. pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. Mbreti që zgërdhihet‟‟ .. . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit.Njerëzit e varfër‟‟ ..Mbreti i dyshimtë‟‟ .. pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.ka tri vëllime. .. Mbreti kriminel‟‟..Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën.. qenit gjysh‟‟ .poemë epike .Legjenda e shekujve‟‟ .. Mbreti intrigant‟‟ . . i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. Poezia .Hygo tregohet romantik .Këtu kemi këto poezi .Ndërgjegja‟‟ .Në poezinë . . .. .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve .. . .Mbreti i vogël‟‟..ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike...flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .Ndëshkimet‟‟. . Hygo dallohet si poet.. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj.Në poezinë . .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi..sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. poezi e këtij vëllimi është . . ..Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve.Shkruar më 1846 .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .. shpreh persiatje meditative .Poezitë me përmbajtje demokratike janë .

femër fatkeqe. dënohet si prostitute . i merr në mbrojtje qeniet e mitura . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën.Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë .Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . prifit me humanizmin e tij e pranon .Gravoshi .Ka dy variante të romanit . i cili kishte orientime republikane .Zhan Val Zhani është i burgosur .Të mjerët‟‟ . ik nga prifti . Murjeli. djalë i mbarë i braktisur nga familja . por ai përsëri arrin të shpëtojë.Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. ai arrit të ikë nga burgu .Zhan Val Zhani arrestohet ..Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. bëhet viktimë tragjike e romanit.Zhani është i dënuar me burg .shërbëtore. e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . simpatik për lexuesin. 60 .botuar më 1862.Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . ia fal jetën policit Zhaver . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . ligji e dënon me burg . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. i persekutuar . kryetari i komunës Madlen e liron . i nënçmuar. lufton kundër monarkisë.Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . strehohet te prifti i Denjit .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX. dërgohet në burg .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . Mariusi dashurohet në Kozetën . xhandarët e zënë hajnin .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . Fantina femër e persekutuar . ndërron emrin në Foshëlëvon . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. vajzë ilegjitime . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. njihet me Mariusin .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. kur vdes në vetmi . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme.Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.

61 .

strofa alkeike.romanca. Njihte Homerin.futurizmit etj. 1899.9-rrokëshin.1894-shugurohet si prift.himni.”Illyricum”-Shkodër.Hungaria).dënon duke qeshur). Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).melodrama.poezi lirike.02.let.harmonisë. Stamboll-1913. “Ritterkreuz(1912-A.studimet në Bosnjë. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .zhvillohen format e prozes: eseu.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.artikujt letrarë.sofike. “Phoenix(1931-Greqi).trioleti. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922. Bukuresht-1931.Osmane).komedia. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim. Athinë-1930. Kultivohen poemat e gjata-epopetë. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.Gurakuqin).Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.tragjedia. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.romake e helene.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.balada.Danten. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.oda.Virgjilin. Zbulohen koncepte të së bukurës. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .11-rrokëshin.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit. 25.simbolizmit. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.klasike.fejtoni. “Lector Jubilatus(1929Francë). 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. Dekoratat :”Mearif”(1912-P.romani.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.Fishtë të Zadrimes.

1929-Shën L. II.ku varroset në Boston.Ali Pashë Gucisë.Albania.Halilit. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.) 1909-jeton në Amerikë.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.1912. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.kombëtare. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.Konicë.Fishta si rrëfimtar aktiv.mirret me diplomaci.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë. 1897-1909 kohën e rev.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. 5 janar 1924.”Dielli”-Boston.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.Oso Kukës. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. Ifigjenia në Aulli(tragjedi). Njihte rrethë 15 gjuhë.besimi. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.Harvard. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. si : besa.Abdyl Frashërit.por nuk iu plotsua. 1914-Juda Makabe(tragjedi).ndodhi e personazhë konkretë. 1878. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.shpreh kërkesat për let.solidariteti.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.njëkohësisht drejton rev.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë..Gonzaga (melodramë).Gjergj Elez Alisë etj.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.nderi. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.e refuzon më 2 mars 1924. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.Tiranë.vepra paraqet ngjarje. 63 . Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.

mjerimin.3 faqe shqip.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.fillim romani si sui generis). Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng). 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. 8.ai ballafaqohet me paditurinë.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese. –shprehë mozaikun e kulturës. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.anglisht)botohet 1957 nga Mc.1912-17.varfërinë. 16.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht.Bridge Comp. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. II. 64 .ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra). Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.-Neë York.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.njeri intrigant.Gj. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.08. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias. Personazhet : Denisulla Sepia. III.11.gusht-dhjetor 1924-Dr. 1935-1939.1 anglisht).

1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare). Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. ndahen në 2 pjesë: I.nusja Vera. 1960-Autobiografia(anglisht. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 . Shkollimi: fillor në shkollë greke.Arifeja. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. Otello-Shekspiri(tragjedi). 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. Dr.6 janar 1882.Personazhët: Dr. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.më vonë si diplomat e burrë shteti. II.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. 1947-Albumi(vëllim poezish).dramë dhe publicistikë.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura.në BRSS.Ali Bibiu. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit.gjimnazin në Keshan.polici doganes.1937. Personazhë tjerë: Muhedin agai. Ministri Salemboza-tiran anadollak. Njihet si themelues i elegjisë politike.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.Dhalla dhe Dr. Përkthimet:. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë).Zylfikar agai.IV. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Punoi si qerraxhi. Vdes: 1965.sufler. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.artist në teatro.shkrim në prozë).Harvard deri më 1912 .plaku marteshanas.suedezja Ingridi. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.

Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.në Tiranë.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.II.pastaj në Angli. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). 1944.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. 5 maj 1916.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. 66 . Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike . 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.konsull i përgjithshëm-Beograd.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.1926-1929.Botërore internohet në Rumani.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. Gjatë L. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.shpërngulet në Itali.u rrit në Stambollë.revista shpërngulet në Bukuresht. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme. 1942.Mali Kokojka. Poezia “Rent. 1912-ministri i parë për punët botërore. 1909-boton revistën mujore “Diturija”. Pseudonimet: Lumi Skëndo.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren.1916. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla. 1908-1910. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike.udhëheqës i Ballit Kombëtar.trajton problemin social në Shqipëri. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.

Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos.Bukureshtit etj. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë.Vdes: 3 tetor.politike. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.ku jipen të dhënat e jetës.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. Mid‟hat Frashëri. Naim Be Frashëri (kritikë letrare).novella dhe kujtime.menyra e sjelljes.61 faqe).1949. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.Nju Jork. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.Sofjes. 1926-Kalendari Kombiar. Kokojka. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.pershkruhet atmosfera kohore. Shkruar në formë të esesë.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.shkollimit.

Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. 2. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë. Strofa është 4vargëshe.të mesmet në Athinë e Manastir. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.Shoqes dhe Vashës.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria.10. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit. Vdiq : 12 nëntor.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore.1987. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre.gojore dhe popullore. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë.P i shpreh ndaj Motrës. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj.vargu 6.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Familja: zanatcinjsh.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Ndjenjat të dashurisë L. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). 68 . Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.Pogradecit.Pogradec. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun.

again. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.fryma.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.përjetësia.Motivi patriotik-në këtë pjesë.simbolet. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.beun. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë. 69 .Vlorë Familja:intelektualësh. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj. U shqua si poet lirik dhe satirik.hipokrizinë etj.njeriu.me poezitë e tij i kritikon zakonet. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.ndjenja.ministër.liperbolat dhe fjalë turke.diplomat në qeverinë e Zogut.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.përkthyes në Institutin e Shkencave.arabe. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). Vdiq:1966. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).prekjes.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.greke për ti tipizuar personazhet.turke.moralin fetar. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë.nuhatjet ndërlidhet me botën.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate. Përdori krahasimet. 2. 3.sarkazmin.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.

Poezia e A.prifti. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. 1957-1973. Te vjershat : “Gugu-guguftu” . Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.Shkodër.mjeku. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.sekretar në Ministrinë e Brendshme.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.Poezia “Hakërrim”.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.i cili kërkon mbesën për grua. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.me qenie hyjnore(engjujt xhindet). Aktivitete:1923.Maqedoni Shqipëri.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.harbuti dhe lajmëruesi.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.H. 3.Katër stina.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.professor në gjimnazin Shkodër.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.e Hercegovinë. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.gëzime për të mbushur barkun. Shkollimi:1918-1921.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.sorkadhja).disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës. Familje: patriotike.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.me Anton Harapin.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.thellëza.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.Faza e pleqërisë. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë. H. Analiza e poemës – Hanko Halla.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.1903. Personazhë tjerë: nusja .B.i biri. II.Motivi i dashurisë . 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi. 70 . Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.

prozator.II.Petrarkën.Rrustemit. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire. vëll i II-1935).poezia.kushtuar shokëve të A.II. Përktheu: poetët italianë si : Danten.ndërsa te let.fashizmi etj. “Tregtar Flamujsh”. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar. 1929-Hija maleve(novelë). Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë). Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.dramaturg. Te tregimet: “Hija e maleve”. II.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).përkthyes.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. 1960-Shija bukës mbrume(roman). Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.i I-1932.të studimeve Shqiptare.Botëror.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.Montin. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.Romë. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.Tasson.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).1942-1943-kryetar i Inst. 71 . i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll. Vdes: 15 janar 1975. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).ilire të Arbërit dhe shqiptare. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.deri në L.studiues letrar. Pas L.Manconin etj.

Lindi: 1902.mesmen në Selanik.Bot. 1944-Shënime letrare(kritikë). Studimet: filloren në Pogradec.orator.letërsi.Poradecit.M.II. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.Pogradec. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit. Pseudonimi:Dhimitër Pasko. 1943-Ago Jakupi.Noli.novela). boton poezi dhe merret me përkthime si : M. Vdes:1967.filozofisë së jetës dhe vdekjes.Poradeci.F.ritmin.gazetar. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. Në vështrim të krijimtarisë të L.veprat e M. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.Emineskun etj. 1942-në vendlindje merret me ekonomi. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. -pas L. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.shtron problemin e afrimimit si poet.Tiranë.fjalorin dhe fonologjinë. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.kritika letrare dhe vepra origjinale. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.Gramenos etj.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën. 72 .kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).Ostrovskin. Baltë nga kjo tokë(poezi). Punoi: në Min.Elbasan. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.Gorkun.doktoroi më 1934).

fajit dhe veseve të këqija njerëzore. 1935-Skënderbeu(tragjedi). 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij. 1934-Pirrua(tragjedi).historia re kombëtare(Skënderbeu). 1931-Akil(tragjedi). 1939-Abeli(tragjedi). Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.Akili).i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.zgjedhet anëtar i Inst. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. 1931-Aleksandri(tragjedi). Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi.të studimeve Shqiptare.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.Pirrua). Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.mitologjia biblike(Abeli).vrasjes. 1931-Uliksi(tragjedi).Burrel.Berat. Vdes: 1965.se e ka ndarë nga burri i saj. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.Zanfinës.Shkollimi:fillor në vendlindje. Tek tragjeditë. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.Zanfinës. 1936-Diomedi(tragjedi). Studion shkencat politike në Berlin.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.Mamicën.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. Filloi me shkrime si student.Vjenë.Gjirokastër. 73 .mëkatit. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.

përfiton tiparet : pamëshirshme. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).Dramën e shkakton Kaini. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.më e bukura pjesë e shoqërisë. Vdes: 26 gusht.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.niset për t‟u kuruar në Itali.zemërgurë.arsyeshëm për dallim nga Eva.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Familje:tregtare. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.si figurë është e ngurtë. Lindi: 23 tetor.1938. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.se u prekë nga tuberkulozi.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Shkollimi: fillorë në Shkodër.skofiar. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).tolerant. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.xhelozi. Në të gjitha ndryshimet. Eva. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).djalit më të vogël. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.Kangët e ringjalljes.Itali. 1937 dhjetor. Adami.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.mësimet i vahzdon në Tivar.urrejtjes ndaj dhunës.falënderues i vetëvetes.në vlerësim të dashurisë.Shkodër. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla.Jezu Krishtin.1911.solidar.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. 74 .mashtrimit politik dhe hipokrizisë. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.mirësisë është më i drejtë. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. 1934-boton shkrimet e para.

novela dhe tregime por i quan novelëza. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.Bot. “Qershiat”. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.për të bukurën etj.novella dhe romane.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit.që akuzohen për hajdutë. “Zeneli”. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit. “Historia e njënës nga ato”.martesave me pahir.Kangë më vete sjell imazhin e L. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. Cikli i tretë .përshkruhet mjerimi i lypësve.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.II.botën etj. Pavarësisht dhembjes që krijohet.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.temën e kurbetit .tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror. Vjershat: “Rezignata” .shqetësimi për njeriun e shtypur.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. “Një refren i qytetit tem”.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.bestytnisë 75 .boton tregime.II. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. Vjershat: “A do qymyr zotni”.skica alegorike.Botërore.martesat sipas moshave të papërshtashme.të mesmen në Normalen e Elbasanit. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. “Puthja e cubit” . Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.dukuri shoqërore të jetës patriarkale. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” . Cikli i katërt .

shkrimi i parë i tij.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.Gjenci. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 . Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.martesat me para.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.prozat. Gj.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve. Veprat : 1929-“Kush duron .ndarjes së të rinjve. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.shekullore.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.dhe i jep përparësi të dytës.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.trashëgon”.anaalfabetizmi i femrës. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).bixhozi etj.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe . Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.mediativ sesa konflikt aktiv.Z.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve..etj.zakonet patriarkale.pamfletet. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.novelat dhe dy romanet e tij.Zonja P.që kërkon zgjidhje të lumtur.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit. Personazhe tjerë : Afërdita.Pola.Nasi. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.Prindërit e fejojnë me Afërditën .qytetrimi borgjez.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.dashurinë dhe vdekjen.që shtypin pamëshirë të varfërit.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.

“Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve.Prishtinë.1993.20 këngë). Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. Sharaxhinjtë (poezi). 1941 prill.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). “Kushtrimi”.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.II. “Dashunia”. II. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati.II. 77 .injoranca. Me të dëbuarit(poezi).të mbetura në dorëshkrim).por prezente është edhe ndjenja e dhembjes.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.dëshira për pavarsi dhe liri.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. në te cilin punon Afërdita.në roman shpreh optimizmin.revistën “Përparimi”.Plavë. 1973-Vjersha(libra me poezi).1916.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. Vjershat: “Okupacioni”. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. 1981-Brigjet(libra me poezi). Vdes:6 gusht. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. “Pisha në shkëmb”. Letra birit të vdekun(poezi). Shkollimi:fillorë në Plavë.të mesmen në gjimnazin e Pejës. Para L.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë.-pas L. të armiqësuar vite më parë. 1966-Dita e re(libra me poezi). Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor.

Psh. “Në natyrë”. “Avsha Ada” etj.italiane etj).rrugica. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.realitet.lumenjve. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” .të cilët kanë probleme të shumta sociale.bordello. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. “Porosia e nanes”. Lirika peisazhiste Sipas tij. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. “Atdheut”. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let.refleksive etj. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë. “Muzgu në qytet” etj. “Kukës i ri” . Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.sepse e vërteta është preokupim kryesor. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.bjeshkëve etj.historike. Këto vjersha. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. “Dashuria ime” etj.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. “Edhe na njerëz jemi”.Vjershat: “Ashtë ditë”. Realizëm rrjedh nga lat. Vjersh : “Nata në Madrid”.franceze.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.vërtetësi.realismus që dmth. “Shqiptari këndon”.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore.lokale nate etj. “Butrinti”.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.gjermane. Veprat: “Mbramja”. 78 .sociale. “Vejume” . Panoramë e letërsisë moderne botërore.brengave të njerëzit e varfër.angleze.rrugaçë.

Subjekti: sa bizar aq edhe morbid. Në këtë fazë krijojnë vëll.parisiene.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I . Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak. Ndahet në tri seri të mëdha : 1. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.komentet moralizuese(Balzaku).Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.ushtarake dhe fshatare 2.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .të moralit etj 3.Evgjeni Grande..paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.strukturë solide me 2500 personazhe.Thekeri. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze. Shumë voluminoze. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.Fajdexhiu Gobsek.stërvitet në fushën e magjisë së artit .veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.digresionet lirike(Gogoli).Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to. Këtu rrefehet për babanë fatkeq. 79 .provinciale.Floberi.Gorki.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.politike.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.Turgenjevi etj.babai bir i fshatarve.të fesë.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.boton :Lëkura prej shagreni. Realizmi i lartë.Kolonel Shaberi.zgjat 10 vite.

Në qendër të romanit është Frederik Moroja.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.1841 në Paris studimet për drejtësi .1880.Ruan .Francë Familja:babai kirurg .Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak. 1862 .dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.mesjetën dhe periudhën moderne. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851. .provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece . “Edukimi ndjenjave (roman) .ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. -1839 librin e parë . 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot). Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .novelën filozofike “Smarth”.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.

ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.vritet në rrethana të panjohura.mizor. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.shkon në kishë.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta . Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).nënë dhe bashkëshorte e mirë. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.Ema bëhet e dëgjueshme . Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.e ëma e shkolluar.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. 81 .vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.por të dy i a kthejnë shpinën.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.

Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.Raskolnikovi mendon 82 . Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.religjion dhe shkencë.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .sinqeritetin.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.heroi i romanit është princ Mishkini.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.të varfëra siç janë banesat.shërbëtori Smerdjakov. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.ndjeshmërinë.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja). I urren maniret libreske dhe shablonet.inelektualët të poshtëruar e të fyer. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.kurse interieret të errëta.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.politikë.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.”Idioti”.epileptik naiv.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm . Te romanet nuk ka peisazhe.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.

ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.viziton kishë.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.kur ishte 7vjeç. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli. Arti romantik(kritika letrare).botuar pas vdekjes). Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).lëshohet në bohemi.nevojën për rend dhe për aventurë. Ditar intim(shënime letrare). Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. Botën e sheh me pesimizëm.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .me zymtësi. Vdes: gusht 1867.i këndon satanit. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.Paris.kritik arti.mallkim dhe me përbuzje. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.Opikun.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.eseist.vepra është revoltë kundër borgjezisë. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Bodëler është poet. I përcjellur me ndjenjë vetmie.1821.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.ai i penduar dhe i përulur thellë . Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).Bruksel. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). Në planin e moralit.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja. 83 . 15 mars 1866. Familja:babai tij vdes.madhërishmes dhe banales.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.Opiku.gjë që e pikëllon shumë.

poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. Me anë të metaforëve.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Lindi: 9 gusht. 84 . Veprat: 1852.hyn në luftë kundër pushtuesve. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan. e cila nuk e pranon.baltën. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi.Përmban poezi të shkruara për qytetin. e ngatërron dhe e ngujon poetin. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). Analiza e vjershës “Albatros”. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. 1847. 1856-Rinia(novel).ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. Familje: vjetër fisnike.me vëllanë Nikollain. Vdes:nëntor 1910.mbet jetim në moshën 9vjeçare.Astapovo.në qyt.lë universitetin pa diplomuar. 1851. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë.Jasnaja Poljana-Moskë. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë).pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve.1828.që skamja i ka hedhur rrugëve.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. Karriera tij fillon më 1852.

Pjer Bezuhovi etj.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve. Subjekti: Ana.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Personazhët historikë(Napoleoni. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.kritik. 85 .por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë. II – jep skena të kryeqytetit. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.tani bëhet histerike. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.një grua e arsyeshme.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .por kapet nga armiqtë francezë. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.Ptalon Karataevi.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.Ellena Kurgini.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale. Tema:martesa e Anës me Kareninin.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.besnike dhe e mençur. Pjer Bezuhovi.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.sidomos të familjeve Bezuhov. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.i drejtë. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Në vepër nuk ka personazh kryesor.Rostov dhe Bollkonski.naiv i urtë.

1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet).Zyrih. ekspresionizmi. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. franceze dhe italiane). me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. Modernistët preokupohen me të qenësishmen.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale.pastaj jeton edhe në Romë Paris. kaosin. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). atmosferës së zymtë shpirtërore. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. ekzistencializmi. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. etj. kubizmi. Vdiq: më 1941. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. imazhizmi. dadaizmi. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste.

3 episode për Stefan Dedalusin.D.XH. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. dhe L. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Dedalusi-Telemaku. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. i butë dhe i ëmbël. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. babai me origjinë çifute nga Hungaria. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904.B. Nga dëshira për të gjetur djalë L. Është një krijesë e paditur. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”.(djali fiktiv).B.me çka edhe përfundon ky libër. takimi me S. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). i ftoht dhe i pasigurt. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. Sipas veprimeve del një mediokër. me origjinë çifute L. Libri përfundon me monologun e Molit. II. baba dhe burrë i kujdesshëm. shokët.B. ku edhe e takon L. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar.B.(babai fiktiv) takohet me S. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. farefisin. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. tejambicioz. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re.B. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi.D. nëpër shtëpitë e veta. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . Leopol Blum: 38 vjeçar. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. 3 episode për rikthimin e S. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. Subjekti: agjenti tregtar. Arrogant. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike.. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. lindja e një mikeshe.D.

Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. xhelatët. etj. dhe e arrestojnë. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”.punon në një ent sigurimesh. ku ka gabuar. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. rojet. Shkollimi: 1901. 88 . 1906. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. . Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve.K. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. heziton. tavane. etj. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. si ta ndreq gabimet. xhaxhai. korridore. prifti.. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. gjurmimet për fajin. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . komisari. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. arsyetimet për pafajsi. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Ato ende konsiderohen enigmatike. piktori. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. i pasigurt). hetuesi.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. . Duket se është krenar. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. Aktivitetet: 1908-1922. bankë. : është një nëpunës banke . Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. Gëzon respect në shoqëri. avokati.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Personazhe të tjerë: gjyqtari. Sillet sikur ka humbur orientimin. Jozef K.

Afrikën. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. 3. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. 2.bisedat e tyre.përshkrimi i kasollës së plakut.zhgënjimit pas luftrave. pa sukses. Familja: intelektuale. peshkatarin e vogël Manolino.luftën greko-turke. 89 .shprehje të thjeshta. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit).luftën civile spanjolle. në ujrat e rrymës së Golfit). etj. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Shëtit: Evropën.Luftën e Dytë Botërore.një prozë me analiza të holla psikologjike.në pamje të parë duken të ftoht. ku mbisundon monologue i brendshëm. i cili për 84 ditë ka peshkuar. zhgënjim nga lufta). 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). etj. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. Personazhet. Vdiq: më 1961.Amerikën. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. Ndahet në tre segmente përmbajtësore.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. Gjuha dhe Stili. Subjekti: 1. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.Kinën. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore.

redaktor i së cilës mbetet dri më 1954.Santiago. Kamy vë në pah situate jetësore. Shkollimi: filloren në Balkar. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. 1939.është një plak fillikat vetëm.vendoset në Paris ku punon si gazetar. thjeshtë për nga ligjërimi. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. refuzon të shohë nënën për 90 . pa pronë. punon si aktor dhe gazetar. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. dramaturg. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. nuk derdh as një pikë lot.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. gjimnazin në Algjer. para kufomës pi cigare dhe kafe. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). kotet. por ngusht i lidhur me detin. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. përkthyes. i varfër. punon si dramaturg. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj.pas studimeve. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. sa qendron në Algjeri. eseist. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. aktor. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes.

Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja .herë të fundit. me pushkatim. Nuk synon karrierë. etj.etj. Po atë ditë Mërsoi. si një nga viktimat e para të fashizmit. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. fjalën poetike popullore. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. ngjyrat.i cili pa qenë hero.pranon të vdes për të vërtetën”.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Familja: bujq të pasur. Arabët tërhiqen. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. Rafael Albertin. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent.dashuria dhe martesa. por ky e gjuan katër herë me revole. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Te ai shohim “historinë e një njeriu. kundërmimet e Andaluzisë. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Është e ndërtuar nga imazhet. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. Vdiq: më 19 gusht 1936. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. ku njihet me Salvador Dalin. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. pejzazhet. 1936. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. etj. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. 91 . dhe nuk është xheloz. legjendat dhe gojdhënat. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll.

amshimi. tema nga përdithmëria. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. gjithmonë duke i cekur burimet. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. teologjia. Ligjëron në SHBA. Servantesin.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Oksford. psikologjike. poetëve dhe filozofëve.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. etj. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Floberin. parabol dhe ese. por me fillimin e viteve 30-ta. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Temat filozofike flasin për kozmosin. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. si poezia. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). pavdekshmëria.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. për prejardhjen e njeriut. historike. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. Kembrixh. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist.traditën spanjolle. Londër. historia. etj. i këndon qytetit. filozofia. Aktivitetet: 1956. etj. koha. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Kafkën. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. etj. 1957. bashk me Beketin.kozmosi. Prais. kaosin. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Vdiq: më 1986 në Gjenev. Më të njohura janë esetë për Homerin. labirinthin. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Motivet Argjentinase. Trajtohen temat si: vdekja.

stili barok.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Kartahen. 1971-Universiteti Kolumbia. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. 1959-Nju Jork/Meksikë. Bashkimin Sovjetik. e shpall doktor nderi. Shkollimi: u shkollu në Barankia. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. Monologu i brendshëm. 1958. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. Vendin e kaplon 93 . korrespondent i gazetës El Espektador. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Bogota. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. etj. Nju Jork. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Polonin. Shëtit: Parisin.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). Çekosllovakinë. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte.

aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. shfrytëzimi. fshati i tij i lindjes. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. me hidhërimet e tyre. të vrazhdë. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Gjashtë breza. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. ndryshimet e gjeneratave. Përkundër mjerimit dhe urisë. mes reales dhe fantazisë. etj. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. fëmijë. dinak. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Me ndihmën e disa shokëve. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. lulëzimi ekonomik. i cili me një qeverisje tiranike. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. si:Asim Vokshi. fantazitë e papërmbushura. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Vasil Shanto. 94 . të prishur. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. vëllezër. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. mes misterit dhe ezoterizmit). Derisa arrijmë në fund. etj. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. mes së vërtetës dhe legjendës. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar.

dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. dallohen: 1. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. është trim. bombardime. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. faza pas vitit 1937. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. gjithmonë është optimist. Pucelli: njeri praktik. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. temën e luftës dhe mjerimit. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Punimet e para i boton në revistat “Java”. ejt.Vdiq: më 1992 në Tiranë. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. plagosje. vrasje. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. “Ora”. episode aksionesh. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik.faza para vitit 1937 dhe 2. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë.flijohet për shokët e vet. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. “Demokratia”. luftimesh frontale. etj. heroizmi dhe solidariteti. Paraqiten tabllo lufte. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. ”Horizont”. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. hetuesi. lopa e Sofës. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. indiferente dhe të pa interesuar. Hiqmetit. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. Subjekti përfshihet brenda një vere. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. poezi. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. rrahja e nxënësve mes vete. shkrime politike. përjetimi i parë seksual. kafshimi i vajzës nga qeni. 22 romane e novela. Histori e atyre që nuk janë. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar.Jeton dhe vepron në Tiranë. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. simpatia e parë. Ka humbur lidhjet me realitetin. Ngjarja ndodh në Mars. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. në fshat. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. prozë. 42 pjesë teatrale. zënka me Sikun. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. vrasja e fshatarëve. si dhe letërsi shkencore. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. Aty arrestohet si spiun. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. rrëfimet për xhindët. 2. etj. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. larja e vajzave në përrua. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. biseda me plakun. momente të jetës në shkollë. dhunimi i Kristinës. policë sekret. por 99 . vetëdijësimi i personazhit. vdekja e babait.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. vëllime tregimesh. gjykatës. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. Meteoriti i Kotvanit. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. 1. Bashkpersonazhe janë: mjekët. sekretari. poshtërimi i qehajait.

Shkollimi: filloren në vendlindje. drama. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. Devoll. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. skenarë filmash. i uritur e i robëruar. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. mesazhet. novela.D. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. 3. Tipike e “realizmit simbolik”.Periudha e tretë: Lufta e trojës. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. romane. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. malësorit dhe fusharakut. derisa ke fuqi dhe shpirt. idetë. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. Përcillet nga kritika letrare. fshatarit dhe studentit. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. i goditur e i pagjunjëzuar. studioi letërsi në Shën Peterburg.. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. me ndjenja të zjarrta 100 . poema. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë.guxon të arsyetojë. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Tiranozauri: dramë filozofike. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. tregime. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit.B. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. Tiranozauri. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”.

I kompleksuar nga hakmarrja. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Është kohë lufte.atdhedashurie. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Prej tij mësohet ta përdor topin.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . hipokrizinë dhe servilizmin. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. të cilin e ruan për hakmarrje. 101 . Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Auguston. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve.punëtori. dhe vartësit të tij Demkës.intelektuali. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. të cilin Mato e quan Agush. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Herën e dytë. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. Është njeri i ndjenjave të shëndosha.luftëtari. por nuk e godet dhe zhgënjehet.

kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. Ndërtimi bëhet me nota të reales. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. këngën. njeriun. Dikur njeri me talent. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. studioi juridikun në Beograd në fillim. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. etj. dhe aty-këtu. Vdiq: më 1982 në Shkup. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Demka: është qesharak dhe i mjerë. të sociales. pastaj e vazhdoi në Shkup. të përshkuara nga një notë intime erotike. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët.

njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. dhe duhet lexuar si alegori politike. 1. fabrikave. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. E bija e Agamemnonit . parasëgjithash shqiptar. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. punëtorit. e i kthyer kah proza psiko-analitike. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. dashurisë. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. është e drejtpërdrejtë. por që porosia përcillet me alegori. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. Përmes saj autori. lavdinë dhe bëmat e të parëve.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. himnizuese. aktual. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. historik dhe 2. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Në planin historik . shkrime për fëmij. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. 1. 103 . të Gjirokastrës e të Prishtinës. erotike . gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar.është roman me 17 kapituj. Poezia e tij synon simbolin. Kush e solli Doruntinën. Përbindëshi . egjiptianët). 2. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. pastaj ballkanik. tashmë i larguar nga poezia deklarative. prozë-romane. Prometeu .është një skicë. Piramida . Eskili. pra. Ura me tri harqe . njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. i këndon jetës intime. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. e angazhuar dhe hyjnizuese. ese. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. studime. universal. Prometeu . çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. novela e tregime. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Piramida . Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. pjesë teatrale. reportazhe. evropian e botëror. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. etj.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. 2. uzinave. ky humbës i madh . Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë.

atë të Portës së Lartë me Kremlinin.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. 4. Nëna digjet për ta parë doruntinën. Ngjarja vendoset në shekullin XV. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai.ngrihet nga varri. 9. paragjykimet. 6. Komisioni i festës . Konstandini i mbetet besnik fjalës. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. II. ky humbës i madh . e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Eskil. si komb dhe si qenie njerëzore. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Tri këngë për Kosovën . është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë.3. më 1830 në Manastir. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Me këtë rast 104 . ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Kush e solli Doruntinën . Tri këngë për Kosovën. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Pashallëqet e mëdha. konfliktet. Përbindëshi . Kështjella. rivaliteti. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. si besa në tragjedinë Orestia. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. si etnos. Hankonatët. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. 5. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. 11.roman i cili u cenzurua për 25 vjet.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Në luftë vdesin të nëntë djemt. 10. vdekjes së saj dhe të nënës.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Sjellësi i fatkeqësisë. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. 8.është triptik novelistik i Kadaresë. 7. ndonëse i vdekur. e shalon kalin. Vihet në dukje zelli. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. III. Ura me tri harqe . Kështjella . për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Komisioni i festës.

Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. 16.3) Klorësi me skifter . Viti i mbrapshtë. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës.Nje arkitekt gjerman. (30.ftoi 500 kryengritës. sidomos nënprefektin e zonës. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. Haxhiu përfundon misionin. 15. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. 14. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Dosja H. Linja e parë flet për një malësor.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . për ta gëzuar jetën. 105 . 17. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. 12.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane.shkrimtarit Besian Vorpsi. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Gjorg Berisha. Viti i mbrapshtë . gjoja për të festuar amnistinë. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. 13. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. Kap një periudhë më të re. IV. Prilli i thyer. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. si viktimë e kanunit. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. Dosja H . ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Prilli i thyer . Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Sjellësi i fatkeqësisë .

Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. Ikja e shtërkut. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Emblema e dikurshme . ekonomike. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Kronikë në gur. 26. 22. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. vrasjet. 106 . 24. Lëkura e daulles . Ftesë në studio. Muzgu i perëndive të stepës . Nëntori i një kryeqyteti . Pesha e kryqit. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike.Kadare duke folur për Migjenin . Gjenerali i ushtrisë së vdekur.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. 25. Nëntori i një kryeqyteti. Pasardhësi. Dasma. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Koncert në fund të dimrit. Kronikë në gur . 21.18. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Dimri i madh . Koncert në fund të dimrit . burgosjet. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. VI. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Muzgu i perëndive të stepës. V. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Ndodhet në një udhëkryq. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. Nga një dhjetor në tjetrin. 23. arrestimet. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Shkaba. 20. Lulet e ftohta të marsit. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Emblema e dikurshme. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit .roman me temë aktuale. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. 27. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Hija. politike.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. përballë pasqyrës së një gruaje.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe).roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Krushqit janë të ngrirë. Lëkura e daulles. Dasma . kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. 19. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. si përkthyes në Moskë.

tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. Jeta. rusë. Lulet e ftohta të marsit .roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh.përballë pasqyrës së një gruaje. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. Nga një dhjetor në tjetrin .përmbledhje me 32 vjersh.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. pasardhës i Enver Hoxhës.”të zbriturit” 29.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. kinezë.dy formave të jetës. Ikja e shtërkut. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. 33. (30. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve.2) Ikja e shtërkut . Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. Pasardhësi . humor të zi e tragjizëm. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. Ftesë në studio . Jeta. Në roman ndeshen diktatori me poetin.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. realizëm magjik ballkanas.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. ku janë mbledhur “të rënët”. 32. 36. Romani është përshkruar me groteskë. disa përkthime nga autorë grekë. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. ”të rrëzuarit”. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. paraqet një lloj trilogjie politike letrare.28. 30.përballë pasqyrës së një gruaje . Dialogjet janë të gjalla. Shkaba . trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. Përballë tyre qëndron prostitute. frengë. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë.roman kushtuar Lasgush Poradecit. pa përjashtuar edhe veten. levë e PPSh deri më 1990. 38. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Mbi episodin e kreshnikëve. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. 37. VII. (30. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. shqiptar e universal. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. 31. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. 35. Është vazhdim i Ftesë më studio. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. 34. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. rumunë. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri.

edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. traditat dhe zakonet e tyre. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. të mesmen në Prishtinë. Analizë e romanit “Oh” 108 . vëllezrit. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Shkollimi: filloren në vendlindje. Ka shkruar tregime. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Pashku nuk e lufton mitin. ku i presin vendësit mikpritës. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. Prizren. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. por ngjet e kundërta. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. sa më shumë njef popullin shqiptar. përmendet shpesh. Gjykimeve të tij për shqiptarët.humorit të zi dhe groteskës). por edhe baballarët. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Aktivitetet: gazetar. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. por e afirmon dhe krijon mite të reja.njëzet vjetëve paqe. në Rilindje. nënat. por s‟del asnjëherë. një roman dhe dy drama. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. Vjen në Shqipëri me krenari.

Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. apo antiroman. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. është kredhur në mendime. shpifjeve. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. drama. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. proza. këndvështrimi i fiksuar i autorit. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. Subjekti: Njeriu i vetmuar. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Romani është i shkruar në vetën e parë. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. I pari është në agoni. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. vrasjes. Rugovë. lidhja syzheore. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Luluan dhe Lulanin. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. skenarë filmash. i dyti i dehur dhe i treti lucid. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. në dhomën e errët. e vëllavrasjes. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë.

prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Te romani “Karvani i bardhë”. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. pikërisht i biri. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. urtinë njerëzore për paqe. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. e veçanërisht atij shqiptar. pra varr i qyqes. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. tjetra e gjermanit. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. atdhetare dhe refleksive. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Shpendi. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. një malësor Rugovas. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. që kishte rënë në luftë. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. ta zgjojë ndërgjegjen. Mirëpo. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. dashuri kjo 110 . e cila tregon ngjarjen. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. Njëra palë e Gjinit. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. me Shpendin. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier.

II. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Dhimbë e bukur. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Përpunon tri fusha tematike. minjtë. 111 . Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. i cili me vete sjell dhunë. Shamijat e përshëndetjeve. Credo. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. të zhdukur.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra.përmbledhje me poezi. ushujzat e larot e tyre. Thirrje.shesin fatin e kombit. Torzo. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Sampo 2. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. gjarpërinjtë. kameleonët. Bëhet fjalë për tre. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. I. problemi social.). Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Lum Lumi . Lum Lumi. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Drejtpeshimi. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. i punës. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. etj. Folja. Sampo. por trashëgim nga lashtësia.

është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. të birin. e njeriut tonë në histori.i kushtohet motivit të dashurisë. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Buzëqeshje në kafaz. Burgu i hapur. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Fund i gëzuar. Në bisht të sorrës. Fund i gëzuar .Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . krenaria. Ishulli Aabania. III.e kaluara jepet përballë të sotmes. Ky është edhe një qortim i prindit. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë.Të jetosh . Dielli i zi. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Libri që nuk mbyllet. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Zari. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Objekt trajtimi janë fati. Të keqeno . edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. Harakiri.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful