• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Shkodër ( sipas dok. Barleti njeh lufra të drejta.ushtarak dhe me portrete si etik. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. dhe nga një testament I vitit 1501). pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). përskrime të natyrës dhe personazheve. Dibër dhe Itali. 1461.renegat shqiptar. intelektual. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. dialogje të palëve luftuese. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun.armiq. 1451). Barleti njeh lufra të drejta. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. në noterin e Padovës. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II).BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463).pamje ideale. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. fjalime të gjata. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. ka kultura të huaja. sulltan Murati II. Mehmeti i II . Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. 4 . afër Dibrës). ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Personazhet: Skënderbeu. pastaj me Mustafa Pashën. më 1450 me sultan Muratin e II. Ali Pasha. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. psikologjik. Mustafa Pasha. Ndahet në 13 libra ose kaptina. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. në Krujë. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. të mesmet në Venedik. Ballaban Pasha . që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese.

ndërsa I. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. Aktivitetet: meshtar i një kishe. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). Tivar. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. 5 . 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. për vendlindjen. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. 1618 në Romë. italiane dhe sërbe. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare.organizimin e kryengritjeve. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. botoi 4 vepra. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. Tema: vargje nga bibila. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Gjuha është gegërishte arkaike. Shkodër. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. Obod dhe më I besueshëm Venedik. Shkollimi: rrethin familjar. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. Gur të Bardhë të Matit. Zamputi thotë se ishte komplot). nuk pati sukses. pa kopertinë. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar.sh. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). Sipas E.

Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Budi ka shkruar 3 200 vargje. krijimit dhe zgjedhjes së motivit.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. Personale. Vdiq:1643. Romë 1618. Doktrina e kërshtenë.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Romë 1621. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Biblike. 2.Kaini vret Abelin.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. 6 . Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. Kombëtar. motivin e vajeve.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. 1635 kreu studimet. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. Shkollimi: mësimet e para në familje. Romë 1621. 4. 2. Familja: e shquar e Bardhajve. 3. Romë 1635. Poezitë janë me motive: 1.KRIJIMTARIA LETRARE 1. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. 1628 në Loreto. KRIJIMTARIA LETRARE 1.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. Kallmet të Zadrimës. 2. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. VII. Religjioz . Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Pasëqyra e t‟rrëfyemit.

Shkollimi:mësimet e para në familje. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. Becikemit. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. kthehet në Shkup më 1683. Përdori alfabetin e paraardhësve. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. Padovë. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. ab. Prishtinë. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). dhe me urdhrin e Papës. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. Ai shënon emrat në të pashquar. cc. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . ndajfoljet. Origjinën e familjes së Kastriotëve. 7 . Origjinën e familjes së Marnaviqëve. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. 1685. Vdiq:1689. shqip.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. Ka 2544 fjalë. turqisht. Ndahet në 2 pjesë: 1. strofa tetëvargjëshe. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. italisht. lidhëzat. me rimën ab. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. foljet në paskajore. -Krijimi I Rrozullimit. ab. 113 proverba dhe 2 biseda. dhjetor. Të primtë përpara letërarit. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). 1682 strehohet në Dubrovnik. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. 2. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit.

e mban në duar. e cila dallon nga personazhi biblik. Vdiq:1788. e quan pëllumb. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. i do shokët dhe e duan. Romë. e zgjidhë.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. për fëmijërin e tij. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. fshatare dhe grua e rëndomtë. ndërtimin fizik dhe psikik. Përmend toponime si Prizrenin. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). nuk kujdeset për të. Flitet për Shën Mërinë. Shkoi në Mbusat të punojë si prift.Mbusat. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. Pashtrikun etj. edhe për vendimin që të martirizohet. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. e shtrëngon në kraharor. nuk i jep sosë. i jep sisë. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. e lidhë. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. poetike. 8 . e lëmon. e puthë. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. Aktivitetet: 1751. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. 2. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj.nëna e Krishtit. nënën e tij. vepron sit ë gjitha nënëat. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve.

mevlude. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. 1. Trahani. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. paskrupulliteti. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. krahasime. zejtarët) 2. sahanlëpirësit. përmbledhje poezish “Mexhnua”. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. XVIII gjatë tërë shek. pashallarët. 9 . mundqarët. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. feudalët (mbreti. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). myftiu. karakterit për të fituar para. “ilahi”. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Ka përdorur metaforën. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. jofetare si: poemat. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. elife. tregtarët. kyrët e vaizët) 3. moral-estetik. klerikët (i pari i fesë. hipokrizia etj. humored. 1749 2. Bahti im.të varfërit (servilët. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743.vezirët. satirat. XIX. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. apo dituria. myderrisi. Starje të Kolonjës. Përdorën gjuhën shqipe. Munafiku. Gjerdeku i vashës. Temë fetare: 1. moralit. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. social dhe fetar. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). gazelet. “ Mevludi” etj. kasidet. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. Gratë e va. divanet. veçmas distihët e katrenat. nostalgji. Vendi i ngjarjes: fshat. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. Shkollimi:medresen në lindje. epitete. patriotizëm . sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës.

Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. Jofetare: Poezitë: .cvlitëse. pijanece. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë.Gurbetlinjtë .Jusufi e Zylejhaja. në Kairo studioi.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. Shkollimi: medresen në Konispol. Gjirokastër . KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. bëhet mjek i syve. Vdiq:1844. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. merret me krijimtari përkthyese.Erveheja. trahanin. rrënuese. puna sakrifica.Zaptimi i Misolongut Poema: . 1818-1820 . e të sëmurë. Konispol. hokabaza. edhe atë 12 muaj në vit. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. Konispol. 10 . Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese.Bekriu . Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782.intelegjenca. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale).

Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. Kult. ka qenë i zhvilluar edhe epi. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. Mitologji. lufton kundër Humbabës.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. Kozmogonike.popull indoevropian. ndryshe quhet let. Rrëfimi për përmbytjen etj. Miti dhe Mitologjia Mitet.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. 11 . sot të zbuluar afër Bagdadit. Të tillë janë: Gilgameshi.sh: të faraonëve. Sumerët. P. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. është degë e shkencës mb letërsinë.flasin për historinë e perëndive. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. Çdo popull ka mitet e tyre p. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore.r . la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. heroike Teogonike.gjysëmperëndi. sumero-asiro-babilonase. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma.r. Botërore. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta.sh. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. kozmogonike. Heroike. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit. Epi për Lugalbandën.nga India e Irani. sumere-asiro-babilonase. Kjo let.e. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. indiane. prandaj kjo let. është me përmbajtje religjioze dhe laike. romake. greke. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore.e. vepra që shquhen me idetë. shqiptare etj. kineze.

Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. ai ia tregon një bari në fund të detit. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. dhe e kupton tmerrin që e pret. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. gjyshi i tij Utnapishtimi. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. se edhe ai një sit duhej të vdiste. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. Humbabës. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. por nuk I dihet autori. dhe mbret i saj. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. 12 . vdekja e Enkidujit. por me përmasa shqetësuese. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. Bisedon me hijen e tij.të 7 dha urdhër për ta varrosur. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja.r. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. Këta dy luftuan kundër një të keqe. XVIII p. aty nga shek. Atij i mbeti vetëm një shpresë. Krijues i një mbretërie të pasur.e. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. Tregimet për Gilgameshin. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. veçmas i mundonte të rinjt. nuk i linte të bashkohen. jo të luftës dhe të guximit. Themelues i Urukut. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. XXII deri në shek.se njeriu është i vdekshëm.

Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Parisin e shpëton Afërdita.r. Subjekti: Shkaktar i luftës. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Hektori (sypatremburi. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. Hektori lufton me Ajaksin. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . Parisi në duel me Menelaun.700 vargje e ndarë në 24 libra. me ndihmën e perëndeshës Athina. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit.e. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Me këngën XXIV. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit.e. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh.e. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. Greke. fituesi e merr Helenën. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore.r dhe shek. i vë themelet e let.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. IX p. e shpëton Apoloni.grauja e tij Andromaka). i biri i mbretit Priam. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. me grekët dhe kundër tyre. 13 . në bazë të alfabetit grek. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane.

me karakter të fortë. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Andromaka. paraqitet pak më i kompletuar.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. zoti i detit. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. shumë mësitë e duan dorën e saj. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. Agamenonin.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Posejdoni. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. në anën e Trojës. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Odiseu.gruaja e Hektorit. Penelopa. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. Akilin.gjithashtu hero i madh. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. Biri i Odiseut. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. takohet me Telemakun birin e tij. Akili. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. përfaqëson njeriun e kohës. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. është burrë e prind i kujdesshëm.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. Agamenoni. 14 . ku ndikojnëe edhe perënditë.hero i madh i epikës greke. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Hektori.

. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. kërkon shpëtim nga Hymena . thirrja Me vokacionin o frontstolisura. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. KORI II Me motiv autonimik. jetoi në shek. i pafat‟‟. vargun e 4 në 5rrokësh. epiteti. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. të një vajze të pamartuar. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. të cilën e lëndon moralisht. 15 .r. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. Përbëhet: 1katren.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. të cilën e quantë. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë).. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë).I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. kishte një vajzë. të virgjëreshës. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme.Me epitet si : Afërdita e amshuar. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. të cilin e krijoi Afërdita. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. u martua me një aristokrat.e. hyjneshë e madhe. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. ngjarja mbaroi tagjikisht. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. fytyrë hyjnore. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. VI p. e cila thotë: . Bijë e një aristokrati. kishte formuar shoqatën e femrave. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. o hyjneshë e madhe. shtëpia e shërbtorëve të muzave. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin.Safo njihet si poete e epitalmeve.

Një ditë duke ndenjurnë fushë. Tragjeditë e para. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. në moshën 40 vjeçare. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. shkon në Sicili. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. VII-VI p.r me prejardhje aristokrate. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës.baba i tragjedisë”.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës).e. 525 p. Orestina”. vdes në vitin 456 p. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. për nga vlerat . dhe kështu vdes Eskili. por mbështeti demokracinë. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb..kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin.gjeni i tragjedisë”. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. Dari flet për humbje të mdha. njihet .r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. i largohet legjendave. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend.e.. ku merr pjesë edhe vet. biri i Darit. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. tragjedia e parë Persët.e. V-Ivp.. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren.e. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura.Eskili Fazën e let. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Korifeu. ndërsa kori këndontë këngë lirike. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes.

shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. të dëgjojnë. ndërsa komedia nga këngët follike. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. Komodia. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. Zeusi e angazhoi Hefesin. Prometeu lidhet për shkëmbi. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike.Kleonit. të birin. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. që të mos zhduk racën njerëzore.e. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. prej 44-50. shoqërore e kulturore. zbuti kafshët etj.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Subjekti. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. sot njohim 11 prej tyre. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Vdiq në vitin 388 p. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin.r në moshë të re La një numër të madh komedish.e. perëndinë e zjarrit. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. fjala komedi nga gre.

e.llogaritet si histogra e orator.r . II. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. Tribali. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. epokën e let. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. romake. republikane që arrin derin në vitin 30 p. Herakliti. II deri në vitet 30 p. këngët triumfale. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. dueli përfundon me fitore të Eskilit. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. me fytyra të mbuluara. ku secili mbrohet me kundërargumente. në rolin e gjykatësit. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para.r vazhdon deri më 476 p. Let. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. të fundit të republikës. Koha kur formohet polisi antik. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. fjalët e urta etj. në atë klasore. zhvillohet deri në mesin e shek. b) Periudha e shekullit të parë të let. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat.r . c) Periudha e shek. konsiderohet si vazhdim i let. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. konsiderohet si Homeri romak. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. gojëprishur e çalamnë.e. këngët e vajeve. në kohën e helenizmit të let. greke. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). shkroi 6 komedi dhe Katoni. III. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. por edhe poetin e varfur. zhvillohen himnet e kultit. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. fillon në mesin e shek. III p. Posejdoni.e. Eniusin nga Kalabria italo-grek. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. të heshtur.r .r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha.e. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. romake. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. zhvillohet nëpër dia periudha. në atë skllavopronare. me rrecka.e. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. Tema: Problemin e kritikës letrare. Letërsia romake.

V let. Punoi si avokat. . Fedriefabulist. dhe filloi të merret me poezi. Atika etj. kur shkatërrohet perandoria romake. I deri në shek II. Apuli etj. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. apo më të shkurtra. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Kuintiliani-retorist. Tibuli-poet i dashurisë. Letra miqve. c) Letërsia e vonë romake.Italia Veriore. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. Nga shek. Horaci.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Tit Livi orator e moralist. Ovidi-poeti elegjiak.retorika. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 .r deri në vitin 14 e. koha kur sundon Augusti. zhvillohet nga shek. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Vdiq në vitin 90 p.e. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Më të njohur janë: Petronie-prozator. paraqitet publicistika. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit.e. por për shkaqe objektive e la .e. Plini i Ri-orator produktiv. romake kalon në letërsi romake mesjetare. G Gjat shek. Marciali-me epigramet. elegjive retorike et. këndoheshin këngë për dashurinë. prej viteve 30 p. II e deri në shek V.poet i shquar i epigrameve. Juvenalisatirist.r. Nga një familje e qytetarëve të lirë.r në Mantue. Katuli. Bruti dhe oratorët e lavdishëm.satiristi më i madh i kësaj periudhe. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. romake.e. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Aula Geli.

dyluftimi i Euralit dhe Turnit. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. takohet me të atin Ankizi. e takon Didonën. Eneu zbretë edhe në Kumë. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. gruan e Hektori. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. Eneu bën dyluftim me Turin. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. blegtoria dhe bletoria. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. bie nga shkëmbi. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Eneu e merr rolin e Akilit. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar.depërton në botën e nëndheshme. Didona bën vetvrasje. grua mjaft energjike. pemtaria me vreshtarinë. në prani të elementeve mitologjike 20 . të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Sicili. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. të cilës ia kishin vrarë burrin. Rrugës për Sicili. lufton kundër Mezencit. Këtë qytet e krijoi Didona. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja.Iliadës. ajo si flet. Butrint. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija.talike. ashtu si Hektori nga Akili. Sicili e Romë. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. i cili vritet.

përpilimi i platformës së qartë.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Kjo letërsi fillon me poemën .Ajo ekzistoi 3 vjet.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .kulturor. poemën Këngët e Milosaos.kultura.ekonomik.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .Këtu përkundër që u fuqizuan .përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi . si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. Sërbisë .Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit . shkruar 1846. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti ..Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë... për mjerimin politik. Perandoria Osmane ....doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878). ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë. .arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX. nuk ka kulturë.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari ..U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë .Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës..popullor.I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe . Bullgarisë dhe Greqisë.politik dhe kombëtar.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . vetëdija e ulët kombëtare.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra..poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic..Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 . e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.

Napoli 2.Konica nxorri revistën Albania. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.tragjedi 1846 22 .Më tepër spceifizohet poezia lirike.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos. 1872 2.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.më 1897 A.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .VEPRA DRAMATIKE 1. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.pasi u lirua ishte shum i varfër.1836. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.Poema liriko-epike Këngë e Milosaos . P.Naço revista Shqiptari.kolgjin e kreu më 1883.I.I stambollit i shoqërisë . peizazhiste.Gj.Kemi përdorim të alfabeteve si ..Më 1848 J.erotike .ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.më1888 në Bukuresht nga N.më 1883 J.fetare .Rada me titull Arbëresh i Italisë . Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.Poema epike Skanderbeku i pafan .Bashkimi‟‟ .Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.S.në Blinisht(1639).. 1839.Flamuri i Arbërit‟‟ . u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.filloi të mbledhë këngë popullore.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Qiriazi. romantikë europian dhe italian.RADA 1.Papa K.më 1897 F.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.në Egjipt dhe në Sofje.së lavdishme.më1834 .Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.D.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Numidët .rrah tema filozofike.pastaj në Kolonjë .Logoreci.Kombi shqiptar‟‟.Vasa . I shoqërisë .Napoli . Pogradec.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.VEPRA POETIKE 1.përmbajtje. 3.Negovani.DE.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe..Qemaili etj.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.Qiriazi-Dako.Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632)... J.M.u dënua me gjashtë muaj burg.Lexoi shkrimtarë antik ..Lorekio në Itali nxorri revistën .pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.lëvizja nuk pati sukses.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.shoqërore. figuracion dhe metrikë nga folklori.Vreto.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV . ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.në Pdhanë(1638).i kundërvihen realitetit.më 1888 .Poema epiko-lirike Serafina Topia ..de Rada në Kozencë nxorri revistën .

Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. turkun . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. largohet nga atdheu . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .është dashnoe e zjarrtë.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .Testamenti politik . për hir të dashurisë ndaj atdheut.2. 1894 4. këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .e torturon veten.tragjedi 1891 3. 1902.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. 23 . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.Rapsodi e një poemi arbëresh . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . pasi e vret një turk .Tema është romantike .Sofonizma. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit . kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .1866 3.Parimet e estetikës.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.përballon ndarjen nga dashuria e parë. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .Serafina .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. dashuri ideale naj femrës .VEPRA SHKENCORE 1.ka dashuri konstante ndaj atdheut .vajton buzë detit.ëndrrat vajzërore. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.Autobiologjia . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. Serafinës dhe Bozdarit. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës .1861 2. Serafina është romantike . Bozdari . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu .Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . më vonë kthehet . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . dashnori i parë i Serafinës . 1898-1899 5.Radavani është antitezë e Bozdarit.

Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) . gramatikë . fabula . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . poashtu mblodhi këngë popullore. Mirditë. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.Elbasan .Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Shtohet galeria e femrave . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.dukuritë shoqërore-morale) .De Rada pasqyron të madhërishmen .Il Canzionere albanese‟‟.Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. shkencë .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .Shkodër . si Krujë . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . tragjiken e kohës së Skëndërbeut .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.Vantisana princeshë turke .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. Kozencë 1894. kishte krizë materiale . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .Goneta një femër e dhembshme. satira . simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit .Himarë etj.Dibër .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.XV.

Romane:Sofia Kominiate . vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Miloshini.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Poema .Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .poemë. gënjeshtrën.D.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike . Përralla nga Ezopi 6.shqip.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano. Fjalor italisht-shqip 7.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen . Mënyra e botimit:Pjesërishtë . koprracinë.Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Bija e mallkuar‟‟ italisht . Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Përmbledhja poetike.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë. italisht .italisht.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 ..Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Novela:Panaino e Delia.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Guidhja e Kusari 3.. jeta e të burgosurit .Përmbledhje e lutjeve .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe. 1858 5.ndërtim të konflikteve.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.. arratisja .Malia 4. këngëve liturgjike .. mirkuptimi në mes njerëzve.R 3.Virgjeria.botuar më 1848. Gërsheton idetë romantike si .Miloshini e Pjetër Shini.Drama .Drama:Sofia. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.1850 4.1. takimi me të birin .përtacinë. I burgosuri politik .Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5..Melodrama:Pjetër Shtertori.italisht 2.llafosjen.Gërsheton edhe idetë demokratike si .dialog të gjallë.Poema .Romani .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Ushtari shqiptar.Poema .Kolluqi e Serafina.poemë .

ritet familjare. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 . b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.besnike) Miriani .Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.intrigant.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë. traditat.e çiltër.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv. bareshave. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina). 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.i dashuri i Emirës Gjergji .babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.e sinqertë. Të ndërfutura:këngët . vallet .Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).Miriani shqetësohet tepër.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.xheloz. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .blegtorëve.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin . Personazhet:kanë tipare romantike Emira .

pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .II.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare .vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut . për problematika. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.Trëndafila e gjemba‟‟.italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. Vretuan etj. frengjisht 5.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(.Romani . sundimin mbretëror .Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike.. i strofës .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .IV ..figuracionit/ 3. për atdhetarizmin .frëngjisht. Vepra I. Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .Vëllimi i poezive . vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . përçarja kombëtare dhe fetare . e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare..III. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.Bardha e Temalit‟‟(1890). Veprat e Pashko Vasës janë : 1..Mori Shqypni . degradimi e turpi. RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË ..Romani autobiografik . 6. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2...MORI SHQYPNI . poshtërimi familjar . E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit). Tema : universale .Burgimi im‟‟. frazeologjisë ...Pashko Vasa . Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik .italisht . 7.pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .Poezia .

e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit ..BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. Osman Pasha .por në linja të kundërta.prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Drandja .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.ANALIZA E ROMANIT . Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. Pashai i Shkodrës . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . i martuari me Bardhën. në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë). Luli .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . Jak Kola. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës . për zakonet).Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë..

.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore . 2. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Topografia e Palac Adrianos .. 29 ..Poema .Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Vepra shkencore : 1. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.Të zezat tona‟‟ 1870 4.zulm e varr‟‟. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Disa poezi‟‟ 1847 2.nisen në luftë për.dashurohet në e parë . Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.dashurohet në e parë.Në Palermo kreu edhe drejtësinë..Përmbledhja . 1. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3.Poezia e gjatë .Poema romantike . Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave..Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.Veprat letrare 1.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.

Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Lufta e Valkalit‟‟.. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit.mbirja e pemës..Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .Kur u kthye jetoi si një i varfër. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve. Zefi vizitoi Brazilin . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . folklorin. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. Aktivitetet: 1848.Zulm e Varr‟‟.. 30 . Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Mara – e dashuruara në Nikun .Lufta që përmendet është .zakonet.Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij.Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve .

.Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë. ish në moshë 16 vjeçare.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 .. protesta . flet për fatin e atdheut. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . 31 .. këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që .për të ardhmen e arbëreshëve etj.na la pa mëmëdhe‟‟.flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut .. te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . . 1897 – botoi poezinë . të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. optimizmin ..Për lirinë e Venetisë‟‟. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . në Buenos Ajres . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. dashuri ndaj atdheut të të parëve .vatra na thërret‟‟.Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . . 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun.Rrotullupë‟‟(vrull) . flet për luftën çlirimtare të Venedikut .Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke.Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . .. Bubullima . 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. flet për ata si Xhavella . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe .Ushtari i kthyer‟‟. 1898 – botoi vjershën . me pozitën e saj . sidomos me formimin e saj intelektual .. .. luftë që e kish pritur gjatë kohë . Për vdekjen e Pjetër Irjanit. 1893 – botoi baladën në italisht .shkruar 1860 .Detari‟‟ .. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. akuza nda padrejtësisë etj. .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit. 1860 – shkroi poezinë e parë .. . në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .Për lirinë e venetisë‟‟.KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. ..Flamuri për të është sikur nusja.. 1883 – botoi përmbledhjen .botuar 1860 ..Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.Rrotullupë‟‟. gëzimin .Zonjës Elena Gjikë‟‟ . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon..Këtu bëjnë pjesë vjershat si : ..Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.Ditari‟‟.Zotit‟‟ .Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.

dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. Për sa i përket dihotomisë së parë . anglishtja e italishtja. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .Zosimea‟‟. me helme. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . ky kontakt ralizohet në kishë .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh.Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë...vetmi .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se .Kujtim‟‟. lind në kontaktin e parë .Kthehet dhe punësohet në Berat . dhe me një përfundim të hidhur . me një vazhdim deri në finale . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. dhembje . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri . trauma . . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. psherëtima . gjimanz mësoheshin frengjishtja .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. poeti e paraqet portretin e vajzës .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . në kontraste si gaz-vaj.Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. greqishtja e vjetër . kontaktin e parë . Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . lektisje .Dashuria e Serembes është dihotomike .gaz-psherëtima. bir i Halit dhe Emine Frashërit. Viziton 32 .N.Poezia e tij Seremben e dërgon në helme.. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës.Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. Sarandë . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij ..

Shqipëria‟‟..Për se?‟‟.. Shqipëria . . filozofia . .1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll. 33 ..Tema ..atdhe‟‟ .përkrenaren e Skenderbeut . Për se? Gjuha jonë ..nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.Prej 1886 do të botojë në shqip.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes. Korça .Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike. Poezitë me motive atdhetare janë: .Dituria‟‟..Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.. Shpreh .vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.shkruar në shqip.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.1884.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Shpreh‟‟. ..Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje..(arsimimi).atdheu‟‟. .Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.1887.. .Drita‟‟ më vonë u quajtë .Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit . Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .Gjuha jonë‟‟..Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare. Tradhtarët. erotika . Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .atdheu‟‟.poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve..Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë..si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike. historia .Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese..Ai beson se .Shkruar në gjuhë të huaj. .Motivi i kësaj poezie është i ri .besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.. .

Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .Për Naimin ka rëndësi .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .trupit .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si . toponimet . lektisja .Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet . fushat pjellore .Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi .Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin . .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Tema është historike. mallkimet.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht. balli .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një . Poemat me motive atdhetare janë: .Bukë e mëmëdheut zëntë .apostrofë e madhe‟‟. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria.Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.balli-hënë.. viktimizimi sesa gëzimi. gojëdhënat . kraharori .. stopani . sytë .Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. bimësinë . flokët-dritë qiejsh).lutjet . loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.jetë ideale‟‟..Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.lumturia që sjell dashuria e kontaktit. emrat e personazheve .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.. plaga . identitetin. këmbët .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij). llërët . pemëtarinë . pamja e fytyrës. shtërpari .Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar. Anatema e kësaj poezie është .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria . 34 .Bujqësia ka të bëjë me bujkun ..kohën. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .kënaqësia. .Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. emrat e popujve etj. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . tradhtarët e pabesë.. pulpat ....vendin .. humanizmi dhe fizikumi.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. .. botës psikike . shpreh botën intime të Naimit. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.Poema është një epope për Skenderbeun.Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti.Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.Bukuria‟‟. baresha me llërët e përveshur . faqet.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .Gërshetohet miti ... qëpallat .ska asgjë të përjetshme . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë.

.shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë .Filozofia e Naimit ka dy burime. bilbili . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike.Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike .Fjalët e qiririt‟‟. me atë se bota është pa krye .Qershori‟‟. kaltëria .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë.ka simbolikë të : krijuesit . . emocionet .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p.Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur .Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili .Filozofi‟‟. prirjeve ... të folurit . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. dëshira – dhuna .. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare. arsyen.(sipas aspektit poetik dhe personal).Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. .. karakterit .. 35 . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. i dha mendjen .ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. fenomenet e funksionimit të natyrës . pa fund dhe pa anë.Qielli‟‟. .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër...Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun.Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. bukuria e qiellit . fushat . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte). Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? . 2)Natyra dhe ligjet e saj.Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . lumi .temperamentit . ringjalljen e natyrës . .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë.poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . gëzimi-dëshpërimi .. ai impresionohet nga yjet . pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. reja . pas ditës vjen nata .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟..sh pas dimrit vjen pranvera . pas të mirës vjen e keqja. teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric. humanistit dhe filozofit. malet . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.(sipas aspektit filozofik).Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .

Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit..Libi.Stamboll. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. 36 . 1890-diplomon në drejtësi.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.antike në “Garibaldi”. 1900-profesor i gj. 1871-shkon në Stamboll.studion let. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.shqipe në Instituin Oriental.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK . Bashkë me P. Vdiq:1904.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.projekton të ardhmen e Shqipërisë.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit.emërohet docent i let. Dhe let.të mesmen në gjim.Hora.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare. 1874.Osmane dhe konferencën e Berlinit. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.Teutës. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit. Në këtë traktat. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.Sicili.Pirruas etj.të mesmen dhe universitar të zhvilluar. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.veçoria gjuhësore faktet historike. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.Napoli.Kristoforidhi etj. 1878-boton gaz. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.Frashër.u internua për 1 vjet në Tripoli. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.

TE DHEU I HUAJ’’ Poema . për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .Versi(përmbledhje poetike.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes.Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë.M.italisht)..mendime. Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X. Gj.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. gjithnjë e më pak respektohet traditat . 1894-Kënkat e luftës(poezi. ritet fetare . Skenderbeun . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.ndjenja etj. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. Mino(poemë lirikë). Këthimi(poemë).Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. ANALIZA E POEMËS ..Napoli. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). Bushatasit .Topinë .Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh .gojëdhënën e Rozafës . 1901-Këngë popullore shqiptare. ritet familjare .Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi.. Rrethimin e Shkodrës. Ali pashë Tepelenën . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). 1900-Te dheu i huaj(poemë). Vdes:1927. 37 .Poemës i mungon subjekti.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve..italisht).Mesazhi i kësaj vepre është : .

studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri)..Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .Shkodër)..Shkodër).kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë..Shkodër.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.Poetët e mëdhenj të Italisë.Shkodër.a çilë kafazi‟‟.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse . Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. 1908. 1934-Shkollë e jetë(antologji. 1936-Dromca toponomastike. shkruar në moshë 21 vjeçare. 1942-Fjalorth i ri. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.1930 – professor i shqipes në Shkodër. .Leiden. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës . Në rrafshin simbolik .. 1928 – Lissus (poemë.Me 38 . Familje: të varfër. 1939-Scodra(poemë. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.Shkodër).Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.Vjenë). 1932.Shkodër).studiues i gjuhësisë folklorit.gramatikës.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun. Vdes: 1937. 1884-47. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. 1937-Lirija(poemë. Njihet si poet.historisë etj.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.

Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit..Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).shpreh mallin e autorit për atdhe..Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. Zogën dhe nipin. lufton për ekzistencën e familjes. . lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se . ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror). Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se . 39 .Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. në të dytën vendi ku ka mërguar .dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve .Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken . moliset .. 2)Zoga dhe 3)Lokja. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang. zgjoi i bletëve .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve..kthim në vendlindje‟‟. në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. martesa .I tretuni‟‟. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim . zymbylat .Nëna e kësaj vajze është Lokja.. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. dallëndyshet .Poema ska koncept kohor. zogjtë janë Zoga dhe i .. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.jeta vazhdon‟‟.sh njohja e të rinjëve .dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.pas dimrit vjen pranvera‟‟ .Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste.Simbolika e kësaj ëndrre është .th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.t. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ.

.Sheper të Zagorisë. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟. 1893-kthehet në Kavallë.Stefani. Lissus dhe Shkodra.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.Aleksandri.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.Z.Lissus‟‟. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Helipolis. të Venerës dhe Afërditës. .Gjirokastër.pastaj shkon në Egjipt. Vdes:1930.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).. . Familje: fshatare.ÇAJUPI Lindi: 1866.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin . 40 . respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.(në tri tingëllimat e fundit). Shkollimi: fillor në shkollë greke.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Liria‟‟-shkruar më 1901.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia..Shkodrës.i përkushtohet Lezhës . që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike. të mesmen në kolegj fetar.Në këtë vepër dominon historia..Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke. 1919. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”..ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria . . Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Kajro.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.letrare nga Th. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. 1901. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha). më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.DRENOVA Lindi: 1872.Albania.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri . 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.Komedia . 44 .S.Drenovë.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit. Punoi : 1912 . Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel).emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.E.urimeve dhe përgëzimeve.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.konformistëve .shpreh luftën kundër oportunistëve.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.idealist shqipëtar (artikull.Graz). 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).Mitko.boton poezinë e parë te rev.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. Vdes: 1947.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat. 1912. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).Bukuresht.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.S.Gjika etj. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.thotë së gruas. 1937-kthehet në Shqipëri.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.Gurakuqit. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.demagogëve.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri . 1885. 1925 – Naim Frashëri.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.

sh vajza ka gushën e bardhë ..që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. .Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme). pozitë inferiore sociale ..por përshkruan bukurinë e tyre.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu..lektisje..ndërsa trimi sytë si zjarr..Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane ..Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .të parealizuar.p.Në vëllimin e tretë . peisazhist dhe mediativ.POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Në mërgim‟‟ . ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale . ishte në pozitë inferiore politike . .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . të bukur etj.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.shpreh dashuri fatkeqe.Ballada e bariut‟‟.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Flitet për përgjërime. përkundër . romunëve .Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.Lulëkuqja-Shqipëria .Letër prej katundit tim‟‟ etj.dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore..Përshkruhet bukuria e jashtme.Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.Ëndrra e lot‟‟. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre. fletët-shqiptari .oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.shtatin e lartë ...Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane..Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale ..Mallëngjim‟‟ . faqet si dardhë. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar. . sociale dhe ekzistenciale... serbëve .Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.Në këtë shembull kemi poezitë .Mall vëllazëror‟‟ .Në këtë shembull kemi poezitë : .buzët ngjyrë trëndafili. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve. erotik .Këngë bashkimi‟‟. me pozitë më të lakmueshme politike .

aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv ..Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.sh në .vdekja..Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë..Ëndrra e lot‟‟ si . vuajtjet dhe mundimet etj.Rreze dielli‟‟ i sistemon si .Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja . ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.Rreze dielli‟‟ me titull .një dite prilli e një muaji etj.Mendimtare‟‟ .. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .prejardhje mbretërore.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale . në .të stinëve. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve..Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje..Psalme murgu‟‟ me titull .. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik..Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.letraro46 . vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin..të ylberi.Ngjyra ylberi‟‟ .erotike.Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare. gëzimin – dëshpërimin .Vërtetësia e gjërave‟‟.morali etj.Vallja e jetës‟‟.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Lumtësia e shpirtit‟‟.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.Edhe këto poezi janë të veçuara p.të pavërtetës etj.të keqes.Lumtësia‟‟. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave ...Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët..Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta. në .. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën. Ëndrra e lot‟‟ me titull . të vendlindjes. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike. në .por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri. i realizon të gjitha dëshirat .shpirti.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.Mendime‟‟ ..Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.Këngë fushore‟‟ në .. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit ...luleve. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi..të perëndimit të diellit.Në ..kohës me shi.Psalme murgu‟‟ i quan ..Natyra‟‟.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .

Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.komedinë dhe tragjedinë.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak. e ndiente veten të pafuqishëm . në Angli Shekspiri. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.U paraqit në shek XIV. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .Angli. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.epike.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës . në Shqipëri Marin Barleti. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.anatomia.Ovidi.u nënshtrohej dogmave fetare . 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike). 47 .. V. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës . ish deprimuar .poemën. Familje: intelektuale dhe tw pasur. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.dramën.Ronsari .me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .Jeta e Re (vepër poetike).Gjermani.në Francë F.Firencë.morën nga antikiteti stilin. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. Vdes: 1321. 1304.Bokaçio.zoologjia.Rable. politike dhe ekonomike .Virgjili etj.botanika.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.busolla etj.Spanjë.Ravenë. Monarkia (traktat politik).prozën.Petrarka.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar. humanizmi kërkonte një njeri të ri .Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore . të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.Në art e kemi Leonardo Da Vincin . të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.artistik.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare. Mikelanxhelo Buonarotin . Rafaelin etj.F.fiziologjia.Xh.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.një ideologji të re .Sokrai.Në Itali ishin D.Shqipëri etj.Gostia (vepër e papwrfunduar).stigmatizoi hipokrizinë fetare .kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.Holandë.Aligieri .u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale . në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .

Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë. filozofia bashkëkohore. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . me drejtim nga poshtë lart. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. 2.Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. rrathët koncentrik.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. 3.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. rrethit të nëntë(4 breza). 4. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar. bisedat .Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Poeti nga 48 . kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . përjetimet.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. kurse në Purgator dhe Parajsë . sa vijnë e ngushtohen .Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.rrethit të tetë(10 breza). vepra ka 100 këngë. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. nga filozofia e antikitetit .Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar .Secila pjesë ka 33 këngë.Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Është e shkruar në strofa tercina . rrathët sa vijnë e zgjerohen . konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Ky udhëtim nis me Ferrin .Ngjarjet .Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. të moralit .pa i kursyer shtresat e privilegjuara.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). me drejtim nga lartë posht .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe. Purgatori dhe Parajsa.meditimet janë të njeriut të kësaj bote.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit . bashkë me këngën e parë si hyrje .Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.

Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Në purgator pastrohen shpirtërat. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.grykësia dhe epshi.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.përmes pendesës.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.ulërima.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . Bonificin VIII. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.Virgjili është simbol i urtësisë.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.zymtia.kuje. i cili më 1300.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 . Platoni .vaje.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.Parajsa ka vetëm tre rrathë. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore . luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.Purgatori ka shtatë rrathë.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh. prej ku buron dashuria.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.smira.gjithësej nëntë qiej. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit . ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.idhnimu.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . një kohë ra në konflikt me nipin Ninon . Sokrati .Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.

gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . me helmetë .I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë). po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .Kishoti. dhentë si ushtarë . ruajtja e nderit . po tu ndihmojnë të doptëve.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. rikthimi i fronit mbretëror .Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.I ironizon . hipokrizitë etj.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.Nis me atmosferë të rëndë.. të burgosurit si kalorës të shtypur . meditime filozofike. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . intrigat ..Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII . Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.stil të përsosur dhe përjetime estetike.Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. studion në Vitenberg të Gjermanisë. me dhentë . për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët)..Tema e veprës është .Cezari ka tiparet e një mbreti .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. parodizon romante kalorsiake. me shpatë .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. lëndohet nga flatrat e mullinjëve. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. mburrojë . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.Kemi konflikt brendafamiljar .të sigurojë veshje . bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti).Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . me divat .Konsiderohet roman antikalorsiak. po ti shpëtojnë të munduarit .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. pëson në bujtinë .të zgjedhë dashnoren e tij .

kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.Paris. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen. të lartës dhe të ultës .Luigji e forcoi pushtetin qendror .Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.Shkollimi:iloor në vendlindje. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.tituj. stimulonte me shpërblime .epopeja.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes . të tjerët e konsideronin si mbreti diell.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.Formon trupën teatrale.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.princërve.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.epigrami.satira. veçohet Nikolla Boallo.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë. i përgjigjej monarkisë së Francës. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).koncepton norma dhe rregulla të reja .Ata bënë seleksionim në artin romak .Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.E dashura tmerrohet .(Klaudi).ai rriti autoritetin e vet .që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.1643.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.Pseudonimi : Molieri. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre . të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.të mesmen në shkollë fetare jezuite. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën . BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve. se fsheh dot reagimin e vet. dekorta.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.ofiqe.Trashëgon kultin e antikitetit. i mblodhi në oborrin e vet .fabula. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.oda. babain e Ofelias (të dashurës së tij).Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.

Punoi: si actor.Tema e komedisë është .regjisor dhe komediograf.1670-Borgjezi fisnik(komedi). Damisi dhe Mariana .pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.1664-Tartufi(komedi).Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.1666-Mizantropi(komedi).1667-Andromaka(tragjedi).lë trupën.Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar. më 12 maj 1664. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.1677-Fedra(tragjedi).Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.1668-Koprraci(komedi).1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Shklollimi:shkollë fetare janseniste. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.1658.Shkolla e grave(komedi).Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .temë nga historia greke).Vdes: 1673.1669Britaniku(tragjedi.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.-Tebaida(tragjedi).Vdes: 1699.Në shtëpi kthehet qetësia.nuk varroset solemnisht.. 52 .Dorina .Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon . dhe gruaja e dytë . një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.kthehet në Paris.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Orgoni .. Krijimtaria letrare e Molierit. Don t‟ia japë vajzën.temë nga historia romake).temë nga historia turke).veset. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.pasionet dhe karakteret e njerëzve. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .temë nga historia romake).1665-Ndërgjyqësinë(komedi). Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.1662.1665-Don Zhuani(komedi).Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.1672-(Bajaziti .greqishten lexonte Homerin.1661-Shkolla e burrave(komedi).Francë.njohu jetën e popullit.porn ë fshehtësi të madhe. por nuk mund ta kundërshtojnë .Sofokliun. Elmira .varroset në Port-Royal.1670-Berenisa(tragjedi.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.Kleanti .Ferte-Mion.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Fëmijët me gruan në e parë .Lindi:1639.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.

i cili ishte simbol i heroizmit .vërtetësia e ngjarjeve . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Hektorit . birin e Akilit .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve. gruan e Hektorit .Si personazhe kemi Orestin.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.Hektorin e vrau Akili.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane)..Gjeni të egra‟‟.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.poetika..Në këto lëvizje flitej për Biblën.Homerin.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 . tragjedi . madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.Efigjenia në Tauridë‟‟ .. dhe Andromakën . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE ..Egmont‟‟ – dramë .Hermani e Doroteja‟‟ 53 .viktimizimi . në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut. që një ditë të martohet me të. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Fausti‟‟ .Si student shkroi poezi.djalin e Agamemnonit .Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint... Pirron .Prometheu‟‟ . bijën e Helenës ..Osianin. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit. viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj..në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Aty gjeti një lëvizje .Shekspirin.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet. Hermionën ..

poezi lirike.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore). futi frikën te njerëzit .Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut..astrolog e magjistar.Fausti dashurohet në Margaritën .Më vonë për të shkroi Lesingu .meditime filozofike .filozofinë.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Ai shëtiti Gjermanin .Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja. kjo e bën 20 vjeç më të ri.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.Tragjedia ka .në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .stile të ndryshme etj.. Italinë.teologjinë.fshatarët e përshëndesin.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë. bëri shum mrekulli . vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.Holandën . gëzimeve të jetës por doktori spranon. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.analiza psikologjike.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .shfaqet Mefistofeli.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin. kafsha kthehet në fytyrë studenti. për mrekullitë dhe pushtetin. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.mjeksinë.Fausti hap librin e Nostradamusit. Zvicrën .Fausti i dëshpëruar.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut. në Lajpcig .Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës. sidomos te princërit .këngë korale.drejtësinë. monologje.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën. pas Gëtes Henri Hajne etj.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.Tragjedia fillon me monologun e Faustit.shqipton një lutje magjike . kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.vdes i lumtur.Tragjedia nis me Kushtim .Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës). i kujtohet fëmijëria.

i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit. nisi turne për në Portugali. pastaj Spanjën .Është ditar poetik i Bajronit.BAJRONI .Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Pirrati‟‟ .Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.Kish të ëmën zemrake.. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Orët e prehjes‟‟ 1807 .Turqi dhe Shqipëri.Gjauri‟‟ .historinë e vjetër atë të Lindjes.Strofa për Augustenë‟‟ .G.Letra Augustës‟‟ .. përmbledhja e parë me vjersha . Rusonë.i ri i ngopur nga dëfrimet. hero romantik. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.Poema fillon me Haroldin..Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .Spanjë.pyetje retorike..Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari ..Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.kënaqësitë. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja...kish temperament eksploziv.në dhomën e Lordëve.ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin ..Greqi.Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme..Errësirë‟‟ .epitete.eksklamacione.Malti.Ëndërr‟‟ . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH. .Më 1809 u largua nga Anglia .Dy këngët e para kanë parathënie.në Albred .të mbyllet në vete pas .. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.unit‟‟ të vet.Më 1812 kthehet në Angli..zëvendësimin e lirisë dhe 55 .Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.zhurma e jetës . .Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.Nga Zvicrra kalon në Itali.Viziton Portugalinë .Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri..Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr...Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Nusja e Abidos‟‟ .

virtytet e popullit .U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari. e dalë nga populli. qytetin e vetëm të lirë.Petrarkës.Tasos etj.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.njerëzit me të gjitha komponentat.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.përshkruan bukurinë e natyrës. bijës së tij Adës.Shëtit Alpet .Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit. një femër pa emër .Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .veshjet.fatin e mbrapshtë grek ..me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes. folklorik .Viziton Greqinë .Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.dhunën. Ali Pashën.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore. psikologjik .Vrojton kompleksitetin e shqiptarit . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.këngët(tamburxhi. vallet .Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Volteri . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve. del në Bosfor.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .Begjikën lumin Rajna.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Dante.Flet për këngët .Galileut.Mikelanxhelos.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Bokaçio.Viziton Andaluzinë .Lirisë‟‟ . kulturor. Kadizin .Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.Shkroi poezitë .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare. Himarën . kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun. konkretish Janinën .Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza . u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.mësoi frengjishten.Haroldi viziton Albulenën.Viziton Seviljen . internohet në Mihajllovsk më 1824.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi. Morenën .Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.Ciceroni.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër..Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë . në Stamboll.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.. .zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.tamburxhi). aspektin moral .Shpirti revolucionar nuk i pushon .U këndon humanistëve si Rusoi.. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.Çadajeviç‟‟.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 . preardhje fisnore .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟..Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.me padrejtësinë.

vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .brigjet .mi.Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .Tema e romanit është .parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.. analizës psikologjike të personazheve . konservatorizmi. shprehje poetike.jeta ruse . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX . .Liria‟‟.Personazhe kryesorë janë: Onjegini. tufën e dhenëve.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike..Poezia ka qartësi të madhe .Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit ..Bjelinski ..Mbrëmje dimërore‟‟.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . ku sundojnë tmerret . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 . kupton se ska talent. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.A.në moshën 18vjeçare.ushtima e mullirit që spushon . të zymtë e plot andralla. kodrinat ..si fëmijë u edukua nga mësues francez. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus. shoqëror .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës .lexon vepra . përshkrimeve të natyrës . një jetë tërësisht e zbrazur.shkatërrohet psikikisht. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje. të zbrazur e plot dëfrime. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.shkollën e kish vend dëfrimi e loje.Lenski. asaj provinciale .ndër poezitë e para.Tatjana.. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike . merret me poezi. kujtimet e mbuluara nga një mjegull . erotikës dashurore ..kalonte jetë mondane . tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .paraqet poezi peizazhiste.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.. valza mbi liqenin e qetë..enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. llahtaria .ndjenja të sinqerta etj.P.Onjegini.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. me brenga e mërzi . për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur . gurgullima e rrëkeve.ia ka kushtuar Ana Kernës . digresioneve të ngjarjeve. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.shpreh mendimet e reja progresive.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete . që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Vdiq si 38 vjeçar.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .shtron n. asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut. livadhet . narracionit të shkrimtarit .Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.Kernës‟‟.erotik dhe peizazhist.Pushkini mbetet poet i dashurisë .Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. v.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .sgjen dot motive. studiues i thellë i veprës së Pushkinit.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. griplan me kopshtijet .

.. djalosh ky me formim intelektual.formës letrare..Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse .Katedralja e Parisit‟‟ .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij . pas revolucionit borgjez.Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.Tatjana dallon nga Onjegini .krijon miqësi.nipi i Bonapartës.. roman 1831 . i shfaq dashuri përmes një letre .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. legjenda etj.Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.Si fëmijë jetoi në Francë . largohet nga qyteti .Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .pasardhës i tij. nuk u luajt asnjëherë..I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.Soditjet‟‟ .Napoleoni i vogël‟‟ .Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë... tregime .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .. . shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.njihet me Lenskin . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen. me përralla .të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.Mbreti dëfren‟‟ .Njeriu që qesh‟‟.Vepron si romantik . është e rritur në frymën e traditës popullore . vepra e parë .regjistrohet në kolegjin Kordie..Historia e një krimi‟‟ .trashëgon pasurinë .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .traktat dhe manifest për romantizmin. e ëma grua aristokrate rojaliste.Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Spanjë dhe Itali.Ndëshkimet‟‟ ..Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike... i ati general i Napoleon Bonapartës .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj. roman . din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij. dëshiron të bëjë ndryshime. ..Francë lindore Familja:Intelektuale.bën dyluftim me të dhe e vret.Ernoni‟‟..Legjenda e shekujve‟‟ .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj . Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit. vajzë me virtyte të larta..dëshiron të shkojë në një vend tjetër .. .dashurohet në Tatjanën .Kromuel‟‟ – dramë .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit. .Të mjerët‟‟ .

.Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit .. Mbreti frikacak‟‟ .... . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit....Ndërgjegja‟‟ .Mbreti i dyshimtë‟‟ ..Këtu kemi këto poezi . Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze. ide kjo e paraqitur më 1850 .. .. në këtë rast populli grek.Mbreti i poshtër‟‟ . .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës. ..fillon me këtë vepër lirika intime. .. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar.Orientalet‟‟..Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat ... pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .Doozi në gjumë‟‟ . të mesme dhe të re.Njerëzit e varfër‟‟ .. qenit gjysh‟‟ .. . . poezi e këtij vëllimi është ..këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut.Katër erërat e shpirtit‟‟.Legjenda e shekujve‟‟ .Mbreti mosmirënjohës‟‟ .Arti I t.Ndëshkimet‟‟. pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. ... të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike. monument i poezisë francize . dy fronte markante .Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.Hygo tregohet romantik . .Shkruar më 1846 .poemë epike ..epike dhe dramaturgjike.kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike..Oda dhe balada‟‟.tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.Në poezinë .Orientalet‟‟ .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ . .Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën. realist . .. . kohën e vjetër .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval . ..Legjenda e shekujve‟‟..atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .me poezinë .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. Mbreti që zgërdhihet‟‟ .. . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë).. . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve . . Mbreti kriminel‟‟.. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. .Mbreti i vogël‟‟.Mbreti hajdut‟‟ .Në poezinë . ....ka tri vëllime.Oda dhe balada‟‟.. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .Ndëshkimet‟‟. .Fillon me poezi lirike intime. Hygo dallohet si poet.Në poezinë ..sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. Poezia .. Mbreti intrigant‟‟ . .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi. Mbreti matuf‟‟ .Poezitë me përmbajtje demokratike janë ..Autori shpreh qëndrim antimonarkist . . shpreh persiatje meditative . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit.Soditjet‟‟-botuar 1856 .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve . Shkruar më 1885 etj.Mbreti ziliqar‟‟ .E vluara e trumbjetarit‟‟ . . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë. .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.

e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir.Zhan Val Zhani është i burgosur . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. ia fal jetën policit Zhaver .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. dërgohet në burg .Zhan Val Zhani arrestohet . 60 . ai arrit të ikë nga burgu . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . prifit me humanizmin e tij e pranon . i persekutuar .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit .Zhani është i dënuar me burg . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. Fantina femër e persekutuar .Të mjerët‟‟ . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. simpatik për lexuesin.Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. ik nga prifti . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.. xhandarët e zënë hajnin .Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . djalë i mbarë i braktisur nga familja . vajzë ilegjitime . lufton kundër monarkisë. ligji e dënon me burg .Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. bëhet viktimë tragjike e romanit.Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë.Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .shërbëtore. e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. ndërron emrin në Foshëlëvon . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . strehohet te prifti i Denjit .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . Murjeli. dënohet si prostitute . i merr në mbrojtje qeniet e mitura .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë .femër fatkeqe. i nënçmuar.Gravoshi . njihet me Mariusin .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . kryetari i komunës Madlen e liron .Ka dy variante të romanit . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. kur vdes në vetmi .botuar më 1862. Mariusi dashurohet në Kozetën . i cili kishte orientime republikane . por ai përsëri arrin të shpëtojë.

61 .

11-rrokëshin. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871. “Lector Jubilatus(1929Francë).përkthehen shkrimtarë botërorë etj.komedia. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.Hungaria).trioleti.romani. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.romake e helene.simbolizmit. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.fejtoni.himni. 1899.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.Osmane).Fishtë të Zadrimes.studimet në Bosnjë.futurizmit etj.strofa alkeike.dënon duke qeshur). “Ritterkreuz(1912-A.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit. Stamboll-1913.”Illyricum”-Shkodër.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.zhvillohen format e prozes: eseu. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.Gurakuqin).Danten.harmonisë. Njihte Homerin. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.romanca.klasike. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . Bukuresht-1931.balada. Athinë-1930.Virgjilin.1894-shugurohet si prift.9-rrokëshin. Zbulohen koncepte të së bukurës. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.artikujt letrarë.02. 25. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).tragjedia.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.melodrama.oda.let. “Phoenix(1931-Greqi). Dekoratat :”Mearif”(1912-P.sofike. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .poezi lirike.

. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.Ali Pashë Gucisë.Tiranë.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.Abdyl Frashërit. 5 janar 1924.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet. 1878.kombëtare.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.solidariteti. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore. II. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.por nuk iu plotsua.) 1909-jeton në Amerikë.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.Fishta si rrëfimtar aktiv.Gonzaga (melodramë).këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.e refuzon më 2 mars 1924.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.”Dielli”-Boston. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.ndodhi e personazhë konkretë.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri. 63 .Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.vepra paraqet ngjarje.1929-Shën L.Halilit.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.Konicë.shpreh kërkesat për let.ku varroset në Boston. 1914-Juda Makabe(tragjedi).Oso Kukës. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.njëkohësisht drejton rev.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. 1897-1909 kohën e rev.mirret me diplomaci. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston. si : besa. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.Albania.nderi.Harvard.Gjergj Elez Alisë etj. Njihte rrethë 15 gjuhë.besimi.1912.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.

anglisht)botohet 1957 nga Mc.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. 64 .gusht-dhjetor 1924-Dr.varfërinë.11. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.njeri intrigant. II. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.1912-17.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. III. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.Gj.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). 1935-1939. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra). Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).08.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe. Personazhet : Denisulla Sepia.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). –shprehë mozaikun e kulturës.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.fillim romani si sui generis).Bridge Comp.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi). 16. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.3 faqe shqip.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.-Neë York.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.mjerimin.1 anglisht). 8. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.ai ballafaqohet me paditurinë.

dramë dhe publicistikë.Dhalla dhe Dr.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. Përkthimet:. 1947-Albumi(vëllim poezish). Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.nusja Vera.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). Punoi si qerraxhi.polici doganes. Dr. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.gjimnazin në Keshan.Zylfikar agai. Otello-Shekspiri(tragjedi). Vdes: 1965. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .artist në teatro.plaku marteshanas.Personazhët: Dr. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Armiku I popullit-Ibzen(dramë).Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “.sufler. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë).suedezja Ingridi. II.6 janar 1882.Harvard deri më 1912 .IV. Ministri Salemboza-tiran anadollak. 1960-Autobiografia(anglisht.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.Arifeja.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. Personazhë tjerë: Muhedin agai. ndahen në 2 pjesë: I.në BRSS. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. Shkollimi: fillor në shkollë greke. Njihet si themelues i elegjisë politike.më vonë si diplomat e burrë shteti.1937.Ali Bibiu.shkrim në prozë).

revista shpërngulet në Bukuresht. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.trajton problemin social në Shqipëri.në Tiranë. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.pastaj në Angli. Pseudonimet: Lumi Skëndo.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit.Botërore internohet në Rumani.1926-1929. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. Poezia “Rent.1916.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. 1908-1910.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). 66 . 1912-ministri i parë për punët botërore. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik.Mali Kokojka. 5 maj 1916. 1944. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.shpërngulet në Itali. 1942.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. Gjatë L.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike . 1909-boton revistën mujore “Diturija”.udhëheqës i Ballit Kombëtar.konsull i përgjithshëm-Beograd.II.u rrit në Stambollë. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.

Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.Vdes: 3 tetor. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.novella dhe kujtime. Shkruar në formë të esesë.pershkruhet atmosfera kohore.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.Bukureshtit etj.61 faqe). 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).1949. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik.Sofjes. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.Nju Jork. Kokojka. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.politike. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. 1926-Kalendari Kombiar. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.ku jipen të dhënat e jetës. Mid‟hat Frashëri. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.shkollimit.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. Naim Be Frashëri (kritikë letrare).menyra e sjelljes.

Vdiq : 12 nëntor.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. 2. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.të mesmet në Athinë e Manastir.gojore dhe popullore.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun.1987.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.Pogradecit.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Strofa është 4vargëshe. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. 68 .i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Ndjenjat të dashurisë L. Familja: zanatcinjsh. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën.Pogradec.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”.Shoqes dhe Vashës. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1.vargu 6.P i shpreh ndaj Motrës. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës.10.

fryma. U shqua si poet lirik dhe satirik. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.Motivi patriotik-në këtë pjesë.me poezitë e tij i kritikon zakonet.Vlorë Familja:intelektualësh.arabe.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain.sarkazmin.përkthyes në Institutin e Shkencave.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva.nuhatjet ndërlidhet me botën.ndjenja.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.prekjes. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate. Vdiq:1966. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.diplomat në qeverinë e Zogut.greke për ti tipizuar personazhet.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.simbolet.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish). Në fillim është krijuar material pastaj shpirti. 69 .beun.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.hipokrizinë etj. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.turke.moralin fetar.ministër. 2.njeriu.again. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. 3.liperbolat dhe fjalë turke. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.përjetësia. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). Përdori krahasimet. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.

Shkodër. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja. Shkollimi:1918-1921.i biri. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.gëzime për të mbushur barkun.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.Poezia “Hakërrim”.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.professor në gjimnazin Shkodër. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor.sorkadhja).Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. 3.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).H. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.me Anton Harapin. H. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.mjeku.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. 70 .ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.Faza e pleqërisë.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. Aktivitete:1923.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.1903.e Hercegovinë. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.Maqedoni Shqipëri.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. Personazhë tjerë: nusja . Poezia e A.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H. 1957-1973. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.harbuti dhe lajmëruesi.sekretar në Ministrinë e Brendshme.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.Motivi i dashurisë .B. Analiza e poemës – Hanko Halla. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. Familje: patriotike.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.Katër stina. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.prifti. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .thellëza. II.i cili kërkon mbesën për grua.

1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.deri në L. II. 71 . Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore.ilire të Arbërit dhe shqiptare.1942-1943-kryetar i Inst.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.poezia. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.ndërsa te let.të studimeve Shqiptare. Përktheu: poetët italianë si : Danten. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.i I-1932.Botëror.prozator. vëll i II-1935). Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).II. “Tregtar Flamujsh”. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë). Vdes: 15 janar 1975.Romë.fashizmi etj.Tasson. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I.përkthyes.Manconin etj. 1929-Hija maleve(novelë).Petrarkën. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.II. 1960-Shija bukës mbrume(roman). Te tregimet: “Hija e maleve”.Rrustemit.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).Montin. Pas L.kushtuar shokëve të A. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.dramaturg.studiues letrar.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.

M.Elbasan.mesmen në Selanik.shtron problemin e afrimimit si poet. Punoi: në Min. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.Noli.Tiranë. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). boton poezi dhe merret me përkthime si : M. Vdes:1967. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.doktoroi më 1934).Gorkun.filozofisë së jetës dhe vdekjes.Emineskun etj.gazetar.novela). Në vështrim të krijimtarisë së Nolit. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).Bot.Pogradec.fjalorin dhe fonologjinë. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.Ostrovskin.F. 72 .II. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.kritika letrare dhe vepra origjinale.Poradeci. 1943-Ago Jakupi.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.veprat e M. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Gramenos etj. Në vështrim të krijimtarisë të L. Baltë nga kjo tokë(poezi).Poradecit. -pas L. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.ritmin. Lindi: 1902. Studimet: filloren në Pogradec. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën. 1944-Shënime letrare(kritikë).letërsi.orator. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli.

fajit dhe veseve të këqija njerëzore.Akili).Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri.historia re kombëtare(Skënderbeu). 73 . Studion shkencat politike në Berlin.Zanfinës.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. 1934-Pirrua(tragjedi).vrasjes. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore. 1935-Skënderbeu(tragjedi). Tek tragjeditë.mitologjia biblike(Abeli). Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. Vdes: 1965.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. 1936-Diomedi(tragjedi).Gjirokastër. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi.Berat.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. 1931-Aleksandri(tragjedi).Vjenë. 1939-Abeli(tragjedi). 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit.Mamicën.zgjedhet anëtar i Inst. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.Burrel.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. 1931-Akil(tragjedi).Pirrua). Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.të studimeve Shqiptare.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Zanfinës. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).Shkollimi:fillor në vendlindje.mëkatit. Filloi me shkrime si student. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.se e ka ndarë nga burri i saj. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë. 1931-Uliksi(tragjedi).

Lindi: 23 tetor.Itali. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .Jezu Krishtin.solidar.mirësisë është më i drejtë. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.Shkodër. Vdes: 26 gusht. Eva. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit. Adami. Familje:tregtare.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.se u prekë nga tuberkulozi.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.mashtrimit politik dhe hipokrizisë. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.më e bukura pjesë e shoqërisë.si figurë është e ngurtë.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.xhelozi.1938. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).falënderues i vetëvetes.skofiar. 74 . Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.Kangët e ringjalljes.djalit më të vogël.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës.mësimet i vahzdon në Tivar. 1934-boton shkrimet e para.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.1911.arsyeshëm për dallim nga Eva.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore.në vlerësim të dashurisë.tolerant.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.urrejtjes ndaj dhunës. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla.zemërgurë.niset për t‟u kuruar në Itali. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore. 1937 dhjetor.Dramën e shkakton Kaini. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish). Shkollimi: fillorë në Shkodër.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.përfiton tiparet : pamëshirshme. Në të gjitha ndryshimet. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.

“Zeneli”. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura. Vjershat: “A do qymyr zotni”.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.Bot.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë.II. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.novela dhe tregime por i quan novelëza. Cikli i tretë .temën e kurbetit .Botërore. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .Kangë më vete sjell imazhin e L. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Vjershat: “Rezignata” .dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.martesave me pahir. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.shqetësimi për njeriun e shtypur. “Një refren i qytetit tem”.skica alegorike.II. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.novella dhe romane.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. Cikli i katërt . Pavarësisht dhembjes që krijohet. “Qershiat”.të mesmen në Normalen e Elbasanit.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.për të bukurën etj.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.që akuzohen për hajdutë.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.botën etj. “Historia e njënës nga ato”. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.përshkruhet mjerimi i lypësve. “Puthja e cubit” .të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.martesat sipas moshave të papërshtashme.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.bestytnisë 75 . Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore.boton tregime.

flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij. Personazhe tjerë : Afërdita.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh. Veprat : 1929-“Kush duron . Gj.Z. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.pamfletet.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.Nasi. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).që kërkon zgjidhje të lumtur.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .bixhozi etj.qytetrimi borgjez.martesat me para.shkrimi i parë i tij.dashurinë dhe vdekjen.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.anaalfabetizmi i femrës.mediativ sesa konflikt aktiv.prozat.zakonet patriarkale.Gjenci.ndarjes së të rinjve.Pola. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.dhe i jep përparësi të dytës.Prindërit e fejojnë me Afërditën .dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.trashëgon”.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.që shtypin pamëshirë të varfërit.shekullore.. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.novelat dhe dy romanet e tij.Zonja P.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.etj.

Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. 77 . II. Sharaxhinjtë (poezi). 1981-Brigjet(libra me poezi).entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.1916. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.të mesmen në gjimnazin e Pejës.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. 1941 prill.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.20 këngë).II. Vdes:6 gusht.Plavë. “Kushtrimi”. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish. 1971-Avsha Ada(libra me poezi).por prezente është edhe ndjenja e dhembjes.dëshira për pavarsi dhe liri.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.injoranca. Vjershat: “Okupacioni”. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. Letra birit të vdekun(poezi).-pas L.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. 1966-Dita e re(libra me poezi).Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. “Dashunia”.II. në te cilin punon Afërdita. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Me të dëbuarit(poezi). Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati.në roman shpreh optimizmin. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.revistën “Përparimi”.1993.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. të armiqësuar vite më parë. Shkollimi:fillorë në Plavë. 1973-Vjersha(libra me poezi). Para L.Prishtinë.të mbetura në dorëshkrim). “Pisha në shkëmb”.

Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.realismus që dmth.angleze. “Vejume” .lumenjve.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.Vjershat: “Ashtë ditë”.franceze. “Muzgu në qytet” etj.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” .ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. “Avsha Ada” etj. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.sepse e vërteta është preokupim kryesor. “Butrinti”. “Edhe na njerëz jemi”. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. “Në natyrë”. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.rrugaçë. Psh.historike. “Atdheut”.sociale. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. 78 .Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.lokale nate etj. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër.bjeshkëve etj.bordello. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. Realizëm rrjedh nga lat.italiane etj). “Shqiptari këndon”. Këto vjersha. Vjersh : “Nata në Madrid”.vërtetësi.rrugica. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. “Kukës i ri” .brengave të njerëzit e varfër. Veprat: “Mbramja”.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.gjermane.refleksive etj.realitet. Panoramë e letërsisë moderne botërore.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. Lirika peisazhiste Sipas tij. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. “Dashuria ime” etj.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. “Porosia e nanes”. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.të cilët kanë probleme të shumta sociale.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore.

Realizmi i lartë.të fesë.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 . 79 . Këtu rrefehet për babanë fatkeq.të moralit etj 3.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.zgjat 10 vite.Fajdexhiu Gobsek.Turgenjevi etj.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.parisiene.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .strukturë solide me 2500 personazhe.provinciale.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.digresionet lirike(Gogoli). krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.komentet moralizuese(Balzaku).interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.Evgjeni Grande. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.Floberi.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.boton :Lëkura prej shagreni.Thekeri.politike.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.ushtarake dhe fshatare 2.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.stërvitet në fushën e magjisë së artit .babai bir i fshatarve.Gorki.Kolonel Shaberi. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore. Në këtë fazë krijojnë vëll. Shumë voluminoze. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).

por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj. “Edukimi ndjenjave (roman) .çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . . “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë). Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë . Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.Ruan .por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. 1862 .“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .Francë Familja:babai kirurg .Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.novelën filozofike “Smarth”. -1839 librin e parë .e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.1880.1841 në Paris studimet për drejtësi .ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.mesjetën dhe periudhën moderne.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.Në qendër të romanit është Frederik Moroja.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.

Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.e ëma e shkolluar.shkon në kishë.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi . Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë. 81 .tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.vritet në rrethana të panjohura.por të dy i a kthejnë shpinën. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.mizor. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale). Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.Ema bëhet e dëgjueshme . Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.nënë dhe bashkëshorte e mirë.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.

shërbëtori Smerdjakov.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja). I urren maniret libreske dhe shablonet.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm . Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.inelektualët të poshtëruar e të fyer.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.heroi i romanit është princ Mishkini. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.Raskolnikovi mendon 82 .të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.”Idioti”.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.të varfëra siç janë banesat. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.ndjeshmërinë.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.politikë. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre . Te romanet nuk ka peisazhe.religjion dhe shkencë.kurse interieret të errëta.sinqeritetin.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.epileptik naiv.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.përshkrimet e natyrës janë të varfëra. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.

se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja. Ditar intim(shënime letrare). Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm. Bodëler është poet.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha. 15 mars 1866. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.nevojën për rend dhe për aventurë.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.madhërishmes dhe banales.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. Vdes: gusht 1867.me zymtësi.ai i penduar dhe i përulur thellë .Bruksel.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.Opikun. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).viziton kishë. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.Opiku. Arti romantik(kritika letrare).gjë që e pikëllon shumë.Paris.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.botuar pas vdekjes). Pas martesës së sërishme të nënës me gjen. 83 . Botën e sheh me pesimizëm. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. Familja:babai tij vdes.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.i këndon satanit.kur ishte 7vjeç. I përcjellur me ndjenjë vetmie.lëshohet në bohemi.mallkim dhe me përbuzje.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.eseist. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.vepra është revoltë kundër borgjezisë. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde. Në planin e moralit.1821.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .kritik arti.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.

krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit).Astapovo.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. Karriera tij fillon më 1852.lë universitetin pa diplomuar.Përmban poezi të shkruara për qytetin. 1856-Rinia(novel).baltën. 1851. 1847. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.Jasnaja Poljana-Moskë. Analiza e vjershës “Albatros”. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. Vdes:nëntor 1910. Veprat: 1852.që skamja i ka hedhur rrugëve. e ngatërron dhe e ngujon poetin.mbet jetim në moshën 9vjeçare.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 84 . Me anë të metaforëve.me vëllanë Nikollain. Është krijuar nga një udhëtim në Indi.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel).me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi.1828.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. Familje: vjetër fisnike. Lindi: 9 gusht. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.hyn në luftë kundër pushtuesve.në qyt.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. e cila nuk e pranon.

tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.Ptalon Karataevi. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë. Tema:martesa e Anës me Kareninin. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.Pjer Bezuhovi etj. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.i drejtë. II – jep skena të kryeqytetit.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.Rostov dhe Bollkonski.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve. Pjer Bezuhovi.besnike dhe e mençur.Ellena Kurgini.një grua e arsyeshme.por kapet nga armiqtë francezë.tani bëhet histerike. Personazhët historikë(Napoleoni. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë . Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.kritik.sidomos të familjeve Bezuhov.naiv i urtë.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror. Subjekti: Ana. 85 .për të cilin lufta shëndrrohet në lojë.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të. Në vepër nuk ka personazh kryesor.

Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. dadaizmi. kaosin. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë.Zyrih. kubizmi. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. atmosferës së zymtë shpirtërore. Vdiq: më 1941. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. imazhizmi. etj. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). ekzistencializmi.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. Përdor “përroin e ndërgjegjes”.pastaj jeton edhe në Romë Paris. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . ekspresionizmi. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. franceze dhe italiane).

Sipas veprimeve del një mediokër.XH. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. baba dhe burrë i kujdesshëm. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). nëpër shtëpitë e veta. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. Libri përfundon me monologun e Molit. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). Është një krijesë e paditur. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu.B. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle.D. shokët. i ftoht dhe i pasigurt.B. takimi me S. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. dhe L. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 .(babai fiktiv) takohet me S. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur.D. me origjinë çifute L. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi.. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). ku edhe e takon L. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. II. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. tejambicioz. Subjekti: agjenti tregtar. lindja e një mikeshe. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. 3 episode për Stefan Dedalusin. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. 3 episode për rikthimin e S. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive.me çka edhe përfundon ky libër.(djali fiktiv). 12 episode për Leopold Blumin dhe III.B.D. babai me origjinë çifute nga Hungaria. farefisin.B. i butë dhe i ëmbël. Dedalusi-Telemaku. Leopol Blum: 38 vjeçar. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim.B. Arrogant. Nga dëshira për të gjetur djalë L. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise.

hetuesi. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Gëzon respect në shoqëri. Jozef K. bankë. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. prifti. ku ka gabuar.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. korridore. dhe e arrestojnë. avokati. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. xhelatët. komisari. Ato ende konsiderohen enigmatike. arsyetimet për pafajsi. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”.K. rojet. : është një nëpunës banke . i pasigurt). Personazhe të tjerë: gjyqtari. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. 88 . Duket se është krenar. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. etj. xhaxhai. . 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Sillet sikur ka humbur orientimin. 1906. Aktivitetet: 1908-1922.. etj. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. Shkollimi: 1901. piktori. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. gjurmimet për fajin. heziton.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. . tavane. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin .jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. si ta ndreq gabimet.punon në një ent sigurimesh. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë.

Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. pa sukses. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. Subjekti: 1.Luftën e Dytë Botërore.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist).ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. zhgënjim nga lufta). Familja: intelektuale. 89 .përshkrimi i kasollës së plakut. i cili për 84 ditë ka peshkuar. 3.shprehje të thjeshta. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore.luftën civile spanjolle.në pamje të parë duken të ftoht. etj. Gjuha dhe Stili. peshkatarin e vogël Manolino.zhgënjimit pas luftrave.luftën greko-turke. Personazhet.bisedat e tyre. 2.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Vdiq: më 1961.Amerikën. ku mbisundon monologue i brendshëm. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). Shëtit: Evropën. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore.Afrikën. etj. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois.një prozë me analiza të holla psikologjike. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. në ujrat e rrymës së Golfit).Kinën.

refuzon të shohë nënën për 90 . 1939. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. pa pronë. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). Shkollimi: filloren në Balkar. punon si aktor dhe gazetar. para kufomës pi cigare dhe kafe. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. kotet. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes.Santiago. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet.vendoset në Paris ku punon si gazetar. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. dramaturg. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman).është një plak fillikat vetëm. gjimnazin në Algjer. punon si dramaturg. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. eseist. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. thjeshtë për nga ligjërimi. aktor. përkthyes. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. por ngusht i lidhur me detin. Kamy vë në pah situate jetësore. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. sa qendron në Algjeri. nuk derdh as një pikë lot. i varfër.pas studimeve.

1936. etj. ku njihet me Salvador Dalin. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. legjendat dhe gojdhënat. si një nga viktimat e para të fashizmit. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Po atë ditë Mërsoi.pranon të vdes për të vërtetën”. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle.dashuria dhe martesa. me pushkatim.etj. Rafael Albertin. Familja: bujq të pasur. 91 . Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Arabët tërhiqen. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). etj. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Nuk synon karrierë.herë të fundit. fjalën poetike popullore. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. Vdiq: më 19 gusht 1936. por ky e gjuan katër herë me revole. pejzazhet. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Te ai shohim “historinë e një njeriu. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. kundërmimet e Andaluzisë. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. Është e ndërtuar nga imazhet.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd.i cili pa qenë hero. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. ngjyrat. dhe nuk është xheloz.

Aktivitetet: 1956. etj.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. Floberin. koha. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Kafkën. kaosin. Servantesin.kozmosi. por me fillimin e viteve 30-ta. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 .traditën spanjolle. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Temat filozofike flasin për kozmosin. psikologjike. Oksford. Prais. si poezia. pavdekshmëria. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. etj. filozofia. Motivet Argjentinase. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). parabol dhe ese. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. Trajtohen temat si: vdekja. historike. teologjia.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. etj. i këndon qytetit.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. amshimi. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. 1957. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. për prejardhjen e njeriut. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Vdiq: më 1986 në Gjenev. Ligjëron në SHBA. historia. etj. bashk me Beketin. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Më të njohura janë esetë për Homerin. Londër. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. gjithmonë duke i cekur burimet. Kembrixh. tema nga përdithmëria. poetëve dhe filozofëve. labirinthin.

Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. 1959-Nju Jork/Meksikë. stili barok. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. e shpall doktor nderi. korrespondent i gazetës El Espektador.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Bogota. Monologu i brendshëm. Nju Jork. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. Vendin e kaplon 93 .shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Bashkimin Sovjetik.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. 1971-Universiteti Kolumbia.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Shkollimi: u shkollu në Barankia. Kartahen. Shëtit: Parisin. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. etj. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. 1958. Polonin. korrespondent i gazetës Prensa Latina). E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. Çekosllovakinë.

të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. etj. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. të prishur. etj. 94 . Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. mes misterit dhe ezoterizmit). Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. shfrytëzimi. Derisa arrijmë në fund.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. fëmijë. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. dinak. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. mes së vërtetës dhe legjendës. fshati i tij i lindjes. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. mes reales dhe fantazisë. Me ndihmën e disa shokëve. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Përkundër mjerimit dhe urisë. Vasil Shanto. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. i cili me një qeverisje tiranike. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. Gjashtë breza. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. vëllezër. si:Asim Vokshi. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. të vrazhdë. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. ndryshimet e gjeneratave. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. lulëzimi ekonomik. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. fantazitë e papërmbushura. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. me hidhërimet e tyre. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci.

toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre.faza para vitit 1937 dhe 2. episode aksionesh. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. “Demokratia”.flijohet për shokët e vet.Vdiq: më 1992 në Tiranë. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). temën e luftës dhe mjerimit. bombardime. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. Punimet e para i boton në revistat “Java”. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. luftimesh frontale. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. plagosje. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. faza pas vitit 1937. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Pucelli: njeri praktik. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. Paraqiten tabllo lufte. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . dallohen: 1. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. etj. ”Horizont”. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. gjithmonë është optimist. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. “Ora”. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. vrasje. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. ejt. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. është trim. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. heroizmi dhe solidariteti.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. vdekja e babait. Hiqmetit. simpatia e parë.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. kafshimi i vajzës nga qeni. në fshat. hetuesi. vetëdijësimi i personazhit. përjetimi i parë seksual.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. rrëfimet për xhindët. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. 42 pjesë teatrale. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Ngjarja ndodh në Mars. Subjekti përfshihet brenda një vere.Jeton dhe vepron në Tiranë. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. zënka me Sikun. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. sekretari. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. Histori e atyre që nuk janë. prozë. momente të jetës në shkollë. 22 romane e novela. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. vrasja e fshatarëve. gjykatës. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. Aty arrestohet si spiun. rrahja e nxënësve mes vete. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. Bashkpersonazhe janë: mjekët. 1. lopa e Sofës. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. poezi. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. 2. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. larja e vajzave në përrua. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. dhunimi i Kristinës. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Meteoriti i Kotvanit. biseda me plakun. vëllime tregimesh. por 99 . Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. Ka humbur lidhjet me realitetin. etj. si dhe letërsi shkencore. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. shkrime politike. poshtërimi i qehajait. policë sekret. indiferente dhe të pa interesuar.

Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. novela. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. Devoll. drama. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Shkollimi: filloren në vendlindje. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. idetë. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. 3. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot.guxon të arsyetojë. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat.Periudha e tretë: Lufta e trojës. skenarë filmash. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. poema.B. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. fshatarit dhe studentit. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . njeriu i shtypur dhe i revoltuar. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. derisa ke fuqi dhe shpirt. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. malësorit dhe fusharakut. Tiranozauri: dramë filozofike. Tiranozauri. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. i uritur e i robëruar. mesazhet. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. Përcillet nga kritika letrare. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Tipike e “realizmit simbolik”. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit.. romane. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit.D. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. i goditur e i pagjunjëzuar. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. tregime. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. studioi letërsi në Shën Peterburg. me ndjenja të zjarrta 100 . që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor.

Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. por nuk e godet dhe zhgënjehet. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun.punëtori. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Herën e dytë. hipokrizinë dhe servilizmin.luftëtari. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. I kompleksuar nga hakmarrja. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. 101 . Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. Prej tij mësohet ta përdor topin.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane.intelektuali. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. të cilin Mato e quan Agush. Është kohë lufte. Auguston. të cilin e ruan për hakmarrje. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. dhe vartësit të tij Demkës.atdhedashurie.

Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. Vdiq: më 1982 në Shkup. Ndërtimi bëhet me nota të reales. këngën. Dikur njeri me talent. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. dhe aty-këtu. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. studioi juridikun në Beograd në fillim. Demka: është qesharak dhe i mjerë. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. njeriun. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. etj. të sociales. pastaj e vazhdoi në Shkup. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. të përshkuara nga një notë intime erotike.

prozë-romane. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. historik dhe 2. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. shkrime për fëmij. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. E bija e Agamemnonit . Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. tashmë i larguar nga poezia deklarative. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. punëtorit. Poezia e tij synon simbolin. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. 2. 1. Prometeu . aktual.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. por që porosia përcillet me alegori. pra. universal. e i kthyer kah proza psiko-analitike. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. pastaj ballkanik. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. ky humbës i madh . Prometeu . është e drejtpërdrejtë. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. studime. ese. dashurisë. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. Përmes saj autori.është roman me 17 kapituj. 1. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. 2. lavdinë dhe bëmat e të parëve. erotike . reportazhe. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. pjesë teatrale. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. Piramida . Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. uzinave. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. fabrikave. Piramida . etj. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. evropian e botëror. Përbindëshi . Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Eskili. Kush e solli Doruntinën. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. i këndon jetës intime. 103 . parasëgjithash shqiptar. e angazhuar dhe hyjnizuese.është një skicë. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. Në planin historik . Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. novela e tregime. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. Ura me tri harqe . të Gjirokastrës e të Prishtinës. dhe duhet lexuar si alegori politike. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. egjiptianët). himnizuese.

dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Kështjella. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. vdekjes së saj dhe të nënës. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Në luftë vdesin të nëntë djemt. 8. por s‟ka kush t‟ia sjellë. 10. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. si komb dhe si qenie njerëzore. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. si etnos. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. 7. Sjellësi i fatkeqësisë. 9. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Eskil.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. e shalon kalin. II. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. si besa në tragjedinë Orestia. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). e gjen motrën dhe ia sjell nënës. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. atë të Portës së Lartë me Kremlinin.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. rivaliteti. Me këtë rast 104 . si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri.3. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Kështjella . Hankonatët. ky humbës i madh . 6.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. ndonëse i vdekur. konfliktet. Ngjarja vendoset në shekullin XV. më 1830 në Manastir.është triptik novelistik i Kadaresë. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Nëna digjet për ta parë doruntinën. Ura me tri harqe .roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Konstandini i mbetet besnik fjalës.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Komisioni i festës . Tri këngë për Kosovën . paragjykimet. III. 4. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. 5. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Kush e solli Doruntinën . Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Pashallëqet e mëdha. Komisioni i festës. Tri këngë për Kosovën. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Vihet në dukje zelli. 11. Përbindëshi .ngrihet nga varri. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit .roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur.

Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Dosja H . Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . (30. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton.Nje arkitekt gjerman. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. Prilli i thyer. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. Viti i mbrapshtë. 15. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt.shkrimtarit Besian Vorpsi.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. 13. gjoja për të festuar amnistinë.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar.3) Klorësi me skifter . 105 . 16. sidomos nënprefektin e zonës. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Dosja H. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. 14. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. si viktimë e kanunit. 17. IV. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. Kap një periudhë më të re. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. 12. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid.ftoi 500 kryengritës. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. Haxhiu përfundon misionin. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. Linja e parë flet për një malësor. Viti i mbrapshtë . Prilli i thyer . Sjellësi i fatkeqësisë . Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. për ta gëzuar jetën. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. Gjorg Berisha. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg.

roman me temë aktuale. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Emblema e dikurshme. Dasma. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. 106 . Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. 23. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Pasardhësi. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Dasma . përballë pasqyrës së një gruaje. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). vrasjet. 22. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Muzgu i perëndive të stepës. Ndodhet në një udhëkryq. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. VI. ekonomike.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”.Kadare duke folur për Migjenin .roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Nëntori i një kryeqyteti . burgosjet. Koncert në fund të dimrit. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. Kronikë në gur. Emblema e dikurshme .18. Muzgu i perëndive të stepës . Lëkura e daulles . dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. 26. arrestimet.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Kronikë në gur . Nëntori i një kryeqyteti. V. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Dimri i madh . Ftesë në studio.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Lëkura e daulles. si përkthyes në Moskë.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. 24. Hija. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. 20. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Ikja e shtërkut. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Shkaba. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Lulet e ftohta të marsit. 21. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Pesha e kryqit. Nga një dhjetor në tjetrin. politike. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. 27. Krushqit janë të ngrirë. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Koncert në fund të dimrit . 19. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. 25. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981.

përballë pasqyrës së një gruaje . Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. 34. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. Mbi episodin e kreshnikëve. Jeta. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Ftesë në studio . paraqet një lloj trilogjie politike letrare. Përballë tyre qëndron prostitute. kinezë. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. Shkaba .2) Ikja e shtërkut . 36.”të zbriturit” 29. 32.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. Jeta. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. (30.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. rumunë. 33. Është vazhdim i Ftesë më studio. Lulet e ftohta të marsit . (30.roman kushtuar Lasgush Poradecit. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. Romani është përshkruar me groteskë. frengë. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. 35. ku janë mbledhur “të rënët”. 37. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. Nga një dhjetor në tjetrin . përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. levë e PPSh deri më 1990.dy formave të jetës.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. Pasardhësi . tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. rusë. pa përjashtuar edhe veten. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. 31. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. Ikja e shtërkut.28. Në roman ndeshen diktatori me poetin. ”të rrëzuarit”. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. humor të zi e tragjizëm. disa përkthime nga autorë grekë.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. VII. 30. Dialogjet janë të gjalla. pasardhës i Enver Hoxhës.përballë pasqyrës së një gruaje.përmbledhje me 32 vjersh. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. realizëm magjik ballkanas. shqiptar e universal. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. 38.

si komandant i “Batalionit blu” që ishte. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. vëllezrit. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. por ngjet e kundërta. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. traditat dhe zakonet e tyre. një roman dhe dy drama. Analizë e romanit “Oh” 108 . dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. në Rilindje. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Aktivitetet: gazetar. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë.humorit të zi dhe groteskës). Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. por e afirmon dhe krijon mite të reja. ku i presin vendësit mikpritës. Shkollimi: filloren në vendlindje. sa më shumë njef popullin shqiptar. të mesmen në Prishtinë. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Pashku nuk e lufton mitin. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. përmendet shpesh. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. Ka shkruar tregime. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. por edhe baballarët. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. por s‟del asnjëherë. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Prizren. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. nënat. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. Vjen në Shqipëri me krenari.njëzet vjetëve paqe. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar.

Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. drama. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. apo antiroman. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. skenarë filmash. është kredhur në mendime. Luluan dhe Lulanin. Subjekti: Njeriu i vetmuar. vrasjes. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. e vëllavrasjes. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. lidhja syzheore. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). I pari është në agoni. i dyti i dehur dhe i treti lucid. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. proza. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. kategoria e mirëfiklltë e kohës. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. këndvështrimi i fiksuar i autorit. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. në dhomën e errët. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Romani është i shkruar në vetën e parë. Rugovë. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. shpifjeve. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 .

I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. urtinë njerëzore për paqe. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Njëra palë e Gjinit. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. pikërisht i biri. atdhetare dhe refleksive. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. e veçanërisht atij shqiptar. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. që kishte rënë në luftë. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Shpendi. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. ta zgjojë ndërgjegjen. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. me Shpendin. dashuri kjo 110 . duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. një malësor Rugovas. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. tjetra e gjermanit. Te romani “Karvani i bardhë”. e cila tregon ngjarjen. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. pra varr i qyqes. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Mirëpo. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit.

Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Përpunon tri fusha tematike. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Lum Lumi . Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Bëhet fjalë për tre. Drejtpeshimi. II. minjtë. etj. Folja. I.përmbledhje me poezi. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Torzo. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. por trashëgim nga lashtësia. Shamijat e përshëndetjeve. Lum Lumi.). Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Dhimbë e bukur. ushujzat e larot e tyre. kameleonët. Thirrje. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. i cili me vete sjell dhunë. Credo. i punës. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Sampo. Sampo 2. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. problemi social. gjarpërinjtë.shesin fatin e kombit.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. të zhdukur. 111 . kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës.

Dielli i zi. Fund i gëzuar . Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Objekt trajtimi janë fati. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . drama dhe tragjika e popullit shqiptar. e njeriut tonë në histori. Në bisht të sorrës.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Buzëqeshje në kafaz. Harakiri. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . III.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Fund i gëzuar. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. krenaria. Libri që nuk mbyllet. Ky është edhe një qortim i prindit. Të keqeno .Të jetosh . të birin.e kaluara jepet përballë të sotmes.i kushtohet motivit të dashurisë. Zari. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Ishulli Aabania. Burgu i hapur.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful