• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. ka kultura të huaja. Personazhet: Skënderbeu. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . në noterin e Padovës. dhe nga një testament I vitit 1501).renegat shqiptar.pamje ideale.armiq. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. Ballaban Pasha . që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. psikologjik. Dibër dhe Itali. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. fjalime të gjata. të mesmet në Venedik. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. sulltan Murati II. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Shkodër ( sipas dok.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). dialogje të palëve luftuese. përskrime të natyrës dhe personazheve. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. më 1450 me sultan Muratin e II. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. në Krujë. Mehmeti i II . Ndahet në 13 libra ose kaptina. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Barleti njeh lufra të drejta. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. 1461. Ali Pasha. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. afër Dibrës). 1451). intelektual. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit.ushtarak dhe me portrete si etik. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. pastaj me Mustafa Pashën. Mustafa Pasha. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. 4 . Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Barleti njeh lufra të drejta. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar).

Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). ndërsa I. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. për vendlindjen. botoi 4 vepra. pa kopertinë. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. italiane dhe sërbe. Shkollimi: rrethin familjar. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). Tema: vargje nga bibila. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Sipas E. 5 . Gur të Bardhë të Matit. Shkodër.organizimin e kryengritjeve. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. 1618 në Romë. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Gjuha është gegërishte arkaike. Obod dhe më I besueshëm Venedik. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. nuk pati sukses. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Zamputi thotë se ishte komplot). ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme.sh. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. Tivar. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Aktivitetet: meshtar i një kishe. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer.

Vdiq:1643. Romë 1621. 2. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip).të poetikës letrare: aktit të frymëzimit.Kaini vret Abelin. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Doktrina e kërshtenë.KRIJIMTARIA LETRARE 1. Personale. Romë 1618. 1628 në Loreto. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. 3. Poezitë janë me motive: 1. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. 1635 kreu studimet. Kallmet të Zadrimës. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. Religjioz .dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. 2.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. Budi ka shkruar 3 200 vargje. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. Familja: e shquar e Bardhajve. Romë 1635. Romë 1621.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. motivin e vajeve. Biblike.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. 2. 6 . 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. 4. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Shkollimi: mësimet e para në familje. Kombëtar. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. VII.

Përdori alfabetin e paraardhësve. kthehet në Shkup më 1683. ab. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. Ndahet në 2 pjesë: 1. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. Ai shënon emrat në të pashquar. 2. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. Ka 2544 fjalë. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. ndajfoljet. Prishtinë. me rimën ab. Becikemit. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. cc. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. strofa tetëvargjëshe. dhjetor. Origjinën e familjes së Kastriotëve. Shkollimi:mësimet e para në familje. 113 proverba dhe 2 biseda. 7 . pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. turqisht. ab. dhe me urdhrin e Papës. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). lidhëzat. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. italisht. 1682 strehohet në Dubrovnik. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. 1685. Padovë. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. -Krijimi I Rrozullimit. Të primtë përpara letërarit. shqip. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. foljet në paskajore. Vdiq:1689.

rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. i jep sisë. 8 . e quan pëllumb. e puthë. Flitet për Shën Mërinë. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. edhe për vendimin që të martirizohet. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. nënën e tij. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. nuk kujdeset për të. Romë. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. ndërtimin fizik dhe psikik. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1.nëna e Krishtit. e shtrëngon në kraharor. 2. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. fshatare dhe grua e rëndomtë. e mban në duar. poetike.Mbusat. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. për fëmijërin e tij. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. Aktivitetet: 1751. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. e cila dallon nga personazhi biblik. nuk i jep sosë. e lëmon. e zgjidhë. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. Përmend toponime si Prizrenin. Pashtrikun etj. i do shokët dhe e duan. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. vepron sit ë gjitha nënëat. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. e lidhë. Vdiq:1788.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati).

Bahti im. myderrisi. mevlude. hipokrizia etj. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. patriotizëm . Përdorën gjuhën shqipe. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. Vendi i ngjarjes: fshat. elife. divanet. Ka përdorur metaforën. Shkollimi:medresen në lindje. kyrët e vaizët) 3. 1. feudalët (mbreti. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. zejtarët) 2. nostalgji. jofetare si: poemat. klerikët (i pari i fesë. epitete. kasidet. Trahani. gazelet. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. Gjerdeku i vashës.vezirët. XVIII gjatë tërë shek. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. 9 . paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. përmbledhje poezish “Mexhnua”. mundqarët. “ilahi”. XIX. Gratë e va. veçmas distihët e katrenat. 1749 2. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. sahanlëpirësit. moral-estetik. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Temë jofetare: Poezitë: Paraja. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. Munafiku.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. “ Mevludi” etj. pashallarët. humored. Starje të Kolonjës. krahasime.të varfërit (servilët. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. karakterit për të fituar para. myftiu. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. apo dituria. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. social dhe fetar. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. moralit. paskrupulliteti. tregtarët. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. Temë fetare: 1. satirat.

Gurbetlinjtë . Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. puna sakrifica. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo.cvlitëse. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Jofetare: Poezitë: . Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. pijanece. Konispol. në Kairo studioi. trahanin. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. hokabaza. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. Shkollimi: medresen në Konispol. Vdiq:1844. bëhet mjek i syve. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese.Jusufi e Zylejhaja. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. e të sëmurë.Zaptimi i Misolongut Poema: . 10 . kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. edhe atë 12 muaj në vit. rrënuese. 1818-1820 . përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. Konispol. Gjirokastër . merret me krijimtari përkthyese.Erveheja. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782.Bekriu . Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë.intelegjenca.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit.

flasin për zanafillën dhe krijimin e botës.flasin për historinë e perëndive. prandaj kjo let.e. Botërore. Rrëfimi për përmbytjen etj. Heroike. sumere-asiro-babilonase. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. kozmogonike. Çdo popull ka mitet e tyre p.e. indiane. kineze.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. sumero-asiro-babilonase. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. P.popull indoevropian. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. ka qenë i zhvilluar edhe epi. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. Sumerët. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. ndryshe quhet let.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Epi për Lugalbandën. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. Kjo let. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. sot të zbuluar afër Bagdadit.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. lufton kundër Humbabës. Mitologji. është degë e shkencës mb letërsinë. Kozmogonike. 11 . është me përmbajtje religjioze dhe laike. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. Kult.nga India e Irani. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi.sh: të faraonëve. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore.gjysëmperëndi. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. greke. Miti dhe Mitologjia Mitet. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.r . shqiptare etj. romake. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine.sh.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. heroike Teogonike. vepra që shquhen me idetë. Të tillë janë: Gilgameshi.r.

dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. ai ia tregon një bari në fund të detit. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. aty nga shek. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz.se njeriu është i vdekshëm. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). veçmas i mundonte të rinjt.r. Bisedon me hijen e tij. jo të luftës dhe të guximit. XXII deri në shek. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. Tregimet për Gilgameshin. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. se edhe ai një sit duhej të vdiste. Krijues i një mbretërie të pasur. nuk i linte të bashkohen. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. Humbabës.e. dhe mbret i saj. por me përmasa shqetësuese. gjyshi i tij Utnapishtimi. por nuk I dihet autori. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. dhe e kupton tmerrin që e pret. Themelues i Urukut. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. Atij i mbeti vetëm një shpresë. XVIII p. 12 .të 7 dha urdhër për ta varrosur. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. vdekja e Enkidujit. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. Këta dy luftuan kundër një të keqe.

Me këngën XXIV. Subjekti: Shkaktar i luftës.r dhe shek. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. me grekët dhe kundër tyre. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. 13 . Parisi në duel me Menelaun. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit.700 vargje e ndarë në 24 libra.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. fituesi e merr Helenën. Hektori lufton me Ajaksin.e. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. me ndihmën e perëndeshës Athina. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Hektori (sypatremburi. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. në bazë të alfabetit grek. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike.e. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit.grauja e tij Andromaka). i biri i mbretit Priam. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën.r. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. e shpëton Apoloni. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. i vë themelet e let. Greke. IX p. Kryepersonazh i Iliadës është Akili.e. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). Parisin e shpëton Afërdita. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji.

Odiseu. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë.gruaja e Hektorit. Hektori. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. 14 . dhe burri i vërtet e ndërpret martesën.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Agamenonin. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Biri i Odiseut. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. Andromaka. në anën e Trojës. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Akilin. Posejdoni.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. ku ndikojnëe edhe perënditë. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. Akili. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. me karakter të fortë. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. përfaqëson njeriun e kohës.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. paraqitet pak më i kompletuar.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve.gjithashtu hero i madh. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Agamenoni. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. zoti i detit. Penelopa. shumë mësitë e duan dorën e saj.hero i madh i epikës greke. takohet me Telemakun birin e tij. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. është burrë e prind i kujdesshëm.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime.

epiteti.. KORI II Me motiv autonimik. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. kishte formuar shoqatën e femrave.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. kërkon shpëtim nga Hymena . ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. të cilën e lëndon moralisht. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. vargun e 4 në 5rrokësh. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. Bijë e një aristokrati. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. u martua me një aristokrat. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. ngjarja mbaroi tagjikisht. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. o hyjneshë e madhe. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti.r.Me epitet si : Afërdita e amshuar. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. të virgjëreshës. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. të një vajze të pamartuar. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟.e. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. e cila thotë: ..Safo njihet si poete e epitalmeve. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. i pafat‟‟. shtëpia e shërbtorëve të muzave. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). kishte një vajzë. hyjneshë e madhe. të cilën e quantë. 15 . VI p. jetoi në shek. Përbëhet: 1katren. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . fytyrë hyjnore. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. të cilin e krijoi Afërdita.

. vdes në vitin 456 p. i largohet legjendave. Dari flet për humbje të mdha.baba i tragjedisë”. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. Korifeu. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji.e.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek.e. Një ditë duke ndenjurnë fushë. për nga vlerat .kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë.Eskili Fazën e let. 525 p. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. ndërsa kori këndontë këngë lirike. njihet . i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. ku merr pjesë edhe vet. shkon në Sicili.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku.e.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend.. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. biri i Darit. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. por mbështeti demokracinë. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek.. dhe kështu vdes Eskili.gjeni i tragjedisë”. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. Tragjeditë e para. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. tragjedia e parë Persët. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. në moshën 40 vjeçare. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. V-Ivp.e. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. Orestina”.r me prejardhje aristokrate. VII-VI p. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane.

të dëgjojnë. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. zbuti kafshët etj. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det.e.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. Prometeu lidhet për shkëmbi. Vdiq në vitin 388 p.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. prej 44-50. ndërsa komedia nga këngët follike. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën.Kleonit. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. Zeusi e angazhoi Hefesin. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. sot njohim 11 prej tyre. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë).r në moshë të re La një numër të madh komedish.e. perëndinë e zjarrit. Komodia. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. që të mos zhduk racën njerëzore. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. fjala komedi nga gre. shoqërore e kulturore. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. të birin. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. Subjekti.

e. Let. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare.r vazhdon deri më 476 p. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. Koha kur formohet polisi antik. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. Herakliti. Eniusin nga Kalabria italo-grek. fillon në mesin e shek. këngët e vajeve. në rolin e gjykatësit. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. të heshtur. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër.llogaritet si histogra e orator. c) Periudha e shek.e. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). këngët triumfale. romake. Posejdoni.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. romake. gojëprishur e çalamnë. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve.r . konsiderohet si Homeri romak. Tribali.r . shkroi 6 komedi dhe Katoni. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. b) Periudha e shekullit të parë të let. III. greke. fjalët e urta etj. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. republikane që arrin derin në vitin 30 p.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve.e. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit.e. Tema: Problemin e kritikës letrare. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. në kohën e helenizmit të let. zhvillohen himnet e kultit. III p. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. me fytyra të mbuluara. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. në atë klasore. me rrecka. II.e. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. Letërsia romake. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. por edhe poetin e varfur. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . dueli përfundon me fitore të Eskilit. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. zhvillohet nëpër dia periudha. II deri në vitet 30 p. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. ku secili mbrohet me kundërargumente. në atë skllavopronare. të fundit të republikës. zhvillohet deri në mesin e shek. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. epokën e let. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. konsiderohet si vazhdim i let.r . mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit.

r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Më të njohur janë: Petronie-prozator.Italia Veriore. kur shkatërrohet perandoria romake. Tit Livi orator e moralist. Vdiq në vitin 90 p.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Atika etj. Horaci. Plini i Ri-orator produktiv.r në Mantue. G Gjat shek. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. apo më të shkurtra. prej viteve 30 p. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. V let.satiristi më i madh i kësaj periudhe. Tibuli-poet i dashurisë. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. paraqitet publicistika. dhe filloi të merret me poezi. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. c) Letërsia e vonë romake. Aula Geli.e. Punoi si avokat. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 .e.e. II e deri në shek V. Fedriefabulist. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. Kuintiliani-retorist. romake. por për shkaqe objektive e la . .r deri në vitin 14 e. Katuli. koha kur sundon Augusti. I deri në shek II. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. zhvillohet nga shek. Nga shek.retorika. Bruti dhe oratorët e lavdishëm.e. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Ovidi-poeti elegjiak. Apuli etj. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës.r. Marciali-me epigramet. elegjive retorike et. këndoheshin këngë për dashurinë. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Letra miqve. Juvenalisatirist.poet i shquar i epigrameve. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Nga një familje e qytetarëve të lirë. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë.

depërton në botën e nëndheshme. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. lufton kundër Mezencit. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. ashtu si Hektori nga Akili. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Sicili e Romë. grua mjaft energjike. Eneu e merr rolin e Akilit. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Eneu zbretë edhe në Kumë. bie nga shkëmbi.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Sicili. e takon Didonën. Eneu bën dyluftim me Turin. i cili vritet. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. gruan e Hektori. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Rrugës për Sicili. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. blegtoria dhe bletoria. ajo si flet. të cilës ia kishin vrarë burrin.talike. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. takohet me të atin Ankizi. pemtaria me vreshtarinë. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Këtë qytet e krijoi Didona. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. në prani të elementeve mitologjike 20 . Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. Didona bën vetvrasje. Butrint. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës.Iliadës. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit.

.Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .Ajo ekzistoi 3 vjet..Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori. Bullgarisë dhe Greqisë.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht)..Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.Këtu përkundër që u fuqizuan .popullor.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si . i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë...doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.ekonomik. Perandoria Osmane . .U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë ..I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe . si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. vetëdija e ulët kombëtare. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar. shkruar 1846.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin..Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 ..kulturor.përpilimi i platformës së qartë. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.. poemën Këngët e Milosaos.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës . për mjerimin politik. Sërbisë .politik dhe kombëtar.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.kultura.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari ..Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic. nuk ka kulturë.Kjo letërsi fillon me poemën .Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX..

Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.Më tepër spceifizohet poezia lirike.më 1897 A. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.Poema epike Skanderbeku i pafan . peizazhiste.Naço revista Shqiptari.në Egjipt dhe në Sofje.u dënua me gjashtë muaj burg.lëvizja nuk pati sukses.Flamuri i Arbërit‟‟ .rrah tema filozofike.filloi të mbledhë këngë popullore.më1888 në Bukuresht nga N.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Konica nxorri revistën Albania. romantikë europian dhe italian.S.në Pdhanë(1638).në Blinisht(1639). KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J. J.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.përmbajtje.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .Qiriazi.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë..Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632)..DE.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.I stambollit i shoqërisë .. 3.M.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.fetare .Gj.Kombi shqiptar‟‟. 1839.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.Qemaili etj.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.pasi u lirua ishte shum i varfër.kolgjin e kreu më 1883.pastaj në Kolonjë .Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit. 1872 2.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.VEPRA DRAMATIKE 1. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.D.Napoli . P.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.Më 1848 J.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.Numidët .më 1888 .RADA 1.Vreto.VEPRA POETIKE 1.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .I. figuracion dhe metrikë nga folklori.Rada me titull Arbëresh i Italisë .Poema epiko-lirike Serafina Topia .Logoreci.Napoli 2.Negovani.më 1883 J.Vasa . më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.erotike ..de Rada në Kozencë nxorri revistën .Lexoi shkrimtarë antik .pushoi një vit ngase ishte shëndetligj. I shoqërisë .më 1897 F.shoqërore..Qiriazi-Dako.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .më1834 .së lavdishme.1836.tragjedi 1846 22 .u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Bashkimi‟‟ . u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.i kundërvihen realitetit.Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .Kemi përdorim të alfabeteve si .Papa K. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Lorekio në Itali nxorri revistën .Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos. Pogradec..

2. ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. Bozdari .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.tragjedi 1891 3.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.VEPRA SHKENCORE 1. Serafinës dhe Bozdarit. nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. Serafina është romantike .Rapsodi e një poemi arbëresh .Parimet e estetikës. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin . 23 .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.Radavani është antitezë e Bozdarit. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. turkun .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . për hir të dashurisë ndaj atdheut. 1898-1899 5.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .1861 2.Testamenti politik .Sofonizma.1866 3.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut.ëndrrat vajzërore. 1902. dashnori i parë i Serafinës . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .e torturon veten. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. dashuri ideale naj femrës . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe .Autobiologjia .është dashnoe e zjarrtë. këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut . pasi e vret një turk . 1894 4. kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët.përballon ndarjen nga dashuria e parë.vajton buzë detit. më vonë kthehet . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . largohet nga atdheu . nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .Serafina .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .Tema është romantike .ka dashuri konstante ndaj atdheut .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.

Shtohet galeria e femrave .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . kishte krizë materiale .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror.Dibër .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . tragjiken e kohës së Skëndërbeut .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate. poashtu mblodhi këngë popullore.Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë . si Krujë . shkencë .Elbasan . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë. gramatikë . satira .Il Canzionere albanese‟‟. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .Goneta një femër e dhembshme.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. Kozencë 1894.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) . Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .De Rada pasqyron të madhërishmen .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe. ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak ..Shkodër .Himarë etj. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Vantisana princeshë turke .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . Mirditë. fabula .dukuritë shoqërore-morale) .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.XV.

ndërtim të konflikteve.Përmbledhje e lutjeve .Romane:Sofia Kominiate .Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale..Poema .Poema .kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Malia 4.R 3.Ushtari shqiptar. jeta e të burgosurit .Drama .Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore . koprracinë.Virgjeria.Novela:Panaino e Delia.Përmbledhja poetike.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5. 1858 5. gënjeshtrën.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J. Përralla nga Ezopi 6.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Romani .burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .1850 4.llafosjen.italisht 2.Miloshini e Pjetër Shini..I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.shqip.poemë .Poema .Gërsheton edhe idetë demokratike si ..italisht. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Bija e mallkuar‟‟ italisht .Drama:Sofia. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit. Fjalor italisht-shqip 7. takimi me të birin ..poemë. këngëve liturgjike .Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Kolluqi e Serafina. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .. italisht .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe . arratisja ..Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2..1.Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Miloshini.Melodrama:Pjetër Shtertori.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige. I burgosuri politik . Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.D. Gërsheton idetë romantike si .Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .botuar më 1848.Guidhja e Kusari 3.përtacinë. mirkuptimi në mes njerëzve.dialog të gjallë. Mënyra e botimit:Pjesërishtë .

Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.i dashuri i Emirës Gjergji .Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.blegtorëve.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.xheloz.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës). Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë. traditat. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).e çiltër.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 . 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet). bareshave.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).e sinqertë.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin . 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi. Personazhet:kanë tipare romantike Emira .besnike) Miriani .Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.Miriani shqetësohet tepër.ritet familjare.intrigant. Të ndërfutura:këngët . b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës. vallet .

Më 1883 emërohet guvernator në Liban. i strofës .Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4. Tema : universale . Veprat e Pashko Vasës janë : 1. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit.Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. 7.III.. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.Mori Shqypni . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik .Burgimi im‟‟.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare .frëngjisht.Pashko Vasa .Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).II. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. Vepra I..italisht .Poezia . frengjisht 5. Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës ..Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(.Romani ..figuracionit/ 3. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit).dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .Vëllimi i poezive .MORI SHQYPNI . përçarja kombëtare dhe fetare . Vretuan etj.Bardha e Temalit‟‟(1890). pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë ..E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .IV . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . për atdhetarizmin ..Romani autobiografik . Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .Trëndafila e gjemba‟‟. degradimi e turpi. RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË . sundimin mbretëror . vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. poshtërimi familjar .. 6. për problematika.pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve . Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja . frazeologjisë ...

e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. Pashai i Shkodrës . c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Osman Pasha . Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890).Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. për zakonet).por në linja të kundërta.ANALIZA E ROMANIT . Drandja . motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).. Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Jak Kola.Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit.. i martuari me Bardhën.Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. Luli .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti .

Vepra shkencore : 1.Veprat letrare 1.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë..Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906). ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.zulm e varr‟‟. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave.. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.Në Palermo kreu edhe drejtësinë.nisen në luftë për.. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.Të zezat tona‟‟ 1870 4.Poema .. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore . 1..detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.Topografia e Palac Adrianos .Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.Poema romantike . Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.Disa poezi‟‟ 1847 2.Përmbledhja . Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare. 29 .Poezia e gjatë .dashurohet në e parë.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.dashurohet në e parë . 2.

Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Mara – e dashuruara në Nikun .. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. Aktivitetet: 1848. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.zakonet.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut . folklorin.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.Lufta që përmendet është . kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje .Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin.mbirja e pemës.Kur u kthye jetoi si një i varfër. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . 30 .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.Lufta e Valkalit‟‟.Zulm e Varr‟‟.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit.. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. Zefi vizitoi Brazilin .

.na la pa mëmëdhe‟‟. Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke... Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë.Zonjës Elena Gjikë‟‟ .. me pozitën e saj . 1897 – botoi poezinë . sidomos me formimin e saj intelektual .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.Rrotullupë‟‟.. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . Bubullima . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun... në Buenos Ajres .shkruar 1860 . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .Flamuri për të është sikur nusja.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 ..flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : . flet për fatin e atdheut.. te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . 1883 – botoi përmbledhjen . gëzimin . optimizmin ..vatra na thërret‟‟. ish në moshë 16 vjeçare. 1893 – botoi baladën në italisht . .Për lirinë e venetisë‟‟. 1898 – botoi vjershën .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟. protesta .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.. flet për luftën çlirimtare të Venedikut . Për vdekjen e Pjetër Irjanit.për të ardhmen e arbëreshëve etj. luftë që e kish pritur gjatë kohë . akuza nda padrejtësisë etj.Rrotullupë‟‟(vrull) . . . .Ushtari i kthyer‟‟.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .Zotit‟‟ . dashuri ndaj atdheut të të parëve .botuar 1860 . Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën ..Për lirinë e Venetisë‟‟. 1860 – shkroi poezinë e parë .Detari‟‟ . 31 .. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.Ditari‟‟.Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë... flet për ata si Xhavella . . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve. .

gaz-psherëtima.Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës.Kujtim‟‟. poeti e paraqet portretin e vajzës . Viziton 32 .Dashuria e Serembes është dihotomike .. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë.sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. psherëtima . vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. në kontraste si gaz-vaj. Për sa i përket dihotomisë së parë . dhembje . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit .dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. me një vazhdim deri në finale ..vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . trauma . .Kthehet dhe punësohet në Berat .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë . dhe me një përfundim të hidhur . Sarandë . lektisje . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit.Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . greqishtja e vjetër . me helme.. anglishtja e italishtja. bir i Halit dhe Emine Frashërit.Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore.vetmi .Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . kontaktin e parë . gjimanz mësoheshin frengjishtja .Zosimea‟‟. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . ky kontakt ralizohet në kishë .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.N.. lind në kontaktin e parë . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare.

Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Prej 1886 do të botojë në shqip.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.. .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike..Shpreh‟‟. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është ..përkrenaren e Skenderbeut .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.1884. . Flet me frikë për fatin e Shqipërisë. historia .Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit . ..vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.Gjuha jonë‟‟.Ai beson se ...shkruar në shqip. 33 . Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve ..Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike..si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin . Korça . Shqipëria . .Dituria‟‟.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.. erotika . Tradhtarët.Për se?‟‟.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu . Shpreh .Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit. Për se? Gjuha jonë .Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve..Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare..atdheu‟‟.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.atdhe‟‟ ..Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës. ...Tema .Motivi i kësaj poezie është i ri .Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën..(arsimimi).poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve.Shkruar në gjuhë të huaj. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.1887.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟. . .Shqipëria‟‟.Drita‟‟ më vonë u quajtë .atdheu‟‟. filozofia .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit. Poezitë me motive atdhetare janë: .

duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha . këmbët .vendin . baresha me llërët e përveshur ..trupit .Tema është historike.Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi . faqet.. pulpat .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht. mallkimet. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. bimësinë .. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . ..Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟. 34 .kënaqësia. toponimet . kraharori .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se . pemëtarinë . flokët-dritë qiejsh).Bukë e mëmëdheut zëntë .lumturia që sjell dashuria e kontaktit. shpreh botën intime të Naimit..Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.balli-hënë.Për Naimin ka rëndësi . sytë . plaga . Poemat me motive atdhetare janë: .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare..apostrofë e madhe‟‟..Gërshetohet miti . qëpallat .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin . .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.. emrat e popujve etj.Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. . stopani . shtërpari .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.Poema është një epope për Skenderbeun. humanizmi dhe fizikumi.ska asgjë të përjetshme ..bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë. botës psikike . lektisja .Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.Bukuria‟‟.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .jetë ideale‟‟. pamja e fytyrës.Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen. fushat pjellore .kohën.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit).Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. tradhtarët e pabesë.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. Anatema e kësaj poezie është .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si . balli .Bujqësia ka të bëjë me bujkun . loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri)... viktimizimi sesa gëzimi. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar. atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri.Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut. llërët . identitetin..Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike. gojëdhënat ..lutjet . emrat e personazheve .

Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? ..Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. lumi . 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare. me atë se bota është pa krye . 2)Natyra dhe ligjet e saj.Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër.. karakterit .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut ..ka simbolikë të : krijuesit .(sipas aspektit filozofik). ringjalljen e natyrës . pas të mirës vjen e keqja. prirjeve .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ .. 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike.Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij. .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit .sh pas dimrit vjen pranvera .Fjalët e qiririt‟‟.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? .poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . gëzimi-dëshpërimi . . reja . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. . humanistit dhe filozofit.Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.. të folurit .Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. 35 .Filozofia e Naimit ka dy burime.natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. dëshira – dhuna .Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟.Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. i dha mendjen . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. .Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.. pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.Qershori‟‟. bilbili .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi .Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur .. bukuria e qiellit . pas ditës vjen nata . arsyen. burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera ..temperamentit . ai impresionohet nga yjet . kaltëria . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm. malet . .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . pa fund dhe pa anë.Qielli‟‟. fushat .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë.(sipas aspektit poetik dhe personal). fenomenet e funksionimit të natyrës .Filozofi‟‟.ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. emocionet .. teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.

Dhe let.Teutës.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. Bashkë me P.Pirruas etj. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865. 1871-shkon në Stamboll.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.të mesmen dhe universitar të zhvilluar.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850.veçoria gjuhësore faktet historike.të mesmen në gjim.antike në “Garibaldi”.Sicili.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.Frashër. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.shqipe në Instituin Oriental..si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë. 36 . Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale. 1890-diplomon në drejtësi. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.studion let. 1900-profesor i gj.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .Stamboll.projekton të ardhmen e Shqipërisë. 1874.Osmane dhe konferencën e Berlinit. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo. Vdiq:1904.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.u internua për 1 vjet në Tripoli.Hora. Në këtë traktat.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.emërohet docent i let. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.Kristoforidhi etj.Libi.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.Napoli. 1878-boton gaz. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit.

Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.. Gj.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh .Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes.ndjenja etj.TE DHEU I HUAJ’’ Poema .. Bushatasit . Vdes:1927.Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. 1900-Te dheu i huaj(poemë). Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve. 1894-Kënkat e luftës(poezi. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . ritet fetare . për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe.mendime.gojëdhënën e Rozafës . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.Topinë . gjithnjë e më pak respektohet traditat .M.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). 1901-Këngë popullore shqiptare. Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. 37 .Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. Këthimi(poemë). ritet familjare . Mino(poemë lirikë). ANALIZA E POEMËS .Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. Skenderbeun .Versi(përmbledhje poetike.. Ali pashë Tepelenën . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. Rrethimin e Shkodrës.Mesazhi i kësaj vepre është : ..Napoli.Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?.italisht).italisht).Poemës i mungon subjekti.

studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.Poetët e mëdhenj të Italisë. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.. 1934-Shkollë e jetë(antologji..kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. 1928 – Lissus (poemë.Vjenë). shkruar në moshë 21 vjeçare. . Në rrafshin simbolik .. 1932.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë . 1884-47.Shkodër).studiues i gjuhësisë folklorit..Shkodër.Shkodër). Vdes: 1937. 1942-Fjalorth i ri. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.Me 38 . KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri).Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës . Familje: të varfër.Shkodër. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.Shkodër). 1937-Lirija(poemë. Njihet si poet. 1939-Scodra(poemë. 1908.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .gramatikës. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.1930 – professor i shqipes në Shkodër.historisë etj.a çilë kafazi‟‟.Shkodër). 1936-Dromca toponomastike.Leiden.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).

Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .I tretuni‟‟. dallëndyshet .Nëna e kësaj vajze është Lokja.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken . lufton për ekzistencën e familjes.pas dimrit vjen pranvera‟‟ .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim . në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për . zogjtë janë Zoga dhe i ..(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon . zymbylat . ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit.Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. moliset . Zogën dhe nipin.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si . kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar....Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.kthim në vendlindje‟‟.Poema ska koncept kohor.sh njohja e të rinjëve . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve .t.jeta vazhdon‟‟.th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga.. 2)Zoga dhe 3)Lokja. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . zgjoi i bletëve . në të dytën vendi ku ka mërguar .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. 39 .shpreh mallin e autorit për atdhe. Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. martesa . ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. .Simbolika e kësaj ëndrre është .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit). lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .

Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri..kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin . 1919.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.Sheper të Zagorisë. Shkollimi: fillor në shkollë greke.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. .Në këtë vepër dominon historia.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. 40 .i përkushtohet Lezhës .Kajro...ÇAJUPI Lindi: 1866.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se ..Z. të Venerës dhe Afërditës. Familje: fshatare. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟. Vdes:1930. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Shkodrës.Aleksandri. .Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve . të mesmen në kolegj fetar.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut . .ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .Lissus‟‟..Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.Stefani. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Gjirokastër.(në tri tingëllimat e fundit).Liria‟‟-shkruar më 1901.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët. 1893-kthehet në Kavallë.pastaj shkon në Egjipt. Lissus dhe Shkodra.Helipolis.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.demagogëve. 44 .letrare nga Th.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull). Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.Bukuresht. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati..boton poezinë e parë te rev..shpreh luftën kundër oportunistëve.Albania.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht.Drenovë. Punoi : 1912 .urimeve dhe përgëzimeve.E. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. 1912.S. Vdes: 1947.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L. 1925 – Naim Frashëri.Gurakuqit. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.Gjika etj.Graz). 1901. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri . 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. 1885.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.S.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij. 1937-kthehet në Shqipëri. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).Komedia .idealist shqipëtar (artikull. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.konformistëve .pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.Mitko. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.DRENOVA Lindi: 1872.thotë së gruas. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.

Në këtë shembull kemi poezitë : .oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. peisazhist dhe mediativ.Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme). në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes. .Në mërgim‟‟ .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social. pozitë inferiore sociale . serbëve ..sh vajza ka gushën e bardhë . romunëve . .Flitet për përgjërime. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.shtatin e lartë .Këngë bashkimi‟‟. me pozitë më të lakmueshme politike .. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.p. fletët-shqiptari . kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.Betimi mbi flamur‟‟ dhe . nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.. sociale dhe ekzistenciale... ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale ..Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.ndërsa trimi sytë si zjarr.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.Në vëllimin e tretë . .Ëndrra e lot‟‟.Ballada e bariut‟‟.buzët ngjyrë trëndafili.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale . erotik ....Mall vëllazëror‟‟ .shpreh dashuri fatkeqe..POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .Përshkruhet bukuria e jashtme.por përshkruan bukurinë e tyre.që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. të bukur etj. ishte në pozitë inferiore politike . përkundër .Lulëkuqja-Shqipëria .Në këtë shembull kemi poezitë .të parealizuar..Mallëngjim‟‟ .Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit .Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.Letër prej katundit tim‟‟ etj.lektisje...dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 . ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi. faqet si dardhë..

Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm..Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh ..Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .Ëndrra e lot‟‟ si .të pavërtetës etj..Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.Edhe këto poezi janë të veçuara p.të perëndimit të diellit. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Vërtetësia e gjërave‟‟.të ylberi..Rreze dielli‟‟ i sistemon si .të stinëve.një dite prilli e një muaji etj.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave ..Ngjyra ylberi‟‟ .vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Mendime‟‟ .. vuajtjet dhe mundimet etj.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit .Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.... në . dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik. në .Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.kohës me shi.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë..sh në .. Ëndrra e lot‟‟ me titull . ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.erotike. në .prejardhje mbretërore.Psalme murgu‟‟ i quan .Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.Psalme murgu‟‟ me titull .. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .morali etj.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka..Këngë fushore‟‟ në . i realizon të gjitha dëshirat ..Natyra‟‟.letraro46 .shpirti..Mendimtare‟‟ .Lumtësia e shpirtit‟‟.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.Në . të vendlindjes.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment. gëzimin – dëshpërimin ..Rreze dielli‟‟ me titull .kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike..Lumtësia‟‟...por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.vdekja.Vallja e jetës‟‟.luleve.të keqes.

nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore . në Shqipëri Marin Barleti.Jeta e Re (vepër poetike).Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore. Vdes: 1321. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .Holandë.botanika.stigmatizoi hipokrizinë fetare .Angli. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.në Francë F.Në art e kemi Leonardo Da Vincin .Sokrai.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje..anatomia.fiziologjia. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike). Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .komedinë dhe tragjedinë.dramën.Ravenë.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.Rable.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm. Rafaelin etj. Mikelanxhelo Buonarotin .Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.prozën.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.Firencë.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.Bokaçio.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.Shqipëri etj. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.Gjermani.busolla etj.Gostia (vepër e papwrfunduar).me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Virgjili etj. ish deprimuar .Xh.Ovidi.artistik. humanizmi kërkonte një njeri të ri . Monarkia (traktat politik).Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.Petrarka.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.morën nga antikiteti stilin. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .zoologjia.epike.një ideologji të re . në Angli Shekspiri.F. V.poemën.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .Spanjë. 1304. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.Ronsari . politike dhe ekonomike .Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.Në Itali ishin D.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës . u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.u nënshtrohej dogmave fetare .Aligieri .U paraqit në shek XIV. 47 . Familje: intelektuale dhe tw pasur. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. e ndiente veten të pafuqishëm .në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .

Purgatori dhe Parajsa.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë. të moralit .Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik.pa i kursyer shtresat e privilegjuara. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar. me drejtim nga poshtë lart. bisedat .Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore. 4. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. rrathët koncentrik.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. bashkë me këngën e parë si hyrje .meditimet janë të njeriut të kësaj bote.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.Është e shkruar në strofa tercina . kurse në Purgator dhe Parajsë .nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. 2. përjetimet. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar .Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta.Ngjarjet . konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet . filozofia bashkëkohore.Secila pjesë ka 33 këngë. me drejtim nga lartë posht .rrethit të tetë(10 breza). ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët . është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik. 3.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. nga filozofia e antikitetit .Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë. sa vijnë e ngushtohen .Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate.Ky udhëtim nis me Ferrin .Poeti nga 48 . vepra ka 100 këngë. Në rrafshin 1)mistik-religjioz .Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . rrethit të nëntë(4 breza). kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. rrathët sa vijnë e zgjerohen .

Sokrati . luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara. i cili më 1300.ulërima. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri . ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.vaje.grykësia dhe epshi.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.përmes pendesës.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit . kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen). një kohë ra në konflikt me nipin Ninon . i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. prej ku buron dashuria.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.idhnimu. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë . e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.zymtia.kuje.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Parajsa ka vetëm tre rrathë.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Purgatori ka shtatë rrathë. Bonificin VIII.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës. Platoni .Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.Në purgator pastrohen shpirtërat.gjithësej nëntë qiej.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Virgjili është simbol i urtësisë.smira.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.

parodizon romante kalorsiake.Kishoti. studion në Vitenberg të Gjermanisë.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë.Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. ruajtja e nderit .I ironizon .. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. me divat .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . meditime filozofike.Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Kemi konflikt brendafamiljar . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . me helmetë .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit. dhentë si ushtarë ..Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . me shpatë .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. mburrojë .Nis me atmosferë të rëndë. ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht . hipokrizitë etj. rikthimi i fronit mbretëror . më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .të sigurojë veshje . po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika. të burgosurit si kalorës të shtypur .Konsiderohet roman antikalorsiak. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). intrigat . pëson në bujtinë . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët). të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Cezari ka tiparet e një mbreti .stil të përsosur dhe përjetime estetike.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.të zgjedhë dashnoren e tij .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake. me dhentë .Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve.Tema e veprës është .. po tu ndihmojnë të doptëve. me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. po ti shpëtojnë të munduarit . të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës .

princërve.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.koncepton norma dhe rregulla të reja .E dashura tmerrohet . Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese. i përgjigjej monarkisë së Francës.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.ai rriti autoritetin e vet .lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.1643.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).tituj. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin . të lartës dhe të ultës .që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.Formon trupën teatrale.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti. se fsheh dot reagimin e vet.Shkollimi:iloor në vendlindje. i mblodhi në oborrin e vet . moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .satira. stimulonte me shpërblime .pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.fabula.ofiqe.Trashëgon kultin e antikitetit. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit. dekorta.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .epopeja.Pseudonimi : Molieri.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.oda. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.të mesmen në shkollë fetare jezuite.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.Luigji e forcoi pushtetin qendror .mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan. veçohet Nikolla Boallo. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre . veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Ata bënë seleksionim në artin romak .në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.(Klaudi). BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Paris.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën. babain e Ofelias (të dashurës së tij). të tjerët e konsideronin si mbreti diell.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.epigrami.

Damisi dhe Mariana . një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.kthehet në Paris.1664-Tartufi(komedi).1670-Borgjezi fisnik(komedi). nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .Kleanti .Shklollimi:shkollë fetare janseniste..varroset në Port-Royal.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Tema e komedisë është . më 12 maj 1664.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Në shtëpi kthehet qetësia.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Punoi: si actor.1672-(Bajaziti .lë trupën.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.Lindi:1639.-Tebaida(tragjedi).Shkolla e grave(komedi).Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.greqishten lexonte Homerin. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.1665-Don Zhuani(komedi).duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.1677-Fedra(tragjedi).Sofokliun.njohu jetën e popullit. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.1669Britaniku(tragjedi. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.temë nga historia romake). Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare. Elmira .1658. 52 . Krijimtaria letrare e Molierit.temë nga historia turke).1666-Mizantropi(komedi).temë nga historia greke).Vdes: 1699. por nuk mund ta kundërshtojnë .1667-Andromaka(tragjedi).1661-Shkolla e burrave(komedi). Don t‟ia japë vajzën.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1665-Ndërgjyqësinë(komedi).Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi. dhe gruaja e dytë .Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .pasionet dhe karakteret e njerëzve.veset.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.porn ë fshehtësi të madhe.Orgoni .Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Vdes: 1673. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.Dorina .1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit..Francë.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .1673-I sëmuri imagjinar(komedi).regjisor dhe komediograf.nuk varroset solemnisht.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.Ferte-Mion.Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.temë nga historia romake).Fëmijët me gruan në e parë .1668-Koprraci(komedi).1670-Berenisa(tragjedi.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.1662.

Si student shkroi poezi. tragjedi .Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 . gruan e Hektorit . që një ditë të martohet me të.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj..Prometheu‟‟ . madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.djalin e Agamemnonit .Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .. bijën e Helenës . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë..Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.Si personazhe kemi Orestin. Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.Shekspirin.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Hektorin e vrau Akili...vërtetësia e ngjarjeve .Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane). në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Fausti‟‟ .poetika. i cili ishte simbol i heroizmit . dhe Andromakën ..Aty gjeti një lëvizje .Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.Gjeni të egra‟‟. Hermionën .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Osianin.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit ... viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Egmont‟‟ – dramë . birin e Akilit ..Në këto lëvizje flitej për Biblën.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Efigjenia në Tauridë‟‟ .Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Homerin..edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën. Pirron .Hermani e Doroteja‟‟ 53 .Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.viktimizimi .në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Hektorit .

Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore). Italinë.Tragjedia fillon me monologun e Faustit. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.analiza psikologjike.drejtësinë. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.stile të ndryshme etj. gëzimeve të jetës por doktori spranon.Më vonë për të shkroi Lesingu .këngë korale.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.mjeksinë.shqipton një lutje magjike .Holandën .pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.fshatarët e përshëndesin.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës. futi frikën te njerëzit .poezi lirike.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.shfaqet Mefistofeli.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.Tragjedia ka .të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.Fausti hap librin e Nostradamusit. për mrekullitë dhe pushtetin.mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .astrolog e magjistar.filozofinë. në Lajpcig . i kujtohet fëmijëria.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.vdes i lumtur.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.meditime filozofike . kafsha kthehet në fytyrë studenti. kjo e bën 20 vjeç më të ri.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut. bëri shum mrekulli .përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.Fausti dashurohet në Margaritën .teologjinë.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .Fausti i dëshpëruar.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.. pas Gëtes Henri Hajne etj.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve . kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Ai shëtiti Gjermanin .ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI..Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .Tragjedia nis me Kushtim . Zvicrën .Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë. monologje. sidomos te princërit .Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.

G.Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Është ditar poetik i Bajronit.Nga Zvicrra kalon në Itali.Strofa për Augustenë‟‟ .epitete.Dy këngët e para kanë parathënie..Greqi.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .kish temperament eksploziv. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH. përmbledhja e parë me vjersha .Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit. hero romantik.në Albred ...Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Letra Augustës‟‟ . pastaj Spanjën ..Errësirë‟‟ .Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten..historinë e vjetër atë të Lindjes. Rusonë.Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .pyetje retorike.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë..Pirrati‟‟ . natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Spanjë.unit‟‟ të vet.Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc..Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .BAJRONI .. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.Orët e prehjes‟‟ 1807 .i ri i ngopur nga dëfrimet.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .në dhomën e Lordëve..Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.Viziton Portugalinë .Gjauri‟‟ .Kish të ëmën zemrake.Poema fillon me Haroldin..Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Nusja e Abidos‟‟ . .Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin ..Turqi dhe Shqipëri. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja..Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.. nisi turne për në Portugali.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.Ëndërr‟‟ .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Më 1809 u largua nga Anglia . .Më 1812 kthehet në Angli.të mbyllet në vete pas .Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.Malti.eksklamacione.kënaqësitë.zhurma e jetës .zëvendësimin e lirisë dhe 55 ..

veshjet. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria ..mësoi frengjishten.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Dante. psikologjik .Galileut.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi . bijës së tij Adës.Petrarkës.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun. virtytet e popullit .heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.U këndon humanistëve si Rusoi.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit . në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .këngët(tamburxhi.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.Viziton Andaluzinë .Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore. preardhje fisnore .njerëzit me të gjitha komponentat.Flet për këngët ..me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Volteri .Çadajeviç‟‟.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Ciceroni.lexoi letërsinë e klasicizmit francez. Morenën . e dalë nga populli.Shpirti revolucionar nuk i pushon .Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟..Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . internohet në Mihajllovsk më 1824.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.Tasos etj.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .Begjikën lumin Rajna.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Mikelanxhelos.Lirisë‟‟ .tamburxhi).Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore . në Stamboll.Shëtit Alpet .Bokaçio.përshkruan bukurinë e natyrës.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë . një femër pa emër ..Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 . konkretish Janinën . qytetin e vetëm të lirë. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.Viziton Seviljen . kulturor.fatin e mbrapshtë grek .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë . aspektin moral .Shkroi poezitë . por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj. Himarën . Kadizin .Haroldi viziton Albulenën. vallet .me padrejtësinë. . del në Bosfor.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar..dhunën. Ali Pashën.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez. folklorik .Viziton Greqinë .

lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. me brenga e mërzi .dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime . asaj provinciale . të zbrazur e plot dëfrime.Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .Vdiq si 38 vjeçar. griplan me kopshtijet .enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟.shtron n.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste. tufën e dhenëve.Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit .. erotikës dashurore .ia ka kushtuar Ana Kernës . valza mbi liqenin e qetë. llahtaria .si fëmijë u edukua nga mësues francez. analizës psikologjike të personazheve .. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .lexon vepra ..mi. v.. një jetë tërësisht e zbrazur..Tema e romanit është .jeta ruse .Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 . narracionit të shkrimtarit .P. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . gurgullima e rrëkeve. kodrinat . merret me poezi.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.A. livadhet .Mbrëmje dimërore‟‟. digresioneve të ngjarjeve.ndjenja të sinqerta etj. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike . përshkrimeve të natyrës .thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . të zymtë e plot andralla. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.Onjegini.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi..shkollën e kish vend dëfrimi e loje. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.erotik dhe peizazhist. konservatorizmi. shprehje poetike. studiues i thellë i veprës së Pushkinit.ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.ndër poezitë e para.Lenski. .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi..Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.Kernës‟‟.paraqet poezi peizazhiste.në moshën 18vjeçare.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.Poezia ka qartësi të madhe .Tatjana.sgjen dot motive.shpreh mendimet e reja progresive.. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.ushtima e mullirit që spushon .Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.brigjet .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .Liria‟‟.Pushkini mbetet poet i dashurisë . kupton se ska talent.shkatërrohet psikikisht. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks. kujtimet e mbuluara nga një mjegull . shoqëror .Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .Bjelinski . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut. ku sundojnë tmerret .Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .kalonte jetë mondane .Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare . vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale . plevicën dhe në detaje si aroma e sanës .

pasardhës i tij. ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij..I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet ..trashëgon pasurinë .. e ëma grua aristokrate rojaliste.formës letrare. i shfaq dashuri përmes një letre . është e rritur në frymën e traditës popullore .Tatjana dallon nga Onjegini ...Napoleoni i vogël‟‟ .dëshiron të shkojë në një vend tjetër .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Historia e një krimi‟‟ .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze... i ati general i Napoleon Bonapartës .regjistrohet në kolegjin Kordie.bën dyluftim me të dhe e vret.Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Të mjerët‟‟ .njihet me Lenskin . Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit. . vepra e parë .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë. me përralla ..Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 . . djalosh ky me formim intelektual. largohet nga qyteti . pas revolucionit borgjez. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike. . vajzë me virtyte të larta.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Mbreti dëfren‟‟ .Katedralja e Parisit‟‟ . .Ndëshkimet‟‟ .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi.Ernoni‟‟.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale... shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.nipi i Bonapartës. nuk u luajt asnjëherë.Vepron si romantik .Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .traktat dhe manifest për romantizmin.Kromuel‟‟ – dramë .Njeriu që qesh‟‟. roman .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III..Francë lindore Familja:Intelektuale.Soditjet‟‟ ..Legjenda e shekujve‟‟ .dashurohet në Tatjanën .krijon miqësi.Spanjë dhe Itali.Si fëmijë jetoi në Francë . dëshiron të bëjë ndryshime.më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen..Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj . legjenda etj.. roman 1831 .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson. tregime ...

ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit. që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë). .ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.. dy fronte markante . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. në këtë rast populli grek. qenit gjysh‟‟ . . kohën e vjetër . Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.. .Ndëshkimet‟‟.kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike. Mbreti frikacak‟‟ .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III. ..atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .Ndërgjegja‟‟ .Doozi në gjumë‟‟ .. .. ...Hygo tregohet romantik ..Mbreti hajdut‟‟ .Arti I t.. Mbreti që zgërdhihet‟‟ ..Poezitë me përmbajtje demokratike janë .Legjenda e shekujve‟‟ . Mbreti kriminel‟‟. .. Hygo dallohet si poet.. të mesme dhe të re..poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.Fillon me poezi lirike intime..Mbreti mosmirënjohës‟‟ .Orientalet‟‟...Ndëshkimet‟‟. .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .Legjenda e shekujve‟‟.Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën... .. . ... .. . .Këtu kemi këto poezi .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve.vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike. .. shpreh persiatje meditative .Në poezinë .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës. në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë. .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor ....Katër erërat e shpirtit‟‟.Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit . Mbreti intrigant‟‟ . Poezia .poemë epike .Shkruar më 1846 . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve . kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. . realist .Orientalet‟‟ .Në poezinë . poezi e këtij vëllimi është .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat. . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .Oda dhe balada‟‟.. . ..Njerëzit e varfër‟‟ .Mbreti ziliqar‟‟ . i ngra paradokset e kohës në nivel letrar.Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.Soditjet‟‟-botuar 1856 .Mbreti i vogël‟‟. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .ka tri vëllime.. .Autori shpreh qëndrim antimonarkist .Oda dhe balada‟‟.me poezinë .shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval . ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .fillon me këtë vepër lirika intime.Mbreti i dyshimtë‟‟ .Mbreti i poshtër‟‟ . .Në poezinë ..epike dhe dramaturgjike. Mbreti matuf‟‟ . Shkruar më 1885 etj.... monument i poezisë francize .. ide kjo e paraqitur më 1850 .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri...E vluara e trumbjetarit‟‟ . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet.Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve .

simpatik për lexuesin.Të mjerët‟‟ . i cili kishte orientime republikane .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . bëhet viktimë tragjike e romanit.Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. Fantina femër e persekutuar .Zhan Val Zhani është i burgosur . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. dërgohet në burg .shërbëtore. rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. ia fal jetën policit Zhaver . prifit me humanizmin e tij e pranon . xhandarët e zënë hajnin . Mariusi dashurohet në Kozetën . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. por ai përsëri arrin të shpëtojë.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. lufton kundër monarkisë.Gravoshi .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. 60 .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . njihet me Mariusin . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . ligji e dënon me burg . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. dënohet si prostitute . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni.Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . i merr në mbrojtje qeniet e mitura . i persekutuar . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë.Ka dy variante të romanit . kryetari i komunës Madlen e liron .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel.Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare .Zhan Val Zhani arrestohet . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. i nënçmuar. ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . strehohet te prifti i Denjit . vajzë ilegjitime .. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri . ik nga prifti . kur vdes në vetmi .Zhani është i dënuar me burg .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda .botuar më 1862.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare .femër fatkeqe. e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. djalë i mbarë i braktisur nga familja . ai arrit të ikë nga burgu . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . ndërron emrin në Foshëlëvon . Murjeli.Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës .

61 .

klasike.tragjedia.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. Dekoratat :”Mearif”(1912-P.poezi lirike.trioleti.balada. “Phoenix(1931-Greqi). Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 . 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.studimet në Bosnjë.komedia. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.Fishtë të Zadrimes.futurizmit etj.dënon duke qeshur).romanca. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871. 1899. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.artikujt letrarë. 25.let. Athinë-1930.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike. Zbulohen koncepte të së bukurës.strofa alkeike. Stamboll-1913. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).simbolizmit.Danten.romani. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.harmonisë.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.fejtoni. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.Gurakuqin).02.1894-shugurohet si prift. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Bukuresht-1931.11-rrokëshin.Osmane).melodrama.sofike.oda.Virgjilin.zhvillohen format e prozes: eseu. “Lector Jubilatus(1929Francë). Kultivohen poemat e gjata-epopetë. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.Hungaria). Njihte Homerin.”Illyricum”-Shkodër.9-rrokëshin.himni. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922. “Ritterkreuz(1912-A.romake e helene.

II.Oso Kukës.por nuk iu plotsua. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.1929-Shën L. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.e refuzon më 2 mars 1924.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.Gjergj Elez Alisë etj. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.vepra paraqet ngjarje.ku varroset në Boston.shpreh kërkesat për let. 1914-Juda Makabe(tragjedi).Abdyl Frashërit.Albania. 63 .Gonzaga (melodramë). 1897-1909 kohën e rev.njëkohësisht drejton rev.nderi.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike. 1878. Njihte rrethë 15 gjuhë. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.”Dielli”-Boston..kombëtare. 5 janar 1924.mirret me diplomaci.Tiranë.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.solidariteti. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit. Ifigjenia në Aulli(tragjedi). Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.ndodhi e personazhë konkretë.) 1909-jeton në Amerikë.Ali Pashë Gucisë.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Halilit.1912.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.besimi.Konicë.Harvard.Fishta si rrëfimtar aktiv. si : besa.

Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.1 anglisht).3 faqe shqip.varfërinë. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).11.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra). 64 .pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.gusht-dhjetor 1924-Dr. 16.-Neë York.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.mjerimin.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe). II. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.1912-17.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.ai ballafaqohet me paditurinë. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese. –shprehë mozaikun e kulturës. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.Gj. Personazhet : Denisulla Sepia.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.njeri intrigant. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng). Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale. III. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.fillim romani si sui generis).Bridge Comp. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh).anglisht)botohet 1957 nga Mc. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.08. 8.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. 1935-1939.

1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. Njihet si themelues i elegjisë politike.dramë dhe publicistikë. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.IV.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur. Punoi si qerraxhi. Dr.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. Vdes: 1965. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .nusja Vera. 1960-Autobiografia(anglisht.Arifeja.plaku marteshanas.Personazhët: Dr.Dhalla dhe Dr. Ministri Salemboza-tiran anadollak. Shkollimi: fillor në shkollë greke. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.6 janar 1882. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë).sufler.1937.në BRSS. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.Ali Bibiu.artist në teatro. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Otello-Shekspiri(tragjedi). 1947-Albumi(vëllim poezish).Zylfikar agai.më vonë si diplomat e burrë shteti.shkrim në prozë).më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli.Harvard deri më 1912 . 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. II.polici doganes. Personazhë tjerë: Muhedin agai. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare). Përkthimet:. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).gjimnazin në Keshan. ndahen në 2 pjesë: I.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.suedezja Ingridi.

Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .shpërngulet në Itali. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.trajton problemin social në Shqipëri. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut. 5 maj 1916. Poezia “Rent. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.udhëheqës i Ballit Kombëtar. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.u rrit në Stambollë.revista shpërngulet në Bukuresht.konsull i përgjithshëm-Beograd.Mali Kokojka. 1944.1926-1929. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.1916.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. 1942. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.pastaj në Angli.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. Pseudonimet: Lumi Skëndo.në Tiranë.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). 66 .simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.Botërore internohet në Rumani. Gjatë L.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik.II. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. 1908-1910. 1912-ministri i parë për punët botërore.

-aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.pershkruhet atmosfera kohore. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri. Kokojka. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.ku jipen të dhënat e jetës.menyra e sjelljes. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .novella dhe kujtime. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. 1926-Kalendari Kombiar.shkollimit. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.1949. Shkruar në formë të esesë.Bukureshtit etj.politike.Vdes: 3 tetor.61 faqe).ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). Mid‟hat Frashëri.Nju Jork. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.Sofjes. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.

vargu 6. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës.të mesmet në Athinë e Manastir.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë.10.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Vdiq : 12 nëntor. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.P i shpreh ndaj Motrës. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.Pogradecit. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. 68 . Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Strofa është 4vargëshe. 2. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.1987. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë.Shoqes dhe Vashës. Familja: zanatcinjsh. Ndjenjat të dashurisë L.Pogradec.gojore dhe popullore.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.

turke.ministër.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate. 2. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.përkthyes në Institutin e Shkencave. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.diplomat në qeverinë e Zogut.përjetësia.moralin fetar.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.liperbolat dhe fjalë turke.Vlorë Familja:intelektualësh.greke për ti tipizuar personazhet.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.nuhatjet ndërlidhet me botën. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.sarkazmin. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.me poezitë e tij i kritikon zakonet.simbolet.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës.beun.ndjenja. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.njeriu. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1. Përdori krahasimet. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish). Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip. 3. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Vdiq:1966. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. U shqua si poet lirik dhe satirik.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.again.arabe.fryma. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.Motivi patriotik-në këtë pjesë. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit. 69 .prekjes.hipokrizinë etj.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.

Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.harbuti dhe lajmëruesi.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.me qenie hyjnore(engjujt xhindet). Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.mjeku.1903. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor.prifti. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. Poezia e A.sorkadhja). krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.Shkodër.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.sekretar në Ministrinë e Brendshme.thellëza.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.professor në gjimnazin Shkodër. II.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.i biri. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.Katër stina. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.e Hercegovinë.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime. Personazhë tjerë: nusja . Analiza e poemës – Hanko Halla. 70 . Familje: patriotike.gëzime për të mbushur barkun. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.Faza e pleqërisë.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”.me Anton Harapin. Shkollimi:1918-1921.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.Maqedoni Shqipëri. 1957-1973.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.i cili kërkon mbesën për grua. “Vidi-vidi pëllumbeshë”. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. 3. Aktivitete:1923.Motivi i dashurisë . Te vjershat : “Gugu-guguftu” .B. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës.Poezia “Hakërrim”. H.H.

Vdes: 15 janar 1975.Rrustemit. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar. “Tregtar Flamujsh”. 71 . Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire. 1960-Shija bukës mbrume(roman). “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.Manconin etj.Tasson.Romë.ndërsa te let. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.prozator.Montin.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.II.ilire të Arbërit dhe shqiptare.Petrarkën. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore.i I-1932. vëll i II-1935).deri në L. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.përkthyes.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.dramaturg. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.studiues letrar. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).fashizmi etj.II. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll. II. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit. Te tregimet: “Hija e maleve”.kushtuar shokëve të A.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ). Pas L.poezia. 1929-Hija maleve(novelë).të studimeve Shqiptare.Botëror. Përktheu: poetët italianë si : Danten.1942-1943-kryetar i Inst. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish.

Gramenos etj.filozofisë së jetës dhe vdekjes. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. 1943-Ago Jakupi.Ostrovskin. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.ritmin.F. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. Studimet: filloren në Pogradec. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.Poradecit. Punoi: në Min.Tiranë.Noli. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Gorkun. boton poezi dhe merret me përkthime si : M. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.Pogradec.II.kritika letrare dhe vepra origjinale. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.letërsi.Bot.gazetar.novela).M. Vdes:1967.Emineskun etj.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).orator. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). 1942-në vendlindje merret me ekonomi.fjalorin dhe fonologjinë. Lindi: 1902.doktoroi më 1934). Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.Poradeci. 1944-Shënime letrare(kritikë). Në vështrim të krijimtarisë të L.veprat e M.Elbasan.mesmen në Selanik.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë. 72 .shtron problemin e afrimimit si poet. -pas L. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime. Baltë nga kjo tokë(poezi).

Pirrua).Burrel. 1931-Akil(tragjedi). Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. Tek tragjeditë. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Studion shkencat politike në Berlin.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. 1934-Pirrua(tragjedi).Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.Vjenë.të studimeve Shqiptare. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.se e ka ndarë nga burri i saj.Zanfinës. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. 1939-Abeli(tragjedi). Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Shkollimi:fillor në vendlindje.zgjedhet anëtar i Inst.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës.mëkatit. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.Akili).vrasjes.mitologjia biblike(Abeli). Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Zanfinës.historia re kombëtare(Skënderbeu). Filloi me shkrime si student. 1936-Diomedi(tragjedi).fajit dhe veseve të këqija njerëzore. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.Mamicën.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.Gjirokastër. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. 73 .në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. 1931-Uliksi(tragjedi).Berat. 1935-Skënderbeu(tragjedi). 1931-Aleksandri(tragjedi). Vdes: 1965.

Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.përfiton tiparet : pamëshirshme. 1934-boton shkrimet e para. Lindi: 23 tetor.djalit më të vogël.1938. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.arsyeshëm për dallim nga Eva.1911. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla.si figurë është e ngurtë.mësimet i vahzdon në Tivar.Kangët e ringjalljes.skofiar. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.se u prekë nga tuberkulozi. Shkollimi: fillorë në Shkodër.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.Dramën e shkakton Kaini.zemërgurë.solidar. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937). 1937 dhjetor.niset për t‟u kuruar në Itali. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).tolerant.urrejtjes ndaj dhunës.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.Itali.Shkodër. Adami.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.Jezu Krishtin.falënderues i vetëvetes.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Eva.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Familje:tregtare.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.në vlerësim të dashurisë.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit. 74 . Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.xhelozi. Vdes: 26 gusht.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.mirësisë është më i drejtë.më e bukura pjesë e shoqërisë. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit. Në të gjitha ndryshimet.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).

Cikli i tretë .novella dhe romane.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë. Vjershat: “Rezignata” . Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” . Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.botën etj.Botërore.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.Kangë më vete sjell imazhin e L.përshkruhet mjerimi i lypësve.novela dhe tregime por i quan novelëza.II. Vjershat: “A do qymyr zotni”.martesave me pahir.të mesmen në Normalen e Elbasanit. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.që akuzohen për hajdutë.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve. “Një refren i qytetit tem”. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Cikli i katërt .temën e kurbetit .skica alegorike. “Historia e njënës nga ato”.boton tregime.bestytnisë 75 .përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. “Zeneli”.shqetësimi për njeriun e shtypur.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.Kangët e perendimit sjell imazhin e L. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.martesat sipas moshave të papërshtashme. Pavarësisht dhembjes që krijohet.Bot.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. “Qershiat”. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve.për të bukurën etj. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.II. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. “Puthja e cubit” .

flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.Gjenci.Z. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .zakonet patriarkale.bixhozi etj.qytetrimi borgjez.shekullore. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.martesat me para. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj. Veprat : 1929-“Kush duron .Prindërit e fejojnë me Afërditën . “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.pamfletet.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.shkrimi i parë i tij. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.etj.dhe i jep përparësi të dytës.që kërkon zgjidhje të lumtur.ndarjes së të rinjve.mediativ sesa konflikt aktiv.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.Nasi..që shtypin pamëshirë të varfërit.trashëgon”.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.novelat dhe dy romanet e tij.anaalfabetizmi i femrës.Zonja P. Personazhe tjerë : Afërdita.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.Pola.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.prozat. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.dashurinë dhe vdekjen. Gj.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.

“Dashunia”. Letra birit të vdekun(poezi).revistën “Përparimi”.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. “Pisha në shkëmb”.të mesmen në gjimnazin e Pejës.të mbetura në dorëshkrim).feja dhe protesta ndaj padrejtsive.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.1916.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.20 këngë). Para L.II.Prishtinë. të armiqësuar vite më parë. Me të dëbuarit(poezi). Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. Vdes:6 gusht. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. 1973-Vjersha(libra me poezi).-pas L.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë. Shkollimi:fillorë në Plavë. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. “Kushtrimi”.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. II. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. Sharaxhinjtë (poezi). në te cilin punon Afërdita.në roman shpreh optimizmin. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë.injoranca.Plavë. 77 . 1941 prill.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.1993. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.dëshira për pavarsi dhe liri. 1981-Brigjet(libra me poezi). 1966-Dita e re(libra me poezi). Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. Vjershat: “Okupacioni”.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron). Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. 1971-Avsha Ada(libra me poezi).II.

“Butrinti”. Këto vjersha. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.sociale. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” .19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. Vjersh : “Nata në Madrid”.italiane etj). “Muzgu në qytet” etj. “Dashuria ime” etj. Lirika peisazhiste Sipas tij. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. Psh.lokale nate etj.realismus që dmth.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”. “Në natyrë”.sepse e vërteta është preokupim kryesor.bordello. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.refleksive etj. “Kukës i ri” . Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar.vërtetësi.Vjershat: “Ashtë ditë”.bjeshkëve etj.të cilët kanë probleme të shumta sociale. “Porosia e nanes”. “Atdheut”. “Edhe na njerëz jemi”. “Shqiptari këndon”.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. Realizëm rrjedh nga lat.realitet. “Avsha Ada” etj.historike.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.rrugica. “Vejume” .rrugaçë.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.angleze.gjermane.lumenjve. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. Veprat: “Mbramja”.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore.franceze. Panoramë e letërsisë moderne botërore. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.brengave të njerëzit e varfër.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. 78 .

Këtu rrefehet për babanë fatkeq.Turgenjevi etj.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.Floberi. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.boton :Lëkura prej shagreni.digresionet lirike(Gogoli).boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .ushtarake dhe fshatare 2. Në këtë fazë krijojnë vëll.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”. 79 .Fajdexhiu Gobsek.zgjat 10 vite. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.parisiene. Shumë voluminoze.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).stërvitet në fushën e magjisë së artit .Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to. Realizmi i lartë.komentet moralizuese(Balzaku).Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.të moralit etj 3.Gorki.babai bir i fshatarve.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .Thekeri. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.të fesë.Evgjeni Grande..strukturë solide me 2500 personazhe.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.Kolonel Shaberi.politike.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.provinciale.

“Edukimi ndjenjave (roman) .pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).1880.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . . Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .1841 në Paris studimet për drejtësi .“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.Francë Familja:babai kirurg .tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.novelën filozofike “Smarth”. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.mesjetën dhe periudhën moderne.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios . 1862 .Në qendër të romanit është Frederik Moroja.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme. -1839 librin e parë .ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.Ruan .

tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.shkon në kishë.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.e ëma e shkolluar. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur. 81 .shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.por të dy i a kthejnë shpinën.Ema bëhet e dëgjueshme .nënë dhe bashkëshorte e mirë.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855). Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.mizor.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.vritet në rrethana të panjohura.

ndjeshmërinë.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.inelektualët të poshtëruar e të fyer.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm . Te romanet nuk ka peisazhe.Raskolnikovi mendon 82 .epileptik naiv.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin. I urren maniret libreske dhe shablonet.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima. 1866-“Krimi e ndëshkimi”. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.politikë.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.shërbëtori Smerdjakov.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.kurse interieret të errëta.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .të varfëra siç janë banesat.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.heroi i romanit është princ Mishkini. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.sinqeritetin.religjion dhe shkencë.”Idioti”.

nevojën për rend dhe për aventurë.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.me zymtësi.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.ai i penduar dhe i përulur thellë .viziton kishë. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm. Arti romantik(kritika letrare).Bruksel.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. 83 .botuar pas vdekjes). I përcjellur me ndjenjë vetmie.kur ishte 7vjeç.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. Ditar intim(shënime letrare). Familja:babai tij vdes. 1869-Splini i Parisit(proza poetike.1821.Paris.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.mallkim dhe me përbuzje. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.gjë që e pikëllon shumë.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.i këndon satanit.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.vepra është revoltë kundër borgjezisë. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten. Vdes: gusht 1867.Opikun.lëshohet në bohemi.Opiku. Bodëler është poet. Në planin e moralit. 15 mars 1866.kritik arti.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.madhërishmes dhe banales.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë). Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi. Botën e sheh me pesimizëm.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.eseist. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.

1851. Lindi: 9 gusht. Është krijuar nga një udhëtim në Indi.1828. e ngatërron dhe e ngujon poetin. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit).krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. e cila nuk e pranon. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.që skamja i ka hedhur rrugëve. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). Analiza e vjershës “Albatros”. Familje: vjetër fisnike. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.lë universitetin pa diplomuar.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. 84 .me vëllanë Nikollain.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.baltën.Përmban poezi të shkruara për qytetin.Jasnaja Poljana-Moskë.mbet jetim në moshën 9vjeçare.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. 1856-Rinia(novel).Astapovo. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.në qyt. Vdes:nëntor 1910.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. Me anë të metaforëve.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. Karriera tij fillon më 1852.hyn në luftë kundër pushtuesve. Veprat: 1852. 1847.

sepse hero kryesor paraqitet vet populli. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.Pjer Bezuhovi etj. Subjekti: Ana.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë . Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.kritik.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.Ellena Kurgini. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.tani bëhet histerike.i drejtë.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.sidomos të familjeve Bezuhov.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.Ptalon Karataevi. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos. Personazhët historikë(Napoleoni. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.por kapet nga armiqtë francezë.Rostov dhe Bollkonski.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Pjer Bezuhovi.besnike dhe e mençur.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të. II – jep skena të kryeqytetit.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.një grua e arsyeshme.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë. Tema:martesa e Anës me Kareninin.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij. Në vepër nuk ka personazh kryesor. 85 . Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.naiv i urtë.

pastaj jeton edhe në Romë Paris. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. ekzistencializmi. kaosin. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. franceze dhe italiane). 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. Vdiq: më 1941. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). atmosferës së zymtë shpirtërore. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). Modernistët preokupohen me të qenësishmen.Zyrih. ekspresionizmi. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. kubizmi. imazhizmi. dadaizmi. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). etj. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. Drejtimet e modernizmit: futurizmi.

Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit.B.(djali fiktiv). Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. tejambicioz. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur.XH. dhe L. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. Sipas veprimeve del një mediokër. lindja e një mikeshe. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative).B. me origjinë çifute L. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu.D. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. takimi me S. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. i butë dhe i ëmbël. farefisin. Është një krijesë e paditur. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Libri përfundon me monologun e Molit. ku edhe e takon L.B. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. Arrogant. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH.D. i ftoht dhe i pasigurt.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. 3 episode për rikthimin e S. Nga dëshira për të gjetur djalë L. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. Dedalusi-Telemaku. Leopol Blum: 38 vjeçar. babai me origjinë çifute nga Hungaria.B. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. Subjekti: agjenti tregtar.B..(babai fiktiv) takohet me S. II. shokët. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. Stefan Dedalus: 22 vjeçar.D. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. 3 episode për Stefan Dedalusin.me çka edhe përfundon ky libër. nëpër shtëpitë e veta. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). Kujton marrdhëniet e këqia me babain. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . baba dhe burrë i kujdesshëm. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”.

punon në një ent sigurimesh. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. : është një nëpunës banke . hetuesi. etj. avokati. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. heziton. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve.K. prifti. Sillet sikur ka humbur orientimin. tavane. arsyetimet për pafajsi. 88 . Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. . Personazhe të tjerë: gjyqtari.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. korridore. xhelatët. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. gjurmimet për fajin. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. si ta ndreq gabimet. Aktivitetet: 1908-1922. dhe e arrestojnë.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. Ato ende konsiderohen enigmatike. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Shkollimi: 1901. Jozef K. rojet. piktori. Gëzon respect në shoqëri. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. i pasigurt). etj. . 1906. komisari. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij).. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. xhaxhai. bankë. Duket se është krenar.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. ku ka gabuar.

Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore.Kinën. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Personazhet.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist).Afrikën.përshkrimi i kasollës së plakut.shprehje të thjeshta.luftën civile spanjolle. 3. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. Gjuha dhe Stili. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Ndahet në tre segmente përmbajtësore.një prozë me analiza të holla psikologjike.Luftën e Dytë Botërore. etj. në ujrat e rrymës së Golfit).ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime.Amerikën. peshkatarin e vogël Manolino. etj. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Vdiq: më 1961. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. 89 . 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. zhgënjim nga lufta).Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. i cili për 84 ditë ka peshkuar. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore.në pamje të parë duken të ftoht.zhgënjimit pas luftrave. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. Familja: intelektuale. Shëtit: Evropën.luftën greko-turke.bisedat e tyre. pa sukses. Subjekti: 1. ku mbisundon monologue i brendshëm.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. 2.

dramaturg.Santiago. 1939. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. thjeshtë për nga ligjërimi. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. para kufomës pi cigare dhe kafe. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. Kamy vë në pah situate jetësore. por ngusht i lidhur me detin. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. punon si dramaturg. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. punon si aktor dhe gazetar.vendoset në Paris ku punon si gazetar. sa qendron në Algjeri.është një plak fillikat vetëm. aktor. refuzon të shohë nënën për 90 .pas studimeve. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. eseist. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. Shkollimi: filloren në Balkar. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). pa pronë.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. gjimnazin në Algjer. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. nuk derdh as një pikë lot. përkthyes. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. kotet. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. i varfër. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik.

Po atë ditë Mërsoi. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. pejzazhet. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë.herë të fundit. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë.dashuria dhe martesa. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. etj. Është e ndërtuar nga imazhet. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë).pranon të vdes për të vërtetën”. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. ku njihet me Salvador Dalin. Rafael Albertin. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. kundërmimet e Andaluzisë. Familja: bujq të pasur.etj. Vdiq: më 19 gusht 1936. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. dhe nuk është xheloz. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. si një nga viktimat e para të fashizmit. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Arabët tërhiqen. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. 91 . nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. me pushkatim. por ky e gjuan katër herë me revole. Te ai shohim “historinë e një njeriu. legjendat dhe gojdhënat. Nuk synon karrierë. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . fjalën poetike popullore. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. ngjyrat. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji.i cili pa qenë hero. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. 1936. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. etj.

traditën spanjolle.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. tema nga përdithmëria. filozofia. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. etj. Oksford. i këndon qytetit. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. historike. labirinthin. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Motivet Argjentinase. Servantesin. psikologjike. parabol dhe ese. bashk me Beketin.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. amshimi. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Kembrixh. Vdiq: më 1986 në Gjenev. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Më të njohura janë esetë për Homerin. poetëve dhe filozofëve. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. gjithmonë duke i cekur burimet. Temat filozofike flasin për kozmosin. Londër. Floberin. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Aktivitetet: 1956. por me fillimin e viteve 30-ta. teologjia. kaosin. për prejardhjen e njeriut. etj. etj. Ligjëron në SHBA. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll.kozmosi. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. 1957. Trajtohen temat si: vdekja. Kafkën.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. etj. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. si poezia. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Prais. pavdekshmëria. historia. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. koha.

Polonin. 1971-Universiteti Kolumbia. Kartahen. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Shëtit: Parisin. 1958. Shkollimi: u shkollu në Barankia. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Nju Jork. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. Arritjet: 1982-çmimi Nobel.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. stili barok. Monologu i brendshëm. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. Bashkimin Sovjetik. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. e shpall doktor nderi. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. Vendin e kaplon 93 . Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. Bogota. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Çekosllovakinë. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. korrespondent i gazetës El Espektador. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. etj. 1959-Nju Jork/Meksikë.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo.

të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. mes reales dhe fantazisë. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. fantazitë e papërmbushura. vëllezër. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. mes së vërtetës dhe legjendës.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. të vrazhdë. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Derisa arrijmë në fund. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. me hidhërimet e tyre. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. 94 . Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. fëmijë. të prishur. shfrytëzimi.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. i cili me një qeverisje tiranike. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. si:Asim Vokshi. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. etj. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Përkundër mjerimit dhe urisë. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. etj. lulëzimi ekonomik. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. dinak. ndryshimet e gjeneratave. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Me ndihmën e disa shokëve. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Gjashtë breza. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. Vasil Shanto. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. fshati i tij i lindjes. mes misterit dhe ezoterizmit). Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë.

gjithmonë është optimist. temën e luftës dhe mjerimit. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë.faza para vitit 1937 dhe 2. “Ora”. plagosje. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. Punimet e para i boton në revistat “Java”. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. etj.flijohet për shokët e vet. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar.Vdiq: më 1992 në Tiranë. Pucelli: njeri praktik. episode aksionesh. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. ”Horizont”. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. “Demokratia”. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. faza pas vitit 1937. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. është trim. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. bombardime. dallohen: 1. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. ejt. heroizmi dhe solidariteti. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. luftimesh frontale. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. Paraqiten tabllo lufte. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . vrasje. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

Meteoriti i Kotvanit. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. Aty arrestohet si spiun. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. rrahja e nxënësve mes vete. momente të jetës në shkollë. Subjekti përfshihet brenda një vere. prozë. biseda me plakun. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. policë sekret. si dhe letërsi shkencore. përjetimi i parë seksual. vëllime tregimesh. 22 romane e novela. zënka me Sikun. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. hetuesi. 42 pjesë teatrale. 2. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. dhunimi i Kristinës. Ka humbur lidhjet me realitetin. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. indiferente dhe të pa interesuar. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. Histori e atyre që nuk janë. rrëfimet për xhindët. por 99 . vrasja e fshatarëve. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. vdekja e babait. kafshimi i vajzës nga qeni. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. lopa e Sofës. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. simpatia e parë. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. poezi. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Bashkpersonazhe janë: mjekët.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. 1. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. Hiqmetit. vetëdijësimi i personazhit. në fshat. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. sekretari. larja e vajzave në përrua. etj. gjykatës.Jeton dhe vepron në Tiranë. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. poshtërimi i qehajait. Ngjarja ndodh në Mars. shkrime politike.

ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. poema. novela. derisa ke fuqi dhe shpirt. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Përcillet nga kritika letrare. Tipike e “realizmit simbolik”. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. skenarë filmash. idetë. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. i uritur e i robëruar. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. mesazhet. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. fshatarit dhe studentit. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. malësorit dhe fusharakut. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . me ndjenja të zjarrta 100 . Devoll. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare.D. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja.. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari.guxon të arsyetojë. tregime. studioi letërsi në Shën Peterburg. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Shkollimi: filloren në vendlindje. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”.Periudha e tretë: Lufta e trojës. romane. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. drama. Tiranozauri: dramë filozofike. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Tiranozauri. i goditur e i pagjunjëzuar.B. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. 3. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote.

Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. I kompleksuar nga hakmarrja. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. por nuk e godet dhe zhgënjehet. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë.intelektuali. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë.luftëtari.atdhedashurie. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane.punëtori. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. të cilin e ruan për hakmarrje. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. hipokrizinë dhe servilizmin. Prej tij mësohet ta përdor topin. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. të cilin Mato e quan Agush. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. Herën e dytë. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . dhe vartësit të tij Demkës. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Është kohë lufte. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Auguston. 101 .

Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. Vdiq: më 1982 në Shkup.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. etj. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. studioi juridikun në Beograd në fillim. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. këngën. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. dhe aty-këtu. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Ndërtimi bëhet me nota të reales. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. të sociales. Dikur njeri me talent. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. me ngjyrime romantike të së kaluarës. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. pastaj e vazhdoi në Shkup. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Demka: është qesharak dhe i mjerë. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. njeriun. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. të përshkuara nga një notë intime erotike.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 .

Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. reportazhe. Prometeu . himnizuese. i këndon jetës intime. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. erotike . Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. Piramida . pra. ky humbës i madh . evropian e botëror. dhe duhet lexuar si alegori politike. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. 1. Kush e solli Doruntinën. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. të Gjirokastrës e të Prishtinës. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. tashmë i larguar nga poezia deklarative. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. studime. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. 2. 1. Piramida . por bindet nga kryeprifti Hemiunu. e i kthyer kah proza psiko-analitike. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. novela e tregime. Eskili.është roman me 17 kapituj. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. punëtorit. historik dhe 2. shkrime për fëmij. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. e angazhuar dhe hyjnizuese. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. egjiptianët). Prometeu . parasëgjithash shqiptar. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. Përbindëshi . 103 . “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. 2. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. Ura me tri harqe . Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. pjesë teatrale. aktual. E bija e Agamemnonit .ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. universal. fabrikave. por që porosia përcillet me alegori. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. lavdinë dhe bëmat e të parëve. dashurisë. etj. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Poezia e tij synon simbolin. pastaj ballkanik. është e drejtpërdrejtë. prozë-romane. ese. Përmes saj autori.është një skicë. uzinave. Në planin historik .

Me këtë rast 104 . 11. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Nëna digjet për ta parë doruntinën. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Komisioni i festës. Tri këngë për Kosovën . dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Pashallëqet e mëdha. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Kështjella .romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. konfliktet. 5.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. 7. III. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. e shalon kalin. si besa në tragjedinë Orestia.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). Eskil. ky humbës i madh . rivaliteti. si komb dhe si qenie njerëzore. Tri këngë për Kosovën.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. 10. 9. Konstandini i mbetet besnik fjalës.është triptik novelistik i Kadaresë. II.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. 8. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Hankonatët. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Vihet në dukje zelli. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. 6.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. ndonëse i vdekur. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Përbindëshi . Kështjella. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. Sjellësi i fatkeqësisë. 4. vdekjes së saj dhe të nënës. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman.ngrihet nga varri. si etnos.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. paragjykimet. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Komisioni i festës . Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. Kush e solli Doruntinën . Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. Në luftë vdesin të nëntë djemt. më 1830 në Manastir. Ngjarja vendoset në shekullin XV. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme.3. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Ura me tri harqe . Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës.

Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. 105 .në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. gjoja për të festuar amnistinë. 16. si viktimë e kanunit. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. për ta gëzuar jetën.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Haxhiu përfundon misionin. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. Dosja H . 14. Prilli i thyer. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. Viti i mbrapshtë . Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. 17.ftoi 500 kryengritës. (30. Sjellësi i fatkeqësisë . Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Kap një periudhë më të re. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë.shkrimtarit Besian Vorpsi. Linja e parë flet për një malësor.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. 15. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. sidomos nënprefektin e zonës. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. 13. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. IV. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. 12. Gjorg Berisha. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Prilli i thyer .Nje arkitekt gjerman. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Viti i mbrapshtë. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Dosja H. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. apo u bë pre e ndonjë intrige politike.3) Klorësi me skifter . I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit.

i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Emblema e dikurshme . V. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. 19. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Koncert në fund të dimrit . Krushqit janë të ngrirë. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Nga një dhjetor në tjetrin. Muzgu i perëndive të stepës.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Pesha e kryqit. Pasardhësi. Kronikë në gur. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Dasma. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe).roman me temë aktuale. 106 . Ftesë në studio. Lëkura e daulles . para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . VI. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Emblema e dikurshme. politike. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. vrasjet. Dasma . Koncert në fund të dimrit. Muzgu i perëndive të stepës . Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Shkaba. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. 24.18. Kronikë në gur . 20. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. 26. Lëkura e daulles. 27. arrestimet. Ikja e shtërkut. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Lulet e ftohta të marsit. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale.Kadare duke folur për Migjenin . vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. Dimri i madh . si përkthyes në Moskë. 25. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Nëntori i një kryeqyteti . 21. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. burgosjet. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. përballë pasqyrës së një gruaje. 23. Hija. ekonomike.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Ndodhet në një udhëkryq. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. 22. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Nëntori i një kryeqyteti.

31.roman kushtuar Lasgush Poradecit. frengë.përballë pasqyrës së një gruaje .roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. Jeta. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut .roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. ku janë mbledhur “të rënët”. Jeta. shqiptar e universal. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. Dialogjet janë të gjalla. (30.përmbledhje me 32 vjersh. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. 33. rumunë. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. 37.2) Ikja e shtërkut . 35. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve.dy formave të jetës. rusë.28. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. Ikja e shtërkut. pa përjashtuar edhe veten. Mbi episodin e kreshnikëve.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. Në roman ndeshen diktatori me poetin. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. 34. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. Përballë tyre qëndron prostitute. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Lulet e ftohta të marsit . 38. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon.”të zbriturit” 29. pasardhës i Enver Hoxhës. humor të zi e tragjizëm. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. levë e PPSh deri më 1990. Shkaba . Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. ”të rrëzuarit”. 32. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. (30. VII. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist.përballë pasqyrës së një gruaje. 36. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. Romani është përshkruar me groteskë. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . disa përkthime nga autorë grekë. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. Ftesë në studio . Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. realizëm magjik ballkanas. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. Është vazhdim i Ftesë më studio.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Nga një dhjetor në tjetrin . Pasardhësi . Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. 30. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. kinezë.

ku i presin vendësit mikpritës. sa më shumë njef popullin shqiptar. Aktivitetet: gazetar. por ngjet e kundërta. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Pashku nuk e lufton mitin. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike.humorit të zi dhe groteskës). Shkollimi: filloren në vendlindje. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. Prizren. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar.njëzet vjetëve paqe. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. Ka shkruar tregime. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. vëllezrit. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. por e afirmon dhe krijon mite të reja. Gjykimeve të tij për shqiptarët. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. traditat dhe zakonet e tyre. por edhe baballarët. Vjen në Shqipëri me krenari. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. një roman dhe dy drama. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. Analizë e romanit “Oh” 108 . Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. nënat. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. por s‟del asnjëherë. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. përmendet shpesh. të mesmen në Prishtinë. në Rilindje. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë.

është kredhur në mendime. Rugovë. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. apo antiroman. vrasjes. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. drama. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. skenarë filmash. Luluan dhe Lulanin. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. Romani është i shkruar në vetën e parë. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. e vëllavrasjes. shpifjeve. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. I pari është në agoni. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). lidhja syzheore. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. i dyti i dehur dhe i treti lucid. proza. në dhomën e errët. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Subjekti: Njeriu i vetmuar. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . këndvështrimi i fiksuar i autorit.

duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. ta zgjojë ndërgjegjen. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. atdhetare dhe refleksive. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. e cila tregon ngjarjen. pikërisht i biri. që kishte rënë në luftë. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. dashuri kjo 110 . port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Njëra palë e Gjinit. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. pra varr i qyqes. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. Shpendi. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Mirëpo. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. një malësor Rugovas. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Askush nuk e di se cilat të kujt janë.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Te romani “Karvani i bardhë”. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. me Shpendin. e veçanërisht atij shqiptar. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. urtinë njerëzore për paqe. tjetra e gjermanit.

Lum Lumi . kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. i punës. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Sampo 2. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Torzo. problemi social. II. Thirrje. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Përpunon tri fusha tematike. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. Lum Lumi. etj. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Credo. Folja. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. Sampo.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Dhimbë e bukur. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Bëhet fjalë për tre. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. minjtë. por trashëgim nga lashtësia. Shamijat e përshëndetjeve. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. I. gjarpërinjtë. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës.përmbledhje me poezi.shesin fatin e kombit. i cili me vete sjell dhunë. Drejtpeshimi. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. kameleonët. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. 111 . Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik.). të zhdukur. ushujzat e larot e tyre. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës.

Ishulli Aabania.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Libri që nuk mbyllet. Të keqeno . Në bisht të sorrës. III. Objekt trajtimi janë fati. Buzëqeshje në kafaz.Të jetosh . drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Zari. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Burgu i hapur.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. Harakiri. e njeriut tonë në histori. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 .i kushtohet motivit të dashurisë.e kaluara jepet përballë të sotmes. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Fund i gëzuar . Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . krenaria. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Fund i gëzuar. Dielli i zi. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. të birin. Ky është edhe një qortim i prindit.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful