• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Personazhet: Skënderbeu. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468.pamje ideale. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Shkodër ( sipas dok. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. Ndahet në 13 libra ose kaptina. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. në noterin e Padovës. fjalime të gjata. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. dialogje të palëve luftuese. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Dibër dhe Itali. intelektual.renegat shqiptar.armiq. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Ali Pasha.ushtarak dhe me portrete si etik. Ballaban Pasha . 4 . mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. përskrime të natyrës dhe personazheve. ka kultura të huaja. 1461. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. sulltan Murati II. psikologjik. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. më 1450 me sultan Muratin e II. Barleti njeh lufra të drejta. 1451). pastaj me Mustafa Pashën. dhe nga një testament I vitit 1501). Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Barleti njeh lufra të drejta. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Mustafa Pasha.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. Mehmeti i II . në Krujë. të mesmet në Venedik. afër Dibrës).

1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit.organizimin e kryengritjeve. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. italiane dhe sërbe. Obod dhe më I besueshëm Venedik. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Zamputi thotë se ishte komplot). Shkollimi: rrethin familjar. Sipas E. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. Gur të Bardhë të Matit. Tema: vargje nga bibila. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. ndërsa I. Tivar. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. botoi 4 vepra. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. 5 . nuk pati sukses. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. 1618 në Romë. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari).sh. për vendlindjen. pa kopertinë. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. Shkodër. Aktivitetet: meshtar i një kishe. Gjuha është gegërishte arkaike.

1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. 2. Romë 1621. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Romë 1618. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë.KRIJIMTARIA LETRARE 1. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. Familja: e shquar e Bardhajve. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. 1635 kreu studimet. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. 2. motivin e vajeve. Doktrina e kërshtenë. Budi ka shkruar 3 200 vargje. Romë 1635. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. 4.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. KRIJIMTARIA LETRARE 1.Kaini vret Abelin. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. Biblike. 3. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Personale. 2. Romë 1621. Kombëtar.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. Kallmet të Zadrimës. Shkollimi: mësimet e para në familje. Religjioz . 6 . Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). VII. Vdiq:1643. 1628 në Loreto. Poezitë janë me motive: 1.

Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. ab. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Becikemit. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. strofa tetëvargjëshe. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. 7 . -Krijimi I Rrozullimit. kthehet në Shkup më 1683. me rimën ab. cc. 2. dhe me urdhrin e Papës. dhjetor. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. Origjinën e familjes së Kastriotëve. Ai shënon emrat në të pashquar. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. turqisht. Shkollimi:mësimet e para në familje. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . 1685. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. 1682 strehohet në Dubrovnik. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). italisht. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Përdori alfabetin e paraardhësve. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. Vdiq:1689. Ka 2544 fjalë. foljet në paskajore. Padovë. ab. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. lidhëzat. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Ndahet në 2 pjesë: 1. Të primtë përpara letërarit. shqip. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. Prishtinë. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. ndajfoljet. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. 113 proverba dhe 2 biseda.

KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”.nëna e Krishtit. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. i jep sisë. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. e lidhë. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. Romë. Pashtrikun etj. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. e shtrëngon në kraharor. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. ndërtimin fizik dhe psikik. e quan pëllumb. 2. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. Përmend toponime si Prizrenin. Aktivitetet: 1751. për fëmijërin e tij. vepron sit ë gjitha nënëat.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. nuk kujdeset për të. e lëmon. fshatare dhe grua e rëndomtë. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. e zgjidhë.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati).Mbusat. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. e puthë. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. Flitet për Shën Mërinë. 8 . Vdiq:1788. nuk i jep sosë. edhe për vendimin që të martirizohet. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. e mban në duar. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. e cila dallon nga personazhi biblik. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. poetike. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. nënën e tij. i do shokët dhe e duan. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente.

Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. Gratë e va. “ Mevludi” etj. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. mevlude. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. elife. kasidet. myftiu. gazelet. 1749 2. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. nostalgji. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. përmbledhje poezish “Mexhnua”. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. karakterit për të fituar para. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet.të varfërit (servilët. Shkollimi:medresen në lindje. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. divanet. jofetare si: poemat. Munafiku. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. myderrisi. Ka përdorur metaforën. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. hipokrizia etj. klerikët (i pari i fesë. social dhe fetar. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). sahanlëpirësit. Gjerdeku i vashës. veçmas distihët e katrenat. krahasime. epitete. paskrupulliteti. moral-estetik. patriotizëm . humored. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. satirat. Trahani. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. XIX. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. zejtarët) 2. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. Vendi i ngjarjes: fshat. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. moralit. Temë fetare: 1. XVIII gjatë tërë shek. Bahti im. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Starje të Kolonjës. kyrët e vaizët) 3. 1. tregtarët. “ilahi”. feudalët (mbreti. apo dituria. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. 9 .Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. mundqarët. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti.vezirët. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). Përdorën gjuhën shqipe. pashallarët.

10 . hokabaza.Zaptimi i Misolongut Poema: . Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim .Erveheja. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. pijanece. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal.Bekriu . puna sakrifica. Jofetare: Poezitë: . kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Konispol. bëhet mjek i syve. edhe atë 12 muaj në vit. Vdiq:1844. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. e të sëmurë. në Kairo studioi. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. trahanin. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Shkollimi: medresen në Konispol. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo.cvlitëse. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782.Gurbetlinjtë .intelegjenca. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Gjirokastër . 1818-1820 . Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. merret me krijimtari përkthyese. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale).Jusufi e Zylejhaja. rrënuese. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. Konispol.

Mitologji. 11 . sumere-asiro-babilonase. heroike Teogonike. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. Të tillë janë: Gilgameshi.gjysëmperëndi. Kjo let.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme.popull indoevropian.sh. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore.e. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore.nga India e Irani. Rrëfimi për përmbytjen etj. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. sot të zbuluar afër Bagdadit. ka qenë i zhvilluar edhe epi.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. është degë e shkencës mb letërsinë. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. romake. Sumerët. sumero-asiro-babilonase. P. kineze. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. Kult. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. Çdo popull ka mitet e tyre p. Botërore.r. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p.e.flasin për historinë e perëndive. indiane. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. prandaj kjo let.sh: të faraonëve. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. Kozmogonike. Heroike. lufton kundër Humbabës. Epi për Lugalbandën. kozmogonike. greke. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. është me përmbajtje religjioze dhe laike. vepra që shquhen me idetë.r . Miti dhe Mitologjia Mitet. ndryshe quhet let.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. shqiptare etj.

gjyshi i tij Utnapishtimi. jo të luftës dhe të guximit. 12 . veçmas i mundonte të rinjt.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. XVIII p.r. dhe mbret i saj. Këta dy luftuan kundër një të keqe. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. dhe e kupton tmerrin që e pret. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. aty nga shek. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë.të 7 dha urdhër për ta varrosur.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. Tregimet për Gilgameshin. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). Bisedon me hijen e tij. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. Themelues i Urukut. por nuk I dihet autori. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. Humbabës. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. Krijues i një mbretërie të pasur. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. Atij i mbeti vetëm një shpresë. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. XXII deri në shek.e. se edhe ai një sit duhej të vdiste. nuk i linte të bashkohen. por me përmasa shqetësuese. ai ia tregon një bari në fund të detit.se njeriu është i vdekshëm. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. vdekja e Enkidujit. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme.

Hektori (sypatremburi.e. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. IX p. i vë themelet e let. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise.grauja e tij Andromaka). i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Kryepersonazh i Iliadës është Akili.r dhe shek. me ndihmën e perëndeshës Athina. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike.r. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. Hektori lufton me Ajaksin. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori.e. në bazë të alfabetit grek. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. 13 . me grekët dhe kundër tyre. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit .Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p.e. fituesi e merr Helenën. Parisin e shpëton Afërdita. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Parisi në duel me Menelaun. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Me këngën XXIV. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit.700 vargje e ndarë në 24 libra. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). e shpëton Apoloni. Greke. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Subjekti: Shkaktar i luftës. i biri i mbretit Priam.

Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. Agamenonin. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. është burrë e prind i kujdesshëm. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. zoti i detit. Akili. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. paraqitet pak më i kompletuar. ku ndikojnëe edhe perënditë. Posejdoni. Odiseu. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Akilin. takohet me Telemakun birin e tij.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt.gjithashtu hero i madh. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. 14 . pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. ku aty mbyti të gjithë mësitët. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Hektori. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. Biri i Odiseut. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. përfaqëson njeriun e kohës. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë.gruaja e Hektorit. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Penelopa. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Andromaka.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës.hero i madh i epikës greke. në anën e Trojës. shumë mësitë e duan dorën e saj. me karakter të fortë. Agamenoni.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër.

Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. Përbëhet: 1katren. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. e cila thotë: .Safo njihet si poete e epitalmeve. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. epiteti. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. fytyrë hyjnore. të cilin e krijoi Afërdita. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. të virgjëreshës. shtëpia e shërbtorëve të muzave. Bijë e një aristokrati.Me epitet si : Afërdita e amshuar. kishte një vajzë. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. jetoi në shek. kërkon shpëtim nga Hymena . në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. o hyjneshë e madhe. kishte formuar shoqatën e femrave. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. KORI II Me motiv autonimik. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . 15 . ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. i pafat‟‟. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. ngjarja mbaroi tagjikisht. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin.. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. të cilën e quantë. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). të cilën e lëndon moralisht..e. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. Largohet nga Lesbosi për në Sicili.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. vargun e 4 në 5rrokësh. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. hyjneshë e madhe. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli.r. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. VI p. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. u martua me një aristokrat. të një vajze të pamartuar. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh.

. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. Tragjeditë e para. njihet . Orestina”. V-Ivp. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. ku merr pjesë edhe vet.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit.gjeni i tragjedisë”. i largohet legjendave. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. tragjedia e parë Persët. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës.e. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . shkon në Sicili.r me prejardhje aristokrate. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb.e.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. për nga vlerat . ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. 525 p.. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset.Eskili Fazën e let. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. biri i Darit. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. Një ditë duke ndenjurnë fushë. dhe kështu vdes Eskili. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 .e. vdes në vitin 456 p. Korifeu. VII-VI p. Dari flet për humbje të mdha. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. por mbështeti demokracinë. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren.e. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura..baba i tragjedisë”. në moshën 40 vjeçare. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. ndërsa kori këndontë këngë lirike. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit.

Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. Komodia. fjala komedi nga gre. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Zeusi e angazhoi Hefesin.r në moshë të re La një numër të madh komedish. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. zbuti kafshët etj. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p.e. ndërsa komedia nga këngët follike. shoqërore e kulturore. Prometeu lidhet për shkëmbi.e.Kleonit. perëndinë e zjarrit. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. sot njohim 11 prej tyre.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . Vdiq në vitin 388 p. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. të birin. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. prej 44-50. të dëgjojnë.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. që të mos zhduk racën njerëzore. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. Subjekti. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë).

Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. në atë klasore. fillon në mesin e shek. zhvillohet nëpër dia periudha. b) Periudha e shekullit të parë të let. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. zhvillohen himnet e kultit. në kohën e helenizmit të let. II. me fytyra të mbuluara. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. Posejdoni. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 .r . konsiderohet si Homeri romak. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme.e. ku secili mbrohet me kundërargumente. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. dueli përfundon me fitore të Eskilit. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. republikane që arrin derin në vitin 30 p.llogaritet si histogra e orator. të fundit të republikës. c) Periudha e shek. III p. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. Tema: Problemin e kritikës letrare. këngët e vajeve. Herakliti.r vazhdon deri më 476 p. Eniusin nga Kalabria italo-grek. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. III. fjalët e urta etj. romake. Letërsia romake. shkroi 6 komedi dhe Katoni. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. këngët triumfale. konsiderohet si vazhdim i let. por edhe poetin e varfur. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. II deri në vitet 30 p. greke. epokën e let. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. romake. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. në atë skllavopronare. mbretërore që fillon nga vitet 30 p.e.e. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. të heshtur. në rolin e gjykatësit. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let.e.e. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. gojëprishur e çalamnë. me rrecka. Let. Tribali. Koha kur formohet polisi antik.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës.r .r . Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. zhvillohet deri në mesin e shek.

elegjive retorike et. Juvenalisatirist. paraqitet publicistika. romake kalon në letërsi romake mesjetare.e. Aula Geli. Marciali-me epigramet. Letra miqve. koha kur sundon Augusti.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Horaci. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . prej viteve 30 p. Nga shek. Ovidi-poeti elegjiak. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë.e. romake.satiristi më i madh i kësaj periudhe. G Gjat shek. V let. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Atika etj. c) Letërsia e vonë romake. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Punoi si avokat. këndoheshin këngë për dashurinë. kur shkatërrohet perandoria romake.e. Nga një familje e qytetarëve të lirë. Kuintiliani-retorist. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Tibuli-poet i dashurisë.e. Fedriefabulist.Italia Veriore. Tit Livi orator e moralist. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). dhe filloi të merret me poezi. Katuli. . por për shkaqe objektive e la . Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Më të njohur janë: Petronie-prozator.poet i shquar i epigrameve. zhvillohet nga shek. Vdiq në vitin 90 p. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. Apuli etj.r deri në vitin 14 e. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. II e deri në shek V. apo më të shkurtra. I deri në shek II. Plini i Ri-orator produktiv.r.r në Mantue.retorika.

Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. Eneu e merr rolin e Akilit. gruan e Hektori. bie nga shkëmbi. Sicili e Romë. blegtoria dhe bletoria. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Butrint. Eneu bën dyluftim me Turin. kur Eneu lufton kundër Mezencit. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. Rrugës për Sicili. Këtë qytet e krijoi Didona. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit.depërton në botën e nëndheshme. Eneu zbretë edhe në Kumë. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. i cili vritet. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. lufton kundër Mezencit. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. e takon Didonën. të cilës ia kishin vrarë burrin. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. Sicili.talike. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija.Iliadës. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. në prani të elementeve mitologjike 20 . Didona bën vetvrasje. ashtu si Hektori nga Akili. pemtaria me vreshtarinë.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. takohet me të atin Ankizi. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. ajo si flet. grua mjaft energjike.

Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës ..popullor... ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.përpilimi i platformës së qartë.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 ...Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë . .politik dhe kombëtar. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek. për mjerimin politik.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .Këtu përkundër që u fuqizuan . si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.Ajo ekzistoi 3 vjet. Bullgarisë dhe Greqisë.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902..Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike..Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës. nuk ka kulturë.kulturor..gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë..Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.Kjo letërsi fillon me poemën .Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe . për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik..poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si . shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878). Perandoria Osmane .kultura. poemën Këngët e Milosaos. shkruar 1846. Sërbisë . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave. vetëdija e ulët kombëtare.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë ..ekonomik..MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .

Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Napoli 2.Papa K..më1834 . në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Negovani.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri . ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.në Egjipt dhe në Sofje. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit. 1872 2.Poema liriko-epike Këngë e Milosaos ..pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.u dënua me gjashtë muaj burg.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.më 1883 J.Vreto.përmbajtje. peizazhiste.Kombi shqiptar‟‟.VEPRA POETIKE 1.erotike .D. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.VEPRA DRAMATIKE 1.shoqërore..i kundërvihen realitetit.Flamuri i Arbërit‟‟ .Vasa .më 1897 A.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX..I stambollit i shoqërisë .Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .pasi u lirua ishte shum i varfër.fetare .de Rada në Kozencë nxorri revistën .Rada me titull Arbëresh i Italisë .më 1888 .filloi të mbledhë këngë popullore.Konica nxorri revistën Albania. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.në Pdhanë(1638).Gj..rrah tema filozofike. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.tragjedi 1846 22 ..M.Poema epike Skanderbeku i pafan .u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.kolgjin e kreu më 1883.Bashkimi‟‟ . romantikë europian dhe italian.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.pastaj në Kolonjë . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.në Blinisht(1639).Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.Qiriazi-Dako.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe . 1839.Lorekio në Itali nxorri revistën .Kemi përdorim të alfabeteve si . I shoqërisë .Poema epiko-lirike Serafina Topia .lëvizja nuk pati sukses. figuracion dhe metrikë nga folklori.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.Më 1848 J.Qemaili etj.S.Napoli .DE.më1888 në Bukuresht nga N.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos. P.RADA 1.Numidët .Më tepër spceifizohet poezia lirike.së lavdishme.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Logoreci. 3. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.1836.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.I.Naço revista Shqiptari. J.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.Qiriazi..Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.më 1897 F. Pogradec.Lexoi shkrimtarë antik .

kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . turkun .Radavani është antitezë e Bozdarit. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.tragjedi 1891 3. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës .2.e torturon veten.është dashnoe e zjarrtë. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. dashuri ideale naj femrës .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.vajton buzë detit. gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .1866 3. ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. 1902.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.1861 2.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. 1894 4. dashnori i parë i Serafinës .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .Serafina . te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .Testamenti politik . pasi e vret një turk . për hir të dashurisë ndaj atdheut.Rapsodi e një poemi arbëresh . sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . 1898-1899 5. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .përballon ndarjen nga dashuria e parë. bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .ka dashuri konstante ndaj atdheut . Serafina është romantike .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . më vonë kthehet .VEPRA SHKENCORE 1. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.Sofonizma. 23 .Parimet e estetikës.ëndrrat vajzërore. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . Bozdari . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.Autobiologjia .Tema është romantike . Serafinës dhe Bozdarit. largohet nga atdheu . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët.

drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.Shtohet galeria e femrave .Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate. si Krujë .Vantisana princeshë turke . fabula . satira .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. gramatikë .XV.Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . kishte krizë materiale . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .Goneta një femër e dhembshme.dukuritë shoqërore-morale) . Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.Elbasan .Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar. tragjiken e kohës së Skëndërbeut . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare. ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim. 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.Shkodër . Kozencë 1894.Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.De Rada pasqyron të madhërishmen .. shkencë . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) .Dibër . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . poashtu mblodhi këngë popullore.Il Canzionere albanese‟‟.Himarë etj.Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. Mirditë.

Malia 4. Fjalor italisht-shqip 7.. I burgosuri politik .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Drama:Sofia.1850 4.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Ushtari shqiptar. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Kolluqi e Serafina.. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.përtacinë.Melodrama:Pjetër Shtertori.Miloshini. 1858 5..Përmbledhje e lutjeve .Poema . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .botuar më 1848.poemë. italisht .hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe . Gërsheton idetë romantike si . vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .ndërtim të konflikteve.italisht..Drama .Virgjeria.. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.italisht 2. mirkuptimi në mes njerëzve.Poema .burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .Gërsheton edhe idetë demokratike si .Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Përmbledhja poetike.Novela:Panaino e Delia.dialog të gjallë.Bija e mallkuar‟‟ italisht ..Romane:Sofia Kominiate .Poema .llafosjen.Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.1. këngëve liturgjike .Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve. arratisja .shqip..dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.R 3.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J. jeta e të burgosurit .Miloshini e Pjetër Shini.poemë .Guidhja e Kusari 3. gënjeshtrën. Mënyra e botimit:Pjesërishtë . takimi me të birin .Romani .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige. koprracinë. Përralla nga Ezopi 6.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.D.

Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .ritet familjare.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.e sinqertë. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ. Të ndërfutura:këngët .Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. traditat.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin. vallet .agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. bareshave. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 . 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.e çiltër.xheloz.besnike) Miriani .Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.intrigant. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina). 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës). Personazhet:kanë tipare romantike Emira .Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.Miriani shqetësohet tepër.blegtorëve.i dashuri i Emirës Gjergji .

pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit.Burgimi im‟‟. Veprat e Pashko Vasës janë : 1. frengjisht 5. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim. 7...II.vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut ...frëngjisht. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .Pashko Vasa .. 6. poshtërimi familjar ..pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve ..(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik . së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin . frazeologjisë .Vëllimi i poezive .Mori Shqypni . degradimi e turpi.. Tema : universale . E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit).figuracionit/ 3.italisht .Romani autobiografik . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran). Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.III.Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. i strofës .Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .Bardha e Temalit‟‟(1890). për atdhetarizmin . Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) . e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare. për problematika.. përçarja kombëtare dhe fetare .MORI SHQYPNI .Poezia . Vretuan etj.Trëndafila e gjemba‟‟.Romani .Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. Vepra I. Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës .IV . sundimin mbretëror .

Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. i martuari me Bardhën. Pashai i Shkodrës . Luli . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh . Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë). Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës . Drandja .. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha .ANALIZA E ROMANIT .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti .Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. për zakonet). Osman Pasha ..prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi.Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. Jak Kola.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën.por në linja të kundërta.

Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut)..Të zezat tona‟‟ 1870 4. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Përmbledhja .nisen në luftë për.Topografia e Palac Adrianos .Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F..Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore .Poezia e gjatë .zulm e varr‟‟.dashurohet në e parë . Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave..Disa poezi‟‟ 1847 2.Poema romantike .BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Poema .. 29 . Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe. 1.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2. 2.dashurohet në e parë.Veprat letrare 1.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3.. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Vepra shkencore : 1. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.Në Palermo kreu edhe drejtësinë. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.

Zulm e Varr‟‟.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .Lufta e Valkalit‟‟. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Mara – e dashuruara në Nikun ..mbirja e pemës.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore .zakonet.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut . zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij.Kur u kthye jetoi si një i varfër.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut.. 30 . në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes . Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën . me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike. Aktivitetet: 1848.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet ..Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . folklorin.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . Zefi vizitoi Brazilin .Lufta që përmendet është .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë.

Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke.shkruar 1860 .Për lirinë e venetisë‟‟.Ditari‟‟. poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan . ish në moshë 16 vjeçare. ..Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë. optimizmin . akuza nda padrejtësisë etj..Zotit‟‟ . të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. flet për ata si Xhavella . dashuri ndaj atdheut të të parëve .Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian.flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . 1898 – botoi vjershën . në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.Rrotullupë‟‟(vrull) .Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun.Zonjës Elena Gjikë‟‟ . .na la pa mëmëdhe‟‟.Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare .botuar 1860 . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik. 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe .Për lirinë e Venetisë‟‟. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. 1860 – shkroi poezinë e parë ..vatra na thërret‟‟. në Buenos Ajres .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve ..... siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon. luftë që e kish pritur gjatë kohë ..Rrotullupë‟‟. Për vdekjen e Pjetër Irjanit. 1883 – botoi përmbledhjen .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit. 31 .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.. .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve..Ushtari i kthyer‟‟. . .Detari‟‟ .Flamuri për të është sikur nusja. flet për fatin e atdheut. me pozitën e saj .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟. Bubullima . .Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .. 1893 – botoi baladën në italisht . sidomos me formimin e saj intelektual ..Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë. .. këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët .për të ardhmen e arbëreshëve etj. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . 1897 – botoi poezinë . protesta . gëzimin ... 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. flet për luftën çlirimtare të Venedikut .

ky kontakt ralizohet në kishë . Për sa i përket dihotomisë së parë .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .Zosimea‟‟. psherëtima . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. trauma . gjimanz mësoheshin frengjishtja . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .vetmi . lind në kontaktin e parë .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit .Kthehet dhe punësohet në Berat .N. kontaktin e parë . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . me një vazhdim deri në finale .Dashuria e Serembes është dihotomike . me helme. anglishtja e italishtja. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. Sarandë .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . poeti e paraqet portretin e vajzës .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. Viziton 32 ... vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. bir i Halit dhe Emine Frashërit. në kontraste si gaz-vaj. greqishtja e vjetër . dhembje . 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .Kujtim‟‟.ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore.Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij .gaz-psherëtima. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . dhe me një përfundim të hidhur .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet ...Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. lektisje . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.

Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët. .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike..1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.. Korça .Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu ..Shpreh‟‟.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj. Për se? Gjuha jonë .(arsimimi).Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.Gjuha jonë‟‟.vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë. filozofia . erotika .Shkruar në gjuhë të huaj. Poezitë me motive atdhetare janë: .atdheu‟‟.. .atdheu‟‟.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.përkrenaren e Skenderbeut .Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike..Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.atdhe‟‟ . ..Prej 1886 do të botojë në shqip.Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi . 33 ..Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare. .Shqipëria‟‟. historia .1884.Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit. Tradhtarët. .Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.1887. ..si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin ..Dituria‟‟.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.Tema . Shpreh .Ai beson se .poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve.Drita‟‟ më vonë u quajtë .nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë..shkruar në shqip. Shqipëria ..Për se?‟‟.. .Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën...Motivi i kësaj poezie është i ri .Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.

ska asgjë të përjetshme .Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare.vendin . .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore. tradhtarët e pabesë. faqet. shtërpari . plaga .Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). Poemat me motive atdhetare janë: . lektisja . pamja e fytyrës. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . shpreh botën intime të Naimit. gojëdhënat .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟. pemëtarinë . fushat pjellore .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si . sytë . për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .Gërshetohet miti . Anatema e kësaj poezie është .Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .Për Naimin ka rëndësi . bimësinë .Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Poema është një epope për Skenderbeun. pulpat . viktimizimi sesa gëzimi. stopani . baresha me llërët e përveshur . balli . identitetin.Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria... se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.Bujqësia ka të bëjë me bujkun .Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.lutjet . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. botës psikike . loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.. humanizmi dhe fizikumi. kraharori .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje. qëpallat . emrat e popujve etj. .Bukë e mëmëdheut zëntë .lumturia që sjell dashuria e kontaktit.. atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .kënaqësia.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht..Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare..Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen. llërët .kohën.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).... këmbët .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria.balli-hënë. ..Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti.Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.Tema është historike.Bukuria‟‟.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.trupit .bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.apostrofë e madhe‟‟. toponimet . mallkimet... duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. flokët-dritë qiejsh).Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi .Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .. emrat e personazheve .jetë ideale‟‟. 34 .

pas të mirës vjen e keqja. pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.Fjalët e qiririt‟‟. ..Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit.Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . i dha mendjen .ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. ringjalljen e natyrës .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë..Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. lumi . pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij. pas ditës vjen nata . kaltëria .Filozofia e Naimit ka dy burime.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut .Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili .(sipas aspektit filozofik).Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë..Qershori‟‟. .sh pas dimrit vjen pranvera . ai impresionohet nga yjet .. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare.Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. bilbili .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. . me atë se bota është pa krye .(sipas aspektit poetik dhe personal). Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? . 2)Natyra dhe ligjet e saj. gëzimi-dëshpërimi .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm... .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. .temperamentit .. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟. humanistit dhe filozofit..Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. pa fund dhe pa anë. por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin.Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . 35 .Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. malet . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . fenomenet e funksionimit të natyrës . fushat . prirjeve .Filozofi‟‟.. reja . karakterit .Qielli‟‟. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. bukuria e qiellit . të folurit . emocionet .ka simbolikë të : krijuesit .Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte). arsyen. dëshira – dhuna .

Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850.Napoli.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.Libi.u internua për 1 vjet në Tripoli.Sicili. 1878-boton gaz.Pirruas etj. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .shqipe në Instituin Oriental.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë. 1900-profesor i gj. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme. Dhe let. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.antike në “Garibaldi”. 1890-diplomon në drejtësi.Stamboll. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.Teutës.Frashër. 36 .greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë. Në këtë traktat. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.të mesmen në gjim. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.projekton të ardhmen e Shqipërisë.veçoria gjuhësore faktet historike. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.studion let.Osmane dhe konferencën e Berlinit..Hora. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. 1874. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.emërohet docent i let.Kristoforidhi etj. 1871-shkon në Stamboll. Vdiq:1904.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.të mesmen dhe universitar të zhvilluar.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. Bashkë me P.

italisht). zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.gojëdhënën e Rozafës . 37 . Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X..TE DHEU I HUAJ’’ Poema .mendime.Versi(përmbledhje poetike. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili. Vdes:1927.. ritet fetare . për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi.Napoli. Rrethimin e Shkodrës. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh .Poemës i mungon subjekti.ndjenja etj. Skenderbeun . Mino(poemë lirikë).Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. ANALIZA E POEMËS .Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. 1900-Te dheu i huaj(poemë). Bushatasit . për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin .Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. Ali pashë Tepelenën . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili...Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi.italisht). 1901-Këngë popullore shqiptare. ritet familjare .Mesazhi i kësaj vepre është : . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). Këthimi(poemë). 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike).Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. gjithnjë e më pak respektohet traditat . 1894-Kënkat e luftës(poezi.Topinë . Gj.M.

. 1908. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.Poetët e mëdhenj të Italisë. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta. 1942-Fjalorth i ri. .a çilë kafazi‟‟.Shkodër.Shkodër).Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). shkruar në moshë 21 vjeçare.studiues i gjuhësisë folklorit. Vdes: 1937. 1937-Lirija(poemë.Me 38 .. Në rrafshin simbolik . 1884-47. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.Shkodër). Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.Vjenë).gramatikës. 1936-Dromca toponomastike. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.Shkodër.Shkodër).kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. 1932.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës . Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.Shkodër).Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. 1928 – Lissus (poemë.Leiden.. 1934-Shkollë e jetë(antologji. Njihet si poet.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë . 1939-Scodra(poemë..privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.historisë etj. Familje: të varfër.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.1930 – professor i shqipes në Shkodër.

rrëfana e paraqet atdheun e të parëve .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër..Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .Poema ska koncept kohor. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Nëna e kësaj vajze është Lokja.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken . lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .Trina-simbolizon rininë e papërjetuar.referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes..shpreh mallin e autorit për atdhe. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. martesa . zymbylat .pas dimrit vjen pranvera‟‟ .. Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm . lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit.Simbolika e kësaj ëndrre është .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim ...Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se ..bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit). Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. moliset . 2)Zoga dhe 3)Lokja.kthim në vendlindje‟‟.sh njohja e të rinjëve . zogjtë janë Zoga dhe i .(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror). .dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.jeta vazhdon‟‟.I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. 39 .I tretuni‟‟.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga.th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta. zgjoi i bletëve . kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . lufton për ekzistencën e familjes. në të dytën vendi ku ka mërguar . dallëndyshet . Zogën dhe nipin.Shfaqet përsëri natyra me bylbylat . ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .t.

Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë)..Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria . 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.Gjirokastër.i përkushtohet Lezhës .shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike. Vdes:1930.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Sheper të Zagorisë.(në tri tingëllimat e fundit).Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .. Familje: fshatare. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin . respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.. .ÇAJUPI Lindi: 1866. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore. 1893-kthehet në Kavallë..Kajro. 1919. 40 .Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se . Shkollimi: fillor në shkollë greke.Z. të mesmen në kolegj fetar.Stefani.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore.Aleksandri. .Në këtë vepër dominon historia.Helipolis. Lissus dhe Shkodra. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟..Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.Liria‟‟-shkruar më 1901. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh. të Venerës dhe Afërditës.Shkodrës.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .pastaj shkon në Egjipt.Lissus‟‟. .Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel).gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.Gurakuqit.Komedia .S. 1885. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.Mitko. 1925 – Naim Frashëri.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.Albania. Vdes: 1947. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).DRENOVA Lindi: 1872. Punoi : 1912 .për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve. 1937-kthehet në Shqipëri.E.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij. 1912.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.Bukuresht. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.idealist shqipëtar (artikull. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore..Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike. 44 .thotë së gruas.Gjika etj. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull). 1901.shpreh luftën kundër oportunistëve.S.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte.urimeve dhe përgëzimeve.Graz). Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri . më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).demagogëve.letrare nga Th.Drenovë.konformistëve .Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .boton poezinë e parë te rev..Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.

Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror. fletët-shqiptari .shtatin e lartë .ndërsa trimi sytë si zjarr.që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . ishte në pozitë inferiore politike .Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza...Betimi mbi flamur‟‟ dhe . ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale ..Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve . kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.Mallëngjim‟‟ .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika.Ëndrra e lot‟‟.Në këtë shembull kemi poezitë : .Në vëllimin e tretë .buzët ngjyrë trëndafili.. pozitë inferiore sociale .Letër prej katundit tim‟‟ etj. peisazhist dhe mediativ.shpreh dashuri fatkeqe.fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .të parealizuar.Në mërgim‟‟ .Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore. sociale dhe ekzistenciale.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar..Në këtë shembull kemi poezitë . përkundër . . me pozitë më të lakmueshme politike . të bukur etj.p.sh vajza ka gushën e bardhë . nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore...por përshkruan bukurinë e tyre... ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi. serbëve .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 ..Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.lektisje.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme). romunëve .oxhakësisë‟‟(pushtetarëve). ..Këngë bashkimi‟‟.Mall vëllazëror‟‟ . në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve. .Lulëkuqja-Shqipëria .Flitet për përgjërime.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.Përshkruhet bukuria e jashtme...Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale . faqet si dardhë.Ballada e bariut‟‟.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri. erotik ..

Lumtësia e shpirtit‟‟. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri..morali etj. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv ...Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës...erotike.kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme...Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.Psalme murgu‟‟ i quan .vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .Mendime‟‟ .një dite prilli e një muaji etj.Në .luleve..Ngjyra ylberi‟‟ .Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë. në .Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë..Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare . i realizon të gjitha dëshirat .Natyra‟‟.Këngë fushore‟‟ në . lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Ëndrra e lot‟‟ si .Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.Rreze dielli‟‟ me titull .të pavërtetës etj.Vallja e jetës‟‟.Rreze dielli‟‟ i sistemon si .letraro46 ...Lumtësia‟‟. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes. në .shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.vdekja.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar..sh në .të perëndimit të diellit... në ..shpirti.të keqes..Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.të ylberi.Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Mendimtare‟‟ .Psalme murgu‟‟ me titull .të stinëve.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës. të vendlindjes.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit ..Vërtetësia e gjërave‟‟.por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale. vuajtjet dhe mundimet etj.kohës me shi. gëzimin – dëshpërimin . nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.Edhe këto poezi janë të veçuara p. Ëndrra e lot‟‟ me titull ..prejardhje mbretërore. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.

Në Itali ishin D. 1304. politike dhe ekonomike .zoologjia.dramën. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.në Francë F. në Angli Shekspiri.epike.busolla etj.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.prozën.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. 47 . Familje: intelektuale dhe tw pasur.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .komedinë dhe tragjedinë.botanika. ish deprimuar .De Gama zbulon rrugën detare për në Indi . V.Virgjili etj. Rafaelin etj.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .Holandë.Në art e kemi Leonardo Da Vincin .u nënshtrohej dogmave fetare . Monarkia (traktat politik).një ideologji të re .. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Petrarka. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.Ronsari .Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.fiziologjia. Vdes: 1321.Bokaçio.Angli.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.F.stigmatizoi hipokrizinë fetare . Mikelanxhelo Buonarotin . humanizmi kërkonte një njeri të ri .artistik. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.Rable. e ndiente veten të pafuqishëm .poemën.Ovidi.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.Ravenë.Gjermani.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.Xh.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .U paraqit në shek XIV.Gostia (vepër e papwrfunduar).Shqipëri etj.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .Spanjë.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.anatomia.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.Jeta e Re (vepër poetike). Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.morën nga antikiteti stilin.Firencë. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.Aligieri .Sokrai. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës . në Shqipëri Marin Barleti.

me drejtim nga poshtë lart.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza).Poeti nga 48 . me drejtim nga lartë posht .Ky udhëtim nis me Ferrin .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. 4. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. Purgatori dhe Parajsa.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. rrethit të nëntë(4 breza). kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha. sa vijnë e ngushtohen .pa i kursyer shtresat e privilegjuara. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Është e shkruar në strofa tercina . nga filozofia e antikitetit . vepra ka 100 këngë. Në rrafshin 1)mistik-religjioz .rrethit të tetë(10 breza).Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .meditimet janë të njeriut të kësaj bote. bashkë me këngën e parë si hyrje . ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . filozofia bashkëkohore.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. rrathët koncentrik. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri .Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. kurse në Purgator dhe Parajsë .Secila pjesë ka 33 këngë.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.Ngjarjet . rrathët sa vijnë e zgjerohen . 2. 3. përjetimet.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. të moralit . duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. bisedat .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja.

luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.Virgjilin e dërgon Beatriçeja. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Parajsa ka vetëm tre rrathë.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës. i cili më 1300.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.ulërima.smira. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.kuje. Platoni .idhnimu.përmes pendesës.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo . luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Virgjili është simbol i urtësisë. prej ku buron dashuria.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur. Bonificin VIII.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.gjithësej nëntë qiej.zymtia.Purgatori ka shtatë rrathë. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .Në purgator pastrohen shpirtërat. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit. Sokrati .Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).vaje.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .grykësia dhe epshi.

Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar.stil të përsosur dhe përjetime estetike.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).. me shpatë .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Kishoti.. po tu ndihmojnë të doptëve. të burgosurit si kalorës të shtypur .Nis me atmosferë të rëndë. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . me dhentë .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. mburrojë .Tema e veprës është .Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika. hipokrizitë etj.Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës.Kemi konflikt brendafamiljar .Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. me helmetë . parodizon romante kalorsiake. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake. intrigat .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . pëson në bujtinë . me divat .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit. me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake..Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. studion në Vitenberg të Gjermanisë. ruajtja e nderit . ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur. lëndohet nga flatrat e mullinjëve.I ironizon .Konsiderohet roman antikalorsiak. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . po ti shpëtojnë të munduarit .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin. rikthimi i fronit mbretëror .të sigurojë veshje . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht . meditime filozofike.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë). dhentë si ushtarë .Cezari ka tiparet e një mbreti . të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.të zgjedhë dashnoren e tij .

Ata bënë seleksionim në artin romak .Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia. babain e Ofelias (të dashurës së tij).Luigji e forcoi pushtetin qendror .ai rriti autoritetin e vet .Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .të mesmen në shkollë fetare jezuite.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.ofiqe.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.(Klaudi). moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.satira.fabula.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional. dekorta. veçohet Nikolla Boallo.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai). u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit. i mblodhi në oborrin e vet .kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Formon trupën teatrale.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.Paris.E dashura tmerrohet .himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën . bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.epopeja.oda. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.Pseudonimi : Molieri. të lartës dhe të ultës .mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke. stimulonte me shpërblime . se fsheh dot reagimin e vet.1643. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII. i përgjigjej monarkisë së Francës.Trashëgon kultin e antikitetit.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.princërve.koncepton norma dhe rregulla të reja . të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .tituj.Shkollimi:iloor në vendlindje. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .epigrami.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.

Shklollimi:shkollë fetare janseniste.1668-Koprraci(komedi).Familje:nëpunësish me titullin e bujarit. më 12 maj 1664.1661-Shkolla e burrave(komedi).Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.pasionet dhe karakteret e njerëzve.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Vdes: 1699.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.1658.Ferte-Mion.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.kthehet në Paris. Damisi dhe Mariana .temë nga historia greke).1665-Don Zhuani(komedi).1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.1662.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.1670-Borgjezi fisnik(komedi).porn ë fshehtësi të madhe.temë nga historia turke).Dorina .Punoi: si actor. Don t‟ia japë vajzën.njohu jetën e popullit..Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në . Krijimtaria letrare e Molierit.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil. por nuk mund ta kundërshtojnë .pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.veset.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.1669Britaniku(tragjedi.Në shtëpi kthehet qetësia.Orgoni .1672-(Bajaziti .1667-Andromaka(tragjedi).Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.1665-Ndërgjyqësinë(komedi). Elmira .-Tebaida(tragjedi).Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit. dhe gruaja e dytë . nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .Francë.Sofokliun.varroset në Port-Royal. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.1670-Berenisa(tragjedi.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .Lindi:1639..1664-Tartufi(komedi).1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.1666-Mizantropi(komedi).regjisor dhe komediograf.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.Fëmijët me gruan në e parë .Tema e komedisë është .Vdes: 1673.Shkolla e grave(komedi). 52 .1673-I sëmuri imagjinar(komedi).Kleanti .lë trupën.nuk varroset solemnisht.temë nga historia romake).greqishten lexonte Homerin.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.1665-Aleksandri i madh(tragjedi). një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.temë nga historia romake).Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .1677-Fedra(tragjedi).

Prometheu‟‟ .. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE . gruan e Hektorit .Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.Si student shkroi poezi.Osianin.Egmont‟‟ – dramë .por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj.djalin e Agamemnonit . Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet . Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm. i cili ishte simbol i heroizmit .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë. bijën e Helenës .Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.vërtetësia e ngjarjeve .stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit . tragjedi .Gjeni të egra‟‟...Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.viktimizimi .Hektorit .Homerin....Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi. që një ditë të martohet me të. viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Si personazhe kemi Orestin.. birin e Akilit . në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.poetika.Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 . Hermionën .Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Aty gjeti një lëvizje .Shekspirin.Hektorin e vrau Akili.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror..Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Hermani e Doroteja‟‟ 53 .Fausti‟‟ .Në këto lëvizje flitej për Biblën. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.. dhe Andromakën .. Pirron .Efigjenia në Tauridë‟‟ . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.

Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.filozofinë.analiza psikologjike. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .fshatarët e përshëndesin.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).teologjinë. në Lajpcig .këngë korale.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit..Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.shqipton një lutje magjike . për mrekullitë dhe pushtetin.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.Ai shëtiti Gjermanin . i kujtohet fëmijëria. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe. kafsha kthehet në fytyrë studenti.meditime filozofike .stile të ndryshme etj. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.drejtësinë. kjo e bën 20 vjeç më të ri.vdes i lumtur.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës. pas Gëtes Henri Hajne etj.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.Fausti dashurohet në Margaritën .Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja. monologje..shfaqet Mefistofeli.Fausti hap librin e Nostradamusit.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). gëzimeve të jetës por doktori spranon.poezi lirike.mjeksinë.Fausti i dëshpëruar. Zvicrën .Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .Më vonë për të shkroi Lesingu .astrolog e magjistar.Tragjedia nis me Kushtim . sidomos te princërit . bëri shum mrekulli .Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.Holandën . futi frikën te njerëzit .Tragjedia ka .Tragjedia fillon me monologun e Faustit. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell. Italinë. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.

Greqi.Nga Zvicrra kalon në Itali.historinë e vjetër atë të Lindjes.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824. .Është ditar poetik i Bajronit.Pirrati‟‟ ..Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.BAJRONI .. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa..Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.G.kënaqësitë.. pastaj Spanjën .Ëndërr‟‟ .. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Poema fillon me Haroldin.zhurma e jetës . hero romantik.të mbyllet në vete pas .i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.kish temperament eksploziv.në dhomën e Lordëve.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 ..Viziton Portugalinë . nisi turne për në Portugali.. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Spanjë.unit‟‟ të vet.Më 1809 u largua nga Anglia .Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike ..zëvendësimin e lirisë dhe 55 .Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.në Albred .Kish të ëmën zemrake.Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin ..Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Letra Augustës‟‟ .Gjauri‟‟ .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit..pyetje retorike. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.i ri i ngopur nga dëfrimet.. Rusonë.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Më 1812 kthehet në Angli.Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .epitete.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Malti.Turqi dhe Shqipëri.Orët e prehjes‟‟ 1807 .eksklamacione. ..Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.Errësirë‟‟ .Dy këngët e para kanë parathënie..Strofa për Augustenë‟‟ .. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Nusja e Abidos‟‟ .Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit. përmbledhja e parë me vjersha ..Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.

.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë ..Haroldi viziton Albulenën.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz. vallet .me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 . Kadizin .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare..shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .Si i ri shpërtheu dëshira për poezi . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.lexoi letërsinë e klasicizmit francez. virtytet e popullit . thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .këngët(tamburxhi.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. bijës së tij Adës.me padrejtësinë. qytetin e vetëm të lirë. Himarën . del në Bosfor.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër. preardhje fisnore .Galileut.njerëzit me të gjitha komponentat.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore . folklorik .veshjet.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Lirisë‟‟ .Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Viziton Andaluzinë . kulturor.tamburxhi).Begjikën lumin Rajna.Mikelanxhelos.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza . internohet në Mihajllovsk më 1824.Viziton Greqinë .Viziton Seviljen . psikologjik .Volteri .Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Shpirti revolucionar nuk i pushon .zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. Ali Pashën.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.U këndon humanistëve si Rusoi.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.Ciceroni.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e . Morenën .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816. aspektin moral .. në Stamboll.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore. një femër pa emër .Dante.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën..Çadajeviç‟‟. konkretish Janinën .Bokaçio.mësoi frengjishten..dhunën.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.përshkruan bukurinë e natyrës. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .fatin e mbrapshtë grek .Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Flet për këngët .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.Petrarkës.Shëtit Alpet .Shkroi poezitë . e dalë nga populli.Tasos etj. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.

në moshën 18vjeçare. llahtaria .A. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837. digresioneve të ngjarjeve. erotikës dashurore .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .erotik dhe peizazhist.ia ka kushtuar Ana Kernës .mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.. ku sundojnë tmerret .enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟..Onjegini.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .Personazhe kryesorë janë: Onjegini.P.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë.lexon vepra .Lenski.kalonte jetë mondane .shkatërrohet psikikisht.paraqet poezi peizazhiste..brigjet .Pushkini mbetet poet i dashurisë . konservatorizmi. livadhet .Vdiq si 38 vjeçar.si fëmijë u edukua nga mësues francez. gurgullima e rrëkeve.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare . shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Tatjana.jeta ruse . vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.ndër poezitë e para..Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut . shprehje poetike. kodrinat ..ushtima e mullirit që spushon . . plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . një jetë tërësisht e zbrazur.mi.Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur . asaj provinciale ..shkollën e kish vend dëfrimi e loje.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve ..lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror.. merret me poezi..Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . kupton se ska talent. me brenga e mërzi . ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . v.sgjen dot motive.shpreh mendimet e reja progresive.Tema e romanit është .Mbrëmje dimërore‟‟. asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.Liria‟‟.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .shtron n. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale . të zymtë e plot andralla. ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX . të zbrazur e plot dëfrime.Kernës‟‟. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus. narracionit të shkrimtarit . tufën e dhenëve.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime . kujtimet e mbuluara nga një mjegull . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 .parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.ndjenja të sinqerta etj. valza mbi liqenin e qetë. shoqëror . që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . studiues i thellë i veprës së Pushkinit.Bjelinski . për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . analizës psikologjike të personazheve .Poezia ka qartësi të madhe . përshkrimeve të natyrës .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks. griplan me kopshtijet .Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.

dëshiron të bëjë ndryshime.Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .traktat dhe manifest për romantizmin.Tatjana dallon nga Onjegini .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. .Si fëmijë jetoi në Francë .. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit...Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 ..njihet me Lenskin ..Katedralja e Parisit‟‟ ..Vepron si romantik . .dashurohet në Tatjanën . i shfaq dashuri përmes një letre .regjistrohet në kolegjin Kordie..trashëgon pasurinë .formës letrare. djalosh ky me formim intelektual. .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze. .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 . roman .krijon miqësi.Mbreti dëfren‟‟ . din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet ...Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë. tregime .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse .Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.Legjenda e shekujve‟‟ .. ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij..Napoleoni i vogël‟‟ . e ëma grua aristokrate rojaliste..Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .pasardhës i tij.Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .nipi i Bonapartës..Spanjë dhe Itali.Kromuel‟‟ – dramë . roman 1831 .bën dyluftim me të dhe e vret. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.Njeriu që qesh‟‟.. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve. vajzë me virtyte të larta.Francë lindore Familja:Intelektuale.I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit . nuk u luajt asnjëherë.Ernoni‟‟.Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj . i ati general i Napoleon Bonapartës . është e rritur në frymën e traditës popullore .. me përralla .Të mjerët‟‟ .Soditjet‟‟ ..Historia e një krimi‟‟ .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.dëshiron të shkojë në një vend tjetër . legjenda etj. vepra e parë .Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III. largohet nga qyteti .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË . pas revolucionit borgjez.më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.Ndëshkimet‟‟ .

i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. . shpreh persiatje meditative ....Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve.Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën. Mbreti intrigant‟‟ ..flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .. ..Mbreti mosmirënjohës‟‟ .Poezitë me përmbajtje demokratike janë . të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.. poezi e këtij vëllimi është .me poezinë .Oda dhe balada‟‟. . ide kjo e paraqitur më 1850 .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.. ..Orientalet‟‟. . Shkruar më 1885 etj. .Ndëshkimet‟‟.Shkruar më 1846 . qenit gjysh‟‟ .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike..Autori shpreh qëndrim antimonarkist .poemë epike . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet.Në poezinë . .Mbreti i dyshimtë‟‟ . . të mesme dhe të re. urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve ..atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme ...Hygo tregohet romantik . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.Këtu kemi këto poezi . Poezia .Ndërgjegja‟‟ . ..ka tri vëllime.Legjenda e shekujve‟‟..Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi...Mbreti ziliqar‟‟ . kohën e vjetër .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit.epike dhe dramaturgjike.Në poezinë . kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. Mbreti matuf‟‟ . . dy fronte markante .fillon me këtë vepër lirika intime.Mbreti hajdut‟‟ .Orientalet‟‟ . Mbreti që zgërdhihet‟‟ .. . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë). . ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .Njerëzit e varfër‟‟ . . ... Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze. pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat. realist ..Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor . ..Arti I t.. .Legjenda e shekujve‟‟ ... monument i poezisë francize . Mbreti frikacak‟‟ . ..Në poezinë ..Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës. ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit.Mbreti i poshtër‟‟ .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.Ndëshkimet‟‟. Mbreti kriminel‟‟.Doozi në gjumë‟‟ ..Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve . ..sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.Katër erërat e shpirtit‟‟...Soditjet‟‟-botuar 1856 . . Hygo dallohet si poet.shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .. . ..Fillon me poezi lirike intime.Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.Mbreti i vogël‟‟. .Oda dhe balada‟‟.ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike. në këtë rast populli grek.E vluara e trumbjetarit‟‟ .. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi . ...

simpatik për lexuesin.ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë.Gravoshi . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . Mariusi dashurohet në Kozetën . i nënçmuar. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani.Të mjerët‟‟ ..Zhan Val Zhani arrestohet . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. djalë i mbarë i braktisur nga familja . i merr në mbrojtje qeniet e mitura .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . strehohet te prifti i Denjit . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.botuar më 1862.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. xhandarët e zënë hajnin .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . por ai përsëri arrin të shpëtojë. ndërron emrin në Foshëlëvon . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. vajzë ilegjitime . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . ia fal jetën policit Zhaver . lufton kundër monarkisë. i cili kishte orientime republikane .femër fatkeqe.Zhani është i dënuar me burg . ai arrit të ikë nga burgu .shërbëtore. Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. ik nga prifti . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje.Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . bëhet viktimë tragjike e romanit. 60 . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël.Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. dërgohet në burg .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri . prifit me humanizmin e tij e pranon . Fantina femër e persekutuar . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. ligji e dënon me burg . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . kur vdes në vetmi .Zhan Val Zhani është i burgosur . i persekutuar .Ka dy variante të romanit .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. Murjeli. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . dënohet si prostitute . kryetari i komunës Madlen e liron . njihet me Mariusin . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë .

61 .

Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.strofa alkeike.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.himni.komedia.harmonisë.balada.romani. Njihte Homerin.melodrama.let.1894-shugurohet si prift.romanca.romake e helene.Hungaria). Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.02.dënon duke qeshur).simbolizmit. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.futurizmit etj.fejtoni. Athinë-1930. “Ritterkreuz(1912-A.Virgjilin. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit. “Lector Jubilatus(1929Francë).11-rrokëshin.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.sofike.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër.zhvillohen format e prozes: eseu. Bukuresht-1931.poezi lirike.Osmane).tragjedia.klasike. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit. “Phoenix(1931-Greqi). 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.”Illyricum”-Shkodër.artikujt letrarë. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore. 25. Zbulohen koncepte të së bukurës.oda. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919. Dekoratat :”Mearif”(1912-P. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.Danten.Fishtë të Zadrimes.studimet në Bosnjë.Gurakuqin). Stamboll-1913.trioleti. 1899.9-rrokëshin.

1897-1909 kohën e rev.Gonzaga (melodramë). Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.e refuzon më 2 mars 1924. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Albania.1912.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.solidariteti. 63 . 1914-Juda Makabe(tragjedi). Ifigjenia në Aulli(tragjedi). 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.shpreh kërkesat për let.njëkohësisht drejton rev.Halilit.) 1909-jeton në Amerikë.Oso Kukës.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.Ali Pashë Gucisë.Gjergj Elez Alisë etj.1929-Shën L.”Dielli”-Boston.ku varroset në Boston.nderi.por nuk iu plotsua.vepra paraqet ngjarje.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876. 5 janar 1924. Njihte rrethë 15 gjuhë.Konicë.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston. II.Harvard. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike. si : besa.ndodhi e personazhë konkretë..25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.Tiranë. 1878.besimi.kombëtare.Fishta si rrëfimtar aktiv.mirret me diplomaci.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.Abdyl Frashërit.

varfërinë. –shprehë mozaikun e kulturës. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.1912-17.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.mjerimin.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).ai ballafaqohet me paditurinë.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.anglisht)botohet 1957 nga Mc.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.gusht-dhjetor 1924-Dr. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.11. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. II. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. 1935-1939.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. 8.-Neë York. III. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.1 anglisht).Bridge Comp.fillim romani si sui generis). 64 .njeri intrigant. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale. Personazhet : Denisulla Sepia.Gj. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng). Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.3 faqe shqip. 16. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).08. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).

plaku marteshanas.sufler. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “.polici doganes. Përkthimet:. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. 1960-Autobiografia(anglisht. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Shkollimi: fillor në shkollë greke. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura.suedezja Ingridi. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U.dramë dhe publicistikë.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).Harvard deri më 1912 .më vonë si diplomat e burrë shteti.nusja Vera. ndahen në 2 pjesë: I. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.Dhalla dhe Dr. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).6 janar 1882.IV.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. Dr. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. II.Zylfikar agai. Otello-Shekspiri(tragjedi).1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit.Personazhët: Dr.Arifeja. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.gjimnazin në Keshan.shkrim në prozë). Punoi si qerraxhi.Ali Bibiu. 1947-Albumi(vëllim poezish).1937. Njihet si themelues i elegjisë politike. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare). Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.në BRSS. Personazhë tjerë: Muhedin agai. Ministri Salemboza-tiran anadollak.artist në teatro.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi. Vdes: 1965.

Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. 1942. 5 maj 1916. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike . Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.Makbethi-Shekspiri(tragjedi).mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin.në Tiranë.revista shpërngulet në Bukuresht. 1912-ministri i parë për punët botërore. Gjatë L.konsull i përgjithshëm-Beograd. Pseudonimet: Lumi Skëndo.1916.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.trajton problemin social në Shqipëri.pastaj në Angli.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.shpërngulet në Itali.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.Mali Kokojka.Botërore internohet në Rumani.udhëheqës i Ballit Kombëtar. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. 66 . Poezia “Rent.1926-1929. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. 1908-1910.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.u rrit në Stambollë. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. Hapi librari në Tiranë(mbi 20. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik.II. 1944. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.

shkollimit. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.Vdes: 3 tetor.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.ku jipen të dhënat e jetës.1949. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Mid‟hat Frashëri.Bukureshtit etj. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). Kokojka. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik.menyra e sjelljes. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . Shkruar në formë të esesë. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.Nju Jork.Sofjes. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.61 faqe). Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.pershkruhet atmosfera kohore. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.politike. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.novella dhe kujtime. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). 1926-Kalendari Kombiar.

12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).vargu 6.Shoqes dhe Vashës. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. 2. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Familja: zanatcinjsh. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Vdiq : 12 nëntor.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. 68 . Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.1987.P i shpreh ndaj Motrës. Ndjenjat të dashurisë L. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë.10.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”.Pogradecit. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht.Pogradec.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1.gojore dhe popullore. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Strofa është 4vargëshe.të mesmet në Athinë e Manastir. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.

Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.njeriu. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.sarkazmin. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.Vlorë Familja:intelektualësh. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip. 3.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.liperbolat dhe fjalë turke.fryma.përjetësia.me poezitë e tij i kritikon zakonet. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. 69 .ndjenja.përkthyes në Institutin e Shkencave.again. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).Motivi patriotik-në këtë pjesë.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.arabe.turke.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. 2.prekjes.ministër. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.beun. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. Vdiq:1966. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. Përdori krahasimet. U shqua si poet lirik dhe satirik.nuhatjet ndërlidhet me botën. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.simbolet.moralin fetar.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.greke për ti tipizuar personazhet.hipokrizinë etj.diplomat në qeverinë e Zogut. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.

1903.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.gëzime për të mbushur barkun.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës. 3. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .B. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë. Familje: patriotike.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.prifti.professor në gjimnazin Shkodër. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë. Shkollimi:1918-1921.i cili kërkon mbesën për grua.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).Motivi i dashurisë . Analiza e poemës – Hanko Halla. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.sorkadhja).Faza e pleqërisë.Poezia “Hakërrim”.Maqedoni Shqipëri. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.Shkodër. 1957-1973. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. Poezia e A.me Anton Harapin.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. H. II.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar. Aktivitete:1923.H. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.thellëza. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.i biri. 70 .Katër stina.harbuti dhe lajmëruesi.sekretar në Ministrinë e Brendshme. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit. Personazhë tjerë: nusja .disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.e Hercegovinë. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.mjeku.

II.1942-1943-kryetar i Inst.Romë. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).II. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).Manconin etj.Petrarkën.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).poezia. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës. Te tregimet: “Hija e maleve”. 71 .prozator.Rrustemit.dramaturg. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish.fashizmi etj.ndërsa te let. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.Botëror.i I-1932.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).studiues letrar. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta. Vdes: 15 janar 1975.përkthyes.kushtuar shokëve të A. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. 1960-Shija bukës mbrume(roman).Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. vëll i II-1935). i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.ilire të Arbërit dhe shqiptare.Montin. Përktheu: poetët italianë si : Danten.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.Tasson. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.deri në L. 1929-Hija maleve(novelë). II. “Tregtar Flamujsh”. Pas L.të studimeve Shqiptare.

1943-Ago Jakupi. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.Poradeci. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.Tiranë.doktoroi më 1934). Studimet: filloren në Pogradec.orator. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Gorkun. Lindi: 1902. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.filozofisë së jetës dhe vdekjes.M.shtron problemin e afrimimit si poet.gazetar. Vdes:1967. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.Bot.mesmen në Selanik. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.Emineskun etj.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.Pogradec.Elbasan.F.novela).veprat e M. -pas L.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).Noli. 72 .kritika letrare dhe vepra origjinale.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.Poradecit.ritmin.II. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. Punoi: në Min.Ostrovskin. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. Në vështrim të krijimtarisë të L. 1944-Shënime letrare(kritikë). Baltë nga kjo tokë(poezi). Pseudonimi:Dhimitër Pasko.fjalorin dhe fonologjinë. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.Gramenos etj.letërsi.

1936-Diomedi(tragjedi). Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.mitologjia biblike(Abeli). 1931-Aleksandri(tragjedi).Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.fajit dhe veseve të këqija njerëzore.mëkatit. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi.të studimeve Shqiptare.Akili).në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë.Vjenë.Zanfinës. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).Pirrua). Vdes: 1965.historia re kombëtare(Skënderbeu). Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi.Burrel. 1931-Akil(tragjedi).gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.se e ka ndarë nga burri i saj. 1934-Pirrua(tragjedi).zgjedhet anëtar i Inst. Filloi me shkrime si student.Shkollimi:fillor në vendlindje. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. 1935-Skënderbeu(tragjedi).Zanfinës.Gjirokastër. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.vrasjes. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore. 1931-Uliksi(tragjedi). Studion shkencat politike në Berlin.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.Berat. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.Mamicën. Tek tragjeditë. 1939-Abeli(tragjedi). 73 . Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.

Kangët e ringjalljes. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit. Shkollimi: fillorë në Shkodër.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).xhelozi.1938.më e bukura pjesë e shoqërisë.solidar.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit. Familje:tregtare.djalit më të vogël.se u prekë nga tuberkulozi. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).mirësisë është më i drejtë.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.përfiton tiparet : pamëshirshme.1911.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.Shkodër.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.tolerant. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë. Vdes: 26 gusht. Në të gjitha ndryshimet. Lindi: 23 tetor. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore. Adami.Jezu Krishtin. 1937 dhjetor.zemërgurë.niset për t‟u kuruar në Itali.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin. Eva.urrejtjes ndaj dhunës. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.arsyeshëm për dallim nga Eva.si figurë është e ngurtë.mësimet i vahzdon në Tivar. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore.mashtrimit politik dhe hipokrizisë. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.në vlerësim të dashurisë.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.Itali. 1934-boton shkrimet e para. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.Dramën e shkakton Kaini. 74 .por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .skofiar.falënderues i vetëvetes.

Vjershat: “A do qymyr zotni”.Bot.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë.për të bukurën etj.dukuri shoqërore të jetës patriarkale. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.novela dhe tregime por i quan novelëza.botën etj. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.bestytnisë 75 .skica alegorike.Botërore. “Puthja e cubit” . “Qershiat”.temën e kurbetit .protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.II.shqetësimi për njeriun e shtypur.II.të mesmen në Normalen e Elbasanit. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.përshkruhet mjerimi i lypësve.boton tregime. Cikli i katërt .martesave me pahir.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.Kangë më vete sjell imazhin e L. Cikli i tretë . Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. “Zeneli”. “Historia e njënës nga ato”.që akuzohen për hajdutë. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit.novella dhe romane. Pavarësisht dhembjes që krijohet.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.martesat sipas moshave të papërshtashme. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë. “Një refren i qytetit tem”. Vjershat: “Rezignata” .

pamfletet.etj. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).anaalfabetizmi i femrës.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.Z.që kërkon zgjidhje të lumtur. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri. Personazhe tjerë : Afërdita.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton. Gj. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 . Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.bixhozi etj.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.trashëgon”.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet. Veprat : 1929-“Kush duron .martesat me para.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.shkrimi i parë i tij.Zonja P.Prindërit e fejojnë me Afërditën .zakonet patriarkale.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe . “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.Nasi.ndarjes së të rinjve. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.Pola.mediativ sesa konflikt aktiv.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.prozat.dashurinë dhe vdekjen.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.novelat dhe dy romanet e tij.qytetrimi borgjez.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.Gjenci.shekullore.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.që shtypin pamëshirë të varfërit.dhe i jep përparësi të dytës..

Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. 1941 prill.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. të armiqësuar vite më parë.20 këngë).-pas L.në roman shpreh optimizmin. “Dashunia”.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. Letra birit të vdekun(poezi). Vdes:6 gusht. 1973-Vjersha(libra me poezi).1916. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish. 1966-Dita e re(libra me poezi).Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). Shkollimi:fillorë në Plavë. Sharaxhinjtë (poezi). 77 . Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. II. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.II.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron). Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.1993.Prishtinë. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. Vjershat: “Okupacioni”.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.të mesmen në gjimnazin e Pejës.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. “Kushtrimi”.të mbetura në dorëshkrim). 1981-Brigjet(libra me poezi). 1971-Avsha Ada(libra me poezi). Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.dëshira për pavarsi dhe liri. në te cilin punon Afërdita. Para L. Me të dëbuarit(poezi).Plavë.injoranca. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë.revistën “Përparimi”.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. “Pisha në shkëmb”.II. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.

Vjershat: “Ashtë ditë”. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.rrugica. Këto vjersha.sociale. Veprat: “Mbramja”.realitet.gjermane.bordello.lumenjve. “Dashuria ime” etj. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. 78 . Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër.bjeshkëve etj.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.lokale nate etj. Lirika peisazhiste Sipas tij. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. “Avsha Ada” etj. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. Panoramë e letërsisë moderne botërore.sepse e vërteta është preokupim kryesor.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.angleze.italiane etj).të cilët kanë probleme të shumta sociale. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. Psh.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar.brengave të njerëzit e varfër. “Atdheut”. “Porosia e nanes”. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. “Në natyrë”. “Shqiptari këndon”.historike. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . “Edhe na njerëz jemi”.franceze. “Kukës i ri” . Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës.vërtetësi.refleksive etj. “Muzgu në qytet” etj. “Butrinti”.realismus që dmth. “Vejume” . Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.rrugaçë.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. Realizëm rrjedh nga lat. Vjersh : “Nata në Madrid”.

Shumë voluminoze. Në këtë fazë krijojnë vëll.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.komentet moralizuese(Balzaku). Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.Evgjeni Grande.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj. Këtu rrefehet për babanë fatkeq..Gorki.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).babai bir i fshatarve.Kolonel Shaberi.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.boton :Lëkura prej shagreni.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.të fesë.provinciale. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.stërvitet në fushën e magjisë së artit .problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj. Realizmi i lartë. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.Turgenjevi etj. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.Floberi.zgjat 10 vite.politike.Thekeri.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .të moralit etj 3.digresionet lirike(Gogoli).ushtarake dhe fshatare 2.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.parisiene. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 . III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.strukturë solide me 2500 personazhe. 79 .Fajdexhiu Gobsek.

1862 .ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.novelën filozofike “Smarth”.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .Në qendër të romanit është Frederik Moroja.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .mesjetën dhe periudhën moderne. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.1841 në Paris studimet për drejtësi .Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . -1839 librin e parë . ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur. “Edukimi ndjenjave (roman) .e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.1880.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë). -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.Ruan . “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.Francë Familja:babai kirurg .ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. .

Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.vritet në rrethana të panjohura.mizor. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.shkon në kishë. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).e ëma e shkolluar.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë. 81 .Ema bëhet e dëgjueshme .njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.nënë dhe bashkëshorte e mirë.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale). Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.por të dy i a kthejnë shpinën.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi . Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.

kurse interieret të errëta.të varfëra siç janë banesat.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .ndjeshmërinë.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”. Te romanet nuk ka peisazhe.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov. I urren maniret libreske dhe shablonet.politikë.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.epileptik naiv.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.Raskolnikovi mendon 82 .i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.shërbëtori Smerdjakov.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.”Idioti”.religjion dhe shkencë.heroi i romanit është princ Mishkini. 1866-“Krimi e ndëshkimi”. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja). Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.inelektualët të poshtëruar e të fyer.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.sinqeritetin.

1821.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.Paris. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).mallkim dhe me përbuzje.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . Arti romantik(kritika letrare).të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.vepra është revoltë kundër borgjezisë.nevojën për rend dhe për aventurë. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.kritik arti. Bodëler është poet.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .madhërishmes dhe banales.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.Bruksel. 83 . I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.lëshohet në bohemi.gjë që e pikëllon shumë. Në planin e moralit.eseist.ai i penduar dhe i përulur thellë .me zymtësi.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Familja:babai tij vdes.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.i këndon satanit. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. 15 mars 1866.Opikun.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.kur ishte 7vjeç. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë). Botën e sheh me pesimizëm. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).Opiku. Ditar intim(shënime letrare). Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.botuar pas vdekjes).viziton kishë. Vdes: gusht 1867. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës. I përcjellur me ndjenjë vetmie. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.

ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso.Astapovo.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). 1856-Rinia(novel). Vdes:nëntor 1910.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. e ngatërron dhe e ngujon poetin.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. Analiza e vjershës “Albatros”.hyn në luftë kundër pushtuesve. Veprat: 1852. Familje: vjetër fisnike. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. e cila nuk e pranon.që skamja i ka hedhur rrugëve.1828. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.lë universitetin pa diplomuar. 84 .Jasnaja Poljana-Moskë. 1847.në qyt. Lindi: 9 gusht. Me anë të metaforëve. Karriera tij fillon më 1852. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.baltën.mbet jetim në moshën 9vjeçare.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel).poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.Përmban poezi të shkruara për qytetin.me vëllanë Nikollain. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. 1851. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.

por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. II – jep skena të kryeqytetit.një grua e arsyeshme.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.Ptalon Karataevi. Në vepër nuk ka personazh kryesor.Rostov dhe Bollkonski.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë. Personazhët historikë(Napoleoni. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.tani bëhet histerike.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.por kapet nga armiqtë francezë.i drejtë. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.sidomos të familjeve Bezuhov.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .kritik. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.Ellena Kurgini.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria.naiv i urtë. Tema:martesa e Anës me Kareninin.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë.Pjer Bezuhovi etj. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve. 85 . I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski. Subjekti: Ana.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë. Pjer Bezuhovi. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.besnike dhe e mençur.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.

dadaizmi. Vdiq: më 1941. kubizmi. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak).Zyrih.pastaj jeton edhe në Romë Paris. kaosin. franceze dhe italiane). Drejtimet e modernizmit: futurizmi. ekzistencializmi.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). etj. ekspresionizmi. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. imazhizmi. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). atmosferës së zymtë shpirtërore.

. ku edhe e takon L.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. babai me origjinë çifute nga Hungaria. Subjekti: agjenti tregtar. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. 3 episode për Stefan Dedalusin. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. Nga dëshira për të gjetur djalë L. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. baba dhe burrë i kujdesshëm. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904.(djali fiktiv). Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. i butë dhe i ëmbël. me origjinë çifute L. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike.B. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. shokët. farefisin. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Është një krijesë e paditur. tejambicioz. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs.XH. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. Dedalusi-Telemaku. nëpër shtëpitë e veta.B.B. lindja e një mikeshe. dhe L. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim.B.B. Stefan Dedalus: 22 vjeçar.D. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë.me çka edhe përfundon ky libër. II.(babai fiktiv) takohet me S. 12 episode për Leopold Blumin dhe III.D. Leopol Blum: 38 vjeçar. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. 3 episode për rikthimin e S.D. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . i ftoht dhe i pasigurt. takimi me S. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. Arrogant. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. Libri përfundon me monologun e Molit. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. Sipas veprimeve del një mediokër. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative).

Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. i pasigurt). etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. xhaxhai. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. . Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Aktivitetet: 1908-1922. arsyetimet për pafajsi. : është një nëpunës banke . tavane. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. ku ka gabuar. korridore. 1906.K. Jozef K. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. xhelatët. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). piktori. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Ato ende konsiderohen enigmatike.. 88 . avokati.punon në një ent sigurimesh. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. Shkollimi: 1901. rojet. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. heziton. etj. gjurmimet për fajin. si ta ndreq gabimet. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. bankë. hetuesi. . Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Duket se është krenar. komisari. dhe e arrestojnë. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin .regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. Personazhe të tjerë: gjyqtari. etj. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. prifti. Sillet sikur ka humbur orientimin. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. Gëzon respect në shoqëri.

Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie.luftën civile spanjolle.zhgënjimit pas luftrave.shprehje të thjeshta. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe.Amerikën. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar.përshkrimi i kasollës së plakut. 89 . Familja: intelektuale.një prozë me analiza të holla psikologjike. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. etj. Personazhet. 2.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). Subjekti: 1. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve.bisedat e tyre. Vdiq: më 1961. Gjuha dhe Stili. 3.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. Shëtit: Evropën.luftën greko-turke.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime.në pamje të parë duken të ftoht. pa sukses.Kinën. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. i cili për 84 ditë ka peshkuar. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. peshkatarin e vogël Manolino. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. në ujrat e rrymës së Golfit). etj. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. zhgënjim nga lufta). Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm.Afrikën. ku mbisundon monologue i brendshëm. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist).Luftën e Dytë Botërore. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois.

aktor. eseist. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd.Santiago. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. thjeshtë për nga ligjërimi. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. por ngusht i lidhur me detin. kotet. dramaturg. nuk derdh as një pikë lot. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. para kufomës pi cigare dhe kafe. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. punon si dramaturg. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. pa pronë. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. refuzon të shohë nënën për 90 . Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. 1939. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914.vendoset në Paris ku punon si gazetar. Kamy vë në pah situate jetësore. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. i varfër. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX.është një plak fillikat vetëm. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. punon si aktor dhe gazetar. sa qendron në Algjeri. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. përkthyes. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi.pas studimeve. Shkollimi: filloren në Balkar. gjimnazin në Algjer.

Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Te ai shohim “historinë e një njeriu. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. Vdiq: më 19 gusht 1936. 91 . Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë.i cili pa qenë hero. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës.herë të fundit. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. si një nga viktimat e para të fashizmit. por ky e gjuan katër herë me revole. dhe nuk është xheloz. fjalën poetike popullore.pranon të vdes për të vërtetën”. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Rafael Albertin. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Po atë ditë Mërsoi. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Është e ndërtuar nga imazhet. ku njihet me Salvador Dalin. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. 1936. kundërmimet e Andaluzisë. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. Familja: bujq të pasur.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. me pushkatim. etj. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. Nuk synon karrierë. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. legjendat dhe gojdhënat. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. ngjyrat. pejzazhet.etj. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. etj. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë).dashuria dhe martesa. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Arabët tërhiqen. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë.

kozmosi. amshimi. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Oksford. etj. etj. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. për prejardhjen e njeriut. por me fillimin e viteve 30-ta. 1957.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. historia. Floberin. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. Servantesin.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Temat filozofike flasin për kozmosin. Kembrixh. tema nga përdithmëria.traditën spanjolle. pavdekshmëria.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. si poezia. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. Londër. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. poetëve dhe filozofëve. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. etj. Kafkën. bashk me Beketin. koha. gjithmonë duke i cekur burimet. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. teologjia. Aktivitetet: 1956. Vdiq: më 1986 në Gjenev. historike. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. etj. labirinthin. parabol dhe ese. psikologjike. Ligjëron në SHBA. Më të njohura janë esetë për Homerin. Trajtohen temat si: vdekja. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Motivet Argjentinase. kaosin. filozofia. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. i këndon qytetit. Prais. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 .

Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. Nju Jork. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). Polonin. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. etj. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Shëtit: Parisin. korrespondent i gazetës El Espektador. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. Kartahen. Bogota. Çekosllovakinë. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Monologu i brendshëm. Shkollimi: u shkollu në Barankia.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Bashkimin Sovjetik. 1958. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Vendin e kaplon 93 . 1971-Universiteti Kolumbia.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. 1959-Nju Jork/Meksikë. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. e shpall doktor nderi. stili barok. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër.

me hidhërimet e tyre. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. të prishur. ndryshimet e gjeneratave. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. i cili me një qeverisje tiranike. shpesh herë i trazuar nga lufta civile.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. vëllezër. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. të vrazhdë. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Me ndihmën e disa shokëve. mes misterit dhe ezoterizmit). lulëzimi ekonomik. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. si:Asim Vokshi. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. fëmijë.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. shfrytëzimi. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. fshati i tij i lindjes. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. mes reales dhe fantazisë. fantazitë e papërmbushura.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. mes së vërtetës dhe legjendës. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Vasil Shanto. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Përkundër mjerimit dhe urisë. etj. dinak. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. etj. 94 . ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Derisa arrijmë në fund. Gjashtë breza. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim.

faza para vitit 1937 dhe 2. ”Horizont”. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri.flijohet për shokët e vet. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. gjithmonë është optimist. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. luftimesh frontale. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese.Vdiq: më 1992 në Tiranë. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. episode aksionesh. plagosje. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. temën e luftës dhe mjerimit. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. heroizmi dhe solidariteti. vrasje. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. Paraqiten tabllo lufte. bombardime. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. Punimet e para i boton në revistat “Java”. “Demokratia”. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Pucelli: njeri praktik. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. etj. është trim. “Ora”. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. dallohen: 1. faza pas vitit 1937. ejt. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

2. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Meteoriti i Kotvanit. në fshat.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. por 99 . merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. biseda me plakun. përjetimi i parë seksual. sekretari. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. rrahja e nxënësve mes vete. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. Hiqmetit. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. vrasja e fshatarëve. vdekja e babait. larja e vajzave në përrua. etj. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. gjykatës. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. 22 romane e novela. zënka me Sikun. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. prozë. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. rrëfimet për xhindët. vetëdijësimi i personazhit. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. policë sekret. Ka humbur lidhjet me realitetin. Histori e atyre që nuk janë. vëllime tregimesh. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. poezi. Ngjarja ndodh në Mars. 42 pjesë teatrale. hetuesi. 1. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. si dhe letërsi shkencore. poshtërimi i qehajait. lopa e Sofës. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”.Jeton dhe vepron në Tiranë. Subjekti përfshihet brenda një vere. Bashkpersonazhe janë: mjekët. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. Aty arrestohet si spiun. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. dhunimi i Kristinës. simpatia e parë. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. indiferente dhe të pa interesuar. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. kafshimi i vajzës nga qeni. shkrime politike. momente të jetës në shkollë.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955.

Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. poema. Tiranozauri. malësorit dhe fusharakut. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. 3. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. fshatarit dhe studentit.D. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. idetë. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. mesazhet. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. tregime. romane. Tipike e “realizmit simbolik”. i uritur e i robëruar. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. drama. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. novela.B. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. Devoll. Përcillet nga kritika letrare. studioi letërsi në Shën Peterburg. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. derisa ke fuqi dhe shpirt. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Shkollimi: filloren në vendlindje. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare.guxon të arsyetojë. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. skenarë filmash. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. me ndjenja të zjarrta 100 . Tiranozauri: dramë filozofike.Periudha e tretë: Lufta e trojës. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit.. i goditur e i pagjunjëzuar. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë.

Prej tij mësohet ta përdor topin. të cilin e ruan për hakmarrje. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. të cilin Mato e quan Agush. por nuk e godet dhe zhgënjehet. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore.punëtori.atdhedashurie. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. 101 . Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. I kompleksuar nga hakmarrja. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Auguston.intelektuali. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Është kohë lufte. Herën e dytë. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. dhe vartësit të tij Demkës. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. hipokrizinë dhe servilizmin. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea.luftëtari. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” .

dhe aty-këtu. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. pastaj e vazhdoi në Shkup. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. studioi juridikun në Beograd në fillim. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. të sociales. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. për këtë fakt lexuesit i vjen keq.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. Ndërtimi bëhet me nota të reales. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. etj. këngën.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Demka: është qesharak dhe i mjerë. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Dikur njeri me talent. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. të përshkuara nga një notë intime erotike. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. njeriun. Vdiq: më 1982 në Shkup. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët.

Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. ese. Ura me tri harqe . por që porosia përcillet me alegori. pjesë teatrale. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. pastaj ballkanik. Përbindëshi . Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. studime. prozë-romane. Prometeu . etj. tashmë i larguar nga poezia deklarative. uzinave. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. dashurisë. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. historik dhe 2.është një skicë. shkrime për fëmij. egjiptianët).Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. Eskili. E bija e Agamemnonit . çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. të Gjirokastrës e të Prishtinës. pra. 103 . parasëgjithash shqiptar. Kush e solli Doruntinën. lavdinë dhe bëmat e të parëve. fabrikave. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Prometeu . Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët.është roman me 17 kapituj. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. 2. 1. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. e i kthyer kah proza psiko-analitike. i këndon jetës intime. erotike . evropian e botëror. 2. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. himnizuese. dhe duhet lexuar si alegori politike. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. Piramida . E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. aktual. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. 1. e angazhuar dhe hyjnizuese. ky humbës i madh . duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. punëtorit. universal. Përmes saj autori. Poezia e tij synon simbolin. reportazhe. Piramida . novela e tregime. Në planin historik . por bindet nga kryeprifti Hemiunu. është e drejtpërdrejtë.

Përbindëshi . Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Ngjarja vendoset në shekullin XV. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Tri këngë për Kosovën . Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut.ngrihet nga varri. Hankonatët. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Tri këngë për Kosovën. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. Komisioni i festës. 11. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. 8. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Në luftë vdesin të nëntë djemt. ndonëse i vdekur. 9. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. 5. Kush e solli Doruntinën .romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. II. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. e gjen motrën dhe ia sjell nënës.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Ura me tri harqe . Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. si etnos. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore.3. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. paragjykimet. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Nëna digjet për ta parë doruntinën. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. Vihet në dukje zelli. Konstandini i mbetet besnik fjalës.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Me këtë rast 104 . si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. rivaliteti. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. konfliktet. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. III. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. si besa në tragjedinë Orestia. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane.është triptik novelistik i Kadaresë. më 1830 në Manastir. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. Eskil. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. 6.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. e shalon kalin. Kështjella . 7. 10.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. Kështjella. ky humbës i madh . si komb dhe si qenie njerëzore.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Komisioni i festës . 4. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. vdekjes së saj dhe të nënës. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). Sjellësi i fatkeqësisë. Pashallëqet e mëdha.

12. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Haxhiu përfundon misionin. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. 13. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik.shkrimtarit Besian Vorpsi. 14. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. (30.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. gjoja për të festuar amnistinë. për ta gëzuar jetën. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Kap një periudhë më të re. IV. 17.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Viti i mbrapshtë. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Sjellësi i fatkeqësisë . Dosja H. Gjorg Berisha. 105 . si viktimë e kanunit. 16.ftoi 500 kryengritës. Viti i mbrapshtë . Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Prilli i thyer.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. 15. sidomos nënprefektin e zonës. Dosja H .është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave.3) Klorësi me skifter . Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. Prilli i thyer . Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Linja e parë flet për një malësor. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë.Nje arkitekt gjerman.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë .

i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Pesha e kryqit. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar.Kadare duke folur për Migjenin . ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. V. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. 22. politike. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Muzgu i perëndive të stepës. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. burgosjet. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Lëkura e daulles . 106 . ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Krushqit janë të ngrirë. Dimri i madh . Nga një dhjetor në tjetrin. Muzgu i perëndive të stepës . Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. Nëntori i një kryeqyteti. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Dasma. Dasma . Gjenerali i ushtrisë së vdekur.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. 27. Koncert në fund të dimrit. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Emblema e dikurshme.18.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. 23. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Ftesë në studio. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Koncert në fund të dimrit . Kronikë në gur. 25. Lëkura e daulles. Nëntori i një kryeqyteti . Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. si përkthyes në Moskë. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Lulet e ftohta të marsit. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Hija.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. 21. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. Emblema e dikurshme . përballë pasqyrës së një gruaje. 26. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Kronikë në gur . para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. 24. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. vrasjet. Pasardhësi.roman me temë aktuale. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Ndodhet në një udhëkryq. ekonomike. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. arrestimet. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. 19. VI. Ikja e shtërkut. 20. Shkaba.

1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. Ikja e shtërkut. ku janë mbledhur “të rënët”. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. 34. pa përjashtuar edhe veten. 30. Jeta. Është vazhdim i Ftesë më studio. rumunë. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. 38. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. 35. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. Dialogjet janë të gjalla. kinezë. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. VII.2) Ikja e shtërkut . realizëm magjik ballkanas. frengë. levë e PPSh deri më 1990. shqiptar e universal.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. (30. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. humor të zi e tragjizëm. Shkaba . përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Ftesë në studio . Pasardhësi . 33.dy formave të jetës. ”të rrëzuarit”. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut .përballë pasqyrës së një gruaje. Në roman ndeshen diktatori me poetin. Përballë tyre qëndron prostitute. disa përkthime nga autorë grekë. Romani është përshkruar me groteskë. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. Lulet e ftohta të marsit . Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. 37. pasardhës i Enver Hoxhës.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990.përballë pasqyrës së një gruaje . Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. rusë. Jeta. Nga një dhjetor në tjetrin .roman kushtuar Lasgush Poradecit.”të zbriturit” 29. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . (30. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. 31. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. 32. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve.përmbledhje me 32 vjersh. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. Mbi episodin e kreshnikëve. 36.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës.28. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist.

Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Pashku nuk e lufton mitin. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. të mesmen në Prishtinë. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. Vjen në Shqipëri me krenari. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. nënat. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. Prizren. një roman dhe dy drama. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. përmendet shpesh. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. por s‟del asnjëherë. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. Shkollimi: filloren në vendlindje. në Rilindje. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Analizë e romanit “Oh” 108 . Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Ka shkruar tregime. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. sa më shumë njef popullin shqiptar. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. por e afirmon dhe krijon mite të reja. ku i presin vendësit mikpritës. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare.humorit të zi dhe groteskës). vëllezrit. por ngjet e kundërta.njëzet vjetëve paqe. Aktivitetet: gazetar. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. traditat dhe zakonet e tyre. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. por edhe baballarët.

Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. proza. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Subjekti: Njeriu i vetmuar. është kredhur në mendime. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. e vëllavrasjes. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. I pari është në agoni. vrasjes. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. skenarë filmash. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. në dhomën e errët. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). Luluan dhe Lulanin. Rugovë. këndvështrimi i fiksuar i autorit. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. apo antiroman. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Romani është i shkruar në vetën e parë. lidhja syzheore. i dyti i dehur dhe i treti lucid. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. shpifjeve. drama. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit.

është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. tjetra e gjermanit. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. urtinë njerëzore për paqe. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. atdhetare dhe refleksive. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. ta zgjojë ndërgjegjen. dashuri kjo 110 . Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. e veçanërisht atij shqiptar. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. pra varr i qyqes. me Shpendin. një malësor Rugovas. Te romani “Karvani i bardhë”. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Shpendi. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. e cila tregon ngjarjen. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Mirëpo. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Njëra palë e Gjinit. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. që kishte rënë në luftë. pikërisht i biri. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës.

Lum Lumi. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Përpunon tri fusha tematike. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare.përmbledhje me poezi. Sampo 2. II. etj. ushujzat e larot e tyre. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. Bëhet fjalë për tre. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Torzo. 111 . Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. problemi social. i cili me vete sjell dhunë. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. kameleonët. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Shamijat e përshëndetjeve. gjarpërinjtë. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. minjtë. të zhdukur. por trashëgim nga lashtësia. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. I. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Folja. Lum Lumi . Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”.). Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Dhimbë e bukur. Sampo. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare.shesin fatin e kombit. Drejtpeshimi. Thirrje. i punës. Credo.

Dielli i zi. Buzëqeshje në kafaz. të birin. Harakiri. Të keqeno . Objekt trajtimi janë fati. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin.i kushtohet motivit të dashurisë. Libri që nuk mbyllet. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet.e kaluara jepet përballë të sotmes. Ishulli Aabania.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Zari. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Fund i gëzuar. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen.Të jetosh . krenaria. III. e njeriut tonë në histori. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Ky është edhe një qortim i prindit.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Në bisht të sorrës. Burgu i hapur. Fund i gëzuar . Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin .

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful