• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

renegat shqiptar. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. Mustafa Pasha.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Barleti njeh lufra të drejta. të mesmet në Venedik. 4 . Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. afër Dibrës). 1451). KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. sulltan Murati II. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor.pamje ideale. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. Shkodër ( sipas dok. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Ali Pasha. Barleti njeh lufra të drejta. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. intelektual. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene.armiq. Ndahet në 13 libra ose kaptina. Mehmeti i II . që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. 1461. përskrime të natyrës dhe personazheve. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. në noterin e Padovës. Personazhet: Skënderbeu. Dibër dhe Itali. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). dhe nga një testament I vitit 1501). Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike .ushtarak dhe me portrete si etik. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. dialogje të palëve luftuese. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. ka kultura të huaja. më 1450 me sultan Muratin e II. pastaj me Mustafa Pashën. në Krujë. Ballaban Pasha . Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. psikologjik. fjalime të gjata.

Tivar. Shkollimi: rrethin familjar.organizimin e kryengritjeve. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. 5 . Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. ndërsa I. Zamputi thotë se ishte komplot). morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Shkodër. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. për vendlindjen. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. nuk pati sukses. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. pa kopertinë. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Obod dhe më I besueshëm Venedik. Tema: vargje nga bibila. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit.sh. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. Aktivitetet: meshtar i një kishe. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. 1618 në Romë. Sipas E. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). botoi 4 vepra. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Gur të Bardhë të Matit. italiane dhe sërbe. Gjuha është gegërishte arkaike.

BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Është shkenctari i mirëfilltë i shek.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. 4.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. 2. Biblike. motivin e vajeve. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Romë 1618. Familja: e shquar e Bardhajve. Shkollimi: mësimet e para në familje. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). Pasëqyra e t‟rrëfyemit. Personale. Kombëtar. 2. Romë 1621. 1635 kreu studimet. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. 3. Budi ka shkruar 3 200 vargje. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. Poezitë janë me motive: 1. Vdiq:1643. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. VII.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Doktrina e kërshtenë. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. Romë 1621. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Romë 1635.KRIJIMTARIA LETRARE 1.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja.Kaini vret Abelin. 6 . Religjioz . Kallmet të Zadrimës. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. 1628 në Loreto. 2.

Ndahet në 2 pjesë: 1. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. ndajfoljet. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). 7 . Përdori alfabetin e paraardhësve. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. turqisht. 113 proverba dhe 2 biseda. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. Vdiq:1689. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Becikemit. Prishtinë. lidhëzat. foljet në paskajore. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. dhe me urdhrin e Papës. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . -Krijimi I Rrozullimit. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. cc. shqip. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. dhjetor. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. Të primtë përpara letërarit. Padovë. Origjinën e familjes së Kastriotëve. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. strofa tetëvargjëshe. Ka 2544 fjalë. me rimën ab. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. ab. Shkollimi:mësimet e para në familje. 2. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. kthehet në Shkup më 1683. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. ab. 1685. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. italisht. 1682 strehohet në Dubrovnik. Ai shënon emrat në të pashquar.

nëna e Krishtit. e lëmon. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. Romë. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. fshatare dhe grua e rëndomtë. i jep sisë. e mban në duar. Aktivitetet: 1751. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. e cila dallon nga personazhi biblik. e quan pëllumb. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. 8 . për fëmijërin e tij. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. ndërtimin fizik dhe psikik. Përmend toponime si Prizrenin. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. vepron sit ë gjitha nënëat.Mbusat. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. nuk kujdeset për të. Vdiq:1788. nuk i jep sosë. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. e lidhë. Pashtrikun etj. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. e shtrëngon në kraharor. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. Flitet për Shën Mërinë. i do shokët dhe e duan. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. e puthë. nënën e tij.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. edhe për vendimin që të martirizohet. 2. poetike. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. e zgjidhë.

krahasime. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. Starje të Kolonjës. karakterit për të fituar para. Munafiku. Ka përdorur metaforën. apo dituria. tregtarët. Trahani. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. moral-estetik. 1. gazelet. 1749 2. klerikët (i pari i fesë. 9 . XVIII gjatë tërë shek. divanet. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. Përdorën gjuhën shqipe. patriotizëm . mevlude. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. moralit. “ Mevludi” etj. elife. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. përmbledhje poezish “Mexhnua”. pashallarët. Bahti im. XIX. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. nostalgji. Gjerdeku i vashës. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. paskrupulliteti. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. satirat. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. social dhe fetar. Vendi i ngjarjes: fshat.vezirët. Temë jofetare: Poezitë: Paraja.të varfërit (servilët. veçmas distihët e katrenat. Gratë e va. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. kyrët e vaizët) 3. kasidet. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). myderrisi. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). jofetare si: poemat. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. feudalët (mbreti. “ilahi”. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. zejtarët) 2. Shkollimi:medresen në lindje. mundqarët. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. myftiu. epitete.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. sahanlëpirësit. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. Temë fetare: 1. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. humored. hipokrizia etj. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh.

Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij.Gurbetlinjtë . Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. e të sëmurë. pijanece.Erveheja. edhe atë 12 muaj në vit. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. rrënuese. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal.Bekriu . Shkollimi: medresen në Konispol. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. puna sakrifica. 10 . Konispol. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet.intelegjenca. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë.Zaptimi i Misolongut Poema: . Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. trahanin. në Kairo studioi. merret me krijimtari përkthyese. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Vdiq:1844. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . hokabaza. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. Konispol. 1818-1820 . bëhet mjek i syve.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. Jofetare: Poezitë: . Gjirokastër .cvlitëse. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit.Jusufi e Zylejhaja.

sot të zbuluar afër Bagdadit.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës.e.gjysëmperëndi. është me përmbajtje religjioze dhe laike.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. Epi për Lugalbandën. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. heroike Teogonike. Mitologji. romake. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let.r. Kjo let. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. 11 . Çdo popull ka mitet e tyre p.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. Kozmogonike. prandaj kjo let. kineze. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma.popull indoevropian. Kult. greke.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë.nga India e Irani. është degë e shkencës mb letërsinë. sumere-asiro-babilonase. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. indiane.flasin për historinë e perëndive. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. Të tillë janë: Gilgameshi. P. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. ka qenë i zhvilluar edhe epi. kozmogonike. shqiptare etj. vepra që shquhen me idetë.sh: të faraonëve. sumero-asiro-babilonase. Miti dhe Mitologjia Mitet.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Heroike.r . të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. Botërore. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore.sh. Sumerët.e. ndryshe quhet let. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. Rrëfimi për përmbytjen etj. lufton kundër Humbabës. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.

Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. 12 . Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. Krijues i një mbretërie të pasur. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. gjyshi i tij Utnapishtimi. Humbabës. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin.r. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. Këta dy luftuan kundër një të keqe.se njeriu është i vdekshëm. nuk i linte të bashkohen. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. se edhe ai një sit duhej të vdiste. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. XXII deri në shek. Atij i mbeti vetëm një shpresë. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. Themelues i Urukut. Tregimet për Gilgameshin. dhe mbret i saj.të 7 dha urdhër për ta varrosur. por me përmasa shqetësuese. veçmas i mundonte të rinjt. Bisedon me hijen e tij. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. XVIII p. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. aty nga shek.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. vdekja e Enkidujit. dhe e kupton tmerrin që e pret.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. ai ia tregon një bari në fund të detit. jo të luftës dhe të guximit.e. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. por nuk I dihet autori.

i biri i mbretit Priam.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. në bazë të alfabetit grek. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Parisi në duel me Menelaun. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. i vë themelet e let. Subjekti: Shkaktar i luftës. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën.e. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. me ndihmën e perëndeshës Athina. IX p. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Hektori lufton me Ajaksin. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit.r. fituesi e merr Helenën. Parisin e shpëton Afërdita. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. Greke. Hektori (sypatremburi. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. Kryepersonazh i Iliadës është Akili.e. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. me grekët dhe kundër tyre. e shpëton Apoloni.r dhe shek. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike.grauja e tij Andromaka).700 vargje e ndarë në 24 libra.e. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. Me këngën XXIV. 13 . Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit.

në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. Akili. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. ku aty mbyti të gjithë mësitët.e kujdesshme që krijon familje të lumtur.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. zoti i detit. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Posejdoni. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. është burrë e prind i kujdesshëm. Penelopa. Odiseu. Agamenonin. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. me karakter të fortë. ku ndikojnëe edhe perënditë. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. takohet me Telemakun birin e tij. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. përfaqëson njeriun e kohës. shumë mësitë e duan dorën e saj. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. në anën e Trojës. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. 14 . ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. Agamenoni. Akilin. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi.hero i madh i epikës greke. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Hektori. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. Biri i Odiseut. Andromaka.gjithashtu hero i madh. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji.gruaja e Hektorit. paraqitet pak më i kompletuar. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate.

të cilën e lëndon moralisht. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. fytyrë hyjnore. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë).. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. të cilën e quantë. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. o hyjneshë e madhe. jetoi në shek. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟.. kishte formuar shoqatën e femrave. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. i pafat‟‟.r. kishte një vajzë. të një vajze të pamartuar. të virgjëreshës. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. e cila thotë: . të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. Bijë e një aristokrati. vargun e 4 në 5rrokësh. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. epiteti. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. Përbëhet: 1katren. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. VI p. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim .Safo njihet si poete e epitalmeve. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. ngjarja mbaroi tagjikisht.e. 15 . u martua me një aristokrat. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. kërkon shpëtim nga Hymena . o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike.Me epitet si : Afërdita e amshuar. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. KORI II Me motiv autonimik. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. shtëpia e shërbtorëve të muzave. hyjneshë e madhe. të cilin e krijoi Afërdita.

baba i tragjedisë”. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 .gjeni i tragjedisë”. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke.. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. tragjedia e parë Persët. VII-VI p. dhe kështu vdes Eskili. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Tragjeditë e para. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. V-Ivp.e. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. i largohet legjendave.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. por mbështeti demokracinë. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. Orestina”. 525 p. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. vdes në vitin 456 p. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb.r me prejardhje aristokrate. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. për nga vlerat .Eskili Fazën e let. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. ndërsa kori këndontë këngë lirike. në moshën 40 vjeçare. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. biri i Darit. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. Dari flet për humbje të mdha.e. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. ku merr pjesë edhe vet. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit.e. shkon në Sicili. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Korifeu. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. njihet .. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. Një ditë duke ndenjurnë fushë..e. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë.

zbuti kafshët etj. Prometeu lidhet për shkëmbi. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska.e. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Subjekti.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. fjala komedi nga gre. shoqërore e kulturore. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. Vdiq në vitin 388 p. që të mos zhduk racën njerëzore. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. të dëgjojnë. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. perëndinë e zjarrit. sot njohim 11 prej tyre. prej 44-50. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. të birin. Zeusi e angazhoi Hefesin. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca.r në moshë të re La një numër të madh komedish. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. ndërsa komedia nga këngët follike. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. Komodia. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det.Kleonit.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia.e. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore.

mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . konsiderohet si Homeri romak. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare.r . fjalët e urta etj. II. greke. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. b) Periudha e shekullit të parë të let. konsiderohet si vazhdim i let. shkroi 6 komedi dhe Katoni. të fundit të republikës. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. me fytyra të mbuluara. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. zhvillohen himnet e kultit.llogaritet si histogra e orator. Let. Herakliti. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. III. c) Periudha e shek. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. ku secili mbrohet me kundërargumente. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. në rolin e gjykatësit. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. republikane që arrin derin në vitin 30 p. Letërsia romake. Tema: Problemin e kritikës letrare. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. por edhe poetin e varfur. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. Eniusin nga Kalabria italo-grek. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. në kohën e helenizmit të let. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. Koha kur formohet polisi antik. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. romake. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. në atë klasore.r . Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. këngët triumfale.r . dueli përfundon me fitore të Eskilit.e. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). Posejdoni. Tribali. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. II deri në vitet 30 p. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. zhvillohet deri në mesin e shek. zhvillohet nëpër dia periudha. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale.e.e. të heshtur. këngët e vajeve. në atë skllavopronare. fillon në mesin e shek.e.e. me rrecka. epokën e let.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi.r vazhdon deri më 476 p.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. III p. romake. gojëprishur e çalamnë.

r. Më të njohur janë: Petronie-prozator. prej viteve 30 p.Italia Veriore. Ovidi-poeti elegjiak. Kuintiliani-retorist.r deri në vitin 14 e. kur shkatërrohet perandoria romake. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. koha kur sundon Augusti.poet i shquar i epigrameve.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. c) Letërsia e vonë romake. Apuli etj. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. II e deri në shek V. Fedriefabulist. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. dhe filloi të merret me poezi. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. zhvillohet nga shek. këndoheshin këngë për dashurinë. Tibuli-poet i dashurisë. .r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. G Gjat shek. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit.retorika. V let. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. elegjive retorike et. Punoi si avokat. por për shkaqe objektive e la . Nga shek. Vdiq në vitin 90 p.satiristi më i madh i kësaj periudhe. I deri në shek II.e. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. Letra miqve.e. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Horaci. apo më të shkurtra. romake. Plini i Ri-orator produktiv. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. Nga një familje e qytetarëve të lirë. Atika etj. Marciali-me epigramet. Aula Geli. Katuli. paraqitet publicistika. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Tit Livi orator e moralist. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Juvenalisatirist. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 .e.e.r në Mantue. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë.

Iliadës. Eneu zbretë edhe në Kumë. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Butrint. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. i cili vritet. Sicili. blegtoria dhe bletoria. ajo si flet. të cilës ia kishin vrarë burrin. Eneu e merr rolin e Akilit.depërton në botën e nëndheshme. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. pemtaria me vreshtarinë. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Didona bën vetvrasje. Eneu bën dyluftim me Turin.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Këtë qytet e krijoi Didona. ashtu si Hektori nga Akili. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. grua mjaft energjike. Sicili e Romë. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. Rrugës për Sicili. bie nga shkëmbi. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. takohet me të atin Ankizi. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia.talike. lufton kundër Mezencit. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. gruan e Hektori. e takon Didonën. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. në prani të elementeve mitologjike 20 . Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. kur Eneu lufton kundër Mezencit.

heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .kulturor. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. shkruar 1846..politik dhe kombëtar.ekonomik. Perandoria Osmane .Ajo ekzistoi 3 vjet.. ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX. Bullgarisë dhe Greqisë.Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos . i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik. poemën Këngët e Milosaos.Këtu përkundër që u fuqizuan .arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.. vetëdija e ulët kombëtare.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.përpilimi i platformës së qartë.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .popullor.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë ..Kjo letërsi fillon me poemën .Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori..nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë..Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 . për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.kultura.I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë...Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . . shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878)..poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia..Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave. nuk ka kulturë.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra. për mjerimin politik.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic. Sërbisë .Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin..Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .

I stambollit i shoqërisë .D.më1888 në Bukuresht nga N.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.Lexoi shkrimtarë antik .VEPRA DRAMATIKE 1.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Papa K.në Pdhanë(1638).Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.i kundërvihen realitetit.Napoli 2. J. figuracion dhe metrikë nga folklori.RADA 1.. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.më 1888 .Negovani.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.Naço revista Shqiptari.lëvizja nuk pati sukses.Logoreci.I. romantikë europian dhe italian.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.Më 1848 J.pastaj në Kolonjë .Vreto. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.shoqërore. peizazhiste.Rada me titull Arbëresh i Italisë .pasi u lirua ishte shum i varfër.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Bashkimi‟‟ ..Kombi shqiptar‟‟.kolgjin e kreu më 1883.më 1883 J.më 1897 F. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit. Pogradec.erotike . e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .Më tepër spceifizohet poezia lirike.. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.tragjedi 1846 22 .Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.përmbajtje.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra. 1872 2.Qemaili etj.rrah tema filozofike.Konica nxorri revistën Albania. I shoqërisë ..në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Qiriazi..Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Flamuri i Arbërit‟‟ .Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.VEPRA POETIKE 1.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Kemi përdorim të alfabeteve si .M.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri . u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.filloi të mbledhë këngë popullore.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .Poema epiko-lirike Serafina Topia . 1839.Numidët .Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.më1834 .Napoli .Poema epike Skanderbeku i pafan .fetare .Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Gj.Lorekio në Itali nxorri revistën .Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.Qiriazi-Dako.Vasa .së lavdishme. P. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.në Blinisht(1639).de Rada në Kozencë nxorri revistën . 3. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës..DE..Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.në Egjipt dhe në Sofje.1836.S.u dënua me gjashtë muaj burg.më 1897 A.

bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .vajton buzë detit.Sofonizma.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe .Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . 23 .1861 2. këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Parimet e estetikës. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit .ka dashuri konstante ndaj atdheut .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit . pasi e vret një turk .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve .Rapsodi e një poemi arbëresh . Serafina është romantike . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. largohet nga atdheu .Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.ëndrrat vajzërore. Serafinës dhe Bozdarit. dashnori i parë i Serafinës .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut.Autobiologjia . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit. 1898-1899 5.tragjedi 1891 3. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale.2. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Tema është romantike . turkun . për hir të dashurisë ndaj atdheut. 1894 4. Bozdari .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .1866 3. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.e torturon veten. 1902. më vonë kthehet .VEPRA SHKENCORE 1.Testamenti politik .Serafina . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .përballon ndarjen nga dashuria e parë. dashuri ideale naj femrës .Radavani është antitezë e Bozdarit.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .është dashnoe e zjarrtë.

XV.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . fabula .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Shtohet galeria e femrave .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.. poashtu mblodhi këngë popullore.Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.Himarë etj. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror.Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. si Krujë .Shkodër . Kozencë 1894. satira .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Goneta një femër e dhembshme.të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.Elbasan . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) . gramatikë . simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.dukuritë shoqërore-morale) .Vantisana princeshë turke . Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .Dibër .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . Mirditë.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.De Rada pasqyron të madhërishmen . shkencë . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada. 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Il Canzionere albanese‟‟. kishte krizë materiale .Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. tragjiken e kohës së Skëndërbeut . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak .

koprracinë.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Drama .Miloshini e Pjetër Shini.1850 4.ndërtim të konflikteve.poemë. jeta e të burgosurit .D.Ushtari shqiptar.Bija e mallkuar‟‟ italisht .Poema .Virgjeria.poemë .Poema . gënjeshtrën.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Miloshini.Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1..italisht.dialog të gjallë. mirkuptimi në mes njerëzve. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Novela:Panaino e Delia. këngëve liturgjike .Drama:Sofia.përtacinë. takimi me të birin .burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .Gërsheton edhe idetë demokratike si .italisht 2. I burgosuri politik .. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.Guidhja e Kusari 3.Malia 4.llafosjen.botuar më 1848. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Melodrama:Pjetër Shtertori.Kolluqi e Serafina.Përmbledhje e lutjeve .dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1..Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve..Poema .Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J. arratisja . italisht .Romane:Sofia Kominiate . Fjalor italisht-shqip 7.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .R 3. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano. Gërsheton idetë romantike si .Romani . Mënyra e botimit:Pjesërishtë ..hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.1... Përralla nga Ezopi 6.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .shqip. 1858 5.Përmbledhja poetike.Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .

Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .i dashuri i Emirës Gjergji .Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin.intrigant. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina). Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .xheloz. traditat.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës. 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. Të ndërfutura:këngët .ritet familjare.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.besnike) Miriani .përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).blegtorëve.e sinqertë. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ. bareshave.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës. Personazhet:kanë tipare romantike Emira .(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).e çiltër. vallet .Miriani shqetësohet tepër.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.

frëngjisht..Bardha e Temalit‟‟(1890)..Romani . Veprat e Pashko Vasës janë : 1..IV . vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(.pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve ..italisht ..Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4. degradimi e turpi. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim. 6.Trëndafila e gjemba‟‟.III. për atdhetarizmin . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2. Tema : universale . përçarja kombëtare dhe fetare . Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare.Vëllimi i poezive ..Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . për problematika.. frazeologjisë . 7.vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .Poezia . i strofës ..dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin . Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës. frengjisht 5.. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare. Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës .(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik . sundimin mbretëror .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .Pashko Vasa .Romani autobiografik .figuracionit/ 3. Më 1883 emërohet guvernator në Liban..II.Burgimi im‟‟. Vepra I. poshtërimi familjar . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit.Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran). pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .MORI SHQYPNI . Vretuan etj. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja . E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit).Mori Shqypni . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .

Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. Osman Pasha . Jak Kola. në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh . c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Luli ..Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën.Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. Drandja . Pashai i Shkodrës . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. i martuari me Bardhën.por në linja të kundërta. e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit .ANALIZA E ROMANIT . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: ..Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. për zakonet). motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).

Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906). Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS ..Në Palermo kreu edhe drejtësinë.dashurohet në e parë.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore .Të zezat tona‟‟ 1870 4. 29 .Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.zulm e varr‟‟.. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.Poema romantike .Poema ... 2. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.dashurohet në e parë .Veprat letrare 1.nisen në luftë për..BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.Disa poezi‟‟ 1847 2.Topografia e Palac Adrianos . Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave. 1. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Përmbledhja .Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.Vepra shkencore : 1. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Poezia e gjatë .

1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . 30 .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin.Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.Zulm e Varr‟‟. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut.Kur u kthye jetoi si një i varfër. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes . Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën . Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut.mbirja e pemës.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve .Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën .zakonet.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara..Lufta e Valkalit‟‟..Lufta që përmendet është .. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet . folklorin.Mara – e dashuruara në Nikun . Zefi vizitoi Brazilin .Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. Aktivitetet: 1848.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari .

.na la pa mëmëdhe‟‟.shkruar 1860 .Ushtari i kthyer‟‟. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke.Ditari‟‟. protesta .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.Flamuri për të është sikur nusja.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . . . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . 1897 – botoi poezinë .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.....Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . flet për ata si Xhavella .... 31 .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . ish në moshë 16 vjeçare.Këtu bëjnë pjesë vjershat si : ... flet për luftën çlirimtare të Venedikut .Për lirinë e venetisë‟‟. këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët ..Për lirinë e Venetisë‟‟.. gëzimin .Zotit‟‟ . në Buenos Ajres . 1898 – botoi vjershën . . Bubullima .botuar 1860 . luftë që e kish pritur gjatë kohë . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që .Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.Rrotullupë‟‟(vrull) .. 1883 – botoi përmbledhjen . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.Zonjës Elena Gjikë‟‟ . . 1860 – shkroi poezinë e parë . sidomos me formimin e saj intelektual ... te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .Detari‟‟ . akuza nda padrejtësisë etj. dashuri ndaj atdheut të të parëve .Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore. në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.për të ardhmen e arbëreshëve etj. 1893 – botoi baladën në italisht . Për vdekjen e Pjetër Irjanit. .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .vatra na thërret‟‟. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. flet për fatin e atdheut.Rrotullupë‟‟.KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. me pozitën e saj . 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. .. optimizmin .

Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin .Dashuria e Serembes është dihotomike . lind në kontaktin e parë .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. me një vazhdim deri në finale . dhembje .Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . Sarandë .N. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri . . bir i Halit dhe Emine Frashërit. poeti e paraqet portretin e vajzës . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. me helme. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh.vetmi . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .Zosimea‟‟.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. psherëtima .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore.sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟.Kthehet dhe punësohet në Berat . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . Për sa i përket dihotomisë së parë . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit .Kujtim‟‟.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.. Viziton 32 . kontaktin e parë . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet ..Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . ky kontakt ralizohet në kishë .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit..vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. gjimanz mësoheshin frengjishtja . në kontraste si gaz-vaj. anglishtja e italishtja. dhe me një përfundim të hidhur .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.gaz-psherëtima. lektisje .. Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. trauma . greqishtja e vjetër . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .

Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve. erotika .(arsimimi).Motivi i kësaj poezie është i ri ... . Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.Shpreh‟‟.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit . historia .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi . Shqipëria .përkrenaren e Skenderbeut .. Për se? Gjuha jonë ..1884.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Shqipëria‟‟.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës. ..Për se?‟‟.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët. ..1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.Gjuha jonë‟‟.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës..nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë...poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. Korça .. Poezitë me motive atdhetare janë: .. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare..atdheu‟‟. Tradhtarët. . . .si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin . .Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.1887.atdhe‟‟ ..Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .Tema .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Dituria‟‟... filozofia .Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.Prej 1886 do të botojë në shqip.atdheu‟‟. 33 .shkruar në shqip.këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë. Shpreh .Shkruar në gjuhë të huaj.Ai beson se .Drita‟‟ më vonë u quajtë .Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.

fushat pjellore . baresha me llërët e përveshur .. tradhtarët e pabesë. plaga .. kraharori . stopani .Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .kënaqësia.Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. viktimizimi sesa gëzimi.Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje..Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit).Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor...Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet . .bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare.lutjet .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV. llërët . botës psikike .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria .Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi . emrat e popujve etj. humanizmi dhe fizikumi. shtërpari .(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).. qëpallat . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri..Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.lumturia që sjell dashuria e kontaktit.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.apostrofë e madhe‟‟.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.ska asgjë të përjetshme .Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij. balli .Gërshetohet miti . pemëtarinë . Poemat me motive atdhetare janë: . flokët-dritë qiejsh). ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. lektisja .Për Naimin ka rëndësi . duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes. emrat e personazheve . për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si . mallkimet. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një . sytë . Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . faqet.Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore. bimësinë . Anatema e kësaj poezie është .Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.Bujqësia ka të bëjë me bujkun . 34 . gojëdhënat .Bukë e mëmëdheut zëntë .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . shpreh botën intime të Naimit. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .Bukuria‟‟. .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.. toponimet .Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. pulpat . .Tema është historike.Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.balli-hënë.Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .vendin .trupit . pamja e fytyrës.. identitetin. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.kohën....Poema është një epope për Skenderbeun. këmbët .Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria..Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht.jetë ideale‟‟.

.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. ringjalljen e natyrës .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. . malet .Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër.Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . humanistit dhe filozofit. 35 .(sipas aspektit filozofik). 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? ..Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . fenomenet e funksionimit të natyrës .sh pas dimrit vjen pranvera .(sipas aspektit poetik dhe personal). lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . lumi .ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës..Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike .temperamentit .Filozofia e Naimit ka dy burime. ai impresionohet nga yjet . kaltëria .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . pas të mirës vjen e keqja.Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë.ka simbolikë të : krijuesit .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. emocionet ..Fjalët e qiririt‟‟..Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . fushat . dëshira – dhuna . .. karakterit .. por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. gëzimi-dëshpërimi .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. . pa fund dhe pa anë.Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë.Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . bukuria e qiellit . të folurit . . me atë se bota është pa krye . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric. pozita e poetit dhe pozita e personalitetit. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟. 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. pas ditës vjen nata . reja .Qershori‟‟. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? .. bilbili .Filozofi‟‟.Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . prirjeve . 2)Natyra dhe ligjet e saj.. . arsyen. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare.. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.Qielli‟‟. i dha mendjen .

shqipe në Instituin Oriental.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. Bashkë me P. 1900-profesor i gj. Në këtë traktat.Libi.Frashër. 1871-shkon në Stamboll.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.Teutës. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo..Stamboll. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.Kristoforidhi etj.projekton të ardhmen e Shqipërisë. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit. Dhe let.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.Pirruas etj.të mesmen dhe universitar të zhvilluar.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. 1890-diplomon në drejtësi.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit.të mesmen në gjim.Napoli.antike në “Garibaldi”. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.Hora.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare. Vdiq:1904. 1874. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .u internua për 1 vjet në Tripoli.emërohet docent i let.studion let. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. 1878-boton gaz.Osmane dhe konferencën e Berlinit.Sicili. 36 .veçoria gjuhësore faktet historike.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.

Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.mendime. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike).Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. Ali pashë Tepelenën .Poemës i mungon subjekti. ANALIZA E POEMËS .Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . ritet fetare .gojëdhënën e Rozafës .Topinë . 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. Këthimi(poemë). Vdes:1927.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. Skenderbeun .ndjenja etj.Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. Gj. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike)... për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887.. 1901-Këngë popullore shqiptare.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.TE DHEU I HUAJ’’ Poema .Napoli.Versi(përmbledhje poetike.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. Rrethimin e Shkodrës.. 1900-Te dheu i huaj(poemë). Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. ritet familjare . Bushatasit . Mino(poemë lirikë). gjithnjë e më pak respektohet traditat .italisht). Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.Mesazhi i kësaj vepre është : . për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi.italisht).Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh .1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. 1894-Kënkat e luftës(poezi. 37 .Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?.M. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe.

KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.historisë etj.Leiden.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. 1884-47. 1908.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .Shkodër.gramatikës.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun..studiues i gjuhësisë folklorit. Në rrafshin simbolik .bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse . 1936-Dromca toponomastike.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.Shkodër.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.. 1934-Shkollë e jetë(antologji.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri).1930 – professor i shqipes në Shkodër. Vdes: 1937. 1937-Lirija(poemë.Me 38 . 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.a çilë kafazi‟‟. . 1928 – Lissus (poemë. shkruar në moshë 21 vjeçare. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.Shkodër). 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë. 1939-Scodra(poemë. Familje: të varfër.. 1932.Shkodër).Poetët e mëdhenj të Italisë. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë. Njihet si poet..Shkodër).Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta. 1942-Fjalorth i ri. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).Shkodër).Vjenë).

zgjoi i bletëve ..Nëna e kësaj vajze është Lokja. 39 .jeta vazhdon‟‟. në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për . lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina . ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . dallëndyshet ..dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se . poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. .Simbolika e kësaj ëndrre është .Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike). Zogën dhe nipin. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.sh njohja e të rinjëve .t.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit..I tretuni‟‟. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. 2)Zoga dhe 3)Lokja. martesa .Poema ska koncept kohor. Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .pas dimrit vjen pranvera‟‟ . moliset .shpreh mallin e autorit për atdhe.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit). në të dytën vendi ku ka mërguar .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. zogjtë janë Zoga dhe i .(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .kthim në vendlindje‟‟.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh..Shfaqet përsëri natyra me bylbylat . Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. zymbylat . Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë ..th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.. lufton për ekzistencën e familjes.Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .

. Familje: fshatare.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.Sheper të Zagorisë.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve ....Gjirokastër. të Venerës dhe Afërditës.Lissus‟‟.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. 40 .Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. Vdes:1930.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .. të mesmen në kolegj fetar.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke. Shkollimi: fillor në shkollë greke.i përkushtohet Lezhës .Liria‟‟-shkruar më 1901. Lissus dhe Shkodra.ÇAJUPI Lindi: 1866.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë). 1893-kthehet në Kavallë.Z.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.Kajro.Në këtë vepër dominon historia. ..Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.(në tri tingëllimat e fundit).Stefani.pastaj shkon në Egjipt.Aleksandri. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”. .Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë . sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë. 1919. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Helipolis.Shkodrës.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

urimeve dhe përgëzimeve.Graz).DRENOVA Lindi: 1872.shpreh luftën kundër oportunistëve. 1885. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.Komedia .idealist shqipëtar (artikull.Gurakuqit..Bukuresht. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.E. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. 1925 – Naim Frashëri. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.konformistëve . 1901.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.Gjika etj. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. Punoi : 1912 .S. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.Drenovë.boton poezinë e parë te rev.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.thotë së gruas. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri . 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.demagogëve.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake. 44 .letrare nga Th. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha). 1937-kthehet në Shqipëri.Mitko.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.Albania. 1912. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes.S.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit. 1930 – Robëria dhe liria(artikull). Vdes: 1947.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .

Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri. sociale dhe ekzistenciale. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.. faqet si dardhë..Ballada e bariut‟‟. fletët-shqiptari .shtatin e lartë .Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.Mallëngjim‟‟ .Ëndrra e lot‟‟.Në vëllimin e tretë .Përshkruhet bukuria e jashtme. përkundër . . kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane..Në këtë shembull kemi poezitë ...që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. serbëve .buzët ngjyrë trëndafili. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Në mërgim‟‟ . në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.të parealizuar. me pozitë më të lakmueshme politike . ..Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).lektisje.sh vajza ka gushën e bardhë ..Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.Lulëkuqja-Shqipëria .Në këtë shembull kemi poezitë : . të bukur etj. pozitë inferiore sociale . peisazhist dhe mediativ.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit ..por përshkruan bukurinë e tyre.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve . ishte në pozitë inferiore politike .Letër prej katundit tim‟‟ etj.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror. romunëve . erotik .Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 ..Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .. ..turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.shpreh dashuri fatkeqe.oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).Mall vëllazëror‟‟ .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore..Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve...p.ndërsa trimi sytë si zjarr.Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.Këngë bashkimi‟‟.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .Flitet për përgjërime. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.

ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore..Natyra‟‟.sh në .erotike.Në ..Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh . i realizon të gjitha dëshirat .Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.një dite prilli e një muaji etj.të ylberi. në . vuajtjet dhe mundimet etj.Psalme murgu‟‟ i quan ..vdekja.Ngjyra ylberi‟‟ . në . gëzimin – dëshpërimin . aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.Ëndrra e lot‟‟ si .shpirti..të keqes.të stinëve..prejardhje mbretërore. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi..Rreze dielli‟‟ i sistemon si . vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka..Rreze dielli‟‟ me titull .të perëndimit të diellit.Mendimtare‟‟ . të vendlindjes.Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik. në . vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .të pavërtetës etj.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale ..kohës me shi.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.Lumtësia e shpirtit‟‟..morali etj.luleve.Lumtësia‟‟.Mendime‟‟ .Vallja e jetës‟‟.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit .Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Psalme murgu‟‟ me titull .shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.Edhe këto poezi janë të veçuara p. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes..letraro46 ..por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.. Ëndrra e lot‟‟ me titull ..Këngë fushore‟‟ në ... dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë..Vërtetësia e gjërave‟‟.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme... kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë..

Angli.morën nga antikiteti stilin. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Ronsari .Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më. Mikelanxhelo Buonarotin .në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.Spanjë.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .Holandë.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura . Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .një ideologji të re .Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.Shqipëri etj.Firencë.Aligieri .Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.zoologjia.prozën.stigmatizoi hipokrizinë fetare . V. Monarkia (traktat politik). Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. ish deprimuar . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale . e ndiente veten të pafuqishëm ..kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.dramën.F.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.në Francë F. Rafaelin etj. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë.u nënshtrohej dogmave fetare .fiziologjia.anatomia.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi . Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .poemën.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit. humanizmi kërkonte një njeri të ri . politike dhe ekonomike .zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. Familje: intelektuale dhe tw pasur. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.Në Itali ishin D.Bokaçio.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.Virgjili etj.botanika.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.epike. në Angli Shekspiri. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Sokrai.komedinë dhe tragjedinë.U paraqit në shek XIV. në Shqipëri Marin Barleti.busolla etj.Gostia (vepër e papwrfunduar).Jeta e Re (vepër poetike).Ovidi.Petrarka.Rable.Në art e kemi Leonardo Da Vincin .kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.Xh.Gjermani. 47 . të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .Ravenë. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata. 1304.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.artistik. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës . Vdes: 1321.

Poeti nga 48 .Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. 4.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.meditimet janë të njeriut të kësaj bote. përjetimet. 2.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. të moralit . bisedat .Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. filozofia bashkëkohore. Purgatori dhe Parajsa. me drejtim nga poshtë lart.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. rrathët koncentrik.Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia . e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321.rrethit të tetë(10 breza). nga filozofia e antikitetit .Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik.Secila pjesë ka 33 këngë. kurse në Purgator dhe Parajsë . vepra ka 100 këngë.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet . sa vijnë e ngushtohen .Është e shkruar në strofa tercina .nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.Ky udhëtim nis me Ferrin .Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar. 3.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë. rrethit të nëntë(4 breza).Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore.Ngjarjet .pa i kursyer shtresat e privilegjuara. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. rrathët sa vijnë e zgjerohen .Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar .Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . bashkë me këngën e parë si hyrje . me drejtim nga lartë posht .

Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar. Platoni . dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë. Sokrati . ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .ulërima. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.smira.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia . ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak. prej ku buron dashuria.idhnimu.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.gjithësej nëntë qiej.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Parajsa ka vetëm tre rrathë.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.Virgjili është simbol i urtësisë.Në purgator pastrohen shpirtërat.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon . apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.grykësia dhe epshi. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Purgatori ka shtatë rrathë.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. i cili më 1300. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.kuje.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën. Bonificin VIII. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.vaje.përmes pendesës.zymtia.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.

Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales . ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste .stil të përsosur dhe përjetime estetike. hipokrizitë etj. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . pëson në bujtinë . kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . të burgosurit si kalorës të shtypur ..të zgjedhë dashnoren e tij . po tu ndihmojnë të doptëve. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). intrigat .Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari . me shpatë .Konsiderohet roman antikalorsiak.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.të sigurojë veshje .Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII . me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.. studion në Vitenberg të Gjermanisë.I ironizon . dhentë si ushtarë . bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. ruajtja e nderit .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. me dhentë . të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Tema e veprës është . meditime filozofike.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. mburrojë .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës ..Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake. pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Në ndërfutje kemi temat si komplotet . parodizon romante kalorsiake. me helmetë .Kishoti. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Nis me atmosferë të rëndë.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët). rikthimi i fronit mbretëror .Cezari ka tiparet e një mbreti .Kemi konflikt brendafamiljar . me divat . po ti shpëtojnë të munduarit .

veçohet Nikolla Boallo. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.ai rriti autoritetin e vet .Formon trupën teatrale.E dashura tmerrohet .Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .Luigji e forcoi pushtetin qendror .princërve. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.1643.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .tituj.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare.epopeja. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait. të tjerët e konsideronin si mbreti diell. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin . se fsheh dot reagimin e vet.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën. të lartës dhe të ultës .që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit. stimulonte me shpërblime .Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.Paris.Ata bënë seleksionim në artin romak . babain e Ofelias (të dashurës së tij). i mblodhi në oborrin e vet .Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Pseudonimi : Molieri.oda. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.satira.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.të mesmen në shkollë fetare jezuite.Trashëgon kultin e antikitetit.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.koncepton norma dhe rregulla të reja .ofiqe.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai). por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.Shkollimi:iloor në vendlindje.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit. i përgjigjej monarkisë së Francës.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional. dekorta.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.fabula.(Klaudi).epigrami.

Fëmijët me gruan në e parë .Lindi:1639.1672-(Bajaziti .Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës). Elmira .Orgoni .Punoi: si actor.temë nga historia greke).Sofokliun.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.1669Britaniku(tragjedi.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.Tema e komedisë është . një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.1668-Koprraci(komedi).1677-Fedra(tragjedi).Shkolla e grave(komedi).Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.pasionet dhe karakteret e njerëzve.1662.Vdes: 1673.greqishten lexonte Homerin. 52 .Shklollimi:shkollë fetare janseniste.lë trupën.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Dorina .1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.1664-Tartufi(komedi).Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij . nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .Ferte-Mion.1661-Shkolla e burrave(komedi). Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .1670-Berenisa(tragjedi. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.Vdes: 1699.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.temë nga historia turke). dhe gruaja e dytë .1658. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.Francë.njohu jetën e popullit.temë nga historia romake).1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.kthehet në Paris. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).porn ë fshehtësi të madhe.Në shtëpi kthehet qetësia.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .-Tebaida(tragjedi).pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji. Don t‟ia japë vajzën.regjisor dhe komediograf.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.1670-Borgjezi fisnik(komedi).Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.1665-Ndërgjyqësinë(komedi).veset.. Damisi dhe Mariana .1667-Andromaka(tragjedi).nuk varroset solemnisht..Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze. Krijimtaria letrare e Molierit. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet. por nuk mund ta kundërshtojnë .Kleanti . më 12 maj 1664.varroset në Port-Royal.1666-Mizantropi(komedi).temë nga historia romake).1665-Don Zhuani(komedi).

Egmont‟‟ – dramë . Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Efigjenia në Tauridë‟‟ . birin e Akilit .në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore. Pirron .Hektorin e vrau Akili. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.Hermani e Doroteja‟‟ 53 .Osianin.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Gjeni të egra‟‟.Si personazhe kemi Orestin.vërtetësia e ngjarjeve ..Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën. Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.djalin e Agamemnonit . bijën e Helenës ..Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Shekspirin... në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut. gruan e Hektorit ..Në këto lëvizje flitej për Biblën.. i cili ishte simbol i heroizmit .ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane). Hermionën . dhe Andromakën .Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra..Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj.Hektorit .Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet ... viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Aty gjeti një lëvizje . vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm. që një ditë të martohet me të.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.Prometheu‟‟ . tragjedi ..Si student shkroi poezi.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .poetika. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE . Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .viktimizimi .Homerin.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Fausti‟‟ .

astrolog e magjistar. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.analiza psikologjike. pas Gëtes Henri Hajne etj.drejtësinë.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.filozofinë..E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Tragjedia fillon me monologun e Faustit. futi frikën te njerëzit .mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.Tragjedia nis me Kushtim .meditime filozofike .afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës. bëri shum mrekulli . kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.fshatarët e përshëndesin.shqipton një lutje magjike .Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).Ai shëtiti Gjermanin .këngë korale.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës. në Lajpcig . Italinë. kafsha kthehet në fytyrë studenti. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). për mrekullitë dhe pushtetin.Fausti i dëshpëruar.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).Tragjedia ka .ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.mjeksinë.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .poezi lirike.Fausti hap librin e Nostradamusit.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën . kjo e bën 20 vjeç më të ri.Fausti dashurohet në Margaritën .stile të ndryshme etj. monologje.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟. i kujtohet fëmijëria.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.Më vonë për të shkroi Lesingu .teologjinë. Zvicrën .vdes i lumtur.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin. sidomos te princërit .Holandën .përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .shfaqet Mefistofeli. gëzimeve të jetës por doktori spranon.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.

Viziton Portugalinë .Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit. hero romantik.Ëndërr‟‟ .Turqi dhe Shqipëri. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja...Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin..epitete.Gjauri‟‟ .BAJRONI .Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin ...Është ditar poetik i Bajronit.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike ..i ri i ngopur nga dëfrimet.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.në Albred .në dhomën e Lordëve. Rusonë.zëvendësimin e lirisë dhe 55 .Greqi.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.zhurma e jetës .Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.unit‟‟ të vet. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci. përmbledhja e parë me vjersha . .Poema fillon me Haroldin. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.G.kish temperament eksploziv.Më 1812 kthehet në Angli. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.Malti..Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa..pyetje retorike.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.Nusja e Abidos‟‟ .Kish të ëmën zemrake.Më 1809 u largua nga Anglia .Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc..Kur u ndamë ne të dy‟‟ ..Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ . pastaj Spanjën .Spanjë. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.të mbyllet në vete pas . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824..Orët e prehjes‟‟ 1807 .Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Pirrati‟‟ .Errësirë‟‟ .eksklamacione.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.Letra Augustës‟‟ ..Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 . .Strofa për Augustenë‟‟ .Nga Zvicrra kalon në Itali.Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë..Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .. nisi turne për në Portugali..historinë e vjetër atë të Lindjes.Dy këngët e para kanë parathënie.kënaqësitë.

Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.njerëzit me të gjitha komponentat.Petrarkës.Mikelanxhelos.me padrejtësinë. Kadizin . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .Viziton Greqinë .Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e . preardhje fisnore .Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari. Himarën .me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve. bijës së tij Adës. aspektin moral .Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.Viziton Seviljen .Tasos etj.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit ..ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.Shpirti revolucionar nuk i pushon .Haroldi viziton Albulenën.këngët(tamburxhi.Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .Shkroi poezitë .flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.veshjet.. . del në Bosfor. kulturor.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Çadajeviç‟‟.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore . Ali Pashën.Ciceroni. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare. internohet në Mihajllovsk më 1824.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.fatin e mbrapshtë grek . një femër pa emër .Dante..heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.Lirisë‟‟ . thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria . vallet .Bokaçio.Galileut. qytetin e vetëm të lirë.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .Begjikën lumin Rajna.mësoi frengjishten. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme. virtytet e popullit .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare. folklorik ..Flet për këngët .dhunën. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .U këndon humanistëve si Rusoi.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.. psikologjik .Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.përshkruan bukurinë e natyrës.tamburxhi). konkretish Janinën .Volteri .Shëtit Alpet .flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Viziton Andaluzinë . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg. e dalë nga populli. në Stamboll. Morenën .Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .

kujtimet e mbuluara nga një mjegull .lexon vepra ..Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit .jeta ruse .si fëmijë u edukua nga mësues francez.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror.brigjet .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve . shoqëror .ia ka kushtuar Ana Kernës .Bjelinski ..Mbrëmje dimërore‟‟.paraqet poezi peizazhiste. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . me brenga e mërzi .. përshkrimeve të natyrës .Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë . analizës psikologjike të personazheve .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .Pushkini mbetet poet i dashurisë .ndjenja të sinqerta etj.ushtima e mullirit që spushon .sgjen dot motive. griplan me kopshtijet ..ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj..mi. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake. merret me poezi. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . ku sundojnë tmerret . vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë. studiues i thellë i veprës së Pushkinit.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi. të zbrazur e plot dëfrime.. të zymtë e plot andralla. konservatorizmi. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale . kupton se ska talent. asaj provinciale ..Vdiq si 38 vjeçar. narracionit të shkrimtarit .shkollën e kish vend dëfrimi e loje.në moshën 18vjeçare. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . digresioneve të ngjarjeve.ndër poezitë e para.P.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare . v.shtron n..përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut . një jetë tërësisht e zbrazur.shkatërrohet psikikisht.Liria‟‟. tufën e dhenëve. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike . erotikës dashurore . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste. .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.Lenski.shpreh mendimet e reja progresive. livadhet .enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .A.Kernës‟‟.Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete . shprehje poetike.erotik dhe peizazhist.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. valza mbi liqenin e qetë.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.Tema e romanit është . kodrinat . llahtaria ..Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.Onjegini. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .Tatjana.kalonte jetë mondane . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 .thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .Poezia ka qartësi të madhe . gurgullima e rrëkeve.

.Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 . .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit ..regjistrohet në kolegjin Kordie.pasardhës i tij.Kromuel‟‟ – dramë . roman 1831 .dashurohet në Tatjanën . i shfaq dashuri përmes një letre ... nuk u luajt asnjëherë.Njeriu që qesh‟‟. me përralla .bën dyluftim me të dhe e vret. . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.Ernoni‟‟.Spanjë dhe Itali.dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit. është e rritur në frymën e traditës popullore .krijon miqësi.Tatjana dallon nga Onjegini . roman .Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike..Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Katedralja e Parisit‟‟ .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. i ati general i Napoleon Bonapartës .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze. vajzë me virtyte të larta..Historia e një krimi‟‟ .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.trashëgon pasurinë .dëshiron të shkojë në një vend tjetër .formës letrare.. largohet nga qyteti ..Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj . shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 . dëshiron të bëjë ndryshime.. pas revolucionit borgjez.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus...nipi i Bonapartës.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij.Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Mbreti dëfren‟‟ . Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen..Napoleoni i vogël‟‟ . djalosh ky me formim intelektual.Soditjet‟‟ ..Si fëmijë jetoi në Francë . . legjenda etj. . tregime .Të mjerët‟‟ .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .njihet me Lenskin .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse ..Legjenda e shekujve‟‟ ..Francë lindore Familja:Intelektuale.traktat dhe manifest për romantizmin. vepra e parë .I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit..Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.Vepron si romantik .Ndëshkimet‟‟ . din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet . e ëma grua aristokrate rojaliste.

kohën e vjetër . .Mbreti ziliqar‟‟ .Legjenda e shekujve‟‟.Autori shpreh qëndrim antimonarkist .Oda dhe balada‟‟.Mbreti mosmirënjohës‟‟ . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike..epike dhe dramaturgjike. . shpreh persiatje meditative . në këtë rast populli grek. Mbreti kriminel‟‟. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.Ndërgjegja‟‟ . poezi e këtij vëllimi është . .Mbreti i poshtër‟‟ . . Mbreti frikacak‟‟ . . qenit gjysh‟‟ . i ngra paradokset e kohës në nivel letrar..Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. . dy fronte markante . .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .Njerëzit e varfër‟‟ . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit. ..Mbreti i dyshimtë‟‟ .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet.. . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme ... kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj.Mbreti i vogël‟‟.Poezitë me përmbajtje demokratike janë .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike. Mbreti që zgërdhihet‟‟ ..Soditjet‟‟-botuar 1856 .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.. monument i poezisë francize .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .ka tri vëllime. .Në poezinë .Këtu kemi këto poezi ..flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .Fillon me poezi lirike intime.me poezinë .Legjenda e shekujve‟‟ .Arti I t. Hygo dallohet si poet..Orientalet‟‟ ... ..Orientalet‟‟.. ide kjo e paraqitur më 1850 .Mbreti hajdut‟‟ .....Hygo tregohet romantik ..Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.. .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës. në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.Oda dhe balada‟‟. ..poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.E vluara e trumbjetarit‟‟ ..Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën. .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike. ... .Katër erërat e shpirtit‟‟. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .. . . ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .Doozi në gjumë‟‟ .fillon me këtë vepër lirika intime. .Ndëshkimet‟‟..Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .. .poemë epike .. Poezia ..Ndëshkimet‟‟. Shkruar më 1885 etj.. . Mbreti intrigant‟‟ . të mesme dhe të re..Në poezinë .shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval . pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.Shkruar më 1846 .... . Mbreti matuf‟‟ .Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit .Në poezinë . realist .. që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë)..

Zhan Val Zhani është i burgosur . ndërron emrin në Foshëlëvon . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver.ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme.botuar më 1862. Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri . xhandarët e zënë hajnin . dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . i persekutuar .shërbëtore. Fantina femër e persekutuar .Gravoshi . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. njihet me Mariusin . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. ik nga prifti .femër fatkeqe. mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . prifit me humanizmin e tij e pranon . i cili kishte orientime republikane . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . strehohet te prifti i Denjit . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . kur vdes në vetmi . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. vajzë ilegjitime . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. dënohet si prostitute . simpatik për lexuesin.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje.Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX. 60 . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . kryetari i komunës Madlen e liron . djalë i mbarë i braktisur nga familja . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. ia fal jetën policit Zhaver .Zhani është i dënuar me burg .Ka dy variante të romanit .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje.Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës .Të mjerët‟‟ .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . i merr në mbrojtje qeniet e mitura . Murjeli.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . ai arrit të ikë nga burgu . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël.Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . dërgohet në burg .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . por ai përsëri arrin të shpëtojë. Mariusi dashurohet në Kozetën . i nënçmuar. lufton kundër monarkisë. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . bëhet viktimë tragjike e romanit. të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.Zhan Val Zhani arrestohet .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .. e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. ligji e dënon me burg .

61 .

Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike. Athinë-1930. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.fejtoni. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.artikujt letrarë. 25.Virgjilin.Gurakuqin). Stamboll-1913. “Phoenix(1931-Greqi).futurizmit etj.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër.strofa alkeike.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.11-rrokëshin.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore. 1899.trioleti. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919. “Ritterkreuz(1912-A.klasike.Osmane).Fishtë të Zadrimes. Njihte Homerin. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.tragjedia. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . Zbulohen koncepte të së bukurës.poezi lirike. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.zhvillohen format e prozes: eseu.melodrama.simbolizmit.02.”Illyricum”-Shkodër.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.Danten. Bukuresht-1931.komedia. “Lector Jubilatus(1929Francë).dënon duke qeshur).sofike.9-rrokëshin. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.romake e helene.romani. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .studimet në Bosnjë.1894-shugurohet si prift.balada. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.romanca.Hungaria). Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.himni. Dekoratat :”Mearif”(1912-P.harmonisë.oda. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.let.

1914-Juda Makabe(tragjedi).Tiranë. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.Konicë. 5 janar 1924.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.) 1909-jeton në Amerikë.e refuzon më 2 mars 1924.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.Gonzaga (melodramë).por nuk iu plotsua. 1897-1909 kohën e rev.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër.vepra paraqet ngjarje. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë. II.mirret me diplomaci. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.ndodhi e personazhë konkretë. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.Gjergj Elez Alisë etj. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876. 1878. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.”Dielli”-Boston.nderi.solidariteti.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.besimi.Halilit.Ali Pashë Gucisë.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.1912.ku varroset në Boston.1929-Shën L. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike. si : besa.Abdyl Frashërit. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.Fishta si rrëfimtar aktiv.shpreh kërkesat për let.Albania. Njihte rrethë 15 gjuhë.Oso Kukës..këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.Harvard. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.kombëtare.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948. 63 .shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.njëkohësisht drejton rev.

Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. III.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng).1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.mjerimin.varfërinë. 8. II.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. –shprehë mozaikun e kulturës. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.gusht-dhjetor 1924-Dr.ai ballafaqohet me paditurinë. 64 .por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.anglisht)botohet 1957 nga Mc. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.Bridge Comp. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).fillim romani si sui generis). Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.1912-17. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare. 16. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.08.3 faqe shqip.Gj. 1935-1939. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.1 anglisht). Personazhet : Denisulla Sepia. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).11. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh).njeri intrigant.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).-Neë York.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.

studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.dramë dhe publicistikë. II.6 janar 1882. Armiku I popullit-Ibzen(dramë). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.gjimnazin në Keshan. Otello-Shekspiri(tragjedi).shkrim në prozë).Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. ndahen në 2 pjesë: I.Dhalla dhe Dr. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.Personazhët: Dr.në BRSS.plaku marteshanas.Arifeja.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. Dr. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Njihet si themelues i elegjisë politike.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).suedezja Ingridi.IV.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.1937.më vonë si diplomat e burrë shteti. Vdes: 1965. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli.polici doganes. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. Punoi si qerraxhi. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Përkthimet:.nusja Vera. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.Ali Bibiu. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare). 1960-Autobiografia(anglisht.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. Ministri Salemboza-tiran anadollak. Shkollimi: fillor në shkollë greke. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 . 1947-Albumi(vëllim poezish).sufler. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë).Zylfikar agai.artist në teatro.Harvard deri më 1912 . Personazhë tjerë: Muhedin agai. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.

1912-ministri i parë për punët botërore.shpërngulet në Itali. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.në Tiranë.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme).II. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht. 1909-boton revistën mujore “Diturija”. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.pastaj në Angli.revista shpërngulet në Bukuresht.konsull i përgjithshëm-Beograd. 66 . Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik.Botërore internohet në Rumani. 1908-1910. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. Poezia “Rent. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.1916. 1944.u rrit në Stambollë. Hapi librari në Tiranë(mbi 20. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut. Gjatë L. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.trajton problemin social në Shqipëri.udhëheqës i Ballit Kombëtar. 1942.Mali Kokojka. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.1926-1929.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. Pseudonimet: Lumi Skëndo. 5 maj 1916. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .

shkollimit. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.1949. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon.Sofjes.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.ku jipen të dhënat e jetës. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. Shkruar në formë të esesë.Nju Jork. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll.61 faqe).Vdes: 3 tetor.Bukureshtit etj.pershkruhet atmosfera kohore. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.menyra e sjelljes.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. Kokojka. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos.politike. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. Naim Be Frashëri (kritikë letrare).novella dhe kujtime. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj. Mid‟hat Frashëri. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. 1926-Kalendari Kombiar.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë.

Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”.të mesmet në Athinë e Manastir.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.gojore dhe popullore. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. 2.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare. Vdiq : 12 nëntor.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.vargu 6.1987.Shoqes dhe Vashës. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit.Pogradec.Pogradecit. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Familja: zanatcinjsh. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.10. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. 68 . Strofa është 4vargëshe.P i shpreh ndaj Motrës. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Ndjenjat të dashurisë L.

hipokrizinë etj.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.ministër. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.moralin fetar.ndjenja. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.beun. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.prekjes. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.greke për ti tipizuar personazhet.Motivi patriotik-në këtë pjesë.sarkazmin.turke.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.përjetësia. Vdiq:1966. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.simbolet. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.njeriu. U shqua si poet lirik dhe satirik.me poezitë e tij i kritikon zakonet.diplomat në qeverinë e Zogut. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).nuhatjet ndërlidhet me botën. Përdori krahasimet. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.fryma. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.Vlorë Familja:intelektualësh. 2.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. 69 . 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).again.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva.arabe.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.liperbolat dhe fjalë turke. 3.përkthyes në Institutin e Shkencave.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.

A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.i biri.1903.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.gëzime për të mbushur barkun.Shkodër.thellëza. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.me qenie hyjnore(engjujt xhindet). Familje: patriotike. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I. II. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës. Shkollimi:1918-1921.H.Faza e pleqërisë.professor në gjimnazin Shkodër. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. 1957-1973.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H. 3.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.Maqedoni Shqipëri. 70 .prifti.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. H.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. Poezia e A. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.harbuti dhe lajmëruesi.e Hercegovinë. Aktivitete:1923.i cili kërkon mbesën për grua.Katër stina.sekretar në Ministrinë e Brendshme.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.sorkadhja). krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.me Anton Harapin. “Vidi-vidi pëllumbeshë”. Personazhë tjerë: nusja . Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. Analiza e poemës – Hanko Halla.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.Poezia “Hakërrim”.Motivi i dashurisë .mjeku. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.B. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.

ndërsa te let.kushtuar shokëve të A.të studimeve Shqiptare. Pas L. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. 71 . 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I.prozator.Romë.përkthyes.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).II. Vdes: 15 janar 1975. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.II. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ). vëll i II-1935).Botëror.Tasson.deri në L. Te tregimet: “Hija e maleve”.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.1942-1943-kryetar i Inst. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.poezia. “Tregtar Flamujsh”. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.Petrarkën. 1960-Shija bukës mbrume(roman).i I-1932.fashizmi etj.studiues letrar. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.Montin. Përktheu: poetët italianë si : Danten. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.Manconin etj.dramaturg.ilire të Arbërit dhe shqiptare. II. 1929-Hija maleve(novelë).Rrustemit.

Vdes:1967.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.gazetar.II.filozofisë së jetës dhe vdekjes. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. Punoi: në Min.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.kritika letrare dhe vepra origjinale.shtron problemin e afrimimit si poet. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.Pogradec.doktoroi më 1934).orator.Elbasan. Baltë nga kjo tokë(poezi). Studimet: filloren në Pogradec.Bot. 72 .Gorkun.letërsi.Poradecit. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë. 1944-Shënime letrare(kritikë). Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.F. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. -pas L. Në vështrim të krijimtarisë të L.Ostrovskin. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli.Poradeci.M.Noli.Tiranë.mesmen në Selanik.novela). 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare).Gramenos etj.Emineskun etj. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare. boton poezi dhe merret me përkthime si : M. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.fjalorin dhe fonologjinë.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). 1942-në vendlindje merret me ekonomi.veprat e M. Lindi: 1902.ritmin. 1943-Ago Jakupi.

73 . Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore. 1931-Akil(tragjedi). Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.se e ka ndarë nga burri i saj. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.mitologjia biblike(Abeli). Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.Mamicën.mëkatit. Vdes: 1965.Gjirokastër. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.Zanfinës.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. 1935-Skënderbeu(tragjedi). Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Pirrua).historia re kombëtare(Skënderbeu).Burrel. Filloi me shkrime si student. Tek tragjeditë.Berat.vrasjes. 1936-Diomedi(tragjedi). 1939-Abeli(tragjedi).kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. 1931-Aleksandri(tragjedi).Akili). 1934-Pirrua(tragjedi). Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.fajit dhe veseve të këqija njerëzore.Vjenë.zgjedhet anëtar i Inst. Studion shkencat politike në Berlin.të studimeve Shqiptare. 1931-Uliksi(tragjedi).Shkollimi:fillor në vendlindje.Zanfinës.

falënderues i vetëvetes. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).djalit më të vogël. Adami. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.mësimet i vahzdon në Tivar. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.mirësisë është më i drejtë.1911. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.niset për t‟u kuruar në Itali. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).Kangët e ringjalljes.si figurë është e ngurtë.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.1938.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.solidar.se u prekë nga tuberkulozi. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.Itali. 1934-boton shkrimet e para.arsyeshëm për dallim nga Eva. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.zemërgurë. 74 . Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. Familje:tregtare.xhelozi.skofiar.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.në vlerësim të dashurisë. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. Në të gjitha ndryshimet.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra. Lindi: 23 tetor.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932). Shkollimi: fillorë në Shkodër.Shkodër.tolerant.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Vdes: 26 gusht. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë . 1937 dhjetor. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Eva.përfiton tiparet : pamëshirshme. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.Dramën e shkakton Kaini.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.Jezu Krishtin.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë.urrejtjes ndaj dhunës.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.më e bukura pjesë e shoqërisë.

Cikli i katërt .Botërore. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.martesave me pahir.temën e kurbetit .novela dhe tregime por i quan novelëza. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. “Puthja e cubit” .dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.dukuri shoqërore të jetës patriarkale. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.Bot.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. “Historia e njënës nga ato”.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.martesat sipas moshave të papërshtashme.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.II.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.botën etj.për të bukurën etj.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.novella dhe romane.bestytnisë 75 .II.skica alegorike. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.të mesmen në Normalen e Elbasanit. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.përshkruhet mjerimi i lypësve. “Zeneli”.shqetësimi për njeriun e shtypur. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. “Qershiat”. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.boton tregime. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.Kangë më vete sjell imazhin e L. Pavarësisht dhembjes që krijohet. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” . “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. Vjershat: “Rezignata” .përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve. Vjershat: “A do qymyr zotni”.që akuzohen për hajdutë.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare. Cikli i tretë . Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. “Një refren i qytetit tem”.

etj.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.Prindërit e fejojnë me Afërditën .dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.qytetrimi borgjez.Nasi.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.dhe i jep përparësi të dytës.që kërkon zgjidhje të lumtur. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm. Personazhe tjerë : Afërdita.shekullore.që shtypin pamëshirë të varfërit.martesat me para.trashëgon”. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.bixhozi etj. Gj. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.Z.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.dashurinë dhe vdekjen.prozat.zakonet patriarkale.Zonja P.shkrimi i parë i tij.Gjenci.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.anaalfabetizmi i femrës. Veprat : 1929-“Kush duron .Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.ndarjes së të rinjve..mediativ sesa konflikt aktiv.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit). 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.novelat dhe dy romanet e tij.pamfletet.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.Pola.

1973-Vjersha(libra me poezi). Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. Vjershat: “Okupacioni”. “Kushtrimi”. 77 . 1941 prill. Letra birit të vdekun(poezi).por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi).-pas L. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).në roman shpreh optimizmin.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. të armiqësuar vite më parë.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.20 këngë). “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. 1981-Brigjet(libra me poezi).Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.dëshira për pavarsi dhe liri. Shkollimi:fillorë në Plavë.të mesmen në gjimnazin e Pejës. “Dashunia”. 1971-Avsha Ada(libra me poezi).1993.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. II. Me të dëbuarit(poezi).Prishtinë. 1966-Dita e re(libra me poezi). Vdes:6 gusht.revistën “Përparimi”.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. Sharaxhinjtë (poezi). “Pisha në shkëmb”.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.II. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.II. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë.Plavë.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I.feja dhe protesta ndaj padrejtsive.injoranca.të mbetura në dorëshkrim). Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. Para L.1916. në te cilin punon Afërdita.

gjermane.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . Lirika peisazhiste Sipas tij. “Kukës i ri” .sociale.sepse e vërteta është preokupim kryesor. “Dashuria ime” etj. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. “Avsha Ada” etj.bordello. “Në natyrë”. Psh. “Shqiptari këndon”. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.realitet. Veprat: “Mbramja”.rrugaçë. “Vejume” . “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. Vjersh : “Nata në Madrid”.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.rrugica.italiane etj). Realizëm rrjedh nga lat.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.angleze. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës.lumenjve.të cilët kanë probleme të shumta sociale. “Atdheut”. Panoramë e letërsisë moderne botërore. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.bjeshkëve etj. 78 .realismus që dmth.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. “Butrinti”.franceze.lokale nate etj.historike. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let.brengave të njerëzit e varfër.Vjershat: “Ashtë ditë”.vërtetësi.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.refleksive etj. “Edhe na njerëz jemi”.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. Këto vjersha. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek. “Muzgu në qytet” etj. “Porosia e nanes”.

problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.Floberi. 79 . Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.digresionet lirike(Gogoli).fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.ushtarake dhe fshatare 2.babai bir i fshatarve.të fesë.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.parisiene.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.Kolonel Shaberi. Realizmi i lartë. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.Turgenjevi etj.të moralit etj 3.Evgjeni Grande.politike.komentet moralizuese(Balzaku).Gorki.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .boton :Lëkura prej shagreni.provinciale.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private. Në këtë fazë krijojnë vëll.zgjat 10 vite.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit. Shumë voluminoze.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.Fajdexhiu Gobsek.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.strukturë solide me 2500 personazhe.Thekeri.stërvitet në fushën e magjisë së artit .

tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. . “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).novelën filozofike “Smarth”. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë . “Edukimi ndjenjave (roman) .e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën. 1862 .Francë Familja:babai kirurg .mesjetën dhe periudhën moderne.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.Në qendër të romanit është Frederik Moroja.Ruan .pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.1841 në Paris studimet për drejtësi .por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.1880. -1839 librin e parë . -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.

Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.e ëma e shkolluar.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.nënë dhe bashkëshorte e mirë.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.Ema bëhet e dëgjueshme . 81 . Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855). Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.vritet në rrethana të panjohura. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.por të dy i a kthejnë shpinën.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.mizor.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.shkon në kishë. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.

ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.kurse interieret të errëta. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.Raskolnikovi mendon 82 .heroi i romanit është princ Mishkini.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim. Te romanet nuk ka peisazhe. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.religjion dhe shkencë.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.inelektualët të poshtëruar e të fyer.shërbëtori Smerdjakov. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.politikë.sinqeritetin.të varfëra siç janë banesat.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.epileptik naiv.”Idioti”.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse. I urren maniret libreske dhe shablonet. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.ndjeshmërinë.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.

gjë që e pikëllon shumë. Arti romantik(kritika letrare).nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.lëshohet në bohemi.vepra është revoltë kundër borgjezisë.Opikun. I përcjellur me ndjenjë vetmie.Bruksel.ai i penduar dhe i përulur thellë . Bodëler është poet.kritik arti.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .kur ishte 7vjeç. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). Vdes: gusht 1867. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.mallkim dhe me përbuzje.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill. Ditar intim(shënime letrare).ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.1821.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. Familja:babai tij vdes. 83 .i këndon satanit. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.me zymtësi.Paris.Opiku.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë). Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.nevojën për rend dhe për aventurë.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.madhërishmes dhe banales. Në planin e moralit.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. 15 mars 1866. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.viziton kishë. Botën e sheh me pesimizëm.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.botuar pas vdekjes). Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.eseist.

Jasnaja Poljana-Moskë.hyn në luftë kundër pushtuesve.Përmban poezi të shkruara për qytetin. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse. 1856-Rinia(novel).ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. Karriera tij fillon më 1852.lë universitetin pa diplomuar. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). Veprat: 1852. e ngatërron dhe e ngujon poetin.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. Me anë të metaforëve.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).1828.me vëllanë Nikollain.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan. e cila nuk e pranon. Familje: vjetër fisnike.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë.Astapovo. Lindi: 9 gusht. 84 . 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Vdes:nëntor 1910.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. 1851.baltën.mbet jetim në moshën 9vjeçare. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.në qyt. Analiza e vjershës “Albatros”.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. 1847.që skamja i ka hedhur rrugëve.

Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit. Në vepër nuk ka personazh kryesor.besnike dhe e mençur.i drejtë.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve. Personazhët historikë(Napoleoni. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror. Tema:martesa e Anës me Kareninin. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë. Pjer Bezuhovi. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm. Subjekti: Ana. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.Ptalon Karataevi.kritik.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit. II – jep skena të kryeqytetit.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.një grua e arsyeshme.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.naiv i urtë. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin. 85 .Pjer Bezuhovi etj.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .Ellena Kurgini.Rostov dhe Bollkonski.tani bëhet histerike. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.por kapet nga armiqtë francezë.sidomos të familjeve Bezuhov.

atmosferës së zymtë shpirtërore. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. Vdiq: më 1941. ekspresionizmi. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. etj. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). Përdor “përroin e ndërgjegjes”. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. franceze dhe italiane). teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare).Zyrih. imazhizmi. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit.pastaj jeton edhe në Romë Paris. kubizmi. dadaizmi. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . Modernistët preokupohen me të qenësishmen. ekzistencializmi. kaosin. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër.

baba dhe burrë i kujdesshëm. i butë dhe i ëmbël. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise.D. 3 episode për rikthimin e S. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. babai me origjinë çifute nga Hungaria.(djali fiktiv). shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. shokët. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. Dedalusi-Telemaku. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. Arrogant. Leopol Blum: 38 vjeçar. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. i ftoht dhe i pasigurt. 3 episode për Stefan Dedalusin.B. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. nëpër shtëpitë e veta. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar.XH. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. farefisin. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. me origjinë çifute L. II. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Është një krijesë e paditur. lindja e një mikeshe.me çka edhe përfundon ky libër. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. Libri përfundon me monologun e Molit. Sipas veprimeve del një mediokër. Subjekti: agjenti tregtar.B.D. ku edhe e takon L.. takimi me S. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe).B. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. tejambicioz.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. Nga dëshira për të gjetur djalë L.(babai fiktiv) takohet me S.B. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle.B. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. dhe L. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike.D.

Duket se është krenar.K. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K.punon në një ent sigurimesh. . Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. gjurmimet për fajin. piktori. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. : është një nëpunës banke . Jozef K. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. . rojet. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. Shkollimi: 1901. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. si ta ndreq gabimet. Personazhe të tjerë: gjyqtari. heziton. prifti. i pasigurt). ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. 88 . Gëzon respect në shoqëri. tavane. arsyetimet për pafajsi. xhaxhai. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. korridore. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. Sillet sikur ka humbur orientimin.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. 1906.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. etj.. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. hetuesi. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. Aktivitetet: 1908-1922. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. komisari. xhelatët. avokati. ku ka gabuar. bankë. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. etj. dhe e arrestojnë. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Ato ende konsiderohen enigmatike. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij).

me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. 2. Familja: intelektuale. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. etj.Kinën. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. në ujrat e rrymës së Golfit). Subjekti: 1. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit).Luftën e Dytë Botërore. Vdiq: më 1961.një prozë me analiza të holla psikologjike. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. i cili për 84 ditë ka peshkuar. Ndahet në tre segmente përmbajtësore.luftën greko-turke. 3.shprehje të thjeshta. ku mbisundon monologue i brendshëm.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh.Afrikën. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. etj. peshkatarin e vogël Manolino. 89 . Personazhet.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. zhgënjim nga lufta). Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”.Amerikën. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. Gjuha dhe Stili.zhgënjimit pas luftrave.përshkrimi i kasollës së plakut. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm.luftën civile spanjolle.bisedat e tyre.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Shëtit: Evropën.në pamje të parë duken të ftoht. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). pa sukses. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës.

Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. aktor. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm.Santiago. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier.është një plak fillikat vetëm. Kamy vë në pah situate jetësore. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. por ngusht i lidhur me detin. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. 1939. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. refuzon të shohë nënën për 90 . dramaturg. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. kotet. i varfër. thjeshtë për nga ligjërimi. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. Shkollimi: filloren në Balkar. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. gjimnazin në Algjer. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. punon si dramaturg. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. nuk derdh as një pikë lot.pas studimeve. përkthyes. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. eseist. para kufomës pi cigare dhe kafe. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. pa pronë.vendoset në Paris ku punon si gazetar. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. sa qendron në Algjeri. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. punon si aktor dhe gazetar.

Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. kundërmimet e Andaluzisë. Nuk synon karrierë. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). Te ai shohim “historinë e një njeriu. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. si një nga viktimat e para të fashizmit. Po atë ditë Mërsoi.i cili pa qenë hero. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. por ky e gjuan katër herë me revole. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. 91 .themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”.dashuria dhe martesa. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Arabët tërhiqen. ngjyrat. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. ku njihet me Salvador Dalin. etj. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Nuk shet hipokrizi dhe demagogji.herë të fundit. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. fjalën poetike popullore. legjendat dhe gojdhënat. Rafael Albertin. Vdiq: më 19 gusht 1936.pranon të vdes për të vërtetën”. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. etj. 1936. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. Familja: bujq të pasur. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. dhe nuk është xheloz. pejzazhet. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. me pushkatim. Është e ndërtuar nga imazhet. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete.etj.

i këndon qytetit. bashk me Beketin. Ligjëron në SHBA. Motivet Argjentinase. teologjia. pavdekshmëria. Më të njohura janë esetë për Homerin. Floberin. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. historia. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. për prejardhjen e njeriut. psikologjike. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Kembrixh. filozofia. Aktivitetet: 1956. 1957. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. koha.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. por me fillimin e viteve 30-ta. etj. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Temat filozofike flasin për kozmosin. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. historike.kozmosi. Trajtohen temat si: vdekja. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Kafkën. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. etj. kaosin.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. etj. poetëve dhe filozofëve. Oksford. etj. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. tema nga përdithmëria. amshimi. parabol dhe ese. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Prais. si poezia.traditën spanjolle. labirinthin. Servantesin. Londër. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . gjithmonë duke i cekur burimet. Vdiq: më 1986 në Gjenev.

për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). korrespondent i gazetës El Espektador. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Çekosllovakinë. Shëtit: Parisin.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. Bogota. 1958. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. stili barok.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. 1959-Nju Jork/Meksikë. Nju Jork. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Monologu i brendshëm. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Arritjet: 1982-çmimi Nobel. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Polonin. etj. e shpall doktor nderi. Bashkimin Sovjetik. 1971-Universiteti Kolumbia. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. Shkollimi: u shkollu në Barankia. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Kartahen. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Vendin e kaplon 93 .

një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. fëmijë. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. i cili me një qeverisje tiranike. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. 94 . fantazitë e papërmbushura. shfrytëzimi. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. lulëzimi ekonomik. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. Vasil Shanto. vëllezër.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. të vrazhdë. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. mes misterit dhe ezoterizmit). mes së vërtetës dhe legjendës. dinak. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. Gjashtë breza. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. Me ndihmën e disa shokëve. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. të prishur. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. etj. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. fshati i tij i lindjes. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Derisa arrijmë në fund. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. mes reales dhe fantazisë. Përkundër mjerimit dhe urisë. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. ndryshimet e gjeneratave. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. etj. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. me hidhërimet e tyre. si:Asim Vokshi.

Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. heroizmi dhe solidariteti. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. është trim. bombardime. ejt. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. plagosje. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. Paraqiten tabllo lufte. “Demokratia”. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik.Vdiq: më 1992 në Tiranë. temën e luftës dhe mjerimit. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Pucelli: njeri praktik. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. ”Horizont”. vrasje.faza para vitit 1937 dhe 2. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. “Ora”. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. etj. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre.flijohet për shokët e vet. gjithmonë është optimist. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. faza pas vitit 1937. episode aksionesh. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. dallohen: 1. luftimesh frontale.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

prozë. vrasja e fshatarëve. sekretari. momente të jetës në shkollë. Histori e atyre që nuk janë. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. vetëdijësimi i personazhit. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. zënka me Sikun. Aty arrestohet si spiun. 42 pjesë teatrale. 2. vëllime tregimesh. përjetimi i parë seksual. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. hetuesi. Bashkpersonazhe janë: mjekët. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. 22 romane e novela. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. poezi. simpatia e parë. kafshimi i vajzës nga qeni. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. poshtërimi i qehajait. larja e vajzave në përrua. Subjekti përfshihet brenda një vere. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. gjykatës. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. rrëfimet për xhindët. shkrime politike. rrahja e nxënësve mes vete. etj.Jeton dhe vepron në Tiranë. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. dhunimi i Kristinës. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. vdekja e babait. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. si dhe letërsi shkencore. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. policë sekret. por 99 . në fshat. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. Ngjarja ndodh në Mars. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. lopa e Sofës. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. 1. Hiqmetit. indiferente dhe të pa interesuar. Ka humbur lidhjet me realitetin.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. biseda me plakun. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. Meteoriti i Kotvanit.

Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. poema. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. Devoll. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. 3. i goditur e i pagjunjëzuar. mesazhet. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. studioi letërsi në Shën Peterburg. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. skenarë filmash. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. me ndjenja të zjarrta 100 . Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. i uritur e i robëruar. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. Tiranozauri: dramë filozofike. tregime. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. novela. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit.. Tiranozauri. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. malësorit dhe fusharakut. Shkollimi: filloren në vendlindje. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Tipike e “realizmit simbolik”. Përcillet nga kritika letrare. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas.D. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. njeriu i shtypur dhe i revoltuar.guxon të arsyetojë. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. idetë. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. derisa ke fuqi dhe shpirt. drama. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. romane. fshatarit dhe studentit.B. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit.Periudha e tretë: Lufta e trojës. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit.

që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea.luftëtari. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. hipokrizinë dhe servilizmin. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. por nuk e godet dhe zhgënjehet. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. 101 . Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. të cilin e ruan për hakmarrje. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Është kohë lufte. dhe vartësit të tij Demkës. të cilin Mato e quan Agush.punëtori. Prej tij mësohet ta përdor topin. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Auguston. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. I kompleksuar nga hakmarrja. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Herën e dytë.atdhedashurie.intelektuali. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane.

këngën. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Ndërtimi bëhet me nota të reales. pastaj e vazhdoi në Shkup. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Dikur njeri me talent.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. studioi juridikun në Beograd në fillim. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. Vdiq: më 1982 në Shkup. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. njeriun. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. Demka: është qesharak dhe i mjerë. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. dhe aty-këtu. etj. të përshkuara nga një notë intime erotike. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. të sociales. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. me ngjyrime romantike të së kaluarës.

dhe duhet lexuar si alegori politike. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. lavdinë dhe bëmat e të parëve. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. ky humbës i madh . e angazhuar dhe hyjnizuese. E bija e Agamemnonit . 1. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. 103 . Piramida . Eskili. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. parasëgjithash shqiptar. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij.është një skicë. studime. Kush e solli Doruntinën. 1.është roman me 17 kapituj. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. evropian e botëror. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. është e drejtpërdrejtë. punëtorit. historik dhe 2. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. Prometeu . universal. Në planin historik . Përbindëshi . etj. shkrime për fëmij. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. pjesë teatrale. erotike . pra. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. Piramida . duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. Përmes saj autori. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. e i kthyer kah proza psiko-analitike. novela e tregime. himnizuese. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. i këndon jetës intime. Poezia e tij synon simbolin. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. të Gjirokastrës e të Prishtinës. egjiptianët). tashmë i larguar nga poezia deklarative. pastaj ballkanik. 2. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. 2. reportazhe. uzinave. prozë-romane. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Ura me tri harqe . por që porosia përcillet me alegori. Prometeu . Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. fabrikave. dashurisë. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. aktual. ese. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës.

Eskil. rivaliteti. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. Përbindëshi . Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Vihet në dukje zelli. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. II. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. por s‟ka kush t‟ia sjellë.3. e shalon kalin. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. Ura me tri harqe . Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389).autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Tri këngë për Kosovën. III. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. më 1830 në Manastir. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. paragjykimet. Kush e solli Doruntinën . Ngjarja vendoset në shekullin XV. vdekjes së saj dhe të nënës. 10. 5. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Konstandini i mbetet besnik fjalës. Pashallëqet e mëdha. Hankonatët. si komb dhe si qenie njerëzore.është triptik novelistik i Kadaresë. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Nëna digjet për ta parë doruntinën. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. 11. dhe hapjen e varrit të Konstandinit.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Komisioni i festës . Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . 7. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Në luftë vdesin të nëntë djemt. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Tri këngë për Kosovën . si besa në tragjedinë Orestia. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. 6. Kështjella . Komisioni i festës. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare.ngrihet nga varri. ndonëse i vdekur.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. 9. Sjellësi i fatkeqësisë. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. konfliktet. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. si etnos. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. ky humbës i madh . Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. 4. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Me këtë rast 104 . 8. Kështjella.

Nje arkitekt gjerman. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. 16. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Sjellësi i fatkeqësisë . Linja e parë flet për një malësor. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. 13.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. gjoja për të festuar amnistinë. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit.ftoi 500 kryengritës. IV. Gjorg Berisha.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. Haxhiu përfundon misionin. 17. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. 12. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. 14.shkrimtarit Besian Vorpsi. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. Viti i mbrapshtë. për ta gëzuar jetën. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. 105 . Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. Dosja H. sidomos nënprefektin e zonës. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar.3) Klorësi me skifter . Kap një periudhë më të re.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Viti i mbrapshtë . Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. Prilli i thyer. (30. Prilli i thyer .në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë .roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. si viktimë e kanunit. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Dosja H . kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. 15.

Hija. Dasma . vrasjet. Nëntori i një kryeqyteti. 19. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. V. Lëkura e daulles . mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Kronikë në gur. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. Koncert në fund të dimrit . para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Muzgu i perëndive të stepës. Emblema e dikurshme. arrestimet. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. 27. 21. 25. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Lulet e ftohta të marsit. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. 23. Nëntori i një kryeqyteti . Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. ekonomike. Nga një dhjetor në tjetrin. si përkthyes në Moskë.Kadare duke folur për Migjenin . politike. Pesha e kryqit.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. 24. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. 20. Krushqit janë të ngrirë.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. 22. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Shkaba. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. 106 . Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki.roman me temë aktuale. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe.18. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Dasma. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Ftesë në studio.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe .roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Emblema e dikurshme . 26. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. VI. Lëkura e daulles. Koncert në fund të dimrit. Muzgu i perëndive të stepës . Kronikë në gur .roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. Pasardhësi. Dimri i madh . vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Ikja e shtërkut. Ndodhet në një udhëkryq. burgosjet. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. përballë pasqyrës së një gruaje. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën.

Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . paraqet një lloj trilogjie politike letrare. shqiptar e universal. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. 38. 34. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. 37. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. frengë. 36.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. 32. Jeta. humor të zi e tragjizëm. Është vazhdim i Ftesë më studio. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. pa përjashtuar edhe veten. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . levë e PPSh deri më 1990. Pasardhësi . (30. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. VII. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin.dy formave të jetës.përmbledhje me 32 vjersh. Mbi episodin e kreshnikëve.përballë pasqyrës së një gruaje . të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. realizëm magjik ballkanas.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. 30. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar.”të zbriturit” 29. Në roman ndeshen diktatori me poetin. 31. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Nga një dhjetor në tjetrin . pasardhës i Enver Hoxhës. kinezë. rusë. Lulet e ftohta të marsit .roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë.roman kushtuar Lasgush Poradecit. rumunë. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. disa përkthime nga autorë grekë. 35. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. ku janë mbledhur “të rënët”. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . 33.28. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. Romani është përshkruar me groteskë. Jeta.përballë pasqyrës së një gruaje. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Shkaba .roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ftesë në studio . tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. Dialogjet janë të gjalla. Përballë tyre qëndron prostitute. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. ”të rrëzuarit”.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Ikja e shtërkut. (30. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri.2) Ikja e shtërkut .

duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. traditat dhe zakonet e tyre. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Gjykimeve të tij për shqiptarët. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Ka shkruar tregime. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. vëllezrit. por ngjet e kundërta. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Prizren. por e afirmon dhe krijon mite të reja. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. një roman dhe dy drama. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Aktivitetet: gazetar. nënat.humorit të zi dhe groteskës). Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Shkollimi: filloren në vendlindje. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. përmendet shpesh. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. por s‟del asnjëherë. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Pashku nuk e lufton mitin. por edhe baballarët. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. sa më shumë njef popullin shqiptar. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. në Rilindje. Analizë e romanit “Oh” 108 . ku i presin vendësit mikpritës. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve.njëzet vjetëve paqe. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. të mesmen në Prishtinë. Vjen në Shqipëri me krenari. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”.

Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. në dhomën e errët. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. apo antiroman. këndvështrimi i fiksuar i autorit. Rugovë. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. është kredhur në mendime. e vëllavrasjes. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. drama. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. i dyti i dehur dhe i treti lucid. proza. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Romani është i shkruar në vetën e parë. I pari është në agoni. vrasjes. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. Luluan dhe Lulanin. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. skenarë filmash. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. lidhja syzheore. Subjekti: Njeriu i vetmuar. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. kategoria e mirëfiklltë e kohës. shpifjeve.

të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. dashuri kjo 110 . Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. tjetra e gjermanit. Te romani “Karvani i bardhë”. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. një malësor Rugovas. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. e veçanërisht atij shqiptar. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Mirëpo. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. pra varr i qyqes. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. pikërisht i biri. atdhetare dhe refleksive. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Njëra palë e Gjinit. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. e cila tregon ngjarjen. me Shpendin. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. urtinë njerëzore për paqe. ta zgjojë ndërgjegjen. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Shpendi. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. që kishte rënë në luftë. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier.

ushujzat e larot e tyre. problemi social.përmbledhje me poezi. gjarpërinjtë. Drejtpeshimi. Thirrje. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Bëhet fjalë për tre. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Sampo 2. Credo. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Shamijat e përshëndetjeve. por trashëgim nga lashtësia. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. kameleonët. Përpunon tri fusha tematike. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. Dhimbë e bukur.shesin fatin e kombit. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Folja. 111 . i cili me vete sjell dhunë. minjtë.). kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. Sampo. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. etj. Lum Lumi . II. Lum Lumi. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. I. të zhdukur. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Torzo. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. i punës. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët.

edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. Në bisht të sorrës. Libri që nuk mbyllet. Zari. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . krenaria. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Dielli i zi. Harakiri.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Të keqeno . Ky është edhe një qortim i prindit. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Fund i gëzuar. të birin. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. e njeriut tonë në histori.Të jetosh . Objekt trajtimi janë fati. Fund i gëzuar . Burgu i hapur.i kushtohet motivit të dashurisë.e kaluara jepet përballë të sotmes. III. Buzëqeshje në kafaz. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Ishulli Aabania.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful