• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. 4 . mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Barleti njeh lufra të drejta. më 1450 me sultan Muratin e II. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. pastaj me Mustafa Pashën. dhe nga një testament I vitit 1501). Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste.pamje ideale. të mesmet në Venedik. në Krujë. fjalime të gjata. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Barleti njeh lufra të drejta. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese.renegat shqiptar. 1451). ka kultura të huaja. Ndahet në 13 libra ose kaptina. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Personazhet: Skënderbeu. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. dialogje të palëve luftuese. përskrime të natyrës dhe personazheve. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Mehmeti i II . Mustafa Pasha. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463).ushtarak dhe me portrete si etik. 1461. sulltan Murati II. Shkodër ( sipas dok. Dibër dhe Itali. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. Ali Pasha. Ballaban Pasha . Aktivitetet: meshtar në Shkodër. intelektual. afër Dibrës). psikologjik. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). në noterin e Padovës. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor.armiq. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun.

Shkollimi: rrethin familjar. 5 . Aktivitetet: meshtar i një kishe. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. italiane dhe sërbe. nuk pati sukses. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Zamputi thotë se ishte komplot). Shkodër. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. botoi 4 vepra. Gjuha është gegërishte arkaike. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. 1618 në Romë. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. për vendlindjen. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. Sipas E. Obod dhe më I besueshëm Venedik.organizimin e kryengritjeve. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer.sh. Gur të Bardhë të Matit. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. Tema: vargje nga bibila. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. pa kopertinë. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). Tivar. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). ndërsa I. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme.

VII. Religjioz .të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. Budi ka shkruar 3 200 vargje. Romë 1621.Kaini vret Abelin. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). Shkollimi: mësimet e para në familje. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Kallmet të Zadrimës. 2. Romë 1635. 2. 1635 kreu studimet. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. motivin e vajeve. Personale. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Romë 1621. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. 1628 në Loreto. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. 4. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. 6 . Doktrina e kërshtenë. Vdiq:1643. Kombëtar. Familja: e shquar e Bardhajve. Pasëqyra e t‟rrëfyemit.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej.KRIJIMTARIA LETRARE 1.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Romë 1618. 3. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. 2.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. Biblike.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. Poezitë janë me motive: 1.

1656 diplomon për teologji dhe filozofi. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. ab. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. dhjetor. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. 1685. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). -Krijimi I Rrozullimit. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. strofa tetëvargjëshe. Vdiq:1689. italisht. cc. Ai shënon emrat në të pashquar. Ka 2544 fjalë. shqip. ndajfoljet. ab. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. foljet në paskajore. turqisht. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. Përdori alfabetin e paraardhësve. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Shkollimi:mësimet e para në familje. Të primtë përpara letërarit. Ndahet në 2 pjesë: 1. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. Origjinën e familjes së Kastriotëve. dhe me urdhrin e Papës. lidhëzat. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. Padovë. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. Becikemit. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . 7 . fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. kthehet në Shkup më 1683. 2. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. me rimën ab. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. 1682 strehohet në Dubrovnik. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Prishtinë. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. 113 proverba dhe 2 biseda.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht.

rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). nënën e tij. fshatare dhe grua e rëndomtë. i jep sisë. i do shokët dhe e duan. nuk kujdeset për të. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë.Mbusat. Përmend toponime si Prizrenin. e zgjidhë. ndërtimin fizik dhe psikik. vepron sit ë gjitha nënëat. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla.nëna e Krishtit. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. nuk i jep sosë. e shtrëngon në kraharor. e lëmon. e puthë. 2. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. e lidhë. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. e quan pëllumb. Flitet për Shën Mërinë. Pashtrikun etj. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. e cila dallon nga personazhi biblik. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. edhe për vendimin që të martirizohet. poetike. Vdiq:1788. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. Aktivitetet: 1751. 8 . rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. Romë. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. e mban në duar. për fëmijërin e tij. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin.

Gjerdeku i vashës. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. satirat. mundqarët. kasidet. veçmas distihët e katrenat. divanet. Vendi i ngjarjes: fshat. 1749 2. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. epitete. Starje të Kolonjës. myftiu. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. XVIII gjatë tërë shek. feudalët (mbreti. apo dituria. social dhe fetar. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. pashallarët. gazelet. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. “ilahi”. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). XIX. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. nostalgji. zejtarët) 2. 1. klerikët (i pari i fesë.vezirët. Temë jofetare: Poezitë: Paraja.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. myderrisi. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. Shkollimi:medresen në lindje. tregtarët. patriotizëm . karakterit për të fituar para. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). kyrët e vaizët) 3. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. Munafiku. jofetare si: poemat. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. elife. 9 . mevlude. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. humored. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. Temë fetare: 1. moral-estetik. Përdorën gjuhën shqipe. Ka përdorur metaforën. përmbledhje poezish “Mexhnua”. sahanlëpirësit. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. “ Mevludi” etj. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. Bahti im.të varfërit (servilët. moralit. Trahani. hipokrizia etj. Gratë e va. paskrupulliteti. krahasime.

intelegjenca. merret me krijimtari përkthyese. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. bëhet mjek i syve. 1818-1820 . Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. Konispol. trahanin.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja.Bekriu .cvlitëse. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë.Zaptimi i Misolongut Poema: . kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Vdiq:1844. edhe atë 12 muaj në vit. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. hokabaza. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. 10 . pijanece. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Shkollimi: medresen në Konispol. rrënuese.Erveheja. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. puna sakrifica.Gurbetlinjtë . Jofetare: Poezitë: .Jusufi e Zylejhaja. e të sëmurë. në Kairo studioi. Gjirokastër . Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. Konispol. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese.

shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. sumero-asiro-babilonase. romake. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive.sh: të faraonëve.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. Çdo popull ka mitet e tyre p. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. Kjo let. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. indiane.popull indoevropian.flasin për heroizmat e trimave legjendarë.nga India e Irani. Sumerët. shqiptare etj. kineze. është degë e shkencës mb letërsinë.r . Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. sumere-asiro-babilonase. greke. kozmogonike. sot të zbuluar afër Bagdadit. heroike Teogonike.e.flasin për historinë e perëndive. Heroike. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit. Kult. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. 11 . Botërore.gjysëmperëndi. Rrëfimi për përmbytjen etj. ndryshe quhet let.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. Mitologji. Miti dhe Mitologjia Mitet. Të tillë janë: Gilgameshi. lufton kundër Humbabës. Kozmogonike. prandaj kjo let. P. Epi për Lugalbandën.e. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. ka qenë i zhvilluar edhe epi. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. vepra që shquhen me idetë.sh. është me përmbajtje religjioze dhe laike. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore.r.

veçmas i mundonte të rinjt. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. ai ia tregon një bari në fund të detit. 12 . sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). dhe të Ninibit (hyjit të luftës).të 7 dha urdhër për ta varrosur. XXII deri në shek. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit.r. aty nga shek. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. dhe e kupton tmerrin që e pret. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. se edhe ai një sit duhej të vdiste. Tregimet për Gilgameshin. Atij i mbeti vetëm një shpresë.e. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. Humbabës. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund.se njeriu është i vdekshëm. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. jo të luftës dhe të guximit. por nuk I dihet autori. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. XVIII p. Këta dy luftuan kundër një të keqe. gjyshi i tij Utnapishtimi. dhe mbret i saj. Bisedon me hijen e tij. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. nuk i linte të bashkohen. Themelues i Urukut. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. por me përmasa shqetësuese. Krijues i një mbretërie të pasur. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. vdekja e Enkidujit. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër.

i vë themelet e let.r por disa thojn prej shek IX deri VII p.r dhe shek. Me këngën XXIV. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike.700 vargje e ndarë në 24 libra.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. Greke. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane.r. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. me grekët dhe kundër tyre. me ndihmën e perëndeshës Athina. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit).e. Subjekti: Shkaktar i luftës. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore.grauja e tij Andromaka). në bazë të alfabetit grek. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . fituesi e merr Helenën. i biri i mbretit Priam. Parisi në duel me Menelaun. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. IX p. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. e shpëton Apoloni. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Parisin e shpëton Afërdita. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve.e. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Hektori lufton me Ajaksin. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. Hektori (sypatremburi. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë.e. 13 .

në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi.hero i madh i epikës greke. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Hektori. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. zoti i detit. Agamenoni. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Akilin. paraqitet pak më i kompletuar.gruaja e Hektorit. Penelopa.gjithashtu hero i madh. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. ku ndikojnëe edhe perënditë. Akili. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Biri i Odiseut. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. në anën e Trojës.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. me karakter të fortë. ku aty mbyti të gjithë mësitët. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. shumë mësitë e duan dorën e saj. Posejdoni. takohet me Telemakun birin e tij. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. Odiseu. përfaqëson njeriun e kohës. 14 .e kujdesshme që krijon familje të lumtur. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. është burrë e prind i kujdesshëm. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. Agamenonin. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. Andromaka.

3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. jetoi në shek. VI p. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. shtëpia e shërbtorëve të muzave. të cilin e krijoi Afërdita.. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin.e. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. të një vajze të pamartuar. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. kishte formuar shoqatën e femrave. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. vargun e 4 në 5rrokësh. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. Bijë e një aristokrati.r. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. epiteti. Përbëhet: 1katren. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. kërkon shpëtim nga Hymena . perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. o hyjneshë e madhe. KORI II Me motiv autonimik. i pafat‟‟. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. ngjarja mbaroi tagjikisht. 15 . Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. të cilën e quantë. fytyrë hyjnore. kishte një vajzë.Safo njihet si poete e epitalmeve. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. të cilën e lëndon moralisht.Me epitet si : Afërdita e amshuar.. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. hyjneshë e madhe. u martua me një aristokrat. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. e cila thotë: .Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. të virgjëreshës.

Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. Një ditë duke ndenjurnë fushë.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). dhe kështu vdes Eskili. V-Ivp. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme.r me prejardhje aristokrate. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. biri i Darit. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes.. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. ku merr pjesë edhe vet. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. Tragjeditë e para. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. por mbështeti demokracinë.e. VII-VI p. njihet .gjeni i tragjedisë”. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 .. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. i largohet legjendave. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. për nga vlerat . e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. vdes në vitin 456 p. Orestina”.Eskili Fazën e let.e. shkon në Sicili. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb.e. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë.e. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . ndërsa kori këndontë këngë lirike.baba i tragjedisë”. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. në moshën 40 vjeçare. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. Dari flet për humbje të mdha. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Korifeu.. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. tragjedia e parë Persët. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. 525 p. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve.

Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. të dëgjojnë. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. Komodia. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. Vdiq në vitin 388 p. të birin. fjala komedi nga gre. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. sot njohim 11 prej tyre. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. perëndinë e zjarrit. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit.e. shoqërore e kulturore. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. Zeusi e angazhoi Hefesin.Kleonit. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi.r në moshë të re La një numër të madh komedish. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe.e. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . që të mos zhduk racën njerëzore. Subjekti. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. ndërsa komedia nga këngët follike. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. zbuti kafshët etj. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. Prometeu lidhet për shkëmbi. prej 44-50.

zhvillohet nëpër dia periudha. III. gojëprishur e çalamnë. me rrecka. konsiderohet si vazhdim i let. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. në rolin e gjykatësit. me fytyra të mbuluara. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut.r vazhdon deri më 476 p. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. këngët triumfale. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. ku secili mbrohet me kundërargumente. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. shkroi 6 komedi dhe Katoni. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. por edhe poetin e varfur. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. III p. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. Eniusin nga Kalabria italo-grek. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. b) Periudha e shekullit të parë të let. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime.r . Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. greke. në atë skllavopronare. fillon në mesin e shek.e.r . zhvillohen himnet e kultit. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. Tema: Problemin e kritikës letrare. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. konsiderohet si Homeri romak. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. Koha kur formohet polisi antik. në kohën e helenizmit të let. zhvillohet deri në mesin e shek.llogaritet si histogra e orator. II deri në vitet 30 p. mbretërore që fillon nga vitet 30 p.e. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. Posejdoni. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. c) Periudha e shek. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. Letërsia romake. Let. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. në atë klasore.e. II. të fundit të republikës. epokën e let. Tribali. këngët e vajeve.e. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . të heshtur.r . republikane që arrin derin në vitin 30 p. romake. romake. fjalët e urta etj.e. Herakliti. dueli përfundon me fitore të Eskilit.

II e deri në shek V. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Punoi si avokat.e. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. c) Letërsia e vonë romake. këndoheshin këngë për dashurinë. apo më të shkurtra. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni.e. Bruti dhe oratorët e lavdishëm.r.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Marciali-me epigramet. Tit Livi orator e moralist. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. elegjive retorike et.satiristi më i madh i kësaj periudhe. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Plini i Ri-orator produktiv.Italia Veriore. Letra miqve.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Katuli.retorika. Horaci.r në Mantue. Kuintiliani-retorist. Apuli etj. Nga shek. Fedriefabulist.r deri në vitin 14 e. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Tibuli-poet i dashurisë. kur shkatërrohet perandoria romake. Atika etj. koha kur sundon Augusti. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri.poet i shquar i epigrameve. Ovidi-poeti elegjiak. Juvenalisatirist. V let. Aula Geli. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Vdiq në vitin 90 p. . PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. G Gjat shek. romake. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. por për shkaqe objektive e la . Më të njohur janë: Petronie-prozator. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës.e. I deri në shek II. paraqitet publicistika. Nga një familje e qytetarëve të lirë.e. dhe filloi të merret me poezi. prej viteve 30 p. zhvillohet nga shek.

ashtu si Hektori nga Akili. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. i cili vritet. takohet me të atin Ankizi. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Sicili. Eneu bën dyluftim me Turin. Eneu e merr rolin e Akilit. Eneu zbretë edhe në Kumë. pemtaria me vreshtarinë. Këtë qytet e krijoi Didona. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane.talike. ajo si flet. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. Butrint. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. të cilës ia kishin vrarë burrin. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. bie nga shkëmbi. blegtoria dhe bletoria. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. Sicili e Romë. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. në prani të elementeve mitologjike 20 .Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit.depërton në botën e nëndheshme.Iliadës. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. gruan e Hektori. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. Rrugës për Sicili. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. Didona bën vetvrasje. e takon Didonën. grua mjaft energjike. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. lufton kundër Mezencit.

gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.Kjo letërsi fillon me poemën .. Bullgarisë dhe Greqisë.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 . ..Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë..në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.përpilimi i platformës së qartë. poemën Këngët e Milosaos.Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .politik dhe kombëtar. nuk ka kulturë.Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë . për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane ....popullor.Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .kulturor.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh. Sërbisë .Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.ekonomik.. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878). si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.kultura.Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .Ajo ekzistoi 3 vjet. për mjerimin politik. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.Këtu përkundër që u fuqizuan .U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .. shkruar 1846.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902..Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).. Perandoria Osmane .nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë. vetëdija e ulët kombëtare..E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .

Rada me titull Arbëresh i Italisë .Logoreci..u dënua me gjashtë muaj burg.M. Pogradec.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj. figuracion dhe metrikë nga folklori.Më tepër spceifizohet poezia lirike.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.në Blinisht(1639).tragjedi 1846 22 ...më1834 . I shoqërisë .u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Qemaili etj.Gj.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).DE. romantikë europian dhe italian. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.VEPRA POETIKE 1.Poema liriko-epike Këngë e Milosaos . 1872 2.VEPRA DRAMATIKE 1.Numidët .Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit. peizazhiste.Kemi përdorim të alfabeteve si .më1888 në Bukuresht nga N.filloi të mbledhë këngë popullore..rrah tema filozofike.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .erotike ..fetare .Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.Qiriazi-Dako.Vasa . 1839.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .S.Negovani.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë. 3.i kundërvihen realitetit. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria..në Egjipt dhe në Sofje.Poema epiko-lirike Serafina Topia .de Rada në Kozencë nxorri revistën .Kombi shqiptar‟‟.më 1888 .Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .1836..më 1897 A.lëvizja nuk pati sukses.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.Poema epike Skanderbeku i pafan .më 1897 F.Papa K.më 1883 J.pastaj në Kolonjë .I.Vreto.shoqërore.D.Më 1848 J. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Napoli .përmbajtje. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .I stambollit i shoqërisë .Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe. J.Konica nxorri revistën Albania.Lorekio në Itali nxorri revistën .Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Lexoi shkrimtarë antik .Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.Qiriazi.pasi u lirua ishte shum i varfër.Bashkimi‟‟ .Flamuri i Arbërit‟‟ .Naço revista Shqiptari.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve. P.RADA 1. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.kolgjin e kreu më 1883.Napoli 2.së lavdishme.në Pdhanë(1638).

23 . Serafina është romantike . dashuri ideale naj femrës .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .tragjedi 1891 3. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë.Rapsodi e një poemi arbëresh . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur. ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. për hir të dashurisë ndaj atdheut. 1894 4. largohet nga atdheu .Tema është romantike .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .ëndrrat vajzërore. 1902. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .vajton buzë detit.përballon ndarjen nga dashuria e parë.1861 2.e torturon veten.Autobiologjia .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut.Testamenti politik .1866 3.ka dashuri konstante ndaj atdheut .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.2. nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. më vonë kthehet .Parimet e estetikës. dashnori i parë i Serafinës . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .është dashnoe e zjarrtë. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . Serafinës dhe Bozdarit. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . Bozdari .Radavani është antitezë e Bozdarit. kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. pasi e vret një turk . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu .VEPRA SHKENCORE 1. turkun .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Serafina . te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .Sofonizma. 1898-1899 5. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.

BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .Elbasan . satira . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . si Krujë . gramatikë .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. Mirditë.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi. atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .Himarë etj. poashtu mblodhi këngë popullore.Goneta një femër e dhembshme.Il Canzionere albanese‟‟.të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar. 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike .Vantisana princeshë turke .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat. drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . shkencë .XV. tragjiken e kohës së Skëndërbeut . simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. Kozencë 1894.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .dukuritë shoqërore-morale) .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.De Rada pasqyron të madhërishmen .Shkodër . në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . kishte krizë materiale .Shtohet galeria e femrave .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .Dibër . fabula .

Poema . vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Romani .dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .poemë.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5..Romane:Sofia Kominiate .Novela:Panaino e Delia.poemë .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Gërsheton edhe idetë demokratike si . arratisja .ndërtim të konflikteve.Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.Drama:Sofia. I burgosuri politik . Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit. këngëve liturgjike .Poema .Miloshini e Pjetër Shini..Virgjeria.. Përralla nga Ezopi 6.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.Ushtari shqiptar.D. Fjalor italisht-shqip 7. koprracinë.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe . 1858 5. gënjeshtrën.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .Drama .përtacinë.1850 4.. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Bija e mallkuar‟‟ italisht ..hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe. mirkuptimi në mes njerëzve. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.llafosjen.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2. Mënyra e botimit:Pjesërishtë .kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë..Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.R 3.Melodrama:Pjetër Shtertori.shqip.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Poema . jeta e të burgosurit . takimi me të birin . Gërsheton idetë romantike si .Malia 4.dialog të gjallë..Kolluqi e Serafina.Përmbledhje e lutjeve .Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .botuar më 1848.Miloshini.italisht 2.Guidhja e Kusari 3.italisht.Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe . italisht .Përmbledhja poetike.1.

1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake. bareshave.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë. Të ndërfutura:këngët .Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .ritet familjare. Personazhet:kanë tipare romantike Emira . b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.blegtorëve.intrigant.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet). vallet .Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.xheloz.i dashuri i Emirës Gjergji .Miriani shqetësohet tepër.e çiltër.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.besnike) Miriani .e sinqertë. traditat. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.

Romani autobiografik .Romani .Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4. sundimin mbretëror . Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare ..MORI SHQYPNI . Tema : universale .. 7.Trëndafila e gjemba‟‟.. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit). Vretuan etj. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran). së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.Mori Shqypni .Vëllimi i poezive . përçarja kombëtare dhe fetare . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja . Vepra I.E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) . i strofës .. frazeologjisë .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .Burgimi im‟‟..Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike.IV . poshtërimi familjar .. për atdhetarizmin .Pashko Vasa . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës .italisht .III..(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik . Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.Poezia .II. degradimi e turpi. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë..italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit..Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. 6.frëngjisht.. RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË . frengjisht 5.vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut . Veprat e Pashko Vasës janë : 1.figuracionit/ 3. pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .Bardha e Temalit‟‟(1890). për problematika.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .

Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890).Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën .ANALIZA E ROMANIT . Jak Kola.por në linja të kundërta. në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht..Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . i martuari me Bardhën..prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. për zakonet).Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. Luli . Osman Pasha . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Drandja . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij . Pashai i Shkodrës .

Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës. 2. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).dashurohet në e parë .. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Poema .Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.Përmbledhja .nisen në luftë për..Vepra shkencore : 1..dashurohet në e parë.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Poema romantike .Topografia e Palac Adrianos .detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.Në Palermo kreu edhe drejtësinë..Të zezat tona‟‟ 1870 4. 29 .BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.Disa poezi‟‟ 1847 2.. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave. 1. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore .Veprat letrare 1.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.Poezia e gjatë ..zulm e varr‟‟.

1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore .. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit.Lufta që përmendet është .. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin. Zefi vizitoi Brazilin . folklorin. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje .Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën .Zulm e Varr‟‟.zakonet.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti . Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. 30 .Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën . Aktivitetet: 1848.Kur u kthye jetoi si një i varfër.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet . Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve .Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari .Lufta e Valkalit‟‟. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil . amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë.mbirja e pemës.Mara – e dashuruara në Nikun . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .

Detari‟‟ .Zonjës Elena Gjikë‟‟ . Për vdekjen e Pjetër Irjanit. dashuri ndaj atdheut të të parëve . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .. flet për luftën çlirimtare të Venedikut .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit. Bubullima . 1897 – botoi poezinë .Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . .. 31 .Për lirinë e Venetisë‟‟. 1893 – botoi baladën në italisht . sidomos me formimin e saj intelektual ..Për lirinë e venetisë‟‟.shkruar 1860 ..na la pa mëmëdhe‟‟.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun... .Ditari‟‟. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. . në Buenos Ajres . 1883 – botoi përmbledhjen .Zotit‟‟ . 1860 – shkroi poezinë e parë . protesta .. luftë që e kish pritur gjatë kohë .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë. . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon. ish në moshë 16 vjeçare.. Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. me pozitën e saj . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut .. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi..Rrotullupë‟‟(vrull) .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : .Ushtari i kthyer‟‟. ..Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve. poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . . flet për ata si Xhavella . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik. optimizmin . akuza nda padrejtësisë etj.vatra na thërret‟‟.. këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë. 1898 – botoi vjershën . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare.Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur).. te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes ..Rrotullupë‟‟. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.Flamuri për të është sikur nusja.. gëzimin .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.për të ardhmen e arbëreshëve etj. flet për fatin e atdheut.botuar 1860 .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian.Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare .Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . .

Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. dhembje . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.N. dhe me një përfundim të hidhur .Zosimea‟‟.Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. me një vazhdim deri në finale .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. ky kontakt ralizohet në kishë . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar..Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . kontaktin e parë . Viziton 32 .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . në kontraste si gaz-vaj.. por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .Kthehet dhe punësohet në Berat .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . bir i Halit dhe Emine Frashërit. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit.Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . psherëtima . poeti e paraqet portretin e vajzës . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë.ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. greqishtja e vjetër .gaz-psherëtima. lind në kontaktin e parë . Sarandë . Për sa i përket dihotomisë së parë .. lektisje .vetmi .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë.Kujtim‟‟. gjimanz mësoheshin frengjishtja . .. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .Dashuria e Serembes është dihotomike .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. trauma . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . me helme. anglishtja e italishtja.

.Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit . .Për se?‟‟. Poezitë me motive atdhetare janë: . historia . . Shqipëria .Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.Gjuha jonë‟‟.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.. Për se? Gjuha jonë .atdheu‟‟..1884.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve..Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.Shpreh‟‟.nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Prej 1886 do të botojë në shqip. .Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll..Drita‟‟ më vonë u quajtë ..Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje. ..besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟. .Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.(arsimimi).shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia..Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Shkruar në gjuhë të huaj. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është . ..Ai beson se .shkruar në shqip. Shpreh .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.Motivi i kësaj poezie është i ri . .atdheu‟‟..si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin . Korça . 33 .Tema .1887.Dituria‟‟.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.atdhe‟‟ . filozofia ..Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.. Tradhtarët..vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.Shqipëria‟‟.Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.përkrenaren e Skenderbeut ... Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare. erotika .

.Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij). pemëtarinë .Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. shpreh botën intime të Naimit.kënaqësia..Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.Tema është historike. llërët .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Për Naimin ka rëndësi . sytë .balli-hënë. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore .Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria.. mallkimet. humanizmi dhe fizikumi.Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.Bukuria‟‟. lektisja .Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .. tradhtarët e pabesë..Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike. botës psikike .ska asgjë të përjetshme . duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes. emrat e personazheve .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . .Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen..Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.lutjet . pamja e fytyrës. baresha me llërët e përveshur .Bujqësia ka të bëjë me bujkun ..Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.Gërshetohet miti . toponimet . gojëdhënat .apostrofë e madhe‟‟.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). Poemat me motive atdhetare janë: . qëpallat .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. bimësinë ..Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet. fushat pjellore . pulpat . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . flokët-dritë qiejsh).Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet ..Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.kohën.. 34 .bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë. .Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi . këmbët .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .jetë ideale‟‟. shtërpari ... shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një . viktimizimi sesa gëzimi. Anatema e kësaj poezie është .vendin . stopani .lumturia që sjell dashuria e kontaktit.. plaga .Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin . faqet.Bukë e mëmëdheut zëntë . balli . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri). emrat e popujve etj. kraharori ..Poema është një epope për Skenderbeun. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .trupit .Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht.Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje. identitetin. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.

1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare.Qielli‟‟. emocionet . .temperamentit . i dha mendjen .Qershori‟‟. pas të mirës vjen e keqja.Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.. kaltëria .. pa fund dhe pa anë.natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p.ka simbolikë të : krijuesit . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin.Fjalët e qiririt‟‟.Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se .Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit.Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .sh pas dimrit vjen pranvera .. reja ..shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . fenomenet e funksionimit të natyrës .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . fushat .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . arsyen. .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . . prirjeve .Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.(sipas aspektit poetik dhe personal). ai impresionohet nga yjet .. .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit..ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. gëzimi-dëshpërimi . të folurit . humanistit dhe filozofit.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun.. pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.Filozofi‟‟. .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .. ringjalljen e natyrës . bilbili . dëshira – dhuna . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟.poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.. .Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. lumi . 35 .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. bukuria e qiellit . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric. malet .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë.Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . me atë se bota është pa krye . pas ditës vjen nata . 2)Natyra dhe ligjet e saj.Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë.Filozofia e Naimit ka dy burime.(sipas aspektit filozofik). karakterit .

Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë. 1871-shkon në Stamboll.Kristoforidhi etj.Sicili.Osmane dhe konferencën e Berlinit.Frashër.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit. 36 . 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.shqipe në Instituin Oriental.të mesmen në gjim. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.emërohet docent i let. Vdiq:1904..bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.u internua për 1 vjet në Tripoli.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.Libi.antike në “Garibaldi”. Dhe let.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. 1900-profesor i gj.Hora.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.projekton të ardhmen e Shqipërisë. Në këtë traktat.Napoli.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.studion let.Stamboll. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.Teutës. 1874. 1890-diplomon në drejtësi. 1878-boton gaz.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.veçoria gjuhësore faktet historike. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.të mesmen dhe universitar të zhvilluar. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.Pirruas etj. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK . Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. Bashkë me P.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.

Mino(poemë lirikë). 37 . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike).1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. ANALIZA E POEMËS . për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe...gojëdhënën e Rozafës .Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .Napoli.Versi(përmbledhje poetike. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.mendime. Bushatasit . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike).Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. 1901-Këngë popullore shqiptare.italisht). Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin .Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. Gj. 1900-Te dheu i huaj(poemë).Poemës i mungon subjekti.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. Vdes:1927.TE DHEU I HUAJ’’ Poema .. Rrethimin e Shkodrës.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . ritet fetare .. Këthimi(poemë).Topinë . ritet familjare .ndjenja etj. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili.Mesazhi i kësaj vepre është : . për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. gjithnjë e më pak respektohet traditat .M. Ali pashë Tepelenën .Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. 1894-Kënkat e luftës(poezi.italisht).Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. Skenderbeun . Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.

Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. .Shkodër). 1937-Lirija(poemë. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.Shkodër).Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).studiues i gjuhësisë folklorit. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). 1939-Scodra(poemë. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.a çilë kafazi‟‟.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.. 1942-Fjalorth i ri.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane. 1884-47.Shkodër). KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA. Familje: të varfër.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit. 1928 – Lissus (poemë. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe. 1936-Dromca toponomastike.. 1932. 1934-Shkollë e jetë(antologji.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.1930 – professor i shqipes në Shkodër.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë.. 1908.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .Leiden. Njihet si poet. shkruar në moshë 21 vjeçare..Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës . 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.Shkodër).bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .historisë etj.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886. Vdes: 1937.Vjenë).Shkodër.Shkodër. Në rrafshin simbolik .Poetët e mëdhenj të Italisë. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.Me 38 .gramatikës.

lufton për ekzistencën e familjes.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .sh njohja e të rinjëve .Simbolika e kësaj ëndrre është . Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm . ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.t.dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit). në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .Nëna e kësaj vajze është Lokja..Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. në të dytën vendi ku ka mërguar . moliset .Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.kthim në vendlindje‟‟. dallëndyshet ..Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve. zymbylat .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. zgjoi i bletëve .Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. zogjtë janë Zoga dhe i .Shfaqet përsëri natyra me bylbylat . Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si . ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste..Poema ska koncept kohor. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . 39 . 2)Zoga dhe 3)Lokja.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh..referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . .shpreh mallin e autorit për atdhe.. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.. martesa . Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . Zogën dhe nipin.pas dimrit vjen pranvera‟‟ .jeta vazhdon‟‟.I tretuni‟‟. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit.

.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë). 1919.Liria‟‟-shkruar më 1901.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .ÇAJUPI Lindi: 1866.Në këtë vepër dominon historia. Familje: fshatare. . Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. Vdes:1930.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin . 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.. të mesmen në kolegj fetar.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë . respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut. të Venerës dhe Afërditës.Sheper të Zagorisë..pastaj shkon në Egjipt.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria . që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Helipolis.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. .. 40 ..Z. 1893-kthehet në Kavallë.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.Gjirokastër. Lissus dhe Shkodra.Kajro. Shkollimi: fillor në shkollë greke.Lissus‟‟.Stefani. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.i përkushtohet Lezhës . Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.(në tri tingëllimat e fundit).Shkodrës.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke..Aleksandri.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.boton poezinë e parë te rev.thotë së gruas.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.S. 1930 – Robëria dhe liria(artikull). 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.konformistëve . Vdes: 1947. 1885.idealist shqipëtar (artikull.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive..Drenovë. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.Bukuresht.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht.Mitko.DRENOVA Lindi: 1872.Gjika etj.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.urimeve dhe përgëzimeve.E. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull). Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.Graz).Gurakuqit.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri ..shpreh luftën kundër oportunistëve.demagogëve. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake. 1925 – Naim Frashëri. 1901.S.letrare nga Th. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.Albania. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. Punoi : 1912 . 44 . më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. 1937-kthehet në Shqipëri.Komedia . 1912 – Parësia shqiptare – (artikull). 1912.

Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror..Në vëllimin e tretë .të parealizuar..ndërsa trimi sytë si zjarr.Në mërgim‟‟ .Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).Ëndrra e lot‟‟.. të bukur etj. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve. faqet si dardhë. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Letër prej katundit tim‟‟ etj. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale . romunëve .. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes. sociale dhe ekzistenciale. fletët-shqiptari .Ballada e bariut‟‟. . ....Flitet për përgjërime. peisazhist dhe mediativ. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . ishte në pozitë inferiore politike ..Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).por përshkruan bukurinë e tyre.Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika.lektisje. me pozitë më të lakmueshme politike . përkundër .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.Në këtë shembull kemi poezitë .buzët ngjyrë trëndafili. pozitë inferiore sociale .Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .Mallëngjim‟‟ .Përshkruhet bukuria e jashtme.Lulëkuqja-Shqipëria .sh vajza ka gushën e bardhë .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.. erotik ..p..shtatin e lartë ..Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .shpreh dashuri fatkeqe.që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.Këngë bashkimi‟‟.Mall vëllazëror‟‟ .Në këtë shembull kemi poezitë : .Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore. .. serbëve .

Edhe këto poezi janë të veçuara p..Mendimtare‟‟ .një dite prilli e një muaji etj.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja ..kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.Vallja e jetës‟‟.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore. në ...të pavërtetës etj.luleve.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.Rreze dielli‟‟ i sistemon si .Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin. të vendlindjes.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment. në .Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm..Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.Ngjyra ylberi‟‟ .....të keqes.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë..të ylberi.Mendime‟‟ . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.morali etj.. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.Rreze dielli‟‟ me titull ..sh në .Në .por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.Vërtetësia e gjërave‟‟.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Natyra‟‟.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare . i realizon të gjitha dëshirat .Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .Lumtësia‟‟.shpirti.Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.Lumtësia e shpirtit‟‟.të perëndimit të diellit.Psalme murgu‟‟ me titull . aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit .Këngë fushore‟‟ në . shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.vdekja.Psalme murgu‟‟ i quan .të stinëve.erotike.kohës me shi. në . ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta. Ëndrra e lot‟‟ me titull .. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi....letraro46 ..Ëndrra e lot‟‟ si . gëzimin – dëshpërimin ..shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike. vuajtjet dhe mundimet etj.prejardhje mbretërore.

Spanjë. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta . të pavlefshëm dhe si të përkohshëm. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .Firencë. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Holandë. V.Në art e kemi Leonardo Da Vincin .Petrarka.Shqipëri etj.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. Mikelanxhelo Buonarotin .në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.Bokaçio.U paraqit në shek XIV.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit. 1304. ish deprimuar . në Angli Shekspiri.epike.Ravenë.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.Jeta e Re (vepër poetike). Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës . nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .poemën.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare. në Shqipëri Marin Barleti.busolla etj.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .Ovidi.prozën..Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.anatomia.artistik.stigmatizoi hipokrizinë fetare . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Sokrai.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Angli.botanika. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265. 47 .një ideologji të re .komedinë dhe tragjedinë. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit . politike dhe ekonomike . Monarkia (traktat politik).kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.zoologjia.F.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.dramën. Familje: intelektuale dhe tw pasur.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.Virgjili etj. humanizmi kërkonte një njeri të ri .Xh.Aligieri .Gjermani.Gostia (vepër e papwrfunduar).fiziologjia. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Rable. Vdes: 1321.u nënshtrohej dogmave fetare .Ronsari . Rafaelin etj.Në Itali ishin D.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij. e ndiente veten të pafuqishëm .në Francë F. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.morën nga antikiteti stilin.

Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë. të moralit . është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit . Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . përjetimet.rrethit të tetë(10 breza).Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. me drejtim nga poshtë lart.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. kurse në Purgator dhe Parajsë . bashkë me këngën e parë si hyrje .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia . filozofia bashkëkohore.Secila pjesë ka 33 këngë.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri .Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. 4. 3.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet . të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit. vepra ka 100 këngë.Poeti nga 48 . rrathët sa vijnë e zgjerohen . duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe. rrathët koncentrik.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321.meditimet janë të njeriut të kësaj bote.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. rrethit të nëntë(4 breza).Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza).Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë. sa vijnë e ngushtohen . nga filozofia e antikitetit .Ngjarjet . me drejtim nga lartë posht . Purgatori dhe Parajsa. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . bisedat .Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar .Është e shkruar në strofa tercina .pa i kursyer shtresat e privilegjuara.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. 2.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Ky udhëtim nis me Ferrin .Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.

Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.zymtia.përmes pendesës. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Virgjilin e dërgon Beatriçeja. Bonificin VIII.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.kuje.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak. Sokrati . i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .grykësia dhe epshi.gjithësej nëntë qiej.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Parajsa ka vetëm tre rrathë. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë . Platoni .Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . i cili më 1300.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo . një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.ulërima.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. prej ku buron dashuria.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .Purgatori ka shtatë rrathë.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.smira.idhnimu. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit . të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.Në purgator pastrohen shpirtërat. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.vaje.Virgjili është simbol i urtësisë.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.

më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). lëndohet nga flatrat e mullinjëve.të zgjedhë dashnoren e tij . studion në Vitenberg të Gjermanisë.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales . Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar.Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës .Tema e veprës është . rikthimi i fronit mbretëror . për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 .Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin..të sigurojë veshje .Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari . dhentë si ushtarë . po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.Nis me atmosferë të rëndë. hipokrizitë etj. me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake. të burgosurit si kalorës të shtypur .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII . me helmetë .Kishoti. ruajtja e nderit . intrigat .Konsiderohet roman antikalorsiak. meditime filozofike.I ironizon . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht.Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika. po tu ndihmojnë të doptëve.Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës .Kemi konflikt brendafamiljar .Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake. pëson në bujtinë . parodizon romante kalorsiake. mburrojë .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë). me divat . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.stil të përsosur dhe përjetime estetike.Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . me shpatë . ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.Cezari ka tiparet e një mbreti . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë.Në ndërfutje kemi temat si komplotet .. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. me dhentë .po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm. po ti shpëtojnë të munduarit .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti).

e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.1643.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.Ata bënë seleksionim në artin romak .princërve.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .oda.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.koncepton norma dhe rregulla të reja . të tjerët e konsideronin si mbreti diell.Shkollimi:iloor në vendlindje.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.Trashëgon kultin e antikitetit.Paris.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.(Klaudi).Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.epopeja. se fsheh dot reagimin e vet.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 . të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.satira.E dashura tmerrohet . bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia. i përgjigjej monarkisë së Francës.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.ai rriti autoritetin e vet .Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës . PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.fabula. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622. stimulonte me shpërblime .Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .Luigji e forcoi pushtetin qendror . veçohet Nikolla Boallo.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.të mesmen në shkollë fetare jezuite.epigrami.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.tituj. të lartës dhe të ultës . dekorta.Formon trupën teatrale.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes . babain e Ofelias (të dashurës së tij).kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII. i mblodhi në oborrin e vet .Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.ofiqe. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Pseudonimi : Molieri.

Ferte-Mion.porn ë fshehtësi të madhe.1665-Ndërgjyqësinë(komedi)..1672-(Bajaziti .Kleanti . Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.temë nga historia greke).pasionet dhe karakteret e njerëzve.greqishten lexonte Homerin.1677-Fedra(tragjedi).nuk varroset solemnisht..Fëmijët me gruan në e parë .Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.Sofokliun.Në shtëpi kthehet qetësia.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .-Tebaida(tragjedi).1669Britaniku(tragjedi. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini. por nuk mund ta kundërshtojnë .1664-Tartufi(komedi).Dorina . ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.1670-Borgjezi fisnik(komedi).Lindi:1639.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.1665-Aleksandri i madh(tragjedi). Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.kthehet në Paris.lë trupën.njohu jetën e popullit.Vdes: 1673.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Shklollimi:shkollë fetare janseniste.1661-Shkolla e burrave(komedi).hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.varroset në Port-Royal.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.Orgoni .duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.temë nga historia romake).Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal. 52 .1673-I sëmuri imagjinar(komedi).1666-Mizantropi(komedi).Tema e komedisë është .Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.Vdes: 1699.temë nga historia turke).Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.1667-Andromaka(tragjedi). Elmira .1670-Berenisa(tragjedi.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.veset.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi. dhe gruaja e dytë .Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1668-Koprraci(komedi).1658.Punoi: si actor. Damisi dhe Mariana .temë nga historia romake).1665-Don Zhuani(komedi).Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze. më 12 maj 1664.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.1662.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit . Don t‟ia japë vajzën. Krijimtaria letrare e Molierit. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.Francë.Shkolla e grave(komedi).regjisor dhe komediograf.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .

viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Egmont‟‟ – dramë .Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet. në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Osianin.Hektorin e vrau Akili..Aty gjeti një lëvizje .djalin e Agamemnonit ..Efigjenia në Tauridë‟‟ .. dhe Andromakën .. Pirron . Hermionën .Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Si student shkroi poezi.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE ..Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint..Në këto lëvizje flitej për Biblën.Homerin.Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Hektorit .poetika.Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).Fausti‟‟ .viktimizimi .Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm. Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat ..Gjeni të egra‟‟.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror...në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Hermani e Doroteja‟‟ 53 . birin e Akilit .Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet . i cili ishte simbol i heroizmit . tragjedi .Prometheu‟‟ . vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit. që një ditë të martohet me të.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën. bijën e Helenës .vërtetësia e ngjarjeve . gruan e Hektorit .Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Shekspirin.Si personazhe kemi Orestin.Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.

për mrekullitë dhe pushtetin.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).Ai shëtiti Gjermanin .Fausti i dëshpëruar.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.mjeksinë. në Lajpcig . gëzimeve të jetës por doktori spranon.mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.filozofinë.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .shfaqet Mefistofeli.stile të ndryshme etj. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).Fausti dashurohet në Margaritën .Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.drejtësinë. sidomos te princërit .Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve ..përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.analiza psikologjike.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.poezi lirike.Tragjedia fillon me monologun e Faustit. futi frikën te njerëzit . vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Holandën .shqipton një lutje magjike .teologjinë.Tragjedia ka .ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë. Zvicrën .në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë . pas Gëtes Henri Hajne etj. Italinë. kjo e bën 20 vjeç më të ri.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.astrolog e magjistar.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.këngë korale.vdes i lumtur. kafsha kthehet në fytyrë studenti.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit . i kujtohet fëmijëria..Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Tragjedia nis me Kushtim .Fausti hap librin e Nostradamusit.meditime filozofike . monologje. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht. bëri shum mrekulli .Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Më vonë për të shkroi Lesingu .fshatarët e përshëndesin.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.

hero romantik.Dy këngët e para kanë parathënie..BAJRONI .Strofa për Augustenë‟‟ .në Albred .eksklamacione.Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.. Rusonë. përmbledhja e parë me vjersha .Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin ..kish temperament eksploziv. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.në dhomën e Lordëve. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja..Nusja e Abidos‟‟ . pastaj Spanjën .Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .Turqi dhe Shqipëri..Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit..Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë..Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.Viziton Portugalinë ..Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Poema fillon me Haroldin.kënaqësitë.zëvendësimin e lirisë dhe 55 .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike . .G.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Më 1812 kthehet në Angli.Greqi..Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.epitete.historinë e vjetër atë të Lindjes.Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Malti...pyetje retorike.Letra Augustës‟‟ . .të mbyllet në vete pas . ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Ëndërr‟‟ .Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.Spanjë...zhurma e jetës . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Nga Zvicrra kalon në Itali.Kish të ëmën zemrake.Është ditar poetik i Bajronit... nisi turne për në Portugali.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë . e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.i ri i ngopur nga dëfrimet.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Pirrati‟‟ .Më 1809 u largua nga Anglia .Errësirë‟‟ . Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Gjauri‟‟ .ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.Orët e prehjes‟‟ 1807 .unit‟‟ të vet.

Lirisë‟‟ .përshkruan bukurinë e natyrës.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi ..Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.këngët(tamburxhi.Shkroi poezitë .Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri... BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .tamburxhi).me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.U këndon humanistëve si Rusoi.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.Dante. Ali Pashën.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.veshjet.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Galileut.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Ciceroni.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit. konkretish Janinën .Çadajeviç‟‟. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve. qytetin e vetëm të lirë.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .Mikelanxhelos.fatin e mbrapshtë grek . pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.Tasos etj. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811. preardhje fisnore . aspektin moral .lexoi letërsinë e klasicizmit francez.Begjikën lumin Rajna. psikologjik .Shpirti revolucionar nuk i pushon .zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.Flet për këngët .Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë . .shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.njerëzit me të gjitha komponentat..Petrarkës.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër. bijës së tij Adës.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore. Morenën .ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze. në Stamboll.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale. folklorik .Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . e dalë nga populli.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit. virtytet e popullit . internohet në Mihajllovsk më 1824. Himarën . kulturor.Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz..Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .Viziton Seviljen .Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .Shëtit Alpet . në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .Viziton Greqinë .heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.mësoi frengjishten.Haroldi viziton Albulenën. vallet . kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun. Kadizin .Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë. një femër pa emër .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Bokaçio.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.me padrejtësinë.Volteri .Viziton Andaluzinë . thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .dhunën. del në Bosfor. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.

. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . valza mbi liqenin e qetë. të zymtë e plot andralla. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.shkollën e kish vend dëfrimi e loje. me brenga e mërzi .Tatjana. asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut. erotikës dashurore .Onjegini.Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake. studiues i thellë i veprës së Pushkinit.Personazhe kryesorë janë: Onjegini. një jetë tërësisht e zbrazur.lexon vepra .ia ka kushtuar Ana Kernës .në moshën 18vjeçare. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.sgjen dot motive. digresioneve të ngjarjeve.A. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike . v.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .paraqet poezi peizazhiste.. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore ..kalonte jetë mondane .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur . tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .ndjenja të sinqerta etj. shoqëror . llahtaria .. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 . merret me poezi..enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟.Tema e romanit është .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj..Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut . ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.si fëmijë u edukua nga mësues francez. analizës psikologjike të personazheve . konservatorizmi. narracionit të shkrimtarit . tufën e dhenëve.Pushkini mbetet poet i dashurisë . për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. livadhet .Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .Liria‟‟. kujtimet e mbuluara nga një mjegull .P.mi.Lenski.Kernës‟‟.Bjelinski . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks. kodrinat .Poezia ka qartësi të madhe . gurgullima e rrëkeve. ku sundojnë tmerret .erotik dhe peizazhist. kupton se ska talent.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.ushtima e mullirit që spushon .Mbrëmje dimërore‟‟.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .jeta ruse .mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë.Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit .shkatërrohet psikikisht. përshkrimeve të natyrës .shtron n.Vdiq si 38 vjeçar.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore. asaj provinciale . shprehje poetike. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë. .ndër poezitë e para.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm..lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. të zbrazur e plot dëfrime.shpreh mendimet e reja progresive. griplan me kopshtijet ..Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .brigjet ..

roman 1831 .dashurohet në Tatjanën . vajzë me virtyte të larta.Soditjet‟‟ .Katedralja e Parisit‟‟ .Ernoni‟‟.trashëgon pasurinë .krijon miqësi.Mbreti dëfren‟‟ ...Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 ..formës letrare..Spanjë dhe Itali.Si fëmijë jetoi në Francë .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .. roman .Historia e një krimi‟‟ .Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi..pasardhës i tij.Njeriu që qesh‟‟.Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.nipi i Bonapartës. pas revolucionit borgjez. . .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen..Tatjana dallon nga Onjegini .Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve..Ndëshkimet‟‟ . din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.. vepra e parë .bën dyluftim me të dhe e vret.Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .Vepron si romantik . me përralla .regjistrohet në kolegjin Kordie.të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj..Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit. nuk u luajt asnjëherë.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale. është e rritur në frymën e traditës popullore .traktat dhe manifest për romantizmin.Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij.Legjenda e shekujve‟‟ . . i shfaq dashuri përmes një letre .Napoleoni i vogël‟‟ .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse . largohet nga qyteti .. djalosh ky me formim intelektual.Francë lindore Familja:Intelektuale.Të mjerët‟‟ . tregime .I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit. i ati general i Napoleon Bonapartës ..Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 ...Kromuel‟‟ – dramë ... .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit . legjenda etj. dëshiron të bëjë ndryshime.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus. e ëma grua aristokrate rojaliste.dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.njihet me Lenskin . shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.

. Mbreti kriminel‟‟. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi ..Autori shpreh qëndrim antimonarkist .Këtu kemi këto poezi . . Mbreti matuf‟‟ . Poezia .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve.kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.Në poezinë .Fillon me poezi lirike intime. të mesme dhe të re..sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.Katër erërat e shpirtit‟‟. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj.. ide kjo e paraqitur më 1850 .Në poezinë .. poezi e këtij vëllimi është . .. që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë).me poezinë . . ... . . realist .Në poezinë .Legjenda e shekujve‟‟.. dy fronte markante .Arti I t.këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut... .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria . . qenit gjysh‟‟ ..Legjenda e shekujve‟‟ ...Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor . ..Hygo tregohet romantik . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet..Mbreti i poshtër‟‟ .poemë epike .Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit . Mbreti që zgërdhihet‟‟ . . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit.. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.Shkruar më 1846 .. në këtë rast populli grek.Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve .fillon me këtë vepër lirika intime. urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .Ndëshkimet‟‟. ..Mbreti ziliqar‟‟ ..Soditjet‟‟-botuar 1856 . shpreh persiatje meditative . monument i poezisë francize .. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .Njerëzit e varfër‟‟ .. . Mbreti intrigant‟‟ .. .Oda dhe balada‟‟... .Ndëshkimet‟‟. kohën e vjetër . Mbreti frikacak‟‟ . . .ka tri vëllime.. Shkruar më 1885 etj.Poezitë me përmbajtje demokratike janë . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.Oda dhe balada‟‟..Doozi në gjumë‟‟ .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.Ndërgjegja‟‟ ..shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval ..Mbreti hajdut‟‟ . Hygo dallohet si poet..poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III..Mbreti i vogël‟‟...Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .Mbreti mosmirënjohës‟‟ . ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 . .. .Orientalet‟‟. .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.Orientalet‟‟ .E vluara e trumbjetarit‟‟ . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. .. .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .Mbreti i dyshimtë‟‟ .Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën..epike dhe dramaturgjike.. . pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.

e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. i merr në mbrojtje qeniet e mitura . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël.Zhan Val Zhani është i burgosur .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . kryetari i komunës Madlen e liron .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës .botuar më 1862. vajzë ilegjitime . xhandarët e zënë hajnin .Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . dërgohet në burg .Të mjerët‟‟ . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. ik nga prifti . Fantina femër e persekutuar . njihet me Mariusin . kur vdes në vetmi . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . por ai përsëri arrin të shpëtojë.Gravoshi . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . i cili kishte orientime republikane . ai arrit të ikë nga burgu .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . bëhet viktimë tragjike e romanit.Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . Mariusi dashurohet në Kozetën .shërbëtore. dënohet si prostitute .. e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir.Ka dy variante të romanit .Zhani është i dënuar me burg . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën.Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. i nënçmuar.Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. lufton kundër monarkisë. të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. djalë i mbarë i braktisur nga familja . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . ia fal jetën policit Zhaver . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. strehohet te prifti i Denjit .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . ligji e dënon me burg . ndërron emrin në Foshëlëvon .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . Murjeli.Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . simpatik për lexuesin. i persekutuar .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. prifit me humanizmin e tij e pranon .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani .femër fatkeqe.Zhan Val Zhani arrestohet . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë.Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. 60 .

61 .

studimet në Bosnjë.strofa alkeike.melodrama.dënon duke qeshur).fejtoni. 1899.”Illyricum”-Shkodër. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.Gurakuqin). “Lector Jubilatus(1929Francë). Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike. Zbulohen koncepte të së bukurës. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.romake e helene.Fishtë të Zadrimes.romani.balada. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.Danten.himni. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.artikujt letrarë. “Phoenix(1931-Greqi).futurizmit etj. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.harmonisë. Njihte Homerin.Hungaria).Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .02. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .oda.9-rrokëshin. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. Athinë-1930.poezi lirike.11-rrokëshin. Stamboll-1913. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).simbolizmit.romanca.1894-shugurohet si prift.përkthehen shkrimtarë botërorë etj. “Ritterkreuz(1912-A.let.trioleti. Kultivohen poemat e gjata-epopetë. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922. Dekoratat :”Mearif”(1912-P. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.zhvillohen format e prozes: eseu.komedia.sofike. Bukuresht-1931.tragjedia. 25.klasike.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.Osmane).Virgjilin.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.

zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.por nuk iu plotsua.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948. si : besa.) 1909-jeton në Amerikë.Halilit.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.Ali Pashë Gucisë. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.Tiranë.”Dielli”-Boston. Njihte rrethë 15 gjuhë. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.Konicë.shpreh kërkesat për let.Harvard.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.Gjergj Elez Alisë etj.mirret me diplomaci.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.Abdyl Frashërit. 63 .këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh. 1878.Fishta si rrëfimtar aktiv.. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.nderi. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.Oso Kukës. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.Albania.besimi.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë. 1897-1909 kohën e rev.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet. 5 janar 1924. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare. Ifigjenia në Aulli(tragjedi). Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.solidariteti.Gonzaga (melodramë).ndodhi e personazhë konkretë.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.ku varroset në Boston. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”. II.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.njëkohësisht drejton rev.e refuzon më 2 mars 1924. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.1929-Shën L.1912. 1914-Juda Makabe(tragjedi).kombëtare.vepra paraqet ngjarje.

64 . Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare. 8.varfërinë. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).11. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). 16. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra). II. Personazhet : Denisulla Sepia.njeri intrigant.mjerimin.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.fillim romani si sui generis).3 faqe shqip.08. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale. 1935-1939.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.Gj.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.Bridge Comp. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.gusht-dhjetor 1924-Dr.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.-Neë York.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng).1 anglisht).ai ballafaqohet me paditurinë.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. III.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. –shprehë mozaikun e kulturës.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.1912-17. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.anglisht)botohet 1957 nga Mc. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.

Zylfikar agai. Shkollimi: fillor në shkollë greke.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi.Harvard deri më 1912 . 1947-Albumi(vëllim poezish).dramë dhe publicistikë.Ali Bibiu. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë).plaku marteshanas. ndahen në 2 pjesë: I.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).artist në teatro.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. Njihet si themelues i elegjisë politike. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare). Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .Dhalla dhe Dr. Vdes: 1965.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Armiku I popullit-Ibzen(dramë). Punoi si qerraxhi.1937. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.gjimnazin në Keshan.Arifeja. II.polici doganes.më vonë si diplomat e burrë shteti. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. Personazhë tjerë: Muhedin agai.shkrim në prozë).sufler. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. Përkthimet:.suedezja Ingridi.nusja Vera. Otello-Shekspiri(tragjedi). 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Dr.Personazhët: Dr. 1960-Autobiografia(anglisht.IV. Ministri Salemboza-tiran anadollak.në BRSS.6 janar 1882.

Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.Mali Kokojka. 5 maj 1916. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. Poezia “Rent.II. Pseudonimet: Lumi Skëndo.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.shpërngulet në Itali. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike . Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.Botërore internohet në Rumani.në Tiranë.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht. 1942. 1944.u rrit në Stambollë.trajton problemin social në Shqipëri. 1908-1910. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.1916.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren.konsull i përgjithshëm-Beograd.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme).Makbethi-Shekspiri(tragjedi). 1909-boton revistën mujore “Diturija”. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin.udhëheqës i Ballit Kombëtar.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.pastaj në Angli. 66 . 1912-ministri i parë për punët botërore.revista shpërngulet në Bukuresht. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.1926-1929. Gjatë L. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.

Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. 1926-Kalendari Kombiar. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon.shkollimit. Mid‟hat Frashëri.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.Bukureshtit etj.Nju Jork.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.1949. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. Naim Be Frashëri (kritikë letrare).menyra e sjelljes. Kokojka. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).ku jipen të dhënat e jetës.Sofjes. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.61 faqe).politike.pershkruhet atmosfera kohore. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. Shkruar në formë të esesë. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos.Vdes: 3 tetor.novella dhe kujtime.

dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Strofa është 4vargëshe.Pogradecit.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.1987. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.P i shpreh ndaj Motrës.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. 2. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Ndjenjat të dashurisë L. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë. 68 . Është poet që përdori simbolin dhe metaforën.Pogradec. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.të mesmet në Athinë e Manastir. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.gojore dhe popullore.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Vdiq : 12 nëntor.10. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.vargu 6.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. “Kënga”dhe “Po kthehenë”.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Familja: zanatcinjsh. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.Shoqes dhe Vashës.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të.

satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.liperbolat dhe fjalë turke.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.përkthyes në Institutin e Shkencave.again.greke për ti tipizuar personazhet.hipokrizinë etj. 69 .me poezitë e tij i kritikon zakonet.prekjes.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti. Vdiq:1966. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.njeriu. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.beun. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).ministër. 2.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.arabe. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.Vlorë Familja:intelektualësh. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).simbolet.turke. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip. Përdori krahasimet.përjetësia.fryma. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.Motivi patriotik-në këtë pjesë.sarkazmin.moralin fetar. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.nuhatjet ndërlidhet me botën.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. U shqua si poet lirik dhe satirik. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.ndjenja.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.diplomat në qeverinë e Zogut. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit. 3.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.

sekretar në Ministrinë e Brendshme. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja. Poezia e A. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë. II. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje.Shkodër.professor në gjimnazin Shkodër.1903.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.me Anton Harapin. H. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.Poezia “Hakërrim”.gëzime për të mbushur barkun.e Hercegovinë.Motivi i dashurisë . “Vidi-vidi pëllumbeshë”. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin. Shkollimi:1918-1921. 3. Aktivitete:1923.prifti. Personazhë tjerë: nusja .Faza e pleqërisë.thellëza.Maqedoni Shqipëri.harbuti dhe lajmëruesi.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut. Analiza e poemës – Hanko Halla. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I. 1957-1973.sorkadhja).i cili kërkon mbesën për grua.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. Familje: patriotike.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.Katër stina. Te vjershat : “Gugu-guguftu” . Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.mjeku. 70 . 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.i biri.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.B.H.

evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.deri në L. 71 . Te tregimet: “Hija e maleve”. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë). Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.studiues letrar. 1929-Hija maleve(novelë).Petrarkën. vëll i II-1935).ilire të Arbërit dhe shqiptare. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. Vdes: 15 janar 1975.Montin.dramaturg. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.Rrustemit. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish.të studimeve Shqiptare. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.ndërsa te let.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).i I-1932.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës. II. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. Përktheu: poetët italianë si : Danten.poezia. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.Botëror. 1960-Shija bukës mbrume(roman).prozator.përkthyes. “Tregtar Flamujsh”.fashizmi etj. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.II. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.Romë.kushtuar shokëve të A. Pas L.Manconin etj. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I.1942-1943-kryetar i Inst. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).Tasson.II.

Ostrovskin.Poradecit. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.Emineskun etj.shtron problemin e afrimimit si poet.filozofisë së jetës dhe vdekjes. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.orator.Pogradec.doktoroi më 1934).Gramenos etj.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). Lindi: 1902.M.gazetar. 1943-Ago Jakupi. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. -pas L.kritika letrare dhe vepra origjinale. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Bot. 1944-Shënime letrare(kritikë).novela).fjalorin dhe fonologjinë. Vdes:1967.Poradeci.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.II.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.letërsi. Pseudonimi:Dhimitër Pasko. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.veprat e M. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.F. Në vështrim të krijimtarisë të L. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Punoi: në Min.Gorkun.mesmen në Selanik.Tiranë. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.Noli.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.Elbasan. 72 . 1942-në vendlindje merret me ekonomi.ritmin. Studimet: filloren në Pogradec. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike. Baltë nga kjo tokë(poezi). Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.

historia re kombëtare(Skënderbeu).Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.fajit dhe veseve të këqija njerëzore. 1931-Aleksandri(tragjedi). Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.Burrel.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.mitologjia biblike(Abeli). Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.Vjenë. Studion shkencat politike në Berlin. 73 . Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. 1934-Pirrua(tragjedi). Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. 1936-Diomedi(tragjedi).Gjirokastër. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. 1935-Skënderbeu(tragjedi). Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi.vrasjes.Zanfinës.Berat. Filloi me shkrime si student. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.mëkatit. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.Shkollimi:fillor në vendlindje. Vdes: 1965. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore. 1931-Akil(tragjedi).Zanfinës.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri. 1931-Uliksi(tragjedi).zgjedhet anëtar i Inst.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Pirrua). 1939-Abeli(tragjedi). 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit.se e ka ndarë nga burri i saj. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.Akili). Tek tragjeditë.Mamicën. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.të studimeve Shqiptare. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës.

1937 dhjetor.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.falënderues i vetëvetes. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. 1934-boton shkrimet e para.Kangët e ringjalljes. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re. Adami.Shkodër.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.xhelozi.më e bukura pjesë e shoqërisë. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .urrejtjes ndaj dhunës.si figurë është e ngurtë.niset për t‟u kuruar në Itali. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore.Itali. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.mësimet i vahzdon në Tivar.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.djalit më të vogël.mirësisë është më i drejtë.në vlerësim të dashurisë. Vdes: 26 gusht.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra. 74 .djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.skofiar.solidar.1911. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës.se u prekë nga tuberkulozi. Lindi: 23 tetor.zemërgurë. Shkollimi: fillorë në Shkodër. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).Jezu Krishtin.arsyeshëm për dallim nga Eva. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore. Eva.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit. Në të gjitha ndryshimet. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).1938.tolerant.Dramën e shkakton Kaini.përfiton tiparet : pamëshirshme. Familje:tregtare.

“Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve.shqetësimi për njeriun e shtypur.novela dhe tregime por i quan novelëza.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.të mesmen në Normalen e Elbasanit.II. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore.bestytnisë 75 . Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.skica alegorike.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë.që akuzohen për hajdutë.Kangët e perendimit sjell imazhin e L. “Puthja e cubit” . Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.Kangë më vete sjell imazhin e L. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.novella dhe romane.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. Vjershat: “A do qymyr zotni”. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit.Botërore. Vjershat: “Rezignata” . Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .II. Pavarësisht dhembjes që krijohet.për të bukurën etj.martesat sipas moshave të papërshtashme. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.martesave me pahir.botën etj. “Qershiat”.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.boton tregime.temën e kurbetit .Bot.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën. Cikli i tretë . Cikli i katërt . Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. “Zeneli”.përshkruhet mjerimi i lypësve. “Historia e njënës nga ato”.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror. “Një refren i qytetit tem”.

“I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.shkrimi i parë i tij.Nasi. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit). 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.Gjenci. Veprat : 1929-“Kush duron .shekullore.pamfletet.novelat dhe dy romanet e tij.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.Prindërit e fejojnë me Afërditën .poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.qytetrimi borgjez. Gj. Personazhe tjerë : Afërdita. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.dhe i jep përparësi të dytës.martesat me para.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.Pola.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.trashëgon”. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.anaalfabetizmi i femrës.që shtypin pamëshirë të varfërit. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.dashurinë dhe vdekjen.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.zakonet patriarkale.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.prozat.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve..Z.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.që kërkon zgjidhje të lumtur.mediativ sesa konflikt aktiv.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.etj.ndarjes së të rinjve.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe . “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.Zonja P.bixhozi etj.

1916.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.II. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi).Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.II. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. Shkollimi:fillorë në Plavë.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. të armiqësuar vite më parë.revistën “Përparimi”. 1966-Dita e re(libra me poezi). Para L. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish. “Pisha në shkëmb”. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. Vjershat: “Okupacioni”. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. Me të dëbuarit(poezi).-pas L. 1981-Brigjet(libra me poezi). Letra birit të vdekun(poezi). 1941 prill. “Dashunia”.Plavë. II.dëshira për pavarsi dhe liri. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes.injoranca.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.Prishtinë. Sharaxhinjtë (poezi). 1971-Avsha Ada(libra me poezi).Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. “Kushtrimi”.20 këngë).arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.në roman shpreh optimizmin.të mbetura në dorëshkrim).1993. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë. 77 . Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. Vdes:6 gusht.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron). 1973-Vjersha(libra me poezi).të mesmen në gjimnazin e Pejës. në te cilin punon Afërdita.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë.

“Shqiptari këndon”. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. Këto vjersha.sepse e vërteta është preokupim kryesor. Panoramë e letërsisë moderne botërore.historike. Lirika peisazhiste Sipas tij.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.brengave të njerëzit e varfër. “Porosia e nanes”. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. “Vejume” . Realizëm rrjedh nga lat. “Kukës i ri” . Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë. Veprat: “Mbramja”. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.angleze. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.lokale nate etj.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let.gjermane.bjeshkëve etj. “Muzgu në qytet” etj.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. “Avsha Ada” etj. “Edhe na njerëz jemi”.lumenjve.realitet.Vjershat: “Ashtë ditë”.refleksive etj. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.vërtetësi.realismus që dmth.rrugica. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. Psh. “Butrinti”.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. Vjersh : “Nata në Madrid”. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake.bordello.franceze. 78 .italiane etj). “Dashuria ime” etj.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. “Në natyrë”. “Atdheut”.rrugaçë.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.të cilët kanë probleme të shumta sociale.sociale.

Floberi. 79 .digresionet lirike(Gogoli).stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .Evgjeni Grande.Kolonel Shaberi.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.stërvitet në fushën e magjisë së artit .boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .ushtarake dhe fshatare 2. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.Gorki.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850. Realizmi i lartë.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.babai bir i fshatarve. Në këtë fazë krijojnë vëll.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to..zgjat 10 vite. Këtu rrefehet për babanë fatkeq. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.parisiene.të moralit etj 3.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.Thekeri. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.të fesë. Shumë voluminoze.Fajdexhiu Gobsek.Turgenjevi etj.boton :Lëkura prej shagreni. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.provinciale.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.strukturë solide me 2500 personazhe.politike. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.komentet moralizuese(Balzaku).

çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.Në qendër të romanit është Frederik Moroja.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.mesjetën dhe periudhën moderne. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.1880.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.1841 në Paris studimet për drejtësi .tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece . “Edukimi ndjenjave (roman) .novelën filozofike “Smarth”.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.Francë Familja:babai kirurg .ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme. -1839 librin e parë .kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë). Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .Ruan . 1862 . Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot). .por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .

Ema bëhet e dëgjueshme .mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.vritet në rrethana të panjohura.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.por të dy i a kthejnë shpinën.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi . Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer. 81 .Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.mizor.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta . Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.nënë dhe bashkëshorte e mirë.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.shkon në kishë.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.e ëma e shkolluar.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.

i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.shërbëtori Smerdjakov. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov. Te romanet nuk ka peisazhe. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.epileptik naiv.inelektualët të poshtëruar e të fyer.Raskolnikovi mendon 82 .kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.religjion dhe shkencë.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.të varfëra siç janë banesat.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij. I urren maniret libreske dhe shablonet.kurse interieret të errëta.ndjeshmërinë.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.”Idioti”.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.heroi i romanit është princ Mishkini.politikë.sinqeritetin.

se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .nevojën për rend dhe për aventurë.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë. 15 mars 1866.i këndon satanit.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.lëshohet në bohemi. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.kritik arti. Arti romantik(kritika letrare).duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja. Në planin e moralit. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.ai i penduar dhe i përulur thellë . 83 .dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.Opikun.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Botën e sheh me pesimizëm. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë). Ditar intim(shënime letrare). Vdes: gusht 1867.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. Familja:babai tij vdes. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.me zymtësi.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.1821.vepra është revoltë kundër borgjezisë. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore. I përcjellur me ndjenjë vetmie. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).Paris.kur ishte 7vjeç. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.mallkim dhe me përbuzje.botuar pas vdekjes).Bruksel.eseist.gjë që e pikëllon shumë.viziton kishë.madhërishmes dhe banales. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.Opiku.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha. Bodëler është poet.

Jasnaja Poljana-Moskë.me vëllanë Nikollain.Astapovo.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.në qyt. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.baltën. Vdes:nëntor 1910. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë).ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso.lë universitetin pa diplomuar. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.mbet jetim në moshën 9vjeçare. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1847. Veprat: 1852. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.1828.Përmban poezi të shkruara për qytetin. e cila nuk e pranon.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. Karriera tij fillon më 1852.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. Familje: vjetër fisnike. 84 .e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. Analiza e vjershës “Albatros”. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel).me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Me anë të metaforëve.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. e ngatërron dhe e ngujon poetin. Lindi: 9 gusht.hyn në luftë kundër pushtuesve. 1856-Rinia(novel). 1851.që skamja i ka hedhur rrugëve.

i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.sepse hero kryesor paraqitet vet populli.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.Rostov dhe Bollkonski.naiv i urtë. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.kritik.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë. Në vepër nuk ka personazh kryesor. Personazhët historikë(Napoleoni.Pjer Bezuhovi etj.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.sidomos të familjeve Bezuhov. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë. Pjer Bezuhovi.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë. Subjekti: Ana. II – jep skena të kryeqytetit.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.Ptalon Karataevi.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.tani bëhet histerike. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. Tema:martesa e Anës me Kareninin.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.i drejtë.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.besnike dhe e mençur.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.por kapet nga armiqtë francezë. 85 .Ellena Kurgini.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .një grua e arsyeshme.

teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues.Zyrih. ekzistencializmi. imazhizmi. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . etj. dadaizmi. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). franceze dhe italiane). Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. Vdiq: më 1941. kaosin. kubizmi. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. ekspresionizmi. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. atmosferës së zymtë shpirtërore. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy.pastaj jeton edhe në Romë Paris. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij.

Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. Subjekti: agjenti tregtar. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi.. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. 3 episode për rikthimin e S. Nga dëshira për të gjetur djalë L. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. me origjinë çifute L. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. tejambicioz.B.D. i butë dhe i ëmbël. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. Është një krijesë e paditur. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare.(djali fiktiv).B. takimi me S. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH.(babai fiktiv) takohet me S. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. Sipas veprimeve del një mediokër. nëpër shtëpitë e veta. ku edhe e takon L. lindja e një mikeshe. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. II. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). Arrogant.D. 3 episode për Stefan Dedalusin. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”.B. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. i ftoht dhe i pasigurt. Dedalusi-Telemaku. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë.me çka edhe përfundon ky libër. baba dhe burrë i kujdesshëm. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Leopol Blum: 38 vjeçar. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar.B. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. babai me origjinë çifute nga Hungaria. dhe L.XH. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . Libri përfundon me monologun e Molit. shokët. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. farefisin.B.D.

etj. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon.punon në një ent sigurimesh.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. : është një nëpunës banke . prifti. Aktivitetet: 1908-1922. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. 1906. .regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. i pasigurt). rojet. . etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. ku ka gabuar. xhelatët. etj. Jozef K. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. piktori.K. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . xhaxhai. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. hetuesi. 88 . Personazhe të tjerë: gjyqtari. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. komisari. si ta ndreq gabimet. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). Ato ende konsiderohen enigmatike. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Shkollimi: 1901. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. bankë. Duket se është krenar. gjurmimet për fajin. korridore. arsyetimet për pafajsi. tavane. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion.. heziton.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Sillet sikur ka humbur orientimin.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. Gëzon respect në shoqëri. dhe e arrestojnë. avokati. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta.

segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. peshkatarin e vogël Manolino. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).përshkrimi i kasollës së plakut.shprehje të thjeshta.Afrikën. Gjuha dhe Stili. etj. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. Personazhet. zhgënjim nga lufta). Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. 89 . të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Ndahet në tre segmente përmbajtësore.në pamje të parë duken të ftoht. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. etj.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.zhgënjimit pas luftrave. 3. Shëtit: Evropën.një prozë me analiza të holla psikologjike. Familja: intelektuale. ku mbisundon monologue i brendshëm.Luftën e Dytë Botërore. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh.Amerikën. Subjekti: 1. Vdiq: më 1961. 2.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). pa sukses. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. i cili për 84 ditë ka peshkuar.Kinën.bisedat e tyre. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh.luftën greko-turke. në ujrat e rrymës së Golfit).luftën civile spanjolle. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës.

nuk derdh as një pikë lot. thjeshtë për nga ligjërimi. aktor. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. pa pronë. i varfër. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. kotet. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). para kufomës pi cigare dhe kafe. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. 1939. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. përkthyes.Santiago. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. gjimnazin në Algjer. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). por ngusht i lidhur me detin. sa qendron në Algjeri. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. eseist. punon si dramaturg. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes.vendoset në Paris ku punon si gazetar.pas studimeve. dramaturg.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Shkollimi: filloren në Balkar. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Kamy vë në pah situate jetësore. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX.është një plak fillikat vetëm. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. refuzon të shohë nënën për 90 . Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. punon si aktor dhe gazetar.

i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. ku njihet me Salvador Dalin. Po atë ditë Mërsoi. kundërmimet e Andaluzisë.dashuria dhe martesa. fjalën poetike popullore. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. Është e ndërtuar nga imazhet. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. Rafael Albertin. si një nga viktimat e para të fashizmit. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. etj. Arabët tërhiqen. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. Vdiq: më 19 gusht 1936. Te ai shohim “historinë e një njeriu. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin.etj. 91 . Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). ngjyrat. Familja: bujq të pasur. 1936. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas.i cili pa qenë hero. por ky e gjuan katër herë me revole. etj. pejzazhet. legjendat dhe gojdhënat. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje.herë të fundit. dhe nuk është xheloz. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll.pranon të vdes për të vërtetën”. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Nuk synon karrierë. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. me pushkatim. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen.

Prais. teologjia. koha. bashk me Beketin. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. psikologjike. historia. pavdekshmëria. Trajtohen temat si: vdekja. etj. Kembrixh.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. filozofia. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. etj. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. Floberin. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Më të njohura janë esetë për Homerin. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Londër. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Vdiq: më 1986 në Gjenev.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. parabol dhe ese. etj. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes.traditën spanjolle. Oksford. Motivet Argjentinase. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. amshimi. 1957. etj. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. labirinthin. Ligjëron në SHBA.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Kafkën. për prejardhjen e njeriut. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. si poezia. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. i këndon qytetit. gjithmonë duke i cekur burimet. por me fillimin e viteve 30-ta. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. poetëve dhe filozofëve. Servantesin. historike. tema nga përdithmëria.kozmosi. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. kaosin. Temat filozofike flasin për kozmosin. Aktivitetet: 1956.

Bogota. e shpall doktor nderi.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). 1959-Nju Jork/Meksikë. 1958. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. Bashkimin Sovjetik. Shëtit: Parisin. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. 1971-Universiteti Kolumbia. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Shkollimi: u shkollu në Barankia. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. Polonin. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. stili barok. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Çekosllovakinë. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. Vendin e kaplon 93 . Kartahen. Nju Jork. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. etj. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Monologu i brendshëm. korrespondent i gazetës El Espektador. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve.

Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. mes së vërtetës dhe legjendës. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. fantazitë e papërmbushura. si:Asim Vokshi. Vasil Shanto. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. të vrazhdë. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. fëmijë. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Gjashtë breza. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. mes reales dhe fantazisë. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. etj. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. lulëzimi ekonomik. me hidhërimet e tyre. ndryshimet e gjeneratave. dinak.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. vëllezër. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. të prishur. Me ndihmën e disa shokëve. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. 94 . Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. Përkundër mjerimit dhe urisë. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. shfrytëzimi.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. fshati i tij i lindjes. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. mes misterit dhe ezoterizmit). etj. Derisa arrijmë në fund. i cili me një qeverisje tiranike. e shkatërron vendin duke e future në borxhe.

Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Pucelli: njeri praktik. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. faza pas vitit 1937. vrasje. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. është trim. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. “Ora”. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). “Demokratia”. gjithmonë është optimist. dallohen: 1.Vdiq: më 1992 në Tiranë. plagosje. etj. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. luftimesh frontale. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Paraqiten tabllo lufte.flijohet për shokët e vet. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. bombardime. temën e luftës dhe mjerimit. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme.faza para vitit 1937 dhe 2. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. ”Horizont”. heroizmi dhe solidariteti. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. episode aksionesh. ejt.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. Hiqmetit. policë sekret. dhunimi i Kristinës. Ka humbur lidhjet me realitetin. 42 pjesë teatrale. Ngjarja ndodh në Mars.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. biseda me plakun. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. momente të jetës në shkollë. Meteoriti i Kotvanit. përjetimi i parë seksual. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. por 99 . poshtërimi i qehajait. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. lopa e Sofës. në fshat. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. kafshimi i vajzës nga qeni. simpatia e parë. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. indiferente dhe të pa interesuar. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. vrasja e fshatarëve. sekretari. vetëdijësimi i personazhit. 2. shkrime politike. Bashkpersonazhe janë: mjekët. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. zënka me Sikun. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. rrëfimet për xhindët. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. vdekja e babait. Subjekti përfshihet brenda një vere. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. poezi. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij.Jeton dhe vepron në Tiranë. larja e vajzave në përrua. prozë. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. etj. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. si dhe letërsi shkencore. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. Histori e atyre që nuk janë. hetuesi. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. vëllime tregimesh. 1. gjykatës. 22 romane e novela. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. Aty arrestohet si spiun.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. rrahja e nxënësve mes vete.

i goditur e i pagjunjëzuar. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare.Periudha e tretë: Lufta e trojës. i uritur e i robëruar.D. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Përcillet nga kritika letrare.guxon të arsyetojë. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. Tipike e “realizmit simbolik”. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. studioi letërsi në Shën Peterburg. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. idetë. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. Tiranozauri. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . derisa ke fuqi dhe shpirt. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. Devoll. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. malësorit dhe fusharakut. mesazhet. skenarë filmash. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. me ndjenja të zjarrta 100 . Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. 3. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë.B. romane. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. fshatarit dhe studentit. poema. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. Tiranozauri: dramë filozofike. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. drama. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik.. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. tregime. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. Shkollimi: filloren në vendlindje. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. novela.

Herën e dytë. por nuk e godet dhe zhgënjehet. të cilin Mato e quan Agush. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. I kompleksuar nga hakmarrja. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . dhe vartësit të tij Demkës. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” .atdhedashurie. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. Është kohë lufte. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda.intelektuali. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. të cilin e ruan për hakmarrje.luftëtari. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Prej tij mësohet ta përdor topin. hipokrizinë dhe servilizmin. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. 101 . Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë.punëtori. Auguston.

ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. studioi juridikun në Beograd në fillim. njeriun. me ngjyrime romantike të së kaluarës. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. të përshkuara nga një notë intime erotike. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Vdiq: më 1982 në Shkup.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. etj. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. dhe aty-këtu. të sociales. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. Ndërtimi bëhet me nota të reales. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. këngën. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Dikur njeri me talent. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Demka: është qesharak dhe i mjerë. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. pastaj e vazhdoi në Shkup. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë.

Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. etj.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. Në planin historik . Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. pra. shkrime për fëmij.është roman me 17 kapituj. por që porosia përcillet me alegori. prozë-romane. E bija e Agamemnonit . Përbindëshi . himnizuese. evropian e botëror. i këndon jetës intime. fabrikave. punëtorit. Piramida . 2. aktual. Prometeu . erotike . ky humbës i madh . drejtoi revistën “Le letters albanaises”. Ura me tri harqe . uzinave. reportazhe. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. është e drejtpërdrejtë. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. 1. egjiptianët). dashurisë. 2. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. dhe duhet lexuar si alegori politike. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. të Gjirokastrës e të Prishtinës. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. e i kthyer kah proza psiko-analitike. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. studime. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. 1. novela e tregime.është një skicë. pjesë teatrale. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. lavdinë dhe bëmat e të parëve. Përmes saj autori. Eskili. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. parasëgjithash shqiptar. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. historik dhe 2. Piramida . dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. e angazhuar dhe hyjnizuese. Poezia e tij synon simbolin. Kush e solli Doruntinën. tashmë i larguar nga poezia deklarative. 103 . Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. ese. Prometeu . “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. universal. pastaj ballkanik. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar.

romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. 9. III.është triptik novelistik i Kadaresë. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Ngjarja vendoset në shekullin XV. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. 5. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. ndonëse i vdekur. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. e shalon kalin. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. rivaliteti. 8. Përbindëshi . Komisioni i festës. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Kush e solli Doruntinën .roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. ky humbës i madh . 6. Kështjella . II. Nëna digjet për ta parë doruntinën. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Konstandini i mbetet besnik fjalës. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. Sjellësi i fatkeqësisë. Hankonatët.ngrihet nga varri. Në luftë vdesin të nëntë djemt. Tri këngë për Kosovën. Kështjella. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. si etnos. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. konfliktet. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. paragjykimet. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Komisioni i festës .roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. vdekjes së saj dhe të nënës. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. 4. 10.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. më 1830 në Manastir. Eskil. Pashallëqet e mëdha. Ura me tri harqe . Tri këngë për Kosovën . Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . 7. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389).autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Me këtë rast 104 .roman i cili u cenzurua për 25 vjet. si komb dhe si qenie njerëzore.3. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. si besa në tragjedinë Orestia. Vihet në dukje zelli. 11.

kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. 17. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. Viti i mbrapshtë.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane.ftoi 500 kryengritës. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes.shkrimtarit Besian Vorpsi. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. 16. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. 105 .është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Prilli i thyer . Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. (30.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. sidomos nënprefektin e zonës.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. Gjorg Berisha. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. 14. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Prilli i thyer. 12. Sjellësi i fatkeqësisë . Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Haxhiu përfundon misionin. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. IV. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Viti i mbrapshtë . Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Dosja H. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja.3) Klorësi me skifter . gjoja për të festuar amnistinë. 15. Linja e parë flet për një malësor. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. si viktimë e kanunit. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar.Nje arkitekt gjerman. 13. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. Dosja H . për ta gëzuar jetën. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. Kap një periudhë më të re.

ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Ftesë në studio. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog.Kadare duke folur për Migjenin . Nëntori i një kryeqyteti .roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. V. 24. 106 . ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961.roman me temë aktuale. VI. 21. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Pasardhësi. Shkaba. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Pesha e kryqit. politike.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Dimri i madh . Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Kronikë në gur.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Lulet e ftohta të marsit.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Lëkura e daulles. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. 26. burgosjet. arrestimet. 19. Hija. përballë pasqyrës së një gruaje. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Nëntori i një kryeqyteti. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. 25. 23.18. Koncert në fund të dimrit. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . si përkthyes në Moskë. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Koncert në fund të dimrit . Ikja e shtërkut. Krushqit janë të ngrirë. 20. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. Dasma . e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. ekonomike. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Nga një dhjetor në tjetrin. Kronikë në gur . Emblema e dikurshme . vrasjet. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Emblema e dikurshme. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Muzgu i perëndive të stepës . Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Dasma. Lëkura e daulles . 22. 27. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Muzgu i perëndive të stepës. Ndodhet në një udhëkryq. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj.

2) Ikja e shtërkut .roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese.dy formave të jetës. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . (30. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje.”të zbriturit” 29. 30. frengë. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut.28.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. ”të rrëzuarit”. 37. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . Nga një dhjetor në tjetrin . realizëm magjik ballkanas. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. Romani është përshkruar me groteskë. Është vazhdim i Ftesë më studio. disa përkthime nga autorë grekë. (30. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . paraqet një lloj trilogjie politike letrare. Përballë tyre qëndron prostitute. ku janë mbledhur “të rënët”. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. rumunë. levë e PPSh deri më 1990. Dialogjet janë të gjalla. 32.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve.përballë pasqyrës së një gruaje. 34.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. pasardhës i Enver Hoxhës. VII.përmbledhje me 32 vjersh.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. Jeta. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. 36. 38. Ftesë në studio . rusë.roman kushtuar Lasgush Poradecit. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. 35. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. Në roman ndeshen diktatori me poetin. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. humor të zi e tragjizëm. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. Jeta. Pasardhësi . Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter.përballë pasqyrës së një gruaje . kinezë. 33. Mbi episodin e kreshnikëve. 31. Lulet e ftohta të marsit . të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. Ikja e shtërkut. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. shqiptar e universal. pa përjashtuar edhe veten. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Shkaba .

Vjen në Shqipëri me krenari. por edhe baballarët. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. Pashku nuk e lufton mitin. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. nënat. ku i presin vendësit mikpritës. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. sa më shumë njef popullin shqiptar. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Prizren. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni.humorit të zi dhe groteskës). por ngjet e kundërta. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. një roman dhe dy drama. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike.njëzet vjetëve paqe. traditat dhe zakonet e tyre. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. por e afirmon dhe krijon mite të reja. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. përmendet shpesh. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Shkollimi: filloren në vendlindje. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. në Rilindje. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. Ka shkruar tregime. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. të mesmen në Prishtinë. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. vëllezrit. por s‟del asnjëherë. Aktivitetet: gazetar. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Analizë e romanit “Oh” 108 .

vrasjes. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. I pari është në agoni.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. lidhja syzheore. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . Rugovë. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. këndvështrimi i fiksuar i autorit. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. proza. Subjekti: Njeriu i vetmuar. drama. e vëllavrasjes. skenarë filmash. Romani është i shkruar në vetën e parë. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. i dyti i dehur dhe i treti lucid. në dhomën e errët. apo antiroman. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). Luluan dhe Lulanin. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. është kredhur në mendime. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. shpifjeve.

me Shpendin. ta zgjojë ndërgjegjen. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. pikërisht i biri. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. urtinë njerëzore për paqe. e veçanërisht atij shqiptar. e cila tregon ngjarjen. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Te romani “Karvani i bardhë”. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Njëra palë e Gjinit. tjetra e gjermanit. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. pra varr i qyqes. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. atdhetare dhe refleksive. që kishte rënë në luftë. Shpendi. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Mirëpo. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. dashuri kjo 110 . Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. një malësor Rugovas. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes.

është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. minjtë. Sampo. ushujzat e larot e tyre. Shamijat e përshëndetjeve. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. gjarpërinjtë. 111 . Thirrje. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. problemi social. Credo. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”.përmbledhje me poezi. Torzo. Dhimbë e bukur. por trashëgim nga lashtësia. Lum Lumi. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. I. të zhdukur. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti.shesin fatin e kombit. Drejtpeshimi. Sampo 2. Përpunon tri fusha tematike. Lum Lumi . Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. i cili me vete sjell dhunë. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Folja. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. kameleonët. II. etj. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Bëhet fjalë për tre. i punës. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës.). Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar.

Të jetosh . Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Burgu i hapur. Të keqeno . Dielli i zi.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Harakiri. III. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . e njeriut tonë në histori. Buzëqeshje në kafaz. Ishulli Aabania. të birin. krenaria. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Ky është edhe një qortim i prindit.i kushtohet motivit të dashurisë. Fund i gëzuar .Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Libri që nuk mbyllet. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Objekt trajtimi janë fati. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Fund i gëzuar.e kaluara jepet përballë të sotmes. Në bisht të sorrës. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. Zari.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful