• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

fjalime të gjata. 4 . pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Barleti njeh lufra të drejta. Personazhet: Skënderbeu. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. më 1450 me sultan Muratin e II. sulltan Murati II. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. ka kultura të huaja. pastaj me Mustafa Pashën. përskrime të natyrës dhe personazheve.ushtarak dhe me portrete si etik. Shkodër ( sipas dok. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut.renegat shqiptar. në Krujë. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. intelektual. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. 1461. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. Ballaban Pasha . Aktivitetet: meshtar në Shkodër.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). Mustafa Pasha. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. të mesmet në Venedik.armiq. në noterin e Padovës. psikologjik. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Ndahet në 13 libra ose kaptina.pamje ideale. Ali Pasha. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. dhe nga një testament I vitit 1501). E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. 1451). dialogje të palëve luftuese. Barleti njeh lufra të drejta. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. Mehmeti i II . Dibër dhe Itali. afër Dibrës). ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike .

ndërsa I. 5 . Tema: vargje nga bibila. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. italiane dhe sërbe. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. Tivar. Sipas E. botoi 4 vepra. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. Obod dhe më I besueshëm Venedik. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). nuk pati sukses. 1618 në Romë. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës.organizimin e kryengritjeve. Gur të Bardhë të Matit. pa kopertinë. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Shkollimi: rrethin familjar. Shkodër. për vendlindjen. Gjuha është gegërishte arkaike. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet).sh. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. Aktivitetet: meshtar i një kishe. Zamputi thotë se ishte komplot). Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa.

Personale. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Budi ka shkruar 3 200 vargje. 2. Vdiq:1643. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Kallmet të Zadrimës. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. 6 .Shën Mëria vajton Krishtin) 2. 3. 4.Kaini vret Abelin.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Religjioz . Doktrina e kërshtenë. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. motivin e vajeve.KRIJIMTARIA LETRARE 1. Romë 1635. Romë 1621.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. Romë 1618. Kombëtar. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Poezitë janë me motive: 1. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). Biblike. 1628 në Loreto. KRIJIMTARIA LETRARE 1.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Familja: e shquar e Bardhajve. 2. Shkollimi: mësimet e para në familje. Romë 1621. 1635 kreu studimet. 2. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. VII. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit.

1656 diplomon për teologji dhe filozofi. Përdori alfabetin e paraardhësve. me rimën ab. Ai shënon emrat në të pashquar. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. Ka 2544 fjalë. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . -Krijimi I Rrozullimit. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. ab. Becikemit. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. italisht. dhjetor. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. Shkollimi:mësimet e para në familje.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. strofa tetëvargjëshe. Të primtë përpara letërarit. 113 proverba dhe 2 biseda. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. cc. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. lidhëzat. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. 1682 strehohet në Dubrovnik. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). shqip. kthehet në Shkup më 1683. dhe me urdhrin e Papës. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. ab. 7 . Vdiq:1689. ndajfoljet. turqisht. 1685. foljet në paskajore. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. Origjinën e familjes së Kastriotëve. 2. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. Ndahet në 2 pjesë: 1. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. Prishtinë. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. Padovë.

Përmend toponime si Prizrenin. Flitet për Shën Mërinë. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. e lëmon. e quan pëllumb.nëna e Krishtit. ndërtimin fizik dhe psikik. e zgjidhë. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. e shtrëngon në kraharor. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. Aktivitetet: 1751. e puthë. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. Romë. nuk i jep sosë. fshatare dhe grua e rëndomtë. e mban në duar. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. nuk kujdeset për të. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. edhe për vendimin që të martirizohet. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. për fëmijërin e tij. Pashtrikun etj. Vdiq:1788. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. vepron sit ë gjitha nënëat.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. 8 . poetike. i jep sisë. e lidhë.Mbusat. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). 2. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. i do shokët dhe e duan. e cila dallon nga personazhi biblik. nënën e tij. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla.

Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. Trahani. XIX. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. humored. mundqarët. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. nostalgji. Munafiku. Përdorën gjuhën shqipe. sahanlëpirësit. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. moralit. Gjerdeku i vashës. kasidet. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). Gratë e va. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. social dhe fetar. jofetare si: poemat. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. elife. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. zejtarët) 2. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). klerikët (i pari i fesë. moral-estetik. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. hipokrizia etj. Ka përdorur metaforën. patriotizëm . paskrupulliteti. 9 . epitete. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. pashallarët. satirat. mevlude. Shkollimi:medresen në lindje. Temë fetare: 1. gazelet. përmbledhje poezish “Mexhnua”. Starje të Kolonjës. karakterit për të fituar para. veçmas distihët e katrenat. tregtarët. krahasime. myderrisi. Vendi i ngjarjes: fshat. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh.vezirët. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. XVIII gjatë tërë shek. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. 1749 2. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. kyrët e vaizët) 3. Bahti im.të varfërit (servilët. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. myftiu. “ Mevludi” etj. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. feudalët (mbreti. divanet. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. apo dituria. “ilahi”. 1. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës.

Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). trahanin. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal.Bekriu . Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. hokabaza. puna sakrifica. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. bëhet mjek i syve. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. në Kairo studioi. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Gjirokastër . Jofetare: Poezitë: . Përvec bukurisë ka edhe mencurinë.Gurbetlinjtë . Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë.cvlitëse. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit.Erveheja. Shkollimi: medresen në Konispol. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo.Zaptimi i Misolongut Poema: . merret me krijimtari përkthyese.intelegjenca. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Konispol. e të sëmurë. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. 10 . ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim .Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. edhe atë 12 muaj në vit. 1818-1820 . Vdiq:1844.Jusufi e Zylejhaja. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. Konispol. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. rrënuese. pijanece.

të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. Heroike. është degë e shkencës mb letërsinë. P. sot të zbuluar afër Bagdadit. Miti dhe Mitologjia Mitet. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore.gjysëmperëndi. Rrëfimi për përmbytjen etj.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. shqiptare etj.r .e. Sumerët.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. sumero-asiro-babilonase.popull indoevropian.sh. romake. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. Kozmogonike. heroike Teogonike.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. greke. sumere-asiro-babilonase. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. ka qenë i zhvilluar edhe epi. Epi për Lugalbandën. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve.nga India e Irani. prandaj kjo let. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. indiane. vepra që shquhen me idetë. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. Kult. kozmogonike.flasin për historinë e perëndive. Kjo let. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. 11 .e. Mitologji. Çdo popull ka mitet e tyre p. Të tillë janë: Gilgameshi. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. Botërore. ndryshe quhet let. është me përmbajtje religjioze dhe laike.sh: të faraonëve. kineze. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.r. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. lufton kundër Humbabës.

Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. Humbabës. Atij i mbeti vetëm një shpresë. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. dhe e kupton tmerrin që e pret. XVIII p. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. veçmas i mundonte të rinjt. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. se edhe ai një sit duhej të vdiste. nuk i linte të bashkohen. e mbajti 6 ditë të pavarrosur.të 7 dha urdhër për ta varrosur. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). Tregimet për Gilgameshin. dhe mbret i saj. por me përmasa shqetësuese. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. XXII deri në shek. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. Krijues i një mbretërie të pasur. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. Bisedon me hijen e tij. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. Themelues i Urukut. aty nga shek. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. 12 . me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. Perënditë i pranuan ankesat e popullit.r.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër.e. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. por nuk I dihet autori. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. vdekja e Enkidujit. gjyshi i tij Utnapishtimi. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. jo të luftës dhe të guximit. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. ai ia tregon një bari në fund të detit.se njeriu është i vdekshëm. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. Këta dy luftuan kundër një të keqe.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë.

e. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike.r dhe shek. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. 13 .r. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. në bazë të alfabetit grek. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. me ndihmën e perëndeshës Athina. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane.e. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Parisin e shpëton Afërdita. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit).grauja e tij Andromaka).r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë.700 vargje e ndarë në 24 libra. Hektori (sypatremburi. fituesi e merr Helenën. Me këngën XXIV. Greke.e. i vë themelet e let. IX p. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. e shpëton Apoloni. Parisi në duel me Menelaun. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. i biri i mbretit Priam. Hektori lufton me Ajaksin. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Subjekti: Shkaktar i luftës. me grekët dhe kundër tyre.

Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. Agamenonin. Andromaka. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. Odiseu.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën.hero i madh i epikës greke. ku aty mbyti të gjithë mësitët.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. Akili. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. takohet me Telemakun birin e tij. me karakter të fortë. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Posejdoni.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Agamenoni. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. përfaqëson njeriun e kohës. paraqitet pak më i kompletuar. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. ku ndikojnëe edhe perënditë. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. është burrë e prind i kujdesshëm.gruaja e Hektorit. Akilin. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. në anën e Trojës. Penelopa. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. 14 . në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. zoti i detit. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. Hektori. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. shumë mësitë e duan dorën e saj.gjithashtu hero i madh. Biri i Odiseut.e kujdesshme që krijon familje të lumtur.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës.

kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. kishte formuar shoqatën e femrave. Largohet nga Lesbosi për në Sicili.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare.r. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. të një vajze të pamartuar. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën.Me epitet si : Afërdita e amshuar. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . të cilën e lëndon moralisht. ngjarja mbaroi tagjikisht. kërkon shpëtim nga Hymena . mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. Përbëhet: 1katren. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë.. i pafat‟‟. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. vargun e 4 në 5rrokësh. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin.e. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. u martua me një aristokrat. o hyjneshë e madhe. Bijë e një aristokrati. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. epiteti. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. KORI II Me motiv autonimik. jetoi në shek.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. 15 . Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. fytyrë hyjnore. hyjneshë e madhe.. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. të virgjëreshës. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. kishte një vajzë. e cila thotë: . VI p. shtëpia e shërbtorëve të muzave. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. të cilin e krijoi Afërdita.Safo njihet si poete e epitalmeve. të cilën e quantë. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit.

e. 525 p. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. por mbështeti demokracinë. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. Një ditë duke ndenjurnë fushë. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. Korifeu. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. ku merr pjesë edhe vet.e.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. në moshën 40 vjeçare.e. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. V-Ivp. njihet .. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. VII-VI p.gjeni i tragjedisë”.Eskili Fazën e let.e. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin.baba i tragjedisë”. vdes në vitin 456 p. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia .r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. Orestina”. ndërsa kori këndontë këngë lirike. Tragjeditë e para. Dari flet për humbje të mdha. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. biri i Darit. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore.. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. për nga vlerat .r me prejardhje aristokrate. dhe kështu vdes Eskili. shkon në Sicili.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). tragjedia e parë Persët. i largohet legjendave. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit.. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para.

Kleonit. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det.e. shoqërore e kulturore. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. Vdiq në vitin 388 p. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. sot njohim 11 prej tyre. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. të birin. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. Prometeu lidhet për shkëmbi. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. Komodia.r në moshë të re La një numër të madh komedish. prej 44-50. që të mos zhduk racën njerëzore. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. të dëgjojnë. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. zbuti kafshët etj. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . Zeusi e angazhoi Hefesin. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. fjala komedi nga gre. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë).r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. ndërsa komedia nga këngët follike. perëndinë e zjarrit. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë.e. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. Subjekti. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca.

e. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. konsiderohet si Homeri romak. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. Herakliti. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. Letërsia romake. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia.r . zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. shkroi 6 komedi dhe Katoni.e.r . kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. zhvillohen himnet e kultit. në atë skllavopronare. Eniusin nga Kalabria italo-grek. në rolin e gjykatësit. gojëprishur e çalamnë. dueli përfundon me fitore të Eskilit. III. Let. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. por edhe poetin e varfur. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. Tribali. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. të heshtur. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. III p. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. Tema: Problemin e kritikës letrare. II deri në vitet 30 p. të fundit të republikës. romake. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let.e. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. me rrecka. zhvillohet deri në mesin e shek. c) Periudha e shek. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. epokën e let. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. fillon në mesin e shek.r vazhdon deri më 476 p. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. Koha kur formohet polisi antik. konsiderohet si vazhdim i let. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. fjalët e urta etj. në kohën e helenizmit të let. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. këngët e vajeve.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. b) Periudha e shekullit të parë të let.e. II. emrin Terqyqari (Nefalokokijati).r . në atë klasore. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. greke. këngët triumfale. republikane që arrin derin në vitin 30 p.llogaritet si histogra e orator. zhvillohet nëpër dia periudha. ku secili mbrohet me kundërargumente. romake. me fytyra të mbuluara.e. Posejdoni.

Atika etj. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. V let. dhe filloi të merret me poezi. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Apuli etj. por për shkaqe objektive e la . kur shkatërrohet perandoria romake. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. apo më të shkurtra. .e. Plini i Ri-orator produktiv. koha kur sundon Augusti. Ovidi-poeti elegjiak.poet i shquar i epigrameve. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. II e deri në shek V.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë.r deri në vitin 14 e. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. zhvillohet nga shek. Katuli. Marciali-me epigramet.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata.Italia Veriore. Horaci. romake. Bruti dhe oratorët e lavdishëm.satiristi më i madh i kësaj periudhe.retorika.e. c) Letërsia e vonë romake.r në Mantue. Nga shek. Vdiq në vitin 90 p. Nga një familje e qytetarëve të lirë. Tibuli-poet i dashurisë. këndoheshin këngë për dashurinë. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Letra miqve. I deri në shek II. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. elegjive retorike et.e. G Gjat shek. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Juvenalisatirist. Më të njohur janë: Petronie-prozator. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. romake kalon në letërsi romake mesjetare. paraqitet publicistika. Punoi si avokat. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Aula Geli. Fedriefabulist. Kuintiliani-retorist.r. Tit Livi orator e moralist. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 .e. prej viteve 30 p.

Rrugës për Sicili. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. të cilës ia kishin vrarë burrin. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. Sicili. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. takohet me të atin Ankizi. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. Eneu zbretë edhe në Kumë. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena.talike. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. Këtë qytet e krijoi Didona. kur Eneu lufton kundër Mezencit. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. Didona bën vetvrasje. ajo si flet.depërton në botën e nëndheshme. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. blegtoria dhe bletoria. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. e takon Didonën. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Butrint. në prani të elementeve mitologjike 20 . grua mjaft energjike. lufton kundër Mezencit. Eneu bën dyluftim me Turin.Iliadës. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. pemtaria me vreshtarinë.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. ashtu si Hektori nga Akili. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. bie nga shkëmbi. i cili vritet. Sicili e Romë. Eneu e merr rolin e Akilit. gruan e Hektori. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve.

ekonomik. . i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik... shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar..Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit ..XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane .Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .Kjo letërsi fillon me poemën .E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës..politik dhe kombëtar. për mjerimin politik.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .Këtu përkundër që u fuqizuan .Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori. vetëdija e ulët kombëtare. nuk ka kulturë.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra..Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).Ajo ekzistoi 3 vjet.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë .popullor.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.. shkruar 1846. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi ..kultura..Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar. Bullgarisë dhe Greqisë.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .kulturor.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë. ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë..Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 . poemën Këngët e Milosaos. Perandoria Osmane ..përpilimi i platformës së qartë. Sërbisë .

romantikë europian dhe italian.përmbajtje. peizazhiste.Qemaili etj.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.VEPRA DRAMATIKE 1.Poema epike Skanderbeku i pafan .pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Vreto. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.kolgjin e kreu më 1883. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX..Flamuri i Arbërit‟‟ .. I shoqërisë .ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.Rada me titull Arbëresh i Italisë .DE.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .RADA 1. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.Bashkimi‟‟ .më 1897 F.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.Lexoi shkrimtarë antik .Napoli .i kundërvihen realitetit.1836.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.Gj.Naço revista Shqiptari.në Blinisht(1639).rrah tema filozofike.Logoreci. figuracion dhe metrikë nga folklori.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.shoqërore.. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.pastaj në Kolonjë .punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.Napoli 2.VEPRA POETIKE 1.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.Negovani.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.M.më1888 në Bukuresht nga N.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Kombi shqiptar‟‟.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632). 1872 2.Më tepër spceifizohet poezia lirike.më 1897 A.më 1888 .Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Konica nxorri revistën Albania. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Papa K.fetare .Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .u dënua me gjashtë muaj burg.Numidët .pasi u lirua ishte shum i varfër.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri . J.Lorekio në Itali nxorri revistën .I stambollit i shoqërisë .u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.D.. P.erotike .Qiriazi-Dako..lëvizja nuk pati sukses.në Egjipt dhe në Sofje..Qiriazi.më1834 .në Pdhanë(1638).Kemi përdorim të alfabeteve si .Vasa . 1839.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki. Pogradec.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë..Poema epiko-lirike Serafina Topia . 3.më 1883 J.I.tragjedi 1846 22 .së lavdishme.Më 1848 J.de Rada në Kozencë nxorri revistën .S.filloi të mbledhë këngë popullore.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.

1902. këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . pasi e vret një turk . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike. më vonë kthehet . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut. ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore.Parimet e estetikës.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe .e torturon veten. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.Tema është romantike .zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.ka dashuri konstante ndaj atdheut . te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit . nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin . te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale.Serafina .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . Bozdari .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.Radavani është antitezë e Bozdarit.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .Rapsodi e një poemi arbëresh .VEPRA SHKENCORE 1. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.përballon ndarjen nga dashuria e parë. gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. Serafina është romantike .vajton buzë detit. largohet nga atdheu . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .2. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .tragjedi 1891 3. nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. për hir të dashurisë ndaj atdheut.1861 2.është dashnoe e zjarrtë.Sofonizma.Testamenti politik . 1894 4.kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . 23 .1866 3.ëndrrat vajzërore. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . dashuri ideale naj femrës . Serafinës dhe Bozdarit. turkun . dashnori i parë i Serafinës . 1898-1899 5. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .Autobiologjia .

si Krujë .Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . tragjiken e kohës së Skëndërbeut . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.dukuritë shoqërore-morale) . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.Elbasan .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) . Kozencë 1894. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . satira .Shkodër .XV.De Rada pasqyron të madhërishmen . kishte krizë materiale . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror.Goneta një femër e dhembshme.Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .Vantisana princeshë turke . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit .Il Canzionere albanese‟‟. poashtu mblodhi këngë popullore. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . shkencë .Himarë etj.Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek.Shtohet galeria e femrave .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. gramatikë .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Dibër . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen..Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . fabula . Mirditë.

Malia 4.Melodrama:Pjetër Shtertori.poemë.Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1. Përralla nga Ezopi 6.. Gërsheton idetë romantike si .Përmbledhje e lutjeve .përtacinë.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe ..Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.italisht. I burgosuri politik .Drama ..Përmbledhja poetike. koprracinë..Miloshini.Drama:Sofia.Romane:Sofia Kominiate . takimi me të birin .ndërtim të konflikteve. gënjeshtrën.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.botuar më 1848.. mirkuptimi në mes njerëzve.Guidhja e Kusari 3.Poema .italisht 2.poemë .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1. Fjalor italisht-shqip 7.Gërsheton edhe idetë demokratike si .Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Ushtari shqiptar.Poema .dialog të gjallë.Virgjeria.Poema .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.Bija e mallkuar‟‟ italisht .Novela:Panaino e Delia. Mënyra e botimit:Pjesërishtë .D.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.shqip.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5..Romani . Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat. jeta e të burgosurit .R 3.llafosjen. 1858 5.Kolluqi e Serafina. arratisja .Miloshini e Pjetër Shini.1850 4.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.1. këngëve liturgjike . Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale . vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë. italisht .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve..Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.

besnike) Miriani .i dashuri i Emirës Gjergji .ritet familjare. Të ndërfutura:këngët .Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.e sinqertë.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin . b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë). vallet . 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës). Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .intrigant.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.e çiltër.xheloz.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin. Personazhet:kanë tipare romantike Emira . bareshave. 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve . traditat.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).blegtorëve.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.Miriani shqetësohet tepër.

Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. përçarja kombëtare dhe fetare .IV . Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.Trëndafila e gjemba‟‟..(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik .Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.Poezia . Vretuan etj.Bardha e Temalit‟‟(1890). pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).Romani . për atdhetarizmin . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . 7. për problematika.. sundimin mbretëror .. poshtërimi familjar .Burgimi im‟‟. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.figuracionit/ 3. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.. frengjisht 5.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .Vëllimi i poezive .Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike.vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut . Veprat e Pashko Vasës janë : 1.italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare ..II. Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .Mori Shqypni .. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .Pashko Vasa ..Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4..MORI SHQYPNI .. RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .italisht . frazeologjisë . Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.Romani autobiografik . E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit). i strofës ..III. Vepra I. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2. Tema : universale .frëngjisht. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. degradimi e turpi. 6.

BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë.prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit.Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . Osman Pasha .Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë.. motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë). Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 .. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij . Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . Pashai i Shkodrës .Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. Jak Kola. i martuari me Bardhën.ANALIZA E ROMANIT .por në linja të kundërta. Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. Drandja . për zakonet).Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi. Luli .

Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. 1. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.zulm e varr‟‟. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .nisen në luftë për. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Në Palermo kreu edhe drejtësinë.Poezia e gjatë . Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Poema .Poema romantike .dashurohet në e parë..Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.Veprat letrare 1.Vepra shkencore : 1. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.dashurohet në e parë . 2.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe. 29 ..KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian..Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore ...Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.Topografia e Palac Adrianos .Të zezat tona‟‟ 1870 4.Përmbledhja ..Disa poezi‟‟ 1847 2.

mbirja e pemës.. Zefi vizitoi Brazilin .Kur u kthye jetoi si një i varfër. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.zakonet. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën . Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut.Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Aktivitetet: 1848.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve .Lufta e Valkalit‟‟.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.Zulm e Varr‟‟.Mara – e dashuruara në Nikun . folklorin.Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut . Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën .Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje .. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Lufta që përmendet është . amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. 30 . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil . 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .

31 .. Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.për të ardhmen e arbëreshëve etj.na la pa mëmëdhe‟‟. . akuza nda padrejtësisë etj... flet për luftën çlirimtare të Venedikut . në Buenos Ajres .vatra na thërret‟‟.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. 1883 – botoi përmbledhjen . 1860 – shkroi poezinë e parë . dashuri ndaj atdheut të të parëve . gëzimin ..Ushtari i kthyer‟‟. këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun..botuar 1860 .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.Për lirinë e venetisë‟‟. .. me pozitën e saj ..Ditari‟‟. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur).poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit. . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : .. flet për fatin e atdheut.shkruar 1860 ..Rrotullupë‟‟..Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë. protesta ..flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. sidomos me formimin e saj intelektual . ish në moshë 16 vjeçare.KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .Flamuri për të është sikur nusja.Detari‟‟ . 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon. Për vdekjen e Pjetër Irjanit.Zotit‟‟ .Rrotullupë‟‟(vrull) . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan . 1897 – botoi poezinë . Bubullima .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.. optimizmin . flet për ata si Xhavella . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes .Për lirinë e Venetisë‟‟.Zonjës Elena Gjikë‟‟ .. 1893 – botoi baladën në italisht ... Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. . luftë që e kish pritur gjatë kohë . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . 1898 – botoi vjershën . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . .

Kujtim‟‟. poeti e paraqet portretin e vajzës .Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën.. por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.vetmi . Për sa i përket dihotomisë së parë . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . bir i Halit dhe Emine Frashërit. anglishtja e italishtja.Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se ..N.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .. greqishtja e vjetër . me një vazhdim deri në finale .Dashuria e Serembes është dihotomike .dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. me helme.Kthehet dhe punësohet në Berat .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟.Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi.Zosimea‟‟. lind në kontaktin e parë .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës.vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ .gaz-psherëtima. dhembje . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . Viziton 32 . Sarandë . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . lektisje .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. ky kontakt ralizohet në kishë . vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. në kontraste si gaz-vaj.Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . kontaktin e parë . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. trauma . psherëtima . Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore.. gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. . dhe me një përfundim të hidhur . gjimanz mësoheshin frengjishtja . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë.

shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve.Prej 1886 do të botojë në shqip. Tradhtarët. Për se? Gjuha jonë ...Gjuha jonë‟‟.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu . Korça .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.1884. erotika . . Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve ... 33 .(arsimimi).Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.Ai beson se ..atdheu‟‟.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.1887.Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .Shpreh‟‟. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.atdheu‟‟..Tema . filozofia .Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare. Shpreh ..shkruar në shqip.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.. historia . .Dituria‟‟.Shqipëria‟‟.atdhe‟‟ ..përkrenaren e Skenderbeut .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi . Flet me frikë për fatin e Shqipërisë. . .Për se?‟‟.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.. . .Shkruar në gjuhë të huaj.Drita‟‟ më vonë u quajtë .. Shqipëria .Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes...nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë. Poezitë me motive atdhetare janë: .Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën. . konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është ..Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit ..Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Motivi i kësaj poezie është i ri .

. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.. faqet. kraharori .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje. . .apostrofë e madhe‟‟.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht.Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. llërët . se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti.. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Tema është historike.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria . mallkimet..Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare.Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet. plaga .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .kënaqësia..jetë ideale‟‟. balli .Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. shtërpari ..bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si . shpreh botën intime të Naimit.Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi . sytë . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri.Gërshetohet miti . pamja e fytyrës. botës psikike . stopani . bimësinë .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria.balli-hënë..Për Naimin ka rëndësi .Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). emrat e popujve etj.Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.. baresha me llërët e përveshur . Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . toponimet . pulpat . qëpallat .Bujqësia ka të bëjë me bujkun .Bukë e mëmëdheut zëntë . paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . flokët-dritë qiejsh)..trupit . fushat pjellore .vendin .Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut. 34 ..Bukuria‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë.Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.lumturia që sjell dashuria e kontaktit. viktimizimi sesa gëzimi.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij)..lutjet .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . .kohën. Poemat me motive atdhetare janë: .. humanizmi dhe fizikumi.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. tradhtarët e pabesë.Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟. Anatema e kësaj poezie është . emrat e personazheve .. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare. identitetin. këmbët . pemëtarinë . gojëdhënat . lektisja .ska asgjë të përjetshme .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Poema është një epope për Skenderbeun.

por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. bukuria e qiellit . vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike .Qershori‟‟.Filozofi‟‟.Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë..Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili .. i dha mendjen .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm. . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . 2)Natyra dhe ligjet e saj. prirjeve .Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit.Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë.Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).temperamentit . fushat . karakterit .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .. pas të mirës vjen e keqja.Fjalët e qiririt‟‟.Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. emocionet . ringjalljen e natyrës .sh pas dimrit vjen pranvera . ai impresionohet nga yjet .ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.(sipas aspektit poetik dhe personal). lumi .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare. . dëshira – dhuna . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur .ka simbolikë të : krijuesit . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. arsyen. bilbili . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? .Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. .(sipas aspektit filozofik). pas ditës vjen nata .. teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric..Qielli‟‟. reja . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun.Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . të folurit .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër.. reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. humanistit dhe filozofit. gëzimi-dëshpërimi . me atë se bota është pa krye .Filozofia e Naimit ka dy burime. fenomenet e funksionimit të natyrës . malet . 35 . .. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? ... pa fund dhe pa anë. kaltëria .

1874. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK . Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.projekton të ardhmen e Shqipërisë. Dhe let. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.veçoria gjuhësore faktet historike. Bashkë me P.Sicili. 36 . 1878-boton gaz.u internua për 1 vjet në Tripoli.Hora. 1871-shkon në Stamboll. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.Teutës. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.Kristoforidhi etj. Vdiq:1904.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit.të mesmen në gjim. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.Napoli. 1900-profesor i gj.shqipe në Instituin Oriental.të mesmen dhe universitar të zhvilluar.Osmane dhe konferencën e Berlinit.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.Libi. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.Pirruas etj. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo..ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme. 1890-diplomon në drejtësi.emërohet docent i let.Stamboll.Frashër.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.studion let. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. Në këtë traktat.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.antike në “Garibaldi”.

italisht). Gj. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887.Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. Rrethimin e Shkodrës.. 1894-Kënkat e luftës(poezi.. Bushatasit . Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin .M. 1901-Këngë popullore shqiptare. ritet fetare .Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike).Napoli.. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili. Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . ANALIZA E POEMËS . 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). 1900-Te dheu i huaj(poemë). 37 . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . ritet familjare .Poemës i mungon subjekti.mendime.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. Këthimi(poemë). për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. Vdes:1927.Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. Skenderbeun .Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike.Topinë .Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe.Mesazhi i kësaj vepre është : . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. Ali pashë Tepelenën .Versi(përmbledhje poetike. gjithnjë e më pak respektohet traditat .gojëdhënën e Rozafës .Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. Mino(poemë lirikë).ndjenja etj.TE DHEU I HUAJ’’ Poema .italisht).

Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta. 1939-Scodra(poemë..bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .Shkodër.Leiden.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.Vjenë).Me 38 .Shkodër).studiues i gjuhësisë folklorit. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA. 1936-Dromca toponomastike. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. shkruar në moshë 21 vjeçare. 1934-Shkollë e jetë(antologji. 1908.Shkodër).BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.gramatikës. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe. 1942-Fjalorth i ri.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. 1884-47. 1937-Lirija(poemë. Vdes: 1937. 1932. Familje: të varfër. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. .Shkodër). Njihet si poet.. 1928 – Lissus (poemë.. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.Poetët e mëdhenj të Italisë.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës . Në rrafshin simbolik .historisë etj.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).Shkodër.a çilë kafazi‟‟..Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.Shkodër). Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.1930 – professor i shqipes në Shkodër.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.

Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . martesa .Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit.Poema ska koncept kohor. në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .sh njohja e të rinjëve .I tretuni‟‟. në të dytën vendi ku ka mërguar ...Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.. Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .Nëna e kësaj vajze është Lokja.Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .Simbolika e kësaj ëndrre është . 39 .Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se ..referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. lufton për ekzistencën e familjes. zogjtë janë Zoga dhe i .shpreh mallin e autorit për atdhe.Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.jeta vazhdon‟‟.kthim në vendlindje‟‟.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër...th kjo simbolizon lindjen e dashurisë. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . dallëndyshet . . Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se . në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).t.pas dimrit vjen pranvera‟‟ . 2)Zoga dhe 3)Lokja.Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga.I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. zymbylat . ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. zgjoi i bletëve .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. moliset .dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟. Zogën dhe nipin. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.

.Liria‟‟-shkruar më 1901. .Stefani. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët. .i përkushtohet Lezhës .Z... 1919.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë). 40 .Kajro. 1893-kthehet në Kavallë.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore..(në tri tingëllimat e fundit). të Venerës dhe Afërditës.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria . 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët. të mesmen në kolegj fetar.Sheper të Zagorisë.Në këtë vepër dominon historia. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. Lissus dhe Shkodra.pastaj shkon në Egjipt.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. Shkollimi: fillor në shkollë greke. . Familje: fshatare.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin . 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. Vdes:1930.Aleksandri.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Lissus‟‟. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .ÇAJUPI Lindi: 1866..Helipolis.Gjirokastër.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .Shkodrës.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.DRENOVA Lindi: 1872.idealist shqipëtar (artikull. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.. 1930 – Robëria dhe liria(artikull). më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.Gjika etj.konformistëve . Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.demagogëve. Vdes: 1947.Komedia . 1937-kthehet në Shqipëri.Albania.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri . 1885. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.Mitko.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri. 1925 – Naim Frashëri. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.letrare nga Th.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.thotë së gruas.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.Bukuresht.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.Graz). BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. Punoi : 1912 .emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.shpreh luftën kundër oportunistëve.Gurakuqit..largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .Drenovë. 44 .S.S.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.boton poezinë e parë te rev. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.E.urimeve dhe përgëzimeve. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha). Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. 1901.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri. 1912. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).

..buzët ngjyrë trëndafili. pozitë inferiore sociale .lektisje.dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.Ballada e bariut‟‟. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .. .p.ndërsa trimi sytë si zjarr. përkundër ..... erotik .turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre..Në vëllimin e tretë .Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.Në mërgim‟‟ .POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Letër prej katundit tim‟‟ etj. faqet si dardhë. të bukur etj. sociale dhe ekzistenciale. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.Në këtë shembull kemi poezitë : .Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Këngë bashkimi‟‟.sh vajza ka gushën e bardhë .Flitet për përgjërime.Mallëngjim‟‟ .Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .Në këtë shembull kemi poezitë . në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.Ëndrra e lot‟‟.shpreh dashuri fatkeqe.Përshkruhet bukuria e jashtme.shtatin e lartë .Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve . . .që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.por përshkruan bukurinë e tyre.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).Mall vëllazëror‟‟ . ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. me pozitë më të lakmueshme politike . peisazhist dhe mediativ.të parealizuar.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale . ishte në pozitë inferiore politike .Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit ...Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza. fletët-shqiptari ... kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).Lulëkuqja-Shqipëria . romunëve . serbëve ..

gëzimin – dëshpërimin ....Ngjyra ylberi‟‟ .kohës me shi.Vallja e jetës‟‟. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.Vërtetësia e gjërave‟‟.të stinëve.luleve.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar..Në .. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.të ylberi. në .vdekja.të perëndimit të diellit.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka..Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.një dite prilli e një muaji etj.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .Edhe këto poezi janë të veçuara p.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve..erotike. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes..letraro46 .Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Lumtësia e shpirtit‟‟. i realizon të gjitha dëshirat .Mendime‟‟ . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët..morali etj.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Rreze dielli‟‟ me titull .prejardhje mbretërore.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë. vuajtjet dhe mundimet etj..Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës..Këngë fushore‟‟ në .Mendimtare‟‟ .Natyra‟‟. Ëndrra e lot‟‟ me titull .Ëndrra e lot‟‟ si .Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja . lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave ..vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një ..por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë. të vendlindjes.sh në ..shpirti.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .Psalme murgu‟‟ me titull .Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje..të keqes.Rreze dielli‟‟ i sistemon si .Lumtësia‟‟. në . në .kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit .Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment..të pavërtetës etj... ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën..Psalme murgu‟‟ i quan .

poemën.Angli. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.Rable. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.U paraqit në shek XIV.Aligieri .Në art e kemi Leonardo Da Vincin . 1304. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit . V. humanizmi kërkonte një njeri të ri . Monarkia (traktat politik).komedinë dhe tragjedinë.Spanjë.Ovidi.dramën. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .Në Itali ishin D.një ideologji të re .Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.Xh.busolla etj.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.Firencë.zoologjia.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.Jeta e Re (vepër poetike). u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Sokrai. politike dhe ekonomike .kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare..F. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Petrarka.Shqipëri etj.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. e ndiente veten të pafuqishëm .Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura . Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .prozën. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.Ronsari .botanika.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .u nënshtrohej dogmave fetare . në Shqipëri Marin Barleti. 47 .Gjermani.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .Gostia (vepër e papwrfunduar).epike. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.në Francë F.Bokaçio.fiziologjia.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje. Familje: intelektuale dhe tw pasur.artistik.anatomia.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Virgjili etj.morën nga antikiteti stilin. Mikelanxhelo Buonarotin . Vdes: 1321.Ravenë. Rafaelin etj. në Angli Shekspiri.Holandë. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm. ish deprimuar . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.stigmatizoi hipokrizinë fetare . të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .

4. me drejtim nga lartë posht . përjetimet.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Është e shkruar në strofa tercina . me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe. Purgatori dhe Parajsa. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. sa vijnë e ngushtohen . Në rrafshin 1)mistik-religjioz . bisedat .Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. nga filozofia e antikitetit . kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha. 3.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. të moralit . e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Ngjarjet .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1.pa i kursyer shtresat e privilegjuara.rrethit të tetë(10 breza).Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. bashkë me këngën e parë si hyrje .Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. rrethit të nëntë(4 breza). kurse në Purgator dhe Parajsë .Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. rrathët koncentrik.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . ose e të bardhëve dhe e të zinjëve. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. rrathët sa vijnë e zgjerohen . 2.Poeti nga 48 .Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia . filozofia bashkëkohore.Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). me drejtim nga poshtë lart. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. vepra ka 100 këngë.Ky udhëtim nis me Ferrin .Secila pjesë ka 33 këngë.meditimet janë të njeriut të kësaj bote.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar .

Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo . e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.vaje. Platoni .Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.Purgatori ka shtatë rrathë.kuje.gjithësej nëntë qiej.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.smira.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore). Sokrati . një kohë ra në konflikt me nipin Ninon . apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Parajsa ka vetëm tre rrathë.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.idhnimu.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm. Bonificin VIII. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .Në purgator pastrohen shpirtërat.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.Virgjili është simbol i urtësisë.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë. prej ku buron dashuria.ulërima.përmes pendesës.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen). Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri . për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore. i cili më 1300.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .zymtia.grykësia dhe epshi.

Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.Kemi konflikt brendafamiljar .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). lëndohet nga flatrat e mullinjëve. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . ruajtja e nderit .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. të burgosurit si kalorës të shtypur .Kishoti.. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . po tu ndihmojnë të doptëve.Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.Cezari ka tiparet e një mbreti . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht . ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.të sigurojë veshje .të zgjedhë dashnoren e tij .Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Konsiderohet roman antikalorsiak. me helmetë . të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme. meditime filozofike.Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . pëson në bujtinë . mburrojë . ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake. intrigat . po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. me divat .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit. studion në Vitenberg të Gjermanisë.Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. dhentë si ushtarë .po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur). me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Nis me atmosferë të rëndë.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.stil të përsosur dhe përjetime estetike. po ti shpëtojnë të munduarit .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. me shpatë . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . me dhentë ..I ironizon .Tema e veprës është . rikthimi i fronit mbretëror .Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . hipokrizitë etj. parodizon romante kalorsiake.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).

Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional. veçohet Nikolla Boallo.1643.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.Ata bënë seleksionim në artin romak .lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes. dekorta. se fsheh dot reagimin e vet.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.(Klaudi).satira.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Shkollimi:iloor në vendlindje.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Luigji e forcoi pushtetin qendror . të tjerët e konsideronin si mbreti diell. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.oda.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes . të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan. babain e Ofelias (të dashurës së tij).Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .epigrami.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.Paris. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .ai rriti autoritetin e vet .Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit. të lartës dhe të ultës . i mblodhi në oborrin e vet .E dashura tmerrohet .Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.Pseudonimi : Molieri.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën. stimulonte me shpërblime . moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.tituj.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend . por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Formon trupën teatrale. i përgjigjej monarkisë së Francës.fabula.epopeja.Trashëgon kultin e antikitetit.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .të mesmen në shkollë fetare jezuite.ofiqe.koncepton norma dhe rregulla të reja .në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.princërve.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.

ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.varroset në Port-Royal.1677-Fedra(tragjedi).hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.Vdes: 1673.njohu jetën e popullit.Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.Në shtëpi kthehet qetësia.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.Fëmijët me gruan në e parë .Dorina . Krijimtaria letrare e Molierit.Shkolla e grave(komedi).1664-Tartufi(komedi). Don t‟ia japë vajzën. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja. 52 . por nuk mund ta kundërshtojnë . Elmira .Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.1669Britaniku(tragjedi.porn ë fshehtësi të madhe.1658.Punoi: si actor.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.1668-Koprraci(komedi).1665-Don Zhuani(komedi). një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1666-Mizantropi(komedi).Tema e komedisë është .veset.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.temë nga historia turke).1665-Ndërgjyqësinë(komedi).Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni..1672-(Bajaziti .Shklollimi:shkollë fetare janseniste.1661-Shkolla e burrave(komedi).Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.Sofokliun. Damisi dhe Mariana .1670-Berenisa(tragjedi.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Orgoni .Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.1670-Borgjezi fisnik(komedi). nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .greqishten lexonte Homerin.1662. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.Ferte-Mion. më 12 maj 1664.Francë.temë nga historia greke).regjisor dhe komediograf. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.temë nga historia romake).kthehet në Paris. dhe gruaja e dytë .Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .1673-I sëmuri imagjinar(komedi).lë trupën.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .1667-Andromaka(tragjedi)..1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Lindi:1639.-Tebaida(tragjedi).pasionet dhe karakteret e njerëzve.Kleanti .temë nga historia romake).1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.Vdes: 1699.nuk varroset solemnisht.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.

Si student shkroi poezi.në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Homerin.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Hermani e Doroteja‟‟ 53 . madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.Si personazhe kemi Orestin.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .Egmont‟‟ – dramë ..Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Në këto lëvizje flitej për Biblën.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.. Hermionën .Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet. në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Hektorit ..ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë..por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.Prometheu‟‟ ..viktimizimi .Fausti‟‟ . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE . që një ditë të martohet me të.Gjeni të egra‟‟. birin e Akilit . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror..Shekspirin.Hektorin e vrau Akili. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.djalin e Agamemnonit .Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 ..Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.. viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin. tragjedi .Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish . Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera. bijën e Helenës . gruan e Hektorit .Efigjenia në Tauridë‟‟ .Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .Aty gjeti një lëvizje .vërtetësia e ngjarjeve . vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës. i cili ishte simbol i heroizmit .Osianin. dhe Andromakën . Pirron ..Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje..poetika.

mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.teologjinë. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Tragjedia fillon me monologun e Faustit.mjeksinë.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë. bëri shum mrekulli . Italinë. Zvicrën . kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.vdes i lumtur.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Fausti hap librin e Nostradamusit. i kujtohet fëmijëria.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja. kafsha kthehet në fytyrë studenti.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve . gëzimeve të jetës por doktori spranon.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.analiza psikologjike.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.këngë korale. për mrekullitë dhe pushtetin.Fausti i dëshpëruar.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë. sidomos te princërit .meditime filozofike .Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore. pas Gëtes Henri Hajne etj.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore). monologje.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.Holandën .drejtësinë.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut . ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë..Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Fausti dashurohet në Margaritën .astrolog e magjistar.Tragjedia ka .filozofinë.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.Ai shëtiti Gjermanin .ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Tragjedia nis me Kushtim .stile të ndryshme etj..poezi lirike.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟. në Lajpcig . vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.fshatarët e përshëndesin. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Më vonë për të shkroi Lesingu .Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .shfaqet Mefistofeli.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). futi frikën te njerëzit .në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë . kjo e bën 20 vjeç më të ri.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .shqipton një lutje magjike .

Malti.Dy këngët e para kanë parathënie. përmbledhja e parë me vjersha .Orët e prehjes‟‟ 1807 .kënaqësitë.unit‟‟ të vet.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit..Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin ...ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Ëndërr‟‟ .Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar..Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin...Greqi.Spanjë. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 ...i ri i ngopur nga dëfrimet.eksklamacione.në dhomën e Lordëve.pyetje retorike.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari ..BAJRONI .Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.G.Viziton Portugalinë .epitete.Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit. hero romantik. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste..Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .Më 1812 kthehet në Angli.Turqi dhe Shqipëri.zëvendësimin e lirisë dhe 55 .Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824. .ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.Është ditar poetik i Bajronit. nisi turne për në Portugali...Kish të ëmën zemrake..Pirrati‟‟ .të mbyllet në vete pas . e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij. Rusonë. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.në Albred ..Kur u ndamë ne të dy‟‟ . pastaj Spanjën .Më 1809 u largua nga Anglia . .Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809..Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.zhurma e jetës .Nusja e Abidos‟‟ . shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Errësirë‟‟ .Strofa për Augustenë‟‟ .kish temperament eksploziv.Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.Poema fillon me Haroldin.Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Nga Zvicrra kalon në Itali.Letra Augustës‟‟ .Gjauri‟‟ .historinë e vjetër atë të Lindjes.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.

Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.këngët(tamburxhi.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze. psikologjik .fatin e mbrapshtë grek .Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .Viziton Seviljen .Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.U këndon humanistëve si Rusoi.Lirisë‟‟ ..heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit. Ali Pashën. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria . Morenën .Shëtit Alpet .shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore..Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve. Kadizin .. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore . në Stamboll. preardhje fisnore .Tasos etj.përshkruan bukurinë e natyrës. internohet në Mihajllovsk më 1824.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.mësoi frengjishten.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Haroldi viziton Albulenën.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Ciceroni.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .Mikelanxhelos. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Petrarkës.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër. bijës së tij Adës. .Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve. folklorik .pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.veshjet.njerëzit me të gjitha komponentat.Galileut. virtytet e popullit .Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .Flet për këngët . del në Bosfor.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.Çadajeviç‟‟. aspektin moral .flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.dhunën.me padrejtësinë.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟. konkretish Janinën . e dalë nga populli.Viziton Greqinë . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.Viziton Andaluzinë . vallet .Begjikën lumin Rajna. një femër pa emër .shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë..Volteri .Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .Shpirti revolucionar nuk i pushon . por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Bokaçio. qytetin e vetëm të lirë.tamburxhi).Shkroi poezitë . pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj. Himarën . në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha ..Dante. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez. kulturor.

me brenga e mërzi . llahtaria .Mbrëmje dimërore‟‟.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.brigjet .Lenski.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .Liria‟‟.paraqet poezi peizazhiste.A.shkollën e kish vend dëfrimi e loje. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës .shkatërrohet psikikisht. asaj provinciale .shtron n. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik. digresioneve të ngjarjeve..Poezia ka qartësi të madhe .Tema e romanit është . kodrinat . të zbrazur e plot dëfrime.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.Onjegini. griplan me kopshtijet .shpreh mendimet e reja progresive.. v. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore. livadhet . konservatorizmi.Tatjana. merret me poezi.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. analizës psikologjike të personazheve . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX . plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . kupton se ska talent.si fëmijë u edukua nga mësues francez. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . valza mbi liqenin e qetë. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.jeta ruse .erotik dhe peizazhist.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare. ku sundojnë tmerret . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 ..Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit ..P. . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.në moshën 18vjeçare.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . një jetë tërësisht e zbrazur. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.. të zymtë e plot andralla. shprehje poetike. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi. studiues i thellë i veprës së Pushkinit.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut ..Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .ia ka kushtuar Ana Kernës .Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë.mi.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .Kernës‟‟. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .lexon vepra .Vdiq si 38 vjeçar. erotikës dashurore . përshkrimeve të natyrës .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj. gurgullima e rrëkeve.ndër poezitë e para.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .ndjenja të sinqerta etj.ushtima e mullirit që spushon .Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare ... kujtimet e mbuluara nga një mjegull . nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .Pushkini mbetet poet i dashurisë .Bjelinski . tufën e dhenëve. narracionit të shkrimtarit .kalonte jetë mondane .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .sgjen dot motive.. shoqëror .

.Mbreti dëfren‟‟ .Kromuel‟‟ – dramë .traktat dhe manifest për romantizmin.dëshiron të shkojë në një vend tjetër .pasardhës i tij. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve. djalosh ky me formim intelektual.. tregime . e ëma grua aristokrate rojaliste...formës letrare.Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij.Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III. dëshiron të bëjë ndryshime.I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit. .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 ...Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Të mjerët‟‟ . roman .nipi i Bonapartës.dashurohet në Tatjanën .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia..Spanjë dhe Itali. i shfaq dashuri përmes një letre .krijon miqësi..Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij . me përralla .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse . pas revolucionit borgjez.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Vepron si romantik .. roman 1831 .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË . largohet nga qyteti .Historia e një krimi‟‟ .regjistrohet në kolegjin Kordie... vepra e parë .Ernoni‟‟.. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.Njeriu që qesh‟‟. ..Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj ..Soditjet‟‟ ..njihet me Lenskin .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Ndëshkimet‟‟ .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. legjenda etj. vajzë me virtyte të larta.Katedralja e Parisit‟‟ . din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .. nuk u luajt asnjëherë.bën dyluftim me të dhe e vret.trashëgon pasurinë .Legjenda e shekujve‟‟ .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.Si fëmijë jetoi në Francë .Francë lindore Familja:Intelektuale.Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë. . .Napoleoni i vogël‟‟ .Tatjana dallon nga Onjegini .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit . është e rritur në frymën e traditës popullore . i ati general i Napoleon Bonapartës .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.

këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut..Në poezinë ....Poezitë me përmbajtje demokratike janë .Ndërgjegja‟‟ ..fillon me këtë vepër lirika intime. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj... .. pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit.Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit .Doozi në gjumë‟‟ . Hygo dallohet si poet... .Legjenda e shekujve‟‟ . .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike. . të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .. Mbreti kriminel‟‟. Mbreti intrigant‟‟ .Mbreti ziliqar‟‟ ....me poezinë . Poezia .. kohën e vjetër . qenit gjysh‟‟ ..Në poezinë . poezi e këtij vëllimi është .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval . . të mesme dhe të re.poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi. . dy fronte markante ...ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor . .Legjenda e shekujve‟‟. . .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. .Mbreti i poshtër‟‟ ..Mbreti hajdut‟‟ .Arti I t.epike dhe dramaturgjike. shpreh persiatje meditative .Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën. . . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .. Shkruar më 1885 etj.Autori shpreh qëndrim antimonarkist . në këtë rast populli grek.Mbreti i dyshimtë‟‟ .Në poezinë . ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 . .Orientalet‟‟ ..Shkruar më 1846 .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. .ka tri vëllime.. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi ... ..Katër erërat e shpirtit‟‟.Mbreti mosmirënjohës‟‟ .E vluara e trumbjetarit‟‟ . . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III. .Oda dhe balada‟‟. ide kjo e paraqitur më 1850 .Soditjet‟‟-botuar 1856 ..Oda dhe balada‟‟..Këtu kemi këto poezi ..Hygo tregohet romantik .Njerëzit e varfër‟‟ .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat ..Ndëshkimet‟‟..Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. .. Mbreti frikacak‟‟ .Mbreti i vogël‟‟.Ndëshkimet‟‟. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria . . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë)... .. pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat. Mbreti që zgërdhihet‟‟ . realist . . .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës..Orientalet‟‟.Fillon me poezi lirike intime.Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.. . monument i poezisë francize .poemë epike . Mbreti matuf‟‟ . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit.

Të mjerët‟‟ . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir.Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . strehohet te prifti i Denjit . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . djalë i mbarë i braktisur nga familja . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. prifit me humanizmin e tij e pranon . vajzë ilegjitime . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. 60 . bëhet viktimë tragjike e romanit. i cili kishte orientime republikane . kryetari i komunës Madlen e liron . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. dërgohet në burg . ai arrit të ikë nga burgu . ik nga prifti . ia fal jetën policit Zhaver .shërbëtore.Ka dy variante të romanit . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni.Zhan Val Zhani arrestohet .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë .Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . Murjeli. Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri . i persekutuar . Mariusi dashurohet në Kozetën .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur .Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje.botuar më 1862. ndërron emrin në Foshëlëvon . simpatik për lexuesin.Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. i nënçmuar.Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX. Fantina femër e persekutuar .Zhan Val Zhani është i burgosur .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . dënohet si prostitute .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. lufton kundër monarkisë. prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . njihet me Mariusin .Zhani është i dënuar me burg .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . ligji e dënon me burg . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . xhandarët e zënë hajnin .Gravoshi . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. kur vdes në vetmi . i merr në mbrojtje qeniet e mitura . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën.femër fatkeqe..Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . por ai përsëri arrin të shpëtojë.

61 .

Osmane). Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).romanca. Bukuresht-1931. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. Dekoratat :”Mearif”(1912-P.strofa alkeike. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.Fishtë të Zadrimes. 1899.romani. “Lector Jubilatus(1929Francë).komedia.Danten.sofike. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir. 25.melodrama.harmonisë. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.Hungaria). Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.artikujt letrarë. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.poezi lirike.trioleti. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.simbolizmit.përkthehen shkrimtarë botërorë etj. Athinë-1930. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .balada. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.tragjedia.Gurakuqin). Kultivohen poemat e gjata-epopetë.romake e helene.Virgjilin.9-rrokëshin.”Illyricum”-Shkodër.02. Njihte Homerin.let.futurizmit etj. “Ritterkreuz(1912-A. Stamboll-1913.fejtoni.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Zbulohen koncepte të së bukurës.oda.1894-shugurohet si prift.dënon duke qeshur).11-rrokëshin.himni. “Phoenix(1931-Greqi).zhvillohen format e prozes: eseu.studimet në Bosnjë.klasike.

Harvard. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.por nuk iu plotsua.Oso Kukës.njëkohësisht drejton rev.nderi.Konicë.kombëtare.Halilit.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.Albania.) 1909-jeton në Amerikë.e refuzon më 2 mars 1924.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë. II.Tiranë. 1914-Juda Makabe(tragjedi). Njihte rrethë 15 gjuhë.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.ndodhi e personazhë konkretë.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876. 1897-1909 kohën e rev.1929-Shën L. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër.ku varroset në Boston. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.Ali Pashë Gucisë. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.vepra paraqet ngjarje. 5 janar 1924.solidariteti. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.besimi. 1878.shpreh kërkesat për let.1912. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore. 63 .mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. Shkollimet:mësimet e para në Konicë. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.mirret me diplomaci. si : besa.Abdyl Frashërit.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit..Gjergj Elez Alisë etj.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.”Dielli”-Boston.Fishta si rrëfimtar aktiv.Gonzaga (melodramë).

mjerimin.fillim romani si sui generis).hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe). Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit. 64 .1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme. Personazhet : Denisulla Sepia.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.1912-17.-Neë York. –shprehë mozaikun e kulturës. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. II.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. 8. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng). 16. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.3 faqe shqip. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.1 anglisht). 1935-1939.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).varfërinë.11. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra). i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).anglisht)botohet 1957 nga Mc. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.ai ballafaqohet me paditurinë.njeri intrigant. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. III.08.Gj.gusht-dhjetor 1924-Dr.Bridge Comp.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.

Otello-Shekspiri(tragjedi). 1960-Autobiografia(anglisht. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. Punoi si qerraxhi. II.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.gjimnazin në Keshan. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.Personazhët: Dr. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.Arifeja. Dr. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli.nusja Vera. Ministri Salemboza-tiran anadollak.sufler. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Përkthimet:.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura.plaku marteshanas. 1947-Albumi(vëllim poezish). Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. Armiku I popullit-Ibzen(dramë). ndahen në 2 pjesë: I.IV.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.në BRSS.artist në teatro. Personazhë tjerë: Muhedin agai. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë).Ali Bibiu. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).Zylfikar agai.shkrim në prozë).Harvard deri më 1912 .dramë dhe publicistikë.Dhalla dhe Dr.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.më vonë si diplomat e burrë shteti.1937. Njihet si themelues i elegjisë politike.6 janar 1882. Vdes: 1965.suedezja Ingridi. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U.polici doganes. Shkollimi: fillor në shkollë greke.

66 .1916. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi. 1908-1910. 1912-ministri i parë për punët botërore.udhëheqës i Ballit Kombëtar.Mali Kokojka. Gjatë L. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.pastaj në Angli. 5 maj 1916. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.u rrit në Stambollë. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. 1942. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme).mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. 1944.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.revista shpërngulet në Bukuresht.1926-1929. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.trajton problemin social në Shqipëri.Botërore internohet në Rumani.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). Hapi librari në Tiranë(mbi 20. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës.shpërngulet në Itali.në Tiranë.konsull i përgjithshëm-Beograd. Poezia “Rent. Pseudonimet: Lumi Skëndo.II.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.

ku jipen të dhënat e jetës.pershkruhet atmosfera kohore.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .Nju Jork. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. 1926-Kalendari Kombiar. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik.politike.shkollimit. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. Shkruar në formë të esesë.novella dhe kujtime.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. Kokojka.Bukureshtit etj.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. Mid‟hat Frashëri.1949. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.61 faqe).Sofjes.Vdes: 3 tetor.menyra e sjelljes.

ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha.Shoqes dhe Vashës.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij.10.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.të mesmet në Athinë e Manastir. Ndjenjat të dashurisë L. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës.gojore dhe popullore. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Vdiq : 12 nëntor.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.Pogradec. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.P i shpreh ndaj Motrës. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899.Pogradecit. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.1987. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. 2. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. 68 .12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). Strofa është 4vargëshe.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Familja: zanatcinjsh.vargu 6. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun.

U shqua si poet lirik dhe satirik.greke për ti tipizuar personazhet. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.sarkazmin. Përdori krahasimet.përkthyes në Institutin e Shkencave.Motivi patriotik-në këtë pjesë.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.ministër.ndjenja.diplomat në qeverinë e Zogut. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.përjetësia. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.again. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.fryma. 2. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.turke.nuhatjet ndërlidhet me botën. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik. Vdiq:1966. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. 69 .njeriu.prekjes.hipokrizinë etj.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit. 3.Vlorë Familja:intelektualësh.moralin fetar.beun.me poezitë e tij i kritikon zakonet.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës.simbolet. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).liperbolat dhe fjalë turke. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.arabe. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.

krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.Motivi i dashurisë .pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.prifti. Familje: patriotike.mjeku. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor.Katër stina. 1957-1973.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. “Vidi-vidi pëllumbeshë”. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.sekretar në Ministrinë e Brendshme.professor në gjimnazin Shkodër.me Anton Harapin. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.e Hercegovinë. Personazhë tjerë: nusja .disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime. Shkollimi:1918-1921.gëzime për të mbushur barkun. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I. 3.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.B. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. Poezia e A.Shkodër. Analiza e poemës – Hanko Halla. II.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. H.i biri.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).1903. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.thellëza. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë. Aktivitete:1923.H.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje.i cili kërkon mbesën për grua. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.Maqedoni Shqipëri. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .sorkadhja).kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.Faza e pleqërisë. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.Poezia “Hakërrim”.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.harbuti dhe lajmëruesi. 70 .

Te tregimet: “Hija e maleve”.Petrarkën.dramaturg. 1929-Hija maleve(novelë). 1960-Shija bukës mbrume(roman).1942-1943-kryetar i Inst. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.studiues letrar. II.II.Montin. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.Manconin etj.prozator.të studimeve Shqiptare. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.i I-1932. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire. vëll i II-1935). 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).përkthyes.Romë.kushtuar shokëve të A. Përktheu: poetët italianë si : Danten. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.Rrustemit.fashizmi etj. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).poezia.Tasson. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.ndërsa te let.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës). Vdes: 15 janar 1975.deri në L. “Tregtar Flamujsh”.ilire të Arbërit dhe shqiptare.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. Pas L. 71 .ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.II.Botëror.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.

1943-Ago Jakupi. Punoi: në Min. Pseudonimi:Dhimitër Pasko. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). Lindi: 1902. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike. 1942-në vendlindje merret me ekonomi. -pas L. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.veprat e M.Poradecit. Baltë nga kjo tokë(poezi).Noli. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.Pogradec.Bot. Në vështrim të krijimtarisë të L.gazetar.Gorkun.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.M. 1944-Shënime letrare(kritikë). të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.Elbasan. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.orator.Poradeci.filozofisë së jetës dhe vdekjes.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.kritika letrare dhe vepra origjinale. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.Emineskun etj.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.ritmin.letërsi. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. 72 .novela).Ostrovskin.mesmen në Selanik.fjalorin dhe fonologjinë.Tiranë.F.doktoroi më 1934).Gramenos etj. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. Studimet: filloren në Pogradec.shtron problemin e afrimimit si poet.II. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare. Vdes:1967. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.

Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.se e ka ndarë nga burri i saj. 1931-Uliksi(tragjedi).i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Zanfinës. 1934-Pirrua(tragjedi). 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë.mitologjia biblike(Abeli). Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. 1935-Skënderbeu(tragjedi). Tek tragjeditë. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).Akili). Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë. 1936-Diomedi(tragjedi). Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.mëkatit.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.historia re kombëtare(Skënderbeu).dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.Burrel. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës.Zanfinës.Vjenë.Shkollimi:fillor në vendlindje.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.vrasjes.të studimeve Shqiptare. Vdes: 1965. 1931-Akil(tragjedi). 1931-Aleksandri(tragjedi).Pirrua). Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.zgjedhet anëtar i Inst. Filloi me shkrime si student. Studion shkencat politike në Berlin. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.Gjirokastër. 1939-Abeli(tragjedi).fajit dhe veseve të këqija njerëzore.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.Mamicën.Berat. 73 .

orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. Në të gjitha ndryshimet.se u prekë nga tuberkulozi.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë . Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish). Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.Kangët e ringjalljes.Itali.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Shkollimi: fillorë në Shkodër.mësimet i vahzdon në Tivar.zemërgurë.Jezu Krishtin. Vdes: 26 gusht. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. 1937 dhjetor. Lindi: 23 tetor.përfiton tiparet : pamëshirshme. Eva.falënderues i vetëvetes.arsyeshëm për dallim nga Eva.skofiar. 74 . ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. 1934-boton shkrimet e para. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.tolerant.xhelozi.më e bukura pjesë e shoqërisë.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.në vlerësim të dashurisë.mirësisë është më i drejtë. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.solidar. Adami.1938.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937). Familje:tregtare.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.niset për t‟u kuruar në Itali.Shkodër.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.si figurë është e ngurtë.djalit më të vogël. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.1911. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.urrejtjes ndaj dhunës. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.Dramën e shkakton Kaini.

ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.skica alegorike.botën etj.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.të mesmen në Normalen e Elbasanit.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.bestytnisë 75 . Cikli i tretë .martesave me pahir.Kangët e perendimit sjell imazhin e L. Vjershat: “A do qymyr zotni”.Botërore.II. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.Kangë më vete sjell imazhin e L. “Qershiat”.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.novela dhe tregime por i quan novelëza.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”. “Puthja e cubit” .që akuzohen për hajdutë.novella dhe romane. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Pavarësisht dhembjes që krijohet.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.martesat sipas moshave të papërshtashme. “Historia e njënës nga ato”. Vjershat: “Rezignata” .përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.për të bukurën etj. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë.temën e kurbetit . Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .përshkruhet mjerimi i lypësve.shqetësimi për njeriun e shtypur.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë. “Zeneli”. Cikli i katërt . Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.II.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. “Një refren i qytetit tem”.boton tregime.Bot.

1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .qytetrimi borgjez. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.prozat. Gj. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.martesat me para.shkrimi i parë i tij.mediativ sesa konflikt aktiv.Gjenci.trashëgon”. Personazhe tjerë : Afërdita.Z.Nasi.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.zakonet patriarkale.pamfletet.dashurinë dhe vdekjen.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.ndarjes së të rinjve.dhe i jep përparësi të dytës.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.novelat dhe dy romanet e tij. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.që kërkon zgjidhje të lumtur.Pola.etj.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.Zonja P.Prindërit e fejojnë me Afërditën .poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.anaalfabetizmi i femrës.shekullore.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare..që shtypin pamëshirë të varfërit.bixhozi etj.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton. Veprat : 1929-“Kush duron . Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .

entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. 1973-Vjersha(libra me poezi).1916.të mesmen në gjimnazin e Pejës. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. 77 . Vdes:6 gusht.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë. Para L.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.20 këngë).1993. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. 1966-Dita e re(libra me poezi). Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.revistën “Përparimi”.në roman shpreh optimizmin.II.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). “Pisha në shkëmb”. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli.-pas L. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. Shkollimi:fillorë në Plavë. Sharaxhinjtë (poezi). “Kushtrimi”. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati.dëshira për pavarsi dhe liri. “Dashunia”.feja dhe protesta ndaj padrejtsive.injoranca.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). Me të dëbuarit(poezi).Prishtinë.Plavë. në te cilin punon Afërdita. 1981-Brigjet(libra me poezi). Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social.të mbetura në dorëshkrim).II. të armiqësuar vite më parë. Vjershat: “Okupacioni”. II. Letra birit të vdekun(poezi). 1941 prill.

angleze.italiane etj). Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.brengave të njerëzit e varfër. Psh.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. Veprat: “Mbramja”. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.sepse e vërteta është preokupim kryesor.rrugaçë.realitet.të cilët kanë probleme të shumta sociale.historike.bordello. “Dashuria ime” etj.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. “Shqiptari këndon”.vërtetësi.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. Lirika peisazhiste Sipas tij. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”. 78 .ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. “Avsha Ada” etj. Panoramë e letërsisë moderne botërore.rrugica.sociale.Vjershat: “Ashtë ditë”.lokale nate etj. “Kukës i ri” . “Butrinti”.franceze. “Atdheut”. Realizëm rrjedh nga lat.bjeshkëve etj. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. “Muzgu në qytet” etj.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. “Porosia e nanes”. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . “Vejume” .gjermane. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. “Edhe na njerëz jemi”. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. Këto vjersha.realismus që dmth.refleksive etj. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. Vjersh : “Nata në Madrid”.lumenjve. “Në natyrë”. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb.

boton :Lëkura prej shagreni.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi). Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.strukturë solide me 2500 personazhe. 79 .stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I . Subjekti: sa bizar aq edhe morbid. Në këtë fazë krijojnë vëll.politike.zgjat 10 vite.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.stërvitet në fushën e magjisë së artit . Ndahet në tri seri të mëdha : 1.Thekeri.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.komentet moralizuese(Balzaku).. Realizmi i lartë.provinciale.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.Evgjeni Grande.ushtarake dhe fshatare 2.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.të moralit etj 3.digresionet lirike(Gogoli).Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.Turgenjevi etj.Gorki. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.Fajdexhiu Gobsek. Shumë voluminoze.Kolonel Shaberi.babai bir i fshatarve.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 . III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.Floberi.parisiene.të fesë. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.

mesjetën dhe periudhën moderne. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.Në qendër të romanit është Frederik Moroja.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje. “Edukimi ndjenjave (roman) .por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta. -1839 librin e parë .ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece . 1862 .Francë Familja:babai kirurg . Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.novelën filozofike “Smarth”.1841 në Paris studimet për drejtësi .vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.Ruan .por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot). -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi. .Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.1880.

Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.por të dy i a kthejnë shpinën.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.vritet në rrethana të panjohura.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.nënë dhe bashkëshorte e mirë.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .shkon në kishë.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.mizor. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.e ëma e shkolluar.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.Ema bëhet e dëgjueshme .bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi . Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund. 81 .njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.

është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.Raskolnikovi mendon 82 .përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.heroi i romanit është princ Mishkini.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.shërbëtori Smerdjakov. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.”Idioti”.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.sinqeritetin.politikë.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.inelektualët të poshtëruar e të fyer.të varfëra siç janë banesat.ndjeshmërinë. I urren maniret libreske dhe shablonet.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja). 1866-“Krimi e ndëshkimi”.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.kurse interieret të errëta. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .epileptik naiv.religjion dhe shkencë.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre . Te romanet nuk ka peisazhe.

nevojën për rend dhe për aventurë.ai i penduar dhe i përulur thellë . Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.eseist.Opiku.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen. 83 .të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.gjë që e pikëllon shumë.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi. Vdes: gusht 1867. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.vepra është revoltë kundër borgjezisë.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.Opikun. Bodëler është poet. I përcjellur me ndjenjë vetmie.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë. Arti romantik(kritika letrare). Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.kur ishte 7vjeç.Bruksel.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). Familja:babai tij vdes.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë). Ditar intim(shënime letrare).Paris. Botën e sheh me pesimizëm.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. Në planin e moralit.kritik arti.mallkim dhe me përbuzje.i këndon satanit. 1869-Splini i Parisit(proza poetike.madhërishmes dhe banales. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.viziton kishë.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.botuar pas vdekjes).lëshohet në bohemi.me zymtësi.1821. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm. 15 mars 1866.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.

Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë.në qyt. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). 1856-Rinia(novel). 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). e cila nuk e pranon. 1851. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse. Familje: vjetër fisnike. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi.Përmban poezi të shkruara për qytetin. 1847. Lindi: 9 gusht. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.hyn në luftë kundër pushtuesve.lë universitetin pa diplomuar. Analiza e vjershës “Albatros”. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).me vëllanë Nikollain.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. e ngatërron dhe e ngujon poetin. Është krijuar nga një udhëtim në Indi.1828.që skamja i ka hedhur rrugëve.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso.Jasnaja Poljana-Moskë.mbet jetim në moshën 9vjeçare. Vdes:nëntor 1910. 84 . Me anë të metaforëve. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. Karriera tij fillon më 1852.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). 1873-1877 – Ana Karenina(roman).pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. Veprat: 1852. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.baltën.Astapovo.

për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Tema:martesa e Anës me Kareninin. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.Rostov dhe Bollkonski.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.kritik. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.i drejtë.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.Pjer Bezuhovi etj. Subjekti: Ana.por kapet nga armiqtë francezë.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.naiv i urtë.një grua e arsyeshme.besnike dhe e mençur.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës. II – jep skena të kryeqytetit.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë. Pjer Bezuhovi.tani bëhet histerike.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.Ptalon Karataevi.Ellena Kurgini.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm. Në vepër nuk ka personazh kryesor.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. Personazhët historikë(Napoleoni.sidomos të familjeve Bezuhov. 85 .

Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy.Zyrih. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. franceze dhe italiane).MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. kaosin. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 .pastaj jeton edhe në Romë Paris. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. dadaizmi. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Vdiq: më 1941. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). atmosferës së zymtë shpirtërore. imazhizmi. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. etj. ekzistencializmi. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. ekspresionizmi. kubizmi. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare).

takimi me S. 3 episode për rikthimin e S. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). Dedalusi-Telemaku.(djali fiktiv). i ftoht dhe i pasigurt. II. tejambicioz. shokët.B. Subjekti: agjenti tregtar. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. Është një krijesë e paditur. Arrogant. Leopol Blum: 38 vjeçar. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit..(babai fiktiv) takohet me S. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH.me çka edhe përfundon ky libër. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. 3 episode për Stefan Dedalusin. Nga dëshira për të gjetur djalë L. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . farefisin. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. me origjinë çifute L.B. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. lindja e një mikeshe. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi.B. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. nëpër shtëpitë e veta. ku edhe e takon L. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re.D. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike.D. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. dhe L. Libri përfundon me monologun e Molit.XH. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. Sipas veprimeve del një mediokër.B. babai me origjinë çifute nga Hungaria. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. i butë dhe i ëmbël. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe).Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. baba dhe burrë i kujdesshëm. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike.D.B.

Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Jozef K. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. etj.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi.punon në një ent sigurimesh. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . Duket se është krenar. gjurmimet për fajin. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. tavane. i pasigurt). dhe e arrestojnë. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. : është një nëpunës banke . por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). etj. hetuesi. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K.. ku ka gabuar. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. komisari. xhaxhai. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. arsyetimet për pafajsi. Shkollimi: 1901. heziton. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. 1906. . Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. bankë. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. prifti. korridore. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Aktivitetet: 1908-1922. piktori. Sillet sikur ka humbur orientimin. si ta ndreq gabimet. rojet. avokati. 88 . Gëzon respect në shoqëri.K. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. Personazhe të tjerë: gjyqtari. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. xhelatët. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Ato ende konsiderohen enigmatike. .

1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”.Kinën. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. në ujrat e rrymës së Golfit).Amerikën. zhgënjim nga lufta). 2.në pamje të parë duken të ftoht.bisedat e tyre. Shëtit: Evropën. Vdiq: më 1961.një prozë me analiza të holla psikologjike. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm.Afrikën. Gjuha dhe Stili. ku mbisundon monologue i brendshëm. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror.luftën civile spanjolle. Familja: intelektuale.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. etj. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. pa sukses. Subjekti: 1.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit).përshkrimi i kasollës së plakut. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar.luftën greko-turke. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. 3. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. i cili për 84 ditë ka peshkuar. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. 89 . Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. etj. Personazhet. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist).segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh.zhgënjimit pas luftrave. peshkatarin e vogël Manolino.shprehje të thjeshta. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun.Luftën e Dytë Botërore.

pa pronë. 1939. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm.Santiago. para kufomës pi cigare dhe kafe. aktor. dramaturg. por ngusht i lidhur me detin. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. Shkollimi: filloren në Balkar. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). punon si dramaturg. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. nuk derdh as një pikë lot. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. thjeshtë për nga ligjërimi. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. gjimnazin në Algjer. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). kotet. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. përkthyes. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit.pas studimeve. punon si aktor dhe gazetar. sa qendron në Algjeri. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. i varfër. Kamy vë në pah situate jetësore. refuzon të shohë nënën për 90 . Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. eseist. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954.vendoset në Paris ku punon si gazetar. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd.është një plak fillikat vetëm.

dashuria dhe martesa. pejzazhet. kundërmimet e Andaluzisë. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. 91 . Te ai shohim “historinë e një njeriu.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. por ky e gjuan katër herë me revole. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. Nuk synon karrierë.i cili pa qenë hero. Arabët tërhiqen. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. fjalën poetike popullore. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. legjendat dhe gojdhënat. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. ku njihet me Salvador Dalin. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. etj.pranon të vdes për të vërtetën”. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. Vdiq: më 19 gusht 1936.etj. me pushkatim. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. ngjyrat. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. 1936. Rafael Albertin. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës.herë të fundit. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. si një nga viktimat e para të fashizmit. Po atë ditë Mërsoi. Familja: bujq të pasur. Është e ndërtuar nga imazhet. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. etj. dhe nuk është xheloz. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje.

Prais. labirinthin. Temat filozofike flasin për kozmosin. për prejardhjen e njeriut. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). por me fillimin e viteve 30-ta. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Floberin. si poezia. amshimi. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. etj.kozmosi. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. pavdekshmëria. tema nga përdithmëria.traditën spanjolle. etj. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. psikologjike. Oksford. 1957.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. gjithmonë duke i cekur burimet. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. kaosin. Kembrixh. Ligjëron në SHBA. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Londër. Vdiq: më 1986 në Gjenev.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Aktivitetet: 1956. koha. historia. Kafkën. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. parabol dhe ese. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. bashk me Beketin. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. historike. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Trajtohen temat si: vdekja. etj. Më të njohura janë esetë për Homerin. Servantesin. poetëve dhe filozofëve. teologjia. etj. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. i këndon qytetit. Motivet Argjentinase. filozofia.

ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. Çekosllovakinë. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. etj. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Bashkimin Sovjetik.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Nju Jork. 1958. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Kartahen. korrespondent i gazetës El Espektador. stili barok. e shpall doktor nderi. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. 1959-Nju Jork/Meksikë. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. Shkollimi: u shkollu në Barankia. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. 1971-Universiteti Kolumbia. Shëtit: Parisin. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. Polonin.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). Vendin e kaplon 93 . Monologu i brendshëm. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. Bogota. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë.

ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. 94 . Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. vëllezër. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Me ndihmën e disa shokëve. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. etj. të prishur. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Përkundër mjerimit dhe urisë.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. Vasil Shanto. dinak. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. ndryshimet e gjeneratave. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. etj. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. mes së vërtetës dhe legjendës. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. mes reales dhe fantazisë. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. fantazitë e papërmbushura. Derisa arrijmë në fund. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. fëmijë. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. me hidhërimet e tyre. i cili me një qeverisje tiranike. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. mes misterit dhe ezoterizmit). të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. lulëzimi ekonomik. fshati i tij i lindjes. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. si:Asim Vokshi. shfrytëzimi. Gjashtë breza. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. të vrazhdë. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër.

“Ora”. heroizmi dhe solidariteti. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë.flijohet për shokët e vet. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte.Vdiq: më 1992 në Tiranë. dallohen: 1. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe.faza para vitit 1937 dhe 2. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. gjithmonë është optimist. ”Horizont”. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. episode aksionesh. është trim. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. Pucelli: njeri praktik. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. faza pas vitit 1937. vrasje. temën e luftës dhe mjerimit. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. ejt. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. plagosje. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. Paraqiten tabllo lufte. luftimesh frontale. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. etj. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. bombardime. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. “Demokratia”. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. vdekja e babait. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. 22 romane e novela. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. Meteoriti i Kotvanit. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. Të tillë janë: Odin Mondvalsen.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. zënka me Sikun. momente të jetës në shkollë. Ngjarja ndodh në Mars. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. 1. vëllime tregimesh.Jeton dhe vepron në Tiranë. rrëfimet për xhindët. vrasja e fshatarëve. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. Ka humbur lidhjet me realitetin. dhunimi i Kristinës. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. lopa e Sofës. në fshat. Aty arrestohet si spiun. shkrime politike. hetuesi. 2. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. rrahja e nxënësve mes vete. poezi. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. sekretari. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. etj. biseda me plakun. policë sekret. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. larja e vajzave në përrua. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. Hiqmetit. kafshimi i vajzës nga qeni. 42 pjesë teatrale. përjetimi i parë seksual. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. Subjekti përfshihet brenda një vere. vetëdijësimi i personazhit. por 99 . gjykatës. Histori e atyre që nuk janë. si dhe letërsi shkencore. prozë. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. Bashkpersonazhe janë: mjekët. indiferente dhe të pa interesuar. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. simpatia e parë. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. poshtërimi i qehajait. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult.

i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar.Periudha e tretë: Lufta e trojës. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. Shkollimi: filloren në vendlindje. novela. Përcillet nga kritika letrare. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. 3. Tipike e “realizmit simbolik”.D. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. derisa ke fuqi dhe shpirt. me ndjenja të zjarrta 100 . Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë .B. i uritur e i robëruar. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. mesazhet. drama. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. Devoll. tregime. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. Tiranozauri. poema. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. skenarë filmash. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit.. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. fshatarit dhe studentit. i goditur e i pagjunjëzuar. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. malësorit dhe fusharakut. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit.guxon të arsyetojë. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. studioi letërsi në Shën Peterburg. Tiranozauri: dramë filozofike. romane. idetë.

nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. të cilin Mato e quan Agush. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. dhe vartësit të tij Demkës. Është kohë lufte. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. 101 . Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor.intelektuali. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. por nuk e godet dhe zhgënjehet. hipokrizinë dhe servilizmin. I kompleksuar nga hakmarrja. të cilin e ruan për hakmarrje. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Është njeri i ndjenjave të shëndosha.punëtori. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Herën e dytë. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. Prej tij mësohet ta përdor topin. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku.atdhedashurie. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Auguston.luftëtari. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale.

pastaj e vazhdoi në Shkup. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. dhe aty-këtu. këngën. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. Demka: është qesharak dhe i mjerë. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. njeriun.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. etj.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. Vdiq: më 1982 në Shkup. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. të përshkuara nga një notë intime erotike. të sociales. Dikur njeri me talent. studioi juridikun në Beograd në fillim. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Ndërtimi bëhet me nota të reales. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit.

Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. historik dhe 2. himnizuese. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë.është roman me 17 kapituj. lavdinë dhe bëmat e të parëve. dhe duhet lexuar si alegori politike. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. pjesë teatrale. 1. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. Piramida . shkrime për fëmij. novela e tregime. tashmë i larguar nga poezia deklarative. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris.është një skicë. uzinave. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. ese.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. e i kthyer kah proza psiko-analitike. Eskili. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. pastaj ballkanik. Prometeu . Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. 2. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. Piramida . Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. universal. pra. Ura me tri harqe . egjiptianët). Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. reportazhe. aktual. ky humbës i madh . 1. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. etj. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. parasëgjithash shqiptar. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. është e drejtpërdrejtë. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. dashurisë. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Kush e solli Doruntinën. e angazhuar dhe hyjnizuese. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. studime. Përbindëshi . punëtorit. fabrikave.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. 103 . 2. E bija e Agamemnonit . të Gjirokastrës e të Prishtinës. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. Në planin historik . Përmes saj autori. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. por që porosia përcillet me alegori. prozë-romane. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. erotike . i këndon jetës intime. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. evropian e botëror. Poezia e tij synon simbolin. Prometeu .

Pashallëqet e mëdha. Kështjella. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. III. vdekjes së saj dhe të nënës. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar.roman i cili u cenzurua për 25 vjet.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Tri këngë për Kosovën. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Përbindëshi . Hankonatët. Në luftë vdesin të nëntë djemt. ndonëse i vdekur. 7. si besa në tragjedinë Orestia. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Vihet në dukje zelli. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe.ngrihet nga varri. 5. Kush e solli Doruntinën . Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Me këtë rast 104 . Sjellësi i fatkeqësisë. 11. II. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. 4. atë të Portës së Lartë me Kremlinin.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. si etnos. Ura me tri harqe . më 1830 në Manastir. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Tri këngë për Kosovën . për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Komisioni i festës. rivaliteti. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Ngjarja vendoset në shekullin XV. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). Kështjella . Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. 10. 8. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Komisioni i festës . si komb dhe si qenie njerëzore.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. ky humbës i madh . Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Konstandini i mbetet besnik fjalës. paragjykimet. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. 6. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. e shalon kalin.3. 9. Eskil. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. konfliktet.është triptik novelistik i Kadaresë. Nëna digjet për ta parë doruntinën. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë.

i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. Haxhiu përfundon misionin. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. 12. 17. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja.3) Klorësi me skifter . apo u bë pre e ndonjë intrige politike. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Gjorg Berisha. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. 105 . ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Sjellësi i fatkeqësisë .përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. Dosja H. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. Dosja H .Nje arkitekt gjerman. Kap një periudhë më të re. (30. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane.ftoi 500 kryengritës. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. 16. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. 13. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Linja e parë flet për një malësor. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. për ta gëzuar jetën. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Viti i mbrapshtë . Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave .në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Prilli i thyer. Viti i mbrapshtë. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. si viktimë e kanunit. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. IV. Prilli i thyer . Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. gjoja për të festuar amnistinë. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. 15. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit.shkrimtarit Besian Vorpsi. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. 14. sidomos nënprefektin e zonës. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun.

22. Dasma .Kadare duke folur për Migjenin .roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . 24. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. VI. Lëkura e daulles. Kronikë në gur. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Koncert në fund të dimrit. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Muzgu i perëndive të stepës. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. vrasjet. V. ekonomike. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Emblema e dikurshme . Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Koncert në fund të dimrit . Hija. Lulet e ftohta të marsit.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. Nga një dhjetor në tjetrin.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Kronikë në gur . 20. Ftesë në studio. 27.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Muzgu i perëndive të stepës . Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. 25. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës.roman me temë aktuale. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. burgosjet. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Nëntori i një kryeqyteti.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. Dasma. Dimri i madh . Ndodhet në një udhëkryq.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. 19. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Krushqit janë të ngrirë. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Emblema e dikurshme. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Shkaba. Ikja e shtërkut. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. 106 . 26. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Nëntori i një kryeqyteti . përballë pasqyrës së një gruaje. Pasardhësi. si përkthyes në Moskë.18. Lëkura e daulles . 23. politike. arrestimet. 21. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Pesha e kryqit. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990.

levë e PPSh deri më 1990. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. 32. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. pasardhës i Enver Hoxhës. Romani është përshkruar me groteskë.përballë pasqyrës së një gruaje. Dialogjet janë të gjalla. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter.28. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. shqiptar e universal. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Shkaba . Në roman ndeshen diktatori me poetin. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. Ftesë në studio .roman ku trajtohet motive i hakmarrjes.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . Nga një dhjetor në tjetrin . Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. pa përjashtuar edhe veten. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Mbi episodin e kreshnikëve. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve.”të zbriturit” 29. Është vazhdim i Ftesë më studio. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. 34.2) Ikja e shtërkut . Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. Ikja e shtërkut. VII.dy formave të jetës. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. 33. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. kinezë.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. 30. 37.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. ku janë mbledhur “të rënët”.përmbledhje me 32 vjersh. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. disa përkthime nga autorë grekë. Jeta.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. frengë. Lulet e ftohta të marsit . (30. ”të rrëzuarit”.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. rumunë.përballë pasqyrës së një gruaje . dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. 31. humor të zi e tragjizëm.roman kushtuar Lasgush Poradecit. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. 38. 36. Përballë tyre qëndron prostitute. realizëm magjik ballkanas. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. (30.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. 35. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. Jeta. Pasardhësi . Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. rusë.

Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. Pashku nuk e lufton mitin. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Ka shkruar tregime. në Rilindje. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. por ngjet e kundërta. nënat. Prizren. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Vjen në Shqipëri me krenari. por s‟del asnjëherë. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. përmendet shpesh. por e afirmon dhe krijon mite të reja. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. por edhe baballarët. vëllezrit. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. të mesmen në Prishtinë. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve.humorit të zi dhe groteskës). Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. traditat dhe zakonet e tyre. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës.njëzet vjetëve paqe. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. Aktivitetet: gazetar. Gjykimeve të tij për shqiptarët. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. sa më shumë njef popullin shqiptar. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. një roman dhe dy drama. Shkollimi: filloren në vendlindje. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Analizë e romanit “Oh” 108 . ku i presin vendësit mikpritës.

koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. në dhomën e errët. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. është kredhur në mendime. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. e vëllavrasjes. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. i dyti i dehur dhe i treti lucid. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. I pari është në agoni. Subjekti: Njeriu i vetmuar. Rugovë. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. apo antiroman.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. lidhja syzheore. shpifjeve. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Luluan dhe Lulanin. këndvështrimi i fiksuar i autorit. vrasjes. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. drama. proza. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. Romani është i shkruar në vetën e parë. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. skenarë filmash. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 .

Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. e veçanërisht atij shqiptar. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. ta zgjojë ndërgjegjen. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. Shpendi. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Mirëpo. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. urtinë njerëzore për paqe. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. një malësor Rugovas. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. tjetra e gjermanit. Te romani “Karvani i bardhë”. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. e cila tregon ngjarjen. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. që kishte rënë në luftë. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. atdhetare dhe refleksive. dashuri kjo 110 . Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. pra varr i qyqes. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. me Shpendin. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. pikërisht i biri. Njëra palë e Gjinit.

Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Torzo. I. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar.përmbledhje me poezi. 111 . Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Sampo. Folja. i cili me vete sjell dhunë. Dhimbë e bukur. Drejtpeshimi. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit.).shesin fatin e kombit. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. kameleonët. problemi social. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Thirrje. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. Lum Lumi . Lum Lumi. minjtë. II. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. gjarpërinjtë. etj. të zhdukur. por trashëgim nga lashtësia. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Shamijat e përshëndetjeve. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. Credo. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. ushujzat e larot e tyre. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. Përpunon tri fusha tematike. Bëhet fjalë për tre. Sampo 2. i punës.

Burgu i hapur. Harakiri. e njeriut tonë në histori. Objekt trajtimi janë fati.Të jetosh . Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. III. Buzëqeshje në kafaz. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme.i kushtohet motivit të dashurisë.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Në bisht të sorrës. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. krenaria. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Ky është edhe një qortim i prindit. Fund i gëzuar. të birin. Dielli i zi. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Ishulli Aabania. drama dhe tragjika e popullit shqiptar.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Të keqeno . Zari. Fund i gëzuar . Libri që nuk mbyllet.e kaluara jepet përballë të sotmes.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful