• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

armiq. Barleti njeh lufra të drejta. Personazhet: Skënderbeu.ushtarak dhe me portrete si etik. dhe nga një testament I vitit 1501). në noterin e Padovës. 1461. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. Dibër dhe Itali. Ndahet në 13 libra ose kaptina.renegat shqiptar. të mesmet në Venedik. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Ballaban Pasha . sulltan Murati II. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. Mustafa Pasha. Ali Pasha. Barleti njeh lufra të drejta. intelektual. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. psikologjik. Shkodër ( sipas dok. 1451). Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. 4 . Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. në Krujë. përskrime të natyrës dhe personazheve. më 1450 me sultan Muratin e II. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. dialogje të palëve luftuese. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar).BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. afër Dibrës).pamje ideale. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Mehmeti i II . fjalime të gjata. pastaj me Mustafa Pashën. ka kultura të huaja. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun.

Sipas E. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Aktivitetet: meshtar i një kishe. Shkollimi: rrethin familjar. për vendlindjen. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. italiane dhe sërbe. Shkodër. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. nuk pati sukses. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. Gjuha është gegërishte arkaike. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. ndërsa I. Gur të Bardhë të Matit.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. pa kopertinë.sh. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Zamputi thotë se ishte komplot). ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. Tivar. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës.organizimin e kryengritjeve. botoi 4 vepra. 5 . Obod dhe më I besueshëm Venedik. 1618 në Romë. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. Tema: vargje nga bibila.

4. 2. Vdiq:1643. Shkollimi: mësimet e para në familje. Personale.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. 2. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Familja: e shquar e Bardhajve. 1628 në Loreto. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Pasëqyra e t‟rrëfyemit.Shën Mëria vajton Krishtin) 2.KRIJIMTARIA LETRARE 1.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. VII.Kaini vret Abelin. Kombëtar. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Doktrina e kërshtenë. 1635 kreu studimet. 3. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). 2. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Kallmet të Zadrimës. Budi ka shkruar 3 200 vargje. Poezitë janë me motive: 1. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. 6 . Romë 1618. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Romë 1635. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. Romë 1621. Religjioz . 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. Romë 1621. Biblike. motivin e vajeve.

ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. foljet në paskajore. turqisht. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. 1685. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. dhjetor. Përdori alfabetin e paraardhësve. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). 1682 strehohet në Dubrovnik. Becikemit. Padovë. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. italisht. -Krijimi I Rrozullimit. 2. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Shkollimi:mësimet e para në familje. Origjinën e familjes së Kastriotëve. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Vdiq:1689. 7 . fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. Ai shënon emrat në të pashquar. Ndahet në 2 pjesë: 1. Prishtinë. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. shqip. me rimën ab. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. cc. lidhëzat. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). Origjinën e familjes së Marnaviqëve. ab. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. strofa tetëvargjëshe. Të primtë përpara letërarit. ndajfoljet. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. kthehet në Shkup më 1683. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). dhe me urdhrin e Papës. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. 113 proverba dhe 2 biseda. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . Ka 2544 fjalë. ab.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht.

Shkoi në Mbusat të punojë si prift. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. e shtrëngon në kraharor. 2. poetike. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. 8 . Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. ndërtimin fizik dhe psikik. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. Përmend toponime si Prizrenin. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. e mban në duar. Pashtrikun etj. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. vepron sit ë gjitha nënëat. i do shokët dhe e duan. e puthë. e lidhë. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. edhe për vendimin që të martirizohet. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. Vdiq:1788. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. Flitet për Shën Mërinë. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. nuk i jep sosë.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati).Mbusat. nuk kujdeset për të. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. e lëmon. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. Aktivitetet: 1751. Romë. i jep sisë. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. e zgjidhë. nënën e tij. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. fshatare dhe grua e rëndomtë.nëna e Krishtit. për fëmijërin e tij. e cila dallon nga personazhi biblik. e quan pëllumb.

1. kyrët e vaizët) 3. Trahani. Temë fetare: 1. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). krahasime. nostalgji. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. Lufta Mbretërore (Seferi humajun).vezirët. elife. karakterit për të fituar para. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. jofetare si: poemat. myftiu. Ka përdorur metaforën. satirat. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. Vendi i ngjarjes: fshat. “ilahi”. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. 1749 2. feudalët (mbreti. apo dituria. “ Mevludi” etj. kasidet. social dhe fetar. Gratë e va.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. zejtarët) 2. tregtarët. mundqarët. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. paskrupulliteti. sahanlëpirësit. gazelet. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. përmbledhje poezish “Mexhnua”. divanet. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. moralit. XIX. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Gjerdeku i vashës. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma.të varfërit (servilët. myderrisi. hipokrizia etj. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. Bahti im. mevlude. patriotizëm . 9 . veçmas distihët e katrenat. Shkollimi:medresen në lindje. moral-estetik. klerikët (i pari i fesë. Përdorën gjuhën shqipe. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. epitete. Munafiku. humored. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. pashallarët. XVIII gjatë tërë shek. Starje të Kolonjës. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. Temë jofetare: Poezitë: Paraja.

Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. Vdiq:1844.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. hokabaza. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij.intelegjenca. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. e të sëmurë. 10 . KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. rrënuese. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. Konispol. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). pijanece. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . në Kairo studioi. 1818-1820 . trahanin. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. edhe atë 12 muaj në vit. Jofetare: Poezitë: .Jusufi e Zylejhaja. puna sakrifica. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782.Gurbetlinjtë . Konispol. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. merret me krijimtari përkthyese. bëhet mjek i syve.Zaptimi i Misolongut Poema: . përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife.Erveheja. Gjirokastër . Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata.cvlitëse. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Shkollimi: medresen në Konispol.Bekriu . Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese.

më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. Kult. sumere-asiro-babilonase. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Kjo let.sh. Rrëfimi për përmbytjen etj. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës.flasin për historinë e perëndive. 11 . ka qenë i zhvilluar edhe epi. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. romake. indiane. Miti dhe Mitologjia Mitet. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. Heroike.e.r . Çdo popull ka mitet e tyre p. është me përmbajtje religjioze dhe laike. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. greke. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. sumero-asiro-babilonase. vepra që shquhen me idetë. Të tillë janë: Gilgameshi. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. heroike Teogonike. P. prandaj kjo let.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. lufton kundër Humbabës. shqiptare etj. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. Epi për Lugalbandën.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. Kozmogonike.sh: të faraonëve. Mitologji. kozmogonike.e. Botërore. kineze. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p.gjysëmperëndi.r.popull indoevropian.nga India e Irani. Sumerët. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. është degë e shkencës mb letërsinë. sot të zbuluar afër Bagdadit. ndryshe quhet let. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere.

XVIII p. Humbabës. Tregimet për Gilgameshin. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër.r. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. Themelues i Urukut. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. dhe të Ninibit (hyjit të luftës).Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. aty nga shek. 12 . dhe e kupton tmerrin që e pret. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. XXII deri në shek. gjyshi i tij Utnapishtimi. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. jo të luftës dhe të guximit. Atij i mbeti vetëm një shpresë. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin.e. Këta dy luftuan kundër një të keqe. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. Bisedon me hijen e tij. dhe mbret i saj. por me përmasa shqetësuese.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. por nuk I dihet autori. nuk i linte të bashkohen. vdekja e Enkidujit. ai ia tregon një bari në fund të detit. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. veçmas i mundonte të rinjt. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. se edhe ai një sit duhej të vdiste. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. Perënditë i pranuan ankesat e popullit.se njeriu është i vdekshëm. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit.të 7 dha urdhër për ta varrosur. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). Krijues i një mbretërie të pasur.

hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. Hektori (sypatremburi. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh.e. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. i biri i mbretit Priam. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. e shpëton Apoloni. me grekët dhe kundër tyre.e. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Greke.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. në bazë të alfabetit grek. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve.e. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën.r. i vë themelet e let. me ndihmën e perëndeshës Athina. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit).r dhe shek. fituesi e merr Helenën. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. IX p. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Parisin e shpëton Afërdita. Me këngën XXIV. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise.700 vargje e ndarë në 24 libra. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Subjekti: Shkaktar i luftës.grauja e tij Andromaka). 13 . Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Parisi në duel me Menelaun. Hektori lufton me Ajaksin.

14 . ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. takohet me Telemakun birin e tij. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Agamenonin. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji.gruaja e Hektorit. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. ku aty mbyti të gjithë mësitët. paraqitet pak më i kompletuar. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Akili. përfaqëson njeriun e kohës. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. Akilin. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. është burrë e prind i kujdesshëm. ku ndikojnëe edhe perënditë.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. Agamenoni. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. shumë mësitë e duan dorën e saj. Hektori.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. me karakter të fortë. Penelopa. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. zoti i detit. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. Andromaka. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër.hero i madh i epikës greke. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. në anën e Trojës.gjithashtu hero i madh. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Odiseu. Posejdoni. Biri i Odiseut. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës.

Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. hyjneshë e madhe. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit.. të cilën e quantë. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. fytyrë hyjnore. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia.e. kishte një vajzë. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. të virgjëreshës. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). Përbëhet: 1katren. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë).. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli.Safo njihet si poete e epitalmeve. Bijë e një aristokrati. KORI II Me motiv autonimik.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. VI p. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. kishte formuar shoqatën e femrave. kërkon shpëtim nga Hymena . me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. e cila thotë: . u martua me një aristokrat.Me epitet si : Afërdita e amshuar. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. epiteti. i pafat‟‟. jetoi në shek. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. shtëpia e shërbtorëve të muzave. të cilën e lëndon moralisht. të një vajze të pamartuar. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. o hyjneshë e madhe. ngjarja mbaroi tagjikisht. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. vargun e 4 në 5rrokësh. 15 .r. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. të cilin e krijoi Afërdita.

biri i Darit.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. ku merr pjesë edhe vet. tragjedia e parë Persët. dhe kështu vdes Eskili.. por mbështeti demokracinë. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura.Eskili Fazën e let. në moshën 40 vjeçare. Një ditë duke ndenjurnë fushë. vdes në vitin 456 p. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 .r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para.gjeni i tragjedisë”. 525 p. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë.e. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë.e. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji.. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. Korifeu. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. i largohet legjendave. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. Dari flet për humbje të mdha.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). ndërsa kori këndontë këngë lirike.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes.baba i tragjedisë”. VII-VI p. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. Orestina”. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. njihet . kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb.e. për nga vlerat .. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes.e.r me prejardhje aristokrate. shkon në Sicili. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. Tragjeditë e para. V-Ivp.

BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. perëndinë e zjarrit. Subjekti. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. prej 44-50.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. të dëgjojnë. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 .e.e. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. shoqërore e kulturore. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Zeusi e angazhoi Hefesin. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Prometeu lidhet për shkëmbi. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. Komodia. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. Vdiq në vitin 388 p. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. sot njohim 11 prej tyre.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. fjala komedi nga gre. të birin. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. ndërsa komedia nga këngët follike. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. zbuti kafshët etj.r në moshë të re La një numër të madh komedish.Kleonit. që të mos zhduk racën njerëzore. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy.

të heshtur. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. II. me fytyra të mbuluara. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. në rolin e gjykatësit. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. Koha kur formohet polisi antik. fjalët e urta etj. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. ku secili mbrohet me kundërargumente. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve.e. këngët e vajeve. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. këngët triumfale. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 .e. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. II deri në vitet 30 p. romake. Letërsia romake.r vazhdon deri më 476 p. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve.r . vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. të fundit të republikës. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. republikane që arrin derin në vitin 30 p. zhvillohet nëpër dia periudha.r . c) Periudha e shek. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). në atë skllavopronare. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek.e. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. konsiderohet si Homeri romak.r . Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. me rrecka. zhvillohen himnet e kultit. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. fillon në mesin e shek. III. romake. shkroi 6 komedi dhe Katoni. Let. b) Periudha e shekullit të parë të let. Posejdoni. në kohën e helenizmit të let. në atë klasore.e. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. III p. gojëprishur e çalamnë. zhvillohet deri në mesin e shek.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës.e. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë.llogaritet si histogra e orator. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. dueli përfundon me fitore të Eskilit. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. greke. konsiderohet si vazhdim i let. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. Eniusin nga Kalabria italo-grek. Herakliti. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. Tribali.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. Tema: Problemin e kritikës letrare. epokën e let. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. por edhe poetin e varfur.

Horaci. paraqitet publicistika. romake kalon në letërsi romake mesjetare.r. Tit Livi orator e moralist. romake.r deri në vitin 14 e.poet i shquar i epigrameve. . apo më të shkurtra.satiristi më i madh i kësaj periudhe. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni.r në Mantue.Italia Veriore. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. Nga një familje e qytetarëve të lirë. Kuintiliani-retorist.e. Aula Geli. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. dhe filloi të merret me poezi. prej viteve 30 p. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Katuli. Nga shek. Fedriefabulist. Marciali-me epigramet. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. Juvenalisatirist. kur shkatërrohet perandoria romake. V let. Ovidi-poeti elegjiak. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Vdiq në vitin 90 p. Apuli etj. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Më të njohur janë: Petronie-prozator. II e deri në shek V. koha kur sundon Augusti. por për shkaqe objektive e la .e. Punoi si avokat. Letra miqve. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Plini i Ri-orator produktiv.e. elegjive retorike et. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. Atika etj.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. zhvillohet nga shek. u quajt edhe si periudha e bronztë e let.e. c) Letërsia e vonë romake. Tibuli-poet i dashurisë. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit.retorika. këndoheshin këngë për dashurinë. I deri në shek II. G Gjat shek.

dyluftimi i Euralit dhe Turnit. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari.depërton në botën e nëndheshme. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. Sicili. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. blegtoria dhe bletoria. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Eneu zbretë edhe në Kumë.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. Rrugës për Sicili. lufton kundër Mezencit. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Eneu bën dyluftim me Turin. të cilës ia kishin vrarë burrin. bie nga shkëmbi. ashtu si Hektori nga Akili. Butrint. Këtë qytet e krijoi Didona. gruan e Hektori. kur Eneu lufton kundër Mezencit.Iliadës. Didona bën vetvrasje. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. grua mjaft energjike.talike. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. i cili vritet. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. e takon Didonën. pemtaria me vreshtarinë. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. takohet me të atin Ankizi. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. ajo si flet. në prani të elementeve mitologjike 20 . Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Eneu e merr rolin e Akilit. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. Sicili e Romë. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën.

.politik dhe kombëtar.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .. shkruar 1846.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe ..përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi . poemën Këngët e Milosaos..Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).Këtu përkundër që u fuqizuan ..Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar. vetëdija e ulët kombëtare. Sërbisë .Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .ekonomik. Perandoria Osmane .Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti ..arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : . nuk ka kulturë.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. për mjerimin politik. .. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar...E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.Ajo ekzistoi 3 vjet. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos . për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë. Bullgarisë dhe Greqisë.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.përpilimi i platformës së qartë.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve..Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.kulturor. ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë..Kjo letërsi fillon me poemën .Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë . shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si . i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.popullor.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.kultura.Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.

Më 1848 J.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.Qemaili etj. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .pastaj në Kolonjë .Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve. Pogradec.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Poema epiko-lirike Serafina Topia . peizazhiste.DE. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.VEPRA POETIKE 1..më 1897 F.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Më tepër spceifizohet poezia lirike.M. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.Negovani. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .më1834 .Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.fetare .Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.Vasa .Bashkimi‟‟ .robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.erotike .RADA 1.pasi u lirua ishte shum i varfër.më 1888 .Qiriazi.kolgjin e kreu më 1883.Kemi përdorim të alfabeteve si .Napoli 2.Flamuri i Arbërit‟‟ .Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV . 1839.Poema epike Skanderbeku i pafan .punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.më1888 në Bukuresht nga N. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria..I.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht..Vreto.Lorekio në Itali nxorri revistën . e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .Napoli . I shoqërisë .rrah tema filozofike..Logoreci..Qiriazi-Dako.më 1883 J. 1872 2. romantikë europian dhe italian.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.tragjedi 1846 22 .I stambollit i shoqërisë .së lavdishme.në Egjipt dhe në Sofje.Rada me titull Arbëresh i Italisë .përmbajtje.VEPRA DRAMATIKE 1.Numidët .Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .filloi të mbledhë këngë popullore.i kundërvihen realitetit.në Blinisht(1639). P.Papa K.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX..Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit. J.1836.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare. 3.shoqërore.de Rada në Kozencë nxorri revistën .S.Konica nxorri revistën Albania..Naço revista Shqiptari.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.në Pdhanë(1638).D.u dënua me gjashtë muaj burg.Gj.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.lëvizja nuk pati sukses.më 1897 A.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Lexoi shkrimtarë antik .Kombi shqiptar‟‟.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos. figuracion dhe metrikë nga folklori.

kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. dashnori i parë i Serafinës . 1898-1899 5. 1902. nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.1866 3.1861 2.2. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .Tema është romantike . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.Rapsodi e një poemi arbëresh . për hir të dashurisë ndaj atdheut. kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut . largohet nga atdheu .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. 1894 4. Serafinës dhe Bozdarit.Sofonizma. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë.Radavani është antitezë e Bozdarit.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut.është dashnoe e zjarrtë. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .ëndrrat vajzërore.ka dashuri konstante ndaj atdheut . sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . 23 .Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.vajton buzë detit. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . dashuri ideale naj femrës . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. pasi e vret një turk .Parimet e estetikës. Serafina është romantike . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut . turkun . Bozdari . më vonë kthehet .Testamenti politik . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit. bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.e torturon veten.tragjedi 1891 3.VEPRA SHKENCORE 1.Serafina .Autobiologjia .përballon ndarjen nga dashuria e parë.Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin .

Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh.të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Dibër . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .Il Canzionere albanese‟‟.Elbasan . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak .Shkodër . Mirditë. gramatikë .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. shkencë .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . tragjiken e kohës së Skëndërbeut .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.Vantisana princeshë turke .Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 .dukuritë shoqërore-morale) .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik .XV. romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . poashtu mblodhi këngë popullore.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide ..Goneta një femër e dhembshme. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.Himarë etj.Shtohet galeria e femrave .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen. 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . kishte krizë materiale . si Krujë . satira . Kozencë 1894. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .De Rada pasqyron të madhërishmen . fabula .

Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.dialog të gjallë. arratisja .Poema .llafosjen.. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Poema .botuar më 1848.Romane:Sofia Kominiate . Përralla nga Ezopi 6.përtacinë..Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Virgjeria.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .Romani .1850 4.Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën. 1858 5.. jeta e të burgosurit .Ushtari shqiptar. italisht .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Melodrama:Pjetër Shtertori..R 3.. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Bija e mallkuar‟‟ italisht .Përmbledhje e lutjeve .Drama:Sofia.Guidhja e Kusari 3.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.ndërtim të konflikteve. këngëve liturgjike . koprracinë.Novela:Panaino e Delia..poemë.italisht 2.Përmbledhja poetike..Miloshini.shqip.D.Kolluqi e Serafina. gënjeshtrën. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat. Gërsheton idetë romantike si . Fjalor italisht-shqip 7. mirkuptimi në mes njerëzve.Drama .I burgosuri politik‟‟ italisht shqip. Mënyra e botimit:Pjesërishtë .Gërsheton edhe idetë demokratike si .Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.Malia 4.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .poemë . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 . takimi me të birin .1.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.italisht.Poema .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Miloshini e Pjetër Shini.Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1. I burgosuri politik .

Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. vallet .ritet familjare. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.xheloz.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave. bareshave. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.besnike) Miriani . Personazhet:kanë tipare romantike Emira . 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .e çiltër.intrigant.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ. traditat.blegtorëve. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë. Të ndërfutura:këngët .Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.Miriani shqetësohet tepër.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).e sinqertë.i dashuri i Emirës Gjergji .(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).

. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .italisht .II. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.Vëllimi i poezive . frengjisht 5. i strofës . 6.frëngjisht. për atdhetarizmin .Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike.Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve . përçarja kombëtare dhe fetare . Vepra I.figuracionit/ 3.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. Tema : universale .. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. frazeologjisë . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .Romani ..Mori Shqypni . Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.Burgimi im‟‟.Poezia . poshtërimi familjar . Vretuan etj. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit).Romani autobiografik .(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik . Veprat e Pashko Vasës janë : 1.Bardha e Temalit‟‟(1890). Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.III. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë..Trëndafila e gjemba‟‟. degradimi e turpi... Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . për problematika..IV .vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit.. 7. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare. sundimin mbretëror .MORI SHQYPNI . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .Pashko Vasa ...dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin . pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .

Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë). Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . për zakonet).Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890).BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht.Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. Pashai i Shkodrës . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .. Drandja .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.ANALIZA E ROMANIT .por në linja të kundërta.prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. i martuari me Bardhën.. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. Luli . Osman Pasha .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Jak Kola.

Topografia e Palac Adrianos .Vepra shkencore : 1. 1.Poema romantike . botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS . Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave..zulm e varr‟‟.Poezia e gjatë ...Veprat letrare 1.Disa poezi‟‟ 1847 2.Të zezat tona‟‟ 1870 4.Poema .Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.Në Palermo kreu edhe drejtësinë. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).dashurohet në e parë.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore . Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe. 29 . edhe ky niset në luftë për zulm e varr.nisen në luftë për.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve..Përmbledhja .dashurohet në e parë . 2... Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).

Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës).Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut.Zulm e Varr‟‟.zakonet. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari .. 30 . Aktivitetet: 1848. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. Zefi vizitoi Brazilin . Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje .. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .mbirja e pemës.Lufta e Valkalit‟‟.Lufta që përmendet është . 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes . me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë.Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike..Kur u kthye jetoi si një i varfër. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. folklorin.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut . Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.Mara – e dashuruara në Nikun . Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën .Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.

Ushtari i kthyer‟‟.. flet për luftën çlirimtare të Venedikut .botuar 1860 .. sidomos me formimin e saj intelektual .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟. .Detari‟‟ .Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . 1897 – botoi poezinë . . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . luftë që e kish pritur gjatë kohë . . 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.. 1883 – botoi përmbledhjen . flet për ata si Xhavella . . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon. akuza nda padrejtësisë etj.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe .Rrotullupë‟‟(vrull) . të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi.Ditari‟‟. në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan . gëzimin . me pozitën e saj .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë. ish në moshë 16 vjeçare. dashuri ndaj atdheut të të parëve .na la pa mëmëdhe‟‟. ... .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu..... në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). flet për fatin e atdheut.Zonjës Elena Gjikë‟‟ . Për vdekjen e Pjetër Irjanit. në Buenos Ajres .vatra na thërret‟‟.Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.. 1893 – botoi baladën në italisht . protesta . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . 1898 – botoi vjershën .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit...shkruar 1860 .Zotit‟‟ . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . Bubullima .Për lirinë e Venetisë‟‟. Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare.Për lirinë e venetisë‟‟.Flamuri për të është sikur nusja.Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare .Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë. 1860 – shkroi poezinë e parë .Rrotullupë‟‟.. 31 . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . .për të ardhmen e arbëreshëve etj.. optimizmin .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : ..Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.

N. greqishtja e vjetër .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . kontaktin e parë . dhe me një përfundim të hidhur . anglishtja e italishtja. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare ..Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. gjimanz mësoheshin frengjishtja . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore.Dashuria e Serembes është dihotomike .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare.Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. dhembje . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh..dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar.vetmi . Për sa i përket dihotomisë së parë . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . Viziton 32 . lind në kontaktin e parë .Zosimea‟‟.Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës.Kujtim‟‟. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. në kontraste si gaz-vaj. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.Poezia e tij Seremben e dërgon në helme.sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. trauma .Kthehet dhe punësohet në Berat ..Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . lektisje . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. Sarandë . me helme. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin .. me një vazhdim deri në finale . . Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . poeti e paraqet portretin e vajzës .gaz-psherëtima.Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . ky kontakt ralizohet në kishë . psherëtima . bir i Halit dhe Emine Frashërit. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë.vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit.

Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.1884. Për se? Gjuha jonë .1887.Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare. Korça . Tradhtarët.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll. Shpreh .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.Gjuha jonë‟‟. Shqipëria .Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.. . filozofia . ...Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën. ..Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.(arsimimi).Shpreh‟‟. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.. Poezitë me motive atdhetare janë: .. 33 .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .. .. . Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare. ..si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .shkruar në shqip..Tema .Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit...Drita‟‟ më vonë u quajtë .atdhe‟‟ . historia .poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve.vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.Për se?‟‟.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.Shkruar në gjuhë të huaj.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët..Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.atdheu‟‟.Prej 1886 do të botojë në shqip.nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë. .Motivi i kësaj poezie është i ri . konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.Shqipëria‟‟.atdheu‟‟.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.Ai beson se .Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike. erotika ..përkrenaren e Skenderbeut .Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.Dituria‟‟.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.

Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV. .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.lutjet .Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha . plaga . toponimet .Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore. fushat pjellore .ska asgjë të përjetshme . Poemat me motive atdhetare janë: .Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut. baresha me llërët e përveshur .bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë. qëpallat . shpreh botën intime të Naimit.Bukë e mëmëdheut zëntë . sytë . stopani .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.. Anatema e kësaj poezie është .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).kënaqësia.. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .Bujqësia ka të bëjë me bujkun .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si . duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) . .lumturia që sjell dashuria e kontaktit.. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. identitetin. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë.kohën.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit).Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. .. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij. kraharori .Për Naimin ka rëndësi . pamja e fytyrës..Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi . shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një . pulpat .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria.trupit .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një . emrat e personazheve .Gërshetohet miti .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.. këmbët .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë. lektisja . botës psikike ..Poema është një epope për Skenderbeun.balli-hënë. emrat e popujve etj. llërët .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet..Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. shtërpari .. tradhtarët e pabesë.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria .apostrofë e madhe‟‟. pemëtarinë .jetë ideale‟‟. flokët-dritë qiejsh). mallkimet.Tema është historike. bimësinë . gojëdhënat .Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. humanizmi dhe fizikumi.. 34 .Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin ..vendin .. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟..Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht. faqet. viktimizimi sesa gëzimi.Bukuria‟‟. balli .

Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. . pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Filozofia e Naimit ka dy burime. .. humanistit dhe filozofit. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare.Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. lumi .Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. prirjeve . karakterit .Qershori‟‟.ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë .sh pas dimrit vjen pranvera .temperamentit .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. i dha mendjen . gëzimi-dëshpërimi . bilbili .Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . reja .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.... pas ditës vjen nata . dëshira – dhuna .Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. kaltëria .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. me atë se bota është pa krye . 2)Natyra dhe ligjet e saj. pa fund dhe pa anë.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . . të folurit . ai impresionohet nga yjet .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. .Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.Qielli‟‟. 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . bukuria e qiellit .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se .(sipas aspektit poetik dhe personal)..(sipas aspektit filozofik). emocionet . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin.. ringjalljen e natyrës .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . fenomenet e funksionimit të natyrës .. arsyen. malet . . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟..Fjalët e qiririt‟‟.Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte). 35 . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. fushat .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi .. pas të mirës vjen e keqja.poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve .ka simbolikë të : krijuesit . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. .Filozofi‟‟.

Hora.Kristoforidhi etj..Sicili.Teutës. Vdiq:1904.studion let. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. 1871-shkon në Stamboll. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. 36 .Osmane dhe konferencën e Berlinit. Në këtë traktat.Stamboll. 1878-boton gaz.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. 1900-profesor i gj.antike në “Garibaldi”.Pirruas etj.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.shqipe në Instituin Oriental. 1890-diplomon në drejtësi.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.të mesmen dhe universitar të zhvilluar. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.emërohet docent i let.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.të mesmen në gjim.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.veçoria gjuhësore faktet historike. 1874.Libi. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK . Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë. Bashkë me P. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë. Dhe let.u internua për 1 vjet në Tripoli. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.Napoli.Frashër.projekton të ardhmen e Shqipërisë. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.

Mesazhi i kësaj vepre është : . 1901-Këngë popullore shqiptare.Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. Rrethimin e Shkodrës. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.italisht).Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. Mino(poemë lirikë). 1900-Te dheu i huaj(poemë).gojëdhënën e Rozafës .Napoli.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. ANALIZA E POEMËS ..italisht).Poemës i mungon subjekti.Topinë .. Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . Skenderbeun . për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . Këthimi(poemë).familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.mendime. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). Gj. 37 . Bushatasit . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX.. ritet familjare . 1894-Kënkat e luftës(poezi.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes.Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës.M. gjithnjë e më pak respektohet traditat ..Versi(përmbledhje poetike. Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh .Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. ritet fetare . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili.ndjenja etj. Ali pashë Tepelenën .TE DHEU I HUAJ’’ Poema .Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . Vdes:1927. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887.

Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë..pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri).Shkodër). 1928 – Lissus (poemë. 1937-Lirija(poemë.Leiden. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.a çilë kafazi‟‟.Vjenë). Njihet si poet. 1934-Shkollë e jetë(antologji.Poetët e mëdhenj të Italisë. 1908. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit. 1942-Fjalorth i ri.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.studiues i gjuhësisë folklorit.gramatikës.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.1930 – professor i shqipes në Shkodër. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta. 1884-47. .Shkodër. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë. 1932.Shkodër). shkruar në moshë 21 vjeçare..kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.Shkodër).BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886..Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.Me 38 .. 1939-Scodra(poemë. Në rrafshin simbolik .Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë . 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër. Familje: të varfër. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.Shkodër. 1936-Dromca toponomastike.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. Vdes: 1937.historisë etj.Shkodër).

Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken . në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për . zymbylat . në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim .Simbolika e kësaj ëndrre është .Shfaqet përsëri natyra me bylbylat . lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes.Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se . martesa .pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . lufton për ekzistencën e familjes.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.I tretuni‟‟.Poema ska koncept kohor.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta. moliset ..t. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve ..(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike). Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm . dallëndyshet . lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. 2)Zoga dhe 3)Lokja.jeta vazhdon‟‟.kthim në vendlindje‟‟.. në të dytën vendi ku ka mërguar .shpreh mallin e autorit për atdhe.I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.Nëna e kësaj vajze është Lokja.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. .Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si . Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon ..Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër. Zogën dhe nipin. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme..Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).th kjo simbolizon lindjen e dashurisë. zgjoi i bletëve .Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.pas dimrit vjen pranvera‟‟ . poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. 39 . zogjtë janë Zoga dhe i .sh njohja e të rinjëve .

Z.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike. 1893-kthehet në Kavallë.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut . 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë..kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin . 1919. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. Lissus dhe Shkodra.Shkodrës. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut. .Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp. Shkollimi: fillor në shkollë greke. Vdes:1930. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.Kajro.Gjirokastër.ÇAJUPI Lindi: 1866..(në tri tingëllimat e fundit). Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Liria‟‟-shkruar më 1901.i përkushtohet Lezhës .. 40 .shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. .Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë ..Në këtë vepër dominon historia.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Sheper të Zagorisë.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.Helipolis.Aleksandri. Familje: fshatare. të Venerës dhe Afërditës.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).Stefani. të mesmen në kolegj fetar..Lissus‟‟.pastaj shkon në Egjipt. .

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Bukuresht.S.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri ..Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.urimeve dhe përgëzimeve. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht. 1925 – Naim Frashëri.letrare nga Th.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.idealist shqipëtar (artikull. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.Albania.thotë së gruas.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.shpreh luftën kundër oportunistëve.Mitko. 44 .boton poezinë e parë te rev.E.DRENOVA Lindi: 1872.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.demagogëve. 1885. Punoi : 1912 . 1901.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. Vdes: 1947.konformistëve . Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht.Gjika etj. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.Gurakuqit.Drenovë.Graz). Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .Komedia .për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.S.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. 1930 – Robëria dhe liria(artikull). 1912. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull). 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. 1937-kthehet në Shqipëri. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.

që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit .. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve. ishte në pozitë inferiore politike .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Në vëllimin e tretë . me pozitë më të lakmueshme politike .oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).p.Ballada e bariut‟‟. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.Ëndrra e lot‟‟. peisazhist dhe mediativ. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre..Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.lektisje.Këngë bashkimi‟‟. fletët-shqiptari .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Mallëngjim‟‟ .Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .të parealizuar.dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .Lulëkuqja-Shqipëria .Betimi mbi flamur‟‟ dhe ... sociale dhe ekzistenciale.Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .buzët ngjyrë trëndafili.POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.Në mërgim‟‟ ... erotik .Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme). faqet si dardhë.. romunëve .por përshkruan bukurinë e tyre.shtatin e lartë .. pozitë inferiore sociale . ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar...ndërsa trimi sytë si zjarr. serbëve . në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.shpreh dashuri fatkeqe.Flitet për përgjërime. ..Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .Letër prej katundit tim‟‟ etj. .Përshkruhet bukuria e jashtme.. përkundër .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale . të bukur etj.sh vajza ka gushën e bardhë .Në këtë shembull kemi poezitë .Mall vëllazëror‟‟ . .Në këtë shembull kemi poezitë : ..

Psalme murgu‟‟ i quan .Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh . të vendlindjes.por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës. vuajtjet dhe mundimet etj. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes..Natyra‟‟.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm... Ëndrra e lot‟‟ me titull .Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare ...shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.Edhe këto poezi janë të veçuara p... shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik. gëzimin – dëshpërimin .shpirti...një dite prilli e një muaji etj.. në .Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët..vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.letraro46 .kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Në . vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.të perëndimit të diellit.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.vdekja.Rreze dielli‟‟ me titull .Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë. në .luleve.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Vallja e jetës‟‟.prejardhje mbretërore..Këngë fushore‟‟ në .të stinëve.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit . i realizon të gjitha dëshirat . aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .Mendime‟‟ .kohës me shi. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi..të ylberi.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme. në . ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta..sh në .Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Lumtësia‟‟.të keqes.Mendimtare‟‟ .. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Lumtësia e shpirtit‟‟.të pavërtetës etj..Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr..morali etj.Ëndrra e lot‟‟ si .dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.erotike. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.Ngjyra ylberi‟‟ .Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.Psalme murgu‟‟ me titull ..shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.Rreze dielli‟‟ i sistemon si .. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Vërtetësia e gjërave‟‟.

Në Itali ishin D.Xh.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. në Shqipëri Marin Barleti. Mikelanxhelo Buonarotin .Jeta e Re (vepër poetike).U paraqit në shek XIV.Spanjë.anatomia.Angli.Petrarka.fiziologjia. V.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.komedinë dhe tragjedinë.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .Gjermani. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .artistik. Monarkia (traktat politik). 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike). ish deprimuar . Vdes: 1321.morën nga antikiteti stilin. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .Ovidi.një ideologji të re .duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. humanizmi kërkonte një njeri të ri .Firencë.Virgjili etj.u nënshtrohej dogmave fetare .kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike. Familje: intelektuale dhe tw pasur.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura . në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .Bokaçio.Sokrai. 47 . Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. në Angli Shekspiri. e ndiente veten të pafuqishëm .stigmatizoi hipokrizinë fetare . Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.Shqipëri etj.poemën.Ronsari .Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.zoologjia.në Francë F. 1304.prozën. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje. politike dhe ekonomike . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.F. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit..fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.Gostia (vepër e papwrfunduar). Rafaelin etj.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale . Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.busolla etj.botanika.epike.Holandë.Aligieri .Rable.dramën. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Ravenë.Në art e kemi Leonardo Da Vincin . të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .

të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.Secila pjesë ka 33 këngë. nga filozofia e antikitetit . 4. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. sa vijnë e ngushtohen . bisedat . të moralit .Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.rrethit të tetë(10 breza). vepra ka 100 këngë. me drejtim nga poshtë lart.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. përjetimet.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza).Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . 3. filozofia bashkëkohore.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik.meditimet janë të njeriut të kësaj bote.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.Ky udhëtim nis me Ferrin .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. Purgatori dhe Parajsa.Është e shkruar në strofa tercina . ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët.Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri .pa i kursyer shtresat e privilegjuara.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. rrethit të nëntë(4 breza).Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Poeti nga 48 .Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. bashkë me këngën e parë si hyrje .Ngjarjet . rrathët sa vijnë e zgjerohen .Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. kurse në Purgator dhe Parajsë .Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . 2. rrathët koncentrik.Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete. me drejtim nga lartë posht .Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.

Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.gjithësej nëntë qiej. Platoni .Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Purgatori ka shtatë rrathë.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.përmes pendesës.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Parajsa ka vetëm tre rrathë.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.ulërima. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).Në purgator pastrohen shpirtërat. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia . Bonificin VIII.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .smira. i cili më 1300.zymtia. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .vaje.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm. Sokrati . i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .idhnimu.grykësia dhe epshi. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon . prej ku buron dashuria.Virgjili është simbol i urtësisë.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.kuje. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .

Kemi konflikt brendafamiljar . hipokrizitë etj. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .I ironizon .Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit. ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. parodizon romante kalorsiake. me dhentë . po ti shpëtojnë të munduarit .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). me divat .stil të përsosur dhe përjetime estetike. me shpatë ..Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. studion në Vitenberg të Gjermanisë.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . intrigat .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. pëson në bujtinë .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Konsiderohet roman antikalorsiak.të zgjedhë dashnoren e tij .Tema e veprës është . dhentë si ushtarë .. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake. ruajtja e nderit .Nis me atmosferë të rëndë.Cezari ka tiparet e një mbreti .të sigurojë veshje . po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur). mburrojë .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti).Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës .Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit. po tu ndihmojnë të doptëve.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë.Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .Kishoti. për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët). Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . me helmetë .Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.. meditime filozofike. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. rikthimi i fronit mbretëror . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake. lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. të burgosurit si kalorës të shtypur . kemi drama të përgjakshme angleze të kohës .Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve.

princërve.Ata bënë seleksionim në artin romak .Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.Shkollimi:iloor në vendlindje.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.tituj.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.koncepton norma dhe rregulla të reja .Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.Formon trupën teatrale. i mblodhi në oborrin e vet .Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin . të tjerët e konsideronin si mbreti diell. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës . stimulonte me shpërblime .ai rriti autoritetin e vet .me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend . të lartës dhe të ultës .Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.epopeja. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Trashëgon kultin e antikitetit.E dashura tmerrohet . moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.oda.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.(Klaudi). babain e Ofelias (të dashurës së tij).idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.Luigji e forcoi pushtetin qendror .mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.Paris.Pseudonimi : Molieri. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan. se fsheh dot reagimin e vet.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.ofiqe.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.fabula.të mesmen në shkollë fetare jezuite.1643.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. veçohet Nikolla Boallo. i përgjigjej monarkisë së Francës.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai). u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve. dekorta.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.satira.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .epigrami.

Kleanti .vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.1677-Fedra(tragjedi).Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.temë nga historia turke).Sofokliun..Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në ..greqishten lexonte Homerin.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Dorina .Shklollimi:shkollë fetare janseniste.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.1658. Krijimtaria letrare e Molierit. më 12 maj 1664.Shkolla e grave(komedi).1661-Shkolla e burrave(komedi).pasionet dhe karakteret e njerëzve. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).Në shtëpi kthehet qetësia.Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.veset.njohu jetën e popullit.1670-Borgjezi fisnik(komedi).1668-Koprraci(komedi).kthehet në Paris.1665-Ndërgjyqësinë(komedi).lë trupën.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.1665-Don Zhuani(komedi).1670-Berenisa(tragjedi.Vdes: 1699.temë nga historia romake).duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.1672-(Bajaziti . ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.Orgoni . por nuk mund ta kundërshtojnë .Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.Tema e komedisë është .Punoi: si actor.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.temë nga historia romake).Francë.1662.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.1669Britaniku(tragjedi.Ferte-Mion. dhe gruaja e dytë .varroset në Port-Royal.Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.Vdes: 1673. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.Fëmijët me gruan në e parë .temë nga historia greke). një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë. Don t‟ia japë vajzën.-Tebaida(tragjedi).Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme. Elmira .nuk varroset solemnisht.1664-Tartufi(komedi).1667-Andromaka(tragjedi).1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.1666-Mizantropi(komedi).pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .Lindi:1639.regjisor dhe komediograf.porn ë fshehtësi të madhe. 52 . Damisi dhe Mariana .

Si student shkroi poezi.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Hektorit . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet...Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 . Hermionën .djalin e Agamemnonit .Në këto lëvizje flitej për Biblën.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint. tragjedi .Homerin. i cili ishte simbol i heroizmit . madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm. në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Osianin. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi. që një ditë të martohet me të.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.poetika.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj.Aty gjeti një lëvizje .Si personazhe kemi Orestin.vërtetësia e ngjarjeve .Gjeni të egra‟‟.Hermani e Doroteja‟‟ 53 .stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë..Shekspirin..viktimizimi ...Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Prometheu‟‟ .edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën... gruan e Hektorit .Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 . Pirron .ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).Egmont‟‟ – dramë .. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera. viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra. bijën e Helenës .Hektorin e vrau Akili. birin e Akilit .Fausti‟‟ . dhe Andromakën . Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat ..Efigjenia në Tauridë‟‟ .

Holandën .fshatarët e përshëndesin.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit . në Lajpcig .Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës. pas Gëtes Henri Hajne etj.drejtësinë.teologjinë. bëri shum mrekulli .mjeksinë.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij. kafsha kthehet në fytyrë studenti. për mrekullitë dhe pushtetin.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .këngë korale. kjo e bën 20 vjeç më të ri.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut . sidomos te princërit .Tragjedia nis me Kushtim .Tragjedia fillon me monologun e Faustit.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë..Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell..Më vonë për të shkroi Lesingu .poezi lirike.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.shqipton një lutje magjike . gëzimeve të jetës por doktori spranon.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore. monologje.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.analiza psikologjike.meditime filozofike .Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Fausti i dëshpëruar. Italinë. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve . Zvicrën .filozofinë.astrolog e magjistar.stile të ndryshme etj.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).Fausti dashurohet në Margaritën . futi frikën te njerëzit .Tragjedia ka .shfaqet Mefistofeli. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). i kujtohet fëmijëria.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.vdes i lumtur.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.Ai shëtiti Gjermanin .Fausti hap librin e Nostradamusit.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.

të mbyllet në vete pas .Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Është ditar poetik i Bajronit.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci. .Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Ëndërr‟‟ .Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike . hero romantik. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.kish temperament eksploziv.Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit..Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Poema fillon me Haroldin.Orët e prehjes‟‟ 1807 . largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809..ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.BAJRONI . ..Turqi dhe Shqipëri. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.Malti.Gjauri‟‟ .Pirrati‟‟ .Errësirë‟‟ .Më 1812 kthehet në Angli.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari . nisi turne për në Portugali.Dy këngët e para kanë parathënie..Letra Augustës‟‟ ..kënaqësitë. pastaj Spanjën ...i ri i ngopur nga dëfrimet.G.epitete. përmbledhja e parë me vjersha .eksklamacione..Strofa për Augustenë‟‟ .Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit..pyetje retorike. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Viziton Portugalinë .zhurma e jetës .Spanjë.Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.Nusja e Abidos‟‟ . e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.Kish të ëmën zemrake.Më 1809 u largua nga Anglia .Nga Zvicrra kalon në Itali..Greqi.në dhomën e Lordëve. Rusonë.....në Albred .Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.historinë e vjetër atë të Lindjes. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .zëvendësimin e lirisë dhe 55 .unit‟‟ të vet.

U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari. e dalë nga populli.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Begjikën lumin Rajna.Mikelanxhelos. internohet në Mihajllovsk më 1824.Tasos etj. Morenën .heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 . folklorik .Galileut. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha . thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale..veshjet.tamburxhi).Viziton Seviljen .me padrejtësinë..Lirisë‟‟ .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.Flet për këngët . por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër. Ali Pashën.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Çadajeviç‟‟. aspektin moral .Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.Shëtit Alpet .Shpirti revolucionar nuk i pushon . qytetin e vetëm të lirë.Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 . në Stamboll.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve. bijës së tij Adës. konkretish Janinën .me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën..Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.dhunën..Bokaçio.fatin e mbrapshtë grek . Himarën . psikologjik .Viziton Greqinë .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.lexoi letërsinë e klasicizmit francez. del në Bosfor. .Haroldi viziton Albulenën.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e . një femër pa emër . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes. Kadizin .Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .njerëzit me të gjitha komponentat.Viziton Andaluzinë .Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri. vallet . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg. preardhje fisnore .zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore . kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.këngët(tamburxhi.Volteri . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.përshkruan bukurinë e natyrës.mësoi frengjishten..Dante.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Shkroi poezitë .Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Ciceroni.U këndon humanistëve si Rusoi.Petrarkës.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë . kulturor.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar. virtytet e popullit .Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.

thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . të zymtë e plot andralla.ndjenja të sinqerta etj.Bjelinski . kujtimet e mbuluara nga një mjegull .shkatërrohet psikikisht. erotikës dashurore .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.brigjet .Tema e romanit është .lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. kupton se ska talent.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë . livadhet . një jetë tërësisht e zbrazur.Pushkini mbetet poet i dashurisë .përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .A. v..Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur . asaj provinciale ..Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen . plevicën dhe në detaje si aroma e sanës ..Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.Kernës‟‟. shoqëror . digresioneve të ngjarjeve..ia ka kushtuar Ana Kernës .Mbrëmje dimërore‟‟. merret me poezi.P. shprehje poetike.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus. studiues i thellë i veprës së Pushkinit...kalonte jetë mondane . nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .paraqet poezi peizazhiste. valza mbi liqenin e qetë. konservatorizmi.ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .erotik dhe peizazhist.. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Lenski.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi. analizës psikologjike të personazheve . vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.mi. tufën e dhenëve. ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 ..shtron n.lexon vepra . me brenga e mërzi . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare . griplan me kopshtijet . përshkrimeve të natyrës .Tatjana. llahtaria .Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .Poezia ka qartësi të madhe . gurgullima e rrëkeve.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë.shkollën e kish vend dëfrimi e loje.ndër poezitë e para.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .si fëmijë u edukua nga mësues francez. narracionit të shkrimtarit .mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.jeta ruse .ushtima e mullirit që spushon .Vdiq si 38 vjeçar.shpreh mendimet e reja progresive.Onjegini.sgjen dot motive. .Liria‟‟. kodrinat .në moshën 18vjeçare.. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . ku sundojnë tmerret . të zbrazur e plot dëfrime. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.

.Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË . roman .Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Vepron si romantik .. djalosh ky me formim intelektual..traktat dhe manifest për romantizmin..Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 . i ati general i Napoleon Bonapartës .trashëgon pasurinë .. e ëma grua aristokrate rojaliste.pasardhës i tij.Francë lindore Familja:Intelektuale. është e rritur në frymën e traditës popullore . vajzë me virtyte të larta. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.Kromuel‟‟ – dramë . tregime ..Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj .Legjenda e shekujve‟‟ .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi.Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.Historia e një krimi‟‟ . dëshiron të bëjë ndryshime. nuk u luajt asnjëherë.. .Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 . .Mbreti dëfren‟‟ .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit . roman 1831 .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.nipi i Bonapartës.dashurohet në Tatjanën .Të mjerët‟‟ .Tatjana dallon nga Onjegini .. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet . legjenda etj.Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .formës letrare..Si fëmijë jetoi në Francë .Ndëshkimet‟‟ .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.. i shfaq dashuri përmes një letre .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse . largohet nga qyteti .Njeriu që qesh‟‟. ..krijon miqësi. pas revolucionit borgjez.Napoleoni i vogël‟‟ .Ernoni‟‟.regjistrohet në kolegjin Kordie.dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve. ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij. vepra e parë .bën dyluftim me të dhe e vret.Spanjë dhe Itali.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale...Soditjet‟‟ .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.. me përralla .Katedralja e Parisit‟‟ .dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III...Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 . .I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.njihet me Lenskin .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.

Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit .Orientalet‟‟. Poezia . Mbreti matuf‟‟ .Ndëshkimet‟‟. .Këtu kemi këto poezi .. Mbreti që zgërdhihet‟‟ . në këtë rast populli grek.. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. . . .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. ..Oda dhe balada‟‟.... realist .. të mesme dhe të re. që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë)...Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat . .. shpreh persiatje meditative .Në poezinë ... poezi e këtij vëllimi është .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria ...Legjenda e shekujve‟‟ . . . .Oda dhe balada‟‟. . .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike. ide kjo e paraqitur më 1850 . ..E vluara e trumbjetarit‟‟ .Katër erërat e shpirtit‟‟..shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .Në poezinë .Ndëshkimet‟‟. Hygo dallohet si poet.Soditjet‟‟-botuar 1856 .Mbreti ziliqar‟‟ .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.epike dhe dramaturgjike..Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve.. . .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ ..poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.Mbreti i vogël‟‟.Mbreti i dyshimtë‟‟ .. ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.Mbreti mosmirënjohës‟‟ . Mbreti intrigant‟‟ . qenit gjysh‟‟ .Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj... ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .Orientalet‟‟ . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë. ...Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor ..Njerëzit e varfër‟‟ .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri. ..demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III. .. .me poezinë ..Shkruar më 1846 . Mbreti frikacak‟‟ .. Mbreti kriminel‟‟. .Arti I t.Ndërgjegja‟‟ . .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.. monument i poezisë francize ..Në poezinë .Autori shpreh qëndrim antimonarkist .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .Poezitë me përmbajtje demokratike janë .Fillon me poezi lirike intime. kohën e vjetër ..poemë epike .. sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. dy fronte markante . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.Legjenda e shekujve‟‟..Doozi në gjumë‟‟ .. Shkruar më 1885 etj. pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat. . . .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.Mbreti hajdut‟‟ .ka tri vëllime.fillon me këtë vepër lirika intime.Mbreti i poshtër‟‟ ..Hygo tregohet romantik .

Zhani është i dënuar me burg . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. strehohet te prifti i Denjit .Të mjerët‟‟ . dërgohet në burg .. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani.Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . ai arrit të ikë nga burgu .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. ndërron emrin në Foshëlëvon . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.femër fatkeqe.Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani .Zhan Val Zhani arrestohet .Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . djalë i mbarë i braktisur nga familja .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. i merr në mbrojtje qeniet e mitura .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare .botuar më 1862. të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . por ai përsëri arrin të shpëtojë.Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. 60 . njihet me Mariusin .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. dënohet si prostitute . Murjeli. rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror.Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX. bëhet viktimë tragjike e romanit. ia fal jetën policit Zhaver . ik nga prifti . Fantina femër e persekutuar . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. i nënçmuar.Ka dy variante të romanit . vajzë ilegjitime .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.Gravoshi . i persekutuar . kur vdes në vetmi . kryetari i komunës Madlen e liron . Mariusi dashurohet në Kozetën . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . ligji e dënon me burg . lufton kundër monarkisë.Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës .shërbëtore. xhandarët e zënë hajnin . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir.Zhan Val Zhani është i burgosur . i cili kishte orientime republikane . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri . prifit me humanizmin e tij e pranon . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . simpatik për lexuesin.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë.Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .

61 .

trioleti.Gurakuqin).sofike.dënon duke qeshur).MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.harmonisë.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.poezi lirike.melodrama. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). Stamboll-1913. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.romake e helene. Njihte Homerin. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit. Dekoratat :”Mearif”(1912-P. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.9-rrokëshin.studimet në Bosnjë.artikujt letrarë. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.romani.Fishtë të Zadrimes.Osmane).Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër.strofa alkeike. Zbulohen koncepte të së bukurës. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . “Lector Jubilatus(1929Francë).balada.1894-shugurohet si prift.romanca.Virgjilin.let. Bukuresht-1931.fejtoni. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 . Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. Athinë-1930.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.Hungaria).zhvillohen format e prozes: eseu. 1899.02. 25. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.oda.tragjedia. Kultivohen poemat e gjata-epopetë. “Phoenix(1931-Greqi). Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.Danten.klasike.”Illyricum”-Shkodër. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.simbolizmit.komedia.11-rrokëshin.himni.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore. “Ritterkreuz(1912-A. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.futurizmit etj.

Ifigjenia në Aulli(tragjedi).”Dielli”-Boston.mirret me diplomaci.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë. 5 janar 1924. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.ku varroset në Boston.Oso Kukës.e refuzon më 2 mars 1924.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.solidariteti. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng. 63 .aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. si : besa. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.Tiranë.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948..qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Halilit.besimi.nderi.Konicë.1912.njëkohësisht drejton rev.) 1909-jeton në Amerikë.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.Gjergj Elez Alisë etj.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I. Njihte rrethë 15 gjuhë.por nuk iu plotsua.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.Gonzaga (melodramë).Albania. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.shpreh kërkesat për let. 1897-1909 kohën e rev. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.Ali Pashë Gucisë. 1878. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.Harvard.Abdyl Frashërit.ndodhi e personazhë konkretë.Fishta si rrëfimtar aktiv. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit. II.kombëtare.1929-Shën L.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”. 1914-Juda Makabe(tragjedi).vepra paraqet ngjarje.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.

1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht.njeri intrigant. –shprehë mozaikun e kulturës.1 anglisht).1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.1912-17.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).anglisht)botohet 1957 nga Mc.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).ai ballafaqohet me paditurinë.11.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. II.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit. Personazhet : Denisulla Sepia. III.-Neë York.gusht-dhjetor 1924-Dr. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.fillim romani si sui generis).apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. 1935-1939.3 faqe shqip. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias. 64 .08. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng). 8.Gj.mjerimin.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.Bridge Comp. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. 16. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).varfërinë.

1960-Autobiografia(anglisht.shkrim në prozë).Harvard deri më 1912 . Shkollimi: fillor në shkollë greke.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). Përkthimet:. Dr.Ali Bibiu.6 janar 1882. Personazhë tjerë: Muhedin agai.Personazhët: Dr. Punoi si qerraxhi.1937.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi.artist në teatro. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U.nusja Vera.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.më vonë si diplomat e burrë shteti.IV. Armiku I popullit-Ibzen(dramë). Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. Otello-Shekspiri(tragjedi).në BRSS. Vdes: 1965.Arifeja.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.Dhalla dhe Dr.sufler.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).suedezja Ingridi.Zylfikar agai. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .plaku marteshanas.dramë dhe publicistikë. II.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. Ministri Salemboza-tiran anadollak.gjimnazin në Keshan.polici doganes. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. ndahen në 2 pjesë: I. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. 1947-Albumi(vëllim poezish). Njihet si themelues i elegjisë politike. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “.

1942.revista shpërngulet në Bukuresht.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.konsull i përgjithshëm-Beograd. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.Botërore internohet në Rumani. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.1926-1929.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .në Tiranë. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.Makbethi-Shekspiri(tragjedi).pastaj në Angli.Mali Kokojka. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.udhëheqës i Ballit Kombëtar.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.II. Gjatë L. Poezia “Rent.trajton problemin social në Shqipëri. 5 maj 1916.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht. 1912-ministri i parë për punët botërore. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi. 1908-1910. Pseudonimet: Lumi Skëndo. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). 66 . Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike.shpërngulet në Itali.u rrit në Stambollë. 1944.1916.

Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.Sofjes. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani.politike. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.novella dhe kujtime. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon.61 faqe).ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë.ku jipen të dhënat e jetës.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.Bukureshtit etj. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. 1926-Kalendari Kombiar. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik.pershkruhet atmosfera kohore.Nju Jork. Naim Be Frashëri (kritikë letrare).Vdes: 3 tetor.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. Shkruar në formë të esesë. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. Mid‟hat Frashëri.1949. Kokojka. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.shkollimit.menyra e sjelljes.

Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit. Vdiq : 12 nëntor. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre.P i shpreh ndaj Motrës. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.gojore dhe popullore. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës.të mesmet në Athinë e Manastir. Familja: zanatcinjsh.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. 68 .Shoqes dhe Vashës.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. 2.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.10.Pogradec. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.1987.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).vargu 6. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Ndjenjat të dashurisë L. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Strofa është 4vargëshe. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.Pogradecit.

greke për ti tipizuar personazhet. 3. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).përjetësia.turke.liperbolat dhe fjalë turke. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.simbolet. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.nuhatjet ndërlidhet me botën. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.moralin fetar. U shqua si poet lirik dhe satirik.beun.prekjes. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.sarkazmin.fryma.again.diplomat në qeverinë e Zogut.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.Motivi patriotik-në këtë pjesë.hipokrizinë etj. 2.njeriu.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.Vlorë Familja:intelektualësh.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain.me poezitë e tij i kritikon zakonet. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip. Përdori krahasimet. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.ministër. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti. 69 . Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën. Vdiq:1966.arabe.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.përkthyes në Institutin e Shkencave.ndjenja.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva.

Aktivitete:1923.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. Familje: patriotike.Shkodër.thellëza. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.H.Motivi i dashurisë . Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.sekretar në Ministrinë e Brendshme. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali. Analiza e poemës – Hanko Halla.prifti. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.Katër stina. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit. Shkollimi:1918-1921. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.gëzime për të mbushur barkun. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. 1957-1973.professor në gjimnazin Shkodër. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.e Hercegovinë.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.B. Poezia e A. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.1903.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.Poezia “Hakërrim”.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re.Maqedoni Shqipëri.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.Faza e pleqërisë. H. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.harbuti dhe lajmëruesi.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.i cili kërkon mbesën për grua. II. 3.i biri.sorkadhja). 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.mjeku.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.me Anton Harapin.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj. Te vjershat : “Gugu-guguftu” . Personazhë tjerë: nusja . 70 . Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.

fashizmi etj.1942-1943-kryetar i Inst. “Tregtar Flamujsh”.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).i I-1932.deri në L. Përktheu: poetët italianë si : Danten.të studimeve Shqiptare.kushtuar shokëve të A. vëll i II-1935).II.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.Rrustemit. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.Romë.prozator.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.Petrarkën.ilire të Arbërit dhe shqiptare. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.ndërsa te let. 71 .poezia. Vdes: 15 janar 1975.studiues letrar. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.Tasson. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. Te tregimet: “Hija e maleve”.përkthyes.dramaturg.Botëror. 1960-Shija bukës mbrume(roman). Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.Montin.Manconin etj. 1929-Hija maleve(novelë). 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth). Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. Pas L. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).II. II.

1943-Ago Jakupi.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare.Emineskun etj. 1944-Shënime letrare(kritikë).ritmin.F. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.kritika letrare dhe vepra origjinale.orator. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.filozofisë së jetës dhe vdekjes. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Ostrovskin.fjalorin dhe fonologjinë. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.mesmen në Selanik.Gorkun. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.gazetar.veprat e M. 72 . -pas L. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.Pogradec.Poradecit. Baltë nga kjo tokë(poezi).Poradeci. Në vështrim të krijimtarisë të L.Noli.letërsi. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare. Pseudonimi:Dhimitër Pasko. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. Lindi: 1902. Vdes:1967.Elbasan.Gramenos etj.M.novela).Bot.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.II. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. Punoi: në Min.shtron problemin e afrimimit si poet. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht. 1942-në vendlindje merret me ekonomi. Studimet: filloren në Pogradec.doktoroi më 1934).Tiranë. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.

Akili).vrasjes. Vdes: 1965.Burrel. 1931-Aleksandri(tragjedi).Zanfinës.mëkatit. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.zgjedhet anëtar i Inst.Zanfinës. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë. Filloi me shkrime si student. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. Tek tragjeditë. 1934-Pirrua(tragjedi). 1931-Akil(tragjedi).Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.se e ka ndarë nga burri i saj. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.Pirrua). Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut. 73 .Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. 1931-Uliksi(tragjedi).të studimeve Shqiptare. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.historia re kombëtare(Skënderbeu).i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Shkollimi:fillor në vendlindje.Vjenë. 1939-Abeli(tragjedi).Gjirokastër. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).mitologjia biblike(Abeli). 1936-Diomedi(tragjedi). Studion shkencat politike në Berlin.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. 1935-Skënderbeu(tragjedi).dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.Berat.Mamicën.fajit dhe veseve të këqija njerëzore.

Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin. 74 . Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.Shkodër. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.Dramën e shkakton Kaini.Itali.në vlerësim të dashurisë. 1937 dhjetor.niset për t‟u kuruar në Itali.skofiar. Lindi: 23 tetor.mësimet i vahzdon në Tivar. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë. Vdes: 26 gusht.solidar.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.urrejtjes ndaj dhunës.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. Në të gjitha ndryshimet. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).djali i madh i cili është bujk i vyeshëm. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.falënderues i vetëvetes.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet. Familje:tregtare.Jezu Krishtin. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.arsyeshëm për dallim nga Eva. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.zemërgurë.se u prekë nga tuberkulozi. Adami.1911.mirësisë është më i drejtë.1938. 1934-boton shkrimet e para.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.përfiton tiparet : pamëshirshme.si figurë është e ngurtë.tolerant. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës.djalit më të vogël.xhelozi. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. Eva. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë.më e bukura pjesë e shoqërisë. Shkollimi: fillorë në Shkodër.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.Kangët e ringjalljes.

“Puthja e cubit” . “Një refren i qytetit tem”.Botërore.shqetësimi për njeriun e shtypur.martesat sipas moshave të papërshtashme. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. “Zeneli”. Cikli i katërt .të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.të mesmen në Normalen e Elbasanit.përshkruhet mjerimi i lypësve. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.skica alegorike.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.novela dhe tregime por i quan novelëza. Cikli i tretë .protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve. “Historia e njënës nga ato”. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. Vjershat: “Rezignata” . Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.Kangë më vete sjell imazhin e L.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.botën etj.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.bestytnisë 75 . Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.martesave me pahir. Pavarësisht dhembjes që krijohet.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.II.boton tregime.novella dhe romane.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.që akuzohen për hajdutë. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. Vjershat: “A do qymyr zotni”. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. “Qershiat”.temën e kurbetit . Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj.për të bukurën etj.II.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.Bot.

shekullore.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.novelat dhe dy romanet e tij. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.qytetrimi borgjez.Nasi. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.etj.dashurinë dhe vdekjen.ndarjes së të rinjve. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).zakonet patriarkale.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror. Gj. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën. Veprat : 1929-“Kush duron . Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.që shtypin pamëshirë të varfërit. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .prozat. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.martesat me para.dhe i jep përparësi të dytës.Z.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.Pola..shkrimi i parë i tij.Prindërit e fejojnë me Afërditën .Gjenci.bixhozi etj.anaalfabetizmi i femrës.mediativ sesa konflikt aktiv.Zonja P.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.që kërkon zgjidhje të lumtur.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.trashëgon”. Personazhe tjerë : Afërdita.pamfletet.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .

“Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve.1993.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).dëshira për pavarsi dhe liri.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. Vjershat: “Okupacioni”.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. 1966-Dita e re(libra me poezi).20 këngë). “Dashunia”.II.revistën “Përparimi”. Letra birit të vdekun(poezi). të armiqësuar vite më parë. “Kushtrimi”. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. 77 .Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. në te cilin punon Afërdita.1916. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. 1941 prill. “Pisha në shkëmb”.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.II.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.të mbetura në dorëshkrim). Shkollimi:fillorë në Plavë.-pas L. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. Me të dëbuarit(poezi). Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. Sharaxhinjtë (poezi).Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). 1981-Brigjet(libra me poezi). Para L.Prishtinë. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. Vdes:6 gusht. 1973-Vjersha(libra me poezi).injoranca.në roman shpreh optimizmin.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. II.Plavë.të mesmen në gjimnazin e Pejës.

lumenjve. “Butrinti”. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb.bjeshkëve etj.të cilët kanë probleme të shumta sociale. “Avsha Ada” etj. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek. “Në natyrë”.angleze. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . Lirika peisazhiste Sipas tij.sepse e vërteta është preokupim kryesor.lokale nate etj.realitet. Këto vjersha. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.sociale. “Vejume” . Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. “Porosia e nanes”.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. “Shqiptari këndon”.rrugaçë.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. Realizëm rrjedh nga lat. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. Vjersh : “Nata në Madrid”.franceze.gjermane.vërtetësi.refleksive etj. “Kukës i ri” . “Atdheut”.realismus që dmth.Vjershat: “Ashtë ditë”. Psh. Panoramë e letërsisë moderne botërore. “Edhe na njerëz jemi”.historike.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.italiane etj). Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. “Muzgu në qytet” etj. “Dashuria ime” etj.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.rrugica. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. Veprat: “Mbramja”. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.brengave të njerëzit e varfër.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.bordello.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. 78 . Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.

Në këtë fazë krijojnë vëll.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.Thekeri.të moralit etj 3. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze. 79 .boton :Lëkura prej shagreni.komentet moralizuese(Balzaku).provinciale.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).ushtarake dhe fshatare 2. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.Kolonel Shaberi. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.strukturë solide me 2500 personazhe. Realizmi i lartë.Turgenjevi etj. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.Evgjeni Grande.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.Gorki.zgjat 10 vite.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”. Shumë voluminoze.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.Fajdexhiu Gobsek.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.të fesë.digresionet lirike(Gogoli).politike.Floberi.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.stërvitet në fushën e magjisë së artit .paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.babai bir i fshatarve.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I . Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.parisiene.

por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës. . -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën. 1862 . Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij. “Edukimi ndjenjave (roman) .Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.Francë Familja:babai kirurg . ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.Në qendër të romanit është Frederik Moroja.novelën filozofike “Smarth”.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).1841 në Paris studimet për drejtësi .provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë). Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës. -1839 librin e parë .babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.1880.mesjetën dhe periudhën moderne.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.Ruan .por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.

e ëma e shkolluar.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale). Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.vritet në rrethana të panjohura.por të dy i a kthejnë shpinën.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.shkon në kishë.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.mizor.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta . Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi . Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.Ema bëhet e dëgjueshme .nënë dhe bashkëshorte e mirë. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund. 81 .

përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.epileptik naiv.religjion dhe shkencë.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm . Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.të varfëra siç janë banesat. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.”Idioti”. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër. I urren maniret libreske dhe shablonet. Te romanet nuk ka peisazhe.ndjeshmërinë.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.kurse interieret të errëta.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja). 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe. 1866-“Krimi e ndëshkimi”. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.heroi i romanit është princ Mishkini.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.shërbëtori Smerdjakov.politikë.Raskolnikovi mendon 82 .ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.sinqeritetin. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.inelektualët të poshtëruar e të fyer.

1821. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë. Arti romantik(kritika letrare). I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.mallkim dhe me përbuzje. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.viziton kishë. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm. Botën e sheh me pesimizëm. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).madhërishmes dhe banales.i këndon satanit.botuar pas vdekjes).duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.gjë që e pikëllon shumë.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.kur ishte 7vjeç. Bodëler është poet.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët . Ditar intim(shënime letrare). Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.Bruksel.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).kritik arti.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.Paris. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.ai i penduar dhe i përulur thellë .lëshohet në bohemi.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore. 15 mars 1866. 83 . Në planin e moralit.vepra është revoltë kundër borgjezisë. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Familja:babai tij vdes.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen.eseist.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.me zymtësi.Opikun.Opiku.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. I përcjellur me ndjenjë vetmie.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.nevojën për rend dhe për aventurë. Vdes: gusht 1867.

e ngatërron dhe e ngujon poetin.1828. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.mbet jetim në moshën 9vjeçare. Karriera tij fillon më 1852. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr. Me anë të metaforëve.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. 84 . 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. 1851. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit).në qyt. Është krijuar nga një udhëtim në Indi.Përmban poezi të shkruara për qytetin.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi.hyn në luftë kundër pushtuesve.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. Analiza e vjershës “Albatros”. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.që skamja i ka hedhur rrugëve.Astapovo.me vëllanë Nikollain. 1856-Rinia(novel). Familje: vjetër fisnike.lë universitetin pa diplomuar. 1873-1877 – Ana Karenina(roman).Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. Veprat: 1852.baltën. 1847. Vdes:nëntor 1910.Jasnaja Poljana-Moskë.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. e cila nuk e pranon.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. Lindi: 9 gusht.

Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.tani bëhet histerike.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.naiv i urtë.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.i drejtë.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.Pjer Bezuhovi etj.por kapet nga armiqtë francezë. 85 . Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Pjer Bezuhovi. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.Rostov dhe Bollkonski.sidomos të familjeve Bezuhov.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror. Subjekti: Ana.Ellena Kurgini.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë. Personazhët historikë(Napoleoni.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.Ptalon Karataevi. Tema:martesa e Anës me Kareninin.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.besnike dhe e mençur.kritik.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij. II – jep skena të kryeqytetit.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.një grua e arsyeshme.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve. Në vepër nuk ka personazh kryesor. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.

me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. franceze dhe italiane). Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. dadaizmi. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. atmosferës së zymtë shpirtërore. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. ekspresionizmi.Zyrih. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. ekzistencializmi. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. Vdiq: më 1941.pastaj jeton edhe në Romë Paris. imazhizmi. etj. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). Përdor “përroin e ndërgjegjes”. kaosin. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. kubizmi.

janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. takimi me S. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu.D. 3 episode për rikthimin e S. 3 episode për Stefan Dedalusin.B. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. Leopol Blum: 38 vjeçar. Stefan Dedalus: 22 vjeçar.me çka edhe përfundon ky libër.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative).XH.(babai fiktiv) takohet me S. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904.. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe).B. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. ku edhe e takon L. lindja e një mikeshe. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. Nga dëshira për të gjetur djalë L. Është një krijesë e paditur.D. Arrogant. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. me origjinë çifute L. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. babai me origjinë çifute nga Hungaria. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise.D.B. Subjekti: agjenti tregtar. II.B. shokët. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. tejambicioz. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. baba dhe burrë i kujdesshëm. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. dhe L. i ftoht dhe i pasigurt. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . farefisin. Libri përfundon me monologun e Molit. nëpër shtëpitë e veta. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. Sipas veprimeve del një mediokër. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”.B. Dedalusi-Telemaku. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. i butë dhe i ëmbël.(djali fiktiv). të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit.

Ato ende konsiderohen enigmatike. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. etj. .regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. hetuesi. komisari. arsyetimet për pafajsi. piktori. rojet. bankë. Jozef K. Sillet sikur ka humbur orientimin.. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. 1906. xhelatët. Aktivitetet: 1908-1922.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. korridore. prifti. .Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Personazhe të tjerë: gjyqtari. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . dhe e arrestojnë. avokati. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit.K. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi.punon në një ent sigurimesh. etj. : është një nëpunës banke . etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. gjurmimet për fajin. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. si ta ndreq gabimet. ku ka gabuar. Gëzon respect në shoqëri. 88 . 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. heziton. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. i pasigurt). Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Duket se është krenar. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. xhaxhai. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Shkollimi: 1901. tavane. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J.

me të cilët lufton që ta ruaj peshkun.Luftën e Dytë Botërore. në ujrat e rrymës së Golfit).ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Personazhet. Familja: intelektuale. Gjuha dhe Stili. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm.zhgënjimit pas luftrave. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit).segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane.luftën civile spanjolle. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). etj.Kinën. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh.Afrikën.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. Subjekti: 1. 2. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe.Amerikën. zhgënjim nga lufta). i cili për 84 ditë ka peshkuar. Vdiq: më 1961. etj. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. pa sukses. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie.një prozë me analiza të holla psikologjike. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. 89 . Shëtit: Evropën.shprehje të thjeshta. ku mbisundon monologue i brendshëm. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. 3.përshkrimi i kasollës së plakut.në pamje të parë duken të ftoht. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. peshkatarin e vogël Manolino. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve.luftën greko-turke.bisedat e tyre. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore.

refuzon të shohë nënën për 90 . Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. Kamy vë në pah situate jetësore. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. por ngusht i lidhur me detin. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit.vendoset në Paris ku punon si gazetar. para kufomës pi cigare dhe kafe. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. kotet. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. 1939. gjimnazin në Algjer. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve).disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. aktor.Santiago. përkthyes. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. punon si dramaturg. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik.pas studimeve. pa pronë. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. dramaturg. Shkollimi: filloren në Balkar. punon si aktor dhe gazetar. i varfër. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. sa qendron në Algjeri. eseist.është një plak fillikat vetëm. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. nuk derdh as një pikë lot. thjeshtë për nga ligjërimi. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso.

Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . fjalën poetike popullore. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. dhe nuk është xheloz. 91 .pranon të vdes për të vërtetën”. Rafael Albertin.dashuria dhe martesa. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson.i cili pa qenë hero. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. 1936. Nuk synon karrierë. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. ngjyrat. Arabët tërhiqen. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. Familja: bujq të pasur. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). ku njihet me Salvador Dalin. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. etj. me pushkatim. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. Është e ndërtuar nga imazhet. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. kundërmimet e Andaluzisë. legjendat dhe gojdhënat.etj. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. si një nga viktimat e para të fashizmit. Te ai shohim “historinë e një njeriu. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Po atë ditë Mërsoi. por ky e gjuan katër herë me revole. pejzazhet.herë të fundit. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. etj. Vdiq: më 19 gusht 1936.

gjithmonë duke i cekur burimet. Kembrixh. historia. psikologjike.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Më të njohura janë esetë për Homerin. pavdekshmëria. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Prais. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. Servantesin. parabol dhe ese. amshimi. Vdiq: më 1986 në Gjenev. koha. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). labirinthin.traditën spanjolle. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. për prejardhjen e njeriut. filozofia. Londër. etj. teologjia. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. bashk me Beketin. etj. Ligjëron në SHBA. kaosin.kozmosi. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. etj. Floberin. Oksford. 1957. por me fillimin e viteve 30-ta. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. etj. tema nga përdithmëria. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. poetëve dhe filozofëve. si poezia. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Kafkën. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. Motivet Argjentinase. Trajtohen temat si: vdekja. historike. Temat filozofike flasin për kozmosin. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. i këndon qytetit. Aktivitetet: 1956.

shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. Shkollimi: u shkollu në Barankia. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Kartahen. korrespondent i gazetës El Espektador. Shëtit: Parisin. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. stili barok. Bogota. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). Çekosllovakinë. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. etj. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. Nju Jork. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Bashkimin Sovjetik. 1971-Universiteti Kolumbia. e shpall doktor nderi. 1958. 1959-Nju Jork/Meksikë. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. Monologu i brendshëm. Polonin. Vendin e kaplon 93 . korrespondent i gazetës Prensa Latina).

koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. vëllezër. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. lulëzimi ekonomik. Derisa arrijmë në fund. i cili me një qeverisje tiranike. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. Gjashtë breza. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. fantazitë e papërmbushura. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. mes së vërtetës dhe legjendës. mes misterit dhe ezoterizmit). jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. me hidhërimet e tyre. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. fëmijë. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. mes reales dhe fantazisë. të prishur. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Me ndihmën e disa shokëve. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. etj.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. Përkundër mjerimit dhe urisë. ndryshimet e gjeneratave. etj. fshati i tij i lindjes. 94 . dinak. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. Vasil Shanto. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. të vrazhdë. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. shfrytëzimi. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. si:Asim Vokshi. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula.

luftimesh frontale. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. etj. dallohen: 1. heroizmi dhe solidariteti. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. episode aksionesh.flijohet për shokët e vet. faza pas vitit 1937. bombardime. është trim. gjithmonë është optimist. “Demokratia”. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. temën e luftës dhe mjerimit. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Pucelli: njeri praktik. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. Paraqiten tabllo lufte. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. vrasje. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. ejt.Vdiq: më 1992 në Tiranë. ”Horizont”. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . plagosje. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. “Ora”. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social.faza para vitit 1937 dhe 2.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

i vendosur në një spital psikiatrik burgu. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. vëllime tregimesh. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. larja e vajzave në përrua. momente të jetës në shkollë. 2. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. dhunimi i Kristinës. vdekja e babait. poshtërimi i qehajait. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. gjykatës. Bashkpersonazhe janë: mjekët. Hiqmetit. 42 pjesë teatrale. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. vrasja e fshatarëve. hetuesi. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Histori e atyre që nuk janë. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. kafshimi i vajzës nga qeni. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. sekretari. prozë. Aty arrestohet si spiun. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. në fshat. poezi. zënka me Sikun. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. por 99 . polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Ka humbur lidhjet me realitetin. rrahja e nxënësve mes vete. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. Subjekti përfshihet brenda një vere. lopa e Sofës. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Ngjarja ndodh në Mars. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. shkrime politike. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. rrëfimet për xhindët. si dhe letërsi shkencore.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. 22 romane e novela. biseda me plakun. përjetimi i parë seksual. policë sekret. 1. simpatia e parë. vetëdijësimi i personazhit. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. indiferente dhe të pa interesuar.Jeton dhe vepron në Tiranë. etj. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. Meteoriti i Kotvanit.

të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. studioi letërsi në Shën Peterburg. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. i goditur e i pagjunjëzuar. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. poema. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas.D. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Tiranozauri. derisa ke fuqi dhe shpirt. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. mesazhet. skenarë filmash. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. tregime. me ndjenja të zjarrta 100 . drama. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. romane. fshatarit dhe studentit. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare.B. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . Tiranozauri: dramë filozofike. Tipike e “realizmit simbolik”. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Devoll. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. i uritur e i robëruar. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar.guxon të arsyetojë. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot.. idetë. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes.Periudha e tretë: Lufta e trojës. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. 3. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. malësorit dhe fusharakut. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. novela. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. Shkollimi: filloren në vendlindje. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. Përcillet nga kritika letrare.

Herën e dytë. dhe vartësit të tij Demkës. Është kohë lufte. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore.punëtori. I kompleksuar nga hakmarrja. të cilin Mato e quan Agush. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . të cilin e ruan për hakmarrje. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. 101 . Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim.luftëtari. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . por nuk e godet dhe zhgënjehet. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. Prej tij mësohet ta përdor topin.atdhedashurie.intelektuali. Auguston. hipokrizinë dhe servilizmin. një drejtor i sektorit për çështje kulturore.

ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. dhe aty-këtu. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. Demka: është qesharak dhe i mjerë. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. këngën. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. njeriun. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. pastaj e vazhdoi në Shkup. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. Vdiq: më 1982 në Shkup. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. të sociales. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. Dikur njeri me talent.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. studioi juridikun në Beograd në fillim. Ndërtimi bëhet me nota të reales.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. etj. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . të përshkuara nga një notë intime erotike. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. për këtë fakt lexuesit i vjen keq.

dhe duhet lexuar si alegori politike. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. i këndon jetës intime. egjiptianët). 2. Përmes saj autori.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. Në planin historik . Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. por që porosia përcillet me alegori. universal. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. dashurisë. uzinave. pjesë teatrale. Piramida . erotike . lavdinë dhe bëmat e të parëve. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. ky humbës i madh . Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. ese. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. Poezia e tij synon simbolin. studime. novela e tregime. 1. E bija e Agamemnonit . Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. 2. etj. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. pastaj ballkanik. Përbindëshi . Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë.është roman me 17 kapituj. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. fabrikave. prozë-romane. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. 1. është e drejtpërdrejtë. 103 . “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. pra. tashmë i larguar nga poezia deklarative. parasëgjithash shqiptar. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Ura me tri harqe . Eskili.është një skicë. historik dhe 2. punëtorit. reportazhe. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. të Gjirokastrës e të Prishtinës. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. evropian e botëror. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. e i kthyer kah proza psiko-analitike. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Kush e solli Doruntinën. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. Prometeu . njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. aktual. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Prometeu . Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. shkrime për fëmij. Piramida . himnizuese. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. e angazhuar dhe hyjnizuese. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut.

Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. III. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. 4. Nëna digjet për ta parë doruntinën. II. 8. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. 11. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Sjellësi i fatkeqësisë. Me këtë rast 104 . Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. Tri këngë për Kosovën. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Hankonatët. konfliktet.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. si etnos. 9. Komisioni i festës . Kështjella.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. si komb dhe si qenie njerëzore. Kështjella . edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Vihet në dukje zelli. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. ndonëse i vdekur. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. e shalon kalin. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Konstandini i mbetet besnik fjalës. 5. Në luftë vdesin të nëntë djemt. Ura me tri harqe . Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). ky humbës i madh . paragjykimet.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman.është triptik novelistik i Kadaresë. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Kush e solli Doruntinën . e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Pashallëqet e mëdha. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. Tri këngë për Kosovën . si besa në tragjedinë Orestia. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. rivaliteti.ngrihet nga varri. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. Komisioni i festës. 6. 10. Eskil. Përbindëshi . më 1830 në Manastir.3. Ngjarja vendoset në shekullin XV. 7.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. vdekjes së saj dhe të nënës.

koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. Haxhiu përfundon misionin.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Viti i mbrapshtë. Viti i mbrapshtë . Gjorg Berisha. Dosja H .shkrimtarit Besian Vorpsi.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja.3) Klorësi me skifter . 105 . Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. 13. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. Dosja H. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Sjellësi i fatkeqësisë . ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Linja e parë flet për një malësor. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar.Nje arkitekt gjerman. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. IV. 16. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. 17.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. si viktimë e kanunit. (30. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. për ta gëzuar jetën. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. gjoja për të festuar amnistinë. sidomos nënprefektin e zonës.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . 12.ftoi 500 kryengritës. Prilli i thyer. Prilli i thyer . 15. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. 14. Kap një periudhë më të re.

Muzgu i perëndive të stepës .roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Krushqit janë të ngrirë. politike. vrasjet. Lulet e ftohta të marsit. Emblema e dikurshme . i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Koncert në fund të dimrit . ekonomike. Pasardhësi.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Shkaba. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Lëkura e daulles . Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Nëntori i një kryeqyteti. 20. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Lëkura e daulles. Koncert në fund të dimrit.Kadare duke folur për Migjenin . 21.roman me temë aktuale. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. VI. Kronikë në gur . Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. 19. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. Dimri i madh . Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. Emblema e dikurshme. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . arrestimet. 24. 27. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Hija. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Ndodhet në një udhëkryq. Ikja e shtërkut. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. 26. V. 23. 25. Pesha e kryqit. burgosjet. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti.18. Muzgu i perëndive të stepës. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Dasma .roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. Nëntori i një kryeqyteti . Dasma. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. përballë pasqyrës së një gruaje. Nga një dhjetor në tjetrin. 106 . në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. si përkthyes në Moskë. 22. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Ftesë në studio. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. Kronikë në gur. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse.

dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. VII. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. pasardhës i Enver Hoxhës.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. 37. Është vazhdim i Ftesë më studio. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. 31.dy formave të jetës. kinezë. humor të zi e tragjizëm. Pasardhësi .subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. Përballë tyre qëndron prostitute. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. Ikja e shtërkut. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. shqiptar e universal. disa përkthime nga autorë grekë. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. Në roman ndeshen diktatori me poetin. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. frengë. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . 30. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. realizëm magjik ballkanas. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. rusë.përballë pasqyrës së një gruaje. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Jeta. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. (30. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi.2) Ikja e shtërkut . loja dhe vdekja e Lul Mazrekut.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. Romani është përshkruar me groteskë. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. 32. Lulet e ftohta të marsit . Nga një dhjetor në tjetrin . Jeta. ku janë mbledhur “të rënët”. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. 36. 35. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. 38.roman kushtuar Lasgush Poradecit. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. levë e PPSh deri më 1990. pa përjashtuar edhe veten. 34. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. 33. Ftesë në studio . (30.28. Dialogjet janë të gjalla.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. Shkaba . ”të rrëzuarit”. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 .”të zbriturit” 29.përballë pasqyrës së një gruaje . Mbi episodin e kreshnikëve. rumunë. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore.përmbledhje me 32 vjersh.

Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. Pashku nuk e lufton mitin. por e afirmon dhe krijon mite të reja. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë.njëzet vjetëve paqe. sa më shumë njef popullin shqiptar. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. të mesmen në Prishtinë. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. por ngjet e kundërta. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. traditat dhe zakonet e tyre. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. Analizë e romanit “Oh” 108 . gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. ku i presin vendësit mikpritës. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. një roman dhe dy drama. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë.humorit të zi dhe groteskës). Prizren. në Rilindje. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. Vjen në Shqipëri me krenari. por s‟del asnjëherë. nënat. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. vëllezrit. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. Ka shkruar tregime. Shkollimi: filloren në vendlindje. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. Aktivitetet: gazetar. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. përmendet shpesh. Gjykimeve të tij për shqiptarët. por edhe baballarët. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. por edhe si specialist për çështjet shqiptare.

Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. shpifjeve. Luluan dhe Lulanin. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. apo antiroman. e vëllavrasjes. Romani është i shkruar në vetën e parë. Subjekti: Njeriu i vetmuar. I pari është në agoni. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. kategoria e mirëfiklltë e kohës. lidhja syzheore. është kredhur në mendime. vrasjes. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Rugovë. proza. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. drama. në dhomën e errët. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. këndvështrimi i fiksuar i autorit.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. i dyti i dehur dhe i treti lucid. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. skenarë filmash. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin.

Shpendi. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. urtinë njerëzore për paqe. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Te romani “Karvani i bardhë”. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. e cila tregon ngjarjen. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Mirëpo. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. pra varr i qyqes. me Shpendin. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. pikërisht i biri. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. që kishte rënë në luftë. ta zgjojë ndërgjegjen. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Njëra palë e Gjinit. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. tjetra e gjermanit. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. një malësor Rugovas. e veçanërisht atij shqiptar. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. dashuri kjo 110 . Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. atdhetare dhe refleksive. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh.

Përpunon tri fusha tematike. minjtë. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Drejtpeshimi. Bëhet fjalë për tre. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. Sampo. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike.përmbledhje me poezi. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”.). Folja. kameleonët. Credo. të zhdukur. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Torzo. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. II. ushujzat e larot e tyre. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. i cili me vete sjell dhunë. 111 . të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. problemi social. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Shamijat e përshëndetjeve.shesin fatin e kombit. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. i punës. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Lum Lumi. etj. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Lum Lumi . Sampo 2. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. I. gjarpërinjtë. Thirrje. Dhimbë e bukur. por trashëgim nga lashtësia.

Ky është edhe një qortim i prindit. Buzëqeshje në kafaz. Zari. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . Fund i gëzuar . Burgu i hapur. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Harakiri. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. III. Objekt trajtimi janë fati. Libri që nuk mbyllet. e njeriut tonë në histori.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm.e kaluara jepet përballë të sotmes.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Në bisht të sorrës. të birin. Të keqeno . Ishulli Aabania. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. krenaria. Dielli i zi. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 .Të jetosh . Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Fund i gëzuar. drama dhe tragjika e popullit shqiptar.i kushtohet motivit të dashurisë.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful