Letërsia e gjuhës shqipe e reduktuar për provim mature

• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

Dibër dhe Itali.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . në Krujë. Mustafa Pasha. të mesmet në Venedik. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. Ballaban Pasha . Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. dhe nga një testament I vitit 1501). më 1450 me sultan Muratin e II. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Barleti njeh lufra të drejta. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. dialogje të palëve luftuese. pastaj me Mustafa Pashën. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Ndahet në 13 libra ose kaptina.renegat shqiptar. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. sulltan Murati II.armiq. 1451). Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). në noterin e Padovës.pamje ideale. Ali Pasha. Shkodër ( sipas dok. psikologjik. 4 . Barleti njeh lufra të drejta. 1461. Personazhet: Skënderbeu. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). fjalime të gjata. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. përskrime të natyrës dhe personazheve. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. intelektual.ushtarak dhe me portrete si etik. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. ka kultura të huaja. afër Dibrës). Mehmeti i II .

Gur të Bardhë të Matit. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. Shkollimi: rrethin familjar. ndërsa I. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. Gjuha është gegërishte arkaike. për vendlindjen.sh. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. 5 . Aktivitetet: meshtar i një kishe. 1618 në Romë. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. Tema: vargje nga bibila. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). pa kopertinë. Sipas E. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. botoi 4 vepra.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme.organizimin e kryengritjeve. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. italiane dhe sërbe. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. Shkodër. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. Zamputi thotë se ishte komplot). Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. Tivar. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Obod dhe më I besueshëm Venedik. nuk pati sukses.

1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Romë 1618. Doktrina e kërshtenë.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Personale. 6 .Shën Mëria vajton Krishtin) 2. Romë 1621. 4. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Romë 1621. Religjioz . 1628 në Loreto. 2. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. Vdiq:1643.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem.KRIJIMTARIA LETRARE 1.Kaini vret Abelin. Poezitë janë me motive: 1. Biblike. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Shkollimi: mësimet e para në familje. VII. Kallmet të Zadrimës.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. 1635 kreu studimet. 2. Kombëtar. Romë 1635. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. motivin e vajeve. Familja: e shquar e Bardhajve. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. 3. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Budi ka shkruar 3 200 vargje. 2.

ab. Ai shënon emrat në të pashquar. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. 2. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. ndajfoljet. italisht. Përdori alfabetin e paraardhësve. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. ab. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . Të primtë përpara letërarit. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. cc. Origjinën e familjes së Kastriotëve. -Krijimi I Rrozullimit. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. Vdiq:1689. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. Ka 2544 fjalë. lidhëzat. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). dhjetor. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. 1685. 7 . KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). Padovë. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. Prishtinë. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). strofa tetëvargjëshe. turqisht. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. Becikemit. me rimën ab. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. Shkollimi:mësimet e para në familje. kthehet në Shkup më 1683. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. shqip. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. 113 proverba dhe 2 biseda. Ndahet në 2 pjesë: 1.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. foljet në paskajore. 1682 strehohet në Dubrovnik. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. dhe me urdhrin e Papës.

edhe për vendimin që të martirizohet. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. i jep sisë. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. Aktivitetet: 1751. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. nuk kujdeset për të. Vdiq:1788. e quan pëllumb. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. Pashtrikun etj. e lidhë. nuk i jep sosë. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. e lëmon. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. poetike. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. i do shokët dhe e duan. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. për fëmijërin e tij.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). nënën e tij.nëna e Krishtit. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. e shtrëngon në kraharor. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. 2. vepron sit ë gjitha nënëat. ndërtimin fizik dhe psikik. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. fshatare dhe grua e rëndomtë. Përmend toponime si Prizrenin.Mbusat. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. Romë. Flitet për Shën Mërinë.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. 8 . e puthë. e cila dallon nga personazhi biblik. e mban në duar. e zgjidhë. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale.

Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. myftiu. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. krahasime. Shkollimi:medresen në lindje. tregtarët. mevlude. kyrët e vaizët) 3. nostalgji. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. XVIII gjatë tërë shek. apo dituria. Temë fetare: 1. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. zejtarët) 2. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. Starje të Kolonjës. Bahti im. mundqarët. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. XIX. Trahani. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. 1749 2. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. Gjerdeku i vashës. 9 . klerikët (i pari i fesë. gazelet. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. moral-estetik.të varfërit (servilët. epitete. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Gratë e va.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. moralit. paskrupulliteti. Ka përdorur metaforën. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. “ilahi”. kasidet. elife. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. divanet. myderrisi. Përdorën gjuhën shqipe. veçmas distihët e katrenat.vezirët. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. sahanlëpirësit. përmbledhje poezish “Mexhnua”. pashallarët. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. Vendi i ngjarjes: fshat. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. Munafiku. karakterit për të fituar para. hipokrizia etj. “ Mevludi” etj. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). patriotizëm . humored. feudalët (mbreti. 1. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. social dhe fetar. jofetare si: poemat. satirat.

trahanin. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. edhe atë 12 muaj në vit. e të sëmurë. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal.cvlitëse.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë.intelegjenca. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë.Erveheja. Konispol.Zaptimi i Misolongut Poema: . Konispol. Vdiq:1844. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Jofetare: Poezitë: . ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Shkollimi: medresen në Konispol. puna sakrifica. rrënuese. bëhet mjek i syve.Bekriu . Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. merret me krijimtari përkthyese. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . 1818-1820 . pijanece. në Kairo studioi. Gjirokastër .Gurbetlinjtë . Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. hokabaza. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata.Jusufi e Zylejhaja. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. 10 .

Heroike. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike.nga India e Irani. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. lufton kundër Humbabës. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit. është me përmbajtje religjioze dhe laike.popull indoevropian. kozmogonike. Miti dhe Mitologjia Mitet.e. Kult. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. është degë e shkencës mb letërsinë. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta.r .sh.r. Kozmogonike.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. P. indiane. Mitologji.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. shqiptare etj.e. romake. heroike Teogonike. sumero-asiro-babilonase. Çdo popull ka mitet e tyre p.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. Epi për Lugalbandën. Të tillë janë: Gilgameshi. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. greke. sot të zbuluar afër Bagdadit.flasin për historinë e perëndive. ka qenë i zhvilluar edhe epi. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. 11 . vepra që shquhen me idetë. ndryshe quhet let.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. kineze. sumere-asiro-babilonase. Botërore.gjysëmperëndi. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. Kjo let. Sumerët. Rrëfimi për përmbytjen etj. prandaj kjo let.sh: të faraonëve.

Bisedon me hijen e tij. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. 12 . Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). Krijues i një mbretërie të pasur. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. XXII deri në shek. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. por nuk I dihet autori. dhe mbret i saj.të 7 dha urdhër për ta varrosur. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. gjyshi i tij Utnapishtimi. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3).e. veçmas i mundonte të rinjt. Atij i mbeti vetëm një shpresë. por me përmasa shqetësuese. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër.r. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. dhe e kupton tmerrin që e pret. Humbabës. ai ia tregon një bari në fund të detit. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. XVIII p. jo të luftës dhe të guximit. Këta dy luftuan kundër një të keqe. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). nuk i linte të bashkohen.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere.se njeriu është i vdekshëm. aty nga shek. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. Themelues i Urukut. vdekja e Enkidujit. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. se edhe ai një sit duhej të vdiste. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. Tregimet për Gilgameshin.

Me këngën XXIV. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. Greke.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. Subjekti: Shkaktar i luftës. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit.e. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. në bazë të alfabetit grek. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. IX p. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. fituesi e merr Helenën.grauja e tij Andromaka). me ndihmën e perëndeshës Athina. i vë themelet e let. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit.r dhe shek. Parisin e shpëton Afërdita. Hektori (sypatremburi. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p.e. e shpëton Apoloni. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit.r. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Parisi në duel me Menelaun.e. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. me grekët dhe kundër tyre. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. 13 . Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Hektori lufton me Ajaksin.700 vargje e ndarë në 24 libra. i biri i mbretit Priam.

14 .gruaja e Hektorit. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. Hektori. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. Penelopa. shumë mësitë e duan dorën e saj. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Akili. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. në anën e Trojës. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. Posejdoni.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. Agamenonin. zoti i detit. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. Agamenoni. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. me karakter të fortë. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Odiseu. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. paraqitet pak më i kompletuar. Akilin.hero i madh i epikës greke. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. ku ndikojnëe edhe perënditë. takohet me Telemakun birin e tij. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. përfaqëson njeriun e kohës. Andromaka. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Biri i Odiseut. është burrë e prind i kujdesshëm. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit.gjithashtu hero i madh. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt.

hyjneshë e madhe. VI p.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur.e. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. të cilën e quantë. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit.r.Safo njihet si poete e epitalmeve. epiteti.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. fytyrë hyjnore. shtëpia e shërbtorëve të muzave.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. të një vajze të pamartuar. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. kishte një vajzë.. ngjarja mbaroi tagjikisht. u martua me një aristokrat.Me epitet si : Afërdita e amshuar. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. të virgjëreshës. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. e cila thotë: . EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. 15 . i pafat‟‟. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. o hyjneshë e madhe. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). KORI II Me motiv autonimik. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. jetoi në shek. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. të cilën e lëndon moralisht. Përbëhet: 1katren. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. kishte formuar shoqatën e femrave. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. të cilin e krijoi Afërdita.. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. Bijë e një aristokrati. kërkon shpëtim nga Hymena . vargun e 4 në 5rrokësh.

ku merr pjesë edhe vet. 525 p.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë.Eskili Fazën e let. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. biri i Darit. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb.e. Një ditë duke ndenjurnë fushë. dhe kështu vdes Eskili. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia.r me prejardhje aristokrate. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. VII-VI p.baba i tragjedisë”.e. por mbështeti demokracinë. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. V-Ivp. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes.e. njihet . Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes.. i largohet legjendave. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek.gjeni i tragjedisë”. shkon në Sicili. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. Tragjeditë e para. vdes në vitin 456 p. për nga vlerat . Korifeu. në moshën 40 vjeçare.. tragjedia e parë Persët. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia .r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. Dari flet për humbje të mdha. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). Orestina”. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku.e. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji.. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. ndërsa kori këndontë këngë lirike.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek.

Subjekti. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. prej 44-50. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. perëndinë e zjarrit. ndërsa komedia nga këngët follike.r në moshë të re La një numër të madh komedish. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. shoqërore e kulturore.Kleonit. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit.e. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. të birin. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. të dëgjojnë. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit.e. Komodia. Zeusi e angazhoi Hefesin. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. Prometeu lidhet për shkëmbi. që të mos zhduk racën njerëzore. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. Vdiq në vitin 388 p. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. sot njohim 11 prej tyre. zbuti kafshët etj.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. fjala komedi nga gre. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë).

republikane që arrin derin në vitin 30 p. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. Letërsia romake. fillon në mesin e shek. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. III p. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. epokën e let. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. në rolin e gjykatësit. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. në atë skllavopronare. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. III. në kohën e helenizmit të let. Herakliti. zhvillohen himnet e kultit. Tribali. c) Periudha e shek. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. të fundit të republikës.e. të heshtur. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. greke. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. fjalët e urta etj. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. Koha kur formohet polisi antik. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. me fytyra të mbuluara. konsiderohet si vazhdim i let. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. këngët e vajeve. ku secili mbrohet me kundërargumente. me rrecka. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë.r . Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. gojëprishur e çalamnë.r .r vazhdon deri më 476 p.e.r . zhvillohet deri në mesin e shek. mbretërore që fillon nga vitet 30 p.e. këngët triumfale. romake.e. shkroi 6 komedi dhe Katoni. romake. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. zhvillohet nëpër dia periudha. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 .llogaritet si histogra e orator. në atë klasore. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. Eniusin nga Kalabria italo-grek. konsiderohet si Homeri romak. b) Periudha e shekullit të parë të let.e. Let. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. Tema: Problemin e kritikës letrare. Posejdoni.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. II deri në vitet 30 p. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. por edhe poetin e varfur. dueli përfundon me fitore të Eskilit. II.

u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Vdiq në vitin 90 p.satiristi më i madh i kësaj periudhe. prej viteve 30 p. elegjive retorike et. koha kur sundon Augusti. Punoi si avokat. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Ovidi-poeti elegjiak. apo më të shkurtra. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Atika etj. c) Letërsia e vonë romake. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri.poet i shquar i epigrameve. Apuli etj.r deri në vitin 14 e. Ishte nën ndikimin e Teokritit.e. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. G Gjat shek. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. Plini i Ri-orator produktiv. . Fedriefabulist.e. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). romake. Më të njohur janë: Petronie-prozator. zhvillohet nga shek.r në Mantue. Tibuli-poet i dashurisë. Tit Livi orator e moralist. kur shkatërrohet perandoria romake. Aula Geli.Italia Veriore. dhe filloi të merret me poezi. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. I deri në shek II. Katuli. këndoheshin këngë për dashurinë. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Letra miqve.r. Kuintiliani-retorist.e.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. V let. Nga një familje e qytetarëve të lirë. II e deri në shek V. Horaci. Juvenalisatirist. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. por për shkaqe objektive e la .e. Nga shek. paraqitet publicistika. Marciali-me epigramet. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit.retorika. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili.

Këtë qytet e krijoi Didona. ashtu si Hektori nga Akili. blegtoria dhe bletoria. Eneu e merr rolin e Akilit. Rrugës për Sicili. ajo si flet. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. kur Eneu lufton kundër Mezencit. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako.depërton në botën e nëndheshme. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Eneu zbretë edhe në Kumë. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. Sicili. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. bie nga shkëmbi. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. lufton kundër Mezencit. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. pemtaria me vreshtarinë. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. e takon Didonën. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Sicili e Romë. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. Didona bën vetvrasje. takohet me të atin Ankizi. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. në prani të elementeve mitologjike 20 . Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. të cilës ia kishin vrarë burrin. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. grua mjaft energjike.Iliadës. Butrint. Eneu bën dyluftim me Turin. gruan e Hektori.talike.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. i cili vritet.

si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. nuk ka kulturë.kulturor.Kjo letërsi fillon me poemën .kultura..heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 . Perandoria Osmane .doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht)... poemën Këngët e Milosaos. vetëdija e ulët kombëtare..Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane .Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë . shkruar 1846. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin. Bullgarisë dhe Greqisë.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.politik dhe kombëtar.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave. për mjerimin politik.. . i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik..Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .popullor.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.ekonomik.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos . Sërbisë .Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe ...Këtu përkundër që u fuqizuan .. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.përpilimi i platformës së qartë.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si ..Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .Ajo ekzistoi 3 vjet..I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.

Pogradec.Naço revista Shqiptari.më1888 në Bukuresht nga N.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit..Negovani.përmbajtje.së lavdishme. P.i kundërvihen realitetit.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.Papa K.erotike . Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.M. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki..Kombi shqiptar‟‟. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).lëvizja nuk pati sukses.Më tepër spceifizohet poezia lirike.shoqërore.pasi u lirua ishte shum i varfër.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.më 1883 J.Poema epike Skanderbeku i pafan .në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789..Kemi përdorim të alfabeteve si .filloi të mbledhë këngë popullore.Napoli .Lexoi shkrimtarë antik . 3.Poema epiko-lirike Serafina Topia . figuracion dhe metrikë nga folklori.më1834 .në Blinisht(1639).fetare .Lorekio në Itali nxorri revistën .në Pdhanë(1638).Logoreci.DE.Qemaili etj.. J.Rada me titull Arbëresh i Italisë .Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.rrah tema filozofike.S. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .Napoli 2.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .tragjedi 1846 22 .Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë..u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.1836.Konica nxorri revistën Albania. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.u dënua me gjashtë muaj burg.Vasa .Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.Qiriazi.më 1897 A.Numidët .VEPRA DRAMATIKE 1.kolgjin e kreu më 1883. I shoqërisë . më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj. 1839.më 1897 F.de Rada në Kozencë nxorri revistën .Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.Gj.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.D.Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.VEPRA POETIKE 1.I stambollit i shoqërisë .pastaj në Kolonjë .Bashkimi‟‟ .I.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.Më 1848 J.në Egjipt dhe në Sofje.Qiriazi-Dako. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri. 1872 2. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J. romantikë europian dhe italian.më 1888 .Flamuri i Arbërit‟‟ ..Vreto. peizazhiste.RADA 1..Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.

turkun .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.është dashnoe e zjarrtë.kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. dashuri ideale naj femrës . Serafina është romantike . 1902.Sofonizma.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore.Autobiologjia . kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë.1866 3.Tema është romantike . sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .1861 2.Radavani është antitezë e Bozdarit.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Rapsodi e një poemi arbëresh . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. pasi e vret një turk .vajton buzë detit.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut . te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . 1894 4. gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut . më vonë kthehet . te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .e torturon veten.Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin .Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.Parimet e estetikës. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike. kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .2. Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . Bozdari .Testamenti politik . 23 . për hir të dashurisë ndaj atdheut. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin . dashnori i parë i Serafinës .përballon ndarjen nga dashuria e parë. largohet nga atdheu .tragjedi 1891 3. Serafinës dhe Bozdarit.ka dashuri konstante ndaj atdheut .Serafina .VEPRA SHKENCORE 1.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . 1898-1899 5.ëndrrat vajzërore.

simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen. tragjiken e kohës së Skëndërbeut . poashtu mblodhi këngë popullore.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.Shtohet galeria e femrave . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi. fabula .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare. si Krujë . Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) .Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . shkencë .Shkodër .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik .Goneta një femër e dhembshme. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak .Dibër .Elbasan .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. Mirditë.dukuritë shoqërore-morale) .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . gramatikë .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek.. drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.De Rada pasqyron të madhërishmen .Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada. Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Vantisana princeshë turke . kishte krizë materiale . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike .XV.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.Himarë etj. satira .Il Canzionere albanese‟‟.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë . Kozencë 1894.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.

.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën..shqip.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Drama:Sofia. arratisja .Përmbledhje e lutjeve . këngëve liturgjike ..Malia 4. Përralla nga Ezopi 6.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike . Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Poema ..R 3.D.Drama .Përmbledhja poetike. koprracinë.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.llafosjen. jeta e të burgosurit .Virgjeria. mirkuptimi në mes njerëzve. gënjeshtrën. Fjalor italisht-shqip 7. Mënyra e botimit:Pjesërishtë .Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Romani .poemë. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.ndërtim të konflikteve.Gërsheton edhe idetë demokratike si .Melodrama:Pjetër Shtertori.Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.dialog të gjallë. italisht .Novela:Panaino e Delia. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen . vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .Ushtari shqiptar.italisht.Bija e mallkuar‟‟ italisht .Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.1850 4..Poema .Miloshini.. Gërsheton idetë romantike si .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .1.poemë .Miloshini e Pjetër Shini.botuar më 1848.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Romane:Sofia Kominiate .burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale . I burgosuri politik . 1858 5.Guidhja e Kusari 3.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J..përtacinë.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.italisht 2.Kolluqi e Serafina. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano. takimi me të birin .Poema .

Të ndërfutura:këngët . kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin . traditat.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës. bareshave.blegtorëve.e çiltër.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. vallet . b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.besnike) Miriani .Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).ritet familjare.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin. Personazhet:kanë tipare romantike Emira .e sinqertë.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.intrigant.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.Miriani shqetësohet tepër. 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.xheloz.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.i dashuri i Emirës Gjergji . Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet). Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .

Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës. Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .Trëndafila e gjemba‟‟. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë. 7. Veprat e Pashko Vasës janë : 1.IV .Burgimi im‟‟.. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.Vëllimi i poezive .Mori Shqypni ..Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. sundimin mbretëror . i strofës . Më 1883 emërohet guvernator në Liban.italisht .. frengjisht 5.Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4. për atdhetarizmin .Poezia . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës .Bardha e Temalit‟‟(1890)..E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .frëngjisht. RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .MORI SHQYPNI . për problematika.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim. 6.. frazeologjisë .II.pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve . Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja ..Pashko Vasa . Vepra I.. përçarja kombëtare dhe fetare .Romani . degradimi e turpi.vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .Romani autobiografik . poshtërimi familjar .dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin . E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit)..(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik ..III. pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë . Vretuan etj.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare..figuracionit/ 3. Tema : universale .

motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë)..ANALIZA E ROMANIT . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën .BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. për zakonet).Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. i martuari me Bardhën. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. Jak Kola.Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti .por në linja të kundërta. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. Pashai i Shkodrës . Osman Pasha . Luli .prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Drandja .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës ..

Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore .BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Poema .nisen në luftë për..Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane. 2. 29 ..Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3.Veprat letrare 1. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.zulm e varr‟‟.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Të zezat tona‟‟ 1870 4.dashurohet në e parë ..Topografia e Palac Adrianos . Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut)..Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906). botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Vepra shkencore : 1.Në Palermo kreu edhe drejtësinë.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.Poema romantike . Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F. 1.Përmbledhja ..KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.dashurohet në e parë.Poezia e gjatë .Disa poezi‟‟ 1847 2.

Kur u kthye jetoi si një i varfër.Mara – e dashuruara në Nikun . Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore .Zulm e Varr‟‟.. Zefi vizitoi Brazilin . folklorin. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . 30 . Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.Lufta që përmendet është . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil . Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Lufta e Valkalit‟‟.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin.Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.mbirja e pemës.. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë.zakonet. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara..rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës).Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. Aktivitetet: 1848. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .

1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. flet për fatin e atdheut. 1897 – botoi poezinë . protesta . flet për ata si Xhavella ..Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.Detari‟‟ . luftë që e kish pritur gjatë kohë .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve..Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : .. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .. ish në moshë 16 vjeçare.Ditari‟‟..KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian.Ushtari i kthyer‟‟. . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . optimizmin . .Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun.Rrotullupë‟‟.Zotit‟‟ . sidomos me formimin e saj intelektual .vatra na thërret‟‟. dashuri ndaj atdheut të të parëve . Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .Rrotullupë‟‟(vrull) . 1893 – botoi baladën në italisht . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). akuza nda padrejtësisë etj. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. Bubullima .na la pa mëmëdhe‟‟... 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. .Zonjës Elena Gjikë‟‟ . .. në Buenos Ajres . .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare .botuar 1860 . 31 . Për vdekjen e Pjetër Irjanit. me pozitën e saj .. . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . gëzimin .. këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . 1860 – shkroi poezinë e parë .për të ardhmen e arbëreshëve etj.shkruar 1860 .. Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke..Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟. . 1883 – botoi përmbledhjen .Për lirinë e Venetisë‟‟. flet për luftën çlirimtare të Venedikut .. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.. siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon.poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.Për lirinë e venetisë‟‟. 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe ..Flamuri për të është sikur nusja. 1898 – botoi vjershën .

gaz-psherëtima. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri . me helme. greqishtja e vjetër . Viziton 32 .. anglishtja e italishtja. poeti e paraqet portretin e vajzës . në kontraste si gaz-vaj.Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet .Kujtim‟‟. psherëtima .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit.. me një vazhdim deri në finale . ky kontakt ralizohet në kishë . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij .dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. dhe me një përfundim të hidhur . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. Sarandë . lind në kontaktin e parë .vetmi .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . kontaktin e parë . dhembje . Për sa i përket dihotomisë së parë .N. trauma . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë.. por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi.Zosimea‟‟.Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. lektisje . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . gjimanz mësoheshin frengjishtja . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . bir i Halit dhe Emine Frashërit. .. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin .Dashuria e Serembes është dihotomike .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.Kthehet dhe punësohet në Berat .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme.

konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare. Tradhtarët..Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.Shqipëria‟‟. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.Gjuha jonë‟‟.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.(arsimimi)..Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia. . . historia . Korça .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin . 33 .Drita‟‟ më vonë u quajtë . .. Poezitë me motive atdhetare janë: .Shkruar në gjuhë të huaj.1887.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese. Për se? Gjuha jonë .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .Tema .Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Ai beson se .Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.Prej 1886 do të botojë në shqip.atdheu‟‟.shkruar në shqip. .vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟...Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë..nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.. erotika .atdhe‟‟ ..Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll. Shpreh ..besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟..Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.Motivi i kësaj poezie është i ri .Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.1884.atdheu‟‟..Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.Shpreh‟‟. filozofia .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.. .Dituria‟‟. Shqipëria . .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit..përkrenaren e Skenderbeut .Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës. . Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve ...Për se?‟‟.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .

tradhtarët e pabesë. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.lumturia që sjell dashuria e kontaktit. botës psikike . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë.Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet. plaga .apostrofë e madhe‟‟. flokët-dritë qiejsh)..Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar..(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi .. bimësinë .jetë ideale‟‟.bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë. atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri.. këmbët . toponimet .Bukë e mëmëdheut zëntë .Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare. 34 .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria.Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.trupit .lutjet .vendin .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike. emrat e personazheve .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje. sytë .kohën.. qëpallat . gojëdhënat .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria ...Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet . . pulpat . llërët . fushat pjellore .Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. pamja e fytyrës.Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟. balli .Gërshetohet miti ..Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha . pemëtarinë .Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut. identitetin. lektisja .Për Naimin ka rëndësi .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .Bukuria‟‟.Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin.. shpreh botën intime të Naimit.ska asgjë të përjetshme . emrat e popujve etj..kënaqësia. shtërpari ..Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Bujqësia ka të bëjë me bujkun .Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV. . faqet. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore. Anatema e kësaj poezie është . për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri). se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟. kraharori . baresha me llërët e përveshur .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). viktimizimi sesa gëzimi.balli-hënë. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve . Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . Poemat me motive atdhetare janë: . mallkimet. humanizmi dhe fizikumi.Tema është historike..Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht.Poema është një epope për Skenderbeun.. stopani .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .

pas ditës vjen nata . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte). 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟... Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . reja . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. malet . ai impresionohet nga yjet ..Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. emocionet . . i dha mendjen . fushat . pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Qielli‟‟. teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. pa fund dhe pa anë.Fjalët e qiririt‟‟.. 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun.Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. lumi ... arsyen. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.(sipas aspektit filozofik).Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit .ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .temperamentit . . 2)Natyra dhe ligjet e saj.sh pas dimrit vjen pranvera .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. bukuria e qiellit . karakterit .Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë.(sipas aspektit poetik dhe personal). .Filozofi‟‟.Filozofia e Naimit ka dy burime.Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . bilbili .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. ringjalljen e natyrës . prirjeve ..Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm. humanistit dhe filozofit. gëzimi-dëshpërimi ..Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit..Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. të folurit .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . . kaltëria .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. fenomenet e funksionimit të natyrës . 35 .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . me atë se bota është pa krye .ka simbolikë të : krijuesit . . pas të mirës vjen e keqja.Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . dëshira – dhuna .poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve .Qershori‟‟.Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi .

Në këtë traktat.të mesmen dhe universitar të zhvilluar.u internua për 1 vjet në Tripoli.Stamboll. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.të mesmen në gjim. Bashkë me P. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.Kristoforidhi etj.projekton të ardhmen e Shqipërisë.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. 1871-shkon në Stamboll.Osmane dhe konferencën e Berlinit. Dhe let.shqipe në Instituin Oriental. 1878-boton gaz. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.Pirruas etj. 1900-profesor i gj.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë. 36 .greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.Libi.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.studion let.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.veçoria gjuhësore faktet historike.Napoli.Frashër. Vdiq:1904. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.antike në “Garibaldi”. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”..Sicili. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.Hora.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.Teutës. 1890-diplomon në drejtësi. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. 1874.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.emërohet docent i let.

Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.italisht). 1900-Te dheu i huaj(poemë).Versi(përmbledhje poetike. Ali pashë Tepelenën . Këthimi(poemë).gojëdhënën e Rozafës .. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. Vdes:1927. 1901-Këngë popullore shqiptare.. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin .familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. Gj. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe..Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. 37 .. Skenderbeun . 1894-Kënkat e luftës(poezi.Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. Mino(poemë lirikë).TE DHEU I HUAJ’’ Poema .M.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike).Mesazhi i kësaj vepre është : . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . ritet fetare . Rrethimin e Shkodrës. ANALIZA E POEMËS .Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. gjithnjë e më pak respektohet traditat . për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .Napoli. Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . ritet familjare .ndjenja etj.Poemës i mungon subjekti.Topinë .mendime.italisht).Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. Bushatasit .

Leiden. 1942-Fjalorth i ri.Poetët e mëdhenj të Italisë. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA. Në rrafshin simbolik .Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër. 1884-47. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.gramatikës. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri).privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.historisë etj.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.Shkodër). 1937-Lirija(poemë. 1939-Scodra(poemë.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .Vjenë). 1936-Dromca toponomastike. 1908..Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta..1930 – professor i shqipes në Shkodër. 1928 – Lissus (poemë. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë. Vdes: 1937.Shkodër.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit. 1934-Shkollë e jetë(antologji.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. Familje: të varfër.a çilë kafazi‟‟.Shkodër).Shkodër).Shkodër.Me 38 .studiues i gjuhësisë folklorit.Shkodër).Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore. 1932..bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse . Njihet si poet.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë). .pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. shkruar në moshë 21 vjeçare. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.

Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .Poema ska koncept kohor. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim . Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.jeta vazhdon‟‟..th kjo simbolizon lindjen e dashurisë. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm . moliset .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.I tretuni‟‟.Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .sh njohja e të rinjëve .. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).kthim në vendlindje‟‟.referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. zgjoi i bletëve . zogjtë janë Zoga dhe i .shpreh mallin e autorit për atdhe. Zogën dhe nipin. . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . dallëndyshet . 2)Zoga dhe 3)Lokja.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .. 39 . ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. martesa . lufton për ekzistencën e familjes. në të dytën vendi ku ka mërguar . lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit). zymbylat ..t..Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .pas dimrit vjen pranvera‟‟ ..Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .Nëna e kësaj vajze është Lokja.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror). lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.Simbolika e kësaj ëndrre është .

40 .Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Gjirokastër.Në këtë vepër dominon historia.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .pastaj shkon në Egjipt.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin . 1893-kthehet në Kavallë. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh..ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .Shkodrës. Lissus dhe Shkodra.Sheper të Zagorisë. Shkollimi: fillor në shkollë greke...Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.Aleksandri. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .Kajro.Helipolis.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Lissus‟‟.Stefani. Vdes:1930.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. të mesmen në kolegj fetar. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Z. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore. . 1919.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë . . .ÇAJUPI Lindi: 1866.Liria‟‟-shkruar më 1901. të Venerës dhe Afërditës.i përkushtohet Lezhës . respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut... BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.(në tri tingëllimat e fundit).pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike. Familje: fshatare.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

Vdes: 1947. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .demagogëve.thotë së gruas.konformistëve . 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.Bukuresht. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte.urimeve dhe përgëzimeve.Gurakuqit. 1912.Komedia .Gjika etj.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.Albania.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.shpreh luftën kundër oportunistëve. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike. 1925 – Naim Frashëri. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.DRENOVA Lindi: 1872.Graz).për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). Punoi : 1912 . Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.Drenovë. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).idealist shqipëtar (artikull. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla. 44 .takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore..Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.Mitko. 1901.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).S.E. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.S. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).. 1885. 1937-kthehet në Shqipëri.letrare nga Th.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.boton poezinë e parë te rev. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.

Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.Letër prej katundit tim‟‟ etj.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.lektisje.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu..Në vëllimin e tretë ..Këngë bashkimi‟‟.. peisazhist dhe mediativ. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane. pozitë inferiore sociale . ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika.p.. faqet si dardhë. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Mall vëllazëror‟‟ .Në këtë shembull kemi poezitë . dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.buzët ngjyrë trëndafili.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme). .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .të parealizuar.Në mërgim‟‟ .Ballada e bariut‟‟. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar. serbëve . romunëve . sociale dhe ekzistenciale..Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social..Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar. ishte në pozitë inferiore politike .oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).por përshkruan bukurinë e tyre.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke..ndërsa trimi sytë si zjarr. përkundër .Në këtë shembull kemi poezitë : .shtatin e lartë ..fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore..Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza. .shpreh dashuri fatkeqe.Përshkruhet bukuria e jashtme. të bukur etj... fletët-shqiptari . erotik .. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.Mallëngjim‟‟ .Ëndrra e lot‟‟. ..Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit .Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .Flitet për përgjërime.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.Lulëkuqja-Shqipëria . me pozitë më të lakmueshme politike ..sh vajza ka gushën e bardhë .Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.

kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin..Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.. Ëndrra e lot‟‟ me titull .Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Rreze dielli‟‟ me titull .kohës me shi.Vërtetësia e gjërave‟‟.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.shpirti.prejardhje mbretërore.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Ëndrra e lot‟‟ si . kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë..letraro46 .një dite prilli e një muaji etj..erotike. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave . PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.Psalme murgu‟‟ i quan .Ngjyra ylberi‟‟ . gëzimin – dëshpërimin .morali etj. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.të pavërtetës etj.të perëndimit të diellit.luleve.Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën..Këngë fushore‟‟ në ..dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.Psalme murgu‟‟ me titull . ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme. të vendlindjes.Natyra‟‟.Lumtësia‟‟.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .Vallja e jetës‟‟.Lumtësia e shpirtit‟‟.të stinëve.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën. i realizon të gjitha dëshirat . shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik. në . nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi..Në . dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.të ylberi.Mendime‟‟ .Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare . në ..Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja ..sh në .Edhe këto poezi janë të veçuara p. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka..Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.të keqes..Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit ...Rreze dielli‟‟ i sistemon si . vuajtjet dhe mundimet etj.Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët...vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një ....vdekja.Mendimtare‟‟ .. në ..persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .

Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .zoologjia.një ideologji të re .Rable. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Ravenë.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore..Virgjili etj.poemën. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .U paraqit në shek XIV.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .Në Itali ishin D. 1304.artistik. V.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi . Rafaelin etj.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.fiziologjia.komedinë dhe tragjedinë.Angli. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.në Francë F.epike.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.Jeta e Re (vepër poetike).kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare. ish deprimuar .stigmatizoi hipokrizinë fetare .Spanjë. e ndiente veten të pafuqishëm . Monarkia (traktat politik). Vdes: 1321. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.dramën.Xh.Bokaçio.F. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .busolla etj. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.Gjermani.anatomia. politike dhe ekonomike .Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit. në Angli Shekspiri.Holandë. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.Shqipëri etj.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.prozën.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Sokrai. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .u nënshtrohej dogmave fetare .Ronsari .Firencë.morën nga antikiteti stilin.botanika. 47 .Petrarka. humanizmi kërkonte një njeri të ri . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.Ovidi. Mikelanxhelo Buonarotin .në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore. në Shqipëri Marin Barleti. Familje: intelektuale dhe tw pasur. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.Aligieri .Gostia (vepër e papwrfunduar). të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .Në art e kemi Leonardo Da Vincin .

filozofia bashkëkohore. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit . 3. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.Poeti nga 48 .Ngjarjet .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . bisedat .Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.meditimet janë të njeriut të kësaj bote. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë. me drejtim nga poshtë lart. përjetimet.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete. Purgatori dhe Parajsa. nga filozofia e antikitetit .nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1.Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Është e shkruar në strofa tercina .E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.pa i kursyer shtresat e privilegjuara. 4. bashkë me këngën e parë si hyrje . të moralit . rrathët sa vijnë e zgjerohen .rrethit të tetë(10 breza).por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. rrethit të nëntë(4 breza). ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. rrathët koncentrik. me drejtim nga lartë posht . 2. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . sa vijnë e ngushtohen . vepra ka 100 këngë. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Ky udhëtim nis me Ferrin . kurse në Purgator dhe Parajsë .Secila pjesë ka 33 këngë.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .

kuje.Purgatori ka shtatë rrathë.Parajsa ka vetëm tre rrathë.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.smira.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 . luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë. Platoni .Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma. Bonificin VIII.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.zymtia.Virgjili është simbol i urtësisë.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.vaje.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .grykësia dhe epshi.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.gjithësej nëntë qiej. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .idhnimu. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.ulërima.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. prej ku buron dashuria. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).Në purgator pastrohen shpirtërat.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët. i cili më 1300.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .përmes pendesës. Sokrati .(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore). një kohë ra në konflikt me nipin Ninon . dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.

Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin. dhentë si ushtarë .Nis me atmosferë të rëndë. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake..Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.të zgjedhë dashnoren e tij .Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . intrigat . pëson në bujtinë .Konsiderohet roman antikalorsiak. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . po tu ndihmojnë të doptëve. mburrojë .I ironizon . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht . të burgosurit si kalorës të shtypur . parodizon romante kalorsiake. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme. me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.të sigurojë veshje .Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Kemi konflikt brendafamiljar ..po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . me dhentë . meditime filozofike.Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 .Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. hipokrizitë etj.Tema e veprës është . ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . rikthimi i fronit mbretëror . me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se . më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës.Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti).Kishoti. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .stil të përsosur dhe përjetime estetike. me shpatë .Cezari ka tiparet e një mbreti .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. po ti shpëtojnë të munduarit . ruajtja e nderit . studion në Vitenberg të Gjermanisë. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.Në ndërfutje kemi temat si komplotet . lëndohet nga flatrat e mullinjëve. me helmetë . me divat .

PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.satira.të mesmen në shkollë fetare jezuite. dekorta.1643.oda.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare.Shkollimi:iloor në vendlindje.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.Trashëgon kultin e antikitetit.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend . se fsheh dot reagimin e vet. të lartës dhe të ultës .Formon trupën teatrale.epopeja. stimulonte me shpërblime .Paris.E dashura tmerrohet .Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.ai rriti autoritetin e vet .princërve. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Luigji e forcoi pushtetin qendror .Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).epigrami. i mblodhi në oborrin e vet .Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes. babain e Ofelias (të dashurës së tij).kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre . por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.tituj.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës . veçohet Nikolla Boallo.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.fabula.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve. të tjerët e konsideronin si mbreti diell. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .(Klaudi).Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.koncepton norma dhe rregulla të reja . të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Ata bënë seleksionim në artin romak . por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.ofiqe.Pseudonimi : Molieri. i përgjigjej monarkisë së Francës. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.

1677-Fedra(tragjedi). 52 .Orgoni .Tema e komedisë është .Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.1665-Don Zhuani(komedi).Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij ..Ferte-Mion.njohu jetën e popullit.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.Në shtëpi kthehet qetësia.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.varroset në Port-Royal.Dorina .1668-Koprraci(komedi).1665-Ndërgjyqësinë(komedi). Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.1666-Mizantropi(komedi).greqishten lexonte Homerin.lë trupën.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave..temë nga historia turke).Vdes: 1673.temë nga historia greke).porn ë fshehtësi të madhe.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.Sofokliun.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë. Krijimtaria letrare e Molierit.1661-Shkolla e burrave(komedi).Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit . nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .1669Britaniku(tragjedi. Damisi dhe Mariana . por nuk mund ta kundërshtojnë .Lindi:1639.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.kthehet në Paris.Kleanti .Shkolla e grave(komedi). Don t‟ia japë vajzën.1667-Andromaka(tragjedi).1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.1664-Tartufi(komedi).-Tebaida(tragjedi).temë nga historia romake).Fëmijët me gruan në e parë .nuk varroset solemnisht.pasionet dhe karakteret e njerëzve. dhe gruaja e dytë .1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Vdes: 1699.Punoi: si actor.1670-Borgjezi fisnik(komedi).Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.1662.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.1670-Berenisa(tragjedi.Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.veset.1658.1672-(Bajaziti . Elmira .regjisor dhe komediograf. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja. më 12 maj 1664.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze. Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.temë nga historia romake).Shklollimi:shkollë fetare janseniste.Francë.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.

Aty gjeti një lëvizje .Homerin.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.Hektorit .Në këto lëvizje flitej për Biblën.. viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin..Gjeni të egra‟‟.Hermani e Doroteja‟‟ 53 . tragjedi ..Shekspirin.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Hektorin e vrau Akili.Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.djalin e Agamemnonit . në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane). Pirron ..Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror. dhe Andromakën . i cili ishte simbol i heroizmit . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë..Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Prometheu‟‟ .në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë. Hermionën . Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera..Efigjenia në Tauridë‟‟ . vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit. birin e Akilit . bijën e Helenës .poetika... Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat ..Egmont‟‟ – dramë .Fausti‟‟ .Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint. gruan e Hektorit .Si personazhe kemi Orestin.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .Osianin. që një ditë të martohet me të.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish ..Si student shkroi poezi.vërtetësia e ngjarjeve .por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj.viktimizimi .

Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.Fausti hap librin e Nostradamusit.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.fshatarët e përshëndesin.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës..Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.drejtësinë.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.. kafsha kthehet në fytyrë studenti.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).poezi lirike.këngë korale.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut . ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës. Italinë. kjo e bën 20 vjeç më të ri. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.Fausti dashurohet në Margaritën . i kujtohet fëmijëria.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.vdes i lumtur.stile të ndryshme etj.Më vonë për të shkroi Lesingu .Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë . pas Gëtes Henri Hajne etj. bëri shum mrekulli .Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja. sidomos te princërit .teologjinë.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .Ai shëtiti Gjermanin .thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës). BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).shfaqet Mefistofeli.Tragjedia nis me Kushtim . me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit. në Lajpcig .Tragjedia fillon me monologun e Faustit.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Holandën .Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore. për mrekullitë dhe pushtetin. futi frikën te njerëzit .Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.Tragjedia ka .Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Fausti i dëshpëruar.astrolog e magjistar.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.filozofinë.shqipton një lutje magjike .meditime filozofike . kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.analiza psikologjike. gëzimeve të jetës por doktori spranon.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.mjeksinë. Zvicrën .Margarita është personzhi poetik i tragjedisë. monologje.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit . kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.

.Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.në dhomën e Lordëve.të mbyllet në vete pas .kish temperament eksploziv. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.në Albred . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Malti. përmbledhja e parë me vjersha ..Spanjë.Greqi.Është ditar poetik i Bajronit..Errësirë‟‟ . natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Dy këngët e para kanë parathënie..Viziton Portugalinë .Letra Augustës‟‟ .Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc. Rusonë.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.unit‟‟ të vet.historinë e vjetër atë të Lindjes..Më 1812 kthehet në Angli.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Strofa për Augustenë‟‟ . Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Pirrati‟‟ . .Poema fillon me Haroldin. hero romantik. nisi turne për në Portugali.Nusja e Abidos‟‟ .Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Turqi dhe Shqipëri.kënaqësitë.pyetje retorike...Gjauri‟‟ .Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Më 1809 u largua nga Anglia ...i ri i ngopur nga dëfrimet..eksklamacione.Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Ëndërr‟‟ . ..Orët e prehjes‟‟ 1807 . largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja. pastaj Spanjën .epitete.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike ..Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste..zëvendësimin e lirisë dhe 55 .Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.BAJRONI .zhurma e jetës .Nga Zvicrra kalon në Itali.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ ..Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.G.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Kish të ëmën zemrake..

flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Begjikën lumin Rajna.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.Lirisë‟‟ .shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar. virtytet e popullit . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.mësoi frengjishten.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟. Himarën .Bokaçio.këngët(tamburxhi.dhunën. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez..Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.njerëzit me të gjitha komponentat. preardhje fisnore .me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Çadajeviç‟‟. Kadizin .tamburxhi).flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .Dante.Flet për këngët ...Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816. në Stamboll.Petrarkës.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.Shkroi poezitë ..shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.Volteri . Ali Pashën. e dalë nga populli.Viziton Greqinë .Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .Tasos etj.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. qytetin e vetëm të lirë.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . del në Bosfor.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Ciceroni. internohet në Mihajllovsk më 1824.Shpirti revolucionar nuk i pushon .Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri..Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze. bijës së tij Adës.Viziton Seviljen .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.me padrejtësinë. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.përshkruan bukurinë e natyrës. kulturor. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.Shëtit Alpet . konkretish Janinën . u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit. një femër pa emër .Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.Haroldi viziton Albulenën.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit . folklorik .Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 . aspektin moral .Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .U këndon humanistëve si Rusoi. psikologjik .Mikelanxhelos. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .fatin e mbrapshtë grek . vallet .Galileut.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi . . Morenën .Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.veshjet.Viziton Andaluzinë . në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.

Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.A.ndjenja të sinqerta etj.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit .paraqet poezi peizazhiste.Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .si fëmijë u edukua nga mësues francez. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.në moshën 18vjeçare.Poezia ka qartësi të madhe .Lenski. përshkrimeve të natyrës .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.ushtima e mullirit që spushon .Bjelinski . të zymtë e plot andralla..mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.shkollën e kish vend dëfrimi e loje.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. v. një jetë tërësisht e zbrazur. konservatorizmi.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste. ku sundojnë tmerret ..lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. narracionit të shkrimtarit . kujtimet e mbuluara nga një mjegull .Personazhe kryesorë janë: Onjegini.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. me brenga e mërzi .jeta ruse . .përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut ..mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . studiues i thellë i veprës së Pushkinit.ia ka kushtuar Ana Kernës .Tema e romanit është . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 ..sgjen dot motive.erotik dhe peizazhist. tufën e dhenëve. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës .Pushkini mbetet poet i dashurisë . tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen . nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike ..Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve . kodrinat . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .P.lexon vepra .mi. shoqëror .. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik. livadhet . shprehje poetike. merret me poezi.Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .brigjet . të zbrazur e plot dëfrime.kalonte jetë mondane .. erotikës dashurore . plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . analizës psikologjike të personazheve . griplan me kopshtijet . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.Kernës‟‟. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .ndër poezitë e para.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.shpreh mendimet e reja progresive.shkatërrohet psikikisht. valza mbi liqenin e qetë. asaj provinciale ... kupton se ska talent.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . llahtaria .Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale . digresioneve të ngjarjeve. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.Onjegini.Vdiq si 38 vjeçar.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .Mbrëmje dimërore‟‟. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.Tatjana.Liria‟‟. gurgullima e rrëkeve.ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟.shtron n.

Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Si fëmijë jetoi në Francë ..të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse .pasardhës i tij. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.. tregime .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.Kromuel‟‟ – dramë ..Mbreti dëfren‟‟ . është e rritur në frymën e traditës popullore .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson. nuk u luajt asnjëherë.. djalosh ky me formim intelektual. legjenda etj.Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. vajzë me virtyte të larta...krijon miqësi. .nipi i Bonapartës. roman 1831 .formës letrare....Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë. ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij..Njeriu që qesh‟‟. i ati general i Napoleon Bonapartës . roman .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .Tatjana dallon nga Onjegini . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.Napoleoni i vogël‟‟ .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË . dëshiron të bëjë ndryshime.traktat dhe manifest për romantizmin.Spanjë dhe Itali.dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Historia e një krimi‟‟ .Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 ..më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.. .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .Katedralja e Parisit‟‟ .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj .regjistrohet në kolegjin Kordie.Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .bën dyluftim me të dhe e vret. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .dashurohet në Tatjanën ..njihet me Lenskin .Të mjerët‟‟ .. largohet nga qyteti .Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike. i shfaq dashuri përmes një letre ..Ernoni‟‟.Legjenda e shekujve‟‟ .Francë lindore Familja:Intelektuale.Soditjet‟‟ .. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.Vepron si romantik .Ndëshkimet‟‟ .Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale. . . vepra e parë . me përralla . e ëma grua aristokrate rojaliste. pas revolucionit borgjez.I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.trashëgon pasurinë .Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .

Poezitë me përmbajtje demokratike janë .. . Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.. .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .Orientalet‟‟.. pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. dy fronte markante .Arti I t. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore...Mbreti i dyshimtë‟‟ .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.Orientalet‟‟ .Mbreti mosmirënjohës‟‟ ...Legjenda e shekujve‟‟ . Mbreti frikacak‟‟ ..Oda dhe balada‟‟.Mbreti ziliqar‟‟ .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.Ndërgjegja‟‟ . .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme . qenit gjysh‟‟ ..Katër erërat e shpirtit‟‟.poemë epike . të mesme dhe të re.Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.fillon me këtë vepër lirika intime.... . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë)..Njerëzit e varfër‟‟ . . Hygo dallohet si poet. Mbreti kriminel‟‟..Soditjet‟‟-botuar 1856 .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi..Hygo tregohet romantik .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. Mbreti intrigant‟‟ .Legjenda e shekujve‟‟. shpreh persiatje meditative .. realist .. Poezia . ide kjo e paraqitur më 1850 .Ndëshkimet‟‟.Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën.Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .me poezinë . . . .Oda dhe balada‟‟.vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike. ..demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.Këtu kemi këto poezi . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet.Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve . ..Mbreti hajdut‟‟ . . . . kohën e vjetër .. Mbreti që zgërdhihet‟‟ .. ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit. .. sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit..shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .. poezi e këtij vëllimi është .epike dhe dramaturgjike.Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit . .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.E vluara e trumbjetarit‟‟ .. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .. .Autori shpreh qëndrim antimonarkist . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut... .ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.. .Ndëshkimet‟‟..ka tri vëllime.Mbreti i vogël‟‟..Në poezinë .Doozi në gjumë‟‟ . .Në poezinë .Fillon me poezi lirike intime.Shkruar më 1846 . .. Mbreti matuf‟‟ . . Shkruar më 1885 etj. monument i poezisë francize . në këtë rast populli grek.Mbreti i poshtër‟‟ . .Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.Në poezinë .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi ...

shërbëtore. i persekutuar . Fantina femër e persekutuar .botuar më 1862.Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .Të mjerët‟‟ . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. por ai përsëri arrin të shpëtojë. strehohet te prifti i Denjit . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . i cili kishte orientime republikane .Gravoshi .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. ligji e dënon me burg . Mariusi dashurohet në Kozetën . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. ai arrit të ikë nga burgu .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX..Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. i nënçmuar. xhandarët e zënë hajnin . vajzë ilegjitime .Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . dënohet si prostitute .Zhan Val Zhani arrestohet .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël.Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . 60 .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje.Zhani është i dënuar me burg .Ka dy variante të romanit . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . dërgohet në burg . kryetari i komunës Madlen e liron . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. njihet me Mariusin . ik nga prifti . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . lufton kundër monarkisë. i merr në mbrojtje qeniet e mitura .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës .Zhan Val Zhani është i burgosur .femër fatkeqe. djalë i mbarë i braktisur nga familja . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. bëhet viktimë tragjike e romanit. kur vdes në vetmi . ia fal jetën policit Zhaver . ndërron emrin në Foshëlëvon . simpatik për lexuesin. Murjeli.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . prifit me humanizmin e tij e pranon .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme.

61 .

Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 . 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.zhvillohen format e prozes: eseu.simbolizmit. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.02.9-rrokëshin.Virgjilin.sofike.klasike.futurizmit etj.tragjedia.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër.Fishtë të Zadrimes.harmonisë.Osmane).oda.let. Stamboll-1913.studimet në Bosnjë.Danten. Kultivohen poemat e gjata-epopetë. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871. Njihte Homerin. Dekoratat :”Mearif”(1912-P.melodrama.poezi lirike.balada. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.artikujt letrarë. “Phoenix(1931-Greqi).11-rrokëshin. “Lector Jubilatus(1929Francë). 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. 25. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. “Ritterkreuz(1912-A.romani.”Illyricum”-Shkodër. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919. Zbulohen koncepte të së bukurës.komedia.trioleti. Athinë-1930.Gurakuqin).strofa alkeike. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.romanca.romake e helene.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.1894-shugurohet si prift. Bukuresht-1931.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .Hungaria). 1899.himni.fejtoni.dënon duke qeshur).

shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë. Njihte rrethë 15 gjuhë. 1878. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).Konicë.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.mirret me diplomaci. 1914-Juda Makabe(tragjedi). Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike. II.Halilit. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.kombëtare.ku varroset në Boston.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.”Dielli”-Boston.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.Gjergj Elez Alisë etj.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.Ali Pashë Gucisë.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.ndodhi e personazhë konkretë. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.por nuk iu plotsua.besimi. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.nderi. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.1929-Shën L.Harvard. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit. 1897-1909 kohën e rev.Tiranë. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.shpreh kërkesat për let. 63 .Abdyl Frashërit.1912. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.Albania.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.Oso Kukës.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.e refuzon më 2 mars 1924.Fishta si rrëfimtar aktiv.solidariteti.Gonzaga (melodramë)..1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. si : besa.vepra paraqet ngjarje. 5 janar 1924.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.) 1909-jeton në Amerikë.njëkohësisht drejton rev.

përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe). Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi). 1935-1939.anglisht)botohet 1957 nga Mc. Personazhet : Denisulla Sepia.varfërinë. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.mjerimin.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese. III. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.1 anglisht).1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.gusht-dhjetor 1924-Dr. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi. 8.Bridge Comp. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.Gj.1912-17.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng). II. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.-Neë York.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.njeri intrigant. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh).3 faqe shqip.08.11.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.fillim romani si sui generis).por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. –shprehë mozaikun e kulturës. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.ai ballafaqohet me paditurinë. 64 . 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng).historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. 16.

Shkollimi: fillor në shkollë greke.Dhalla dhe Dr.Harvard deri më 1912 . Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura.plaku marteshanas. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.Personazhët: Dr. Otello-Shekspiri(tragjedi).sufler.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. Ministri Salemboza-tiran anadollak.nusja Vera. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori. 1947-Albumi(vëllim poezish).IV.më vonë si diplomat e burrë shteti. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. Dr.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12.1937.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit.dramë dhe publicistikë. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. ndahen në 2 pjesë: I. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Personazhë tjerë: Muhedin agai.Zylfikar agai.Ali Bibiu.Arifeja.gjimnazin në Keshan.shkrim në prozë). 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).suedezja Ingridi.artist në teatro. II.6 janar 1882. 1960-Autobiografia(anglisht. Vdes: 1965. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi. Përkthimet:.në BRSS. Punoi si qerraxhi. Njihet si themelues i elegjisë politike.polici doganes. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).

1912-ministri i parë për punët botërore. Gjatë L. 5 maj 1916. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.1926-1929. Pseudonimet: Lumi Skëndo. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.udhëheqës i Ballit Kombëtar.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren.në Tiranë. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.pastaj në Angli. 66 .Mali Kokojka.1916. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. 1942.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.revista shpërngulet në Bukuresht. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.Botërore internohet në Rumani. 1908-1910.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.konsull i përgjithshëm-Beograd.trajton problemin social në Shqipëri.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit.II.shpërngulet në Itali.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). 1909-boton revistën mujore “Diturija”. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. Poezia “Rent. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre. 1944. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .u rrit në Stambollë.

1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. Kokojka. Shkruar në formë të esesë. Mid‟hat Frashëri. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.Vdes: 3 tetor. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.61 faqe).Bukureshtit etj. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. 1926-Kalendari Kombiar. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.novella dhe kujtime.politike.shkollimit.Sofjes.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.pershkruhet atmosfera kohore. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.Nju Jork.1949.ku jipen të dhënat e jetës. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.menyra e sjelljes.

Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Ndjenjat të dashurisë L. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. 2. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci.të mesmet në Athinë e Manastir.Pogradec. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Familja: zanatcinjsh. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Strofa është 4vargëshe.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.Pogradecit.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Vdiq : 12 nëntor. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.gojore dhe popullore.vargu 6.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore.P i shpreh ndaj Motrës.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë.Shoqes dhe Vashës.10. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.1987. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. 68 . Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”.

me poezitë e tij i kritikon zakonet. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.sarkazmin. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë.ministër.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.ndjenja. U shqua si poet lirik dhe satirik. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.nuhatjet ndërlidhet me botën.prekjes.moralin fetar.greke për ti tipizuar personazhet.hipokrizinë etj. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish). Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. 3.diplomat në qeverinë e Zogut.Vlorë Familja:intelektualësh.Motivi patriotik-në këtë pjesë.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. 69 .satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.përjetësia.liperbolat dhe fjalë turke.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish). Vdiq:1966. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.njeriu.turke.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. Përdori krahasimet.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.përkthyes në Institutin e Shkencave.arabe.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.fryma. 2.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.simbolet. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.again.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.beun.

Poezia “Hakërrim”. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .me qenie hyjnore(engjujt xhindet).e Hercegovinë. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.i cili kërkon mbesën për grua.me Anton Harapin. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.i biri.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.thellëza.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. 3.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.Katër stina.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.professor në gjimnazin Shkodër. 1957-1973.Shkodër.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.gëzime për të mbushur barkun.mjeku. Poezia e A.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa. 70 . “Vidi-vidi pëllumbeshë”.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime. H.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.1903. Analiza e poemës – Hanko Halla.H. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.B.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.Maqedoni Shqipëri.Faza e pleqërisë. Familje: patriotike. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. Personazhë tjerë: nusja .se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.harbuti dhe lajmëruesi.sekretar në Ministrinë e Brendshme. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. II.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.sorkadhja).prifti. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. Aktivitete:1923.Motivi i dashurisë . Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H. Shkollimi:1918-1921.

i I-1932. “Tregtar Flamujsh”.studiues letrar. 71 . 1929-Hija maleve(novelë). Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish.fashizmi etj. Vdes: 15 janar 1975.përkthyes. II.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ). Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).poezia.ndërsa te let.Romë.Botëror. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.kushtuar shokëve të A.deri në L.Tasson. Te tregimet: “Hija e maleve”.ilire të Arbërit dhe shqiptare. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.Rrustemit.Montin.Manconin etj. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. 1960-Shija bukës mbrume(roman). vëll i II-1935). Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. Pas L.II.prozator.II.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës). Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. Përktheu: poetët italianë si : Danten.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.1942-1943-kryetar i Inst.dramaturg.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.të studimeve Shqiptare. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).Petrarkën.

Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën. Punoi: në Min.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.Ostrovskin.letërsi. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.kritika letrare dhe vepra origjinale. Në vështrim të krijimtarisë të L. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.doktoroi më 1934).M. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë. Vdes:1967.Noli. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.Gorkun. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.Pogradec.ritmin. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.Gramenos etj. 1943-Ago Jakupi. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.orator. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.II.F.gazetar. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.Tiranë. 1944-Shënime letrare(kritikë).Poradeci.veprat e M.novela).Poradecit. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.mesmen në Selanik. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.filozofisë së jetës dhe vdekjes. Baltë nga kjo tokë(poezi).shtron problemin e afrimimit si poet.Emineskun etj.Bot. -pas L. 72 . 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. Lindi: 1902.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).Elbasan. Studimet: filloren në Pogradec. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.fjalorin dhe fonologjinë.

Mamicën. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar. 1931-Akil(tragjedi). Studion shkencat politike në Berlin.Zanfinës. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi.se e ka ndarë nga burri i saj.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.historia re kombëtare(Skënderbeu).Akili). 1934-Pirrua(tragjedi). 1931-Aleksandri(tragjedi). 1931-Uliksi(tragjedi). Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).vrasjes.mitologjia biblike(Abeli).kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.Vjenë.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë.fajit dhe veseve të këqija njerëzore.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.Berat.mëkatit.të studimeve Shqiptare.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh. Vdes: 1965. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. 1939-Abeli(tragjedi). Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi.Zanfinës. Tek tragjeditë.Pirrua). Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.Shkollimi:fillor në vendlindje. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. 1936-Diomedi(tragjedi).Gjirokastër. Filloi me shkrime si student. 1935-Skënderbeu(tragjedi).Burrel.zgjedhet anëtar i Inst. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre. 73 .

falënderues i vetëvetes.mësimet i vahzdon në Tivar.Kangët e ringjalljes. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.xhelozi.niset për t‟u kuruar në Itali. Lindi: 23 tetor. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. 1934-boton shkrimet e para. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).Shkodër. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.si figurë është e ngurtë. Në të gjitha ndryshimet. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore.mirësisë është më i drejtë. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish). Eva.Itali.tolerant.Jezu Krishtin.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit. Shkollimi: fillorë në Shkodër. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re. Familje:tregtare.djalit më të vogël.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.se u prekë nga tuberkulozi. 74 .në vlerësim të dashurisë.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.zemërgurë.më e bukura pjesë e shoqërisë. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen. Vdes: 26 gusht. 1937 dhjetor. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.urrejtjes ndaj dhunës.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.1911. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.skofiar.arsyeshëm për dallim nga Eva.solidar.Dramën e shkakton Kaini.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.1938.përfiton tiparet : pamëshirshme. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. Adami.

për të bukurën etj. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.skica alegorike. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.bestytnisë 75 . ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. “Një refren i qytetit tem”. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. Pavarësisht dhembjes që krijohet.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.Bot. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. “Qershiat”.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.Botërore.II. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.martesave me pahir. Vjershat: “Rezignata” . “Historia e njënës nga ato”.temën e kurbetit .të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.novella dhe romane. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë. “Zeneli”. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. “Puthja e cubit” .të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.novela dhe tregime por i quan novelëza. Vjershat: “A do qymyr zotni”.martesat sipas moshave të papërshtashme. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.të mesmen në Normalen e Elbasanit.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.përshkruhet mjerimi i lypësve.Kangë më vete sjell imazhin e L.botën etj.boton tregime. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.II.shqetësimi për njeriun e shtypur.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” . Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. Cikli i tretë . Cikli i katërt .Kangët e perendimit sjell imazhin e L.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.që akuzohen për hajdutë.

Gjenci. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.Nasi.anaalfabetizmi i femrës.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.etj.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.trashëgon”.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.Zonja P.martesat me para.bixhozi etj..Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror. Veprat : 1929-“Kush duron .pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.që kërkon zgjidhje të lumtur.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .zakonet patriarkale.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm. Personazhe tjerë : Afërdita.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.Pola. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.pamfletet.novelat dhe dy romanet e tij.dhe i jep përparësi të dytës.shkrimi i parë i tij.prozat. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.qytetrimi borgjez. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.ndarjes së të rinjve.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.Z. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).mediativ sesa konflikt aktiv.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.dashurinë dhe vdekjen. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .që shtypin pamëshirë të varfërit.Prindërit e fejojnë me Afërditën .shekullore.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij. Gj.

Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. 1981-Brigjet(libra me poezi). Shkollimi:fillorë në Plavë. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.injoranca.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”.1993. Me të dëbuarit(poezi).1916.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).Prishtinë.-pas L.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati.II.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.dëshira për pavarsi dhe liri. Vdes:6 gusht. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. Letra birit të vdekun(poezi). 1941 prill. 1966-Dita e re(libra me poezi).arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. në te cilin punon Afërdita. Vjershat: “Okupacioni”. “Pisha në shkëmb”. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). II. 77 . “Kushtrimi”. Para L.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.II. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. të armiqësuar vite më parë.Plavë.20 këngë). 1973-Vjersha(libra me poezi).të mesmen në gjimnazin e Pejës.revistën “Përparimi”.të mbetura në dorëshkrim). “Dashunia”.në roman shpreh optimizmin. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.feja dhe protesta ndaj padrejtsive. Sharaxhinjtë (poezi).

“Muzgu në qytet” etj.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.vërtetësi. “Atdheut”.realismus që dmth. Lirika peisazhiste Sipas tij. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. “Kukës i ri” .bordello.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.Vjershat: “Ashtë ditë”. 78 .angleze. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. Psh.franceze.rrugica. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.italiane etj). “Edhe na njerëz jemi”.sepse e vërteta është preokupim kryesor. Veprat: “Mbramja”.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. “Butrinti”. Panoramë e letërsisë moderne botërore.lokale nate etj. “Avsha Ada” etj.brengave të njerëzit e varfër.të cilët kanë probleme të shumta sociale. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. “Vejume” .ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. “Dashuria ime” etj. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake.rrugaçë. Vjersh : “Nata në Madrid”.gjermane. “Shqiptari këndon”.lumenjve.refleksive etj.realitet. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. “Porosia e nanes”. Realizëm rrjedh nga lat.bjeshkëve etj.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.historike. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. Këto vjersha.sociale. “Në natyrë”.

të moralit etj 3.. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.politike.ushtarake dhe fshatare 2. Realizmi i lartë.parisiene.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.Kolonel Shaberi.Evgjeni Grande. Shumë voluminoze.zgjat 10 vite.babai bir i fshatarve. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.digresionet lirike(Gogoli).stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850. Këtu rrefehet për babanë fatkeq. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.stërvitet në fushën e magjisë së artit .Turgenjevi etj.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.boton :Lëkura prej shagreni.Thekeri. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.Floberi.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.provinciale.strukturë solide me 2500 personazhe.të fesë.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.Gorki.komentet moralizuese(Balzaku).Fajdexhiu Gobsek. 79 .Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private. Në këtë fazë krijojnë vëll.

ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen. -1839 librin e parë . -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.mesjetën dhe periudhën moderne.novelën filozofike “Smarth”. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme. .tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece . Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë . I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .Ruan .Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj. 1862 .babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.1841 në Paris studimet për drejtësi .1880.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. “Edukimi ndjenjave (roman) . “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.Në qendër të romanit është Frederik Moroja.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.Francë Familja:babai kirurg . Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.

Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.por të dy i a kthejnë shpinën. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.e ëma e shkolluar. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).vritet në rrethana të panjohura.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti. 81 .Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.nënë dhe bashkëshorte e mirë. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.Ema bëhet e dëgjueshme .njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi . Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.mizor.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.shkon në kishë.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.

i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre . 1866-“Krimi e ndëshkimi”.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.të varfëra siç janë banesat.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.shërbëtori Smerdjakov. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.heroi i romanit është princ Mishkini. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.Raskolnikovi mendon 82 . Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.epileptik naiv.religjion dhe shkencë. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.kurse interieret të errëta.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).”Idioti”.ndjeshmërinë.politikë. Te romanet nuk ka peisazhe.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.inelektualët të poshtëruar e të fyer.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij. I urren maniret libreske dhe shablonet.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.sinqeritetin.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.

duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli. Familja:babai tij vdes.Opikun.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.viziton kishë.gjë që e pikëllon shumë. Ditar intim(shënime letrare).dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.ai i penduar dhe i përulur thellë . 15 mars 1866. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha. Arti romantik(kritika letrare). 83 .Paris.madhërishmes dhe banales.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.kritik arti. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.lëshohet në bohemi.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .Bruksel. Bodëler është poet.eseist. Botën e sheh me pesimizëm.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin. 1869-Splini i Parisit(proza poetike.kur ishte 7vjeç.i këndon satanit.me zymtësi. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.1821.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë. Vdes: gusht 1867. Në planin e moralit.mallkim dhe me përbuzje.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.Opiku.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . I përcjellur me ndjenjë vetmie. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.vepra është revoltë kundër borgjezisë. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.botuar pas vdekjes).nevojën për rend dhe për aventurë.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim.

e cila nuk e pranon. e ngatërron dhe e ngujon poetin. Familje: vjetër fisnike. Karriera tij fillon më 1852. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh.baltën. Lindi: 9 gusht. Analiza e vjershës “Albatros”. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.Përmban poezi të shkruara për qytetin. 1873-1877 – Ana Karenina(roman).pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. Veprat: 1852.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel).Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. 1847. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. 1851.hyn në luftë kundër pushtuesve.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.1828.që skamja i ka hedhur rrugëve.mbet jetim në moshën 9vjeçare. Me anë të metaforëve.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.Jasnaja Poljana-Moskë. Vdes:nëntor 1910.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit).ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. 1856-Rinia(novel). 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.lë universitetin pa diplomuar. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.Astapovo. 84 .me vëllanë Nikollain.në qyt.

kritik.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. II – jep skena të kryeqytetit. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm. Pjer Bezuhovi.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.i drejtë.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve. Në vepër nuk ka personazh kryesor.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës. Subjekti: Ana.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .besnike dhe e mençur.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.tani bëhet histerike.Ptalon Karataevi.Rostov dhe Bollkonski. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm. Personazhët historikë(Napoleoni. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.një grua e arsyeshme. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve. 85 .Ellena Kurgini. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.Pjer Bezuhovi etj.por kapet nga armiqtë francezë.naiv i urtë. Tema:martesa e Anës me Kareninin.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov.sidomos të familjeve Bezuhov. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.

etj. Përdor “përroin e ndërgjegjes”.pastaj jeton edhe në Romë Paris. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. Modernistët preokupohen me të qenësishmen.Zyrih. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. kaosin. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). dadaizmi. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). ekzistencializmi. ekspresionizmi. Vdiq: më 1941. franceze dhe italiane). 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). atmosferës së zymtë shpirtërore. kubizmi.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. imazhizmi. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit.

Libri përfundon me monologun e Molit. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). farefisin.B. i ftoht dhe i pasigurt.B.D. lindja e një mikeshe. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. Leopol Blum: 38 vjeçar.(babai fiktiv) takohet me S. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Dedalusi-Telemaku. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. Sipas veprimeve del një mediokër.D. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit..XH. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. takimi me S. tejambicioz. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I.(djali fiktiv). Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. i butë dhe i ëmbël. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. baba dhe burrë i kujdesshëm.me çka edhe përfundon ky libër. 3 episode për rikthimin e S. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta.B. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. nëpër shtëpitë e veta. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). ku edhe e takon L. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. Subjekti: agjenti tregtar. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. babai me origjinë çifute nga Hungaria. Nga dëshira për të gjetur djalë L. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. 3 episode për Stefan Dedalusin. Është një krijesë e paditur. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle.B.B. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Arrogant. shokët. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . dhe L.D. II. me origjinë çifute L. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe).

Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. Gëzon respect në shoqëri. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. arsyetimet për pafajsi. piktori.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. xhelatët. korridore.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Jozef K.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. Duket se është krenar. . etj. . 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. 88 . Ato ende konsiderohen enigmatike. tavane. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J.punon në një ent sigurimesh.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. : është një nëpunës banke . Aktivitetet: 1908-1922. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. etj. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit.. hetuesi. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. Personazhe të tjerë: gjyqtari. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. komisari. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. si ta ndreq gabimet.K. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. rojet. dhe e arrestojnë. i pasigurt). por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). xhaxhai. heziton. 1906. Sillet sikur ka humbur orientimin. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. bankë. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. prifti. Shkollimi: 1901. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . avokati. ku ka gabuar. gjurmimet për fajin. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern.

peshkatarin e vogël Manolino. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. 3. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane.zhgënjimit pas luftrave. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm.luftën greko-turke. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. 2.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet.Amerikën. Familja: intelektuale.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). Shëtit: Evropën. Personazhet.Kinën.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. 89 . Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror.një prozë me analiza të holla psikologjike. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. etj.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime.në pamje të parë duken të ftoht. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. në ujrat e rrymës së Golfit).shprehje të thjeshta. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. etj. Gjuha dhe Stili.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. i cili për 84 ditë ka peshkuar. Subjekti: 1.luftën civile spanjolle. zhgënjim nga lufta). Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. ku mbisundon monologue i brendshëm. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh.Afrikën. Vdiq: më 1961. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. pa sukses.përshkrimi i kasollës së plakut.Luftën e Dytë Botërore.bisedat e tyre. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).

Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. eseist. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. dramaturg. punon si aktor dhe gazetar.pas studimeve. thjeshtë për nga ligjërimi. gjimnazin në Algjer. i varfër. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. refuzon të shohë nënën për 90 . fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). aktor.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. para kufomës pi cigare dhe kafe. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit.vendoset në Paris ku punon si gazetar. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. kotet. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. pa pronë. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. punon si dramaturg.Santiago. nuk derdh as një pikë lot. 1939. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Shkollimi: filloren në Balkar. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. sa qendron në Algjeri.është një plak fillikat vetëm. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. përkthyes. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. por ngusht i lidhur me detin. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. Kamy vë në pah situate jetësore. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri.

si një nga viktimat e para të fashizmit. Familja: bujq të pasur.herë të fundit. Është e ndërtuar nga imazhet. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll.etj. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Nuk synon karrierë. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Rafael Albertin. Te ai shohim “historinë e një njeriu. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . legjendat dhe gojdhënat. 91 . 1936. pejzazhet.dashuria dhe martesa. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. etj. kundërmimet e Andaluzisë. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. ku njihet me Salvador Dalin. Po atë ditë Mërsoi. etj. dhe nuk është xheloz. por ky e gjuan katër herë me revole. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. me pushkatim.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. ngjyrat. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. fjalën poetike popullore. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë).pranon të vdes për të vërtetën”.i cili pa qenë hero. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. Vdiq: më 19 gusht 1936. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Arabët tërhiqen. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. fill pas varrimit shkon të lahet në plash.

1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Më të njohura janë esetë për Homerin. labirinthin. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Floberin. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. poetëve dhe filozofëve. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. koha. tema nga përdithmëria. Aktivitetet: 1956.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Motivet Argjentinase. psikologjike. etj. parabol dhe ese. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. teologjia. kaosin. Oksford. për prejardhjen e njeriut. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Temat filozofike flasin për kozmosin.traditën spanjolle. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. historia. etj. Prais. Kafkën. bashk me Beketin. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Trajtohen temat si: vdekja. historike. i këndon qytetit. etj.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. filozofia. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. pavdekshmëria. 1957.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. si poezia. Vdiq: më 1986 në Gjenev. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). etj. Servantesin. Londër. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes.kozmosi. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. amshimi. gjithmonë duke i cekur burimet. Ligjëron në SHBA. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. por me fillimin e viteve 30-ta. Kembrixh. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike.

Monologu i brendshëm. Shkollimi: u shkollu në Barankia. stili barok. 1971-Universiteti Kolumbia. Kartahen. 1958. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Nju Jork. etj. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Çekosllovakinë. Bogota. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. Vendin e kaplon 93 . Bashkimin Sovjetik.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). korrespondent i gazetës El Espektador. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Polonin. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. e shpall doktor nderi. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Shëtit: Parisin. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. 1959-Nju Jork/Meksikë. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo.

fshati i tij i lindjes. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. fëmijë. mes misterit dhe ezoterizmit).Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. etj. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. shfrytëzimi. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. Gjashtë breza. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. Përkundër mjerimit dhe urisë. Me ndihmën e disa shokëve. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. Vasil Shanto. fantazitë e papërmbushura. e shkatërron vendin duke e future në borxhe.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. dinak. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. ndryshimet e gjeneratave. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. të vrazhdë. vëllezër. me hidhërimet e tyre. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. mes reales dhe fantazisë. etj. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. 94 . shpesh herë i trazuar nga lufta civile. të prishur. lulëzimi ekonomik. Derisa arrijmë në fund. mes së vërtetës dhe legjendës.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. si:Asim Vokshi. i cili me një qeverisje tiranike.

Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. heroizmi dhe solidariteti. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 .Vdiq: më 1992 në Tiranë. luftimesh frontale. ejt. plagosje. “Demokratia”.flijohet për shokët e vet. bombardime. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. etj. faza pas vitit 1937. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. Paraqiten tabllo lufte. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. dallohen: 1. “Ora”. gjithmonë është optimist. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. temën e luftës dhe mjerimit.faza para vitit 1937 dhe 2. vrasje. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. Pucelli: njeri praktik. ”Horizont”. episode aksionesh. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. është trim. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. rrahja e nxënësve mes vete. Ka humbur lidhjet me realitetin. Histori e atyre që nuk janë. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. Hiqmetit. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. rrëfimet për xhindët. poshtërimi i qehajait. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. Subjekti përfshihet brenda një vere. gjykatës. 2. prozë. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. Meteoriti i Kotvanit. indiferente dhe të pa interesuar. 1. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. kafshimi i vajzës nga qeni. lopa e Sofës.Jeton dhe vepron në Tiranë. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. sekretari. dhunimi i Kristinës. Aty arrestohet si spiun. 42 pjesë teatrale. policë sekret. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. zënka me Sikun. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. 22 romane e novela. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. Bashkpersonazhe janë: mjekët. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. vetëdijësimi i personazhit. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. etj. si dhe letërsi shkencore.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. Ngjarja ndodh në Mars. vdekja e babait. shkrime politike. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. hetuesi. vrasja e fshatarëve. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. në fshat. simpatia e parë. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. por 99 . poezi. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. biseda me plakun. momente të jetës në shkollë.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. vëllime tregimesh. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. përjetimi i parë seksual. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. larja e vajzave në përrua. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha.

ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit.D. derisa ke fuqi dhe shpirt. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. i goditur e i pagjunjëzuar. poema. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . Devoll. novela. malësorit dhe fusharakut. Tiranozauri. tregime. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. idetë. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. Shkollimi: filloren në vendlindje. skenarë filmash. Përcillet nga kritika letrare. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës.. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. mesazhet. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. 3. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist.B. Tiranozauri: dramë filozofike. drama. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. romane. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. i uritur e i robëruar. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar.guxon të arsyetojë. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. fshatarit dhe studentit. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. studioi letërsi në Shën Peterburg. Tipike e “realizmit simbolik”. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari.Periudha e tretë: Lufta e trojës. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. me ndjenja të zjarrta 100 . duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë.

Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. Prej tij mësohet ta përdor topin. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin.luftëtari. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” .intelektuali. të cilin e ruan për hakmarrje. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. I kompleksuar nga hakmarrja. Është njeri i ndjenjave të shëndosha.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. hipokrizinë dhe servilizmin. Auguston. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. por nuk e godet dhe zhgënjehet. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor.atdhedashurie. Herën e dytë. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Është kohë lufte. 101 . të cilin Mato e quan Agush. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike.punëtori. dhe vartësit të tij Demkës.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane.

të përshkuara nga një notë intime erotike. njeriun. Dikur njeri me talent. dhe aty-këtu. pastaj e vazhdoi në Shkup. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. me ngjyrime romantike të së kaluarës.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . këngën. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. Vdiq: më 1982 në Shkup. Demka: është qesharak dhe i mjerë. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. Ndërtimi bëhet me nota të reales. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. të sociales. etj. studioi juridikun në Beograd në fillim.

e i kthyer kah proza psiko-analitike. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. lavdinë dhe bëmat e të parëve. Prometeu . novela e tregime. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. studime. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. fabrikave. Ura me tri harqe . të Gjirokastrës e të Prishtinës.është roman me 17 kapituj. Në planin historik . Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. prozë-romane. erotike . duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. pjesë teatrale. 1. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. është e drejtpërdrejtë. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. por që porosia përcillet me alegori. dhe duhet lexuar si alegori politike. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. egjiptianët). 2. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. uzinave. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. E bija e Agamemnonit . e angazhuar dhe hyjnizuese. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. Piramida . Kush e solli Doruntinën. pastaj ballkanik. reportazhe. universal. pra. Piramida . por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. 1. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Përbindëshi . Eskili. evropian e botëror. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. ky humbës i madh . E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. 2. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. aktual. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. Prometeu . ese. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. punëtorit. shkrime për fëmij. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. i këndon jetës intime.është një skicë. etj. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. dashurisë. Përmes saj autori. 103 . historik dhe 2. himnizuese. tashmë i larguar nga poezia deklarative. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. Poezia e tij synon simbolin. parasëgjithash shqiptar.

Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Ura me tri harqe . Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). vdekjes së saj dhe të nënës. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. si besa në tragjedinë Orestia. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. më 1830 në Manastir. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. paragjykimet. si komb dhe si qenie njerëzore. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. II. Nëna digjet për ta parë doruntinën. Vihet në dukje zelli. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Komisioni i festës.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. Konstandini i mbetet besnik fjalës. Pashallëqet e mëdha. Sjellësi i fatkeqësisë. Me këtë rast 104 . Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. 7. Kështjella . 9. Eskil. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Në luftë vdesin të nëntë djemt.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. Tri këngë për Kosovën . Përbindëshi . 10. Tri këngë për Kosovën. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . 8.ngrihet nga varri. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. 5. 11.3. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. 6. III.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. 4. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. Kush e solli Doruntinën . e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Komisioni i festës . Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. ky humbës i madh . Kështjella. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. ndonëse i vdekur. konfliktet. si etnos.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. Ngjarja vendoset në shekullin XV.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi.është triptik novelistik i Kadaresë. rivaliteti. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. e shalon kalin. Hankonatët. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike.

Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. si viktimë e kanunit.3) Klorësi me skifter .roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. Kap një periudhë më të re. gjoja për të festuar amnistinë. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve.Nje arkitekt gjerman.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. (30. Dosja H.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. 14. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. IV. 16. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. 15. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Prilli i thyer . sidomos nënprefektin e zonës.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Viti i mbrapshtë .ftoi 500 kryengritës.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Sjellësi i fatkeqësisë . i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. 12. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. Viti i mbrapshtë.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Prilli i thyer. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes.shkrimtarit Besian Vorpsi. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Linja e parë flet për një malësor. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. Gjorg Berisha. për ta gëzuar jetën. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. 17. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. Dosja H . 105 . Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. 13. Haxhiu përfundon misionin. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës.

Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . vrasjet. Hija. Lëkura e daulles. ekonomike. Tema nga Lufta e Dytë Botërore.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Kronikë në gur . Dasma. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Ndodhet në një udhëkryq. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Gjenerali i ushtrisë së vdekur.18. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës.Kadare duke folur për Migjenin . vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. 19. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. 21. Dasma . Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Emblema e dikurshme. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. 26. 20. Lulet e ftohta të marsit. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. Emblema e dikurshme . Koncert në fund të dimrit . Pasardhësi. Shkaba. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Muzgu i perëndive të stepës . arrestimet. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Kronikë në gur. VI. Dimri i madh . 106 . Nëntori i një kryeqyteti. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Krushqit janë të ngrirë. Ftesë në studio. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. 23. Koncert në fund të dimrit.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. 24. Pesha e kryqit. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. 22. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. 25. Nga një dhjetor në tjetrin. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Muzgu i perëndive të stepës. si përkthyes në Moskë. V. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. Nëntori i një kryeqyteti . Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Lëkura e daulles . burgosjet.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. politike. Ikja e shtërkut. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. përballë pasqyrës së një gruaje. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. 27.roman me temë aktuale. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik.

Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. VII. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Jeta. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. Në roman ndeshen diktatori me poetin. Përballë tyre qëndron prostitute. frengë. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. pa përjashtuar edhe veten.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. rumunë. Lulet e ftohta të marsit . sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter.dy formave të jetës. levë e PPSh deri më 1990. Nga një dhjetor në tjetrin . 35. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. 31. (30. 30. ku janë mbledhur “të rënët”.përballë pasqyrës së një gruaje . humor të zi e tragjizëm. 38. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Dialogjet janë të gjalla. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. rusë. Pasardhësi . por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. Ftesë në studio . realizëm magjik ballkanas.përmbledhje me 32 vjersh. 37.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. disa përkthime nga autorë grekë.”të zbriturit” 29.përballë pasqyrës së një gruaje. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. Ikja e shtërkut.roman kushtuar Lasgush Poradecit. 36.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. ”të rrëzuarit”. Romani është përshkruar me groteskë. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. pasardhës i Enver Hoxhës. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. kinezë.2) Ikja e shtërkut .roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. Mbi episodin e kreshnikëve. 33. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. shqiptar e universal. (30. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. 32. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Shkaba .28. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . 34.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. Jeta. Është vazhdim i Ftesë më studio. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese.

Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Shkollimi: filloren në vendlindje. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike.humorit të zi dhe groteskës). mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. vëllezrit. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. por ngjet e kundërta. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. por s‟del asnjëherë. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Aktivitetet: gazetar. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. përmendet shpesh. një roman dhe dy drama. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. Ka shkruar tregime. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. Vjen në Shqipëri me krenari. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. por e afirmon dhe krijon mite të reja. të mesmen në Prishtinë. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Analizë e romanit “Oh” 108 . Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. por edhe baballarët. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. në Rilindje. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. traditat dhe zakonet e tyre.njëzet vjetëve paqe. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. Pashku nuk e lufton mitin. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. nënat. ku i presin vendësit mikpritës. Prizren. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. sa më shumë njef popullin shqiptar.

I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. në dhomën e errët. proza. Romani është i shkruar në vetën e parë. apo antiroman. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. vrasjes. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. drama. lidhja syzheore. këndvështrimi i fiksuar i autorit. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. e vëllavrasjes. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. skenarë filmash. Luluan dhe Lulanin. Subjekti: Njeriu i vetmuar. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. është kredhur në mendime. shpifjeve. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. i dyti i dehur dhe i treti lucid. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Rugovë. I pari është në agoni. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës.

tjetra e gjermanit. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Mirëpo. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. Te romani “Karvani i bardhë”. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. pra varr i qyqes. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. urtinë njerëzore për paqe. një malësor Rugovas. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. e cila tregon ngjarjen. dashuri kjo 110 . duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Njëra palë e Gjinit. që kishte rënë në luftë. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Shpendi. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. e veçanërisht atij shqiptar. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. atdhetare dhe refleksive. ta zgjojë ndërgjegjen. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. me Shpendin. pikërisht i biri. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut.

Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. kameleonët.). kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. Sampo. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. të zhdukur. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. ushujzat e larot e tyre. Folja. Dhimbë e bukur. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. minjtë. Torzo. Shamijat e përshëndetjeve. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Lum Lumi . Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. I.përmbledhje me poezi. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. 111 . Thirrje. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe.shesin fatin e kombit. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. por trashëgim nga lashtësia. etj. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. problemi social. Sampo 2. i cili me vete sjell dhunë. Bëhet fjalë për tre. i punës. Drejtpeshimi. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. gjarpërinjtë. II. Përpunon tri fusha tematike. Lum Lumi. Credo. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje.

Objekt trajtimi janë fati. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Zari. III. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Fund i gëzuar . Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Buzëqeshje në kafaz. e njeriut tonë në histori. Harakiri. të birin. Dielli i zi. Ky është edhe një qortim i prindit.i kushtohet motivit të dashurisë. Ishulli Aabania. Në bisht të sorrës. Fund i gëzuar.Të jetosh . i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Libri që nuk mbyllet.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. krenaria.e kaluara jepet përballë të sotmes. Të keqeno . Burgu i hapur.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful