• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). dialogje të palëve luftuese. 1451). Mustafa Pasha. 4 . 1461. afër Dibrës). E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Barleti njeh lufra të drejta. fjalime të gjata. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. në noterin e Padovës. të mesmet në Venedik. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Mehmeti i II . përskrime të natyrës dhe personazheve. Ndahet në 13 libra ose kaptina. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. pastaj me Mustafa Pashën. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. ka kultura të huaja. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar).armiq.ushtarak dhe me portrete si etik. Ali Pasha. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Shkodër ( sipas dok. Dibër dhe Itali. intelektual. Barleti njeh lufra të drejta. dhe nga një testament I vitit 1501). Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. më 1450 me sultan Muratin e II.renegat shqiptar. në Krujë. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. psikologjik.pamje ideale. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Personazhet: Skënderbeu. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Ballaban Pasha . që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. sulltan Murati II.

Gur të Bardhë të Matit. Gjuha është gegërishte arkaike. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. 5 . ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Shkodër. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. Shkollimi: rrethin familjar. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. pa kopertinë. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. botoi 4 vepra. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. Zamputi thotë se ishte komplot).sh. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). Sipas E. ndërsa I. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. për vendlindjen. Tema: vargje nga bibila. Aktivitetet: meshtar i një kishe. 1618 në Romë. Tivar.organizimin e kryengritjeve. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Obod dhe më I besueshëm Venedik. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. italiane dhe sërbe. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. nuk pati sukses.

1635 kreu studimet.Kaini vret Abelin. Doktrina e kërshtenë. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. 3. Romë 1618. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). Biblike. 1628 në Loreto. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. Shkollimi: mësimet e para në familje. 6 . 4. 2. VII. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Kombëtar. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Vdiq:1643. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Kallmet të Zadrimës. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. 2.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Romë 1621. KRIJIMTARIA LETRARE 1.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Romë 1621. Romë 1635. Budi ka shkruar 3 200 vargje. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. motivin e vajeve. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Familja: e shquar e Bardhajve.KRIJIMTARIA LETRARE 1. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. Poezitë janë me motive: 1. Personale. Religjioz . 2.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja.

Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. dhjetor. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. Të primtë përpara letërarit. strofa tetëvargjëshe. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. foljet në paskajore. ab. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . 113 proverba dhe 2 biseda. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. turqisht. 1682 strehohet në Dubrovnik. Shkollimi:mësimet e para në familje. 7 . Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. Becikemit. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. Ka 2544 fjalë. ndajfoljet. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. cc. lidhëzat. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. Origjinën e familjes së Kastriotëve. ab. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Përdori alfabetin e paraardhësve. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. dhe me urdhrin e Papës. Vdiq:1689. shqip. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. 1685. Prishtinë. -Krijimi I Rrozullimit. Padovë. italisht. 2. Ndahet në 2 pjesë: 1. Ai shënon emrat në të pashquar.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. me rimën ab. kthehet në Shkup më 1683.

Romë. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë.nëna e Krishtit.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati).Mbusat. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. e mban në duar. i do shokët dhe e duan. Vdiq:1788. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. e zgjidhë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. e cila dallon nga personazhi biblik. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. e shtrëngon në kraharor. ndërtimin fizik dhe psikik. fshatare dhe grua e rëndomtë. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. 2. nuk i jep sosë. e lëmon. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. për fëmijërin e tij. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. vepron sit ë gjitha nënëat. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. Përmend toponime si Prizrenin. nënën e tij. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. e puthë.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. e quan pëllumb. Flitet për Shën Mërinë. edhe për vendimin që të martirizohet. Pashtrikun etj. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. Aktivitetet: 1751. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. poetike. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. i jep sisë. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. 8 . nuk kujdeset për të. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. e lidhë.

patriotizëm . Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. karakterit për të fituar para. Gjerdeku i vashës. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. myftiu. Munafiku. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). nostalgji. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. Shkollimi:medresen në lindje. moralit. moral-estetik. apo dituria. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. hipokrizia etj. klerikët (i pari i fesë. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. mevlude. epitete. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). sahanlëpirësit. feudalët (mbreti. veçmas distihët e katrenat. satirat. kasidet.të varfërit (servilët. mundqarët. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. “ilahi”. humored. Temë fetare: 1. zejtarët) 2.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. Vendi i ngjarjes: fshat. XIX. pashallarët. gazelet. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. Starje të Kolonjës. Gratë e va. krahasime. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. 9 . Përdorën gjuhën shqipe. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. “ Mevludi” etj. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. tregtarët. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. Bahti im. paskrupulliteti. Ka përdorur metaforën. myderrisi. elife. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. XVIII gjatë tërë shek. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. 1749 2. 1. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. jofetare si: poemat. Trahani. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. kyrët e vaizët) 3. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). divanet.vezirët. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. përmbledhje poezish “Mexhnua”. social dhe fetar.

ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja.Bekriu . në Kairo studioi. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. puna sakrifica. rrënuese. Shkollimi: medresen në Konispol. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Konispol. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. Konispol. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . Jofetare: Poezitë: .intelegjenca. hokabaza. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Gjirokastër . merret me krijimtari përkthyese. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. edhe atë 12 muaj në vit.Erveheja. trahanin.Zaptimi i Misolongut Poema: . Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. e të sëmurë. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata.Jusufi e Zylejhaja. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. bëhet mjek i syve.Gurbetlinjtë . 10 . Vdiq:1844. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese.cvlitëse. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. 1818-1820 .Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. pijanece.

sumere-asiro-babilonase.flasin për historinë e perëndive. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. sot të zbuluar afër Bagdadit. Mitologji. 11 . Të tillë janë: Gilgameshi. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta.r . prandaj kjo let.popull indoevropian. heroike Teogonike.r.e. indiane. Heroike. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Kjo let. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. ka qenë i zhvilluar edhe epi. Kult. Rrëfimi për përmbytjen etj. është me përmbajtje religjioze dhe laike. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. Miti dhe Mitologjia Mitet. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. romake.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. P. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. shqiptare etj. është degë e shkencës mb letërsinë.sh: të faraonëve.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. Sumerët. Çdo popull ka mitet e tyre p. ndryshe quhet let.nga India e Irani. Botërore.e. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. kozmogonike. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. kineze. greke. vepra që shquhen me idetë. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit. Epi për Lugalbandën. lufton kundër Humbabës.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine.sh.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme.gjysëmperëndi. sumero-asiro-babilonase. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. Kozmogonike.

Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. Bisedon me hijen e tij. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). dhe e kupton tmerrin që e pret. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). XXII deri në shek.se njeriu është i vdekshëm. por me përmasa shqetësuese. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. aty nga shek.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. por nuk I dihet autori. Këta dy luftuan kundër një të keqe. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. jo të luftës dhe të guximit. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. XVIII p. vdekja e Enkidujit. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë.të 7 dha urdhër për ta varrosur. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. ai ia tregon një bari në fund të detit. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. se edhe ai një sit duhej të vdiste. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). Tregimet për Gilgameshin. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. 12 . dhe mbret i saj. Humbabës. Krijues i një mbretërie të pasur. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin.r. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. gjyshi i tij Utnapishtimi. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. Atij i mbeti vetëm një shpresë. veçmas i mundonte të rinjt. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia.e. Themelues i Urukut. nuk i linte të bashkohen.

e. Greke. i vë themelet e let. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. e shpëton Apoloni. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. fituesi e merr Helenën. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. Kryepersonazh i Iliadës është Akili.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. i biri i mbretit Priam.e. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Parisi në duel me Menelaun. Subjekti: Shkaktar i luftës. Hektori lufton me Ajaksin. Me këngën XXIV. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike.r.r dhe shek. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore.grauja e tij Andromaka).e. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. 13 . i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. me ndihmën e perëndeshës Athina. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise.r por disa thojn prej shek IX deri VII p.700 vargje e ndarë në 24 libra. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. në bazë të alfabetit grek. me grekët dhe kundër tyre. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. Parisin e shpëton Afërdita. Hektori (sypatremburi. IX p.

e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. takohet me Telemakun birin e tij. zoti i detit. ku aty mbyti të gjithë mësitët. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. Andromaka. Biri i Odiseut. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën.e kujdesshme që krijon familje të lumtur.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Penelopa. është burrë e prind i kujdesshëm. Hektori. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. përfaqëson njeriun e kohës. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji.gjithashtu hero i madh. Akilin. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. paraqitet pak më i kompletuar. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. ku ndikojnëe edhe perënditë.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. Agamenonin. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë.hero i madh i epikës greke. me karakter të fortë. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. Agamenoni. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. Akili. 14 . Posejdoni. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. shumë mësitë e duan dorën e saj. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. në anën e Trojës.gruaja e Hektorit. Odiseu. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë.

Largohet nga Lesbosi për në Sicili. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. hyjneshë e madhe. e cila thotë: . Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. 15 . Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës.Safo njihet si poete e epitalmeve. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli.e. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. VI p. kërkon shpëtim nga Hymena . ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. o hyjneshë e madhe.. jetoi në shek. i pafat‟‟. të cilën e lëndon moralisht. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat.Me epitet si : Afërdita e amshuar. u martua me një aristokrat. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. të një vajze të pamartuar. shtëpia e shërbtorëve të muzave..r. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. ngjarja mbaroi tagjikisht. të cilën e quantë. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. fytyrë hyjnore. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . thirrja Me vokacionin o frontstolisura. Bijë e një aristokrati. kishte një vajzë. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. të cilin e krijoi Afërdita. vargun e 4 në 5rrokësh. Përbëhet: 1katren. KORI II Me motiv autonimik. epiteti. kishte formuar shoqatën e femrave. të virgjëreshës.

tragjedia e parë Persët. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. Orestina”. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura.baba i tragjedisë”. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . Korifeu.. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. Një ditë duke ndenjurnë fushë. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. vdes në vitin 456 p.e. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. shkon në Sicili.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes.. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek.e.r me prejardhje aristokrate. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. Dari flet për humbje të mdha. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. Tragjeditë e para. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit.gjeni i tragjedisë”. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. por mbështeti demokracinë. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. ku merr pjesë edhe vet. 525 p. biri i Darit. për nga vlerat . lulëzimi i shoqërisë demokratike greke.. në moshën 40 vjeçare.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). VII-VI p.e. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. V-Ivp. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. dhe kështu vdes Eskili. i largohet legjendave.e. njihet .Eskili Fazën e let. ndërsa kori këndontë këngë lirike. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu.

e. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. që të mos zhduk racën njerëzore. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. të birin. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p.e. prej 44-50.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. Vdiq në vitin 388 p. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. shoqërore e kulturore. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. fjala komedi nga gre. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. Prometeu lidhet për shkëmbi. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe.Kleonit. ndërsa komedia nga këngët follike. perëndinë e zjarrit.r në moshë të re La një numër të madh komedish. zbuti kafshët etj. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. të dëgjojnë.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. Komodia. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. sot njohim 11 prej tyre. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. Zeusi e angazhoi Hefesin. Subjekti. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra.

e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. II. Let. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . në rolin e gjykatësit.e. II deri në vitet 30 p. shkroi 6 komedi dhe Katoni. epokën e let. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. dueli përfundon me fitore të Eskilit. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. fillon në mesin e shek. Koha kur formohet polisi antik.e. Posejdoni. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. III p. të fundit të republikës.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. republikane që arrin derin në vitin 30 p. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. në kohën e helenizmit të let. zhvillohet nëpër dia periudha. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. Herakliti. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. III. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime.r . kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. zhvillohet deri në mesin e shek. këngët e vajeve. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. gojëprishur e çalamnë.r vazhdon deri më 476 p. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. Eniusin nga Kalabria italo-grek. konsiderohet si Homeri romak.r .e. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. c) Periudha e shek. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. por edhe poetin e varfur. emrin Terqyqari (Nefalokokijati).njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. Tema: Problemin e kritikës letrare. me rrecka. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. me fytyra të mbuluara.e. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. zhvillohen himnet e kultit. romake. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. b) Periudha e shekullit të parë të let.r . Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. Tribali.llogaritet si histogra e orator. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. greke. Letërsia romake. konsiderohet si vazhdim i let. fjalët e urta etj. këngët triumfale. ku secili mbrohet me kundërargumente. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. në atë skllavopronare. në atë klasore.e. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. të heshtur. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. romake.

romake kalon në letërsi romake mesjetare. Letra miqve. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. elegjive retorike et. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Fedriefabulist. Vdiq në vitin 90 p.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. romake. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Tit Livi orator e moralist.r deri në vitin 14 e. koha kur sundon Augusti. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni.poet i shquar i epigrameve. kur shkatërrohet perandoria romake. këndoheshin këngë për dashurinë.r në Mantue. Ishte nën ndikimin e Teokritit. V let.e. Më të njohur janë: Petronie-prozator. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . prej viteve 30 p. I deri në shek II. Ovidi-poeti elegjiak. Horaci. Nga një familje e qytetarëve të lirë. Aula Geli. por për shkaqe objektive e la . Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano.Italia Veriore. Katuli. Kuintiliani-retorist. Tibuli-poet i dashurisë. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. apo më të shkurtra.e. c) Letërsia e vonë romake. paraqitet publicistika. Plini i Ri-orator produktiv. Atika etj.retorika.satiristi më i madh i kësaj periudhe. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. Punoi si avokat. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. zhvillohet nga shek. . G Gjat shek.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Apuli etj. II e deri në shek V. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë.r. Nga shek.e. Marciali-me epigramet. Juvenalisatirist.e. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). dhe filloi të merret me poezi.

talike. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. takohet me të atin Ankizi. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës.depërton në botën e nëndheshme. grua mjaft energjike. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. gruan e Hektori. Këtë qytet e krijoi Didona. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. Sicili e Romë.Iliadës. Eneu zbretë edhe në Kumë. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. ajo si flet. Eneu e merr rolin e Akilit. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. bie nga shkëmbi. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. në prani të elementeve mitologjike 20 . i cili vritet. pemtaria me vreshtarinë. Eneu bën dyluftim me Turin. blegtoria dhe bletoria. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. Didona bën vetvrasje. e takon Didonën. ashtu si Hektori nga Akili. të cilës ia kishin vrarë burrin. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. Butrint. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Sicili. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. Rrugës për Sicili. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. lufton kundër Mezencit.

.. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX. Bullgarisë dhe Greqisë.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX..kulturor.Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë ..Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane ..Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia. shkruar 1846.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.popullor. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë. nuk ka kulturë. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878). .Këtu përkundër që u fuqizuan .. poemën Këngët e Milosaos..Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik..Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.. ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.politik dhe kombëtar.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si . vetëdija e ulët kombëtare.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.kultura.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari . shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra. Sërbisë ..I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë..Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .Kjo letërsi fillon me poemën .përpilimi i platformës së qartë. për mjerimin politik. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia. Perandoria Osmane .Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar..Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .Ajo ekzistoi 3 vjet.ekonomik.

P.tragjedi 1846 22 .më 1897 F. I shoqërisë . 3.pastaj në Kolonjë .fetare .pasi u lirua ishte shum i varfër.kolgjin e kreu më 1883.Papa K.I stambollit i shoqërisë .më 1883 J. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.Lorekio në Itali nxorri revistën ..për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.D.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.Napoli . Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve. figuracion dhe metrikë nga folklori.Vasa .punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.në Pdhanë(1638)..S. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .Negovani.1836.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri. 1872 2.më1834 .më 1888 .Gj.rrah tema filozofike.VEPRA POETIKE 1.Më tepër spceifizohet poezia lirike.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.Logoreci.në Egjipt dhe në Sofje.filloi të mbledhë këngë popullore.Qemaili etj.Qiriazi-Dako.Qiriazi.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.Vreto.Më 1848 J.Kemi përdorim të alfabeteve si .Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.I..Poema epike Skanderbeku i pafan .Numidët .Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.M. 1839. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.Rada me titull Arbëresh i Italisë .de Rada në Kozencë nxorri revistën .përmbajtje.RADA 1.Poema epiko-lirike Serafina Topia .VEPRA DRAMATIKE 1.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.më 1897 A..Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV . J.DE.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .Kombi shqiptar‟‟. peizazhiste..më1888 në Bukuresht nga N..robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Naço revista Shqiptari. romantikë europian dhe italian. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.Bashkimi‟‟ .Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .erotike .Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.Lexoi shkrimtarë antik .së lavdishme.u dënua me gjashtë muaj burg.Flamuri i Arbërit‟‟ . në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .i kundërvihen realitetit. Pogradec.shoqërore.lëvizja nuk pati sukses. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.në Blinisht(1639).Konica nxorri revistën Albania.Napoli 2..

Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. turkun . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës .Testamenti politik . largohet nga atdheu .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .Radavani është antitezë e Bozdarit.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe .Sofonizma.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .e torturon veten.kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. Serafina është romantike . te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.vajton buzë detit. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . 1894 4. më vonë kthehet .Autobiologjia .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. 1902.Parimet e estetikës. pasi e vret një turk . kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit . Bozdari . sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit .Rapsodi e një poemi arbëresh . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.VEPRA SHKENCORE 1.ëndrrat vajzërore. dashuri ideale naj femrës .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.është dashnoe e zjarrtë. për hir të dashurisë ndaj atdheut.1866 3. Serafinës dhe Bozdarit.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .Serafina . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. 23 . 1898-1899 5. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu .përballon ndarjen nga dashuria e parë. këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.2. me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .tragjedi 1891 3. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë.Tema është romantike .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike. dashnori i parë i Serafinës .1861 2.ka dashuri konstante ndaj atdheut . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.

ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . satira .Himarë etj. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini . si Krujë . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen. Kozencë 1894.Il Canzionere albanese‟‟.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë . poashtu mblodhi këngë popullore. fabula . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar. tragjiken e kohës së Skëndërbeut . shkencë .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . Mirditë.Dibër .Shkodër .De Rada pasqyron të madhërishmen . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë. romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.Goneta një femër e dhembshme. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada..Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .Shtohet galeria e femrave .dukuritë shoqërore-morale) . gramatikë .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe. vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . kishte krizë materiale .Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.XV. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) .Elbasan .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh.Vantisana princeshë turke .

italisht ..llafosjen. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Miloshini e Pjetër Shini.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.përtacinë. këngëve liturgjike .Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .Drama .Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2. jeta e të burgosurit . Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Përmbledhja poetike.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen ..Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve..Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.botuar më 1848.poemë . Fjalor italisht-shqip 7.Romani .1850 4.Bija e mallkuar‟‟ italisht .D.Poema . I burgosuri politik .Poema ..Virgjeria.R 3.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën..Kolluqi e Serafina. Gërsheton idetë romantike si .burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .italisht.Përmbledhje e lutjeve . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 . arratisja . vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Gërsheton edhe idetë demokratike si . 1858 5. gënjeshtrën.dialog të gjallë.1.Malia 4. koprracinë.Miloshini.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.Drama:Sofia.. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.shqip. mirkuptimi në mes njerëzve.Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .italisht 2.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Romane:Sofia Kominiate .Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Novela:Panaino e Delia.. Përralla nga Ezopi 6.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Melodrama:Pjetër Shtertori.ndërtim të konflikteve.Poema . Mënyra e botimit:Pjesërishtë .Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J. takimi me të birin .Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.Ushtari shqiptar.Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Guidhja e Kusari 3.poemë.

Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .ritet familjare.blegtorëve. Të ndërfutura:këngët . kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina). vallet .(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.intrigant.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).i dashuri i Emirës Gjergji .Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.e sinqertë.xheloz.besnike) Miriani . 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .Miriani shqetësohet tepër.e çiltër. traditat. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve. bareshave. Personazhet:kanë tipare romantike Emira .

IV . përçarja kombëtare dhe fetare ...vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .. frengjisht 5. i strofës .dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin ..Burgimi im‟‟.pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .Romani . Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare..Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.Romani autobiografik . vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë.Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4. 7.Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. frazeologjisë . e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare. sundimin mbretëror . Më 1883 emërohet guvernator në Liban.E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) . Vepra I.Bardha e Temalit‟‟(1890). RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË . Veprat e Pashko Vasës janë : 1.frëngjisht.III. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.figuracionit/ 3. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.II..italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja . pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .italisht .Poezia . për atdhetarizmin . E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit). për problematika..Mori Shqypni .Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(.Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran). Vretuan etj.Vëllimi i poezive . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . 6.. Tema : universale . poshtërimi familjar . degradimi e turpi..Trëndafila e gjemba‟‟.(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik ..Pashko Vasa . Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.MORI SHQYPNI .

Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). i martuari me Bardhën.por në linja të kundërta. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit.ANALIZA E ROMANIT .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës.Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. Osman Pasha . c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës . e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . Drandja . Jak Kola. Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . për zakonet).Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë..Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.. Pashai i Shkodrës . Luli .

Poema . ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve..Poezia e gjatë . Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.Vepra shkencore : 1.. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane..detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.nisen në luftë për. 29 . botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Veprat letrare 1.Disa poezi‟‟ 1847 2.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Topografia e Palac Adrianos . 2.Përmbledhja .Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave.zulm e varr‟‟.dashurohet në e parë .dashurohet në e parë. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut)..Në Palermo kreu edhe drejtësinë.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.Të zezat tona‟‟ 1870 4..BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. 1.Poema romantike . Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906)..Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore . Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.

rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .zakonet.Lufta e Valkalit‟‟.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve .Lufta që përmendet është . Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil . Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.mbirja e pemës. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut.. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike. 30 .Kur u kthye jetoi si një i varfër.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore .Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje .trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .Mara – e dashuruara në Nikun . folklorin. Aktivitetet: 1848. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .Zulm e Varr‟‟.. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. Zefi vizitoi Brazilin . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .

Rrotullupë‟‟.flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut .Zonjës Elena Gjikë‟‟ ..Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë. flet për ata si Xhavella . Për vdekjen e Pjetër Irjanit.Ushtari i kthyer‟‟. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 .. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). protesta .Ditari‟‟. sidomos me formimin e saj intelektual .. flet për fatin e atdheut. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . flet për luftën çlirimtare të Venedikut .. optimizmin ..Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. 31 . ish në moshë 16 vjeçare. akuza nda padrejtësisë etj. Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare.Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore. .Rrotullupë‟‟(vrull) .Për lirinë e venetisë‟‟.. Bubullima . gëzimin .për të ardhmen e arbëreshëve etj. 1897 – botoi poezinë . .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon..shkruar 1860 . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët .Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . .Detari‟‟ .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë. .Zotit‟‟ . .. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi.. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . 1883 – botoi përmbledhjen . .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.. në Buenos Ajres . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes .. Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke.vatra na thërret‟‟.na la pa mëmëdhe‟‟. në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan . . dashuri ndaj atdheut të të parëve .. 1893 – botoi baladën në italisht .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.. 1898 – botoi vjershën . 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian..Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që .botuar 1860 . me pozitën e saj .Për lirinë e Venetisë‟‟.Flamuri për të është sikur nusja. 1860 – shkroi poezinë e parë . luftë që e kish pritur gjatë kohë . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën .

lind në kontaktin e parë . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit.ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. anglishtja e italishtja. nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit . trauma . 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri . Sarandë .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .Kthehet dhe punësohet në Berat .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . kontaktin e parë ..Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . greqishtja e vjetër .. bir i Halit dhe Emine Frashërit.Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. Viziton 32 . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë . poeti e paraqet portretin e vajzës .vetmi .. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . ky kontakt ralizohet në kishë . .gaz-psherëtima. psherëtima .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar.Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . në kontraste si gaz-vaj.Kujtim‟‟. Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. dhe me një përfundim të hidhur . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike ..Dashuria e Serembes është dihotomike . lektisje .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. Për sa i përket dihotomisë së parë .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. me helme. dhembje .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi.Zosimea‟‟. me një vazhdim deri në finale .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . gjimanz mësoheshin frengjishtja .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut .N.

..Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.atdhe‟‟ .Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.Tema ..Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu . Për se? Gjuha jonë ...Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Gjuha jonë‟‟.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.. 33 . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Prej 1886 do të botojë në shqip. filozofia .Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.shkruar në shqip.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.përkrenaren e Skenderbeut .atdheu‟‟.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.Shqipëria‟‟. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është . erotika ..Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare. .Ai beson se .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi .Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare..si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin . .1887.Motivi i kësaj poezie është i ri .Për se?‟‟. Korça ..Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.Dituria‟‟. Poezitë me motive atdhetare janë: . .Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .(arsimimi).këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.. Tradhtarët..Shkruar në gjuhë të huaj.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.1884.. Shqipëria .Drita‟‟ më vonë u quajtë .atdheu‟‟..Shpreh‟‟. .Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës. historia .shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. . ..Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje. Shpreh . .Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.

pamja e fytyrës. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një . pulpat .Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht. Anatema e kësaj poezie është .Bukë e mëmëdheut zëntë .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟. Poemat me motive atdhetare janë: . stopani .Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. toponimet .Tema është historike.Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. . pemëtarinë .. faqet.Gërshetohet miti .. plaga .jetë ideale‟‟.ska asgjë të përjetshme . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Bujqësia ka të bëjë me bujkun .Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha . flokët-dritë qiejsh). tradhtarët e pabesë. viktimizimi sesa gëzimi. bimësinë .Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.kohën. fushat pjellore . qëpallat .Poema është një epope për Skenderbeun.Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.. emrat e personazheve ..lumturia që sjell dashuria e kontaktit.Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .. këmbët ..trupit . gojëdhënat . loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.vendin .(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).lutjet .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) ..Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. humanizmi dhe fizikumi. kraharori . mallkimet.Për Naimin ka rëndësi .Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut. shtërpari .Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . identitetin.apostrofë e madhe‟‟. shpreh botën intime të Naimit..Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen. . baresha me llërët e përveshur .Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore ..Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi . llërët .Bukuria‟‟. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. 34 ..bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria . lektisja . botës psikike ..Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një . . emrat e popujve etj. balli .kënaqësia..Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje..balli-hënë. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri). ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë.Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar. sytë .

.Qershori‟‟. pa fund dhe pa anë. pas ditës vjen nata .Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. karakterit . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike.Fjalët e qiririt‟‟.Filozofia e Naimit ka dy burime.Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit .Filozofi‟‟. pas të mirës vjen e keqja. të folurit .poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve .ka simbolikë të : krijuesit ... dëshira – dhuna .. 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik. ringjalljen e natyrës . humanistit dhe filozofit. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟. lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur .(sipas aspektit filozofik). bukuria e qiellit .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. arsyen.temperamentit .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. 35 . me atë se bota është pa krye .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. prirjeve . pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij. reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun.Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. fenomenet e funksionimit të natyrës . lumi . . ..Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. pozita e poetit dhe pozita e personalitetit. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.. fushat .Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric. .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. malet .Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . kaltëria .sh pas dimrit vjen pranvera ..(sipas aspektit poetik dhe personal).Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . bilbili ... i dha mendjen . .. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . reja . .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë .Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare. ai impresionohet nga yjet . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte). gëzimi-dëshpërimi . emocionet .Qielli‟‟. 2)Natyra dhe ligjet e saj.

Stamboll. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”. Vdiq:1904.projekton të ardhmen e Shqipërisë. Bashkë me P. 1890-diplomon në drejtësi.veçoria gjuhësore faktet historike.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit. 36 .Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë. Dhe let.Kristoforidhi etj.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.studion let.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.Napoli.Hora.Osmane dhe konferencën e Berlinit.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.të mesmen dhe universitar të zhvilluar..Teutës. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.Pirruas etj. 1878-boton gaz. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.emërohet docent i let. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.Sicili. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.antike në “Garibaldi”.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit.Frashër.shqipe në Instituin Oriental.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë. 1871-shkon në Stamboll. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë. 1900-profesor i gj. 1874.u internua për 1 vjet në Tripoli. Në këtë traktat.Libi. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .të mesmen në gjim.

Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë.italisht).1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. Rrethimin e Shkodrës..Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. 1901-Këngë popullore shqiptare.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. gjithnjë e më pak respektohet traditat .Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve. Mino(poemë lirikë). Ali pashë Tepelenën . për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . 37 . 1900-Te dheu i huaj(poemë). Bushatasit . 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike).Mesazhi i kësaj vepre është : . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike).Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.TE DHEU I HUAJ’’ Poema . ANALIZA E POEMËS . Këthimi(poemë).familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.Napoli. ritet familjare . Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin .M.Versi(përmbledhje poetike.gojëdhënën e Rozafës . 1894-Kënkat e luftës(poezi. Gj..Poemës i mungon subjekti.italisht)..mendime.ndjenja etj. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. Skenderbeun . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike.Topinë .Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. Vdes:1927. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887.. ritet fetare .

Vdes: 1937.Me 38 . KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.gramatikës.Shkodër. . 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë..studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit. 1884-47.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917.Poetët e mëdhenj të Italisë.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.Leiden.Shkodër).Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. shkruar në moshë 21 vjeçare.a çilë kafazi‟‟. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.Shkodër).Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.Vjenë).Shkodër). 1932. 1908. 1937-Lirija(poemë. 1928 – Lissus (poemë.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës . Familje: të varfër. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër. 1936-Dromca toponomastike.studiues i gjuhësisë folklorit.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .historisë etj.1930 – professor i shqipes në Shkodër. 1942-Fjalorth i ri. Njihet si poet. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. 1939-Scodra(poemë.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër..Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë). Në rrafshin simbolik . Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. 1934-Shkollë e jetë(antologji.Shkodër.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .Shkodër)..Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun..

ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta. zgjoi i bletëve . 2)Zoga dhe 3)Lokja.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike)..Nëna e kësaj vajze është Lokja.pas dimrit vjen pranvera‟‟ . 39 .th kjo simbolizon lindjen e dashurisë. zogjtë janë Zoga dhe i .Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .jeta vazhdon‟‟.Poema ska koncept kohor.kthim në vendlindje‟‟. Zogën dhe nipin.bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟. moliset .. martesa .Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken . ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme..Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër.Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit.. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste.shpreh mallin e autorit për atdhe.. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. zymbylat .Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim . në të dytën vendi ku ka mërguar .sh njohja e të rinjëve . lufton për ekzistencën e familjes.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve. në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .I tretuni‟‟.t.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror). .Simbolika e kësaj ëndrre është .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga..Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. dallëndyshet .

BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. .shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. Shkollimi: fillor në shkollë greke. Vdes:1930.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët..Gjirokastër.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.ÇAJUPI Lindi: 1866.Shkodrës. Familje: fshatare.Kajro. 1893-kthehet në Kavallë.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. 40 .Lissus‟‟... Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .i përkushtohet Lezhës . Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. 1919..pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë. . të Venerës dhe Afërditës.Aleksandri.Sheper të Zagorisë. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Stefani.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë . 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”. Lissus dhe Shkodra. të mesmen në kolegj fetar.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Helipolis.pastaj shkon në Egjipt.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë). .Liria‟‟-shkruar më 1901.(në tri tingëllimat e fundit).Z. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Në këtë vepër dominon historia. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut..

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes.letrare nga Th.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).emërohet sekretar i Komisionit letrar të L..demagogëve.thotë së gruas. 1925 – Naim Frashëri.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. 44 .boton poezinë e parë te rev.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.Komedia . Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje. 1930 – Robëria dhe liria(artikull). Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha). 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.Bukuresht.E.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri . 1885. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull). Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.Albania. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.Gurakuqit. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri . në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.idealist shqipëtar (artikull.Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. 1912. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.Drenovë.Graz).urimeve dhe përgëzimeve. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.S.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.DRENOVA Lindi: 1872. 1901. Vdes: 1947. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla. 1937-kthehet në Shqipëri. Punoi : 1912 ..shpreh luftën kundër oportunistëve.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.konformistëve .Gjika etj.S.Mitko.

.Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Në këtë shembull kemi poezitë .. erotik .lektisje.por përshkruan bukurinë e tyre.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri. serbëve .Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.. përkundër .Mallëngjim‟‟ ..oxhakësisë‟‟(pushtetarëve). në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes. . dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.sh vajza ka gushën e bardhë ..fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore. .POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Ëndrra e lot‟‟.shtatin e lartë . fletët-shqiptari .Mall vëllazëror‟‟ .Në këtë shembull kemi poezitë : ..Letër prej katundit tim‟‟ etj. .. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.. me pozitë më të lakmueshme politike .Këngë bashkimi‟‟.Në mërgim‟‟ .Në vëllimin e tretë .ndërsa trimi sytë si zjarr.Flitet për përgjërime.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.të parealizuar. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre... romunëve .Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve . të bukur etj. faqet si dardhë.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit .shpreh dashuri fatkeqe.buzët ngjyrë trëndafili. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme). nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.Ballada e bariut‟‟. peisazhist dhe mediativ..që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. sociale dhe ekzistenciale. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.Përshkruhet bukuria e jashtme.... pozitë inferiore sociale .Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .Lulëkuqja-Shqipëria . ishte në pozitë inferiore politike .p.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika.

persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment. në .por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.vdekja.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.prejardhje mbretërore. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka...shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar..Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve...shpirti.Ngjyra ylberi‟‟ .Mendime‟‟ ..Mendimtare‟‟ .erotike.të stinëve.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës...Rreze dielli‟‟ i sistemon si .Rreze dielli‟‟ me titull . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.luleve. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .Këngë fushore‟‟ në . ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes..Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit . ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Vërtetësia e gjërave‟‟.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.të pavërtetës etj. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik. vuajtjet dhe mundimet etj. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare ..Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Psalme murgu‟‟ i quan . në .Natyra‟‟. Ëndrra e lot‟‟ me titull .sh në .të keqes.të perëndimit të diellit.Vallja e jetës‟‟.. të vendlindjes. gëzimin – dëshpërimin .Lumtësia e shpirtit‟‟... vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.kohës me shi..Lumtësia‟‟.një dite prilli e një muaji etj.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .Ëndrra e lot‟‟ si .Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.Në . në .. i realizon të gjitha dëshirat .morali etj.të ylberi.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.letraro46 ..Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme....Psalme murgu‟‟ me titull .Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.Edhe këto poezi janë të veçuara p.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.

u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut. Monarkia (traktat politik). e ndiente veten të pafuqishëm .Gostia (vepër e papwrfunduar).morën nga antikiteti stilin. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .stigmatizoi hipokrizinë fetare . humanizmi kërkonte një njeri të ri . të pavlefshëm dhe si të përkohshëm. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Ravenë.Rable. në Shqipëri Marin Barleti.komedinë dhe tragjedinë.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.prozën.Gjermani. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Në art e kemi Leonardo Da Vincin .Ovidi.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.botanika.dramën.Angli.epike.në Francë F.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.zoologjia.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.Ronsari . të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta . 47 .Spanjë. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .Petrarka. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. Familje: intelektuale dhe tw pasur. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .një ideologji të re ..fiziologjia.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak. ish deprimuar .poemën. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës . Rafaelin etj.Firencë. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .Xh.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.Virgjili etj.anatomia.U paraqit në shek XIV.Aligieri .u nënshtrohej dogmave fetare . në Angli Shekspiri.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .Në Itali ishin D.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.Jeta e Re (vepër poetike). V.Bokaçio. 1304.Shqipëri etj.artistik. Vdes: 1321.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore. politike dhe ekonomike . Mikelanxhelo Buonarotin .F.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.busolla etj.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi . të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.Holandë.Sokrai.

3. Purgatori dhe Parajsa. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët.Poeti nga 48 .por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. rrathët sa vijnë e zgjerohen . bisedat . vepra ka 100 këngë.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.Ngjarjet .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. filozofia bashkëkohore. sa vijnë e ngushtohen .Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. 2. me drejtim nga lartë posht . me drejtim nga poshtë lart.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete. të moralit .Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . nga filozofia e antikitetit .nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit . përjetimet.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. bashkë me këngën e parë si hyrje .Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore.pa i kursyer shtresat e privilegjuara.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.Secila pjesë ka 33 këngë.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. rrathët koncentrik. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Ky udhëtim nis me Ferrin . konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .meditimet janë të njeriut të kësaj bote.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.Është e shkruar në strofa tercina .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. rrethit të nëntë(4 breza). 4. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit. kurse në Purgator dhe Parajsë .Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.rrethit të tetë(10 breza).

Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.kuje.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.vaje. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.zymtia. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. i cili më 1300. Bonificin VIII.smira. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.gjithësej nëntë qiej.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.përmes pendesës. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë. Sokrati . e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.idhnimu.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë . apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Purgatori ka shtatë rrathë.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Virgjili është simbol i urtësisë.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .ulërima.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore . të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Në purgator pastrohen shpirtërat.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.grykësia dhe epshi.Parajsa ka vetëm tre rrathë. Platoni .Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo . prej ku buron dashuria.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit . kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia . një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .

Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.të zgjedhë dashnoren e tij . po tu ndihmojnë të doptëve.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. po ti shpëtojnë të munduarit .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.. studion në Vitenberg të Gjermanisë.I ironizon . ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales . gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .Konsiderohet roman antikalorsiak.Kishoti. të burgosurit si kalorës të shtypur .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). intrigat . dhentë si ushtarë . ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . me shpatë .po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII ..Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës.Nis me atmosferë të rëndë. me helmetë . kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. me divat .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme. parodizon romante kalorsiake.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm. me dhentë .Kemi konflikt brendafamiljar . pëson në bujtinë .. mburrojë .Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari . të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se . hipokrizitë etj.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin. meditime filozofike. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.stil të përsosur dhe përjetime estetike. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . ruajtja e nderit . rikthimi i fronit mbretëror . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.të sigurojë veshje . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.Cezari ka tiparet e një mbreti .Tema e veprës është . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .

Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Pseudonimi : Molieri.Ata bënë seleksionim në artin romak .në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.ofiqe. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.satira. stimulonte me shpërblime .princërve. veçohet Nikolla Boallo.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Trashëgon kultin e antikitetit.epigrami. të lartës dhe të ultës . u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.Luigji e forcoi pushtetin qendror .tituj.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan. të tjerët e konsideronin si mbreti diell. dekorta. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.të mesmen në shkollë fetare jezuite.fabula.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.epopeja.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .ai rriti autoritetin e vet .Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion. babain e Ofelias (të dashurës së tij).oda. se fsheh dot reagimin e vet.(Klaudi).kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.Formon trupën teatrale.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Shkollimi:iloor në vendlindje.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.koncepton norma dhe rregulla të reja .Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese. i përgjigjej monarkisë së Francës.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.1643. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Paris.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore. i mblodhi në oborrin e vet .Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.E dashura tmerrohet .

greqishten lexonte Homerin. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.Shklollimi:shkollë fetare janseniste.nuk varroset solemnisht. 52 .1662.lë trupën.temë nga historia romake).1669Britaniku(tragjedi.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës). Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.1664-Tartufi(komedi).kthehet në Paris.Tema e komedisë është .Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .1666-Mizantropi(komedi). Krijimtaria letrare e Molierit.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.-Tebaida(tragjedi).Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi..Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Dorina .Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.temë nga historia greke). Don t‟ia japë vajzën.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Sofokliun.1668-Koprraci(komedi).1670-Berenisa(tragjedi.1672-(Bajaziti . Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.1658.Në shtëpi kthehet qetësia. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .veset.njohu jetën e popullit.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.1670-Borgjezi fisnik(komedi). ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës. më 12 maj 1664.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.regjisor dhe komediograf. Damisi dhe Mariana .1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Francë.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.Punoi: si actor. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.1661-Shkolla e burrave(komedi).duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale..1665-Don Zhuani(komedi).Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.varroset në Port-Royal.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.1667-Andromaka(tragjedi).1673-I sëmuri imagjinar(komedi). dhe gruaja e dytë . por nuk mund ta kundërshtojnë .Ferte-Mion.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).temë nga historia turke).Shkolla e grave(komedi).temë nga historia romake).1677-Fedra(tragjedi).Orgoni .Vdes: 1673.1665-Ndërgjyqësinë(komedi).Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.pasionet dhe karakteret e njerëzve.porn ë fshehtësi të madhe.Vdes: 1699. Elmira .Kleanti .Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.Lindi:1639.Fëmijët me gruan në e parë .pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.

ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane). gruan e Hektorit . bijën e Helenës .Efigjenia në Tauridë‟‟ .edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën. birin e Akilit .poetika.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj. Hermionën . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar. tragjedi .Homerin..Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.Egmont‟‟ – dramë .Osianin. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.Hektorin e vrau Akili.vërtetësia e ngjarjeve .Fausti‟‟ .Në këto lëvizje flitej për Biblën.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish ..Gjeni të egra‟‟.Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Si student shkroi poezi. në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit . madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint..Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet ..Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi. dhe Andromakën .Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet. Pirron .Aty gjeti një lëvizje .Hektorit . Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat . viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.djalin e Agamemnonit .në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Si personazhe kemi Orestin.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve. i cili ishte simbol i heroizmit .Shekspirin..viktimizimi .Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Prometheu‟‟ .. që një ditë të martohet me të.Hermani e Doroteja‟‟ 53 .. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 ...Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .

të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.këngë korale. monologje. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës. Italinë.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës. gëzimeve të jetës por doktori spranon.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.poezi lirike.fshatarët e përshëndesin. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit. për mrekullitë dhe pushtetin.Fausti hap librin e Nostradamusit. futi frikën te njerëzit .Holandën . në Lajpcig .Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.analiza psikologjike.meditime filozofike .Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.teologjinë. Zvicrën .Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.. kafsha kthehet në fytyrë studenti.Fausti i dëshpëruar.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).mjeksinë.Ai shëtiti Gjermanin .thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz. pas Gëtes Henri Hajne etj.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .Më vonë për të shkroi Lesingu .përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .drejtësinë. i kujtohet fëmijëria.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht. sidomos te princërit .vdes i lumtur.shqipton një lutje magjike .shfaqet Mefistofeli.Fausti dashurohet në Margaritën .Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .filozofinë.stile të ndryshme etj.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut. bëri shum mrekulli ..Tragjedia fillon me monologun e Faustit.astrolog e magjistar.Tragjedia nis me Kushtim . kjo e bën 20 vjeç më të ri.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Tragjedia ka .Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.

Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin..Dy këngët e para kanë parathënie.Pirrati‟‟ .të mbyllet në vete pas .zëvendësimin e lirisë dhe 55 .kish temperament eksploziv. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.Orët e prehjes‟‟ 1807 .kënaqësitë. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.në dhomën e Lordëve.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.Poema fillon me Haroldin..Është ditar poetik i Bajronit.Kish të ëmën zemrake.Ëndërr‟‟ .Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809. hero romantik.Gjauri‟‟ .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit. .Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike ..Turqi dhe Shqipëri..Nga Zvicrra kalon në Itali.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.G....Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc. .. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.Strofa për Augustenë‟‟ ...Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .BAJRONI .Greqi..ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.epitete. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.historinë e vjetër atë të Lindjes.unit‟‟ të vet.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .eksklamacione.Spanjë.pyetje retorike.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .Më 1812 kthehet në Angli. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Më 1809 u largua nga Anglia . nisi turne për në Portugali. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.Letra Augustës‟‟ ..Viziton Portugalinë .Errësirë‟‟ .Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë. Rusonë.. pastaj Spanjën .Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.i ri i ngopur nga dëfrimet..Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Malti.zhurma e jetës ..në Albred .Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten. përmbledhja e parë me vjersha .Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Nusja e Abidos‟‟ .

Morenën .flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .Lirisë‟‟ .Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .dhunën..Ciceroni.me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes. vallet .Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .këngët(tamburxhi.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 . del në Bosfor.Çadajeviç‟‟.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟. kulturor.njerëzit me të gjitha komponentat. Ali Pashën. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.Tasos etj.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. Himarën . aspektin moral .Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Petrarkës. bijës së tij Adës.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.Begjikën lumin Rajna.Shkroi poezitë .Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.tamburxhi).Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.Viziton Seviljen .shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë. virtytet e popullit . Kadizin . thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria ..U këndon humanistëve si Rusoi.me padrejtësinë.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë . një femër pa emër . u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .Volteri . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg..liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.mësoi frengjishten.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. internohet në Mihajllovsk më 1824.Shpirti revolucionar nuk i pushon . psikologjik .Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.përshkruan bukurinë e natyrës.fatin e mbrapshtë grek . folklorik .Dante. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Flet për këngët .Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Galileut.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.. në Stamboll.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit. preardhje fisnore .ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . konkretish Janinën . por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit ..Viziton Greqinë .Bokaçio. e dalë nga populli.Haroldi viziton Albulenën. qytetin e vetëm të lirë.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.veshjet. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha . kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Viziton Andaluzinë .flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .Shëtit Alpet . .Mikelanxhelos.

kalonte jetë mondane .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. erotikës dashurore . .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi. asaj provinciale .shpreh mendimet e reja progresive.ia ka kushtuar Ana Kernës .Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake..Poezia ka qartësi të madhe .Liria‟‟. shprehje poetike. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje. ku sundojnë tmerret .Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837. me brenga e mërzi . kujtimet e mbuluara nga një mjegull .shkollën e kish vend dëfrimi e loje.si fëmijë u edukua nga mësues francez.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .. kodrinat . ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.lexon vepra .Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë.ndër poezitë e para.jeta ruse . shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Bjelinski .Pushkini mbetet poet i dashurisë .shtron n. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.Onjegini.Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale ... që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur ..Vdiq si 38 vjeçar. një jetë tërësisht e zbrazur. shoqëror . nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .mi. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks. kupton se ska talent.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen ..brigjet .Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit .paraqet poezi peizazhiste.shkatërrohet psikikisht. të zymtë e plot andralla.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës .thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . gurgullima e rrëkeve.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .Lenski. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës .P. griplan me kopshtijet .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .Kernës‟‟.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve . digresioneve të ngjarjeve.erotik dhe peizazhist.Tatjana.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.sgjen dot motive. narracionit të shkrimtarit . e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 .Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . tufën e dhenëve. të zbrazur e plot dëfrime. v. analizës psikologjike të personazheve .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj. livadhet .ushtima e mullirit që spushon .. konservatorizmi. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus. merret me poezi.ndjenja të sinqerta etj. valza mbi liqenin e qetë.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .në moshën 18vjeçare.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX . llahtaria . studiues i thellë i veprës së Pushkinit..Tema e romanit është .A.Mbrëmje dimërore‟‟.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut. përshkrimeve të natyrës .bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.

dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Ndëshkimet‟‟ .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.. me përralla . i ati general i Napoleon Bonapartës .traktat dhe manifest për romantizmin.Soditjet‟‟ .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 . roman 1831 . roman .Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 ..Historia e një krimi‟‟ .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj .krijon miqësi. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .Katedralja e Parisit‟‟ . dëshiron të bëjë ndryshime.më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij. i shfaq dashuri përmes një letre .Ernoni‟‟.Spanjë dhe Itali.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.Francë lindore Familja:Intelektuale.pasardhës i tij. djalosh ky me formim intelektual.njihet me Lenskin .dashurohet në Tatjanën .Legjenda e shekujve‟‟ . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus. pas revolucionit borgjez.Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.formës letrare.Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi..I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit. .regjistrohet në kolegjin Kordie.trashëgon pasurinë . vajzë me virtyte të larta.Njeriu që qesh‟‟. . shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia..dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Mbreti dëfren‟‟ .bën dyluftim me të dhe e vret. vepra e parë . ..Tatjana dallon nga Onjegini ..Të mjerët‟‟ . largohet nga qyteti ....Si fëmijë jetoi në Francë . legjenda etj.të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.. e ëma grua aristokrate rojaliste. tregime .Napoleoni i vogël‟‟ .. nuk u luajt asnjëherë.. . është e rritur në frymën e traditës popullore .Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 ...Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.Vepron si romantik .Kromuel‟‟ – dramë ..nipi i Bonapartës..Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse .

shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .Mbreti i poshtër‟‟ .epike dhe dramaturgjike.... .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. Mbreti intrigant‟‟ . .Këtu kemi këto poezi . pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.Ndëshkimet‟‟. Hygo dallohet si poet.Hygo tregohet romantik . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit..Shkruar më 1846 . . kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. monument i poezisë francize .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III. .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .Poezitë me përmbajtje demokratike janë .Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit . .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar.. Mbreti matuf‟‟ .me poezinë .Ndërgjegja‟‟ .Ndëshkimet‟‟.... . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. në këtë rast populli grek... .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria . shpreh persiatje meditative .Oda dhe balada‟‟... realist . .ka tri vëllime. Mbreti që zgërdhihet‟‟ ... . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike... . .Orientalet‟‟ .Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ . ide kjo e paraqitur më 1850 .. Mbreti frikacak‟‟ .. që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë).Në poezinë .Fillon me poezi lirike intime. Shkruar më 1885 etj.ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.fillon me këtë vepër lirika intime. urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve . qenit gjysh‟‟ . Poezia .Në poezinë . .Mbreti mosmirënjohës‟‟ .Legjenda e shekujve‟‟ .Legjenda e shekujve‟‟.Njerëzit e varfër‟‟ . Mbreti kriminel‟‟..Në poezinë .Katër erërat e shpirtit‟‟. . ..vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës. ...Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet.. .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor . . kohën e vjetër ..Orientalet‟‟..E vluara e trumbjetarit‟‟ .Soditjet‟‟-botuar 1856 .. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .Oda dhe balada‟‟. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. .Mbreti ziliqar‟‟ ..Arti I t..tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri... të mesme dhe të re..Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën. ..Mbreti i dyshimtë‟‟ .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve.poemë epike .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve . të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore. .Autori shpreh qëndrim antimonarkist . . dy fronte markante ...Doozi në gjumë‟‟ . poezi e këtij vëllimi është . ...Mbreti i vogël‟‟.Mbreti hajdut‟‟ . .

vajzë ilegjitime .Ka dy variante të romanit . dënohet si prostitute . djalë i mbarë i braktisur nga familja . xhandarët e zënë hajnin ..Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . ia fal jetën policit Zhaver .Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.Gravoshi . ndërron emrin në Foshëlëvon . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . 60 .Zhan Val Zhani arrestohet . lufton kundër monarkisë. ik nga prifti . ai arrit të ikë nga burgu .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. njihet me Mariusin . bëhet viktimë tragjike e romanit. i merr në mbrojtje qeniet e mitura . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë.Zhan Val Zhani është i burgosur . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. kryetari i komunës Madlen e liron . kur vdes në vetmi . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën.Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare .botuar më 1862. për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni.ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .femër fatkeqe. Fantina femër e persekutuar . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. i cili kishte orientime republikane . strehohet te prifti i Denjit . Mariusi dashurohet në Kozetën .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme.ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . dërgohet në burg . i nënçmuar.Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . Murjeli. mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror.Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën.Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .shërbëtore. simpatik për lexuesin. të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . prifit me humanizmin e tij e pranon . por ai përsëri arrin të shpëtojë. ligji e dënon me burg . i persekutuar . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen .Të mjerët‟‟ .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir.Zhani është i dënuar me burg . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel.

61 .

Osmane). Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike. Njihte Homerin.Danten.melodrama.02. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.komedia. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.poezi lirike. Bukuresht-1931.futurizmit etj.strofa alkeike.simbolizmit.11-rrokëshin. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922. Athinë-1930.dënon duke qeshur).oda.romani. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.”Illyricum”-Shkodër.artikujt letrarë.trioleti.Gurakuqin).studimet në Bosnjë. Stamboll-1913. “Ritterkreuz(1912-A. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.1894-shugurohet si prift.zhvillohen format e prozes: eseu.klasike. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.Fishtë të Zadrimes. “Phoenix(1931-Greqi).himni. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). 25. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.Hungaria). Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .sofike.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. Zbulohen koncepte të së bukurës. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .9-rrokëshin.let.fejtoni.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.romake e helene. Dekoratat :”Mearif”(1912-P.romanca.harmonisë. 1899. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit. “Lector Jubilatus(1929Francë).Virgjilin.balada. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.tragjedia.

) 1909-jeton në Amerikë.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.kombëtare. si : besa. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.mirret me diplomaci.solidariteti. Shkollimet:mësimet e para në Konicë. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.Ali Pashë Gucisë.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.Fishta si rrëfimtar aktiv. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).Tiranë.Albania.1912. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.Gjergj Elez Alisë etj.besimi. 63 .Abdyl Frashërit.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.nderi.por nuk iu plotsua. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore. 1878.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike. II.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar. Njihte rrethë 15 gjuhë.Gonzaga (melodramë).Oso Kukës.. 1914-Juda Makabe(tragjedi).Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër.”Dielli”-Boston.shpreh kërkesat për let. 1897-1909 kohën e rev.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.ndodhi e personazhë konkretë. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. 5 janar 1924.Halilit.ku varroset në Boston.njëkohësisht drejton rev.vepra paraqet ngjarje. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.1929-Shën L.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.Konicë.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.Harvard. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.e refuzon më 2 mars 1924. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.

anglisht)botohet 1957 nga Mc. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh).fillim romani si sui generis). Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.11.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). –shprehë mozaikun e kulturës.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.Gj. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. 1935-1939.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht). 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra). përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe. 64 . 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).1912-17. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.varfërinë.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.gusht-dhjetor 1924-Dr.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme. II.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. 16. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.-Neë York.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. Personazhet : Denisulla Sepia.08.njeri intrigant. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.mjerimin. 8.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.1 anglisht). III. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.ai ballafaqohet me paditurinë.Bridge Comp.3 faqe shqip. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.

Njihet si themelues i elegjisë politike. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë).suedezja Ingridi.dramë dhe publicistikë.gjimnazin në Keshan. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .Harvard deri më 1912 . Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare). Otello-Shekspiri(tragjedi). ndahen në 2 pjesë: I.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë).më vonë si diplomat e burrë shteti.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). Vdes: 1965.artist në teatro.6 janar 1882. 1960-Autobiografia(anglisht. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. II. 1947-Albumi(vëllim poezish).shkrim në prozë).Dhalla dhe Dr.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12.Ali Bibiu.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit. Dr. Shkollimi: fillor në shkollë greke.plaku marteshanas. Ministri Salemboza-tiran anadollak. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.sufler. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “.Personazhët: Dr.1937.Arifeja. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.polici doganes.IV.Zylfikar agai. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).nusja Vera. Personazhë tjerë: Muhedin agai. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.në BRSS. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. Përkthimet:.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi. Punoi si qerraxhi.

1944. Gjatë L. 5 maj 1916.II. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. 1942.konsull i përgjithshëm-Beograd. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike . Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.në Tiranë. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.Botërore internohet në Rumani.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.udhëheqës i Ballit Kombëtar.1916. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme. Poezia “Rent.Makbethi-Shekspiri(tragjedi).Mali Kokojka. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.shpërngulet në Itali.trajton problemin social në Shqipëri. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje. 66 . Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi. 1912-ministri i parë për punët botërore.u rrit në Stambollë. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.1926-1929. Pseudonimet: Lumi Skëndo.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme).pastaj në Angli.revista shpërngulet në Bukuresht. 1908-1910.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.

ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.ku jipen të dhënat e jetës.shkollimit.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë.61 faqe).novella dhe kujtime. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. Shkruar në formë të esesë. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore.Vdes: 3 tetor. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.menyra e sjelljes. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .Bukureshtit etj.politike. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani.Sofjes. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.1949. Kokojka.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.Nju Jork. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë.pershkruhet atmosfera kohore. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. Mid‟hat Frashëri. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. 1926-Kalendari Kombiar.

Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Vdiq : 12 nëntor. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Strofa është 4vargëshe.vargu 6.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.Pogradec. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.të mesmet në Athinë e Manastir. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Ndjenjat të dashurisë L. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha.1987.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të.10.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. 2.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë. Familja: zanatcinjsh. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899.P i shpreh ndaj Motrës. 68 . Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë.Pogradecit. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.gojore dhe popullore. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit.Shoqes dhe Vashës.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).

njeriu.përjetësia.simbolet.prekjes.turke.ministër.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).përkthyes në Institutin e Shkencave. 3.again.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.liperbolat dhe fjalë turke. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.ndjenja.Vlorë Familja:intelektualësh.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).fryma.nuhatjet ndërlidhet me botën.greke për ti tipizuar personazhet.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë. U shqua si poet lirik dhe satirik. Përdori krahasimet.me poezitë e tij i kritikon zakonet. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva.sarkazmin. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit. 2.diplomat në qeverinë e Zogut. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.beun. Vdiq:1966. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.hipokrizinë etj. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.Motivi patriotik-në këtë pjesë. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik. 69 .arabe.moralin fetar. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.

Katër stina. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja. Te vjershat : “Gugu-guguftu” . 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.me qenie hyjnore(engjujt xhindet). H.i biri.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.sorkadhja).gëzime për të mbushur barkun.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin. Poezia e A.sekretar në Ministrinë e Brendshme.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.H. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.Faza e pleqërisë. 1957-1973.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë. Shkollimi:1918-1921.e Hercegovinë. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.1903. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.i cili kërkon mbesën për grua.Maqedoni Shqipëri. Aktivitete:1923. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. 70 .Poezia “Hakërrim”. 3. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.thellëza. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.me Anton Harapin.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa. Familje: patriotike.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.Motivi i dashurisë .B.harbuti dhe lajmëruesi.mjeku.Shkodër.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.prifti. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë. Personazhë tjerë: nusja .professor në gjimnazin Shkodër. II.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj. Analiza e poemës – Hanko Halla.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.

studiues letrar.ndërsa te let.dramaturg.kushtuar shokëve të A. Pas L. Te tregimet: “Hija e maleve”.përkthyes.Manconin etj. 1929-Hija maleve(novelë).flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.deri në L. 71 .Rrustemit.Tasson. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.të studimeve Shqiptare.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.II. Vdes: 15 janar 1975. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).Botëror.prozator. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin. II.Petrarkën. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. Përktheu: poetët italianë si : Danten. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.Romë. “Tregtar Flamujsh”. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).II. 1960-Shija bukës mbrume(roman). vëll i II-1935). Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).poezia. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I.i I-1932.fashizmi etj.1942-1943-kryetar i Inst.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).ilire të Arbërit dhe shqiptare.Montin. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore.

të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. boton poezi dhe merret me përkthime si : M. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.shtron problemin e afrimimit si poet. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.kritika letrare dhe vepra origjinale. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune.veprat e M.fjalorin dhe fonologjinë.Gramenos etj. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Elbasan.Emineskun etj.Pogradec.Poradecit. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. 72 .filozofisë së jetës dhe vdekjes. -pas L. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare).teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare. 1944-Shënime letrare(kritikë).Gorkun.F.II. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.novela). Punoi: në Min.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.Poradeci. Studimet: filloren në Pogradec. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.gazetar.ritmin. Vdes:1967.Bot. Lindi: 1902.M. 1942-në vendlindje merret me ekonomi. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.Tiranë.doktoroi më 1934). Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Në vështrim të krijimtarisë të L. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.letërsi.orator.mesmen në Selanik. 1943-Ago Jakupi. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.Noli. Baltë nga kjo tokë(poezi).Ostrovskin. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.

Berat.Vjenë.mëkatit.se e ka ndarë nga burri i saj. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar. Vdes: 1965.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri.Gjirokastër.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut. 1936-Diomedi(tragjedi). Filloi me shkrime si student.Burrel. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh. 1931-Akil(tragjedi).mitologjia biblike(Abeli). 73 . 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. 1939-Abeli(tragjedi). Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.Zanfinës. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë. Studion shkencat politike në Berlin.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.vrasjes.Pirrua). 1931-Uliksi(tragjedi).historia re kombëtare(Skënderbeu).Shkollimi:fillor në vendlindje. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). 1931-Aleksandri(tragjedi). Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. 1934-Pirrua(tragjedi). Tek tragjeditë.fajit dhe veseve të këqija njerëzore.Akili). Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.zgjedhet anëtar i Inst. 1935-Skënderbeu(tragjedi).Zanfinës.Mamicën.të studimeve Shqiptare.

si figurë është e ngurtë.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.djalit më të vogël. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.Dramën e shkakton Kaini.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.urrejtjes ndaj dhunës. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish). 1937 dhjetor. Familje:tregtare.solidar. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.1911.skofiar. Shkollimi: fillorë në Shkodër. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.niset për t‟u kuruar në Itali.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).tolerant. 1934-boton shkrimet e para. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit. Lindi: 23 tetor. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .Kangët e ringjalljes.mirësisë është më i drejtë. Adami.xhelozi. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. Në të gjitha ndryshimet.1938. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.mësimet i vahzdon në Tivar.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore.arsyeshëm për dallim nga Eva. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.Shkodër.më e bukura pjesë e shoqërisë.Itali. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.Jezu Krishtin.falënderues i vetëvetes.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.në vlerësim të dashurisë. 74 .orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.se u prekë nga tuberkulozi.zemërgurë.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.përfiton tiparet : pamëshirshme. Vdes: 26 gusht. Eva.

“Qershiat”.Bot.Kangë më vete sjell imazhin e L.temën e kurbetit .Botërore.II.shqetësimi për njeriun e shtypur. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.të mesmen në Normalen e Elbasanit.martesat sipas moshave të papërshtashme. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .Kangët e perendimit sjell imazhin e L. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.bestytnisë 75 . Vjershat: “Rezignata” .dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.botën etj.II. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. “Puthja e cubit” . Vjershat: “A do qymyr zotni”. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. “Zeneli”. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit. Cikli i katërt .si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. “Një refren i qytetit tem”.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.novella dhe romane.për të bukurën etj.përshkruhet mjerimi i lypësve. “Historia e njënës nga ato”.boton tregime. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.martesave me pahir.novela dhe tregime por i quan novelëza.që akuzohen për hajdutë.skica alegorike. Cikli i tretë . Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë. Pavarësisht dhembjes që krijohet.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.

Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .trashëgon”.Nasi.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.dashurinë dhe vdekjen.pamfletet.novelat dhe dy romanet e tij.ndarjes së të rinjve.Zonja P.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror. Personazhe tjerë : Afërdita. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.prozat.shkrimi i parë i tij. Veprat : 1929-“Kush duron .anaalfabetizmi i femrës.Prindërit e fejojnë me Afërditën .që kërkon zgjidhje të lumtur.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.Gjenci.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.etj.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.bixhozi etj.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet..qytetrimi borgjez.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.që shtypin pamëshirë të varfërit. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.shekullore.zakonet patriarkale.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.mediativ sesa konflikt aktiv. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).Z. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.Pola.dhe i jep përparësi të dytës. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.martesat me para. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj. Gj.

1981-Brigjet(libra me poezi). 1973-Vjersha(libra me poezi). Me të dëbuarit(poezi). Vjershat: “Okupacioni”. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi).por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. 1966-Dita e re(libra me poezi).1916.të mesmen në gjimnazin e Pejës.-pas L. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. “Dashunia”. në te cilin punon Afërdita.dëshira për pavarsi dhe liri.të mbetura në dorëshkrim).Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë.II.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.Plavë.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social.injoranca. Letra birit të vdekun(poezi).revistën “Përparimi”.1993.Prishtinë. 1941 prill. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. të armiqësuar vite më parë. Para L. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. “Pisha në shkëmb”. 77 . Shkollimi:fillorë në Plavë.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. Vdes:6 gusht.II. Sharaxhinjtë (poezi). “Kushtrimi”.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.në roman shpreh optimizmin. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati.20 këngë).studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).feja dhe protesta ndaj padrejtsive. II. 1971-Avsha Ada(libra me poezi).

“Vejume” .realismus që dmth. “Dashuria ime” etj.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve. “Avsha Ada” etj. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let. “Muzgu në qytet” etj.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. Psh.bordello.lokale nate etj.realitet.refleksive etj. Realizëm rrjedh nga lat. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. “Në natyrë”. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.bjeshkëve etj. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. Panoramë e letërsisë moderne botërore. Vjersh : “Nata në Madrid”.sociale.lumenjve.rrugaçë.vërtetësi. “Edhe na njerëz jemi”. Këto vjersha. Veprat: “Mbramja”. “Porosia e nanes”.sepse e vërteta është preokupim kryesor. Lirika peisazhiste Sipas tij. “Butrinti”. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës.gjermane. “Kukës i ri” .natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar.Vjershat: “Ashtë ditë”.italiane etj).angleze. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake.rrugica.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. 78 .historike. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . “Atdheut”. “Shqiptari këndon”.brengave të njerëzit e varfër.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let.franceze. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.të cilët kanë probleme të shumta sociale.

Në këtë fazë krijojnë vëll.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.babai bir i fshatarve.parisiene.Fajdexhiu Gobsek.digresionet lirike(Gogoli). Shumë voluminoze.zgjat 10 vite.Turgenjevi etj.strukturë solide me 2500 personazhe.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.boton :Lëkura prej shagreni. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .ushtarake dhe fshatare 2.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi). Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.të fesë.politike.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .Kolonel Shaberi.stërvitet në fushën e magjisë së artit .Thekeri.të moralit etj 3.Evgjeni Grande.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.komentet moralizuese(Balzaku).Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.Gorki.. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.provinciale.Floberi. Realizmi i lartë. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid. 79 .e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.

e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.mesjetën dhe periudhën moderne.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore. -1839 librin e parë .“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.1841 në Paris studimet për drejtësi . 1862 .provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.novelën filozofike “Smarth”. “Edukimi ndjenjave (roman) .dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë. . Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .1880. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.Francë Familja:babai kirurg . Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.Ruan .Në qendër të romanit është Frederik Moroja.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.

bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.vritet në rrethana të panjohura. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).Ema bëhet e dëgjueshme . Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.shkon në kishë. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.nënë dhe bashkëshorte e mirë.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.mizor.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta . Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.e ëma e shkolluar. 81 . Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.por të dy i a kthejnë shpinën.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.

përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.”Idioti”.Raskolnikovi mendon 82 .i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.religjion dhe shkencë. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.të varfëra siç janë banesat.inelektualët të poshtëruar e të fyer.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .ndjeshmërinë.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha. I urren maniret libreske dhe shablonet.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.epileptik naiv. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.shërbëtori Smerdjakov.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.heroi i romanit është princ Mishkini.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.kurse interieret të errëta. Te romanet nuk ka peisazhe.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja). Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.politikë.sinqeritetin.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.

Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. Në planin e moralit.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.mallkim dhe me përbuzje.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.botuar pas vdekjes). Arti romantik(kritika letrare).kur ishte 7vjeç.madhërishmes dhe banales. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.eseist.ai i penduar dhe i përulur thellë . Bodëler është poet. 83 . Ditar intim(shënime letrare). Botën e sheh me pesimizëm. 1869-Splini i Parisit(proza poetike.kritik arti.nevojën për rend dhe për aventurë.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). Vdes: gusht 1867.i këndon satanit. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.lëshohet në bohemi.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.Opiku. Familja:babai tij vdes. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). 15 mars 1866.vepra është revoltë kundër borgjezisë.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen.gjë që e pikëllon shumë.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.me zymtësi.viziton kishë. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.Bruksel. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.1821.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.Opikun. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.Paris. I përcjellur me ndjenjë vetmie.

Lindi: 9 gusht.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. 84 .në qyt. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel).mbet jetim në moshën 9vjeçare.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit).Përmban poezi të shkruara për qytetin.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. 1856-Rinia(novel). Me anë të metaforëve. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse. Vdes:nëntor 1910.Jasnaja Poljana-Moskë.lë universitetin pa diplomuar.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Analiza e vjershës “Albatros”. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. e ngatërron dhe e ngujon poetin.që skamja i ka hedhur rrugëve. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. e cila nuk e pranon. Veprat: 1852.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë. 1847. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). Familje: vjetër fisnike.hyn në luftë kundër pushtuesve. Karriera tij fillon më 1852. 1851.baltën. Është krijuar nga një udhëtim në Indi.1828. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.Astapovo.me vëllanë Nikollain.

Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.i drejtë.kritik.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve. II – jep skena të kryeqytetit. Tema:martesa e Anës me Kareninin.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.tani bëhet histerike.Ptalon Karataevi.Rostov dhe Bollkonski. Pjer Bezuhovi. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.sepse hero kryesor paraqitet vet populli.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë . Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.sidomos të familjeve Bezuhov. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Subjekti: Ana.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.naiv i urtë. 85 .fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.Ellena Kurgini.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.Pjer Bezuhovi etj.besnike dhe e mençur.por kapet nga armiqtë francezë.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë. Personazhët historikë(Napoleoni.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.një grua e arsyeshme. Në vepër nuk ka personazh kryesor.

ekzistencializmi. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. etj.Zyrih. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. Vdiq: më 1941. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). kubizmi. atmosferës së zymtë shpirtërore. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak).pastaj jeton edhe në Romë Paris. kaosin. ekspresionizmi. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. dadaizmi. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. imazhizmi. franceze dhe italiane). Familja: shumë fetare dhe nacionaliste.

B..B. baba dhe burrë i kujdesshëm. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Sipas veprimeve del një mediokër. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. takimi me S. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle.D. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. i butë dhe i ëmbël.B. 12 episode për Leopold Blumin dhe III.B. Subjekti: agjenti tregtar.(djali fiktiv). Arrogant. Libri përfundon me monologun e Molit. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. lindja e një mikeshe. farefisin. ku edhe e takon L.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. 3 episode për rikthimin e S. Dedalusi-Telemaku.me çka edhe përfundon ky libër.D. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. Leopol Blum: 38 vjeçar. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. i ftoht dhe i pasigurt. Nga dëshira për të gjetur djalë L. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. Është një krijesë e paditur. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. nëpër shtëpitë e veta. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore.XH. 3 episode për Stefan Dedalusin. shokët. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. II. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar).(babai fiktiv) takohet me S. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive.B. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. dhe L. tejambicioz. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs.D. me origjinë çifute L. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. babai me origjinë çifute nga Hungaria.

ku ka gabuar. gjurmimet për fajin. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve.punon në një ent sigurimesh. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. arsyetimet për pafajsi. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. 1906. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. rojet. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. . Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. prifti. 88 .regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. etj. komisari. Personazhe të tjerë: gjyqtari.K. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . xhelatët. Gëzon respect në shoqëri. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta.. Sillet sikur ka humbur orientimin. xhaxhai. si ta ndreq gabimet. Shkollimi: 1901.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. Duket se është krenar. Ato ende konsiderohen enigmatike. piktori. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. .Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. etj. hetuesi. i pasigurt). por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). tavane. avokati. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. heziton. Jozef K. dhe e arrestojnë. korridore. bankë. Aktivitetet: 1908-1922. : është një nëpunës banke .

Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois.Kinën. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.luftën greko-turke.Amerikën. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. 89 .bisedat e tyre. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. Gjuha dhe Stili. Subjekti: 1. i cili për 84 ditë ka peshkuar. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. 3. ku mbisundon monologue i brendshëm. pa sukses. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. peshkatarin e vogël Manolino. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm.Luftën e Dytë Botërore. Vdiq: më 1961. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman).në pamje të parë duken të ftoht. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). etj.luftën civile spanjolle. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane.Afrikën. Personazhet. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. në ujrat e rrymës së Golfit).ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës.përshkrimi i kasollës së plakut. 2.shprehje të thjeshta. zhgënjim nga lufta). nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. etj.një prozë me analiza të holla psikologjike. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Shëtit: Evropën. Familja: intelektuale.zhgënjimit pas luftrave.

çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. thjeshtë për nga ligjërimi. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. nuk derdh as një pikë lot. sa qendron në Algjeri. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. punon si aktor dhe gazetar. Kamy vë në pah situate jetësore. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. 1939. gjimnazin në Algjer. dramaturg. eseist. kotet. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. por ngusht i lidhur me detin. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes.është një plak fillikat vetëm.Santiago.vendoset në Paris ku punon si gazetar. refuzon të shohë nënën për 90 . Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. para kufomës pi cigare dhe kafe. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit.pas studimeve. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. aktor. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. punon si dramaturg. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). pa pronë. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. Shkollimi: filloren në Balkar. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. i varfër. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. përkthyes.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi.

Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. kundërmimet e Andaluzisë. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. fjalën poetike popullore. me pushkatim. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. ngjyrat. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. por ky e gjuan katër herë me revole. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Te ai shohim “historinë e një njeriu.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. Po atë ditë Mërsoi. pejzazhet.i cili pa qenë hero. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll.dashuria dhe martesa. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. si një nga viktimat e para të fashizmit. Vdiq: më 19 gusht 1936. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. legjendat dhe gojdhënat. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve.etj. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. 91 . 1936. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. Familja: bujq të pasur. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Arabët tërhiqen. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. dhe nuk është xheloz.herë të fundit. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. Nuk synon karrierë. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. etj. fill pas varrimit shkon të lahet në plash.pranon të vdes për të vërtetën”. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. etj. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. ku njihet me Salvador Dalin. Rafael Albertin. Është e ndërtuar nga imazhet. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë).

Motivet Argjentinase.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. labirinthin. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. filozofia. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Servantesin. si poezia. tema nga përdithmëria. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. kaosin. Londër. Temat filozofike flasin për kozmosin. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . teologjia. historike. bashk me Beketin. etj. pavdekshmëria. për prejardhjen e njeriut. Kafkën. Aktivitetet: 1956. etj.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. i këndon qytetit. Më të njohura janë esetë për Homerin. amshimi. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi.kozmosi. Prais. poetëve dhe filozofëve. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Trajtohen temat si: vdekja. historia. etj. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). koha.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi.traditën spanjolle. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Ligjëron në SHBA. parabol dhe ese. por me fillimin e viteve 30-ta. Floberin. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Vdiq: më 1986 në Gjenev. gjithmonë duke i cekur burimet. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. etj. Kembrixh. 1957. Oksford. psikologjike.

stili barok. Nju Jork.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Shëtit: Parisin. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Shkollimi: u shkollu në Barankia. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. e shpall doktor nderi. Bogota. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. 1971-Universiteti Kolumbia. Bashkimin Sovjetik. Kartahen. 1959-Nju Jork/Meksikë. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. Vendin e kaplon 93 . të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. etj. Çekosllovakinë. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Polonin.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Monologu i brendshëm.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. korrespondent i gazetës El Espektador. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. 1958.

Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. fëmijë.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. Gjashtë breza. të prishur. Me ndihmën e disa shokëve. fantazitë e papërmbushura. etj. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. të vrazhdë. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. Vasil Shanto. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. mes misterit dhe ezoterizmit). shpesh herë i trazuar nga lufta civile. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. me hidhërimet e tyre. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. dinak. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. ndryshimet e gjeneratave. shfrytëzimi. Derisa arrijmë në fund. Përkundër mjerimit dhe urisë. 94 . i cili me një qeverisje tiranike. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. lulëzimi ekonomik. mes reales dhe fantazisë. mes së vërtetës dhe legjendës. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. etj. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. vëllezër. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. si:Asim Vokshi. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. fshati i tij i lindjes. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”.

Vdiq: më 1992 në Tiranë. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. “Demokratia”. Pucelli: njeri praktik. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. vrasje. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. bombardime. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. faza pas vitit 1937. ejt. plagosje. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. etj. gjithmonë është optimist. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . “Ora”. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. episode aksionesh. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. është trim. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik.flijohet për shokët e vet. Paraqiten tabllo lufte. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). luftimesh frontale. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. heroizmi dhe solidariteti. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. dallohen: 1. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. temën e luftës dhe mjerimit. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936.faza para vitit 1937 dhe 2. ”Horizont”. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. vetëdijësimi i personazhit. Ka humbur lidhjet me realitetin. rrahja e nxënësve mes vete. kafshimi i vajzës nga qeni. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. 2. dhunimi i Kristinës. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. lopa e Sofës. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. 42 pjesë teatrale. Histori e atyre që nuk janë. 1. momente të jetës në shkollë. vrasja e fshatarëve. hetuesi.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. Meteoriti i Kotvanit. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim.Jeton dhe vepron në Tiranë. zënka me Sikun. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. por 99 . Të tillë janë: Odin Mondvalsen. Ngjarja ndodh në Mars. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. larja e vajzave në përrua. në fshat. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. Hiqmetit. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. poezi. gjykatës. policë sekret. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. vdekja e babait. 22 romane e novela. prozë. indiferente dhe të pa interesuar. Subjekti përfshihet brenda një vere. etj. poshtërimi i qehajait. simpatia e parë. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. biseda me plakun. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. rrëfimet për xhindët. Aty arrestohet si spiun. vëllime tregimesh. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. Bashkpersonazhe janë: mjekët. si dhe letërsi shkencore. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. sekretari.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. përjetimi i parë seksual. shkrime politike. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur.

D. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. Tiranozauri: dramë filozofike. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. fshatarit dhe studentit. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Përcillet nga kritika letrare. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. novela. idetë. tregime. romane. Tiranozauri. poema. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. i goditur e i pagjunjëzuar. drama. mesazhet. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. Tipike e “realizmit simbolik”. 3. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. studioi letërsi në Shën Peterburg.Periudha e tretë: Lufta e trojës.B. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. skenarë filmash. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. malësorit dhe fusharakut. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës.guxon të arsyetojë. derisa ke fuqi dhe shpirt. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare.. Devoll. me ndjenja të zjarrta 100 . Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. i uritur e i robëruar. Shkollimi: filloren në vendlindje.

nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. hipokrizinë dhe servilizmin.intelektuali. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. të cilin Mato e quan Agush. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës.luftëtari. Është kohë lufte. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. dhe vartësit të tij Demkës. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. I kompleksuar nga hakmarrja. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. 101 . Prej tij mësohet ta përdor topin. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Auguston.atdhedashurie. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. të cilin e ruan për hakmarrje. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. por nuk e godet dhe zhgënjehet. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Herën e dytë.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore.punëtori.

studioi juridikun në Beograd në fillim. pastaj e vazhdoi në Shkup. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. Vdiq: më 1982 në Shkup. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. njeriun. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. etj.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. Demka: është qesharak dhe i mjerë. Ndërtimi bëhet me nota të reales. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. Dikur njeri me talent. të përshkuara nga një notë intime erotike. dhe aty-këtu. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. këngën. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. të sociales. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën.

lavdinë dhe bëmat e të parëve. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. etj. universal. Eskili. Poezia e tij synon simbolin. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. punëtorit. të Gjirokastrës e të Prishtinës. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt.është një skicë. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. i këndon jetës intime. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. evropian e botëror.është roman me 17 kapituj. uzinave. Piramida . Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. fabrikave. novela e tregime. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. historik dhe 2. 1. tashmë i larguar nga poezia deklarative. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. shkrime për fëmij. Prometeu . ese. 1. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. Përbindëshi . 103 . e i kthyer kah proza psiko-analitike. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. por që porosia përcillet me alegori. ky humbës i madh . Prometeu . Kush e solli Doruntinën. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. dhe duhet lexuar si alegori politike. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. Ura me tri harqe . studime. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Përmes saj autori. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. prozë-romane. pjesë teatrale. pastaj ballkanik. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. egjiptianët). parasëgjithash shqiptar.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. Në planin historik . është e drejtpërdrejtë. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. reportazhe. e angazhuar dhe hyjnizuese. himnizuese. dashurisë. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. E bija e Agamemnonit . pra. 2. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. aktual. Piramida . Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. 2. erotike .

II. Pashallëqet e mëdha. Me këtë rast 104 . Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. Nëna digjet për ta parë doruntinën.është triptik novelistik i Kadaresë. 11. Hankonatët. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. Komisioni i festës . Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. 8. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. 6.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. ky humbës i madh . ndonëse i vdekur.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Ngjarja vendoset në shekullin XV. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. Eskil. por s‟ka kush t‟ia sjellë. e shalon kalin.3. Në luftë vdesin të nëntë djemt. Përbindëshi . Kështjella. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. 9. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Sjellësi i fatkeqësisë. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. 7. Vihet në dukje zelli.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. si komb dhe si qenie njerëzore. rivaliteti. konfliktet. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës.ngrihet nga varri. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389).romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. paragjykimet.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. 5. 4. Ura me tri harqe . Kush e solli Doruntinën . Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Kështjella . si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Tri këngë për Kosovën. 10. III. si besa në tragjedinë Orestia. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Tri këngë për Kosovën . më 1830 në Manastir. si etnos. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Komisioni i festës. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . e gjen motrën dhe ia sjell nënës. vdekjes së saj dhe të nënës. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Konstandini i mbetet besnik fjalës.

15. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. si viktimë e kanunit. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. 12. (30. 14.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. 17. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. Dosja H. Dosja H . Kap një periudhë më të re. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Gjorg Berisha. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve.3) Klorësi me skifter .roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet.shkrimtarit Besian Vorpsi. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Sjellësi i fatkeqësisë . gjoja për të festuar amnistinë.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. Viti i mbrapshtë . Prilli i thyer . Haxhiu përfundon misionin. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. Prilli i thyer.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. 105 .në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. Viti i mbrapshtë. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. sidomos nënprefektin e zonës.Nje arkitekt gjerman. 13. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. 16. për ta gëzuar jetën. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Linja e parë flet për një malësor. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë.ftoi 500 kryengritës.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. IV.

Muzgu i perëndive të stepës. Kronikë në gur . i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Muzgu i perëndive të stepës . Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Pasardhësi. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Dimri i madh . Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Pesha e kryqit. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Shkaba. Koncert në fund të dimrit. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. 27. Lëkura e daulles.roman me temë aktuale. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. Emblema e dikurshme.18. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. ekonomike. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Nga një dhjetor në tjetrin. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. Lëkura e daulles . autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. Dasma . 20. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Ftesë në studio. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës.Kadare duke folur për Migjenin . Nëntori i një kryeqyteti . Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Kronikë në gur. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. si përkthyes në Moskë. 24. Emblema e dikurshme . Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. 23. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Koncert në fund të dimrit . 26. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. 21. Ikja e shtërkut. VI. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. përballë pasqyrës së një gruaje. Ndodhet në një udhëkryq. 25. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. 19.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . 106 . 22. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit .roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. vrasjet. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Dasma. Krushqit janë të ngrirë. Hija. Lulet e ftohta të marsit.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. politike. arrestimet. Nëntori i një kryeqyteti. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. V. burgosjet.

e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. Romani është përshkruar me groteskë.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. ”të rrëzuarit”. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 .2) Ikja e shtërkut . të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. 32. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. VII. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. Ftesë në studio . Jeta.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. 38.roman kushtuar Lasgush Poradecit.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. 30.përballë pasqyrës së një gruaje . levë e PPSh deri më 1990. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990.përballë pasqyrës së një gruaje. pasardhës i Enver Hoxhës. Ikja e shtërkut. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. (30. pa përjashtuar edhe veten. Në roman ndeshen diktatori me poetin. Jeta. frengë.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Është vazhdim i Ftesë më studio. rusë. Dialogjet janë të gjalla. 37.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. Mbi episodin e kreshnikëve. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. 36.përmbledhje me 32 vjersh. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. ku janë mbledhur “të rënët”. realizëm magjik ballkanas. Nga një dhjetor në tjetrin . Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. 34. 31. shqiptar e universal.28. rumunë. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Shkaba . Pasardhësi . humor të zi e tragjizëm. kinezë. 35. disa përkthime nga autorë grekë. 33. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi.”të zbriturit” 29. Lulet e ftohta të marsit . Përballë tyre qëndron prostitute. (30. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit.dy formave të jetës.

Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. përmendet shpesh. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. por edhe baballarët. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik.njëzet vjetëve paqe.humorit të zi dhe groteskës). më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. në Rilindje. Vjen në Shqipëri me krenari. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. traditat dhe zakonet e tyre. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. vëllezrit. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. nënat. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. ku i presin vendësit mikpritës. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Ka shkruar tregime. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. por s‟del asnjëherë. një roman dhe dy drama. por ngjet e kundërta. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. Aktivitetet: gazetar. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. të mesmen në Prishtinë. Pashku nuk e lufton mitin. Shkollimi: filloren në vendlindje. Analizë e romanit “Oh” 108 . por e afirmon dhe krijon mite të reja. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. sa më shumë njef popullin shqiptar. Gjykimeve të tij për shqiptarët. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Prizren.

Romani është i shkruar në vetën e parë. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . kategoria e mirëfiklltë e kohës. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Subjekti: Njeriu i vetmuar. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. I pari është në agoni. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. është kredhur në mendime. Rugovë. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. skenarë filmash. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. shpifjeve. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. proza. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. apo antiroman. drama. i dyti i dehur dhe i treti lucid. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. vrasjes. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. në dhomën e errët. Luluan dhe Lulanin. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. këndvështrimi i fiksuar i autorit. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. e vëllavrasjes. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. lidhja syzheore.

që kishte rënë në luftë. tjetra e gjermanit. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Shpendi. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. atdhetare dhe refleksive. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Te romani “Karvani i bardhë”. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. ta zgjojë ndërgjegjen. me Shpendin. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. pra varr i qyqes. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. e cila tregon ngjarjen. një malësor Rugovas. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. pikërisht i biri. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. urtinë njerëzore për paqe. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. dashuri kjo 110 . Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. e veçanërisht atij shqiptar. Njëra palë e Gjinit. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Mirëpo.

II. i punës. 111 .shesin fatin e kombit. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. por trashëgim nga lashtësia. etj. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. i cili me vete sjell dhunë. Sampo. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Credo. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Drejtpeshimi. minjtë. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Shamijat e përshëndetjeve. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. të zhdukur. kameleonët. Folja. Lum Lumi. Bëhet fjalë për tre. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. Sampo 2. Lum Lumi . kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. Torzo. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. problemi social. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. gjarpërinjtë. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. ushujzat e larot e tyre.). I. Thirrje. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Dhimbë e bukur.përmbledhje me poezi. Përpunon tri fusha tematike. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje.

Fund i gëzuar . Buzëqeshje në kafaz. e njeriut tonë në histori. të birin. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Dielli i zi. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Burgu i hapur. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Në bisht të sorrës. III. Ky është edhe një qortim i prindit. Harakiri.i kushtohet motivit të dashurisë.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm.Të jetosh . Libri që nuk mbyllet. Fund i gëzuar. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin .e kaluara jepet përballë të sotmes.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Zari. Ishulli Aabania. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Objekt trajtimi janë fati. Të keqeno . krenaria.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful