• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. Ali Pasha. Barleti njeh lufra të drejta. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. afër Dibrës).pamje ideale. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. dialogje të palëve luftuese. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). pastaj me Mustafa Pashën. Barleti njeh lufra të drejta. sulltan Murati II. psikologjik. Dibër dhe Itali. fjalime të gjata. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Personazhet: Skënderbeu. Shkodër ( sipas dok. më 1450 me sultan Muratin e II. 1461. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). Mehmeti i II . Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. dhe nga një testament I vitit 1501). Skënderbeu korri suksese edhe në Itali.ushtarak dhe me portrete si etik. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . ka kultura të huaja. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. në Krujë. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. të mesmet në Venedik. intelektual. në noterin e Padovës. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. përskrime të natyrës dhe personazheve. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Aktivitetet: meshtar në Shkodër.armiq. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Mustafa Pasha.renegat shqiptar. Ndahet në 13 libra ose kaptina. 1451). Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. 4 . Ballaban Pasha .

italiane dhe sërbe. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. nuk pati sukses. Gur të Bardhë të Matit. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. Shkodër. Sipas E. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. botoi 4 vepra. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. ndërsa I.sh. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar.organizimin e kryengritjeve. Shkollimi: rrethin familjar. 1618 në Romë. Tema: vargje nga bibila. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Aktivitetet: meshtar i një kishe. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Gjuha është gegërishte arkaike. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. Obod dhe më I besueshëm Venedik. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. Zamputi thotë se ishte komplot). 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Tivar. 5 . Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). për vendlindjen. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. pa kopertinë. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin.

Shën Mëria vajton Krishtin) 2. Romë 1621. Familja: e shquar e Bardhajve. Vdiq:1643. Religjioz . 6 . 3. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip).ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. KRIJIMTARIA LETRARE 1. Kallmet të Zadrimës. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. 2. motivin e vajeve. 1635 kreu studimet. Romë 1635. 1628 në Loreto.Kaini vret Abelin. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës.KRIJIMTARIA LETRARE 1. VII. 4. Poezitë janë me motive: 1. 2. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Biblike. Romë 1618. Romë 1621.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. 2.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. Kombëtar. Shkollimi: mësimet e para në familje. Budi ka shkruar 3 200 vargje. Personale. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Doktrina e kërshtenë. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë.

Vdiq:1689. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. lidhëzat. Prishtinë. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. dhjetor. Ndahet në 2 pjesë: 1. 1685. Shkollimi:mësimet e para në familje. ab. ab. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). dhe me urdhrin e Papës. 2. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. Origjinën e familjes së Kastriotëve. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. -Krijimi I Rrozullimit. cc. me rimën ab. 113 proverba dhe 2 biseda. Ai shënon emrat në të pashquar. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. ndajfoljet. 1682 strehohet në Dubrovnik. 7 . Të primtë përpara letërarit. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. shqip. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane).Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. Përdori alfabetin e paraardhësve. Ka 2544 fjalë. strofa tetëvargjëshe. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . Origjinën e familjes së Marnaviqëve. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. turqisht. kthehet në Shkup më 1683. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. Becikemit. foljet në paskajore. italisht. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. Padovë. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B.

8 . Vdiq:1788. e lidhë. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. e puthë. i jep sisë. e zgjidhë. e cila dallon nga personazhi biblik. Romë. e shtrëngon në kraharor.Mbusat. fshatare dhe grua e rëndomtë. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. nuk i jep sosë. ndërtimin fizik dhe psikik. Flitet për Shën Mërinë. Përmend toponime si Prizrenin.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. për fëmijërin e tij. i do shokët dhe e duan. e mban në duar. vepron sit ë gjitha nënëat. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. edhe për vendimin që të martirizohet. Aktivitetet: 1751. Pashtrikun etj. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. e lëmon. nënën e tij. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. e quan pëllumb. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”.nëna e Krishtit. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. nuk kujdeset për të. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. poetike.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. 2.

ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. 1. “ Mevludi” etj. gazelet. divanet. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. hipokrizia etj. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Temë fetare: 1. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. “ilahi”. mundqarët. jofetare si: poemat. Gjerdeku i vashës. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). mevlude. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname.të varfërit (servilët. XIX. sahanlëpirësit. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. satirat. humored. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). përmbledhje poezish “Mexhnua”. krahasime. Bahti im. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. Përdorën gjuhën shqipe. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. nostalgji. karakterit për të fituar para. Gratë e va. kyrët e vaizët) 3. apo dituria. 9 . zejtarët) 2. Vendi i ngjarjes: fshat. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. pashallarët. Munafiku. elife. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. Starje të Kolonjës. XVIII gjatë tërë shek. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. feudalët (mbreti. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. moralit. social dhe fetar. Ka përdorur metaforën. klerikët (i pari i fesë. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. myderrisi. paskrupulliteti. tregtarët. veçmas distihët e katrenat. myftiu.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. epitete. patriotizëm . moral-estetik.vezirët. kasidet. 1749 2. Shkollimi:medresen në lindje. Trahani.

puna sakrifica. bëhet mjek i syve. Shkollimi: medresen në Konispol.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë.Gurbetlinjtë . Gjirokastër .intelegjenca. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. hokabaza.Zaptimi i Misolongut Poema: . merret me krijimtari përkthyese. Vdiq:1844. pijanece. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. 1818-1820 . Konispol. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim .Jusufi e Zylejhaja. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. trahanin. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. edhe atë 12 muaj në vit. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet.Erveheja. e të sëmurë. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit.cvlitëse.Bekriu . Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Konispol. Jofetare: Poezitë: . në Kairo studioi. 10 . BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. rrënuese.

Çdo popull ka mitet e tyre p. shqiptare etj. lufton kundër Humbabës. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi.r. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. P. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. sot të zbuluar afër Bagdadit. Epi për Lugalbandën. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let.gjysëmperëndi. sumero-asiro-babilonase.r . më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. ndryshe quhet let.e. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. Mitologji. Botërore.nga India e Irani. Të tillë janë: Gilgameshi. 11 . sumere-asiro-babilonase.sh. Kult.popull indoevropian.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. Kozmogonike. kozmogonike.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. ka qenë i zhvilluar edhe epi.e. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p.sh: të faraonëve. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. heroike Teogonike. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. greke. prandaj kjo let. indiane. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. vepra që shquhen me idetë. Kjo let. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. është degë e shkencës mb letërsinë. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit. Rrëfimi për përmbytjen etj. Miti dhe Mitologjia Mitet. Sumerët. kineze.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive.flasin për historinë e perëndive. Heroike. është me përmbajtje religjioze dhe laike. romake.

aty nga shek. Tregimet për Gilgameshin. Krijues i një mbretërie të pasur. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. veçmas i mundonte të rinjt.se njeriu është i vdekshëm. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. Këta dy luftuan kundër një të keqe. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). e mbajti 6 ditë të pavarrosur. dhe mbret i saj. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin.të 7 dha urdhër për ta varrosur. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. vdekja e Enkidujit. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere.e. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. por me përmasa shqetësuese. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. jo të luftës dhe të guximit. se edhe ai një sit duhej të vdiste. XVIII p. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. Humbabës. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. gjyshi i tij Utnapishtimi. Themelues i Urukut. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. XXII deri në shek. nuk i linte të bashkohen.r. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. Atij i mbeti vetëm një shpresë. por nuk I dihet autori. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. Bisedon me hijen e tij. ai ia tregon një bari në fund të detit. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. dhe e kupton tmerrin që e pret.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. 12 . Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit).

Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. me ndihmën e perëndeshës Athina.grauja e tij Andromaka). Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. 13 . Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë.r por disa thojn prej shek IX deri VII p.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. në bazë të alfabetit grek. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Hektori lufton me Ajaksin. e shpëton Apoloni. Me këngën XXIV. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Subjekti: Shkaktar i luftës. Parisi në duel me Menelaun. fituesi e merr Helenën. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane.e. i vë themelet e let. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Hektori (sypatremburi. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Parisin e shpëton Afërdita.e. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit).r. me grekët dhe kundër tyre. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise.e. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. IX p. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore.700 vargje e ndarë në 24 libra. i biri i mbretit Priam. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës.r dhe shek. Greke.

e kujdesshme që krijon familje të lumtur. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë.hero i madh i epikës greke. Posejdoni. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. zoti i detit. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. paraqitet pak më i kompletuar. në anën e Trojës. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Odiseu. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. Akili. Akilin.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Penelopa. shumë mësitë e duan dorën e saj. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. është burrë e prind i kujdesshëm.gjithashtu hero i madh.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. Hektori. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. Biri i Odiseut. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. me karakter të fortë. 14 . penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate.gruaja e Hektorit. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. Agamenonin. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. përfaqëson njeriun e kohës.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. takohet me Telemakun birin e tij. Andromaka. ku ndikojnëe edhe perënditë. Agamenoni. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele.

I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. kishte një vajzë. shtëpia e shërbtorëve të muzave. të cilin e krijoi Afërdita. të virgjëreshës. o hyjneshë e madhe. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. jetoi në shek.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. kishte formuar shoqatën e femrave. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. e cila thotë: . KORI II Me motiv autonimik. ngjarja mbaroi tagjikisht. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. kërkon shpëtim nga Hymena . 15 . Përbëhet: 1katren. Bijë e një aristokrati.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare.. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. epiteti. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. të cilën e quantë. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. fytyrë hyjnore. të cilën e lëndon moralisht. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë).Me epitet si : Afërdita e amshuar. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . thirrja Me vokacionin o frontstolisura. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë).. të një vajze të pamartuar.e. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. u martua me një aristokrat. vargun e 4 në 5rrokësh.Safo njihet si poete e epitalmeve. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. hyjneshë e madhe. i pafat‟‟. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin.r. VI p. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur.

ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve.. Tragjeditë e para. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek.Eskili Fazën e let. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave.e. VII-VI p. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. i largohet legjendave. biri i Darit. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë.e.e. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. ku merr pjesë edhe vet. shkon në Sicili. për nga vlerat . 525 p. Një ditë duke ndenjurnë fushë. Dari flet për humbje të mdha. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes.r me prejardhje aristokrate. në moshën 40 vjeçare. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë.e. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. vdes në vitin 456 p.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. dhe kështu vdes Eskili. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. njihet . Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . por mbështeti demokracinë. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. ndërsa kori këndontë këngë lirike. V-Ivp. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia .gjeni i tragjedisë”. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. tragjedia e parë Persët. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës.. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit.. Orestina”.baba i tragjedisë”. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. Korifeu.

sot njohim 11 prej tyre.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. Zeusi e angazhoi Hefesin. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. fjala komedi nga gre. që të mos zhduk racën njerëzore. Subjekti. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. Komodia.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. Prometeu lidhet për shkëmbi. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi.Kleonit.e. ndërsa komedia nga këngët follike. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. shoqërore e kulturore. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. prej 44-50. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore.r në moshë të re La një numër të madh komedish. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. zbuti kafshët etj. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. perëndinë e zjarrit. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. të dëgjojnë. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike.e. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Vdiq në vitin 388 p. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. të birin.

Eniusin nga Kalabria italo-grek. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. Herakliti. III p. greke. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale.e. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . konsiderohet si Homeri romak. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. zhvillohen himnet e kultit. dueli përfundon me fitore të Eskilit. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat.r . Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. romake.r vazhdon deri më 476 p. epokën e let. fillon në mesin e shek. ku secili mbrohet me kundërargumente. konsiderohet si vazhdim i let.e. në atë skllavopronare. të fundit të republikës. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. të heshtur. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. këngët triumfale. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar.e. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. fjalët e urta etj. b) Periudha e shekullit të parë të let. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar.e. shkroi 6 komedi dhe Katoni. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. zhvillohet deri në mesin e shek. por edhe poetin e varfur. Let. Posejdoni. Tema: Problemin e kritikës letrare. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. III. republikane që arrin derin në vitin 30 p.e. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. me rrecka. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). Koha kur formohet polisi antik. me fytyra të mbuluara. në rolin e gjykatësit. këngët e vajeve. Tribali. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. Letërsia romake. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. gojëprishur e çalamnë. II deri në vitet 30 p.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha.llogaritet si histogra e orator. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë.r .r . në atë klasore. romake. në kohën e helenizmit të let. zhvillohet nëpër dia periudha. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. II. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. c) Periudha e shek. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut.

prej viteve 30 p.r në Mantue. Apuli etj. Kuintiliani-retorist.r deri në vitin 14 e. Plini i Ri-orator produktiv.e. Horaci. dhe filloi të merret me poezi. romake kalon në letërsi romake mesjetare.r.e.retorika. V let. Tit Livi orator e moralist. elegjive retorike et. Atika etj. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. Juvenalisatirist. Ishte nën ndikimin e Teokritit. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Ovidi-poeti elegjiak. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje).r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p.satiristi më i madh i kësaj periudhe. zhvillohet nga shek. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. Fedriefabulist. Më të njohur janë: Petronie-prozator. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. por për shkaqe objektive e la .Italia Veriore. Aula Geli. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. koha kur sundon Augusti. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. Katuli.poet i shquar i epigrameve. II e deri në shek V. kur shkatërrohet perandoria romake. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. Letra miqve.e. Vdiq në vitin 90 p. Nga shek. c) Letërsia e vonë romake. këndoheshin këngë për dashurinë.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Tibuli-poet i dashurisë. . Nga një familje e qytetarëve të lirë. paraqitet publicistika. Marciali-me epigramet. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. apo më të shkurtra. I deri në shek II. Punoi si avokat. G Gjat shek. romake.e. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat.

kur Eneu lufton kundër Mezencit. Eneu zbretë edhe në Kumë. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. ajo si flet. Këtë qytet e krijoi Didona. pemtaria me vreshtarinë. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. ashtu si Hektori nga Akili. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. grua mjaft energjike. Eneu e merr rolin e Akilit. të cilës ia kishin vrarë burrin. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Rrugës për Sicili. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. takohet me të atin Ankizi. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. gruan e Hektori. Didona bën vetvrasje. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. blegtoria dhe bletoria. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. Butrint.talike. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. bie nga shkëmbi. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. e takon Didonën. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. në prani të elementeve mitologjike 20 . Sicili. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. Eneu bën dyluftim me Turin. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen.Iliadës. Sicili e Romë.depërton në botën e nëndheshme. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. i cili vritet. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. lufton kundër Mezencit.

Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : ..kultura.Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic..Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës . si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi ..politik dhe kombëtar.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 . për mjerimin politik.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.. ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.Këtu përkundër që u fuqizuan . Sërbisë ..kulturor.Kjo letërsi fillon me poemën .Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos . shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878). për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë . shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar. nuk ka kulturë.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori..I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik. Perandoria Osmane .Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe ...popullor.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha ..Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX. poemën Këngët e Milosaos.Ajo ekzistoi 3 vjet.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.. shkruar 1846.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . Bullgarisë dhe Greqisë. .përpilimi i platformës së qartë. vetëdija e ulët kombëtare.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.ekonomik..

Poema epike Skanderbeku i pafan .pastaj në Kolonjë .I.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.Napoli 2. peizazhiste.Logoreci.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Flamuri i Arbërit‟‟ . 3.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.më1834 . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.Lexoi shkrimtarë antik . Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve. I shoqërisë .më1888 në Bukuresht nga N.Kemi përdorim të alfabeteve si . 1839..Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .erotike .në Blinisht(1639). e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : . Pogradec.më 1897 F.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.përmbajtje.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.tragjedi 1846 22 . u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Gj.ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.DE.Qiriazi-Dako..Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.pasi u lirua ishte shum i varfër. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.u dënua me gjashtë muaj burg. romantikë europian dhe italian.Bashkimi‟‟ .Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.D.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.në Egjipt dhe në Sofje.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.Papa K.lëvizja nuk pati sukses.Më tepër spceifizohet poezia lirike.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .Qemaili etj.S.fetare .së lavdishme.Napoli .1836.Lorekio në Itali nxorri revistën .në Pdhanë(1638). P.M. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Vasa . figuracion dhe metrikë nga folklori. 1872 2.më 1897 A.Konica nxorri revistën Albania.de Rada në Kozencë nxorri revistën .Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.shoqërore.Më 1848 J.filloi të mbledhë këngë popullore..Poema epiko-lirike Serafina Topia .I stambollit i shoqërisë ..i kundërvihen realitetit.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV . J.Rada me titull Arbëresh i Italisë .VEPRA DRAMATIKE 1.kolgjin e kreu më 1883.më 1888 .Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .Naço revista Shqiptari.më 1883 J.Kombi shqiptar‟‟.Qiriazi.RADA 1.Vreto...për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Negovani..VEPRA POETIKE 1.rrah tema filozofike.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Numidët .

1866 3. kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. dashnori i parë i Serafinës . 1902.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike.Tema është romantike . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin . largohet nga atdheu .Sofonizma. Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . për hir të dashurisë ndaj atdheut.Testamenti politik . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.Rapsodi e një poemi arbëresh . 1898-1899 5. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike. 1894 4.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut.Parimet e estetikës.Autobiologjia .vajton buzë detit. ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore.Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme.ëndrrat vajzërore. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.e torturon veten. turkun .është dashnoe e zjarrtë.VEPRA SHKENCORE 1. Serafinës dhe Bozdarit. Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu .Serafina . kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .tragjedi 1891 3. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.2. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.ka dashuri konstante ndaj atdheut .përballon ndarjen nga dashuria e parë. Bozdari . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . Serafina është romantike .Radavani është antitezë e Bozdarit.1861 2. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . më vonë kthehet . 23 .Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit . dashuri ideale naj femrës .Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit . pasi e vret një turk .

Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. tragjiken e kohës së Skëndërbeut .. kishte krizë materiale .XV. 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike .De Rada pasqyron të madhërishmen . Mirditë.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët .Elbasan .Shkodër . poashtu mblodhi këngë popullore.të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.Vantisana princeshë turke .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . si Krujë .Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. satira . shkencë .Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe. ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .dukuritë shoqërore-morale) . Kozencë 1894. gramatikë . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Himarë etj. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.Dibër .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Goneta një femër e dhembshme.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . fabula .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Shtohet galeria e femrave .Il Canzionere albanese‟‟.

dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .Poema .Poema .1850 4. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit. italisht .R 3.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.Miloshini e Pjetër Shini.Bija e mallkuar‟‟ italisht . jeta e të burgosurit .kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore . 1858 5.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .dialog të gjallë.Romane:Sofia Kominiate . Fjalor italisht-shqip 7.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip. arratisja .hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Novela:Panaino e Delia.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Guidhja e Kusari 3.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .Drama:Sofia.italisht 2.Përmbledhje e lutjeve . vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Përmbledhja poetike..shqip.përtacinë.italisht. koprracinë.llafosjen.D.Miloshini.poemë .. gënjeshtrën.Poema . Përralla nga Ezopi 6. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano. I burgosuri politik .Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.poemë.Malia 4.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .1. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve. mirkuptimi në mes njerëzve.Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Romani .Ushtari shqiptar..Melodrama:Pjetër Shtertori..ndërtim të konflikteve. këngëve liturgjike .Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige..Gërsheton edhe idetë demokratike si .Kolluqi e Serafina.botuar më 1848. Gërsheton idetë romantike si .Virgjeria.Drama ..Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2. takimi me të birin .Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.. Mënyra e botimit:Pjesërishtë . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.

Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.besnike) Miriani . bareshave. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.e sinqertë.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).Cubat e mbysin në fund Kallonjerin. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina). vallet .Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës. Të ndërfutura:këngët .i dashuri i Emirës Gjergji .(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë). 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake. traditat.intrigant.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës. Personazhet:kanë tipare romantike Emira .ritet familjare.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).Miriani shqetësohet tepër.blegtorëve.xheloz.e çiltër.

.Romani autobiografik .frëngjisht.Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).. poshtërimi familjar .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) ... së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.Trëndafila e gjemba‟‟.Romani .. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit).Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . sundimin mbretëror . Tema : universale . vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .Vëllimi i poezive . përçarja kombëtare dhe fetare .. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja . Veprat e Pashko Vasës janë : 1.(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik .italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. 7. pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë . i strofës . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .italisht . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .Poezia .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .Bardha e Temalit‟‟(1890).Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. Vretuan etj. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.MORI SHQYPNI . frazeologjisë . për problematika. Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . 6.Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4. frengjisht 5.figuracionit/ 3.III. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare.Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(.Mori Shqypni . e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.IV .vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës. Vepra I.Pashko Vasa .. për atdhetarizmin .II. degradimi e turpi.Burgimi im‟‟.

Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti .Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. i martuari me Bardhën.Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. për zakonet). në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh . e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Pashai i Shkodrës .ANALIZA E ROMANIT . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij . Luli . Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit.Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. Drandja . Osman Pasha . motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë)..prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën .por në linja të kundërta. Jak Kola.Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht.. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës .

detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.Të zezat tona‟‟ 1870 4.Në Palermo kreu edhe drejtësinë..Poema romantike .KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.nisen në luftë për. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.dashurohet në e parë . 29 .Përmbledhja .Topografia e Palac Adrianos .Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore .Veprat letrare 1.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.Vepra shkencore : 1. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave. 2...BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS ..Poezia e gjatë .Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).zulm e varr‟‟...Poema .dashurohet në e parë. 1.Disa poezi‟‟ 1847 2. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.

Kur u kthye jetoi si një i varfër.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën . Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:. Zefi vizitoi Brazilin .Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike..Zulm e Varr‟‟.. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet . Aktivitetet: 1848. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .zakonet.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti . folklorin.Mara – e dashuruara në Nikun ..Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin.Lufta që përmendet është .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës).rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut . e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil . 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . 30 . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin.mbirja e pemës.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Lufta e Valkalit‟‟.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut.

.. te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . sidomos me formimin e saj intelektual . të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët .Detari‟‟ . 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë.Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.shkruar 1860 .Flamuri për të është sikur nusja.Ushtari i kthyer‟‟.Rrotullupë‟‟(vrull) . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . ish në moshë 16 vjeçare.Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). protesta ..Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. . .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.na la pa mëmëdhe‟‟. siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon.Rrotullupë‟‟.botuar 1860 .Zonjës Elena Gjikë‟‟ .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.Për lirinë e venetisë‟‟. Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit... 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.për të ardhmen e arbëreshëve etj.. 1883 – botoi përmbledhjen . .... 1860 – shkroi poezinë e parë .Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . . flet për luftën çlirimtare të Venedikut . dashuri ndaj atdheut të të parëve .. luftë që e kish pritur gjatë kohë .. Për vdekjen e Pjetër Irjanit. optimizmin .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare .. gëzimin .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut ..Zotit‟‟ .Për lirinë e Venetisë‟‟. 1897 – botoi poezinë . . akuza nda padrejtësisë etj.Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare.KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .Ditari‟‟.Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë. flet për fatin e atdheut. 31 . Bubullima . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik. 1898 – botoi vjershën . me pozitën e saj . .. në Buenos Ajres . flet për ata si Xhavella . Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën .vatra na thërret‟‟.Këtu bëjnë pjesë vjershat si : . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan . 1893 – botoi baladën në italisht .

Dashuria e Serembes është dihotomike . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. ky kontakt ralizohet në kishë .gaz-psherëtima. nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit . në kontraste si gaz-vaj.Kujtim‟‟. Viziton 32 .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .Kthehet dhe punësohet në Berat . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën.sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. psherëtima . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. kontaktin e parë . lektisje .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . dhe me një përfundim të hidhur ..vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . me një vazhdim deri në finale . Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin ..Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë. bir i Halit dhe Emine Frashërit..Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi.vetmi .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit.Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet .Zosimea‟‟. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. me helme. dhembje . poeti e paraqet portretin e vajzës . Për sa i përket dihotomisë së parë . . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . greqishtja e vjetër . vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. gjimanz mësoheshin frengjishtja .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. Sarandë ..N.Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë . anglishtja e italishtja. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . lind në kontaktin e parë . trauma .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme.

konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është . historia .Motivi i kësaj poezie është i ri .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit. erotika .. ..Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit ..poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve.Shpreh‟‟.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.atdheu‟‟. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi ..Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.(arsimimi). Për se? Gjuha jonë .vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.Prej 1886 do të botojë në shqip.Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje. Poezitë me motive atdhetare janë: .Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare. Shqipëria .shkruar në shqip.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.atdhe‟‟ .përkrenaren e Skenderbeut . Korça .1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.. .Tema .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .atdheu‟‟.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht. . .Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Ai beson se .Shkruar në gjuhë të huaj. Tradhtarët.si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.Dituria‟‟....1887.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.. . .. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë..Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.Shqipëria‟‟. filozofia . 33 .Për se?‟‟.Gjuha jonë‟‟.nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë. . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht...Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve..Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj..Drita‟‟ më vonë u quajtë . Shpreh .1884.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.

Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi . humanizmi dhe fizikumi. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti.Bukë e mëmëdheut zëntë .Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) . pulpat .. Poemat me motive atdhetare janë: . Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . gojëdhënat .Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .lutjet . 34 . këmbët . . Anatema e kësaj poezie është . botës psikike . qëpallat . pamja e fytyrës.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit).Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje..Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.Bujqësia ka të bëjë me bujkun . balli . toponimet .Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. shpreh botën intime të Naimit.vendin ... pemëtarinë ..jetë ideale‟‟..Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria ..lumturia që sjell dashuria e kontaktit. identitetin.Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore..Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha ...Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin . fushat pjellore .Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. mallkimet.. llërët . shtërpari .. faqet.Tema është historike.apostrofë e madhe‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë.Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria.Poema është një epope për Skenderbeun.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht. tradhtarët e pabesë.trupit ..Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. kraharori .ska asgjë të përjetshme .Gërshetohet miti .Për Naimin ka rëndësi . lektisja . sytë . emrat e personazheve . .Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen. emrat e popujve etj. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.kënaqësia. atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. viktimizimi sesa gëzimi. baresha me llërët e përveshur .Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).balli-hënë.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë. plaga .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se . flokët-dritë qiejsh). paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .kohën. stopani . .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.Bukuria‟‟.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike. bimësinë .

Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . 35 . malet .Qielli‟‟. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? . kaltëria . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.. lumi . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. gëzimi-dëshpërimi . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit .temperamentit .. teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric. pas të mirës vjen e keqja. reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. emocionet . 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare.Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . i dha mendjen .Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.(sipas aspektit filozofik).Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. . . ringjalljen e natyrës .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p.Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . prirjeve .Fjalët e qiririt‟‟.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? .Filozofia e Naimit ka dy burime. fushat ..Qershori‟‟. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟.Filozofi‟‟. karakterit . bilbili .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . me atë se bota është pa krye . 2)Natyra dhe ligjet e saj..Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .. ai impresionohet nga yjet ..Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. pas ditës vjen nata ..Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . pa fund dhe pa anë. humanistit dhe filozofit.(sipas aspektit poetik dhe personal). ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike.Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. arsyen..Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. reja . të folurit .sh pas dimrit vjen pranvera .Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.. . .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . bukuria e qiellit . dëshira – dhuna . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë .ka simbolikë të : krijuesit . fenomenet e funksionimit të natyrës . .

Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.veçoria gjuhësore faktet historike. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.Kristoforidhi etj.Osmane dhe konferencën e Berlinit. Vdiq:1904. Bashkë me P.Hora.Pirruas etj.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.Stamboll.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK . 1874. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.Frashër.Sicili.emërohet docent i let.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.studion let.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. Dhe let.projekton të ardhmen e Shqipërisë.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.shqipe në Instituin Oriental. 36 . 1878-boton gaz.të mesmen në gjim..të mesmen dhe universitar të zhvilluar.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit.Teutës. 1871-shkon në Stamboll.antike në “Garibaldi”.Libi.Napoli.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare. 1890-diplomon në drejtësi. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit. 1900-profesor i gj.u internua për 1 vjet në Tripoli. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. Në këtë traktat. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.

ANALIZA E POEMËS . Mino(poemë lirikë).. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve. Vdes:1927.Versi(përmbledhje poetike. gjithnjë e më pak respektohet traditat . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). 1900-Te dheu i huaj(poemë).gojëdhënën e Rozafës . 1894-Kënkat e luftës(poezi.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike.italisht). Bushatasit . Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. Rrethimin e Shkodrës.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe.Poemës i mungon subjekti. Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin ..mendime. ritet familjare .Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?.. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). Këthimi(poemë). Gj.italisht).Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës.TE DHEU I HUAJ’’ Poema . 37 .M.Mesazhi i kësaj vepre është : . 1901-Këngë popullore shqiptare.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.Topinë .Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. Skenderbeun . Ali pashë Tepelenën .ndjenja etj.Napoli. ritet fetare .1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.

Shkodër).. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.Shkodër.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917.Vjenë).Leiden. 1932.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.. 1936-Dromca toponomastike. 1928 – Lissus (poemë. Në rrafshin simbolik . Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.Shkodër). 1934-Shkollë e jetë(antologji. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe. shkruar në moshë 21 vjeçare.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse . Familje: të varfër.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë). 1908.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.gramatikës.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886. Njihet si poet.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). 1937-Lirija(poemë. Vdes: 1937.historisë etj.1930 – professor i shqipes në Shkodër. . Këndime për shkollat e para të Shqypnisë..Poetët e mëdhenj të Italisë.studiues i gjuhësisë folklorit. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta. 1939-Scodra(poemë.a çilë kafazi‟‟. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.Shkodër). 1884-47.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .Shkodër)..Me 38 .Shkodër.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. 1942-Fjalorth i ri.

..t.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se . Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. dallëndyshet . lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang. . zgjoi i bletëve .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. rrëfana e paraqet atdheun e të parëve .I tretuni‟‟. zogjtë janë Zoga dhe i . lufton për ekzistencën e familjes. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh . 39 . Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . Zogën dhe nipin..Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .shpreh mallin e autorit për atdhe.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken . lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.jeta vazhdon‟‟.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër.. zymbylat .Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .Poema ska koncept kohor. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon .Simbolika e kësaj ëndrre është . kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve..Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.pas dimrit vjen pranvera‟‟ . ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).sh njohja e të rinjëve .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike). Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .kthim në vendlindje‟‟. në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh. moliset .Nëna e kësaj vajze është Lokja.bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. në të dytën vendi ku ka mërguar . 2)Zoga dhe 3)Lokja.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. martesa ..Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga.

Kajro.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut. Shkollimi: fillor në shkollë greke. 40 .Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës.. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike...Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore.i përkushtohet Lezhës . të Venerës dhe Afërditës. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Aleksandri.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve . Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Helipolis. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.Në këtë vepër dominon historia. . të mesmen në kolegj fetar. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut . .Z.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria . Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Shkodrës.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Gjirokastër. Familje: fshatare. 1893-kthehet në Kavallë. Vdes:1930.Sheper të Zagorisë.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit..Lissus‟‟. 1919.Stefani.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .pastaj shkon në Egjipt. Lissus dhe Shkodra.(në tri tingëllimat e fundit). Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .Liria‟‟-shkruar më 1901. ..ÇAJUPI Lindi: 1866.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

DRENOVA Lindi: 1872. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri. 1885.konformistëve .letrare nga Th. Punoi : 1912 .E.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.S.Gjika etj.Mitko.urimeve dhe përgëzimeve. 1937-kthehet në Shqipëri. Vdes: 1947.thotë së gruas.boton poezinë e parë te rev. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. 1930 – Robëria dhe liria(artikull). 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).Graz).Komedia . Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. 1925 – Naim Frashëri.Bukuresht.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. 1912.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes.demagogëve.Gurakuqit. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore. 1901.shpreh luftën kundër oportunistëve. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri. 44 . më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.Albania.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.idealist shqipëtar (artikull.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte.S. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri . Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.Drenovë.

Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social. ishte në pozitë inferiore politike .. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.Mall vëllazëror‟‟ .turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre..Në vëllimin e tretë . të bukur etj.Mallëngjim‟‟ . peisazhist dhe mediativ.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .shpreh dashuri fatkeqe. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.Përshkruhet bukuria e jashtme.fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore..Ballada e bariut‟‟.buzët ngjyrë trëndafili.. serbëve .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.p.Në mërgim‟‟ . pozitë inferiore sociale .ndërsa trimi sytë si zjarr.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .Në këtë shembull kemi poezitë .Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu...Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane . .Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.lektisje. ....oxhakësisë‟‟(pushtetarëve)..Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar. faqet si dardhë.Lulëkuqja-Shqipëria .shtatin e lartë .sh vajza ka gushën e bardhë . romunëve .Ëndrra e lot‟‟..Letër prej katundit tim‟‟ etj.. . fletët-shqiptari .Këngë bashkimi‟‟.por përshkruan bukurinë e tyre.POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 . kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane. me pozitë më të lakmueshme politike . përkundër . ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .Flitet për përgjërime.të parealizuar.Në këtë shembull kemi poezitë : ... sociale dhe ekzistenciale. erotik .

nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi..të keqes.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit . lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave ...Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.vdekja.kohës me shi. vuajtjet dhe mundimet etj.të ylberi..dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare..Vërtetësia e gjërave‟‟. Ëndrra e lot‟‟ me titull . vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka..Psalme murgu‟‟ me titull ..Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .Natyra‟‟.. në .Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët...Rreze dielli‟‟ me titull . ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes. të vendlindjes. në .Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.luleve.Lumtësia‟‟.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja ... i realizon të gjitha dëshirat .Rreze dielli‟‟ i sistemon si .një dite prilli e një muaji etj.Mendime‟‟ ..persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale . dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.Vallja e jetës‟‟.letraro46 .Ngjyra ylberi‟‟ ..Në .Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri..por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.të stinëve.. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.Mendimtare‟‟ .shpirti.morali etj.vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.Ëndrra e lot‟‟ si . gëzimin – dëshpërimin . aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv . në ..Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.Psalme murgu‟‟ i quan .shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.të pavërtetës etj.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve..sh në . shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.të perëndimit të diellit.erotike.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Edhe këto poezi janë të veçuara p..Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Lumtësia e shpirtit‟‟.prejardhje mbretërore.Këngë fushore‟‟ në .

të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.në Francë F.Jeta e Re (vepër poetike). Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.Angli.busolla etj. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. Monarkia (traktat politik).duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.anatomia.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm. e ndiente veten të pafuqishëm . Vdes: 1321. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .U paraqit në shek XIV.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.stigmatizoi hipokrizinë fetare . në Angli Shekspiri. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.Xh.morën nga antikiteti stilin.Shqipëri etj. Mikelanxhelo Buonarotin .Petrarka.Ronsari .kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Ravenë. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.F..Në art e kemi Leonardo Da Vincin .Aligieri . në Shqipëri Marin Barleti.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.artistik. 47 .kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265. 1304.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Bokaçio.Spanjë.fiziologjia.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.komedinë dhe tragjedinë.poemën. Rafaelin etj. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata. ish deprimuar .u nënshtrohej dogmave fetare .Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale . Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. politike dhe ekonomike . të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.një ideologji të re .Sokrai.zoologjia. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Në Itali ishin D. humanizmi kërkonte një njeri të ri .Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .prozën.Ovidi.botanika.Rable.Holandë.Firencë.dramën.Gostia (vepër e papwrfunduar).De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .Virgjili etj. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .epike.Gjermani. V.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri. Familje: intelektuale dhe tw pasur.

rrethit të nëntë(4 breza). e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.pa i kursyer shtresat e privilegjuara.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit. me drejtim nga poshtë lart.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. 4. 3. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve. me drejtim nga lartë posht .Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.meditimet janë të njeriut të kësaj bote. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet . Në rrafshin 1)mistik-religjioz .Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha. përjetimet. sa vijnë e ngushtohen .nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. rrathët koncentrik.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.Poeti nga 48 . Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . 2.rrethit të tetë(10 breza).Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.Është e shkruar në strofa tercina . duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. bashkë me këngën e parë si hyrje .Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. Purgatori dhe Parajsa. bisedat . rrathët sa vijnë e zgjerohen .Secila pjesë ka 33 këngë.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar .Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.Ky udhëtim nis me Ferrin . të moralit . nga filozofia e antikitetit .Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. kurse në Purgator dhe Parajsë . filozofia bashkëkohore. vepra ka 100 këngë.Ngjarjet .Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.

Në purgator pastrohen shpirtërat. prej ku buron dashuria.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.kuje.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo . dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon . i cili më 1300. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.ulërima.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen). për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.vaje.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.përmes pendesës.Parajsa ka vetëm tre rrathë. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë. Bonificin VIII.grykësia dhe epshi.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .zymtia.Virgjili është simbol i urtësisë.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Purgatori ka shtatë rrathë.Virgjilin e dërgon Beatriçeja. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.idhnimu.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.gjithësej nëntë qiej.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .smira.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr. Sokrati .Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar. Platoni . Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .

Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës. dhentë si ushtarë . të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .I ironizon .Kemi konflikt brendafamiljar .Nis me atmosferë të rëndë. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë.të sigurojë veshje . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme. të burgosurit si kalorës të shtypur . hipokrizitë etj.Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .Tema e veprës është .Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. me helmetë .Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 .të zgjedhë dashnoren e tij .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur .stil të përsosur dhe përjetime estetike.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Kishoti. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).. ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . meditime filozofike. pëson në bujtinë . studion në Vitenberg të Gjermanisë.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur). intrigat .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . parodizon romante kalorsiake.Në ndërfutje kemi temat si komplotet ..Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. po tu ndihmojnë të doptëve. me dhentë .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika. me divat .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.Konsiderohet roman antikalorsiak. po ti shpëtojnë të munduarit . të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.Cezari ka tiparet e një mbreti .Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. lëndohet nga flatrat e mullinjëve. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). rikthimi i fronit mbretëror .Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII . ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake. ruajtja e nderit . mburrojë . me shpatë .

lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.satira. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend . moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit. babain e Ofelias (të dashurës së tij).idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve. stimulonte me shpërblime .Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.princërve. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin . i mblodhi në oborrin e vet .(Klaudi). u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën. i përgjigjej monarkisë së Francës.Trashëgon kultin e antikitetit. veçohet Nikolla Boallo.koncepton norma dhe rregulla të reja .mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Paris.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.të mesmen në shkollë fetare jezuite.Luigji e forcoi pushtetin qendror .Formon trupën teatrale. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Pseudonimi : Molieri.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.fabula. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.E dashura tmerrohet .Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.epigrami.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .tituj.epopeja.ofiqe. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin. se fsheh dot reagimin e vet.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.ai rriti autoritetin e vet .Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.Ata bënë seleksionim në artin romak .Shkollimi:iloor në vendlindje. të lartës dhe të ultës . të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen. dekorta.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.oda.1643.

Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal. dhe gruaja e dytë . Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.Vdes: 1699.1661-Shkolla e burrave(komedi).Fëmijët me gruan në e parë .Lindi:1639.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.1664-Tartufi(komedi).Sofokliun..-Tebaida(tragjedi).1670-Berenisa(tragjedi.1668-Koprraci(komedi).Dorina .1673-I sëmuri imagjinar(komedi).Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.temë nga historia turke).1670-Borgjezi fisnik(komedi).1665-Aleksandri i madh(tragjedi). por nuk mund ta kundërshtojnë .Punoi: si actor. 52 . një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.1665-Ndërgjyqësinë(komedi).Francë.regjisor dhe komediograf.temë nga historia romake).pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji. Elmira .1667-Andromaka(tragjedi).1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.lë trupën. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .Orgoni .Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë. më 12 maj 1664.Vdes: 1673.veset.Shklollimi:shkollë fetare janseniste.1677-Fedra(tragjedi). Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.1658.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.Shkolla e grave(komedi).greqishten lexonte Homerin.kthehet në Paris. Don t‟ia japë vajzën.Tema e komedisë është .1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.njohu jetën e popullit. Damisi dhe Mariana .1672-(Bajaziti . Krijimtaria letrare e Molierit.Në shtëpi kthehet qetësia. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.temë nga historia greke). Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.1666-Mizantropi(komedi). nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .nuk varroset solemnisht.1669Britaniku(tragjedi.Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.Ferte-Mion.1662.pasionet dhe karakteret e njerëzve.varroset në Port-Royal.porn ë fshehtësi të madhe.temë nga historia romake)..Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.1665-Don Zhuani(komedi).Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.Kleanti .

Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.djalin e Agamemnonit .Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.Si student shkroi poezi.Në këto lëvizje flitej për Biblën.Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.Shekspirin. bijën e Helenës . Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .poetika.Fausti‟‟ .Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Prometheu‟‟ ..Aty gjeti një lëvizje .Osianin.vërtetësia e ngjarjeve . Hermionën ..viktimizimi ..Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë. Pirron . tragjedi . vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj.Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet. viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Si personazhe kemi Orestin.Hektorin e vrau Akili.Homerin.Efigjenia në Tauridë‟‟ .. dhe Andromakën . në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Egmont‟‟ – dramë .Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.. që një ditë të martohet me të.. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Hermani e Doroteja‟‟ 53 . Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.Hektorit .Gjeni të egra‟‟.në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra. birin e Akilit . i cili ishte simbol i heroizmit . gruan e Hektorit .Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror...

Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut. pas Gëtes Henri Hajne etj.Tragjedia nis me Kushtim .Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës). sidomos te princërit .stile të ndryshme etj.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.analiza psikologjike.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.Ai shëtiti Gjermanin . Italinë.drejtësinë.Fausti hap librin e Nostradamusit. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.këngë korale.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Fausti i dëshpëruar. kafsha kthehet në fytyrë studenti.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.poezi lirike.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.vdes i lumtur.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.mjeksinë.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit. për mrekullitë dhe pushtetin.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist..Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë. futi frikën te njerëzit . i kujtohet fëmijëria.Holandën .Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë . gëzimeve të jetës por doktori spranon.Tragjedia fillon me monologun e Faustit.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht. vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës. monologje.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.meditime filozofike . në Lajpcig .teologjinë. bëri shum mrekulli .fshatarët e përshëndesin.shqipton një lutje magjike .Fausti dashurohet në Margaritën .Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit . Zvicrën .pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).astrolog e magjistar.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.Më vonë për të shkroi Lesingu .lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.filozofinë.shfaqet Mefistofeli.Tragjedia ka . kjo e bën 20 vjeç më të ri.

unit‟‟ të vet.Është ditar poetik i Bajronit.Ëndërr‟‟ .Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Më 1809 u largua nga Anglia .Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine. pastaj Spanjën .Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.zëvendësimin e lirisë dhe 55 . . shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Spanjë.epitete..i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme..Orët e prehjes‟‟ 1807 .të mbyllet në vete pas .Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.në Albred .historinë e vjetër atë të Lindjes. nisi turne për në Portugali. Rusonë.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Malti. hero romantik.Letra Augustës‟‟ .Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri..Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.Kish të ëmën zemrake.Gjauri‟‟ .Turqi dhe Shqipëri.Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.i ri i ngopur nga dëfrimet.zhurma e jetës ... ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.pyetje retorike..Poema fillon me Haroldin.Më 1812 kthehet në Angli..Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin ..Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit. . përmbledhja e parë me vjersha .Viziton Portugalinë .kënaqësitë...Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.në dhomën e Lordëve..Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .BAJRONI .kish temperament eksploziv.G.Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Errësirë‟‟ .Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë..Pirrati‟‟ . e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.Dy këngët e para kanë parathënie.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.Greqi. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.Strofa për Augustenë‟‟ .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit..Nga Zvicrra kalon në Itali...eksklamacione.Nusja e Abidos‟‟ .

me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.. Morenën . folklorik .përshkruan bukurinë e natyrës.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit. .Viziton Seviljen .U këndon humanistëve si Rusoi.Shëtit Alpet .Viziton Andaluzinë . internohet në Mihajllovsk më 1824. psikologjik . kulturor.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.. Kadizin .Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Volteri . Ali Pashën.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.këngët(tamburxhi.njerëzit me të gjitha komponentat.Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 . vallet .Petrarkës.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë . Himarën .flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Viziton Greqinë .Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.Tasos etj.veshjet. aspektin moral .Vrojton kompleksitetin e shqiptarit . kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.mësoi frengjishten. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.Haroldi viziton Albulenën.Shpirti revolucionar nuk i pushon .lexoi letërsinë e klasicizmit francez.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .dhunën.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e . pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza . konkretish Janinën .Flet për këngët . por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Çadajeviç‟‟. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .Begjikën lumin Rajna.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë..Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.tamburxhi). në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha . thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria . qytetin e vetëm të lirë.Bokaçio.me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve. bijës së tij Adës. virtytet e popullit .. e dalë nga populli.me padrejtësinë.Mikelanxhelos. një femër pa emër .ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.Lirisë‟‟ .Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Shkroi poezitë .Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore..fatin e mbrapshtë grek . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg. në Stamboll.Dante.Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare. del në Bosfor. preardhje fisnore .Galileut.Ciceroni.

shtron n. përshkrimeve të natyrës .lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror.Pushkini mbetet poet i dashurisë .Mbrëmje dimërore‟‟. gurgullima e rrëkeve.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. merret me poezi. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.kalonte jetë mondane . ku sundojnë tmerret .Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.A.Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale ..jeta ruse . që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .mi.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm..si fëmijë u edukua nga mësues francez.shpreh mendimet e reja progresive. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 .ndër poezitë e para. griplan me kopshtijet .sgjen dot motive. livadhet .mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj. tufën e dhenëve.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi. konservatorizmi.Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .ushtima e mullirit që spushon . kujtimet e mbuluara nga një mjegull .Tatjana.. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks. v. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.shkatërrohet psikikisht.Onjegini.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë .lexon vepra .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete . sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë. studiues i thellë i veprës së Pushkinit. shoqëror . ..Vdiq si 38 vjeçar. asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.brigjet . kupton se ska talent. një jetë tërësisht e zbrazur. analizës psikologjike të personazheve .Lenski.. të zbrazur e plot dëfrime.. digresioneve të ngjarjeve.ndjenja të sinqerta etj. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës .bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.Liria‟‟.. valza mbi liqenin e qetë.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . shprehje poetike.në moshën 18vjeçare. kodrinat .Tema e romanit është . narracionit të shkrimtarit .ia ka kushtuar Ana Kernës .mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.Poezia ka qartësi të madhe .Kernës‟‟.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .. erotikës dashurore . tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . me brenga e mërzi .Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.paraqet poezi peizazhiste..përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .shkollën e kish vend dëfrimi e loje. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . asaj provinciale .Bjelinski .P. të zymtë e plot andralla.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë.Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .erotik dhe peizazhist. ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. llahtaria .

Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit. është e rritur në frymën e traditës popullore .pasardhës i tij..Katedralja e Parisit‟‟ .traktat dhe manifest për romantizmin.më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen. roman .dashurohet në Tatjanën .Vepron si romantik .Tatjana dallon nga Onjegini .Napoleoni i vogël‟‟ .trashëgon pasurinë . shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.Njeriu që qesh‟‟.Historia e një krimi‟‟ .Ernoni‟‟.bën dyluftim me të dhe e vret. e ëma grua aristokrate rojaliste. ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij...Spanjë dhe Itali.. legjenda etj..formës letrare. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.. ....Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.Si fëmijë jetoi në Francë .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse . vajzë me virtyte të larta.Francë lindore Familja:Intelektuale.Soditjet‟‟ .Të mjerët‟‟ . Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit. tregime . pas revolucionit borgjez. vepra e parë ..dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .Kromuel‟‟ – dramë . roman 1831 . din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet . largohet nga qyteti . .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj . djalosh ky me formim intelektual. i shfaq dashuri përmes një letre .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .Ndëshkimet‟‟ ..të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze. nuk u luajt asnjëherë.Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson. i ati general i Napoleon Bonapartës .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. . me përralla ..nipi i Bonapartës.Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 ...njihet me Lenskin . ..Legjenda e shekujve‟‟ .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij . dëshiron të bëjë ndryshime.krijon miqësi.Mbreti dëfren‟‟ .regjistrohet në kolegjin Kordie.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus..

.... të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.poemë epike . .shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .Ndëshkimet‟‟..Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit . . .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. Poezia . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. .Mbreti i dyshimtë‟‟ .Këtu kemi këto poezi .Orientalet‟‟. Mbreti frikacak‟‟ ... . kohën e vjetër . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.Doozi në gjumë‟‟ .Shkruar më 1846 .Oda dhe balada‟‟. .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.me poezinë .. .Oda dhe balada‟‟.. pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. shpreh persiatje meditative .Në poezinë .. .. pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat. Mbreti matuf‟‟ . ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 ..Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve . ide kjo e paraqitur më 1850 . të mesme dhe të re.epike dhe dramaturgjike.Poezitë me përmbajtje demokratike janë ... i ngra paradokset e kohës në nivel letrar...Katër erërat e shpirtit‟‟. Mbreti kriminel‟‟. .Në poezinë .. .Mbreti ziliqar‟‟ . .Autori shpreh qëndrim antimonarkist .Mbreti hajdut‟‟ . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë). .Ndërgjegja‟‟ ... . .ka tri vëllime.Arti I t.. Mbreti intrigant‟‟ .Mbreti mosmirënjohës‟‟ . Mbreti që zgërdhihet‟‟ . . poezi e këtij vëllimi është . .Fillon me poezi lirike intime..Legjenda e shekujve‟‟... Shkruar më 1885 etj..Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.... .. Hygo dallohet si poet.kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve.Orientalet‟‟ . .Në poezinë .E vluara e trumbjetarit‟‟ . monument i poezisë francize . qenit gjysh‟‟ . . ..flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit.. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj.Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat ..Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.Legjenda e shekujve‟‟ ... Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze. . .Mbreti i poshtër‟‟ .ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.Ndëshkimet‟‟.fillon me këtë vepër lirika intime.Hygo tregohet romantik . dy fronte markante .Mbreti i vogël‟‟..atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme . realist ..poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut.Soditjet‟‟-botuar 1856 .vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike. . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III. urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve . në këtë rast populli grek.Njerëzit e varfër‟‟ ..Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën.

simpatik për lexuesin.Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare .Të mjerët‟‟ .Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje.Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël.ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda .femër fatkeqe. e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. djalë i mbarë i braktisur nga familja .Gravoshi . ndërron emrin në Foshëlëvon .botuar më 1862. rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën.Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . i merr në mbrojtje qeniet e mitura . xhandarët e zënë hajnin .. ik nga prifti . 60 . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel.Zhani është i dënuar me burg . Mariusi dashurohet në Kozetën . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit .shërbëtore. Fantina femër e persekutuar .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. strehohet te prifti i Denjit . i cili kishte orientime republikane . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . lufton kundër monarkisë. më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani .Zhan Val Zhani është i burgosur . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. bëhet viktimë tragjike e romanit. prifit me humanizmin e tij e pranon . ai arrit të ikë nga burgu .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. dërgohet në burg . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. kur vdes në vetmi . por ai përsëri arrin të shpëtojë. njihet me Mariusin . ia fal jetën policit Zhaver . dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani.Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . i nënçmuar. prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . kryetari i komunës Madlen e liron . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . dënohet si prostitute . Murjeli.Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Zhan Val Zhani arrestohet .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror.Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . i persekutuar .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . vajzë ilegjitime .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . ligji e dënon me burg .Ka dy variante të romanit .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij .

61 .

tragjedia.9-rrokëshin. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). “Lector Jubilatus(1929Francë). 1899.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.02.futurizmit etj. Njihte Homerin.11-rrokëshin. Bukuresht-1931.Virgjilin.Hungaria).dënon duke qeshur).harmonisë. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.romani.balada.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. “Phoenix(1931-Greqi).përkthehen shkrimtarë botërorë etj.poezi lirike. Kultivohen poemat e gjata-epopetë. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.klasike.strofa alkeike.let.Gurakuqin).oda. Stamboll-1913.fejtoni.studimet në Bosnjë.romanca.”Illyricum”-Shkodër. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.himni.1894-shugurohet si prift.simbolizmit. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.Danten. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . 25.sofike. “Ritterkreuz(1912-A.zhvillohen format e prozes: eseu. Athinë-1930.Osmane). Punoi : mësues në seminarin e Troshanit. Dekoratat :”Mearif”(1912-P. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.Fishtë të Zadrimes. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871. Zbulohen koncepte të së bukurës.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.romake e helene.melodrama. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 . 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.komedia.artikujt letrarë.trioleti.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.

solidariteti.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.Konicë.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.Albania. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike. si : besa. 63 . 5 janar 1924. II. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.kombëtare. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.Gonzaga (melodramë). Njihte rrethë 15 gjuhë.Harvard.”Dielli”-Boston.vepra paraqet ngjarje. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.ku varroset në Boston.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.Gjergj Elez Alisë etj.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.mirret me diplomaci. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.Tiranë. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.njëkohësisht drejton rev. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore. 1914-Juda Makabe(tragjedi). 1878.1912.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Ali Pashë Gucisë.Halilit.nderi.besimi.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. Shkollimet:mësimet e para në Konicë. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.e refuzon më 2 mars 1924.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.1929-Shën L.Fishta si rrëfimtar aktiv.) 1909-jeton në Amerikë..ndodhi e personazhë konkretë.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.shpreh kërkesat për let.por nuk iu plotsua.Abdyl Frashërit.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë. 1897-1909 kohën e rev.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.Oso Kukës.

i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi). përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.mjerimin. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. –shprehë mozaikun e kulturës.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).ai ballafaqohet me paditurinë.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. 16.1 anglisht).apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.Gj.1912-17.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.fillim romani si sui generis).08.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. Personazhet : Denisulla Sepia.varfërinë. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe). Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). 64 .Bridge Comp.3 faqe shqip. 1935-1939.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.anglisht)botohet 1957 nga Mc. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).gusht-dhjetor 1924-Dr. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).-Neë York.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. II.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.11.njeri intrigant. III.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. 8.

Dhalla dhe Dr.sufler.gjimnazin në Keshan. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. ndahen në 2 pjesë: I. Personazhë tjerë: Muhedin agai.suedezja Ingridi. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.Harvard deri më 1912 .Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. Njihet si themelues i elegjisë politike.Arifeja.shkrim në prozë). Armiku I popullit-Ibzen(dramë).IV. Ministri Salemboza-tiran anadollak. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).më vonë si diplomat e burrë shteti. II.në BRSS. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. 1960-Autobiografia(anglisht. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.Zylfikar agai. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. Shkollimi: fillor në shkollë greke. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “.artist në teatro.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). 1947-Albumi(vëllim poezish). Punoi si qerraxhi. Vdes: 1965.dramë dhe publicistikë.Personazhët: Dr. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.6 janar 1882. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë).polici doganes.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.plaku marteshanas.1937. Përkthimet:. Otello-Shekspiri(tragjedi). 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. Dr.nusja Vera.Ali Bibiu.

Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Gjatë L. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.1926-1929. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht. 5 maj 1916. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.Mali Kokojka.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.II.trajton problemin social në Shqipëri.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .1916. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. 1944.udhëheqës i Ballit Kombëtar. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.pastaj në Angli.revista shpërngulet në Bukuresht.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. 1909-boton revistën mujore “Diturija”. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. 1912-ministri i parë për punët botërore. Pseudonimet: Lumi Skëndo.shpërngulet në Itali. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.konsull i përgjithshëm-Beograd. 1908-1910. Poezia “Rent.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme).Botërore internohet në Rumani. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.në Tiranë. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. 66 .u rrit në Stambollë. 1942.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik.Makbethi-Shekspiri(tragjedi).

ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. Naim Be Frashëri (kritikë letrare).ku jipen të dhënat e jetës. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. Shkruar në formë të esesë.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.Vdes: 3 tetor. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare. Kokojka. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.menyra e sjelljes.politike. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).Bukureshtit etj.shkollimit. Mid‟hat Frashëri. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon.pershkruhet atmosfera kohore. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë.novella dhe kujtime. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .61 faqe).demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.1949. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll.Nju Jork.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.Sofjes. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. 1926-Kalendari Kombiar.

Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. 68 . Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.vargu 6.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). 2.të mesmet në Athinë e Manastir. Vdiq : 12 nëntor.Shoqes dhe Vashës. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Strofa është 4vargëshe.gojore dhe popullore.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.P i shpreh ndaj Motrës. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë.10.Pogradecit. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht.1987. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Ndjenjat të dashurisë L.Pogradec. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Familja: zanatcinjsh.

2. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).liperbolat dhe fjalë turke. 3. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.turke.hipokrizinë etj. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.moralin fetar.sarkazmin.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës.Motivi patriotik-në këtë pjesë.ministër.again.simbolet.përkthyes në Institutin e Shkencave.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. Vdiq:1966. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate. 69 .satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.ndjenja.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.njeriu.fryma. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish). Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë.diplomat në qeverinë e Zogut. Përdori krahasimet. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë. U shqua si poet lirik dhe satirik. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.Vlorë Familja:intelektualësh.arabe. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.greke për ti tipizuar personazhet.nuhatjet ndërlidhet me botën.përjetësia.me poezitë e tij i kritikon zakonet.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva.prekjes.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.beun.

Poezia e A.1903. 70 .B. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.H.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. H.professor në gjimnazin Shkodër. Shkollimi:1918-1921.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.sorkadhja). 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. 1957-1973.Poezia “Hakërrim”. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.prifti. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.Katër stina. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.gëzime për të mbushur barkun. 3. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .Faza e pleqërisë.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë. Aktivitete:1923.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.Shkodër. II.Motivi i dashurisë .i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.me Anton Harapin. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.e Hercegovinë.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.harbuti dhe lajmëruesi.mjeku. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje.thellëza.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.i cili kërkon mbesën për grua. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.Maqedoni Shqipëri.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa. Analiza e poemës – Hanko Halla. Personazhë tjerë: nusja .i biri. Familje: patriotike.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë.sekretar në Ministrinë e Brendshme.

evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit.Tasson. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.poezia.prozator. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.II. vëll i II-1935). 1929-Hija maleve(novelë).ilire të Arbërit dhe shqiptare. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I.1942-1943-kryetar i Inst. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.fashizmi etj.i I-1932.studiues letrar.Petrarkën. 71 .dramaturg.të studimeve Shqiptare.Romë.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës). Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore.Botëror.kushtuar shokëve të A. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. II.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).II.Montin. 1960-Shija bukës mbrume(roman).ndërsa te let. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire. Pas L. Përktheu: poetët italianë si : Danten. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës. Te tregimet: “Hija e maleve”.deri në L.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar. Vdes: 15 janar 1975. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.përkthyes.Rrustemit. “Tregtar Flamujsh”.Manconin etj. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).

të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.Ostrovskin.novela). boton poezi dhe merret me përkthime si : M.filozofisë së jetës dhe vdekjes.Poradeci. Punoi: në Min.Emineskun etj.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).doktoroi më 1934). vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë. Lindi: 1902.veprat e M.Gorkun.ritmin.M. 1943-Ago Jakupi. -pas L. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.Tiranë.II. Në vështrim të krijimtarisë të L.Elbasan.kritika letrare dhe vepra origjinale.F.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.letërsi. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Poradecit.Pogradec. Vdes:1967.orator.shtron problemin e afrimimit si poet. 1944-Shënime letrare(kritikë). Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare. Baltë nga kjo tokë(poezi). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare.mesmen në Selanik. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.Gramenos etj. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.Noli.gazetar. 72 . Studimet: filloren në Pogradec.Bot.fjalorin dhe fonologjinë. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.

Zanfinës. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut. 1936-Diomedi(tragjedi).Pirrua).Burrel. Studion shkencat politike në Berlin. 1935-Skënderbeu(tragjedi). Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Vdes: 1965. Tek tragjeditë. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.Berat. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.Gjirokastër.Vjenë.të studimeve Shqiptare.mëkatit.vrasjes.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri. 1934-Pirrua(tragjedi). 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit.historia re kombëtare(Skënderbeu). Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.mitologjia biblike(Abeli).dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Akili).fajit dhe veseve të këqija njerëzore. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.se e ka ndarë nga burri i saj. Filloi me shkrime si student.Shkollimi:fillor në vendlindje.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. 1931-Akil(tragjedi).Mamicën. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij. 1931-Uliksi(tragjedi).Zanfinës. 1939-Abeli(tragjedi).zgjedhet anëtar i Inst. 1931-Aleksandri(tragjedi). 73 .në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë.

Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit.solidar.urrejtjes ndaj dhunës.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).përfiton tiparet : pamëshirshme.në vlerësim të dashurisë.më e bukura pjesë e shoqërisë. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. 1934-boton shkrimet e para.xhelozi.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Familje:tregtare.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.arsyeshëm për dallim nga Eva. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.tolerant. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.mirësisë është më i drejtë.1911.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.si figurë është e ngurtë.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra. Eva. 1937 dhjetor.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.Kangët e ringjalljes. Shkollimi: fillorë në Shkodër.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re. Lindi: 23 tetor. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.zemërgurë. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.djalit më të vogël. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur. Adami.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.1938.mashtrimit politik dhe hipokrizisë. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni. Në të gjitha ndryshimet.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin. Vdes: 26 gusht.Itali. 74 .skofiar.falënderues i vetëvetes.Jezu Krishtin.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).mësimet i vahzdon në Tivar.niset për t‟u kuruar në Itali. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore.Shkodër. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.Dramën e shkakton Kaini. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).se u prekë nga tuberkulozi.

Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.skica alegorike.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.II.Bot.martesat sipas moshave të papërshtashme. “Një refren i qytetit tem”.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve. Vjershat: “Rezignata” .novella dhe romane. Vjershat: “A do qymyr zotni”. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” . “Zeneli”.për të bukurën etj.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.përshkruhet mjerimi i lypësve.novela dhe tregime por i quan novelëza. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve.Botërore.bestytnisë 75 .Kangët e perendimit sjell imazhin e L. “Historia e njënës nga ato”. “Puthja e cubit” . Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.dukuri shoqërore të jetës patriarkale. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. Pavarësisht dhembjes që krijohet.që akuzohen për hajdutë.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.temën e kurbetit .si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. Cikli i tretë . Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun.shqetësimi për njeriun e shtypur.boton tregime. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.Kangë më vete sjell imazhin e L.martesave me pahir.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. Cikli i katërt . ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. “Qershiat”.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.botën etj.të mesmen në Normalen e Elbasanit.II.

anaalfabetizmi i femrës.pamfletet.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.Z.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.zakonet patriarkale. Personazhe tjerë : Afërdita.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.që shtypin pamëshirë të varfërit. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .shkrimi i parë i tij.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.dhe i jep përparësi të dytës.prozat. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.Nasi. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.që kërkon zgjidhje të lumtur.Gjenci. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.novelat dhe dy romanet e tij. Gj.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.dashurinë dhe vdekjen.etj.mediativ sesa konflikt aktiv.trashëgon”.qytetrimi borgjez. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.ndarjes së të rinjve.Pola.. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .Prindërit e fejojnë me Afërditën .bixhozi etj. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.shekullore.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.martesat me para. Veprat : 1929-“Kush duron . 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.Zonja P.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.

“Pisha në shkëmb”.injoranca. II. Vjershat: “Okupacioni”. 1941 prill.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave.II. Vdes:6 gusht. Me të dëbuarit(poezi). Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social.1993. Letra birit të vdekun(poezi).revistën “Përparimi”.të mesmen në gjimnazin e Pejës.-pas L.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë.II. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.Prishtinë.të mbetura në dorëshkrim). të armiqësuar vite më parë. Shkollimi:fillorë në Plavë. Para L.20 këngë). “Dashunia”.në roman shpreh optimizmin. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. 1971-Avsha Ada(libra me poezi).Plavë. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. “Kushtrimi”.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. 1981-Brigjet(libra me poezi).dëshira për pavarsi dhe liri. Sharaxhinjtë (poezi). 77 .por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. në te cilin punon Afërdita.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.1916.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi).arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. 1973-Vjersha(libra me poezi). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron). 1966-Dita e re(libra me poezi).Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”.feja dhe protesta ndaj padrejtsive.

“Muzgu në qytet” etj.angleze.refleksive etj. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër.vërtetësi. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.Vjershat: “Ashtë ditë”. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. “Atdheut”. “Avsha Ada” etj. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.gjermane.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.franceze. “Butrinti”.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.italiane etj). “Në natyrë”.bjeshkëve etj. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. “Vejume” . “Dashuria ime” etj.bordello.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.të cilët kanë probleme të shumta sociale. Psh.sociale.rrugica. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” .realismus që dmth. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta.rrugaçë. Këto vjersha.brengave të njerëzit e varfër.lokale nate etj. “Kukës i ri” . “Shqiptari këndon”.historike.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. Realizëm rrjedh nga lat. 78 . Vjersh : “Nata në Madrid”. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. Panoramë e letërsisë moderne botërore.realitet. “Porosia e nanes”.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar.lumenjve.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. Veprat: “Mbramja”. Lirika peisazhiste Sipas tij. “Edhe na njerëz jemi”.sepse e vërteta është preokupim kryesor. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb.

thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.boton :Lëkura prej shagreni. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze. Në këtë fazë krijojnë vëll.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.Gorki.zgjat 10 vite.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.strukturë solide me 2500 personazhe.Fajdexhiu Gobsek.parisiene. Shumë voluminoze. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit. Realizmi i lartë.digresionet lirike(Gogoli).të moralit etj 3.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .politike.. 79 . Ndahet në tri seri të mëdha : 1.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi). Subjekti: sa bizar aq edhe morbid. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.komentet moralizuese(Balzaku). Këtu rrefehet për babanë fatkeq.stërvitet në fushën e magjisë së artit .e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.Turgenjevi etj.ushtarake dhe fshatare 2.Evgjeni Grande.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.Kolonel Shaberi.të fesë.provinciale.Floberi.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.babai bir i fshatarve.Thekeri.

Në qendër të romanit është Frederik Moroja.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj. “Edukimi ndjenjave (roman) .1841 në Paris studimet për drejtësi .por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen. 1862 .Francë Familja:babai kirurg .por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.1880. .ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.novelën filozofike “Smarth”.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.Ruan . Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.mesjetën dhe periudhën moderne. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios . “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim. -1839 librin e parë .e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.

jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.vritet në rrethana të panjohura. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.nënë dhe bashkëshorte e mirë.por të dy i a kthejnë shpinën.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta . Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë. 81 .pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.shkon në kishë.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.Ema bëhet e dëgjueshme . Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund.e ëma e shkolluar.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.mizor. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.

përshkrimet e natyrës janë të varfëra.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.sinqeritetin. Te romanet nuk ka peisazhe. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.heroi i romanit është princ Mishkini. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.”Idioti”.shërbëtori Smerdjakov.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.politikë.të varfëra siç janë banesat.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.inelektualët të poshtëruar e të fyer.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.Raskolnikovi mendon 82 . Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.religjion dhe shkencë.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.epileptik naiv.ndjeshmërinë.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.kurse interieret të errëta. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria. I urren maniret libreske dhe shablonet.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.

Opikun. Botën e sheh me pesimizëm.i këndon satanit.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët . Bodëler është poet. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. Familja:babai tij vdes.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. I përcjellur me ndjenjë vetmie. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).eseist.kritik arti. Ditar intim(shënime letrare).bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.Paris. Arti romantik(kritika letrare).me zymtësi.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen.Opiku. Në planin e moralit.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.Bruksel.lëshohet në bohemi.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .viziton kishë. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.mallkim dhe me përbuzje. 83 . Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin. 1869-Splini i Parisit(proza poetike.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.vepra është revoltë kundër borgjezisë.botuar pas vdekjes). Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.madhërishmes dhe banales. 15 mars 1866. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).ku edhe qëndron themeli i shoqërisë. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. Vdes: gusht 1867. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).gjë që e pikëllon shumë.nevojën për rend dhe për aventurë.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.kur ishte 7vjeç.ai i penduar dhe i përulur thellë .1821.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.

Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.me vëllanë Nikollain.në qyt. Është krijuar nga një udhëtim në Indi. Lindi: 9 gusht.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij.lë universitetin pa diplomuar. Familje: vjetër fisnike. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh.mbet jetim në moshën 9vjeçare. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan. Analiza e vjershës “Albatros”. 1851. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik). Veprat: 1852.1828. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr. 84 . 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel).që skamja i ka hedhur rrugëve.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso.Përmban poezi të shkruara për qytetin. Me anë të metaforëve. Vdes:nëntor 1910. 1856-Rinia(novel).hyn në luftë kundër pushtuesve. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim.baltën.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. e ngatërron dhe e ngujon poetin. e cila nuk e pranon. 1847.Astapovo. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). Karriera tij fillon më 1852.Jasnaja Poljana-Moskë.

Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.Ellena Kurgini.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.Rostov dhe Bollkonski.tani bëhet histerike.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. II – jep skena të kryeqytetit.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. Tema:martesa e Anës me Kareninin. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.besnike dhe e mençur.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Në vepër nuk ka personazh kryesor.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.Pjer Bezuhovi etj.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë. 85 .i drejtë.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale. Subjekti: Ana.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin. Pjer Bezuhovi. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij. Personazhët historikë(Napoleoni.Ptalon Karataevi. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.naiv i urtë. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.kritik.por kapet nga armiqtë francezë.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.sepse hero kryesor paraqitet vet populli.një grua e arsyeshme. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.sidomos të familjeve Bezuhov.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.

Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. ekspresionizmi. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. atmosferës së zymtë shpirtërore. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . Drejtimet e modernizmit: futurizmi. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. kubizmi. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). kaosin. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. etj. imazhizmi.Zyrih. dadaizmi. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. franceze dhe italiane).MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. Vdiq: më 1941. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). ekzistencializmi. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy.pastaj jeton edhe në Romë Paris.

D. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur.B.B. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive.B. Dedalusi-Telemaku.D. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . i ftoht dhe i pasigurt.B. Arrogant. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi.me çka edhe përfundon ky libër. takimi me S. i butë dhe i ëmbël. 3 episode për Stefan Dedalusin. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. Është një krijesë e paditur. babai me origjinë çifute nga Hungaria. 3 episode për rikthimin e S. Nga dëshira për të gjetur djalë L.B. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. farefisin. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. baba dhe burrë i kujdesshëm. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. nëpër shtëpitë e veta. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”.XH.(djali fiktiv). dhe L. Subjekti: agjenti tregtar.. Leopol Blum: 38 vjeçar. shokët. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. tejambicioz. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). Sipas veprimeve del një mediokër. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. ku edhe e takon L. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë.D.(babai fiktiv) takohet me S. Libri përfundon me monologun e Molit. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. lindja e një mikeshe. II. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. me origjinë çifute L.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare.

a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. tavane. piktori. i pasigurt). . xhelatët. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. korridore. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. Duket se është krenar. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. xhaxhai. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”.K. Shkollimi: 1901. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. etj. avokati. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. heziton. bankë. hetuesi.punon në një ent sigurimesh. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). Sillet sikur ka humbur orientimin. komisari. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Aktivitetet: 1908-1922. prifti. . rojet.. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. gjurmimet për fajin.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. Personazhe të tjerë: gjyqtari. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. 1906. Ato ende konsiderohen enigmatike. dhe e arrestojnë. si ta ndreq gabimet. 88 .diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. arsyetimet për pafajsi. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. etj. : është një nëpunës banke . ku ka gabuar. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Jozef K. Gëzon respect në shoqëri.

Subjekti: 1. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh.luftën civile spanjolle.bisedat e tyre. i cili për 84 ditë ka peshkuar. Personazhet.në pamje të parë duken të ftoht. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. 89 . të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Gjuha dhe Stili.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar.një prozë me analiza të holla psikologjike.Afrikën. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. Shëtit: Evropën. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. në ujrat e rrymës së Golfit). Familja: intelektuale. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). 2.Amerikën.përshkrimi i kasollës së plakut. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). etj.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.zhgënjimit pas luftrave.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. 3.Kinën. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës.shprehje të thjeshta. peshkatarin e vogël Manolino. zhgënjim nga lufta). Ndahet në tre segmente përmbajtësore. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore.luftën greko-turke. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. etj.Luftën e Dytë Botërore. Vdiq: më 1961. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. ku mbisundon monologue i brendshëm. pa sukses.

gjimnazin në Algjer. para kufomës pi cigare dhe kafe. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve).pas studimeve. por ngusht i lidhur me detin. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës.vendoset në Paris ku punon si gazetar. i varfër. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj.Santiago. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi.është një plak fillikat vetëm. pa pronë. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. thjeshtë për nga ligjërimi. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). aktor. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. eseist. dramaturg. punon si aktor dhe gazetar. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. nuk derdh as një pikë lot. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. punon si dramaturg. kotet. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. sa qendron në Algjeri. 1939. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. Kamy vë në pah situate jetësore. Shkollimi: filloren në Balkar. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. refuzon të shohë nënën për 90 . përkthyes. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi.

i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. ku njihet me Salvador Dalin. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. Rafael Albertin. legjendat dhe gojdhënat.herë të fundit. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. Nuk synon karrierë. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . 91 . nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. Është e ndërtuar nga imazhet.pranon të vdes për të vërtetën”.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. ngjyrat.etj. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. si një nga viktimat e para të fashizmit. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Po atë ditë Mërsoi. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. pejzazhet. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. kundërmimet e Andaluzisë. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. Vdiq: më 19 gusht 1936. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. etj. fjalën poetike popullore. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Arabët tërhiqen. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. por ky e gjuan katër herë me revole. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas.dashuria dhe martesa. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. Familja: bujq të pasur. me pushkatim. 1936. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟.i cili pa qenë hero. dhe nuk është xheloz. etj. Te ai shohim “historinë e një njeriu. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë.

Vdiq: më 1986 në Gjenev.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. Kafkën. Trajtohen temat si: vdekja. etj. bashk me Beketin. gjithmonë duke i cekur burimet.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Aktivitetet: 1956. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. tema nga përdithmëria. historia. amshimi. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. etj. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Oksford.kozmosi. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. kaosin. koha. për prejardhjen e njeriut. Servantesin. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. pavdekshmëria.traditën spanjolle. Temat filozofike flasin për kozmosin. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. Floberin. por me fillimin e viteve 30-ta. parabol dhe ese. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Ligjëron në SHBA. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Më të njohura janë esetë për Homerin. 1957. Londër. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. i këndon qytetit. teologjia. Motivet Argjentinase. Kembrixh. etj. etj. labirinthin. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. psikologjike. si poezia. filozofia. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. Prais. historike. poetëve dhe filozofëve.

Bogota. korrespondent i gazetës El Espektador. Vendin e kaplon 93 .për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. etj. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. 1959-Nju Jork/Meksikë. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Kartahen. Polonin. e shpall doktor nderi. Bashkimin Sovjetik. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. 1958. Shkollimi: u shkollu në Barankia. Shëtit: Parisin. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. Nju Jork. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. 1971-Universiteti Kolumbia. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. Monologu i brendshëm. stili barok.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Arritjet: 1982-çmimi Nobel.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. Çekosllovakinë.

Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. ndryshimet e gjeneratave. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. Përkundër mjerimit dhe urisë. dinak.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. vëllezër. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. të prishur. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. Derisa arrijmë në fund. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. fëmijë. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. Vasil Shanto. lulëzimi ekonomik. me hidhërimet e tyre. fantazitë e papërmbushura. fshati i tij i lindjes. mes reales dhe fantazisë. shfrytëzimi.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. të vrazhdë. etj. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. Me ndihmën e disa shokëve. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. mes misterit dhe ezoterizmit). vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. i cili me një qeverisje tiranike. etj. 94 . Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. mes së vërtetës dhe legjendës. Gjashtë breza. si:Asim Vokshi. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula.

toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. “Demokratia”. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. plagosje. gjithmonë është optimist. episode aksionesh. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. faza pas vitit 1937. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë.faza para vitit 1937 dhe 2. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. temën e luftës dhe mjerimit. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. bombardime. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. heroizmi dhe solidariteti. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936.flijohet për shokët e vet. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. është trim. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. luftimesh frontale. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 .Vdiq: më 1992 në Tiranë. ”Horizont”. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Paraqiten tabllo lufte. dallohen: 1. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. etj. “Ora”. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. Pucelli: njeri praktik. vrasje. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. ejt.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

gjykatës. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. Ka humbur lidhjet me realitetin. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. përjetimi i parë seksual. rrëfimet për xhindët. Bashkpersonazhe janë: mjekët. por 99 . largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. vdekja e babait. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. 2. policë sekret.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. vrasja e fshatarëve. etj. biseda me plakun. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. zënka me Sikun. larja e vajzave në përrua. lopa e Sofës.Jeton dhe vepron në Tiranë. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. dhunimi i Kristinës. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. simpatia e parë. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. 42 pjesë teatrale. 1. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. kafshimi i vajzës nga qeni. vëllime tregimesh. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. prozë. Histori e atyre që nuk janë. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. 22 romane e novela. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. poezi. Meteoriti i Kotvanit. vetëdijësimi i personazhit. poshtërimi i qehajait. si dhe letërsi shkencore. Subjekti përfshihet brenda një vere. Aty arrestohet si spiun. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. në fshat. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. indiferente dhe të pa interesuar. Hiqmetit. hetuesi. rrahja e nxënësve mes vete. Ngjarja ndodh në Mars. sekretari. shkrime politike. momente të jetës në shkollë. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. Veprat e tij i boton pas vitit 1990.

studioi letërsi në Shën Peterburg. Devoll.B. Tiranozauri: dramë filozofike. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. tregime. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. me ndjenja të zjarrta 100 . drama. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist.D. i goditur e i pagjunjëzuar. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. mesazhet. skenarë filmash.Periudha e tretë: Lufta e trojës. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. Tipike e “realizmit simbolik”. Shkollimi: filloren në vendlindje. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. derisa ke fuqi dhe shpirt. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. malësorit dhe fusharakut. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. 3. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Tiranozauri. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Përcillet nga kritika letrare. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. idetë. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas.. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. fshatarit dhe studentit. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. poema. novela. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. romane. i uritur e i robëruar. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit.guxon të arsyetojë. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”.

Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. Prej tij mësohet ta përdor topin. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. të cilin Mato e quan Agush.intelektuali. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . por nuk e godet dhe zhgënjehet. I kompleksuar nga hakmarrja. hipokrizinë dhe servilizmin. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Auguston. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda.atdhedashurie. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. 101 .punëtori. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve.luftëtari. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. Është kohë lufte. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. Herën e dytë. dhe vartësit të tij Demkës. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. të cilin e ruan për hakmarrje. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos.

Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. njeriun. të sociales. pastaj e vazhdoi në Shkup. Ndërtimi bëhet me nota të reales. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Vdiq: më 1982 në Shkup. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Dikur njeri me talent. të përshkuara nga një notë intime erotike. këngën. etj.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. studioi juridikun në Beograd në fillim. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. dhe aty-këtu. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. Demka: është qesharak dhe i mjerë. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë.

e angazhuar dhe hyjnizuese. Në planin historik . etj. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. 2. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. Prometeu . 1. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. evropian e botëror. Prometeu . egjiptianët). himnizuese. pjesë teatrale. 103 . E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. Përmes saj autori. 2. por që porosia përcillet me alegori. të Gjirokastrës e të Prishtinës. Eskili. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. Ura me tri harqe . Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. novela e tregime. historik dhe 2. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. erotike . aktual. lavdinë dhe bëmat e të parëve. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Kush e solli Doruntinën.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. E bija e Agamemnonit . Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. uzinave. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. i këndon jetës intime. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. reportazhe. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. prozë-romane. studime. tashmë i larguar nga poezia deklarative. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. shkrime për fëmij.është një skicë. është e drejtpërdrejtë. fabrikave. Poezia e tij synon simbolin. Përbindëshi . urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. 1. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. pra. universal. parasëgjithash shqiptar. Piramida .është roman me 17 kapituj. pastaj ballkanik. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. e i kthyer kah proza psiko-analitike. Piramida . Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. dashurisë. ky humbës i madh . Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. ese. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. dhe duhet lexuar si alegori politike. punëtorit.

Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Tri këngë për Kosovën . Vihet në dukje zelli. vdekjes së saj dhe të nënës. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Kështjella . Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. Komisioni i festës. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Ura me tri harqe . si etnos. Me këtë rast 104 . paragjykimet. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. Sjellësi i fatkeqësisë. 6.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Tri këngë për Kosovën. më 1830 në Manastir. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Konstandini i mbetet besnik fjalës. e shalon kalin. por s‟ka kush t‟ia sjellë.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Kështjella. II. rivaliteti. ky humbës i madh . të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Nëna digjet për ta parë doruntinën. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. 8.është triptik novelistik i Kadaresë. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). 11. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Ngjarja vendoset në shekullin XV. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. konfliktet. ndonëse i vdekur. Në luftë vdesin të nëntë djemt. III. 9. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve .ngrihet nga varri. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Kush e solli Doruntinën . Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Përbindëshi . 4. 5. Pashallëqet e mëdha. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Hankonatët. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. 10. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . si besa në tragjedinë Orestia.3. Eskil.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Komisioni i festës . 7. si komb dhe si qenie njerëzore.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe.

roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun.Nje arkitekt gjerman. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen.shkrimtarit Besian Vorpsi. Viti i mbrapshtë . Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. 13. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Prilli i thyer . Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Gjorg Berisha. Haxhiu përfundon misionin. 17. Linja e parë flet për një malësor. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. (30. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. si viktimë e kanunit. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar.ftoi 500 kryengritës. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. 12. 16. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. 14. IV. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. Sjellësi i fatkeqësisë . Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Viti i mbrapshtë. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. Dosja H . Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. Dosja H. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. sidomos nënprefektin e zonës. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. për ta gëzuar jetën. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Kap një periudhë më të re. 105 . 15. Prilli i thyer. gjoja për të festuar amnistinë. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj.3) Klorësi me skifter . Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve.

Nëntori i një kryeqyteti . Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . 25. Shkaba. Dasma. 26. Muzgu i perëndive të stepës . Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër.Kadare duke folur për Migjenin .është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Ftesë në studio.18. Lëkura e daulles . Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. 22. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. Ikja e shtërkut. Emblema e dikurshme.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Hija. Dimri i madh . 27. Pesha e kryqit. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Pasardhësi. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Emblema e dikurshme . Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Krushqit janë të ngrirë. burgosjet. si përkthyes në Moskë. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Nga një dhjetor në tjetrin. 21. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. 24. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. 106 . dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. përballë pasqyrës së një gruaje. 19. ekonomike. vrasjet. V. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Dasma . Tema nga Lufta e Dytë Botërore.roman me temë aktuale. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Koncert në fund të dimrit . Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Muzgu i perëndive të stepës. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. Kronikë në gur . 23. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. arrestimet. Koncert në fund të dimrit. Ndodhet në një udhëkryq. politike.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. Nëntori i një kryeqyteti. 20. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. VI. Kronikë në gur. Lëkura e daulles.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Lulet e ftohta të marsit.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe).

Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. shqiptar e universal. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve.”të zbriturit” 29. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. disa përkthime nga autorë grekë. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi.përmbledhje me 32 vjersh. (30. ”të rrëzuarit”. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria.përballë pasqyrës së një gruaje. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. rusë. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. kinezë. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. Mbi episodin e kreshnikëve. Jeta. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. Nga një dhjetor në tjetrin . loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. Në roman ndeshen diktatori me poetin. rumunë. 30. Përballë tyre qëndron prostitute.dy formave të jetës. pasardhës i Enver Hoxhës. 35. 34.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. pa përjashtuar edhe veten.2) Ikja e shtërkut . humor të zi e tragjizëm. 32. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. ku janë mbledhur “të rënët”. Dialogjet janë të gjalla. Shkaba . Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. 36. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. levë e PPSh deri më 1990.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon.28.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. 33. Është vazhdim i Ftesë më studio. Jeta.roman kushtuar Lasgush Poradecit. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. 38. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. realizëm magjik ballkanas.përballë pasqyrës së një gruaje . Pasardhësi . Romani është përshkruar me groteskë. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . 31. 37. (30. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Ftesë në studio . trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. Lulet e ftohta të marsit .roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. VII. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. frengë. Ikja e shtërkut. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter.

E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. të mesmen në Prishtinë. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Analizë e romanit “Oh” 108 . Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. por s‟del asnjëherë. ku i presin vendësit mikpritës. Gjykimeve të tij për shqiptarët. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. nënat.humorit të zi dhe groteskës). Aktivitetet: gazetar. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. vëllezrit. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. por e afirmon dhe krijon mite të reja. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime.njëzet vjetëve paqe. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. Vjen në Shqipëri me krenari. por edhe baballarët. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. përmendet shpesh. Ka shkruar tregime. Pashku nuk e lufton mitin. në Rilindje. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. sa më shumë njef popullin shqiptar. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. një roman dhe dy drama. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Shkollimi: filloren në vendlindje. Prizren. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. por ngjet e kundërta. traditat dhe zakonet e tyre. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare.

Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Luluan dhe Lulanin. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. proza. në dhomën e errët. vrasjes. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. këndvështrimi i fiksuar i autorit. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. shpifjeve. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. skenarë filmash. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. I pari është në agoni. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. është kredhur në mendime. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. Rugovë. lidhja syzheore. Romani është i shkruar në vetën e parë.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. e vëllavrasjes. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Subjekti: Njeriu i vetmuar. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). i dyti i dehur dhe i treti lucid. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. drama. apo antiroman.

Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. pra varr i qyqes. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Te romani “Karvani i bardhë”. Njëra palë e Gjinit. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. me Shpendin. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. tjetra e gjermanit. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. një malësor Rugovas. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. pikërisht i biri. ta zgjojë ndërgjegjen. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. e cila tregon ngjarjen. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Shpendi. që kishte rënë në luftë. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. urtinë njerëzore për paqe. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. e veçanërisht atij shqiptar. dashuri kjo 110 . Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. atdhetare dhe refleksive. Mirëpo. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar.

Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Thirrje. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. Credo. I. Drejtpeshimi. Dhimbë e bukur. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Shamijat e përshëndetjeve. Lum Lumi . ushujzat e larot e tyre. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Folja. Sampo. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. problemi social. i punës. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar.përmbledhje me poezi. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Sampo 2. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. të zhdukur. kameleonët.shesin fatin e kombit. minjtë. II. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. 111 . Përpunon tri fusha tematike. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. etj.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare.). Torzo. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Bëhet fjalë për tre. Lum Lumi. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. i cili me vete sjell dhunë. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. por trashëgim nga lashtësia. gjarpërinjtë.

i kushtohet motivit të dashurisë. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Ky është edhe një qortim i prindit. krenaria. Harakiri. Dielli i zi. III.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Fund i gëzuar . Të keqeno . Burgu i hapur.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Zari. Fund i gëzuar. Objekt trajtimi janë fati. Ishulli Aabania.e kaluara jepet përballë të sotmes.Të jetosh . e njeriut tonë në histori. të birin. Në bisht të sorrës. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Buzëqeshje në kafaz. Libri që nuk mbyllet.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful