• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. 1451). sulltan Murati II. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). në noterin e Padovës. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. 4 . Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Barleti njeh lufra të drejta. ka kultura të huaja. pastaj me Mustafa Pashën. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. të mesmet në Venedik. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. 1461. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. intelektual. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. Mustafa Pasha. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. Barleti njeh lufra të drejta. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. përskrime të natyrës dhe personazheve. Shkodër ( sipas dok. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. dialogje të palëve luftuese. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. në Krujë. Ndahet në 13 libra ose kaptina. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). dhe nga një testament I vitit 1501). Personazhet: Skënderbeu.ushtarak dhe me portrete si etik.armiq. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. më 1450 me sultan Muratin e II. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. Ali Pasha. psikologjik.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Dibër dhe Itali.pamje ideale. fjalime të gjata. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). Ballaban Pasha . Mehmeti i II .renegat shqiptar. afër Dibrës).

1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. pa kopertinë. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Gur të Bardhë të Matit. për vendlindjen. Tema: vargje nga bibila. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. Aktivitetet: meshtar i një kishe.organizimin e kryengritjeve. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. 1618 në Romë. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. Gjuha është gegërishte arkaike. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). Shkollimi: rrethin familjar. Shkodër. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. italiane dhe sërbe. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. nuk pati sukses. Zamputi thotë se ishte komplot). pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. botoi 4 vepra. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. Sipas E. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. ndërsa I. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Tivar. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. Obod dhe më I besueshëm Venedik. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. 5 .BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë.sh.

6 .ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. KRIJIMTARIA LETRARE 1. 1628 në Loreto. Poezitë janë me motive: 1. Budi ka shkruar 3 200 vargje. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Religjioz . Vdiq:1643. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. Kombëtar. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Doktrina e kërshtenë. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. Personale.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Shkollimi: mësimet e para në familje.Kaini vret Abelin. Romë 1621. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Kallmet të Zadrimës. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. 2. VII. 2. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. Familja: e shquar e Bardhajve. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). 4. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit.KRIJIMTARIA LETRARE 1.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. 3. Romë 1621. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. 2. Biblike. 1635 kreu studimet. Romë 1618. Romë 1635. motivin e vajeve. Pasëqyra e t‟rrëfyemit.

Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. 2. Vdiq:1689. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. cc.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). dhjetor. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . Të primtë përpara letërarit. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. shqip. Ndahet në 2 pjesë: 1. turqisht. Shkollimi:mësimet e para në familje. Ka 2544 fjalë. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. foljet në paskajore. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. me rimën ab. kthehet në Shkup më 1683. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Ai shënon emrat në të pashquar. lidhëzat. Padovë. 1685. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). ab. 113 proverba dhe 2 biseda. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. strofa tetëvargjëshe. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. 7 . dhe me urdhrin e Papës. italisht. Origjinën e familjes së Kastriotëve. ndajfoljet. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. 1682 strehohet në Dubrovnik. Përdori alfabetin e paraardhësve. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. Becikemit. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. Prishtinë. -Krijimi I Rrozullimit. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. ab.

nëna e Krishtit. vepron sit ë gjitha nënëat. Pashtrikun etj. e puthë. poetike. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. Flitet për Shën Mërinë. nënën e tij. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. e zgjidhë. Romë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. fshatare dhe grua e rëndomtë. Përmend toponime si Prizrenin. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. Vdiq:1788.Mbusat.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. i do shokët dhe e duan. i jep sisë. 2. e lëmon. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. ndërtimin fizik dhe psikik. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. e shtrëngon në kraharor. nuk kujdeset për të. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. e lidhë. Aktivitetet: 1751. e mban në duar. për fëmijërin e tij. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. edhe për vendimin që të martirizohet. 8 . i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. e quan pëllumb. e cila dallon nga personazhi biblik. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. nuk i jep sosë. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. Shkoi në Mbusat të punojë si prift.

sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. 9 . ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. Munafiku. Përdorën gjuhën shqipe. humored. Gratë e va. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. “ilahi”. krahasime. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. Starje të Kolonjës. Bahti im. mevlude. feudalët (mbreti. epitete. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. veçmas distihët e katrenat. 1. paskrupulliteti. përmbledhje poezish “Mexhnua”. kyrët e vaizët) 3. myderrisi. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek.vezirët. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. Temë fetare: 1. elife. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. tregtarët. Shkollimi:medresen në lindje. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. nostalgji. apo dituria. hipokrizia etj. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. kasidet. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. zejtarët) 2. 1749 2. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. Vendi i ngjarjes: fshat. mundqarët. gazelet. klerikët (i pari i fesë. moral-estetik. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). “ Mevludi” etj.të varfërit (servilët. karakterit për të fituar para. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). XIX. satirat. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. Ka përdorur metaforën. moralit. Trahani. pashallarët. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. myftiu. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. divanet. jofetare si: poemat. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. sahanlëpirësit. patriotizëm . Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. XVIII gjatë tërë shek. Gjerdeku i vashës. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). social dhe fetar.

Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet.Zaptimi i Misolongut Poema: . Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. Konispol. Konispol. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . pijanece. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. e të sëmurë. Jofetare: Poezitë: . hokabaza. bëhet mjek i syve.Erveheja.Bekriu . Shkollimi: medresen në Konispol. Gjirokastër .Gurbetlinjtë . ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. Vdiq:1844. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. merret me krijimtari përkthyese. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit.Jusufi e Zylejhaja. 10 . BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. puna sakrifica.intelegjenca. rrënuese. 1818-1820 . trahanin. në Kairo studioi. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. edhe atë 12 muaj në vit.cvlitëse. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese.

la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. Heroike. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. Kjo let. indiane. Rrëfimi për përmbytjen etj.flasin për historinë e perëndive. Epi për Lugalbandën. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi.sh: të faraonëve. Mitologji. 11 .Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. kozmogonike.sh. Sumerët. sot të zbuluar afër Bagdadit. lufton kundër Humbabës. ndryshe quhet let. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. Botërore. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. ka qenë i zhvilluar edhe epi. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. Të tillë janë: Gilgameshi. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. heroike Teogonike. prandaj kjo let. Kozmogonike. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. Miti dhe Mitologjia Mitet.e. greke. kineze.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës.nga India e Irani. vepra që shquhen me idetë. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.r. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. është degë e shkencës mb letërsinë.popull indoevropian. romake.gjysëmperëndi. është me përmbajtje religjioze dhe laike.r . Kult. P. sumero-asiro-babilonase. sumere-asiro-babilonase.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Çdo popull ka mitet e tyre p.flasin për heroizmat e trimave legjendarë.e. shqiptare etj.

ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale.r. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. Themelues i Urukut. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. Bisedon me hijen e tij. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. Këta dy luftuan kundër një të keqe. por nuk I dihet autori. veçmas i mundonte të rinjt. vdekja e Enkidujit.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. ai ia tregon një bari në fund të detit.të 7 dha urdhër për ta varrosur. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. 12 . i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). Atij i mbeti vetëm një shpresë. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. dhe e kupton tmerrin që e pret. gjyshi i tij Utnapishtimi. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. por me përmasa shqetësuese. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. nuk i linte të bashkohen. se edhe ai një sit duhej të vdiste.e. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). XXII deri në shek. XVIII p. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit.se njeriu është i vdekshëm. Tregimet për Gilgameshin. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. Humbabës. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. dhe mbret i saj. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. jo të luftës dhe të guximit. Krijues i një mbretërie të pasur. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. aty nga shek. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine.

700 vargje e ndarë në 24 libra. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. e shpëton Apoloni. Hektori (sypatremburi. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori.e.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. i vë themelet e let. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. Parisi në duel me Menelaun. Subjekti: Shkaktar i luftës. fituesi e merr Helenën. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. i biri i mbretit Priam. Greke. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. 13 . hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise.r dhe shek.r. Parisin e shpëton Afërdita. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Hektori lufton me Ajaksin. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit.grauja e tij Andromaka).e. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. me ndihmën e perëndeshës Athina. Me këngën XXIV. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës. në bazë të alfabetit grek. IX p.e. me grekët dhe kundër tyre.

Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. Akilin.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. në anën e Trojës. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. me karakter të fortë. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. përfaqëson njeriun e kohës. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit.hero i madh i epikës greke. 14 .si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja.gruaja e Hektorit. Agamenoni. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. Hektori. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. Biri i Odiseut. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Odiseu. Agamenonin. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. Posejdoni. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi.gjithashtu hero i madh. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. paraqitet pak më i kompletuar. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. është burrë e prind i kujdesshëm. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. Penelopa. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. ku ndikojnëe edhe perënditë.e kujdesshme që krijon familje të lumtur. ku aty mbyti të gjithë mësitët. takohet me Telemakun birin e tij. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. shumë mësitë e duan dorën e saj. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. Akili. zoti i detit. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Andromaka. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate.

i pafat‟‟. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. e cila thotë: .Safo njihet si poete e epitalmeve. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. kërkon shpëtim nga Hymena . shtëpia e shërbtorëve të muzave. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. KORI II Me motiv autonimik. të një vajze të pamartuar. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. të virgjëreshës.Me epitet si : Afërdita e amshuar. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. kishte formuar shoqatën e femrave. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. të cilën e lëndon moralisht. Bijë e një aristokrati.r.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. vargun e 4 në 5rrokësh. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. VI p. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. të cilën e quantë. ngjarja mbaroi tagjikisht.. fytyrë hyjnore. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. o hyjneshë e madhe. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. jetoi në shek. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit.. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. epiteti. 15 . për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. hyjneshë e madhe. të cilin e krijoi Afërdita. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli.e. u martua me një aristokrat. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). kishte një vajzë. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). Përbëhet: 1katren.

në moshën 40 vjeçare. Një ditë duke ndenjurnë fushë. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. tragjedia e parë Persët. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. ndërsa kori këndontë këngë lirike. V-Ivp. i largohet legjendave. vdes në vitin 456 p. VII-VI p. njihet . Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. Dari flet për humbje të mdha. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës). që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. biri i Darit. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. shkon në Sicili.e.baba i tragjedisë”.r me prejardhje aristokrate.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. për nga vlerat . por mbështeti demokracinë.e. 525 p.. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura.Eskili Fazën e let. Tragjeditë e para. ku merr pjesë edhe vet. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. dhe kështu vdes Eskili. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes.e. Orestina”.e. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . Korifeu. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë.. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek.. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore.gjeni i tragjedisë”.

r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. prej 44-50.e. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu.r në moshë të re La një numër të madh komedish.Kleonit. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. Subjekti. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. shoqërore e kulturore. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . Komodia. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. Prometeu lidhet për shkëmbi. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. zbuti kafshët etj. fjala komedi nga gre. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. të birin. sot njohim 11 prej tyre.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. të dëgjojnë. Vdiq në vitin 388 p. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. Zeusi e angazhoi Hefesin. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. që të mos zhduk racën njerëzore. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig.e. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. ndërsa komedia nga këngët follike. perëndinë e zjarrit. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe.

Herakliti. zhvillohen himnet e kultit. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 .e. me fytyra të mbuluara. romake.e. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. Posejdoni. të fundit të republikës. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. greke. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. Tribali. shkroi 6 komedi dhe Katoni.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës.r . Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. konsiderohet si Homeri romak. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. Let. III p. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. republikane që arrin derin në vitin 30 p. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. zhvillohet nëpër dia periudha. këngët triumfale. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. me rrecka. dueli përfundon me fitore të Eskilit. epokën e let. III. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. konsiderohet si vazhdim i let. Letërsia romake.e. por edhe poetin e varfur. Tema: Problemin e kritikës letrare. c) Periudha e shek.e. gojëprishur e çalamnë. këngët e vajeve. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. ku secili mbrohet me kundërargumente. II deri në vitet 30 p. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare.e. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. romake. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. b) Periudha e shekullit të parë të let. të heshtur. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. Koha kur formohet polisi antik. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar.r vazhdon deri më 476 p.r . II. në atë klasore. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. fjalët e urta etj. në rolin e gjykatësit. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). zhvillohet deri në mesin e shek. Eniusin nga Kalabria italo-grek.llogaritet si histogra e orator. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. në atë skllavopronare. në kohën e helenizmit të let. fillon në mesin e shek.r .

Kuintiliani-retorist. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. dhe filloi të merret me poezi.e. kur shkatërrohet perandoria romake. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. romake.r deri në vitin 14 e. Tibuli-poet i dashurisë. Më të njohur janë: Petronie-prozator. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. elegjive retorike et.poet i shquar i epigrameve. Ovidi-poeti elegjiak.Italia Veriore. prej viteve 30 p. paraqitet publicistika. Tit Livi orator e moralist. Aula Geli.r në Mantue. Plini i Ri-orator produktiv. Katuli.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Fedriefabulist. Punoi si avokat. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 .r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Nga shek. apo më të shkurtra. koha kur sundon Augusti. I deri në shek II. G Gjat shek.e. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. këndoheshin këngë për dashurinë. Marciali-me epigramet. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit.e. c) Letërsia e vonë romake. zhvillohet nga shek.satiristi më i madh i kësaj periudhe. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Letra miqve.retorika. Juvenalisatirist. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Vdiq në vitin 90 p. II e deri në shek V. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Atika etj. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. por për shkaqe objektive e la . . Nga një familje e qytetarëve të lirë. V let. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri.e. Apuli etj.r. Horaci.

Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. ajo si flet. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. ashtu si Hektori nga Akili. blegtoria dhe bletoria. Sicili e Romë. Butrint.depërton në botën e nëndheshme. grua mjaft energjike. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. të cilës ia kishin vrarë burrin. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Eneu e merr rolin e Akilit. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. Eneu zbretë edhe në Kumë. në prani të elementeve mitologjike 20 . Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. pemtaria me vreshtarinë. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Rrugës për Sicili. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. takohet me të atin Ankizi. Didona bën vetvrasje. Këtë qytet e krijoi Didona.talike. e takon Didonën. Sicili. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. kur Eneu lufton kundër Mezencit.Iliadës. bie nga shkëmbi. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. Eneu bën dyluftim me Turin. gruan e Hektori. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. i cili vritet. lufton kundër Mezencit.

Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.Kjo letërsi fillon me poemën . për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori..Ajo ekzistoi 3 vjet.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.kultura.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit . si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.kulturor.. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht)...Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .politik dhe kombëtar..MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.ekonomik..përpilimi i platformës së qartë.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .popullor.. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.Këtu përkundër që u fuqizuan .Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh. shkruar 1846.Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave. ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : . Sërbisë .Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831.. .arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.. vetëdija e ulët kombëtare.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë. Perandoria Osmane .. Bullgarisë dhe Greqisë. nuk ka kulturë.Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia...Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . për mjerimin politik. poemën Këngët e Milosaos.

Bashkimi‟‟ .Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .së lavdishme.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.I stambollit i shoqërisë .përmbajtje.Papa K.Negovani.VEPRA POETIKE 1. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.de Rada në Kozencë nxorri revistën . figuracion dhe metrikë nga folklori.Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Vreto.i kundërvihen realitetit.VEPRA DRAMATIKE 1.filloi të mbledhë këngë popullore.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë. I shoqërisë .Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.në Pdhanë(1638).rrah tema filozofike.Gj.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.në Blinisht(1639).Qiriazi. Pogradec. 3. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : . 1872 2.në Egjipt dhe në Sofje. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .pastaj në Kolonjë .S.Vasa .më1888 në Bukuresht nga N.Flamuri i Arbërit‟‟ .Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve. peizazhiste. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.Poema epike Skanderbeku i pafan .Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.Më tepër spceifizohet poezia lirike.më 1897 A.I. P. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje..Logoreci.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .më 1897 F.më 1888 .Kombi shqiptar‟‟.u dënua me gjashtë muaj burg.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .D.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.Lexoi shkrimtarë antik .Qiriazi-Dako.Qemaili etj. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.fetare ..Naço revista Shqiptari. J.lëvizja nuk pati sukses..Rada me titull Arbëresh i Italisë ..DE.më1834 .Më 1848 J. romantikë europian dhe italian.erotike .Kemi përdorim të alfabeteve si .tragjedi 1846 22 .RADA 1.pasi u lirua ishte shum i varfër.Napoli 2.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe. 1839..Napoli .Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).M.më 1883 J. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.1836.Poema epiko-lirike Serafina Topia .kolgjin e kreu më 1883.Konica nxorri revistën Albania.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843..Numidët .shoqërore. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.Lorekio në Itali nxorri revistën .ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit..

kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. Bozdari . 23 . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . Serafinës dhe Bozdarit.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.është dashnoe e zjarrtë.ka dashuri konstante ndaj atdheut .VEPRA SHKENCORE 1. ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.Sofonizma. fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit . sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit. largohet nga atdheu . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .Rapsodi e një poemi arbëresh . Serafina është romantike . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. dashuri ideale naj femrës .Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike. 1898-1899 5.ëndrrat vajzërore. nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.Autobiologjia .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.tragjedi 1891 3.Tema është romantike . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut . 1894 4.1866 3.kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.Parimet e estetikës.1861 2.Radavani është antitezë e Bozdarit.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut.Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë .2.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme. 1902. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .e torturon veten. për hir të dashurisë ndaj atdheut.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur. dashnori i parë i Serafinës . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .vajton buzë detit. pasi e vret një turk .Testamenti politik .përballon ndarjen nga dashuria e parë.Serafina . më vonë kthehet . turkun .

kishte krizë materiale .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.Goneta një femër e dhembshme.Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak .Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide .Shtohet galeria e femrave . si Krujë . Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . fabula . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. satira ..Vantisana princeshë turke . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.Elbasan .Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi.Himarë etj. shkencë . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar. kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Dibër . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .XV. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë . tragjiken e kohës së Skëndërbeut .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur. Mirditë. Kozencë 1894.Shkodër .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.Il Canzionere albanese‟‟. 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . poashtu mblodhi këngë popullore. gramatikë .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.De Rada pasqyron të madhërishmen .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.dukuritë shoqërore-morale) . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.

italisht. Gërsheton idetë romantike si .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1. këngëve liturgjike .Romane:Sofia Kominiate . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .përtacinë.Përmbledhja poetike.poemë..Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.Bija e mallkuar‟‟ italisht ..italisht 2.Drama .botuar më 1848.Romani .. I burgosuri politik .Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .shqip.R 3.Poema .dialog të gjallë.Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .ndërtim të konflikteve.Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale . koprracinë.Poema .llafosjen.1.Guidhja e Kusari 3. Fjalor italisht-shqip 7. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Melodrama:Pjetër Shtertori.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5..Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.1850 4.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën. italisht .I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Miloshini e Pjetër Shini..kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë. gënjeshtrën. Përralla nga Ezopi 6. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Përmbledhje e lutjeve . mirkuptimi në mes njerëzve.Novela:Panaino e Delia.Malia 4. jeta e të burgosurit . 1858 5.Miloshini.poemë . vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Gërsheton edhe idetë demokratike si .Kolluqi e Serafina.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2..Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Ushtari shqiptar.D..Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike . takimi me të birin .Drama:Sofia. arratisja .hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe. Mënyra e botimit:Pjesërishtë .Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.Virgjeria.Poema .

besnike) Miriani .Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë). Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.xheloz.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës).Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.e sinqertë. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.ritet familjare. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin. Personazhet:kanë tipare romantike Emira . Të ndërfutura:këngët . 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake. bareshave.i dashuri i Emirës Gjergji .Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin.intrigant. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.Miriani shqetësohet tepër. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve . vallet .blegtorëve.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ. traditat.e çiltër.

dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .MORI SHQYPNI . i strofës .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) . përçarja kombëtare dhe fetare . së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.III.Pashko Vasa .Poezia ..Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.. frazeologjisë .vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut . Tema : universale .Romani . për problematika. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. Më 1883 emërohet guvernator në Liban. 7..Burgimi im‟‟.. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit)..Romani autobiografik .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve . 6. poshtërimi familjar . për atdhetarizmin . sundimin mbretëror . RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .figuracionit/ 3.italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4. frengjisht 5.. degradimi e turpi.II.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .italisht .Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).. Veprat e Pashko Vasës janë : 1.Bardha e Temalit‟‟(1890). Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik . Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës.Vëllimi i poezive . Vretuan etj.Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike.Mori Shqypni . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare..IV .Trëndafila e gjemba‟‟. Vepra I.frëngjisht...

Luli .prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit.ANALIZA E ROMANIT .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit .Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. Osman Pasha . Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës . i martuari me Bardhën.por në linja të kundërta. Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij ..Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. Jak Kola.. në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha .BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. për zakonet). Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). Drandja . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. Pashai i Shkodrës . në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës.

zulm e varr‟‟.dashurohet në e parë ..KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave.Përmbledhja .Të zezat tona‟‟ 1870 4.. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.Poezia e gjatë .BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.dashurohet në e parë.Topografia e Palac Adrianos .Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos. 1. Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Vepra shkencore : 1.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.Veprat letrare 1. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës. 29 . botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS . Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane..Në Palermo kreu edhe drejtësinë.Poema .Disa poezi‟‟ 1847 2. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.nisen në luftë për.. edhe ky niset në luftë për zulm e varr... 2.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3.Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.Poema romantike .Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore .detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).

Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje .rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. Zefi vizitoi Brazilin .Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .Zulm e Varr‟‟.Mara – e dashuruara në Nikun .trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna .Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën . Aktivitetet: 1848. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës).. folklorin..Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve. 30 . Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.Lufta që përmendet është . Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari .rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .mbirja e pemës. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.zakonet..Kur u kthye jetoi si një i varfër.Lufta e Valkalit‟‟. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij.

Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.botuar 1860 . . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. Bubullima . . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon.Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare ..Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .Ushtari i kthyer‟‟. 1898 – botoi vjershën . në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). 31 . flet për ata si Xhavella . Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët .Ditari‟‟.. 1883 – botoi përmbledhjen .. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.Këtu bëjnë pjesë vjershat si : . 1897 – botoi poezinë .Rrotullupë‟‟. në Buenos Ajres . 1893 – botoi baladën në italisht . flet për luftën çlirimtare të Venedikut .. 1860 – shkroi poezinë e parë . . Për vdekjen e Pjetër Irjanit.. te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .Për lirinë e Venetisë‟‟. optimizmin . dashuri ndaj atdheut të të parëve .Zotit‟‟ .KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian.. .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.Flamuri për të është sikur nusja.. me pozitën e saj .. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. .. Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke.Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik.. luftë që e kish pritur gjatë kohë .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike .për të ardhmen e arbëreshëve etj. protesta .. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore. sidomos me formimin e saj intelektual .Rrotullupë‟‟(vrull) .shkruar 1860 .Për lirinë e venetisë‟‟..flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut .Detari‟‟ . ish në moshë 16 vjeçare.na la pa mëmëdhe‟‟.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .. .Zonjës Elena Gjikë‟‟ .Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.. 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe .vatra na thërret‟‟.. flet për fatin e atdheut. akuza nda padrejtësisë etj. gëzimin .

1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. dhe me një përfundim të hidhur .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme..sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. me një vazhdim deri në finale .. gjimanz mësoheshin frengjishtja . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën.. Viziton 32 .vetmi . Për sa i përket dihotomisë së parë .Kthehet dhe punësohet në Berat . poeti e paraqet portretin e vajzës . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. dhembje .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. në kontraste si gaz-vaj. . ky kontakt ralizohet në kishë . Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . bir i Halit dhe Emine Frashërit. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . psherëtima . anglishtja e italishtja.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar.N. Sarandë . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .Dashuria e Serembes është dihotomike . lektisje ..Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . me helme.Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. trauma .Zosimea‟‟. greqishtja e vjetër . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit.gaz-psherëtima. kontaktin e parë . Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . lind në kontaktin e parë . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë.Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë.Kujtim‟‟.Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .

. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.. erotika .përkrenaren e Skenderbeut ..vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Shpreh‟‟..Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.Shkruar në gjuhë të huaj.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.atdheu‟‟.. Shqipëria .. filozofia . Poezitë me motive atdhetare janë: . ...Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.Për se?‟‟.Gjuha jonë‟‟.Dituria‟‟.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Motivi i kësaj poezie është i ri .Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht. Korça . Për se? Gjuha jonë .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.Tema ..Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.. .1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll. 33 .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi . Shpreh ..Ai beson se .atdheu‟‟....Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë. historia .besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.shkruar në shqip.këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike.Shqipëria‟‟.1884.Drita‟‟ më vonë u quajtë .si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje. Tradhtarët. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare..shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është . . .poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit . ..atdhe‟‟ .Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.1887. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve . .(arsimimi).Prej 1886 do të botojë në shqip.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.

34 .Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht.Gërshetohet miti .Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare. bimësinë .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si . qëpallat .. emrat e personazheve . baresha me llërët e përveshur . faqet. tradhtarët e pabesë. plaga .Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.. sytë ..balli-hënë.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).Tema është historike. stopani .Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. botës psikike .lutjet ..Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore.Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. pulpat . pemëtarinë . se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. identitetin.lumturia që sjell dashuria e kontaktit. llërët .Bukë e mëmëdheut zëntë . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. gojëdhënat . shpreh botën intime të Naimit.Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar. fushat pjellore .. kraharori .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) . toponimet .vendin .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .jetë ideale‟‟..Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin ..Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një . Poemat me motive atdhetare janë: .Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin..shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .kënaqësia.trupit .Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). . pamja e fytyrës. lektisja .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Për Naimin ka rëndësi .ska asgjë të përjetshme . emrat e popujve etj. këmbët . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri.Bukuria‟‟.Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria.apostrofë e madhe‟‟.bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore .Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet...kohën.Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.Poema është një epope për Skenderbeun. viktimizimi sesa gëzimi..Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.Bujqësia ka të bëjë me bujkun . loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij. Anatema e kësaj poezie është . mallkimet.Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.. flokët-dritë qiejsh). humanizmi dhe fizikumi.Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha . shtërpari . . .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria . duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes. balli ..

.Filozofia e Naimit ka dy burime.ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? .(sipas aspektit poetik dhe personal). ..Fjalët e qiririt‟‟. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? .. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟.poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . dëshira – dhuna .shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . malet . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit. teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric. . bilbili .. reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës..Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).ka simbolikë të : krijuesit .. kaltëria . ai impresionohet nga yjet .Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. reja .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi ..Qielli‟‟. me atë se bota është pa krye . prirjeve . lumi .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare. fushat .. pa fund dhe pa anë. emocionet .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. 2)Natyra dhe ligjet e saj. . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . bukuria e qiellit .natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p.Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . pas të mirës vjen e keqja. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.temperamentit .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. fenomenet e funksionimit të natyrës .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . gëzimi-dëshpërimi . karakterit .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . të folurit . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.sh pas dimrit vjen pranvera . arsyen. humanistit dhe filozofit. pas ditës vjen nata . ringjalljen e natyrës .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. 35 ..Qershori‟‟.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut .Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . .Filozofi‟‟.(sipas aspektit filozofik).Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë.. .Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera .Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. i dha mendjen .

studion let. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.Frashër.të mesmen në gjim. 36 .veçoria gjuhësore faktet historike.Napoli.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.Sicili.Teutës.Kristoforidhi etj. 1890-diplomon në drejtësi..ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.projekton të ardhmen e Shqipërisë.u internua për 1 vjet në Tripoli.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit. 1871-shkon në Stamboll.Osmane dhe konferencën e Berlinit.Hora.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.Stamboll.Libi. 1874. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.emërohet docent i let. Në këtë traktat. Dhe let. Bashkë me P.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. 1878-boton gaz.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .të mesmen dhe universitar të zhvilluar.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë. Vdiq:1904. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.shqipe në Instituin Oriental. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.antike në “Garibaldi”. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850.Pirruas etj. 1900-profesor i gj.

ritet fetare .. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.Mesazhi i kësaj vepre është : . Rrethimin e Shkodrës. 1894-Kënkat e luftës(poezi. Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). Bushatasit . Ali pashë Tepelenën . Skenderbeun . Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin .Versi(përmbledhje poetike. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .italisht).Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. Gj. gjithnjë e më pak respektohet traditat . zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve. ritet familjare . 1901-Këngë popullore shqiptare... për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike).ndjenja etj. ANALIZA E POEMËS . Këthimi(poemë).Napoli.M.Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?.italisht). Mino(poemë lirikë).Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. 1900-Te dheu i huaj(poemë).Topinë .Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .Poemës i mungon subjekti.mendime.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. Vdes:1927.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.gojëdhënën e Rozafës .TE DHEU I HUAJ’’ Poema .Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. 37 .Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.

Poetët e mëdhenj të Italisë. 1934-Shkollë e jetë(antologji. 1936-Dromca toponomastike. Familje: të varfër.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër. shkruar në moshë 21 vjeçare.studiues i gjuhësisë folklorit.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.Shkodër.Me 38 . Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë. .Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).1930 – professor i shqipes në Shkodër.. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .Shkodër).Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.Leiden. 1884-47.gramatikës.Shkodër).studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.. 1928 – Lissus (poemë. Njihet si poet. Në rrafshin simbolik . 1942-Fjalorth i ri.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA. 1908. 1937-Lirija(poemë.a çilë kafazi‟‟.Shkodër).Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.Shkodër.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.Vjenë). Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër. 1939-Scodra(poemë.historisë etj.Shkodër).Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë . 1932.. Vdes: 1937.

në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim ..Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ. zgjoi i bletëve .. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se . lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang.th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.sh njohja e të rinjëve ..referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes.. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. 39 .jeta vazhdon‟‟. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër..t. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.I tretuni‟‟. martesa .Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .. lufton për ekzistencën e familjes.shpreh mallin e autorit për atdhe.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina . dallëndyshet . Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.Nëna e kësaj vajze është Lokja.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.Shfaqet përsëri natyra me bylbylat . Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm . në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve .pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit. .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike). moliset . kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon . zymbylat . ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. Zogën dhe nipin.kthim në vendlindje‟‟.Poema ska koncept kohor. zogjtë janë Zoga dhe i .pas dimrit vjen pranvera‟‟ . 2)Zoga dhe 3)Lokja.Simbolika e kësaj ëndrre është .dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟. në të dytën vendi ku ka mërguar .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).

1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.Liria‟‟-shkruar më 1901. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Kajro.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë . Vdes:1930.. Shkollimi: fillor në shkollë greke. 40 .Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët. .Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.Lissus‟‟.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Në këtë vepër dominon historia. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟. të mesmen në kolegj fetar.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .i përkushtohet Lezhës .Aleksandri. 1893-kthehet në Kavallë..pastaj shkon në Egjipt.ÇAJUPI Lindi: 1866. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. 1919.Shkodrës. Lissus dhe Shkodra. .Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit. Familje: fshatare.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).Gjirokastër.. të Venerës dhe Afërditës.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës.(në tri tingëllimat e fundit). BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Z. .Stefani.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Helipolis. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve ..Sheper të Zagorisë.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

demagogëve.thotë së gruas..largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.E.konformistëve . 1912.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.letrare nga Th.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.Mitko.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat. 1937-kthehet në Shqipëri.S. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. 44 . 1912 – Parësia shqiptare – (artikull). 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.S. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).idealist shqipëtar (artikull. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .Graz). 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.Gurakuqit.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.DRENOVA Lindi: 1872. 1885.urimeve dhe përgëzimeve.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive.Bukuresht.Drenovë.Gjika etj. 1925 – Naim Frashëri. Punoi : 1912 . Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .Komedia .boton poezinë e parë te rev. 1901. Vdes: 1947. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel).Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha). 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht..shpreh luftën kundër oportunistëve.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.Albania.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.

Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.Lulëkuqja-Shqipëria ..Në mërgim‟‟ . sociale dhe ekzistenciale. . përkundër ..që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . pozitë inferiore sociale .shtatin e lartë . .Betimi mbi flamur‟‟ dhe . fletët-shqiptari .. peisazhist dhe mediativ.Në këtë shembull kemi poezitë .Këngë bashkimi‟‟.Flitet për përgjërime.Mallëngjim‟‟ .Ballada e bariut‟‟. dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.të parealizuar.Në këtë shembull kemi poezitë : .Letër prej katundit tim‟‟ etj.lektisje. me pozitë më të lakmueshme politike .Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve . erotik .Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.Mall vëllazëror‟‟ .sh vajza ka gushën e bardhë .por përshkruan bukurinë e tyre.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .... të bukur etj.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza..oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).p..Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.Përshkruhet bukuria e jashtme.POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar. ishte në pozitë inferiore politike .Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale .Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).Ëndrra e lot‟‟..Në vëllimin e tretë ..Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror..buzët ngjyrë trëndafili.Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri..shpreh dashuri fatkeqe. ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar. serbëve .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane. faqet si dardhë...Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore. romunëve .ndërsa trimi sytë si zjarr. .

gëzimin – dëshpërimin .Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.Edhe këto poezi janë të veçuara p.. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë. në ..kohës me shi..Rreze dielli‟‟ me titull ..Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.shpirti.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.Vërtetësia e gjërave‟‟.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .Lumtësia‟‟. të vendlindjes. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Ëndrra e lot‟‟ si ..Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Mendimtare‟‟ .Këngë fushore‟‟ në .Në .vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .. në .të pavërtetës etj.sh në .. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.Psalme murgu‟‟ me titull . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment..Ngjyra ylberi‟‟ .morali etj.Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh . vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.prejardhje mbretërore..luleve.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.Natyra‟‟..Psalme murgu‟‟ i quan .Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm..Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit ..të keqes.një dite prilli e një muaji etj.erotike..të ylberi.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin. vuajtjet dhe mundimet etj.letraro46 .vdekja..Lumtësia e shpirtit‟‟.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.. i realizon të gjitha dëshirat .Rreze dielli‟‟ i sistemon si . vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka... në . Ëndrra e lot‟‟ me titull .të perëndimit të diellit.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Vallja e jetës‟‟..Mendime‟‟ .por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.të stinëve.

Bokaçio.prozën.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.fiziologjia.Ronsari .Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .Ravenë.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.botanika. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .Jeta e Re (vepër poetike). Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje. Familje: intelektuale dhe tw pasur. 47 .komedinë dhe tragjedinë. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .dramën.anatomia.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Ovidi.Sokrai.Shqipëri etj.stigmatizoi hipokrizinë fetare .Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm. humanizmi kërkonte një njeri të ri .Spanjë.Angli.Holandë.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.Virgjili etj.Në art e kemi Leonardo Da Vincin . ish deprimuar .U paraqit në shek XIV.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij. politike dhe ekonomike .Firencë.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.Xh. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.busolla etj.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata. e ndiente veten të pafuqishëm .Në Itali ishin D. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .Gostia (vepër e papwrfunduar).duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.epike. Monarkia (traktat politik).Petrarka. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292.Aligieri .zoologjia. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.poemën. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .Gjermani.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale . 1304.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare. Rafaelin etj.F. Vdes: 1321..në Francë F. në Angli Shekspiri.një ideologji të re . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265. Mikelanxhelo Buonarotin . V. në Shqipëri Marin Barleti.u nënshtrohej dogmave fetare .artistik.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.Rable.morën nga antikiteti stilin.Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .

Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. rrathët sa vijnë e zgjerohen .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.Është e shkruar në strofa tercina .Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.pa i kursyer shtresat e privilegjuara.Secila pjesë ka 33 këngë. nga filozofia e antikitetit .Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë. rrathët koncentrik. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. me drejtim nga poshtë lart. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . 2. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit. përjetimet.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. rrethit të nëntë(4 breza). vepra ka 100 këngë. sa vijnë e ngushtohen . me drejtim nga lartë posht .Ky udhëtim nis me Ferrin .Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë. Purgatori dhe Parajsa. bashkë me këngën e parë si hyrje .meditimet janë të njeriut të kësaj bote. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie.Ngjarjet . filozofia bashkëkohore. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit . 4.rrethit të tetë(10 breza). të moralit .Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik . bisedat .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Poeti nga 48 .Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza).Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . ose e të bardhëve dhe e të zinjëve. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. 3. kurse në Purgator dhe Parajsë .Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.

kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Parajsa ka vetëm tre rrathë.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Në purgator pastrohen shpirtërat.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.smira.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.grykësia dhe epshi.kuje. Bonificin VIII. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën. ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen). ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.idhnimu.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore. Platoni .gjithësej nëntë qiej. prej ku buron dashuria.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Purgatori ka shtatë rrathë.Virgjilin e dërgon Beatriçeja. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Virgjili është simbol i urtësisë. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar. i cili më 1300. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .vaje.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur. Sokrati .Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .përmes pendesës.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.ulërima.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .zymtia. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.

studion në Vitenberg të Gjermanisë.Tema e veprës është .Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.të zgjedhë dashnoren e tij . po tu ndihmojnë të doptëve.Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur .Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët). bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë.Kishoti.të sigurojë veshje .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. të burgosurit si kalorës të shtypur .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. pëson në bujtinë .Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.stil të përsosur dhe përjetime estetike.Cezari ka tiparet e një mbreti .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. mburrojë .Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Nis me atmosferë të rëndë. ruajtja e nderit .Kemi konflikt brendafamiljar . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. me dhentë . me divat .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. me helmetë . hipokrizitë etj.Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës .po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).. intrigat . ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste .I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë). të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht . po ti shpëtojnë të munduarit .. parodizon romante kalorsiake.. rikthimi i fronit mbretëror . dhentë si ushtarë .Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake. me shpatë .Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.Konsiderohet roman antikalorsiak. lëndohet nga flatrat e mullinjëve. me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .I ironizon . meditime filozofike.

epopeja.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.fabula.tituj.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional. të lartës dhe të ultës .Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit. babain e Ofelias (të dashurës së tij).të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.(Klaudi).Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai). u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën. veçohet Nikolla Boallo.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.satira. stimulonte me shpërblime .Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.ofiqe. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.Trashëgon kultin e antikitetit. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Luigji e forcoi pushtetin qendror .të mesmen në shkollë fetare jezuite.epigrami.E dashura tmerrohet .koncepton norma dhe rregulla të reja .1643. dekorta.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.princërve. i përgjigjej monarkisë së Francës. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.Paris.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan. se fsheh dot reagimin e vet.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes . i mblodhi në oborrin e vet .Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.oda. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.Formon trupën teatrale.Ata bënë seleksionim në artin romak . të tjerët e konsideronin si mbreti diell.Pseudonimi : Molieri.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.Shkollimi:iloor në vendlindje.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.ai rriti autoritetin e vet . veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .

Vdes: 1673.Orgoni .1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.temë nga historia romake).Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.regjisor dhe komediograf. dhe gruaja e dytë ..Dorina .lë trupën.1677-Fedra(tragjedi).1665-Ndërgjyqësinë(komedi).1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij . Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.1661-Shkolla e burrave(komedi). por nuk mund ta kundërshtojnë .pasionet dhe karakteret e njerëzve.Sofokliun.temë nga historia greke).temë nga historia turke).Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë. Elmira .Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.Tema e komedisë është .Kleanti . Damisi dhe Mariana .Fëmijët me gruan në e parë .1658.1670-Borgjezi fisnik(komedi).Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.Francë.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .varroset në Port-Royal.1662.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.Punoi: si actor.Lindi:1639.nuk varroset solemnisht. Krijimtaria letrare e Molierit..hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.1666-Mizantropi(komedi).Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.porn ë fshehtësi të madhe. 52 . më 12 maj 1664.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.1668-Koprraci(komedi).Ferte-Mion.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1667-Andromaka(tragjedi).Në shtëpi kthehet qetësia.1672-(Bajaziti .Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.kthehet në Paris.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .Vdes: 1699. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.greqishten lexonte Homerin. Don t‟ia japë vajzën.1669Britaniku(tragjedi.Shklollimi:shkollë fetare janseniste. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.1665-Don Zhuani(komedi). Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.veset.njohu jetën e popullit.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.temë nga historia romake).1664-Tartufi(komedi).1673-I sëmuri imagjinar(komedi).vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.1670-Berenisa(tragjedi.-Tebaida(tragjedi).duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.Shkolla e grave(komedi).

Egmont‟‟ – dramë .Efigjenia në Tauridë‟‟ .vërtetësia e ngjarjeve . Pirron .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 . tragjedi .Osianin.Hektorin e vrau Akili. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE . Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Shekspirin. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm. birin e Akilit ..në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore.viktimizimi .Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint. Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar..djalin e Agamemnonit . gruan e Hektorit .poetika. në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).... që një ditë të martohet me të.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje..Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .Si student shkroi poezi.Prometheu‟‟ . i cili ishte simbol i heroizmit .Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra.Hermani e Doroteja‟‟ 53 .Në këto lëvizje flitej për Biblën. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat . dhe Andromakën .Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Homerin.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Hektorit .Aty gjeti një lëvizje ..Gjeni të egra‟‟. Hermionën .Si personazhe kemi Orestin.Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën... bijën e Helenës .por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj. viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 ..Fausti‟‟ .Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.

Holandën .Më vonë për të shkroi Lesingu .Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës. pas Gëtes Henri Hajne etj. i kujtohet fëmijëria.fshatarët e përshëndesin.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.vdes i lumtur.filozofinë.Fausti hap librin e Nostradamusit.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .Tragjedia fillon me monologun e Faustit.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .Historia tragjike e doktor Faustit‟‟..Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.Ai shëtiti Gjermanin .Tragjedia nis me Kushtim . vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell. kjo e bën 20 vjeç më të ri.astrolog e magjistar.mjeksinë.shqipton një lutje magjike .stile të ndryshme etj.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë.Tragjedia ka .Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë. kafsha kthehet në fytyrë studenti. në Lajpcig .ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit. futi frikën te njerëzit . Italinë. bëri shum mrekulli .drejtësinë. gëzimeve të jetës por doktori spranon.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .shfaqet Mefistofeli. sidomos te princërit .Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.teologjinë.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën. monologje.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës. për mrekullitë dhe pushtetin.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.Fausti dashurohet në Margaritën .këngë korale.meditime filozofike . Zvicrën .Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore)..analiza psikologjike.Fausti i dëshpëruar.poezi lirike.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .

historinë e vjetër atë të Lindjes.Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc. përmbledhja e parë me vjersha .Poema fillon me Haroldin.i ri i ngopur nga dëfrimet.Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .Viziton Portugalinë .G.epitete.Greqi.në Albred .në dhomën e Lordëve.Orët e prehjes‟‟ 1807 .Dy këngët e para kanë parathënie.eksklamacione.të mbyllet në vete pas .. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.kënaqësitë.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij... Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Më 1809 u largua nga Anglia .unit‟‟ të vet.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine...Gjauri‟‟ .Më 1812 kthehet në Angli.Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.Spanjë.Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Turqi dhe Shqipëri.Strofa për Augustenë‟‟ .ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Kish të ëmën zemrake.. pastaj Spanjën .Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .BAJRONI .Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH..Është ditar poetik i Bajronit.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë. .Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr..i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit.Ëndërr‟‟ .kish temperament eksploziv.Errësirë‟‟ . .Kur u ndamë ne të dy‟‟ . ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.Pirrati‟‟ . hero romantik..Nga Zvicrra kalon në Itali....zhurma e jetës .Letra Augustës‟‟ ..pyetje retorike.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë. nisi turne për në Portugali.Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Malti...zëvendësimin e lirisë dhe 55 . Rusonë.Nusja e Abidos‟‟ .Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 . largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.

Viziton Andaluzinë .Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .Ciceroni. . preardhje fisnore .Begjikën lumin Rajna.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Flet për këngët .dhunën..Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 . Kadizin .Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.njerëzit me të gjitha komponentat.Shpirti revolucionar nuk i pushon .Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.veshjet. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.Viziton Greqinë .Çadajeviç‟‟.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja . psikologjik . kulturor.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .Bokaçio.Haroldi viziton Albulenën.tamburxhi). konkretish Janinën ..Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë . virtytet e popullit . folklorik .Shkroi poezitë .me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Petrarkës..me padrejtësinë.fatin e mbrapshtë grek .Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.U këndon humanistëve si Rusoi.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.mësoi frengjishten. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj. Morenën .. Himarën .Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Shëtit Alpet .Tasos etj. Ali Pashën. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. një femër pa emër .lexoi letërsinë e klasicizmit francez.këngët(tamburxhi. e dalë nga populli.Dante.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.Viziton Seviljen .flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Lirisë‟‟ .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Mikelanxhelos.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .Volteri .Galileut.. internohet në Mihajllovsk më 1824. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg. vallet . në Stamboll.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë. del në Bosfor.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale. aspektin moral .Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .përshkruan bukurinë e natyrës. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën. qytetin e vetëm të lirë.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë. bijës së tij Adës.

shoqëror . konservatorizmi. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare. shprehje poetike. ku sundojnë tmerret . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror. kodrinat . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.Liria‟‟.shkatërrohet psikikisht. me brenga e mërzi . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.erotik dhe peizazhist.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837..Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .Autori i bën tri kategorive të aristokracisë . të zymtë e plot andralla.paraqet poezi peizazhiste.Vdiq si 38 vjeçar.lexon vepra .Tatjana..Kernës‟‟.Bjelinski .ndjenja të sinqerta etj. digresioneve të ngjarjeve.shpreh mendimet e reja progresive. analizës psikologjike të personazheve .Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale . të zbrazur e plot dëfrime. studiues i thellë i veprës së Pushkinit... valza mbi liqenin e qetë. për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .Pushkini mbetet poet i dashurisë .Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .Poezia ka qartësi të madhe . nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi..mi. merret me poezi.brigjet .bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.shtron n.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .A. asaj provinciale .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .P. v.Tema e romanit është ..Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.ndër poezitë e para.në moshën 18vjeçare. kujtimet e mbuluara nga një mjegull . narracionit të shkrimtarit . që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi.si fëmijë u edukua nga mësues francez. një jetë tërësisht e zbrazur.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm. erotikës dashurore . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .Mbrëmje dimërore‟‟.Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .shkollën e kish vend dëfrimi e loje.jeta ruse .Onjegini.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut . griplan me kopshtijet .Lenski. gurgullima e rrëkeve. livadhet .Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . përshkrimeve të natyrës .sgjen dot motive. tufën e dhenëve.kalonte jetë mondane .Personazhe kryesorë janë: Onjegini...enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟.ushtima e mullirit që spushon . ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen . .dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .ia ka kushtuar Ana Kernës . sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . kupton se ska talent. llahtaria .

roman 1831 .Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze. me përralla .të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.Të mjerët‟‟ ... është e rritur në frymën e traditës popullore .. i shfaq dashuri përmes një letre .nipi i Bonapartës.regjistrohet në kolegjin Kordie.Ernoni‟‟.Si fëmijë jetoi në Francë . dëshiron të bëjë ndryshime. .. . vajzë me virtyte të larta.Mbreti dëfren‟‟ .Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Kromuel‟‟ – dramë ..Legjenda e shekujve‟‟ .Historia e një krimi‟‟ .formës letrare.Soditjet‟‟ .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson. roman .Ndëshkimet‟‟ .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.dashurohet në Tatjanën .Katedralja e Parisit‟‟ .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË . tregime . pas revolucionit borgjez. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij ..bën dyluftim me të dhe e vret.krijon miqësi. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve..Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.Vepron si romantik . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij..Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 . legjenda etj.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit. largohet nga qyteti . . e ëma grua aristokrate rojaliste..njihet me Lenskin .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III..Napoleoni i vogël‟‟ .. nuk u luajt asnjëherë...Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 ... shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.Tatjana dallon nga Onjegini .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.trashëgon pasurinë .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse ..pasardhës i tij.më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj .I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.Spanjë dhe Itali.Francë lindore Familja:Intelektuale. i ati general i Napoleon Bonapartës . djalosh ky me formim intelektual.Njeriu që qesh‟‟. vepra e parë .Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi. .traktat dhe manifest për romantizmin.

vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.. Mbreti kriminel‟‟..Oda dhe balada‟‟... sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. .Hygo tregohet romantik .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .. . Mbreti që zgërdhihet‟‟ .. ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit.Legjenda e shekujve‟‟...Mbreti i poshtër‟‟ . . pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.poemë epike . Mbreti intrigant‟‟ .. .Mbreti hajdut‟‟ . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .. kohën e vjetër .Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore....me poezinë .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .. .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri.Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. .Mbreti i dyshimtë‟‟ ..Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit .ka tri vëllime.Njerëzit e varfër‟‟ .Mbreti ziliqar‟‟ .Orientalet‟‟. dy fronte markante . . Hygo dallohet si poet.Mbreti mosmirënjohës‟‟ ..Në poezinë ..Në poezinë . .. shpreh persiatje meditative .shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut.Autori shpreh qëndrim antimonarkist .Poezitë me përmbajtje demokratike janë . të mesme dhe të re..Soditjet‟‟-botuar 1856 .. ..Ndëshkimet‟‟. Shkruar më 1885 etj.... .Ndërgjegja‟‟ .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .. poezi e këtij vëllimi është . ide kjo e paraqitur më 1850 . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet.Ndëshkimet‟‟.epike dhe dramaturgjike. .Doozi në gjumë‟‟ . Poezia . .Legjenda e shekujve‟‟ . Mbreti matuf‟‟ . në këtë rast populli grek.flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria ...ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.Katër erërat e shpirtit‟‟.Në poezinë . qenit gjysh‟‟ . .. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 . . ..Oda dhe balada‟‟. . realist .fillon me këtë vepër lirika intime. në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar..Mbreti i vogël‟‟.atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme . monument i poezisë francize . Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze. .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.. Mbreti frikacak‟‟ .Fillon me poezi lirike intime. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj.Shkruar më 1846 .. .Orientalet‟‟ .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën... . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë).Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës. .E vluara e trumbjetarit‟‟ .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike. .Këtu kemi këto poezi . . .Arti I t...

Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij .Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. kryetari i komunës Madlen e liron .Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . strehohet te prifti i Denjit .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra .Zhani është i dënuar me burg .botuar më 1862. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .Zhan Val Zhani arrestohet .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën.Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. kur vdes në vetmi . ai arrit të ikë nga burgu . dënohet si prostitute . vajzë ilegjitime . dërgohet në burg . djalë i mbarë i braktisur nga familja . 60 . e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir.Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë .Të mjerët‟‟ . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën.Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . bëhet viktimë tragjike e romanit. jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. Mariusi dashurohet në Kozetën . i merr në mbrojtje qeniet e mitura .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë.Gravoshi .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës .femër fatkeqe.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . Fantina femër e persekutuar .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. por ai përsëri arrin të shpëtojë. prifit me humanizmin e tij e pranon . i cili kishte orientime republikane . më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. ligji e dënon me burg . ia fal jetën policit Zhaver .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. Murjeli. të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.shërbëtore. lufton kundër monarkisë. i persekutuar . ndërron emrin në Foshëlëvon . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.Ka dy variante të romanit . xhandarët e zënë hajnin . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni.Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . i nënçmuar. simpatik për lexuesin.Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare ..Zhan Val Zhani është i burgosur . njihet me Mariusin . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. ik nga prifti . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë.

61 .

”Illyricum”-Shkodër.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.fejtoni. “Phoenix(1931-Greqi).Danten.tragjedia. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939). 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 . 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.dënon duke qeshur). Dekoratat :”Mearif”(1912-P. 1899.sofike.klasike.oda.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. Stamboll-1913.romani.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.komedia. Njihte Homerin.studimet në Bosnjë.trioleti.9-rrokëshin. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo .Osmane).poezi lirike.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.Virgjilin. Kultivohen poemat e gjata-epopetë. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit. “Ritterkreuz(1912-A. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.romanca. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919. 25.balada.simbolizmit.11-rrokëshin.Gurakuqin).romake e helene. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.artikujt letrarë.02. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. Zbulohen koncepte të së bukurës.himni. “Lector Jubilatus(1929Francë).zhvillohen format e prozes: eseu.melodrama.Hungaria). 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim. Bukuresht-1931. Athinë-1930.strofa alkeike.let.Fishtë të Zadrimes.futurizmit etj.harmonisë.1894-shugurohet si prift.

Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.ndodhi e personazhë konkretë..Albania.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.shpreh kërkesat për let. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.besimi.Tiranë. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.Gonzaga (melodramë).Halilit.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.solidariteti.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. si : besa.Oso Kukës. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.Harvard.por nuk iu plotsua.njëkohësisht drejton rev. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.1929-Shën L.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.vepra paraqet ngjarje.kombëtare. 1914-Juda Makabe(tragjedi). 63 .aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket.”Dielli”-Boston. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.ku varroset në Boston.Ali Pashë Gucisë. II.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.1912. 1878.e refuzon më 2 mars 1924.nderi. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.) 1909-jeton në Amerikë. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington. 1897-1909 kohën e rev. Njihte rrethë 15 gjuhë.Abdyl Frashërit. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.Fishta si rrëfimtar aktiv. 5 janar 1924.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.Gjergj Elez Alisë etj.Konicë.mirret me diplomaci. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.

Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.11. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit. II. 64 . Personazhet : Denisulla Sepia.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra). 1935-1939. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).1 anglisht). III.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.1912-17.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.anglisht)botohet 1957 nga Mc. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.mjerimin. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng). 8. –shprehë mozaikun e kulturës.gusht-dhjetor 1924-Dr. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.-Neë York.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht).ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.Gj.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.ai ballafaqohet me paditurinë.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.varfërinë. 16.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.08. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi).Bridge Comp. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.fillim romani si sui generis).njeri intrigant.3 faqe shqip.

më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Dr.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur. Shkollimi: fillor në shkollë greke.Personazhët: Dr.Ali Bibiu. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. 1947-Albumi(vëllim poezish).studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi. Ministri Salemboza-tiran anadollak.Harvard deri më 1912 .polici doganes.nusja Vera. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Përkthimet:. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).shkrim në prozë). Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).më vonë si diplomat e burrë shteti. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori. ndahen në 2 pjesë: I.6 janar 1882. Personazhë tjerë: Muhedin agai.plaku marteshanas.sufler. Punoi si qerraxhi.IV.Zylfikar agai.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. 1960-Autobiografia(anglisht.gjimnazin në Keshan. Otello-Shekspiri(tragjedi). Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. Njihet si themelues i elegjisë politike. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Vdes: 1965. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U.artist në teatro. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 . Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi.suedezja Ingridi.Arifeja. II.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura.dramë dhe publicistikë.në BRSS.Dhalla dhe Dr. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë.1937.

Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.revista shpërngulet në Bukuresht.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre.në Tiranë. 1912-ministri i parë për punët botërore. Pseudonimet: Lumi Skëndo. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.1926-1929. 1908-1910. Gjatë L. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik.shpërngulet në Itali.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). Hapi librari në Tiranë(mbi 20.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.u rrit në Stambollë.Mali Kokojka.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. 66 .1916. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.trajton problemin social në Shqipëri. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.Botërore internohet në Rumani.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. 1942.konsull i përgjithshëm-Beograd.II. Poezia “Rent.pastaj në Angli.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). 1944. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun.udhëheqës i Ballit Kombëtar. 5 maj 1916.

Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). Kokojka.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.Vdes: 3 tetor. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.Bukureshtit etj.novella dhe kujtime.1949.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.Sofjes.shkollimit. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Mid‟hat Frashëri. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik. Shkruar në formë të esesë. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë.politike. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka.Nju Jork. 1926-Kalendari Kombiar.ku jipen të dhënat e jetës.pershkruhet atmosfera kohore. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .61 faqe). Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.menyra e sjelljes.

12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.Pogradec.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të.gojore dhe popullore. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Ndjenjat të dashurisë L.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”.të mesmet në Athinë e Manastir. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Vdiq : 12 nëntor.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj.vargu 6.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë.Shoqes dhe Vashës. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Strofa është 4vargëshe. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun. 2. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria.10.1987. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.Pogradecit. 68 .dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Familja: zanatcinjsh. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën.P i shpreh ndaj Motrës. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë.

përjetësia. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.fryma. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit. 3.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. U shqua si poet lirik dhe satirik.ndjenja.arabe. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.njeriu.simbolet. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish). 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.hipokrizinë etj.përkthyes në Institutin e Shkencave.moralin fetar.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.me poezitë e tij i kritikon zakonet.turke. Përdori krahasimet.ministër. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain.greke për ti tipizuar personazhet.sarkazmin. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.again. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës.beun. Vdiq:1966. 2.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën.nuhatjet ndërlidhet me botën.prekjes. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.Motivi patriotik-në këtë pjesë.Vlorë Familja:intelektualësh. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar. 69 . Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.liperbolat dhe fjalë turke.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.diplomat në qeverinë e Zogut.

1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë. Poezia e A. 70 .ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.Maqedoni Shqipëri. Aktivitete:1923. Familje: patriotike.Poezia “Hakërrim”.Faza e pleqërisë. 3.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.Katër stina.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.prifti.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve.Motivi i dashurisë . Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin. II.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).i biri.i cili kërkon mbesën për grua.B. H. Personazhë tjerë: nusja .katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj. 1957-1973.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.gëzime për të mbushur barkun. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.thellëza. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.H.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H. Analiza e poemës – Hanko Halla.Shkodër.me Anton Harapin.1903. Shkollimi:1918-1921.sekretar në Ministrinë e Brendshme.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.professor në gjimnazin Shkodër.sorkadhja).pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.mjeku.harbuti dhe lajmëruesi.e Hercegovinë. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.

kushtuar shokëve të A. Përktheu: poetët italianë si : Danten.Botëror.të studimeve Shqiptare.Rrustemit. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. 1929-Hija maleve(novelë). 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).Tasson.studiues letrar. Pas L.Romë.dramaturg.i I-1932.prozator. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll. “Tregtar Flamujsh”. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ). Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.ilire të Arbërit dhe shqiptare. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar.1942-1943-kryetar i Inst.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.Manconin etj.poezia.II.Petrarkën. Vdes: 15 janar 1975. Te tregimet: “Hija e maleve”.përkthyes. 1960-Shija bukës mbrume(roman).deri në L. 71 .Montin. II. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I.fashizmi etj. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. vëll i II-1935).II.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.ndërsa te let.

Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).Gramenos etj.Gorkun. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. Në vështrim të krijimtarisë të L. Studimet: filloren në Pogradec.shtron problemin e afrimimit si poet. 1943-Ago Jakupi. -pas L.Elbasan. Lindi: 1902.gazetar.Emineskun etj.Tiranë.Poradeci. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike.fjalorin dhe fonologjinë. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.doktoroi më 1934).Bot. 72 . Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Ostrovskin. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit. 1944-Shënime letrare(kritikë). Baltë nga kjo tokë(poezi). të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.letërsi. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli.orator.Poradecit. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.veprat e M. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë. boton poezi dhe merret me përkthime si : M. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.novela).mesmen në Selanik. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.Noli. Punoi: në Min. Vdes:1967.F. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare).ritmin.kritika letrare dhe vepra origjinale.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.II.M.Pogradec.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.filozofisë së jetës dhe vdekjes.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.

Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).Pirrua). 1931-Akil(tragjedi). Vdes: 1965. 73 . Filloi me shkrime si student.Vjenë. 1935-Skënderbeu(tragjedi). Tek tragjeditë.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri.mitologjia biblike(Abeli). 1931-Uliksi(tragjedi).Berat. 1931-Aleksandri(tragjedi).Zanfinës. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Gjirokastër. Studion shkencat politike në Berlin.fajit dhe veseve të këqija njerëzore. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi.historia re kombëtare(Skënderbeu).dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. 1939-Abeli(tragjedi). Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.Burrel.të studimeve Shqiptare.Mamicën. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës.Shkollimi:fillor në vendlindje. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.zgjedhet anëtar i Inst. 1934-Pirrua(tragjedi).gjimnazin klasik në Insbruk-Austri. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.vrasjes.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Zanfinës.mëkatit. 1936-Diomedi(tragjedi).Akili). Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.se e ka ndarë nga burri i saj.

prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë. 74 . Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë. Lindi: 23 tetor.Itali.djalit më të vogël. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.në vlerësim të dashurisë.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.1911.Shkodër.zemërgurë. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë . Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937).urrejtjes ndaj dhunës.Dramën e shkakton Kaini. Shkollimi: fillorë në Shkodër.solidar.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”.më e bukura pjesë e shoqërisë.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish). 1937 dhjetor.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.tolerant.1938.mashtrimit politik dhe hipokrizisë. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla.niset për t‟u kuruar në Itali. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.Jezu Krishtin. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.mësimet i vahzdon në Tivar.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).Kangët e ringjalljes.falënderues i vetëvetes.skofiar. Adami.xhelozi. Vdes: 26 gusht.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Eva. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.përfiton tiparet : pamëshirshme.se u prekë nga tuberkulozi. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. Familje:tregtare.mirësisë është më i drejtë. Në të gjitha ndryshimet. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.arsyeshëm për dallim nga Eva. 1934-boton shkrimet e para. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.si figurë është e ngurtë. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.

boton tregime. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.botën etj.martesave me pahir.Kangët e perendimit sjell imazhin e L. “Qershiat”. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit.II.temën e kurbetit . Cikli i tretë . Cikli i katërt .Botërore.për të bukurën etj. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. “Zeneli”. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë. Vjershat: “Rezignata” .përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.Kangë më vete sjell imazhin e L.bestytnisë 75 .studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. Pavarësisht dhembjes që krijohet. “Historia e njënës nga ato”. “Puthja e cubit” .tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.Bot.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.shqetësimi për njeriun e shtypur.të mesmen në Normalen e Elbasanit.që akuzohen për hajdutë.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” . Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.skica alegorike.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.novella dhe romane.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.martesat sipas moshave të papërshtashme. “Një refren i qytetit tem”. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.novela dhe tregime por i quan novelëza.II.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.përshkruhet mjerimi i lypësve. Vjershat: “A do qymyr zotni”.

qytetrimi borgjez.dhe i jep përparësi të dytës.trashëgon”.pamfletet.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë. Gj.prozat.etj.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.Nasi.Pola.dashurinë dhe vdekjen. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.Prindërit e fejojnë me Afërditën .sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.që shtypin pamëshirë të varfërit. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.Gjenci. Veprat : 1929-“Kush duron .shekullore.mediativ sesa konflikt aktiv. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).martesat me para.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.që kërkon zgjidhje të lumtur.Zonja P. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.novelat dhe dy romanet e tij.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.ndarjes së të rinjve.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.Z..zakonet patriarkale. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .anaalfabetizmi i femrës.bixhozi etj. Personazhe tjerë : Afërdita.shkrimi i parë i tij.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.

revistën “Përparimi”. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish.-pas L.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes.të mbetura në dorëshkrim). II. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. Para L.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. “Dashunia”. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). të armiqësuar vite më parë. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë.1916. Letra birit të vdekun(poezi). në te cilin punon Afërdita. Vjershat: “Okupacioni”. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi).në roman shpreh optimizmin. 77 . 1941 prill.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. 1966-Dita e re(libra me poezi).Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”.II. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike. Sharaxhinjtë (poezi).feja dhe protesta ndaj padrejtsive. 1973-Vjersha(libra me poezi). Me të dëbuarit(poezi).arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. Vdes:6 gusht. Shkollimi:fillorë në Plavë.Prishtinë.Plavë.II.20 këngë).vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë. 1981-Brigjet(libra me poezi). “Kushtrimi”.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).injoranca. “Pisha në shkëmb”.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.të mesmen në gjimnazin e Pejës. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli.1993.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve.dëshira për pavarsi dhe liri. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”.

“Edhe na njerëz jemi”. “Porosia e nanes”.italiane etj). “Atdheut”.bordello. Psh.rrugaçë. Realizëm rrjedh nga lat.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna. Vjersh : “Nata në Madrid”.të cilët kanë probleme të shumta sociale.rrugica.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve.angleze.realismus që dmth. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. “Muzgu në qytet” etj. “Dashuria ime” etj.lokale nate etj. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.brengave të njerëzit e varfër. “Vejume” .natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.bjeshkëve etj. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. “Butrinti”.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. “Shqiptari këndon”.historike. Veprat: “Mbramja”.sepse e vërteta është preokupim kryesor. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. Këto vjersha.franceze.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar.refleksive etj. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake.lumenjve.vërtetësi.Vjershat: “Ashtë ditë”.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . “Avsha Ada” etj. Lirika peisazhiste Sipas tij. “Në natyrë”.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.gjermane. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. 78 . “Kukës i ri” .sociale. Panoramë e letërsisë moderne botërore.realitet.

Floberi.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.Gorki. Ndahet në tri seri të mëdha : 1. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.strukturë solide me 2500 personazhe. Në këtë fazë krijojnë vëll.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji. 79 .babai bir i fshatarve. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .provinciale.. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.Thekeri. Realizmi i lartë.të fesë.Turgenjevi etj. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.Kolonel Shaberi.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .politike. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.komentet moralizuese(Balzaku).Fajdexhiu Gobsek.të moralit etj 3.ushtarake dhe fshatare 2.boton :Lëkura prej shagreni.parisiene. Shumë voluminoze. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.Evgjeni Grande.digresionet lirike(Gogoli). krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.stërvitet në fushën e magjisë së artit .interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.zgjat 10 vite.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.

kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .1880.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. -1839 librin e parë .“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.1841 në Paris studimet për drejtësi .ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851. 1862 .ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.mesjetën dhe periudhën moderne.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.Francë Familja:babai kirurg .tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.novelën filozofike “Smarth”.Ruan .Në qendër të romanit është Frederik Moroja.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë). ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . “Edukimi ndjenjave (roman) . Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios . .provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.

Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.mizor.nënë dhe bashkëshorte e mirë. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta . Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.Ema bëhet e dëgjueshme .kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale). Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund. 81 . Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.e ëma e shkolluar.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .por të dy i a kthejnë shpinën.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.vritet në rrethana të panjohura.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.shkon në kishë.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.

përshkrimet e natyrës janë të varfëra.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.ndjeshmërinë.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim. I urren maniret libreske dhe shablonet.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.”Idioti”.të varfëra siç janë banesat.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.epileptik naiv. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman.sinqeritetin.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.shërbëtori Smerdjakov.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre . Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.politikë.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.Raskolnikovi mendon 82 . Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja). Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.inelektualët të poshtëruar e të fyer.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria. Te romanet nuk ka peisazhe. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .religjion dhe shkencë.kurse interieret të errëta. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.heroi i romanit është princ Mishkini.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.

83 .poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.Opikun.vepra është revoltë kundër borgjezisë. Familja:babai tij vdes. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde. Në planin e moralit.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .gjë që e pikëllon shumë. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). Vdes: gusht 1867.Paris.me zymtësi. Ditar intim(shënime letrare).Bruksel.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.lëshohet në bohemi. Arti romantik(kritika letrare).se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .kritik arti. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.madhërishmes dhe banales.1821. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.botuar pas vdekjes).nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.mallkim dhe me përbuzje. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen.eseist.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.kur ishte 7vjeç.nevojën për rend dhe për aventurë. Botën e sheh me pesimizëm.i këndon satanit.ai i penduar dhe i përulur thellë .viziton kishë.Opiku. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës. 1869-Splini i Parisit(proza poetike. Bodëler është poet. I përcjellur me ndjenjë vetmie. 15 mars 1866.

1873-1877 – Ana Karenina(roman).ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. Është krijuar nga një udhëtim në Indi.me vëllanë Nikollain. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. Familje: vjetër fisnike.Përmban poezi të shkruara për qytetin. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. Lindi: 9 gusht. 1856-Rinia(novel).krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh.Jasnaja Poljana-Moskë. Me anë të metaforëve.lë universitetin pa diplomuar.në qyt.baltën. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr. 1851.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.mbet jetim në moshën 9vjeçare. Analiza e vjershës “Albatros”. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. Veprat: 1852. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). 84 . e ngatërron dhe e ngujon poetin. e cila nuk e pranon. 1847.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.që skamja i ka hedhur rrugëve. Karriera tij fillon më 1852. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel).hyn në luftë kundër pushtuesve.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).Astapovo.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve.1828.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. Vdes:nëntor 1910.

besnike dhe e mençur.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.Rostov dhe Bollkonski.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve. Subjekti: Ana. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës. II – jep skena të kryeqytetit.Ptalon Karataevi.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .tani bëhet histerike.i drejtë.një grua e arsyeshme.kritik. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.sepse hero kryesor paraqitet vet populli. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.Ellena Kurgini.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.Pjer Bezuhovi etj.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë. Tema:martesa e Anës me Kareninin.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.sidomos të familjeve Bezuhov.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve. Në vepër nuk ka personazh kryesor.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos. Pjer Bezuhovi.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit. 85 . I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.naiv i urtë.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës. Personazhët historikë(Napoleoni. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria.por kapet nga armiqtë francezë.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.

dadaizmi. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. kaosin. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. ekspresionizmi.Zyrih. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. ekzistencializmi. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . franceze dhe italiane). Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. Vdiq: më 1941. etj.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. kubizmi. atmosferës së zymtë shpirtërore. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak).pastaj jeton edhe në Romë Paris. imazhizmi.

3 episode për Stefan Dedalusin. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore.me çka edhe përfundon ky libër. Sipas veprimeve del një mediokër. Stefan Dedalus: 22 vjeçar.(babai fiktiv) takohet me S. Është një krijesë e paditur.B. Libri përfundon me monologun e Molit. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. lindja e një mikeshe. ku edhe e takon L. takimi me S. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. me origjinë çifute L. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë.B. nëpër shtëpitë e veta.B. Nga dëshira për të gjetur djalë L. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”.XH. babai me origjinë çifute nga Hungaria. Subjekti: agjenti tregtar. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike.B. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. 3 episode për rikthimin e S. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar.D. dhe L.D. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. shokët. tejambicioz. Dedalusi-Telemaku.D. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle.(djali fiktiv). Leopol Blum: 38 vjeçar.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. baba dhe burrë i kujdesshëm. i butë dhe i ëmbël. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. II. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. farefisin. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). i ftoht dhe i pasigurt.B. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. Arrogant. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative).. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar).

regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. 88 .K. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. arsyetimet për pafajsi. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. Gëzon respect në shoqëri. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. 1906. Personazhe të tjerë: gjyqtari. xhaxhai. gjurmimet për fajin. : është një nëpunës banke . Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. korridore. Sillet sikur ka humbur orientimin. etj. komisari. Ato ende konsiderohen enigmatike. Duket se është krenar. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. ku ka gabuar. Aktivitetet: 1908-1922. .diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. piktori. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . tavane. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion.. . etj. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. hetuesi. Jozef K. si ta ndreq gabimet.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. heziton. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. xhelatët. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. i pasigurt). avokati. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. rojet. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. dhe e arrestojnë. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern.punon në një ent sigurimesh. prifti. Shkollimi: 1901. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij).jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. bankë. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”.

Amerikën.një prozë me analiza të holla psikologjike. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm.luftën greko-turke. Subjekti: 1.zhgënjimit pas luftrave. Familja: intelektuale.Luftën e Dytë Botërore. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. Personazhet. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe.në pamje të parë duken të ftoht.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist).bisedat e tyre. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). 2. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun.shprehje të thjeshta. etj.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. Gjuha dhe Stili. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. ku mbisundon monologue i brendshëm. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. etj.Kinën. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Ndahet në tre segmente përmbajtësore.Afrikën.luftën civile spanjolle. Shëtit: Evropën. në ujrat e rrymës së Golfit). zhgënjim nga lufta). pa sukses.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh.përshkrimi i kasollës së plakut. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. 89 . ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. peshkatarin e vogël Manolino. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. Vdiq: më 1961. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. 3. i cili për 84 ditë ka peshkuar. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet.

i varfër. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. por ngusht i lidhur me detin. përkthyes. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. 1939.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. para kufomës pi cigare dhe kafe.pas studimeve. refuzon të shohë nënën për 90 . Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes.është një plak fillikat vetëm. Kamy vë në pah situate jetësore. punon si dramaturg. dramaturg. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. pa pronë. eseist. gjimnazin në Algjer. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. punon si aktor dhe gazetar. aktor. nuk derdh as një pikë lot.Santiago. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. sa qendron në Algjeri. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. thjeshtë për nga ligjërimi.vendoset në Paris ku punon si gazetar. kotet. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. Shkollimi: filloren në Balkar.

Vdiq: më 19 gusht 1936. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. 91 . kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. ku njihet me Salvador Dalin. fill pas varrimit shkon të lahet në plash.i cili pa qenë hero. Është e ndërtuar nga imazhet. legjendat dhe gojdhënat. Rafael Albertin. 1936. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle.dashuria dhe martesa. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. me pushkatim. kundërmimet e Andaluzisë. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. etj.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. Te ai shohim “historinë e një njeriu. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. por ky e gjuan katër herë me revole. Po atë ditë Mërsoi. Arabët tërhiqen.herë të fundit. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë.pranon të vdes për të vërtetën”. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. dhe nuk është xheloz.etj. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. si një nga viktimat e para të fashizmit. Familja: bujq të pasur. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Nuk synon karrierë. ngjyrat. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. pejzazhet. fjalën poetike popullore. etj. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll.

filozofia. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. etj. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . historike. labirinthin. 1957. Temat filozofike flasin për kozmosin.traditën spanjolle. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Servantesin. kaosin. Trajtohen temat si: vdekja. por me fillimin e viteve 30-ta. Vdiq: më 1986 në Gjenev. historia. koha. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Aktivitetet: 1956. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Floberin. për prejardhjen e njeriut. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Oksford. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes.kozmosi. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. tema nga përdithmëria. teologjia. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. bashk me Beketin. Më të njohura janë esetë për Homerin. amshimi. Londër. parabol dhe ese. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. si poezia. psikologjike. etj. gjithmonë duke i cekur burimet. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. Prais. Ligjëron në SHBA.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. etj. pavdekshmëria. Motivet Argjentinase.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. poetëve dhe filozofëve. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. etj. i këndon qytetit. Kembrixh. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Kafkën.

Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. Shëtit: Parisin. Shkollimi: u shkollu në Barankia. 1958. Bashkimin Sovjetik. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. korrespondent i gazetës El Espektador. Monologu i brendshëm. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. etj.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. stili barok.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Vendin e kaplon 93 . Kartahen. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. Polonin. 1959-Nju Jork/Meksikë. Bogota. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Çekosllovakinë. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. e shpall doktor nderi. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. Nju Jork. 1971-Universiteti Kolumbia. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. korrespondent i gazetës Prensa Latina).

Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. fëmijë.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. mes reales dhe fantazisë. të vrazhdë. etj. Përkundër mjerimit dhe urisë. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. etj. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. fantazitë e papërmbushura. si:Asim Vokshi.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. fshati i tij i lindjes. ndryshimet e gjeneratave. mes misterit dhe ezoterizmit). i cili me një qeverisje tiranike. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. Derisa arrijmë në fund. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. vëllezër. të prishur. lulëzimi ekonomik. 94 . Vasil Shanto. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. Gjashtë breza. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. Me ndihmën e disa shokëve. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. dinak. me hidhërimet e tyre. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. mes së vërtetës dhe legjendës. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. shfrytëzimi. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci.

faza para vitit 1937 dhe 2. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. “Ora”. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. “Demokratia”. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. heroizmi dhe solidariteti. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. vrasje. luftimesh frontale. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. faza pas vitit 1937. Paraqiten tabllo lufte. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. etj. plagosje. bombardime. është trim.Vdiq: më 1992 në Tiranë. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. Pucelli: njeri praktik. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. episode aksionesh. gjithmonë është optimist.flijohet për shokët e vet. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. ”Horizont”. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Punimet e para i boton në revistat “Java”. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. dallohen: 1. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. ejt. temën e luftës dhe mjerimit.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

poezi. lopa e Sofës. hetuesi. kafshimi i vajzës nga qeni. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. 1. etj. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. gjykatës. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. poshtërimi i qehajait. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. si dhe letërsi shkencore. përjetimi i parë seksual. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. rrëfimet për xhindët. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. prozë. dhunimi i Kristinës. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. sekretari. vëllime tregimesh. simpatia e parë. vetëdijësimi i personazhit. në fshat. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. Meteoriti i Kotvanit. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. momente të jetës në shkollë. zënka me Sikun. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. indiferente dhe të pa interesuar. Bashkpersonazhe janë: mjekët. 2. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. shkrime politike. larja e vajzave në përrua. vrasja e fshatarëve. Ka humbur lidhjet me realitetin. 22 romane e novela. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. Hiqmetit. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. Histori e atyre që nuk janë. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. Aty arrestohet si spiun. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani.Jeton dhe vepron në Tiranë. 42 pjesë teatrale. por 99 . Të tillë janë: Odin Mondvalsen. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. vdekja e babait. Ngjarja ndodh në Mars. Subjekti përfshihet brenda një vere. biseda me plakun. rrahja e nxënësve mes vete. policë sekret. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike.

kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist.. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. idetë. i goditur e i pagjunjëzuar. Tiranozauri: dramë filozofike.Periudha e tretë: Lufta e trojës. studioi letërsi në Shën Peterburg. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . poema. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. me ndjenja të zjarrta 100 . skenarë filmash. malësorit dhe fusharakut. novela. Tipike e “realizmit simbolik”. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. tregime. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. Tiranozauri. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. fshatarit dhe studentit. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. mesazhet. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. derisa ke fuqi dhe shpirt. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Shkollimi: filloren në vendlindje. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. 3. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. drama. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. Përcillet nga kritika letrare. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. Devoll. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. i uritur e i robëruar. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike.guxon të arsyetojë. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote.B. romane.D.

Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. një drejtor i sektorit për çështje kulturore.atdhedashurie. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. të cilin Mato e quan Agush. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. por nuk e godet dhe zhgënjehet. të cilin e ruan për hakmarrje. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . 101 . Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Është kohë lufte. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. dhe vartësit të tij Demkës. Prej tij mësohet ta përdor topin. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun.intelektuali. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane.punëtori. I kompleksuar nga hakmarrja. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Auguston. hipokrizinë dhe servilizmin. Herën e dytë.luftëtari.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore.

njeriun. Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. Vdiq: më 1982 në Shkup. Ndërtimi bëhet me nota të reales. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. dhe aty-këtu. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. të sociales. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. etj. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. me ngjyrime romantike të së kaluarës.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. Dikur njeri me talent. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. studioi juridikun në Beograd në fillim. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. këngën. pastaj e vazhdoi në Shkup. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. të përshkuara nga një notë intime erotike. Demka: është qesharak dhe i mjerë.

Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. Poezia e tij synon simbolin. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. fabrikave. etj. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. por që porosia përcillet me alegori. të Gjirokastrës e të Prishtinës. Përbindëshi . ese. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. 2. punëtorit.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. Prometeu . i këndon jetës intime. parasëgjithash shqiptar. është e drejtpërdrejtë. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. dhe duhet lexuar si alegori politike. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Ura me tri harqe .është roman me 17 kapituj. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. e angazhuar dhe hyjnizuese.është një skicë. dashurisë. historik dhe 2. uzinave. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. ky humbës i madh . 2. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. Eskili. shkrime për fëmij. studime. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. 103 . njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. Përmes saj autori. tashmë i larguar nga poezia deklarative. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. pastaj ballkanik. Në planin historik . 1. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. aktual. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. 1. pra. lavdinë dhe bëmat e të parëve. erotike . universal. reportazhe. e i kthyer kah proza psiko-analitike. Prometeu . Kush e solli Doruntinën. pjesë teatrale. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. Piramida . Piramida . Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. prozë-romane. novela e tregime. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. egjiptianët). “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. evropian e botëror. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. E bija e Agamemnonit . himnizuese. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë.

ngrihet nga varri. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. paragjykimet. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. 4. 6. Sjellësi i fatkeqësisë. më 1830 në Manastir. si etnos. 5. rivaliteti. Kush e solli Doruntinën . Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Tri këngë për Kosovën. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Ngjarja vendoset në shekullin XV. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Në luftë vdesin të nëntë djemt. Nëna digjet për ta parë doruntinën.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. 11. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Ura me tri harqe . e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. si komb dhe si qenie njerëzore.është triptik novelistik i Kadaresë. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. konfliktet. Kështjella . Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. Komisioni i festës. Konstandini i mbetet besnik fjalës. Kështjella. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Vihet në dukje zelli.3. 9. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . III. Përbindëshi . e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Komisioni i festës . Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. ndonëse i vdekur. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. si besa në tragjedinë Orestia. 7. Hankonatët. 8. Eskil. ky humbës i madh . II. Tri këngë për Kosovën . dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Me këtë rast 104 . Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. vdekjes së saj dhe të nënës.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. e shalon kalin. Pashallëqet e mëdha.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. 10. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës.

I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Prilli i thyer . Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . 16. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Sjellësi i fatkeqësisë . IV. sidomos nënprefektin e zonës. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Haxhiu përfundon misionin. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. 13. Linja e parë flet për një malësor. për ta gëzuar jetën. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. (30. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. gjoja për të festuar amnistinë. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. Gjorg Berisha.ftoi 500 kryengritës. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. 17.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. Dosja H . Kap një periudhë më të re. 105 . Viti i mbrapshtë .e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. apo u bë pre e ndonjë intrige politike.shkrimtarit Besian Vorpsi. Dosja H. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen.Nje arkitekt gjerman. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. si viktimë e kanunit.3) Klorësi me skifter . 14. 12. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Viti i mbrapshtë.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë .është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. 15.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. Prilli i thyer. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut.

Pasardhësi. Kronikë në gur . Muzgu i perëndive të stepës.18. 20. Dasma. përballë pasqyrës së një gruaje.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Dimri i madh .roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. 24. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Nga një dhjetor në tjetrin. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. VI. Kronikë në gur. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe .në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Lëkura e daulles . portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. 106 . politike. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. 19. Muzgu i perëndive të stepës . Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . 22. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. Nëntori i një kryeqyteti .roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Lulet e ftohta të marsit. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës.roman me temë aktuale. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Dasma . 26. si përkthyes në Moskë. Ftesë në studio. Ndodhet në një udhëkryq. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Krushqit janë të ngrirë. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. vrasjet. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). V. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. ekonomike.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Emblema e dikurshme. burgosjet. 23. Lëkura e daulles. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga.Kadare duke folur për Migjenin . Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. Koncert në fund të dimrit. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. 21. 27. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. 25.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Pesha e kryqit. Nëntori i një kryeqyteti. Ikja e shtërkut. Koncert në fund të dimrit . Emblema e dikurshme . Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Hija. Shkaba. arrestimet. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”.

Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje.2) Ikja e shtërkut . loja dhe vdekja e Lul Mazrekut .roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. 31.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. 37. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin.28. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. levë e PPSh deri më 1990.përmbledhje me 32 vjersh.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. Jeta. Shkaba . 30. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. Mbi episodin e kreshnikëve. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . Në roman ndeshen diktatori me poetin. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. realizëm magjik ballkanas. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Jeta.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. VII. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. Romani është përshkruar me groteskë. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Ftesë në studio .përballë pasqyrës së një gruaje. ”të rrëzuarit”. (30. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. humor të zi e tragjizëm. disa përkthime nga autorë grekë. Pasardhësi . por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. Lulet e ftohta të marsit .”të zbriturit” 29. 32.dy formave të jetës. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. pa përjashtuar edhe veten. 38. pasardhës i Enver Hoxhës. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. Përballë tyre qëndron prostitute. Ikja e shtërkut. (30. 36. ku janë mbledhur “të rënët”. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. frengë. 34. Është vazhdim i Ftesë më studio. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter.përballë pasqyrës së një gruaje . rumunë. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. Nga një dhjetor në tjetrin . 33. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar.roman kushtuar Lasgush Poradecit. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. rusë. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. Dialogjet janë të gjalla.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. kinezë. shqiptar e universal. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. 35.

Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. Aktivitetet: gazetar. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. të mesmen në Prishtinë. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. por ngjet e kundërta. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare.njëzet vjetëve paqe. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. por e afirmon dhe krijon mite të reja. Pashku nuk e lufton mitin. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. në Rilindje. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. por s‟del asnjëherë. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. Ka shkruar tregime. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. Vjen në Shqipëri me krenari. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. sa më shumë njef popullin shqiptar. përmendet shpesh. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij.humorit të zi dhe groteskës). por edhe baballarët. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. vëllezrit. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Shkollimi: filloren në vendlindje. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Prizren. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Analizë e romanit “Oh” 108 . Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. nënat. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. traditat dhe zakonet e tyre. ku i presin vendësit mikpritës. një roman dhe dy drama. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z.

këndvështrimi i fiksuar i autorit. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. e vëllavrasjes. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. në dhomën e errët. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. i dyti i dehur dhe i treti lucid. skenarë filmash. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. proza.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. vrasjes. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Rugovë. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. shpifjeve. kategoria e mirëfiklltë e kohës. I pari është në agoni. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. është kredhur në mendime. apo antiroman. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Romani është i shkruar në vetën e parë. Subjekti: Njeriu i vetmuar. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. drama. lidhja syzheore. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Luluan dhe Lulanin.

Shpendi. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. tjetra e gjermanit. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Njëra palë e Gjinit. atdhetare dhe refleksive. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. që kishte rënë në luftë. Te romani “Karvani i bardhë”. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. ta zgjojë ndërgjegjen. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. një malësor Rugovas. e cila tregon ngjarjen. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. dashuri kjo 110 . Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. pikërisht i biri. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. e veçanërisht atij shqiptar. pra varr i qyqes. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. Mirëpo.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. urtinë njerëzore për paqe. me Shpendin. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”.

Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. i cili me vete sjell dhunë. 111 . Torzo. Lum Lumi . gjarpërinjtë. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Sampo.përmbledhje me poezi. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Thirrje. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. të zhdukur. por trashëgim nga lashtësia. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Lum Lumi. problemi social. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. I.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Drejtpeshimi. Përpunon tri fusha tematike. Credo. etj. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. II. Dhimbë e bukur. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. ushujzat e larot e tyre. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. kameleonët. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Sampo 2. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Folja. Shamijat e përshëndetjeve. Bëhet fjalë për tre. minjtë.shesin fatin e kombit.). Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. i punës. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës.

Harakiri. Dielli i zi. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. të birin. krenaria.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Ishulli Aabania. Buzëqeshje në kafaz. Në bisht të sorrës. Zari.Të jetosh . Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin .Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Ky është edhe një qortim i prindit. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Fund i gëzuar. Të keqeno .e kaluara jepet përballë të sotmes. e njeriut tonë në histori. Fund i gëzuar . Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Objekt trajtimi janë fati. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin.i kushtohet motivit të dashurisë. III. Burgu i hapur. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Libri që nuk mbyllet. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 .

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful