• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

në Krujë. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Personazhet: Skënderbeu. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. 1461. psikologjik. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. Mehmeti i II .BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463).renegat shqiptar. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. intelektual. dhe nga një testament I vitit 1501). përskrime të natyrës dhe personazheve.pamje ideale. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). sulltan Murati II. fjalime të gjata. dialogje të palëve luftuese. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). 1451). 4 . Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Ballaban Pasha .armiq. Dibër dhe Itali. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. në noterin e Padovës. më 1450 me sultan Muratin e II. Barleti njeh lufra të drejta. Ndahet në 13 libra ose kaptina. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. ka kultura të huaja. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. afër Dibrës). Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. Ali Pasha. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali.ushtarak dhe me portrete si etik. të mesmet në Venedik. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. pastaj me Mustafa Pashën. si ta duan dhe mbrojnë atdheun. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Shkodër ( sipas dok. Mustafa Pasha. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Barleti njeh lufra të drejta. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”.

nuk pati sukses. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. italiane dhe sërbe.sh. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. 1618 në Romë. Gur të Bardhë të Matit. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. Shkollimi: rrethin familjar. Shkodër. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. Aktivitetet: meshtar i një kishe. Sipas E. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Tivar. 5 . Gjuha është gegërishte arkaike.organizimin e kryengritjeve. Tema: vargje nga bibila. Obod dhe më I besueshëm Venedik. Zamputi thotë se ishte komplot). Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. pa kopertinë. ndërsa I. botoi 4 vepra. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). për vendlindjen. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa.

Romë 1618. Është shkenctari i mirëfilltë i shek.KRIJIMTARIA LETRARE 1. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. motivin e vajeve. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. 2.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Poezitë janë me motive: 1. Biblike.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). 4. Religjioz . krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Kombëtar. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. Personale. Budi ka shkruar 3 200 vargje. Romë 1621. Kallmet të Zadrimës. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. Romë 1635. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. Vdiq:1643. KRIJIMTARIA LETRARE 1. 1628 në Loreto.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. 3. 1635 kreu studimet. Romë 1621. 6 . Doktrina e kërshtenë. 2. VII. Familja: e shquar e Bardhajve. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. Shkollimi: mësimet e para në familje. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. 2. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem.Kaini vret Abelin.

1656 diplomon për teologji dhe filozofi. ab. Origjinën e familjes së Kastriotëve. 1685. Ai shënon emrat në të pashquar. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. dhe me urdhrin e Papës. ab. cc. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). 1682 strehohet në Dubrovnik. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Prishtinë. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . shqip. italisht. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. 113 proverba dhe 2 biseda. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. 7 . Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. Ndahet në 2 pjesë: 1. strofa tetëvargjëshe. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. 2. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. Shkollimi:mësimet e para në familje. ndajfoljet. -Krijimi I Rrozullimit. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Të primtë përpara letërarit. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. Ka 2544 fjalë.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. Becikemit. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Padovë. kthehet në Shkup më 1683. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. me rimën ab. Vdiq:1689. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. dhjetor. lidhëzat. Përdori alfabetin e paraardhësve. turqisht. foljet në paskajore. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji.

ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. 8 . edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. ndërtimin fizik dhe psikik. Përmend toponime si Prizrenin. Aktivitetet: 1751.nëna e Krishtit. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. e mban në duar. e shtrëngon në kraharor. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. e lëmon. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. Vdiq:1788. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. nënën e tij. vepron sit ë gjitha nënëat. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. e lidhë. edhe për vendimin që të martirizohet. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. e zgjidhë. i jep sisë. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. 2. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. nuk kujdeset për të. Flitet për Shën Mërinë. e quan pëllumb. e puthë. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente.Mbusat. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. poetike. i do shokët dhe e duan. Pashtrikun etj. nuk i jep sosë. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. e cila dallon nga personazhi biblik. Romë. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). fshatare dhe grua e rëndomtë. për fëmijërin e tij.

pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. mevlude. zejtarët) 2. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. social dhe fetar. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. “ilahi”. myderrisi. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. Gratë e va. kasidet. kyrët e vaizët) 3. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. gazelet. veçmas distihët e katrenat. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. klerikët (i pari i fesë. feudalët (mbreti. XVIII gjatë tërë shek. tregtarët. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. XIX.vezirët. 9 . Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. paskrupulliteti. apo dituria.të varfërit (servilët. jofetare si: poemat. nostalgji. hipokrizia etj. 1749 2. pashallarët. Starje të Kolonjës. elife. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. Gjerdeku i vashës. patriotizëm . Trahani. epitete. moral-estetik. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. Përdorën gjuhën shqipe. krahasime. moralit. mundqarët. Munafiku. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. karakterit për të fituar para. Shkollimi:medresen në lindje. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. përmbledhje poezish “Mexhnua”. Ka përdorur metaforën. Temë fetare: 1. sahanlëpirësit. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. satirat. “ Mevludi” etj. humored. myftiu. 1. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. Bahti im. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. Vendi i ngjarjes: fshat. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. divanet. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). Lufta Mbretërore (Seferi humajun).

Jofetare: Poezitë: . Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. e të sëmurë. trahanin.intelegjenca.Erveheja. puna sakrifica. edhe atë 12 muaj në vit. hokabaza. Gjirokastër .Gurbetlinjtë . Vdiq:1844. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Konispol. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim .Jusufi e Zylejhaja. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Shkollimi: medresen në Konispol. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. Konispol. në Kairo studioi.cvlitëse. merret me krijimtari përkthyese. rrënuese.Zaptimi i Misolongut Poema: . Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. 10 . përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. bëhet mjek i syve.Bekriu . 1818-1820 . Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. pijanece. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja.

e. Heroike. Sumerët.e. prandaj kjo let. vepra që shquhen me idetë. Kult. është degë e shkencës mb letërsinë.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. shqiptare etj. heroike Teogonike. Kjo let. Të tillë janë: Gilgameshi. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. Çdo popull ka mitet e tyre p. Rrëfimi për përmbytjen etj. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma.sh. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. lufton kundër Humbabës.popull indoevropian.flasin për historinë e perëndive. është me përmbajtje religjioze dhe laike. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.sh: të faraonëve. sot të zbuluar afër Bagdadit. ndryshe quhet let.r . ka qenë i zhvilluar edhe epi. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. Epi për Lugalbandën.nga India e Irani. romake. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. greke. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. Botërore. kineze. sumere-asiro-babilonase. 11 . indiane.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. P. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. kozmogonike. Miti dhe Mitologjia Mitet. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. Mitologji.r. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p.flasin për heroizmat e trimave legjendarë.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë.gjysëmperëndi. sumero-asiro-babilonase. Kozmogonike.

të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. Themelues i Urukut. Bisedon me hijen e tij. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. por me përmasa shqetësuese.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. jo të luftës dhe të guximit. dhe mbret i saj. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. Krijues i një mbretërie të pasur. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. vdekja e Enkidujit. aty nga shek. Tregimet për Gilgameshin. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit).e. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. Këta dy luftuan kundër një të keqe.se njeriu është i vdekshëm. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. XXII deri në shek. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz.të 7 dha urdhër për ta varrosur. nuk i linte të bashkohen. dhe e kupton tmerrin që e pret. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. Humbabës. 12 . Perënditë i pranuan ankesat e popullit. por nuk I dihet autori. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. ai ia tregon një bari në fund të detit. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. veçmas i mundonte të rinjt. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. gjyshi i tij Utnapishtimi.r. XVIII p. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. Atij i mbeti vetëm një shpresë. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. se edhe ai një sit duhej të vdiste. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër.

Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. me grekët dhe kundër tyre. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Subjekti: Shkaktar i luftës. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. Greke. i biri i mbretit Priam. Parisin e shpëton Afërdita. IX p. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit.e. në bazë të alfabetit grek. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori.r dhe shek. Me këngën XXIV. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. Hektori lufton me Ajaksin.grauja e tij Andromaka). Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës.700 vargje e ndarë në 24 libra. i vë themelet e let. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. Parisi në duel me Menelaun.e. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. me ndihmën e perëndeshës Athina. Hektori (sypatremburi. 13 . Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. fituesi e merr Helenën. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. e shpëton Apoloni. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike.e.r.r por disa thojn prej shek IX deri VII p.

Agamenoni.gruaja e Hektorit. Posejdoni. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. zoti i detit. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria.hero i madh i epikës greke. Biri i Odiseut. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. 14 . ku ndikojnëe edhe perënditë. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. me karakter të fortë. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. Akilin. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. paraqitet pak më i kompletuar. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Agamenonin. përfaqëson njeriun e kohës. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. shumë mësitë e duan dorën e saj. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Akili. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Penelopa. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. në anën e Trojës. Andromaka. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. takohet me Telemakun birin e tij. është burrë e prind i kujdesshëm. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. atë të tregtarit dhe të lundërtarit.e kujdesshme që krijon familje të lumtur.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Odiseu.gjithashtu hero i madh. Hektori.

Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini.Safo njihet si poete e epitalmeve. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. kishte formuar shoqatën e femrave. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. i pafat‟‟. shtëpia e shërbtorëve të muzave. jetoi në shek. Përbëhet: 1katren. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. fytyrë hyjnore. të një vajze të pamartuar.r.. të virgjëreshës. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. të cilin e krijoi Afërdita. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. kishte një vajzë. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). të cilën e lëndon moralisht. Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. ngjarja mbaroi tagjikisht. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. VI p. kërkon shpëtim nga Hymena . EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. KORI II Me motiv autonimik. epiteti.Me epitet si : Afërdita e amshuar. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. u martua me një aristokrat. vargun e 4 në 5rrokësh. Bijë e një aristokrati. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim .. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. o hyjneshë e madhe. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. Largohet nga Lesbosi për në Sicili.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. të cilën e quantë. 15 . hyjneshë e madhe.e. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. e cila thotë: .SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare.

ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. për nga vlerat . vdes në vitin 456 p. i largohet legjendave. V-Ivp. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. ndërsa kori këndontë këngë lirike. dhe kështu vdes Eskili.. 525 p. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. njihet .e. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. Dari flet për humbje të mdha. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para.e. ku merr pjesë edhe vet. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës.gjeni i tragjedisë”.. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. në moshën 40 vjeçare.Eskili Fazën e let. Tragjeditë e para.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. Orestina”.e.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës).. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . Një ditë duke ndenjurnë fushë.e. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. VII-VI p. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. por mbështeti demokracinë. tragjedia e parë Persët. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. shkon në Sicili. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. biri i Darit. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji.baba i tragjedisë”. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. Korifeu. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes.r me prejardhje aristokrate. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke.

sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. Subjekti.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. të birin. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. Prometeu lidhet për shkëmbi.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. shoqërore e kulturore. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën.e. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. fjala komedi nga gre.r në moshë të re La një numër të madh komedish. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. zbuti kafshët etj. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. Komodia. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin.e. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu. prej 44-50. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike.Kleonit. ndërsa komedia nga këngët follike. sot njohim 11 prej tyre. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Vdiq në vitin 388 p. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . perëndinë e zjarrit. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. që të mos zhduk racën njerëzore. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. të dëgjojnë. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. Zeusi e angazhoi Hefesin.

shkroi 6 komedi dhe Katoni.e. Let. zhvillohet nëpër dia periudha.r . Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare.e.r vazhdon deri më 476 p. dueli përfundon me fitore të Eskilit.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. konsiderohet si Homeri romak. fjalët e urta etj. Posejdoni. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. në atë klasore. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. me fytyra të mbuluara. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. të fundit të republikës. këngët triumfale. këngët e vajeve. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. b) Periudha e shekullit të parë të let. në atë skllavopronare. zhvillohen himnet e kultit. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. Koha kur formohet polisi antik. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. ku secili mbrohet me kundërargumente. në rolin e gjykatësit. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. II deri në vitet 30 p. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. romake. në kohën e helenizmit të let. epokën e let. romake. por edhe poetin e varfur. Tema: Problemin e kritikës letrare. fillon në mesin e shek. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. II. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. c) Periudha e shek.e. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek.llogaritet si histogra e orator. Herakliti. mbretërore që fillon nga vitet 30 p.e. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 .r . këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. Letërsia romake. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. III p.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. me rrecka. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve.r . konsiderohet si vazhdim i let. greke. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. gojëprishur e çalamnë. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. Tribali. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. republikane që arrin derin në vitin 30 p. III. të heshtur. zhvillohet deri në mesin e shek.e. Eniusin nga Kalabria italo-grek. emrin Terqyqari (Nefalokokijati).

Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano. .e. Më të njohur janë: Petronie-prozator. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. I deri në shek II. Juvenalisatirist. apo më të shkurtra. kur shkatërrohet perandoria romake.r në Mantue. Ovidi-poeti elegjiak. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë.retorika. Nga një familje e qytetarëve të lirë. por për shkaqe objektive e la . Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. Vdiq në vitin 90 p.e.r deri në vitin 14 e. Ishte nën ndikimin e Teokritit. II e deri në shek V. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p.e. romake. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Aula Geli. Katuli. zhvillohet nga shek.poet i shquar i epigrameve. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. paraqitet publicistika. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Letra miqve. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. koha kur sundon Augusti. V let.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Plini i Ri-orator produktiv. prej viteve 30 p. dhe filloi të merret me poezi. c) Letërsia e vonë romake. G Gjat shek. Punoi si avokat. Atika etj. Fedriefabulist.e. Tit Livi orator e moralist.r. romake kalon në letërsi romake mesjetare.Italia Veriore. Marciali-me epigramet. Kuintiliani-retorist. Tibuli-poet i dashurisë.satiristi më i madh i kësaj periudhe. Horaci. elegjive retorike et. Nga shek. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Apuli etj. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. këndoheshin këngë për dashurinë.

gruan e Hektori.depërton në botën e nëndheshme. Sicili e Romë. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. lufton kundër Mezencit. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. ajo si flet. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. ashtu si Hektori nga Akili. Rrugës për Sicili. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. Eneu e merr rolin e Akilit. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. kur Eneu lufton kundër Mezencit. bie nga shkëmbi. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. Sicili. Eneu zbretë edhe në Kumë. takohet me të atin Ankizi. blegtoria dhe bletoria. Didona bën vetvrasje. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane.talike. të cilës ia kishin vrarë burrin. Butrint. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën.Iliadës. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. pemtaria me vreshtarinë. në prani të elementeve mitologjike 20 . Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. i cili vritet. e takon Didonën. Këtë qytet e krijoi Didona. grua mjaft energjike. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. Eneu bën dyluftim me Turin. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako.

për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë.. nuk ka kulturë.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë .Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti ..arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 .Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh..Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe . gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin. shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.. shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.kulturor.kultura.. .Këtu përkundër që u fuqizuan .nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave....Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë . për mjerimin politik.. Perandoria Osmane .Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori. Sërbisë .Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit . shkruar 1846.Kjo letërsi fillon me poemën .U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha . i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari . shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës ..Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi . vetëdija e ulët kombëtare.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht)..Ajo ekzistoi 3 vjet.Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.ekonomik.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës .popullor.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831..XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.përpilimi i platformës së qartë.politik dhe kombëtar. poemën Këngët e Milosaos.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike. Bullgarisë dhe Greqisë.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .

Më 1848 J. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.më1888 në Bukuresht nga N.më1834 .së lavdishme.Qemaili etj.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe ..RADA 1..Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .Vreto.Konica nxorri revistën Albania. P.Gj.. peizazhiste.Flamuri i Arbërit‟‟ . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J. 3.më 1883 J. J.shoqërore.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843..pasi u lirua ishte shum i varfër.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.VEPRA DRAMATIKE 1.Papa K.pastaj në Kolonjë .Kombi shqiptar‟‟.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.Rada me titull Arbëresh i Italisë .Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.në Blinisht(1639).për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë. I shoqërisë .në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.përmbajtje.tragjedi 1846 22 .Numidët .filloi të mbledhë këngë popullore. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : ..Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .më 1888 .Më tepër spceifizohet poezia lirike.u dënua me gjashtë muaj burg.I stambollit i shoqërisë .Bashkimi‟‟ . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki..M.1836.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë.D.Lexoi shkrimtarë antik .VEPRA POETIKE 1. 1872 2.erotike .fetare .Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.S. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.Qiriazi-Dako.. Pogradec. figuracion dhe metrikë nga folklori.Vasa .rrah tema filozofike.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.Logoreci.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.Napoli .lëvizja nuk pati sukses.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.në Pdhanë(1638).kolgjin e kreu më 1883.Poema epike Skanderbeku i pafan .më 1897 A.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta .de Rada në Kozencë nxorri revistën .Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.Negovani.më 1897 F.Naço revista Shqiptari. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Qiriazi.Poema epiko-lirike Serafina Topia .i kundërvihen realitetit.Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.Kemi përdorim të alfabeteve si .Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX. 1839.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.I.në Egjipt dhe në Sofje.Lorekio në Itali nxorri revistën .DE. romantikë europian dhe italian.Napoli 2.

Testamenti politik . më vonë kthehet . nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe .Tema është romantike .është dashnoe e zjarrtë. me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.Serafina . 23 .1866 3.VEPRA SHKENCORE 1.2.Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. Bozdari .Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur.Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme. Serafina është romantike . duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. dashuri ideale naj femrës .Parimet e estetikës. bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës .ka dashuri konstante ndaj atdheut . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve .Radavani është antitezë e Bozdarit.vajton buzë detit. këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut . sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit. 1894 4. pasi e vret një turk .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .Autobiologjia . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu .1861 2. 1902. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .e torturon veten. dashnori i parë i Serafinës . për hir të dashurisë ndaj atdheut.tragjedi 1891 3.përballon ndarjen nga dashuria e parë. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit .Sofonizma. largohet nga atdheu . te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale. kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. 1898-1899 5.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës.Rapsodi e një poemi arbëresh . turkun . Serafinës dhe Bozdarit.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.ëndrrat vajzërore.

Goneta një femër e dhembshme.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi. 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) .Shkodër . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .Il Canzionere albanese‟‟.Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek.Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . gramatikë . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë. pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Dibër .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri. romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . si Krujë .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror.Vantisana princeshë turke . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak .. Mirditë.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe. satira . vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik . tragjiken e kohës së Skëndërbeut .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit . Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. Kozencë 1894. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.XV. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja.Himarë etj. fabula . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Elbasan .dukuritë shoqërore-morale) .Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat. poashtu mblodhi këngë popullore.Shtohet galeria e femrave . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe .De Rada pasqyron të madhërishmen . kishte krizë materiale . shkencë .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .

italisht 2.Përmbledhja poetike. 1858 5.burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.Poema .Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore . gënjeshtrën.ndërtim të konflikteve.Drama:Sofia.kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Novela:Panaino e Delia.R 3. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat. mirkuptimi në mes njerëzve.Poema . jeta e të burgosurit .1850 4. arratisja .Virgjeria.poemë.Kolluqi e Serafina..Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Gërsheton edhe idetë demokratike si . Mënyra e botimit:Pjesërishtë . vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Drama . Përralla nga Ezopi 6.1. takimi me të birin . I burgosuri politik .botuar më 1848. Fjalor italisht-shqip 7.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën..dialog të gjallë. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige. Gërsheton idetë romantike si ...Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.shqip. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.Malia 4.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën. këngëve liturgjike ..Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .D.Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip. koprracinë.Romane:Sofia Kominiate .Romani . vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.llafosjen.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale..poemë .Miloshini.Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Poema .Përmbledhje e lutjeve .përtacinë.italisht.Guidhja e Kusari 3.Bija e mallkuar‟‟ italisht .. italisht .Melodrama:Pjetër Shtertori.Ushtari shqiptar.Miloshini e Pjetër Shini.

besnike) Miriani . Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.Miriani shqetësohet tepër.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës). b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.intrigant.e sinqertë.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).blegtorëve. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv. bareshave. Të ndërfutura:këngët .përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet). traditat.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin. Personazhet:kanë tipare romantike Emira . 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.e çiltër. vallet .Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.i dashuri i Emirës Gjergji .Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin.xheloz. 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit.ritet familjare.

Romani autobiografik . poshtërimi familjar .III. Vretuan etj. 7...figuracionit/ 3.MORI SHQYPNI .. degradimi e turpi. Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) . Më 1883 emërohet guvernator në Liban.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin . frazeologjisë ..Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. Veprat e Pashko Vasës janë : 1.frëngjisht. Vepra I. së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë..II.Trëndafila e gjemba‟‟. Tema : universale .italisht . i strofës .pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve . 6.. pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë .. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës..Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare .vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .Romani . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2. RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË . për problematika. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit). përçarja kombëtare dhe fetare ..Bardha e Temalit‟‟(1890). Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .IV . për atdhetarizmin .(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik . sundimin mbretëror .Burgimi im‟‟.Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4..Mori Shqypni .Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.Vëllimi i poezive .Poezia . Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. frengjisht 5.Pashko Vasa .Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran). Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare.

Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti .Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën .por në linja të kundërta. në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Jak Kola. Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës . për zakonet). në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë... Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit.ANALIZA E ROMANIT . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . Pashai i Shkodrës .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë.Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën. Luli . e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij .Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin.Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. Osman Pasha . Drandja . c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha . i martuari me Bardhën.BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht.

Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.dashurohet në e parë .Të zezat tona‟‟ 1870 4. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.Poema . 29 .Poema romantike .zulm e varr‟‟.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore ...Topografia e Palac Adrianos .Vepra shkencore : 1. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut). Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave.. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F. 2.nisen në luftë për.Poezia e gjatë .dashurohet në e parë.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3..BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).Veprat letrare 1. 1. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Në Palermo kreu edhe drejtësinë.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.Përmbledhja . Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut)...Disa poezi‟‟ 1847 2.

me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës)..Lufta që përmendet është .rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. 30 .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. folklorin. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari . Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën .Mara – e dashuruara në Nikun . Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit.Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.Kur u kthye jetoi si një i varfër.Zulm e Varr‟‟. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore .Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . Zefi vizitoi Brazilin ..Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.zakonet. Aktivitetet: 1848.mbirja e pemës. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes . kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet . Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Lufta e Valkalit‟‟. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve .

2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . flet për luftën çlirimtare të Venedikut . protesta .Rrotullupë‟‟(vrull) ..poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.Për lirinë e venetisë‟‟. .. .Ushtari i kthyer‟‟.Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . gëzimin . akuza nda padrejtësisë etj. 1883 – botoi përmbledhjen .. ...për të ardhmen e arbëreshëve etj. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën . 1898 – botoi vjershën .. te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes ...Për lirinë e Venetisë‟‟. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur).na la pa mëmëdhe‟‟. sidomos me formimin e saj intelektual .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë. me pozitën e saj . flet për ata si Xhavella .Zotit‟‟ ..vatra na thërret‟‟.Zonjës Elena Gjikë‟‟ . 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . .. në Buenos Ajres . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që .shkruar 1860 .Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. luftë që e kish pritur gjatë kohë .. 31 .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut .Rrotullupë‟‟.. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik. optimizmin .Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve. . 1893 – botoi baladën në italisht .Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë.Këtu bëjnë pjesë vjershat si : . Për vdekjen e Pjetër Irjanit.Ditari‟‟....KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. . dashuri ndaj atdheut të të parëve . ish në moshë 16 vjeçare.Flamuri për të është sikur nusja.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . 1860 – shkroi poezinë e parë . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon. Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare.botuar 1860 . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .Detari‟‟ .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . flet për fatin e atdheut. 1897 – botoi poezinë .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore. Bubullima . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke.

bir i Halit dhe Emine Frashërit. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike .dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar.. në kontraste si gaz-vaj. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit .Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij .Zosimea‟‟. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .N.Dashuria e Serembes është dihotomike . me një vazhdim deri në finale . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .. psherëtima . ky kontakt ralizohet në kishë .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . lektisje . vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh.vetmi .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi.gaz-psherëtima.Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . kontaktin e parë . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë. me helme. gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. Sarandë . Viziton 32 .Poezia e tij Seremben e dërgon në helme.është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare. dhembje . Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin .Kthehet dhe punësohet në Berat . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. gjimanz mësoheshin frengjishtja . poeti e paraqet portretin e vajzës .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟.Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. anglishtja e italishtja. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri . dhe me një përfundim të hidhur .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. trauma . Për sa i përket dihotomisë së parë .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . lind në kontaktin e parë . . greqishtja e vjetër .Kujtim‟‟. nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit ...

Shpreh . historia .Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Motivi i kësaj poezie është i ri . filozofia ..Shpreh‟‟.Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.atdhe‟‟ ..Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.atdheu‟‟.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.. erotika .nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.. .Dituria‟‟..Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit . konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është ..Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi . .Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë. 33 . Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve ..Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu .shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia..poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. . .Ai beson se . Korça .Shqipëria‟‟..Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë..Gjuha jonë‟‟.1884. Poezitë me motive atdhetare janë: . .Prej 1886 do të botojë në shqip.Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike. . Tradhtarët.Shkruar në gjuhë të huaj. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.(arsimimi).shkruar në shqip..Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.1887. .besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟...1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟.. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare.Tema .Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve. Për se? Gjuha jonë .përkrenaren e Skenderbeut .Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët. Shqipëria .Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Për se?‟‟.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.atdheu‟‟.. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.Drita‟‟ më vonë u quajtë .

Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.Poema është një epope për Skenderbeun.. mallkimet.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet . plaga .lutjet .Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi ..kohën.Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes..Gërshetohet miti .kënaqësia.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij). pulpat .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet.Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV.. Poemat me motive atdhetare janë: . se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟. toponimet .apostrofë e madhe‟‟.Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht.Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin . bimësinë . gojëdhënat . . qëpallat . sytë . shtërpari .vendin ...jetë ideale‟‟.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.Bukë e mëmëdheut zëntë . Anatema e kësaj poezie është . llërët .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. këmbët . për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. emrat e popujve etj. fushat pjellore . shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore..Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). emrat e personazheve . humanizmi dhe fizikumi..Bukuria‟‟.Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. stopani .Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. botës psikike .ska asgjë të përjetshme ..bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.balli-hënë.Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.Bujqësia ka të bëjë me bujkun .trupit . viktimizimi sesa gëzimi.Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. identitetin.Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë. loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij. flokët-dritë qiejsh). faqet. lektisja .Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria .. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar. .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Tema është historike.Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . 34 .shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . pamja e fytyrës.. tradhtarët e pabesë.lumturia që sjell dashuria e kontaktit.Për Naimin ka rëndësi .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një . balli . . kraharori . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri.. baresha me llërët e përveshur .. pemëtarinë . shpreh botën intime të Naimit.

Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . emocionet . i dha mendjen .Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi .. fenomenet e funksionimit të natyrës .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . .Fjalët e qiririt‟‟.Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. fushat . . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë. burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte). 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. humanistit dhe filozofit.Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë. me atë se bota është pa krye ..poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . ringjalljen e natyrës . .Filozofi‟‟.natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p..Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. reja . dëshira – dhuna . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Qershori‟‟.sh pas dimrit vjen pranvera .. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare.Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër.ka simbolikë të : krijuesit . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. 2)Natyra dhe ligjet e saj.Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit.Filozofia e Naimit ka dy burime. pa fund dhe pa anë. Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? ..Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili .Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? . . malet . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . kaltëria .(sipas aspektit filozofik).Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. . bilbili .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike .ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. pas ditës vjen nata .(sipas aspektit poetik dhe personal). vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟. ai impresionohet nga yjet .. 35 .temperamentit ..Qielli‟‟.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . arsyen.Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ .. . bukuria e qiellit . lumi . gëzimi-dëshpërimi .Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. të folurit . karakterit . pas të mirës vjen e keqja.shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . prirjeve .. pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.

BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.shqipe në Instituin Oriental.Teutës. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865..SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë. Vdiq:1904. Dhe let.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.studion let.Osmane dhe konferencën e Berlinit. 1871-shkon në Stamboll. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë. Bashkë me P.Hora. 1874.projekton të ardhmen e Shqipërisë. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.të mesmen dhe universitar të zhvilluar.Pirruas etj.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit. 36 .ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.veçoria gjuhësore faktet historike. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit. 1890-diplomon në drejtësi.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. 1900-profesor i gj.Stamboll.të mesmen në gjim. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.Sicili.antike në “Garibaldi”. 1878-boton gaz.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK .u internua për 1 vjet në Tripoli.Napoli.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.emërohet docent i let. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. Në këtë traktat.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.Kristoforidhi etj.Libi.Frashër. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar.

Napoli. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi. 1901-Këngë popullore shqiptare.1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes.italisht).Topinë . ritet fetare .Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.M. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike).Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.TE DHEU I HUAJ’’ Poema .gojëdhënën e Rozafës . ritet familjare .familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve. Bushatasit .mendime.italisht).Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje . Gj.. Këthimi(poemë). 37 . Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. gjithnjë e më pak respektohet traditat .Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. 1894-Kënkat e luftës(poezi.Poemës i mungon subjekti. për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike. ANALIZA E POEMËS . Rrethimin e Shkodrës.. Vdes:1927.Versi(përmbledhje poetike.ndjenja etj.Mesazhi i kësaj vepre është : . Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. Ali pashë Tepelenën .. Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). 1900-Te dheu i huaj(poemë). Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . Skenderbeun .Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. Mino(poemë lirikë)..Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi.

Vdes: 1937.Vjenë).gramatikës. 1942-Fjalorth i ri.historisë etj.Shkodër). 1934-Shkollë e jetë(antologji.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .Shkodër). 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër. .studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë . Familje: të varfër.1930 – professor i shqipes në Shkodër.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.a çilë kafazi‟‟.Leiden.. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. 1908.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë.Shkodër)..Shkodër. Njihet si poet.pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë.studiues i gjuhësisë folklorit. 1936-Dromca toponomastike.Shkodër). 1928 – Lissus (poemë. Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.. 1937-Lirija(poemë. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA. Në rrafshin simbolik .Me 38 . 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri). Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe. 1939-Scodra(poemë.Poetët e mëdhenj të Italisë. 1932. 1884-47. shkruar në moshë 21 vjeçare.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane.Shkodër..Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).

Poema ska koncept kohor. Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm .Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .jeta vazhdon‟‟.(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike). zymbylat . lufton për ekzistencën e familjes.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit.... ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste.Nëna e kësaj vajze është Lokja. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se ..I tretuni‟‟.I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. zogjtë janë Zoga dhe i . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve . 2)Zoga dhe 3)Lokja. dallëndyshet . Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon . lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën.Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta. në të dytën vendi ku ka mërguar .Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga.sh njohja e të rinjëve .Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. martesa .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri .pas dimrit vjen pranvera‟‟ . në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim . në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .kthim në vendlindje‟‟. 39 . ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.Simbolika e kësaj ëndrre është . lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang. Zogën dhe nipin.Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.t..dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. zgjoi i bletëve ..Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër.th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).shpreh mallin e autorit për atdhe. . moliset .

Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.Sheper të Zagorisë.Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.Kajro.kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin . të mesmen në kolegj fetar. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Z. . Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.Lissus‟‟. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se . . sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Gjirokastër.. 40 .Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve . Lissus dhe Shkodra.(në tri tingëllimat e fundit).pastaj shkon në Egjipt.Në këtë vepër dominon historia. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Helipolis.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Stefani.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”. Vdes:1930. 1919.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .. Familje: fshatare..përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).Aleksandri.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .ÇAJUPI Lindi: 1866. Shkollimi: fillor në shkollë greke. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët..Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.i përkushtohet Lezhës .Liria‟‟-shkruar më 1901.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. 1893-kthehet në Kavallë. të Venerës dhe Afërditës. .Shkodrës..pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

.letrare nga Th.Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.S.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht.E. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri . 1885.Gurakuqit. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel). 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev. Punoi : 1912 . 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike. 1901.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.Bukuresht.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.Albania.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.boton poezinë e parë te rev.. 1925 – Naim Frashëri. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull).Komedia . 1912. 1937-kthehet në Shqipëri.Gjika etj. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).Graz).Mitko.DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. Vdes: 1947. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund.demagogëve. 1930 – Robëria dhe liria(artikull).gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. 44 . 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.S.shpreh luftën kundër oportunistëve.idealist shqipëtar (artikull.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte.DRENOVA Lindi: 1872.takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij.thotë së gruas.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri . Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.urimeve dhe përgëzimeve.konformistëve . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake.Drenovë.

.. .ndërsa trimi sytë si zjarr.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .lektisje.Në vëllimin e tretë . përkundër .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Letër prej katundit tim‟‟ etj. .Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).Në këtë shembull kemi poezitë .të parealizuar..sh vajza ka gushën e bardhë . erotik .shtatin e lartë .Lulëkuqja-Shqipëria .Përshkruhet bukuria e jashtme.që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.Flitet për përgjërime. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika..POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar.por përshkruan bukurinë e tyre.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi. fletët-shqiptari .Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit .Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .Këngë bashkimi‟‟....Mall vëllazëror‟‟ . ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.Ëndrra e lot‟‟.Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore.dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 .. me pozitë më të lakmueshme politike .buzët ngjyrë trëndafili.p.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale . . dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.Mallëngjim‟‟ .. romunëve .Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu. sociale dhe ekzistenciale. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore. faqet si dardhë.Në mërgim‟‟ . të bukur etj. ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social. pozitë inferiore sociale .Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.Ballada e bariut‟‟.shpreh dashuri fatkeqe. peisazhist dhe mediativ.Në këtë shembull kemi poezitë : . ishte në pozitë inferiore politike .... serbëve ..

i realizon të gjitha dëshirat .Këngë fushore‟‟ në ..shpirti. në .Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.luleve.të keqes.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare ..Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës..Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Vallja e jetës‟‟.Mendimtare‟‟ . në .Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.Ëndrra e lot‟‟ si ....Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit . dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.Lumtësia‟‟.Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri..Mendime‟‟ .Vërtetësia e gjërave‟‟.. Ëndrra e lot‟‟ me titull .kohës me shi.letraro46 .. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv ..një dite prilli e një muaji etj.të perëndimit të diellit. gëzimin – dëshpërimin . lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave .Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.Psalme murgu‟‟ me titull ..Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja ..Lumtësia e shpirtit‟‟..Psalme murgu‟‟ i quan .kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Rreze dielli‟‟ me titull .morali etj.të stinëve..shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme. në . shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.Edhe këto poezi janë të veçuara p.vdekja. vuajtjet dhe mundimet etj..të pavërtetës etj..shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.Në ...sh në .Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë..vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .të ylberi.Natyra‟‟.Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë. PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.Rreze dielli‟‟ i sistemon si . të vendlindjes. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Ngjyra ylberi‟‟ .erotike.prejardhje mbretërore.

Spanjë..fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.botanika.morën nga antikiteti stilin. 1304.dramën. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit . Vdes: 1321.artistik.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.U paraqit në shek XIV. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .fiziologjia. në Angli Shekspiri.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.Bokaçio.Në Itali ishin D. politike dhe ekonomike . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura . në Shqipëri Marin Barleti.Sokrai. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. Monarkia (traktat politik). të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje. ish deprimuar . Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Angli.Gostia (vepër e papwrfunduar).Në art e kemi Leonardo Da Vincin .zoologjia.një ideologji të re .De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .Xh.Petrarka. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .Gjermani. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.komedinë dhe tragjedinë.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak. të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.Firencë. 47 .Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.F. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .Ovidi.u nënshtrohej dogmave fetare .Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.Virgjili etj.busolla etj.poemën.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI.Jeta e Re (vepër poetike). Mikelanxhelo Buonarotin . u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut. humanizmi kërkonte një njeri të ri .në Francë F.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë.Rable.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .anatomia. V.Ravenë. Rafaelin etj.Aligieri .prozën. Familje: intelektuale dhe tw pasur. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.stigmatizoi hipokrizinë fetare .Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.Ronsari .Holandë. e ndiente veten të pafuqishëm .duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.epike.Shqipëri etj. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike). nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .

4. 2.Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. me drejtim nga poshtë lart. të moralit .Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate. rrathët sa vijnë e zgjerohen . kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Poeti nga 48 . është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.pa i kursyer shtresat e privilegjuara. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza).Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. 3.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. rrethit të nëntë(4 breza).Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri .Secila pjesë ka 33 këngë. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. Në rrafshin 1)mistik-religjioz .Ngjarjet . me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve.meditimet janë të njeriut të kësaj bote.Është e shkruar në strofa tercina . nga filozofia e antikitetit .Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër. bashkë me këngën e parë si hyrje . sa vijnë e ngushtohen .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia . e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . bisedat . përjetimet.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. Purgatori dhe Parajsa.Ky udhëtim nis me Ferrin . vepra ka 100 këngë.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore. filozofia bashkëkohore.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. me drejtim nga lartë posht .Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. kurse në Purgator dhe Parajsë . konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet . rrathët koncentrik.rrethit të tetë(10 breza).Vendi i ngjarjes është bota e amshuar.

Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.gjithësej nëntë qiej.Parajsa ka vetëm tre rrathë.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore . Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës . ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.idhnimu.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.kuje.smira.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore). i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin.Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur. Bonificin VIII. Platoni . ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.përmes pendesës. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .Purgatori ka shtatë rrathë.zymtia.Virgjili është simbol i urtësisë. i cili më 1300.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo . prej ku buron dashuria.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .grykësia dhe epshi.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen).ulërima.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.Në purgator pastrohen shpirtërat.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit . Sokrati .kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.vaje. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.

më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . meditime filozofike.Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet.Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë).Kishoti. lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Tema e veprës është . Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . me dhentë .Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht ..Cezari ka tiparet e një mbreti . dhentë si ushtarë . mburrojë . studion në Vitenberg të Gjermanisë.Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë).Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm. të burgosurit si kalorës të shtypur . parodizon romante kalorsiake.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. po tu ndihmojnë të doptëve.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 .Konsiderohet roman antikalorsiak. pëson në bujtinë . të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se . po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës .Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur). për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët). rikthimi i fronit mbretëror . intrigat .I ironizon .Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake. ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste .Në ndërfutje kemi temat si komplotet . me shpatë .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). me helmetë ..Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . hipokrizitë etj.të sigurojë veshje . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht.Nis me atmosferë të rëndë. po ti shpëtojnë të munduarit . tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme. gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur .të zgjedhë dashnoren e tij . të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.Kemi konflikt brendafamiljar .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit. ruajtja e nderit .Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake. me divat .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror.stil të përsosur dhe përjetime estetike. me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake.

kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.Paris.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.ofiqe.epopeja.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.Ata bënë seleksionim në artin romak .(Klaudi). bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.Trashëgon kultin e antikitetit.oda.fabula.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .tituj. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen. babain e Ofelias (të dashurës së tij). veçohet Nikolla Boallo. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.Shkollimi:iloor në vendlindje. i mblodhi në oborrin e vet . dekorta.E dashura tmerrohet .Pseudonimi : Molieri. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.Luigji e forcoi pushtetin qendror .epigrami.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës . të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.të mesmen në shkollë fetare jezuite.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.1643. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit. se fsheh dot reagimin e vet.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .koncepton norma dhe rregulla të reja .Hamleti pati rast ta vrasë por se bën . stimulonte me shpërblime .fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.princërve.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian. i përgjigjej monarkisë së Francës.himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.Formon trupën teatrale. të lartës dhe të ultës .ai rriti autoritetin e vet .satira.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .

-Tebaida(tragjedi).Vdes: 1673.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.temë nga historia romake).Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.1665-Don Zhuani(komedi). BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.1672-(Bajaziti . Don t‟ia japë vajzën.Në shtëpi kthehet qetësia.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.1673-I sëmuri imagjinar(komedi). Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .lë trupën. Krijimtaria letrare e Molierit.regjisor dhe komediograf. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.Kleanti .pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.Tema e komedisë është .1670-Borgjezi fisnik(komedi).Francë.1658.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.temë nga historia greke).Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.Ferte-Mion.Sofokliun. më 12 maj 1664.1664-Tartufi(komedi).Punoi: si actor.1662.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme. por nuk mund ta kundërshtojnë ..Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në . Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.njohu jetën e popullit.temë nga historia turke).Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .nuk varroset solemnisht.porn ë fshehtësi të madhe.1666-Mizantropi(komedi).1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.temë nga historia romake). Elmira . Damisi dhe Mariana .Orgoni .Shklollimi:shkollë fetare janseniste.Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.1670-Berenisa(tragjedi.duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.Vdes: 1699.greqishten lexonte Homerin.. 52 . ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës. dhe gruaja e dytë .Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).veset.1667-Andromaka(tragjedi).varroset në Port-Royal.kthehet në Paris.Lindi:1639.1677-Fedra(tragjedi).1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Fëmijët me gruan në e parë .pasionet dhe karakteret e njerëzve.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.1668-Koprraci(komedi).Dorina .Shkolla e grave(komedi).hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.1661-Shkolla e burrave(komedi).1669Britaniku(tragjedi.1665-Ndërgjyqësinë(komedi).vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.

Hermionën . tragjedi .Në këto lëvizje flitej për Biblën. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint..Prometheu‟‟ ...Hermani e Doroteja‟‟ 53 . viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.Si student shkroi poezi.në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore...viktimizimi ..stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit . dhe Andromakën .Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë. Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).Egmont‟‟ – dramë . vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.poetika.Homerin. Pirron .Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet . madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.Efigjenia në Tauridë‟‟ .Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.Hektorin e vrau Akili.Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Shekspirin.Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .Gjeni të egra‟‟. i cili ishte simbol i heroizmit .Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra..vërtetësia e ngjarjeve . gruan e Hektorit . në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.djalin e Agamemnonit .Si personazhe kemi Orestin..Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Fausti‟‟ .edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.Osianin..Hektorit . që një ditë të martohet me të.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi. birin e Akilit .Aty gjeti një lëvizje .Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale. bijën e Helenës .Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës..

të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.shqipton një lutje magjike . futi frikën te njerëzit .stile të ndryshme etj.këngë korale.Tragjedia nis me Kushtim .teologjinë.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja. i kujtohet fëmijëria.Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .poezi lirike.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.Tragjedia ka .ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit. Zvicrën . sidomos te princërit .shfaqet Mefistofeli. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Më vonë për të shkroi Lesingu .astrolog e magjistar.meditime filozofike .përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës. pas Gëtes Henri Hajne etj.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë. gëzimeve të jetës por doktori spranon. kjo e bën 20 vjeç më të ri.mjeksinë. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.filozofinë.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja..Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.vdes i lumtur.Fausti hap librin e Nostradamusit.Fausti dashurohet në Margaritën .Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.fshatarët e përshëndesin.drejtësinë. monologje.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore. Italinë.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore). bëri shum mrekulli .Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.Tragjedia fillon me monologun e Faustit.analiza psikologjike. kafsha kthehet në fytyrë studenti.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.Ai shëtiti Gjermanin .Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut..Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin.Fausti i dëshpëruar.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). për mrekullitë dhe pushtetin.Holandën . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit . në Lajpcig . vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.

Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë..kish temperament eksploziv.Spanjë.Turqi dhe Shqipëri.kënaqësitë.Ëndërr‟‟ .Kish të ëmën zemrake.Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Poema fillon me Haroldin..zëvendësimin e lirisë dhe 55 ...Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Viziton Portugalinë .Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.Malti. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.. .në Albred . largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.i ri i ngopur nga dëfrimet.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë. nisi turne për në Portugali..Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.Dy këngët e para kanë parathënie..Më 1809 u largua nga Anglia ..Orët e prehjes‟‟ 1807 . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.unit‟‟ të vet..Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .historinë e vjetër atë të Lindjes.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 ..Errësirë‟‟ .në dhomën e Lordëve.Letra Augustës‟‟ .Strofa për Augustenë‟‟ .Greqi.BAJRONI .Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin.eksklamacione..Është ditar poetik i Bajronit.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .Gjauri‟‟ .Nusja e Abidos‟‟ . . përmbledhja e parë me vjersha .i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit..Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.G. pastaj Spanjën .Pirrati‟‟ .zhurma e jetës .Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ . e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij. hero romantik...të mbyllet në vete pas .Më 1812 kthehet në Angli.Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.pyetje retorike.Nga Zvicrra kalon në Itali. Rusonë.epitete.

bijës së tij Adës.Mikelanxhelos.përshkruan bukurinë e natyrës.Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.tamburxhi).Çadajeviç‟‟.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.dhunën. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .Shkroi poezitë . virtytet e popullit . Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.. Morenën .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.Volteri .Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.Shpirti revolucionar nuk i pushon . Kadizin ..Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme.Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve.Begjikën lumin Rajna.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.Petrarkës. konkretish Janinën .Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .Si i ri shpërtheu dëshira për poezi . Ali Pashën.mësoi frengjishten. kulturor.këngët(tamburxhi..njerëzit me të gjitha komponentat.Tasos etj.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. në Stamboll. preardhje fisnore . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟. . aspektin moral ..me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811. folklorik .flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë . Himarën .shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha . pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.Viziton Andaluzinë .Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 . kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Galileut. del në Bosfor.Ciceroni.fatin e mbrapshtë grek .Haroldi viziton Albulenën.veshjet..Lirisë‟‟ . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve. qytetin e vetëm të lirë.U këndon humanistëve si Rusoi. një femër pa emër .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.me padrejtësinë. psikologjik .Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .Dante.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.Viziton Seviljen .Flet për këngët .Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .Viziton Greqinë .Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. vallet . e dalë nga populli.Bokaçio.Shëtit Alpet . internohet në Mihajllovsk më 1824.

Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore. narracionit të shkrimtarit .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .Liria‟‟.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit . kodrinat . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.ushtima e mullirit që spushon .. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus. kupton se ska talent.shkollën e kish vend dëfrimi e loje.mi.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë.Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.Tema e romanit është .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.Mbrëmje dimërore‟‟.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut . livadhet . shprehje poetike.shpreh mendimet e reja progresive. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 . një jetë tërësisht e zbrazur.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.Onjegini. përshkrimeve të natyrës .ndër poezitë e para. digresioneve të ngjarjeve. studiues i thellë i veprës së Pushkinit. kujtimet e mbuluara nga një mjegull . për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha . nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike . griplan me kopshtijet .Vdiq si 38 vjeçar.P. të zymtë e plot andralla.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime . gurgullima e rrëkeve.sgjen dot motive.ndjenja të sinqerta etj.Autori i bën tri kategorive të aristokracisë ..Bjelinski . shoqëror . analizës psikologjike të personazheve . valza mbi liqenin e qetë. .si fëmijë u edukua nga mësues francez.shtron n.në moshën 18vjeçare.brigjet .Poezia ka qartësi të madhe .Tatjana.ia ka kushtuar Ana Kernës . plevicën dhe në detaje si aroma e sanës .Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike.. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë..A.Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .. llahtaria .Personazhe kryesorë janë: Onjegini. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore .erotik dhe peizazhist. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje. konservatorizmi.Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi. asaj provinciale . ku sundojnë tmerret .Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .paraqet poezi peizazhiste.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.. tufën e dhenëve.Kernës‟‟. me brenga e mërzi . tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .lexon vepra ..Lenski.. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror.parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.kalonte jetë mondane . erotikës dashurore .shkatërrohet psikikisht.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .jeta ruse . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .. merret me poezi. të zbrazur e plot dëfrime.Pushkini mbetet poet i dashurisë . shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare. v.

nuk u luajt asnjëherë.pasardhës i tij.Francë lindore Familja:Intelektuale.Napoleoni i vogël‟‟ .Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus.Ndëshkimet‟‟ .Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 .dëshiron të shkojë në një vend tjetër .traktat dhe manifest për romantizmin.. .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .regjistrohet në kolegjin Kordie.Ernoni‟‟.. vajzë me virtyte të larta. pas revolucionit borgjez.Historia e një krimi‟‟ . është e rritur në frymën e traditës popullore . e ëma grua aristokrate rojaliste.Legjenda e shekujve‟‟ ..Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 . din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit...Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .krijon miqësi.Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.Soditjet‟‟ .Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Njeriu që qesh‟‟.Mbreti dëfren‟‟ .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen.Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.....Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze..Spanjë dhe Itali.dashurohet në Tatjanën . i shfaq dashuri përmes një letre .I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.bën dyluftim me të dhe e vret. me përralla .Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse . i ati general i Napoleon Bonapartës ..njihet me Lenskin .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III. roman . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.. . largohet nga qyteti . vepra e parë .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.Tatjana dallon nga Onjegini . Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia. tregime ...nipi i Bonapartës.formës letrare. dëshiron të bëjë ndryshime.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale. . legjenda etj.Si fëmijë jetoi në Francë .. roman 1831 .Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi.. ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij.Kromuel‟‟ – dramë .trashëgon pasurinë . djalosh ky me formim intelektual.Vepron si romantik . .Të mjerët‟‟ .Katedralja e Parisit‟‟ .Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj .

..Ndëshkimet‟‟. Mbreti që zgërdhihet‟‟ . .Mbreti ziliqar‟‟ .. dy fronte markante .Shkruar më 1846 .Soditjet‟‟-botuar 1856 .Katër erërat e shpirtit‟‟...ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.epike dhe dramaturgjike. . .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve ... urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi ... pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat. .. sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit. qenit gjysh‟‟ ..Legjenda e shekujve‟‟. Mbreti matuf‟‟ .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri. në këtë rast populli grek. . Shkruar më 1885 etj. .Doozi në gjumë‟‟ .E vluara e trumbjetarit‟‟ .Në poezinë . që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë). ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj.shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.. poezi e këtij vëllimi është .Poezitë me përmbajtje demokratike janë .Oda dhe balada‟‟. .Në poezinë ..Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë. Poezia . Mbreti intrigant‟‟ . i ngra paradokset e kohës në nivel letrar.Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën..Ndërgjegja‟‟ . .. .Arti I t. .Orientalet‟‟..Oda dhe balada‟‟.sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit. Hygo dallohet si poet. ..fillon me këtë vepër lirika intime. ... .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut.Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .Hygo tregohet romantik .Mbreti mosmirënjohës‟‟ .atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme . shpreh persiatje meditative .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.Njerëzit e varfër‟‟ .... të mesme dhe të re.vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.Mbreti i dyshimtë‟‟ .. .. ... Mbreti frikacak‟‟ . .Ndëshkimet‟‟.me poezinë . Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .Mbreti i vogël‟‟.Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ . . . . monument i poezisë francize ..Autori shpreh qëndrim antimonarkist .Këtu kemi këto poezi .poemë epike . .. kohën e vjetër .ka tri vëllime. . të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore..Mbreti hajdut‟‟ . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet.. Mbreti kriminel‟‟.. .Në poezinë . realist . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit. .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.Fillon me poezi lirike intime. në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.. ide kjo e paraqitur më 1850 .Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit ...Legjenda e shekujve‟‟ ..Orientalet‟‟ .Mbreti i poshtër‟‟ .

botuar më 1862. për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. vajzë ilegjitime . ligji e dënon me burg . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. djalë i mbarë i braktisur nga familja . xhandarët e zënë hajnin .Zhan Val Zhani arrestohet .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. Mariusi dashurohet në Kozetën .ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës .Zhan Val Zhani është i burgosur .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. ndërron emrin në Foshëlëvon .Të mjerët‟‟ . lufton kundër monarkisë.femër fatkeqe. dërgohet në burg .Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare .Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . njihet me Mariusin .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës .Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . i nënçmuar. Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Zhani është i dënuar me burg . prifit me humanizmin e tij e pranon . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras. strehohet te prifti i Denjit . dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. i persekutuar .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . kur vdes në vetmi .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. Murjeli. e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë.Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën.shërbëtore.Ka dy variante të romanit . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . ia fal jetën policit Zhaver . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . ik nga prifti . i merr në mbrojtje qeniet e mitura . ai arrit të ikë nga burgu . i cili kishte orientime republikane . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. simpatik për lexuesin. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani .Gravoshi . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. Fantina femër e persekutuar . por ai përsëri arrin të shpëtojë. e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji.Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. 60 ..Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni. dënohet si prostitute . kryetari i komunës Madlen e liron . njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. bëhet viktimë tragjike e romanit.Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen .Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë .

61 .

Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . “Lector Jubilatus(1929Francë). Stamboll-1913. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.harmonisë.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër.komedia.artikujt letrarë.zhvillohen format e prozes: eseu. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.melodrama.Virgjilin. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).studimet në Bosnjë. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin.Hungaria). Zbulohen koncepte të së bukurës.himni. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .futurizmit etj. “Phoenix(1931-Greqi). Dekoratat :”Mearif”(1912-P. 1899.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.strofa alkeike.romake e helene.simbolizmit.”Illyricum”-Shkodër.9-rrokëshin.romani.trioleti.Gurakuqin). Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.Danten.dënon duke qeshur).romanca.poezi lirike.sofike.fejtoni. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.02.balada.Fishtë të Zadrimes.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. Athinë-1930.1894-shugurohet si prift.klasike. Bukuresht-1931. 25. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.11-rrokëshin. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit. Njihte Homerin.oda. “Ritterkreuz(1912-A.tragjedia. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.let.Osmane). 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.

Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. 5 janar 1924.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.Abdyl Frashërit. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh..nderi. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.1912. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”. II.mirret me diplomaci. 1897-1909 kohën e rev. 63 .por nuk iu plotsua.Gjergj Elez Alisë etj. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.kombëtare. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I.njëkohësisht drejton rev. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.Ali Pashë Gucisë.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.1929-Shën L.”Dielli”-Boston.vepra paraqet ngjarje.shpreh kërkesat për let.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.Harvard.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.Oso Kukës.ku varroset në Boston. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.) 1909-jeton në Amerikë.Gonzaga (melodramë). Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike. si : besa.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike. 1914-Juda Makabe(tragjedi).ndodhi e personazhë konkretë. Njihte rrethë 15 gjuhë.Tiranë. 1878. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.Halilit.e refuzon më 2 mars 1924.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.Albania. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Fishta si rrëfimtar aktiv.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.solidariteti. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).besimi.Konicë.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.

20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.gusht-dhjetor 1924-Dr.ai ballafaqohet me paditurinë.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng).11.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). 64 .1 anglisht). 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).Gj.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.08.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.varfërinë.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.njeri intrigant.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht). 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).-Neë York.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme. Personazhet : Denisulla Sepia.Bridge Comp.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. 16. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale. III. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi). 1935-1939. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).3 faqe shqip. 8. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik.mjerimin. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre. II.1912-17. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. –shprehë mozaikun e kulturës. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.fillim romani si sui generis).anglisht)botohet 1957 nga Mc. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër.

më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12.1937. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.artist në teatro. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 .gjimnazin në Keshan.Harvard deri më 1912 .Personazhët: Dr. Dr.suedezja Ingridi. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.nusja Vera.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. Përkthimet:. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.shkrim në prozë). 1960-Autobiografia(anglisht.Arifeja.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Punoi si qerraxhi.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë).studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.IV. Otello-Shekspiri(tragjedi).dramë dhe publicistikë. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.Zylfikar agai. Ministri Salemboza-tiran anadollak. II. Njihet si themelues i elegjisë politike. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. ndahen në 2 pjesë: I. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).në BRSS.Dhalla dhe Dr. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë).plaku marteshanas. Personazhë tjerë: Muhedin agai. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).sufler.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi. 1947-Albumi(vëllim poezish). 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Shkollimi: fillor në shkollë greke.6 janar 1882. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli.më vonë si diplomat e burrë shteti.Ali Bibiu.polici doganes. Vdes: 1965.

Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik.Botërore internohet në Rumani.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij.trajton problemin social në Shqipëri.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. 1909-boton revistën mujore “Diturija”.konsull i përgjithshëm-Beograd. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.udhëheqës i Ballit Kombëtar. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.revista shpërngulet në Bukuresht. Gjatë L.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës. Poezia “Rent. 66 .pastaj në Angli. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.Makbethi-Shekspiri(tragjedi).II.Mali Kokojka. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. 1908-1910.1926-1929. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.shpërngulet në Itali. Pseudonimet: Lumi Skëndo.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre. Hapi librari në Tiranë(mbi 20. 1912-ministri i parë për punët botërore.në Tiranë. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje. 1942. 1944. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.1916. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .u rrit në Stambollë. 5 maj 1916.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.

Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). Naim Be Frashëri (kritikë letrare).menyra e sjelljes. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.Vdes: 3 tetor.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.61 faqe). Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.shkollimit.Bukureshtit etj.novella dhe kujtime.1949.ku jipen të dhënat e jetës. 1926-Kalendari Kombiar. Kokojka. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani.pershkruhet atmosfera kohore. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon.Sofjes.Nju Jork.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. Mid‟hat Frashëri.politike. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. Shkruar në formë të esesë. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.

ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.P i shpreh ndaj Motrës. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Vdiq : 12 nëntor. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm).pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”.gojore dhe popullore. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht. 68 . Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Ndjenjat të dashurisë L.vargu 6. Familja: zanatcinjsh. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj.10.Shoqes dhe Vashës.Pogradec. “Kënga”dhe “Po kthehenë”. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Strofa është 4vargëshe. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.1987. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. 2.Pogradecit.të mesmet në Athinë e Manastir.

1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).diplomat në qeverinë e Zogut.nuhatjet ndërlidhet me botën. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain. 2.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.hipokrizinë etj.simbolet. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik. Vdiq:1966.me poezitë e tij i kritikon zakonet. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës.njeriu.fryma. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda.përkthyes në Institutin e Shkencave. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.beun.Motivi patriotik-në këtë pjesë.arabe. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. 3.prekjes. 69 .ndjenja. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti. U shqua si poet lirik dhe satirik.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht.ministër.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva.Vlorë Familja:intelektualësh. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën. Përdori krahasimet. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.përjetësia.sarkazmin.moralin fetar.turke.liperbolat dhe fjalë turke.greke për ti tipizuar personazhet.again.

1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”. II.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.me qenie hyjnore(engjujt xhindet). H.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës. Shkollimi:1918-1921.1903.professor në gjimnazin Shkodër.Motivi i dashurisë .e Hercegovinë. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.i biri.thellëza.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”.Maqedoni Shqipëri. 3.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.prifti. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.gëzime për të mbushur barkun. 70 .ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.sekretar në Ministrinë e Brendshme. Poezia e A.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.me Anton Harapin. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.i cili kërkon mbesën për grua.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. Analiza e poemës – Hanko Halla.Shkodër. Familje: patriotike.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. Aktivitete:1923.Faza e pleqërisë. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi. Te vjershat : “Gugu-guguftu” .pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.Katër stina. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. Personazhë tjerë: nusja .sorkadhja).Poezia “Hakërrim”. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.H.B. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje.harbuti dhe lajmëruesi. 1957-1973. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.mjeku.

Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).Romë.Botëror.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. 71 . 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë).Montin.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).poezia.studiues letrar. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. Përktheu: poetët italianë si : Danten.II. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).ndërsa te let. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. Pas L. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.i I-1932.ilire të Arbërit dhe shqiptare.Rrustemit. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet.prozator. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. Vdes: 15 janar 1975.Tasson.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta. Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.fashizmi etj. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. 1960-Shija bukës mbrume(roman).Manconin etj. Te tregimet: “Hija e maleve”. II.Petrarkën.kushtuar shokëve të A.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit.përkthyes. vëll i II-1935).të studimeve Shqiptare.dramaturg. 1929-Hija maleve(novelë). “Tregtar Flamujsh”.II. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin.1942-1943-kryetar i Inst. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.deri në L.

Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.ritmin. 1943-Ago Jakupi.Poradecit.filozofisë së jetës dhe vdekjes. Vdes:1967. 72 . Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare.Gorkun.M. -pas L.gazetar. Baltë nga kjo tokë(poezi). Lindi: 1902.Bot.veprat e M. Studimet: filloren në Pogradec.Tiranë. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare).mesmen në Selanik. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.letërsi. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.novela). Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.Pogradec. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.fjalorin dhe fonologjinë.shtron problemin e afrimimit si poet. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.Ostrovskin.orator.II.Elbasan. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Punoi: në Min.doktoroi më 1934).kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). 1944-Shënime letrare(kritikë).F.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.Poradeci.Emineskun etj.Noli. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.kritika letrare dhe vepra origjinale. Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime. Në vështrim të krijimtarisë të L.Gramenos etj.

Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.Zanfinës. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.historia re kombëtare(Skënderbeu).Mamicën.Burrel.Gjirokastër. 73 . Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. 1931-Uliksi(tragjedi).mitologjia biblike(Abeli). 1934-Pirrua(tragjedi).në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.Berat.fajit dhe veseve të këqija njerëzore.Zanfinës. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë. 1931-Aleksandri(tragjedi). 1939-Abeli(tragjedi).Akili). Studion shkencat politike në Berlin.Vjenë.vrasjes.Pirrua).kultura lashtë shqiptare(Aleksandri. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit.dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.se e ka ndarë nga burri i saj. Vdes: 1965. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. 1935-Skënderbeu(tragjedi). Filloi me shkrime si student.zgjedhet anëtar i Inst.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri. 1936-Diomedi(tragjedi). Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.mëkatit.të studimeve Shqiptare. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. 1931-Akil(tragjedi).Shkollimi:fillor në vendlindje. Tek tragjeditë. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë.

Lindi: 23 tetor.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.mësimet i vahzdon në Tivar.zemërgurë.xhelozi.si figurë është e ngurtë. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.se u prekë nga tuberkulozi. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.Shkodër.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .Jezu Krishtin. Adami.arsyeshëm për dallim nga Eva. Familje:tregtare.1911. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. Në të gjitha ndryshimet.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.skofiar.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Shkollimi: fillorë në Shkodër.urrejtjes ndaj dhunës.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit.mirësisë është më i drejtë. Vdes: 26 gusht.Dramën e shkakton Kaini.solidar.niset për t‟u kuruar në Itali.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë.përfiton tiparet : pamëshirshme. Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937). 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.më e bukura pjesë e shoqërisë.në vlerësim të dashurisë.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.tolerant.Itali. 1934-boton shkrimet e para.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm. 1937 dhjetor. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932). Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël. 74 . Eva. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.falënderues i vetëvetes.Kangët e ringjalljes.djalit më të vogël.1938.

dukuri shoqërore të jetës patriarkale. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.shqetësimi për njeriun e shtypur.novela dhe tregime por i quan novelëza. Vjershat: “A do qymyr zotni”. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.II. Vjershat: “Rezignata” . Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” . Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. Cikli i katërt .për të bukurën etj. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. “Një refren i qytetit tem”.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura.Kangë më vete sjell imazhin e L.skica alegorike.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.Bot.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. “Historia e njënës nga ato”.botën etj. “Zeneli”.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. Pavarësisht dhembjes që krijohet.përshkruhet mjerimi i lypësve.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare. Cikli i tretë .dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.martesat sipas moshave të papërshtashme.II.që akuzohen për hajdutë. “Qershiat”.Botërore.martesave me pahir.temën e kurbetit . Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.novella dhe romane.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.të mesmen në Normalen e Elbasanit. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve.bestytnisë 75 . ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.boton tregime.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. Proza rrëfimore ndahet në: pamflete. “Puthja e cubit” .

dashurinë dhe vdekjen.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.që shtypin pamëshirë të varfërit.prozat. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.pamfletet.qytetrimi borgjez.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.shekullore. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.mediativ sesa konflikt aktiv.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.Pola. “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.shkrimi i parë i tij.Zonja P.anaalfabetizmi i femrës.që kërkon zgjidhje të lumtur.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.Z. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.etj. Personazhe tjerë : Afërdita.Gjenci.novelat dhe dy romanet e tij..i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.Prindërit e fejojnë me Afërditën .martesat me para.dhe i jep përparësi të dytës. Veprat : 1929-“Kush duron .zakonet patriarkale. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).ndarjes së të rinjve.bixhozi etj.Nasi.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave. Gj.trashëgon”. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe .

Shkollimi:fillorë në Plavë.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.Plavë.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi).II.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. “Kushtrimi”. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli.-pas L. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social.1993. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve.injoranca. 1973-Vjersha(libra me poezi).Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë. në te cilin punon Afërdita.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).të mbetura në dorëshkrim). Para L.feja dhe protesta ndaj padrejtsive.dëshira për pavarsi dhe liri. “Pisha në shkëmb”. 1966-Dita e re(libra me poezi). Sharaxhinjtë (poezi). Vdes:6 gusht. Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish. të armiqësuar vite më parë.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.20 këngë).Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv. 1941 prill. II. 1981-Brigjet(libra me poezi). Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. Me të dëbuarit(poezi).Prishtinë.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë. Letra birit të vdekun(poezi).1916.në roman shpreh optimizmin. “Dashunia”.të mesmen në gjimnazin e Pejës. Vjershat: “Okupacioni”. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). 77 .II.revistën “Përparimi”. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor.

Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.të cilët kanë probleme të shumta sociale. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” .gjermane. “Vejume” . “Shqiptari këndon”. “Avsha Ada” etj.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.sepse e vërteta është preokupim kryesor.franceze.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.realismus që dmth.realitet.Vjershat: “Ashtë ditë”.italiane etj). Lirika peisazhiste Sipas tij. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. “Butrinti”.refleksive etj.bordello. 78 . Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.rrugica. Panoramë e letërsisë moderne botërore.angleze. Këto vjersha. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. “Atdheut”. Psh.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. Veprat: “Mbramja”. Realizëm rrjedh nga lat.lokale nate etj.bjeshkëve etj.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.historike. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. “Kukës i ri” . Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës.sociale. “Porosia e nanes”.brengave të njerëzit e varfër. Vjersh : “Nata në Madrid”.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. “Edhe na njerëz jemi”.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë. “Dashuria ime” etj. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.vërtetësi. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve. “Në natyrë”.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek.lumenjve.rrugaçë. “Muzgu në qytet” etj.

provinciale.Thekeri.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I . Shumë voluminoze.ushtarake dhe fshatare 2.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.e ëma parisiene Studimet: në një kolegj. Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.Evgjeni Grande.Gorki. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze.parisiene.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.stërvitet në fushën e magjisë së artit ..Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).digresionet lirike(Gogoli). Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.politike.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.zgjat 10 vite. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.strukturë solide me 2500 personazhe.të fesë. Realizmi i lartë.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”. Në këtë fazë krijojnë vëll. 79 .veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 .Fajdexhiu Gobsek.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.të moralit etj 3.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie.Floberi.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.Kolonel Shaberi.babai bir i fshatarve.Turgenjevi etj.boton :Lëkura prej shagreni. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.komentet moralizuese(Balzaku).

tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.novelën filozofike “Smarth”. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta. Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë . ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece .Ruan . -1839 librin e parë .“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios . Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot). Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.1880.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris. “Edukimi ndjenjave (roman) .1841 në Paris studimet për drejtësi .por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.Francë Familja:babai kirurg .çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.Në qendër të romanit është Frederik Moroja. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.mesjetën dhe periudhën moderne. .ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. 1862 .

Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.nënë dhe bashkëshorte e mirë.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.shkon në kishë. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.mizor. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.e ëma e shkolluar.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .por të dy i a kthejnë shpinën. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund. 81 .në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.vritet në rrethana të panjohura.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë. Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.Ema bëhet e dëgjueshme .mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855). Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur.

Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.kurse interieret të errëta.epileptik naiv. Te romanet nuk ka peisazhe.shërbëtori Smerdjakov. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim. I urren maniret libreske dhe shablonet.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.inelektualët të poshtëruar e të fyer.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima.religjion dhe shkencë.të varfëra siç janë banesat.sinqeritetin.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.heroi i romanit është princ Mishkini.kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja). Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .ndjeshmërinë.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.”Idioti”. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm . 1866-“Krimi e ndëshkimi”.përshkrimet e natyrës janë të varfëra.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe.Raskolnikovi mendon 82 .politikë.

ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.eseist.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.mallkim dhe me përbuzje. Botën e sheh me pesimizëm.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.lëshohet në bohemi. Arti romantik(kritika letrare).vepra është revoltë kundër borgjezisë. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler. I përcjellur me ndjenjë vetmie. Në planin e moralit.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë. Ditar intim(shënime letrare).dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .i këndon satanit.botuar pas vdekjes).nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.Opiku.ai i penduar dhe i përulur thellë .që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).madhërishmes dhe banales. Familja:babai tij vdes.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde. Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).kur ishte 7vjeç. Bodëler është poet.gjë që e pikëllon shumë. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen. 15 mars 1866.1821. Vdes: gusht 1867. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen.kritik arti.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.viziton kishë.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . 1869-Splini i Parisit(proza poetike.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë.Opikun.Bruksel.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli. 83 .të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.nevojën për rend dhe për aventurë. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat).me zymtësi.Paris. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.

mbet jetim në moshën 9vjeçare. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 84 . Me anë të metaforëve. Veprat: 1852. Vdes:nëntor 1910.me vëllanë Nikollain. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim.që skamja i ka hedhur rrugëve.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.Astapovo. Karriera tij fillon më 1852.baltën. Analiza e vjershës “Albatros”.Jasnaja Poljana-Moskë. e ngatërron dhe e ngujon poetin. Lindi: 9 gusht. Familje: vjetër fisnike. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan. Është krijuar nga një udhëtim në Indi.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1856-Rinia(novel).Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.Përmban poezi të shkruara për qytetin. e cila nuk e pranon. 1847.lë universitetin pa diplomuar. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë).1828. 1851.në qyt.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.hyn në luftë kundër pushtuesve.

Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.sepse hero kryesor paraqitet vet populli.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.naiv i urtë. Në vepër nuk ka personazh kryesor. 85 . Personazhët historikë(Napoleoni.kritik.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij. Tema:martesa e Anës me Kareninin. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.Ellena Kurgini. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov.besnike dhe e mençur. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.Rostov dhe Bollkonski.por kapet nga armiqtë francezë.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.një grua e arsyeshme. II – jep skena të kryeqytetit.i drejtë.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.sidomos të familjeve Bezuhov.tani bëhet histerike. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.Ptalon Karataevi.Pjer Bezuhovi etj. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos. Pjer Bezuhovi. Subjekti: Ana.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë . Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.

teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. Vdiq: më 1941. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. dadaizmi. Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. kaosin. ekzistencializmi. Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. kubizmi. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). etj. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 .Zyrih. ekspresionizmi.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). imazhizmi. franceze dhe italiane).pastaj jeton edhe në Romë Paris. atmosferës së zymtë shpirtërore.

Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta.B.(babai fiktiv) takohet me S.(djali fiktiv). Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. baba dhe burrë i kujdesshëm. lindja e një mikeshe. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. 3 episode për Stefan Dedalusin.D. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. ku edhe e takon L. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. tejambicioz. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. Libri përfundon me monologun e Molit. i butë dhe i ëmbël.D. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. nëpër shtëpitë e veta. Subjekti: agjenti tregtar. i ftoht dhe i pasigurt. Arrogant.B. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. takimi me S.B. 3 episode për rikthimin e S. dhe L. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I.. Stefan Dedalus: 22 vjeçar.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare.B. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). farefisin. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. Sipas veprimeve del një mediokër. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH.D.XH. Është një krijesë e paditur. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. me origjinë çifute L. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit.me çka edhe përfundon ky libër. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike.B. Nga dëshira për të gjetur djalë L. Dedalusi-Telemaku. Leopol Blum: 38 vjeçar. II. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . shokët. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). babai me origjinë çifute nga Hungaria.

Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. korridore. piktori. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. heziton. ku ka gabuar. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. : është një nëpunës banke . Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin.punon në një ent sigurimesh. komisari. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . etj. etj. Duket se është krenar. avokati. Sillet sikur ka humbur orientimin. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. prifti. . bankë. arsyetimet për pafajsi. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. xhelatët. 1906. tavane. dhe e arrestojnë. hetuesi.K. 88 . Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. Aktivitetet: 1908-1922. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. Shkollimi: 1901. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. rojet. i pasigurt). Gëzon respect në shoqëri.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. Personazhe të tjerë: gjyqtari. Jozef K. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Ato ende konsiderohen enigmatike. gjurmimet për fajin.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. si ta ndreq gabimet.. xhaxhai. .

2.shprehje të thjeshta. në ujrat e rrymës së Golfit). 3.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime.luftën greko-turke.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). ku mbisundon monologue i brendshëm.bisedat e tyre. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. pa sukses.Afrikën. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”.Kinën.përshkrimi i kasollës së plakut. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm.zhgënjimit pas luftrave. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane. etj.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh. i cili për 84 ditë ka peshkuar.në pamje të parë duken të ftoht. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. Gjuha dhe Stili. Shëtit: Evropën. zhgënjim nga lufta). Familja: intelektuale. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). Vdiq: më 1961. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. 89 . etj. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore.një prozë me analiza të holla psikologjike.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. Personazhet. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie.Amerikën.Luftën e Dytë Botërore. peshkatarin e vogël Manolino. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. Ndahet në tre segmente përmbajtësore. Subjekti: 1. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe.luftën civile spanjolle.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois.

punon si dramaturg. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. kotet. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. por ngusht i lidhur me detin. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. i varfër. gjimnazin në Algjer. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954.është një plak fillikat vetëm.vendoset në Paris ku punon si gazetar. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. aktor. thjeshtë për nga ligjërimi. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. pa pronë. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. refuzon të shohë nënën për 90 . Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. dramaturg. para kufomës pi cigare dhe kafe.Santiago. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. 1939. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve).pas studimeve. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. eseist. sa qendron në Algjeri. përkthyes. Shkollimi: filloren në Balkar. Kamy vë në pah situate jetësore. nuk derdh as një pikë lot. punon si aktor dhe gazetar.

etj. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Po atë ditë Mërsoi. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. legjendat dhe gojdhënat. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë).herë të fundit. Arabët tërhiqen. Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. me pushkatim. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë.pranon të vdes për të vërtetën”. Është e ndërtuar nga imazhet. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Te ai shohim “historinë e një njeriu. Vdiq: më 19 gusht 1936. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. si një nga viktimat e para të fashizmit. por ky e gjuan katër herë me revole. Nuk synon karrierë. kundërmimet e Andaluzisë. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. Rafael Albertin. 1936. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. Familja: bujq të pasur. 91 . etj. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja .dashuria dhe martesa. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime.etj. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. pejzazhet. dhe nuk është xheloz.i cili pa qenë hero. fjalën poetike popullore. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. ku njihet me Salvador Dalin. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. ngjyrat. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje.

Kafkën. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Më të njohura janë esetë për Homerin. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. bashk me Beketin. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. teologjia. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi.traditën spanjolle.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja.kozmosi. poetëve dhe filozofëve. për prejardhjen e njeriut. Vdiq: më 1986 në Gjenev. etj. Ligjëron në SHBA. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. Temat filozofike flasin për kozmosin. por me fillimin e viteve 30-ta. pavdekshmëria. etj. psikologjike. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. Oksford. historike. 1957. Londër. labirinthin. filozofia.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. tema nga përdithmëria. i këndon qytetit. Aktivitetet: 1956. Prais. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. gjithmonë duke i cekur burimet. historia. parabol dhe ese. etj. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. si poezia. Servantesin. Motivet Argjentinase. kaosin. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Kembrixh. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Trajtohen temat si: vdekja. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Floberin. amshimi. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. etj.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. koha.

1971-Universiteti Kolumbia. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. Nju Jork. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. Shkollimi: u shkollu në Barankia. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. etj.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Kartahen. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. 1958. Polonin. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. Çekosllovakinë. Shëtit: Parisin. Vendin e kaplon 93 . Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. Bashkimin Sovjetik. e shpall doktor nderi. 1959-Nju Jork/Meksikë. stili barok. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. korrespondent i gazetës El Espektador. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. Monologu i brendshëm.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). Bogota. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë.

Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. etj. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. si:Asim Vokshi. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. Me ndihmën e disa shokëve. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. me hidhërimet e tyre. mes së vërtetës dhe legjendës. shfrytëzimi. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. Derisa arrijmë në fund. mes reales dhe fantazisë. mes misterit dhe ezoterizmit). ndryshimet e gjeneratave. Përkundër mjerimit dhe urisë. Vasil Shanto. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. fshati i tij i lindjes. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. vëllezër. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. i cili me një qeverisje tiranike. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. të vrazhdë. etj. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. të prishur. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. fantazitë e papërmbushura. dinak. fëmijë. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. lulëzimi ekonomik.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. Gjashtë breza. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. 94 .

Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. heroizmi dhe solidariteti. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. “Demokratia”. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. “Ora”. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. ejt. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. dallohen: 1. episode aksionesh. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. etj. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. Pucelli: njeri praktik. bombardime. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. plagosje. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë. faza pas vitit 1937.faza para vitit 1937 dhe 2.Vdiq: më 1992 në Tiranë. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. gjithmonë është optimist. ”Horizont”. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Paraqiten tabllo lufte. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. është trim. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. vrasje.flijohet për shokët e vet. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. temën e luftës dhe mjerimit. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . luftimesh frontale. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. njeri me ideoligji dhe me ndjenja.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. por 99 . sekretari. Bashkpersonazhe janë: mjekët. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. simpatia e parë. Histori e atyre që nuk janë. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. poshtërimi i qehajait. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. hetuesi.Jeton dhe vepron në Tiranë. rrëfimet për xhindët. vëllime tregimesh. prozë. vetëdijësimi i personazhit. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. 42 pjesë teatrale. rrahja e nxënësve mes vete. biseda me plakun. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. etj. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. Hiqmetit. Ngjarja ndodh në Mars. indiferente dhe të pa interesuar. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. lopa e Sofës. policë sekret.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. vrasja e fshatarëve. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. poezi. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. gjykatës. përjetimi i parë seksual. 22 romane e novela. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. momente të jetës në shkollë. kafshimi i vajzës nga qeni. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. larja e vajzave në përrua. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. zënka me Sikun. 2. Ka humbur lidhjet me realitetin. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Të tillë janë: Odin Mondvalsen.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. Meteoriti i Kotvanit. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. Aty arrestohet si spiun. vdekja e babait. Subjekti përfshihet brenda një vere. dhunimi i Kristinës. 1. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. në fshat. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. shkrime politike. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. si dhe letërsi shkencore.

Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare.. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. 3. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . i uritur e i robëruar. romane. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime.D. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. skenarë filmash. mesazhet. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut.guxon të arsyetojë. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. Shkollimi: filloren në vendlindje. i goditur e i pagjunjëzuar. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike.B. Tipike e “realizmit simbolik”.Periudha e tretë: Lufta e trojës. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Përcillet nga kritika letrare. Tiranozauri. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. malësorit dhe fusharakut. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. idetë. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. Tiranozauri: dramë filozofike. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. poema. novela. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës. drama. Devoll. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. me ndjenja të zjarrta 100 . kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. studioi letërsi në Shën Peterburg. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. tregime. fshatarit dhe studentit. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. derisa ke fuqi dhe shpirt. Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet.

intelektuali. 101 . Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . të cilin Mato e quan Agush. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. dhe vartësit të tij Demkës.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim.luftëtari. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane.atdhedashurie. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Është kohë lufte. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. Herën e dytë. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. por nuk e godet dhe zhgënjehet. I kompleksuar nga hakmarrja. Auguston.punëtori. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. të cilin e ruan për hakmarrje. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. një drejtor i sektorit për çështje kulturore.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Prej tij mësohet ta përdor topin. hipokrizinë dhe servilizmin. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë.

1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. për këtë fakt lexuesit i vjen keq. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. këngën. Dikur njeri me talent. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. të përshkuara nga një notë intime erotike. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. të sociales. dhe aty-këtu. Demka: është qesharak dhe i mjerë. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. etj. njeriun.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. studioi juridikun në Beograd në fillim. Vdiq: më 1982 në Shkup. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. pastaj e vazhdoi në Shkup. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. Ndërtimi bëhet me nota të reales. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. me ngjyrime romantike të së kaluarës.

por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. shkrime për fëmij. e angazhuar dhe hyjnizuese. parasëgjithash shqiptar. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. 103 . “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. Eskili. punëtorit. uzinave. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. tashmë i larguar nga poezia deklarative. Përbindëshi . por bindet nga kryeprifti Hemiunu. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. ky humbës i madh . 1. Në planin historik . Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. 1. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. Përmes saj autori. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. novela e tregime. të Gjirokastrës e të Prishtinës. egjiptianët). Kush e solli Doruntinën. 2.është roman me 17 kapituj. studime. lavdinë dhe bëmat e të parëve. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. dhe duhet lexuar si alegori politike.është një skicë. prozë-romane. Poezia e tij synon simbolin. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. Piramida . 2. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. erotike . dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. himnizuese. pastaj ballkanik. ese. Ura me tri harqe . Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. e i kthyer kah proza psiko-analitike. pra. Prometeu . fabrikave. është e drejtpërdrejtë. etj. i këndon jetës intime. dashurisë. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. historik dhe 2. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. universal. reportazhe. E bija e Agamemnonit . gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. aktual. evropian e botëror. pjesë teatrale. por që porosia përcillet me alegori. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. Piramida . Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. Prometeu .

roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. Sjellësi i fatkeqësisë. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. 5.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Ura me tri harqe . e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Komisioni i festës . ky humbës i madh . Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Kështjella. si etnos. Në luftë vdesin të nëntë djemt.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. e shalon kalin. vdekjes së saj dhe të nënës. 10.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. më 1830 në Manastir. si komb dhe si qenie njerëzore. Eskil. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman.3. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Pashallëqet e mëdha. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë.është triptik novelistik i Kadaresë. III. II. Kush e solli Doruntinën . Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. 11. 4. si besa në tragjedinë Orestia. Komisioni i festës. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Tri këngë për Kosovën. Vihet në dukje zelli. Ngjarja vendoset në shekullin XV.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. 9. Tri këngë për Kosovën .roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Me këtë rast 104 .roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. ndonëse i vdekur. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . konfliktet. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. Nëna digjet për ta parë doruntinën. Përbindëshi . paragjykimet. Kështjella .ngrihet nga varri. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. 6. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. Hankonatët.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. 7. 8. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. rivaliteti. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Konstandini i mbetet besnik fjalës.

(30. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja.ftoi 500 kryengritës. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. IV. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. Kap një periudhë më të re. 16.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. për ta gëzuar jetën. Sjellësi i fatkeqësisë . si viktimë e kanunit. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid.Nje arkitekt gjerman.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. Dosja H. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. Viti i mbrapshtë .3) Klorësi me skifter . kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. 15. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Haxhiu përfundon misionin. sidomos nënprefektin e zonës.shkrimtarit Besian Vorpsi. Prilli i thyer . Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. 12. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. 14. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. 17. gjoja për të festuar amnistinë. Dosja H . 105 .në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . Viti i mbrapshtë. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Gjorg Berisha. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. Linja e parë flet për një malësor. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. 13. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. apo u bë pre e ndonjë intrige politike.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. Prilli i thyer. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë.

Nëntori i një kryeqyteti . i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. 23. Lëkura e daulles .roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. Nëntori i një kryeqyteti.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. Lëkura e daulles. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Kronikë në gur. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Nga një dhjetor në tjetrin. Dasma . vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. 20. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Koncert në fund të dimrit . Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Ndodhet në një udhëkryq. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar.Kadare duke folur për Migjenin . 26. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. Lulet e ftohta të marsit. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. 106 . Dimri i madh . Koncert në fund të dimrit. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Ikja e shtërkut. Ftesë në studio. Pasardhësi. Kronikë në gur . 22. Dasma. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. 21. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh.është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. politike. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. burgosjet. Muzgu i perëndive të stepës. Krushqit janë të ngrirë. V. Emblema e dikurshme . Emblema e dikurshme. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. 27.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë. 24. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. përballë pasqyrës së një gruaje. si përkthyes në Moskë. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. ekonomike. 25.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Pesha e kryqit. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. 19. vrasjet. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Shkaba. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi.18. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh.roman me temë aktuale. VI. Muzgu i perëndive të stepës . Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. arrestimet. Hija.

Në roman ndeshen diktatori me poetin. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. 37. pa përjashtuar edhe veten. Romani është përshkruar me groteskë. Jeta. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. 30. humor të zi e tragjizëm. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. 32. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. 36. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . 34. Ftesë në studio . realizëm magjik ballkanas. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. Jeta. Lulet e ftohta të marsit .roman kushtuar Lasgush Poradecit.përballë pasqyrës së një gruaje . disa përkthime nga autorë grekë.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës.dy formave të jetës. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. rusë. frengë. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. Pasardhësi .2) Ikja e shtërkut .roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. ku janë mbledhur “të rënët”. kinezë. Dialogjet janë të gjalla. 33.28. Mbi episodin e kreshnikëve. Nga një dhjetor në tjetrin . Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. shqiptar e universal.përballë pasqyrës së një gruaje. 31. pasardhës i Enver Hoxhës.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. Ikja e shtërkut. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Përballë tyre qëndron prostitute. (30.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. Është vazhdim i Ftesë më studio. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. 35. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri.”të zbriturit” 29.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. VII. ”të rrëzuarit”.përmbledhje me 32 vjersh. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Shkaba . Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. 38. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. rumunë. (30. levë e PPSh deri më 1990. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 .

Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Gjykimeve të tij për shqiptarët. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. një roman dhe dy drama. por edhe baballarët. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Ka shkruar tregime. por s‟del asnjëherë. por ngjet e kundërta. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. nënat. të mesmen në Prishtinë. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. Vjen në Shqipëri me krenari. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë.njëzet vjetëve paqe. Analizë e romanit “Oh” 108 . Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni.humorit të zi dhe groteskës). Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. traditat dhe zakonet e tyre. vëllezrit. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. përmendet shpesh. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. Pashku nuk e lufton mitin. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Shkollimi: filloren në vendlindje. por e afirmon dhe krijon mite të reja. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. në Rilindje. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. Aktivitetet: gazetar. Prizren. sa më shumë njef popullin shqiptar. ku i presin vendësit mikpritës. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. si komandant i “Batalionit blu” që ishte.

kategoria e mirëfiklltë e kohës. Romani është i shkruar në vetën e parë. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . është kredhur në mendime. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Subjekti: Njeriu i vetmuar. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. proza. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Rugovë. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. skenarë filmash. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. e vëllavrasjes. në dhomën e errët. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. drama. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. këndvështrimi i fiksuar i autorit. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. i dyti i dehur dhe i treti lucid. shpifjeve. apo antiroman. vrasjes. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. lidhja syzheore. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. I pari është në agoni. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Luluan dhe Lulanin.

atdhetare dhe refleksive. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. urtinë njerëzore për paqe. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. pikërisht i biri. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. Te romani “Karvani i bardhë”. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. tjetra e gjermanit. e cila tregon ngjarjen. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. që kishte rënë në luftë. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. pra varr i qyqes.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. një malësor Rugovas. Shpendi. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. me Shpendin. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Njëra palë e Gjinit. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. e veçanërisht atij shqiptar. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. dashuri kjo 110 . Mirëpo. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. ta zgjojë ndërgjegjen. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier.

Drejtpeshimi. etj. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Dhimbë e bukur. kameleonët. Shamijat e përshëndetjeve. i punës. të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Sampo.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Lum Lumi . Folja. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës.shesin fatin e kombit. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare.). Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. problemi social. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. Bëhet fjalë për tre. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. Credo.përmbledhje me poezi. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. gjarpërinjtë. Sampo 2. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. I. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. Lum Lumi. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. të zhdukur. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. por trashëgim nga lashtësia. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. ushujzat e larot e tyre. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. II. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. 111 . Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Thirrje. minjtë. Torzo. i cili me vete sjell dhunë. Përpunon tri fusha tematike. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti.

edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme.i kushtohet motivit të dashurisë. të birin.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin . Objekt trajtimi janë fati. Zari. Të keqeno . Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Ishulli Aabania. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Burgu i hapur. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Ky është edhe një qortim i prindit. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 .e kaluara jepet përballë të sotmes. III. krenaria. Libri që nuk mbyllet.Të jetosh . Në bisht të sorrës. e njeriut tonë në histori. Fund i gëzuar . i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Harakiri. Fund i gëzuar. Dielli i zi. Buzëqeshje në kafaz.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful