• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

në Krujë. dialogje të palëve luftuese. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Dibër dhe Itali. 4 . 1451).BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). intelektual. Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. Mehmeti i II . afër Dibrës). Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. sulltan Murati II. Personazhet: Skënderbeu. fjalime të gjata. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. 1461. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali. përskrime të natyrës dhe personazheve. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë.armiq. ka kultura të huaja. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). në noterin e Padovës. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. Ndahet në 13 libra ose kaptina. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët. Barleti njeh lufra të drejta. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. Mustafa Pasha. dhe nga një testament I vitit 1501). pastaj me Mustafa Pashën. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut. psikologjik. Ballaban Pasha . Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. të mesmet në Venedik. si ta duan dhe mbrojnë atdheun.pamje ideale. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”.renegat shqiptar. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. Barleti njeh lufra të drejta. Shkodër ( sipas dok.ushtarak dhe me portrete si etik. më 1450 me sultan Muratin e II. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Ali Pasha.

1618 në Romë. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. Aktivitetet: meshtar i një kishe. morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës.sh. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. Sipas E. Shkodër. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme. Zamputi thotë se ishte komplot). Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. pa kopertinë. Shkollimi: rrethin familjar. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. nuk pati sukses. Gjuha është gegërishte arkaike.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. 5 . botoi 4 vepra. Tema: vargje nga bibila. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. Gur të Bardhë të Matit. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore.organizimin e kryengritjeve. ndërsa I. Tivar. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. Obod dhe më I besueshëm Venedik. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). italiane dhe sërbe. për vendlindjen. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556.

Romë 1621. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. Doktrina e kërshtenë. motivin e vajeve. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip). 2. 2. Biblike.Kaini vret Abelin. Romë 1618. 1635 kreu studimet. Shkollimi: mësimet e para në familje. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Budi ka shkruar 3 200 vargje. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. Familja: e shquar e Bardhajve.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Religjioz . KRIJIMTARIA LETRARE 1. 6 . 3. Kallmet të Zadrimës. Është shkenctari i mirëfilltë i shek.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. Personale. Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. Pasëqyra e t‟rrëfyemit.Shën Mëria vajton Krishtin) 2. ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. 2.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. Poezitë janë me motive: 1.KRIJIMTARIA LETRARE 1. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. Vdiq:1643. 1628 në Loreto. Romë 1621. Romë 1635. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. Kombëtar. VII. 4. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut.ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë.

Përdori alfabetin e paraardhësve. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. ab. flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. 113 proverba dhe 2 biseda. cc. strofa tetëvargjëshe. me rimën ab. 1685. Vdiq:1689. flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. 2. shqip. ndajfoljet.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. turqisht. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. Ndahet në 2 pjesë: 1. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. -Krijimi I Rrozullimit. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. Origjinën e familjes së Kastriotëve. foljet në paskajore. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori. Shkollimi:mësimet e para në familje. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. 1682 strehohet në Dubrovnik. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. italisht. kthehet në Shkup më 1683. Ka 2544 fjalë. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. 7 . Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. Prishtinë. lidhëzat. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. ab. Becikemit. Të primtë përpara letërarit. dhjetor. Padovë. dhe me urdhrin e Papës. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . Ai shënon emrat në të pashquar. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë.

për fëmijërin e tij. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. e puthë. e quan pëllumb. ndërtimin fizik dhe psikik.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati).Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. e lidhë. nuk kujdeset për të. nënën e tij. Flitet për Shën Mërinë. edhe për vendimin që të martirizohet. i jep sisë. e cila dallon nga personazhi biblik. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. Aktivitetet: 1751. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. vepron sit ë gjitha nënëat. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. e shtrëngon në kraharor. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. fshatare dhe grua e rëndomtë. ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. poetike. Pashtrikun etj. Vdiq:1788.Mbusat. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. e lëmon. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. 2. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. e mban në duar. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. Përmend toponime si Prizrenin. i do shokët dhe e duan. nuk i jep sosë. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë. Romë. 8 . e zgjidhë.nëna e Krishtit.

Lufta Mbretërore (Seferi humajun). klerikët (i pari i fesë. mundqarët. Temë fetare: 1. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). elife.vezirët. 1. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. XVIII gjatë tërë shek. paskrupulliteti. pashallarët. hipokrizia etj. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis. moral-estetik. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. 1749 2. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. karakterit për të fituar para. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. Vendi i ngjarjes: fshat. Gratë e va. feudalët (mbreti. 9 . kyrët e vaizët) 3. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. mevlude. sahanlëpirësit. patriotizëm . humored. divanet. Ka përdorur metaforën. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. përmbledhje poezish “Mexhnua”. satirat. kasidet. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. apo dituria.të varfërit (servilët. nostalgji. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. myftiu. Munafiku. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. gazelet. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. Gjerdeku i vashës. epitete. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. Përdorën gjuhën shqipe. Starje të Kolonjës. krahasime. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. Bahti im. “ilahi”. zejtarët) 2. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. Shkollimi:medresen në lindje. jofetare si: poemat. moralit. Trahani. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. social dhe fetar. XIX. tregtarët. myderrisi. veçmas distihët e katrenat. “ Mevludi” etj.

puna sakrifica. Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. merret me krijimtari përkthyese. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim . 10 . edhe atë 12 muaj në vit. në Kairo studioi. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. bëhet mjek i syve.cvlitëse. Shkollimi: medresen në Konispol.intelegjenca. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). e të sëmurë. trahanin. Vdiq:1844. rrënuese. Jofetare: Poezitë: . Gjirokastër .Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. pijanece. Konispol.Zaptimi i Misolongut Poema: . hokabaza. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. Konispol. 1818-1820 .Jusufi e Zylejhaja. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit.Bekriu . BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij.Erveheja.Gurbetlinjtë . përpilues tekstesh dhe krijues origjinal. ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja.

Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. P. sumere-asiro-babilonase. kineze. romake. sumero-asiro-babilonase. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike.flasin për heroizmat e trimave legjendarë. ka qenë i zhvilluar edhe epi.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. ndryshe quhet let. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. heroike Teogonike. Sumerët.nga India e Irani. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. Botërore. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. Epi për Lugalbandën.e. Çdo popull ka mitet e tyre p. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p.sh. Të tillë janë: Gilgameshi. greke. Kjo let.r.popull indoevropian.r . është degë e shkencës mb letërsinë.e.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.flasin për historinë e perëndive. 11 . Mitologji. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur.gjysëmperëndi. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore.sh: të faraonëve. Kult. Miti dhe Mitologjia Mitet. Heroike. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. kozmogonike. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore. Kozmogonike. lufton kundër Humbabës. vepra që shquhen me idetë. është me përmbajtje religjioze dhe laike. indiane. sot të zbuluar afër Bagdadit. Rrëfimi për përmbytjen etj. prandaj kjo let. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta. Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. shqiptare etj.

krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine.r. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. vdekja e Enkidujit. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. por me përmasa shqetësuese. XXII deri në shek. dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. nuk i linte të bashkohen. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. Bisedon me hijen e tij. dhe e kupton tmerrin që e pret. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. jo të luftës dhe të guximit. Humbabës. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). Themelues i Urukut. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin. Atij i mbeti vetëm një shpresë. Tregimet për Gilgameshin. ai ia tregon një bari në fund të detit.të 7 dha urdhër për ta varrosur. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). 12 .Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. por nuk I dihet autori. sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. Krijues i një mbretërie të pasur. gjyshi i tij Utnapishtimi. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. se edhe ai një sit duhej të vdiste. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. dhe mbret i saj.se njeriu është i vdekshëm. Perënditë i pranuan ankesat e popullit. mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. aty nga shek. veçmas i mundonte të rinjt. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit). XVIII p. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. Këta dy luftuan kundër një të keqe.Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër.e.

Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane.grauja e tij Andromaka). Parisin e shpëton Afërdita. Hektori lufton me Ajaksin. 13 .r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Hektori (sypatremburi. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. e shpëton Apoloni.e. Subjekti: Shkaktar i luftës. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës.e. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. Parisi në duel me Menelaun. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit. i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit. Greke. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit.r dhe shek. i vë themelet e let.700 vargje e ndarë në 24 libra. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë.r.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. me grekët dhe kundër tyre. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. fituesi e merr Helenën. i biri i mbretit Priam. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike.e. Kryepersonazh i Iliadës është Akili. IX p. me ndihmën e perëndeshës Athina. në bazë të alfabetit grek. Me këngën XXIV. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit .

shumë mësitë e duan dorën e saj. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. 14 . përfaqëson njeriun e kohës. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. Posejdoni.gjithashtu hero i madh.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. paraqitet pak më i kompletuar.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. Agamenoni. Biri i Odiseut. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. Agamenonin. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Akili.hero i madh i epikës greke. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. me karakter të fortë. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. Akilin. ku ndikojnëe edhe perënditë. Hektori. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Odiseu. takohet me Telemakun birin e tij.gruaja e Hektorit. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. është burrë e prind i kujdesshëm. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. Penelopa. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. Andromaka. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. zoti i detit. në anën e Trojës.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen.e kujdesshme që krijon familje të lumtur.

i pafat‟‟.e. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. jetoi në shek.r. 15 .. KORI II Me motiv autonimik. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. hyjneshë e madhe.Safo njihet si poete e epitalmeve. Bijë e një aristokrati. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. kishte formuar shoqatën e femrave. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). të virgjëreshës. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. Përbëhet: 1katren. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. e cila thotë: . u martua me një aristokrat.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. të një vajze të pamartuar. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. kishte një vajzë. Largohet nga Lesbosi për në Sicili. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . vargun e 4 në 5rrokësh. shtëpia e shërbtorëve të muzave. të cilën e quantë. të cilin e krijoi Afërdita. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës. fytyrë hyjnore. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos.Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur.Me epitet si : Afërdita e amshuar. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri. o hyjneshë e madhe. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. të cilën e lëndon moralisht. epiteti. thirrja Me vokacionin o frontstolisura.. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. kërkon shpëtim nga Hymena . Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. ngjarja mbaroi tagjikisht. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. VI p. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat.

Korifeu. biri i Darit. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. VII-VI p.e. por mbështeti demokracinë. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku.kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. ndërsa kori këndontë këngë lirike. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset. ku merr pjesë edhe vet. njihet . V-Ivp.e. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. i largohet legjendave.e. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues. dhe kështu vdes Eskili.. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit.gjeni i tragjedisë”. 525 p. shkon në Sicili. Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Një ditë duke ndenjurnë fushë. në moshën 40 vjeçare.e.Eskili Fazën e let.baba i tragjedisë”.. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . tragjedia e parë Persët. Tragjeditë e para. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . Dari flet për humbje të mdha. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve.r me prejardhje aristokrate.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës).. Orestina”. vdes në vitin 456 p. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. për nga vlerat .

zbuti kafshët etj.e. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. perëndinë e zjarrit. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 .Kleonit. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. sot njohim 11 prej tyre. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Subjekti.r në moshë të re La një numër të madh komedish. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. Komodia. të dëgjojnë. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. ndërsa komedia nga këngët follike. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit.e. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. Prometeu lidhet për shkëmbi. Vdiq në vitin 388 p. Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. shoqërore e kulturore. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. të birin. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. fjala komedi nga gre. prej 44-50. Zeusi e angazhoi Hefesin. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë. që të mos zhduk racën njerëzore. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu.

romake. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. në rolin e gjykatësit.llogaritet si histogra e orator. me fytyra të mbuluara. në atë klasore. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. shkroi 6 komedi dhe Katoni. dueli përfundon me fitore të Eskilit. të fundit të republikës. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. II. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. zhvillohen himnet e kultit.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha.e.r .r . republikane që arrin derin në vitin 30 p. këngët triumfale. emrin Terqyqari (Nefalokokijati). zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. Let. Eniusin nga Kalabria italo-grek. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena. fillon në mesin e shek. b) Periudha e shekullit të parë të let. zhvillohet deri në mesin e shek. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. Koha kur formohet polisi antik. epokën e let. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. Letërsia romake. por edhe poetin e varfur. zhvillohet nëpër dia periudha. c) Periudha e shek. Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para.r vazhdon deri më 476 p. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek. me rrecka. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat. III.r .njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. të heshtur.e. konsiderohet si Homeri romak. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. Herakliti. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime.e.e. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. III p. në kohën e helenizmit të let. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. Tribali. Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. konsiderohet si vazhdim i let. Tema: Problemin e kritikës letrare. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia. ku secili mbrohet me kundërargumente. gojëprishur e çalamnë. në atë skllavopronare.e. Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. II deri në vitet 30 p. këngët e vajeve. greke. romake. Posejdoni. fjalët e urta etj. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve.

Ovidi-poeti elegjiak. Tibuli-poet i dashurisë. Horaci. Atika etj.r në Mantue.poet i shquar i epigrameve. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Kuintiliani-retorist. Katuli. c) Letërsia e vonë romake. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p.e. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. V let.retorika. Aula Geli. Apuli etj. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë. Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano.e. romake. Plini i Ri-orator produktiv. G Gjat shek.r deri në vitin 14 e. Bruti dhe oratorët e lavdishëm.r. paraqitet publicistika. Marciali-me epigramet. kur shkatërrohet perandoria romake. por për shkaqe objektive e la . I deri në shek II.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Më të njohur janë: Petronie-prozator. prej viteve 30 p. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. romake kalon në letërsi romake mesjetare. Letra miqve.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. Nga shek. këndoheshin këngë për dashurinë. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. dhe filloi të merret me poezi. Nga një familje e qytetarëve të lirë. Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat.satiristi më i madh i kësaj periudhe.e. koha kur sundon Augusti. apo më të shkurtra. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Ishte nën ndikimin e Teokritit. Juvenalisatirist.Italia Veriore. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Vdiq në vitin 90 p. II e deri në shek V. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri. zhvillohet nga shek. . Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Punoi si avokat. Tit Livi orator e moralist. elegjive retorike et.e. Fedriefabulist.

në prani të elementeve mitologjike 20 .talike. Rrugës për Sicili. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. e takon Didonën. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. Këtë qytet e krijoi Didona. gruan e Hektori. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. lufton kundër Mezencit. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Sicili e Romë. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. bie nga shkëmbi. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. pemtaria me vreshtarinë. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën. i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio.depërton në botën e nëndheshme. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. Didona bën vetvrasje. ajo si flet. grua mjaft energjike. takohet me të atin Ankizi. Eneu zbretë edhe në Kumë. të cilës ia kishin vrarë burrin. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. Butrint. i cili vritet. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. ashtu si Hektori nga Akili.Iliadës. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. Eneu e merr rolin e Akilit. blegtoria dhe bletoria. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. Eneu bën dyluftim me Turin. Sicili.

Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit . shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar..Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .kulturor. për mjerimin politik. shkruar 1846.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos .Ajo ekzistoi 3 vjet.Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë..kultura.U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha .. Perandoria Osmane . e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831..Kjo letërsi fillon me poemën . si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës . Bullgarisë dhe Greqisë.popullor.E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës ..Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .përpilimi i platformës së qartë...Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë.Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari .Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek. Sërbisë .gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX.Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë ..heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 . poemën Këngët e Milosaos. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902..përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi . shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve..I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin. vetëdija e ulët kombëtare.politik dhe kombëtar..Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë .XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane .ekonomik.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).Këtu përkundër që u fuqizuan . nuk ka kulturë.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti . .Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike..Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.

së lavdishme. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria. 1872 2.përmbajtje.Vreto.pasi u lirua ishte shum i varfër.filloi të mbledhë këngë popullore.Konica nxorri revistën Albania..Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe .më1888 në Bukuresht nga N.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.rrah tema filozofike.u dënua me gjashtë muaj burg..pastaj në Kolonjë .Poema epiko-lirike Serafina Topia .Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit. romantikë europian dhe italian.D.erotike .Negovani.Vasa .lëvizja nuk pati sukses.Napoli .Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.VEPRA POETIKE 1.Poema epike Skanderbeku i pafan . P.Qiriazi..Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .më 1897 A.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.I.Më tepër spceifizohet poezia lirike. I shoqërisë .Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.në Egjipt dhe në Sofje.Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit.më 1888 . në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta . J. Pogradec..ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra. figuracion dhe metrikë nga folklori.shoqërore..Napoli 2.RADA 1.Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.më1834 .më 1883 J.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.Flamuri i Arbërit‟‟ .Më 1848 J.Kemi përdorim të alfabeteve si .Naço revista Shqiptari.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J. Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve. 3.në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.M.për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.Lorekio në Itali nxorri revistën .Logoreci.de Rada në Kozencë nxorri revistën .në Blinisht(1639)..Qiriazi-Dako.Lexoi shkrimtarë antik .Gj.VEPRA DRAMATIKE 1.I stambollit i shoqërisë .në Pdhanë(1638).Bashkimi‟‟ .Rada me titull Arbëresh i Italisë .Papa K.fetare .Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .Qemaili etj.S. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.Numidët .më 1897 F.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Kombi shqiptar‟‟.i kundërvihen realitetit.1836.DE.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë. 1839.tragjedi 1846 22 .kolgjin e kreu më 1883. peizazhiste.Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve. u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos..Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe.

merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës .Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin . vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin .kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës.frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. 1894 4.Testamenti politik .Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .e torturon veten.Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur. dashnori i parë i Serafinës . largohet nga atdheu . sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore.përballon ndarjen nga dashuria e parë.ka dashuri konstante ndaj atdheut . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët .Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut.VEPRA SHKENCORE 1. 1902.1866 3. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut.Rapsodi e një poemi arbëresh .Parimet e estetikës.Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve . pasi e vret një turk . te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale.tragjedi 1891 3. nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin . turkun . më vonë kthehet . bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . Serafinës dhe Bozdarit. kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët.Sofonizma. aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.Autobiologjia .Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut. sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut.ëndrrat vajzërore. Serafina është romantike .Tema është romantike . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. 23 .vajton buzë detit.2. 1898-1899 5.1861 2.Serafina . gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë.Radavani është antitezë e Bozdarit. dashuri ideale naj femrës .patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . për hir të dashurisë ndaj atdheut. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit .Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme. Bozdari .është dashnoe e zjarrtë.

Dibër .Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror.XV. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë . romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike . kishte krizë materiale .Shkodër .Elbasan .Himarë etj.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh.. gramatikë . poashtu mblodhi këngë popullore.Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.De Rada pasqyron të madhërishmen .Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide . ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) . fabula . Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . shkencë .Il Canzionere albanese‟‟.Goneta një femër e dhembshme.ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia.dukuritë shoqërore-morale) . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini .Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare. Mirditë. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.Vantisana princeshë turke .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar. satira .Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka . Kozencë 1894. Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë.Këto poema kanë ndikim poezinë popullore. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim. vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik .Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 .të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi. tragjiken e kohës së Skëndërbeut .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë .Shtohet galeria e femrave .Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe. 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . si Krujë .

Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.Kolluqi e Serafina. Mënyra e botimit:Pjesërishtë .Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.Malia 4.Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike .Ushtari shqiptar..Virgjeria.Përmbledhje e lutjeve . b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 . I burgosuri politik .Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.Përmbledhja poetike. Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Poema ..Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2. arratisja .Melodrama:Pjetër Shtertori.Romane:Sofia Kominiate .1850 4. mirkuptimi në mes njerëzve. 1858 5.Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën. jeta e të burgosurit .Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.Drama .ndërtim të konflikteve..shqip.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.Romani .Poema . italisht .. koprracinë.italisht 2.R 3.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.Gërsheton edhe idetë demokratike si . vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.D.italisht.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2.Poema .dialog të gjallë..botuar më 1848..përtacinë.llafosjen.Guidhja e Kusari 3. këngëve liturgjike . gënjeshtrën.poemë .Miloshini e Pjetër Shini. Gërsheton idetë romantike si .Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .1.Miloshini..Drama:Sofia.Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit.Bija e mallkuar‟‟ italisht .poemë. Fjalor italisht-shqip 7.Novela:Panaino e Delia. Përralla nga Ezopi 6.Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore . takimi me të birin .varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .

Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë.Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin.(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).blegtorëve.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve . bareshave.ritet familjare.e çiltër.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës). 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.besnike) Miriani .e sinqertë.i dashuri i Emirës Gjergji .përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës.Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit. b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.Miriani shqetësohet tepër.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin .Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.xheloz.intrigant. kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina). Personazhet:kanë tipare romantike Emira .Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv. vallet . 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi. 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja). Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 . traditat. Të ndërfutura:këngët .Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.

Romani . frengjisht 5.italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. Më 1883 emërohet guvernator në Liban.(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik . frazeologjisë .Romani autobiografik .vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .Trëndafila e gjemba‟‟.Burgimi im‟‟. për problematika.. RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .II.Vëllimi i poezive . poshtërimi familjar . e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare. 6.Pashko Vasa . Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës . Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare...Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.Poezia .MORI SHQYPNI .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .III.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare . pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë . Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim... Veprat e Pashko Vasës janë : 1. përçarja kombëtare dhe fetare . i strofës . së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë.Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike.dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin ..italisht . sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2.Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran).figuracionit/ 3...frëngjisht.. vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë. 7. për atdhetarizmin . sundimin mbretëror . Tema : universale . Vretuan etj.Bardha e Temalit‟‟(1890).pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve . E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit). degradimi e turpi.Mori Shqypni . Vepra I.IV .. Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 .

Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. për zakonet).. në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi. c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha .BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. Drandja . Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . Pashai i Shkodrës .por në linja të kundërta.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi.. motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Jak Kola.Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë.Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës. Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). Osman Pasha .ANALIZA E ROMANIT . Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë.Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës . Luli .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën.Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin. Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij . Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: . i martuari me Bardhën.

dashurohet në e parë .Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. 1. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Poema romantike . botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS . Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës. Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.Poezia e gjatë .Vepra shkencore : 1.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian... 2.. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.Veprat letrare 1..Të zezat tona‟‟ 1870 4.Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore .dashurohet në e parë. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F.Topografia e Palac Adrianos ..Përmbledhja .Disa poezi‟‟ 1847 2..Poema .BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë.Në Palermo kreu edhe drejtësinë.nisen në luftë për. 29 . Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906). Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave.detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë.zulm e varr‟‟.Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos.

Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari .Kur u kthye jetoi si një i varfër.Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut .Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër. zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. folklorin. Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun.Lufta që përmendet është . Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti .Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës).rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.mbirja e pemës.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën . me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë.Mara – e dashuruara në Nikun . Aktivitetet: 1848. Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë. Zefi vizitoi Brazilin . amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë.Zulm e Varr‟‟. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.. 30 .Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje . Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin.Lufta e Valkalit‟‟.Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij.. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes .trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. Vdiq:më 1901 në Sao Paolo . 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore .zakonet. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil . Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën ..

1860 – shkroi poezinë e parë .na la pa mëmëdhe‟‟...Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. ish në moshë 16 vjeçare. . 31 . .. .. siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon. luftë që e kish pritur gjatë kohë .. akuza nda padrejtësisë etj. .Për lirinë e Venetisë‟‟.vatra na thërret‟‟. me pozitën e saj .Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.. ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu.. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi. optimizmin . në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan ..Detari‟‟ . dashuri ndaj atdheut të të parëve . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. . poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur).Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve. flet për fatin e atdheut.Flamuri për të është sikur nusja. 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.Këtu bëjnë pjesë vjershat si : .Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore.Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . Bubullima . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . 1893 – botoi baladën në italisht ..Ditari‟‟.Figura e luftëtarit të përkujton Teutën .shkruar 1860 . Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare.flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . flet për luftën çlirimtare të Venedikut ..Rrotullupë‟‟.Zonjës Elena Gjikë‟‟ ..Zotit‟‟ . 1898 – botoi vjershën . protesta .Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë. gëzimin . 1897 – botoi poezinë .Rrotullupë‟‟(vrull) . . flet për ata si Xhavella . 1883 – botoi përmbledhjen .botuar 1860 . Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik..KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian.Për lirinë e venetisë‟‟. sidomos me formimin e saj intelektual .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare . .. Për vdekjen e Pjetër Irjanit. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë. Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.për të ardhmen e arbëreshëve etj.Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve .Ushtari i kthyer‟‟..poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.. në Buenos Ajres .

gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. kontaktin e parë . psherëtima . trauma .Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet . poeti e paraqet portretin e vajzës .Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh.. dhembje . Për sa i përket dihotomisë së parë .Kujtim‟‟. 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . Sarandë . me një vazhdim deri në finale . lektisje . në kontraste si gaz-vaj. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . dhe me një përfundim të hidhur .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore..Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij . Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë. greqishtja e vjetër .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. bir i Halit dhe Emine Frashërit. me helme.Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. Viziton 32 . lind në kontaktin e parë . 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri .. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .Dashuria e Serembes është dihotomike .N.Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit. Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . anglishtja e italishtja.vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar.Zosimea‟‟. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin .Kthehet dhe punësohet në Berat .vetmi . . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare .. të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë. gjimanz mësoheshin frengjishtja . megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.gaz-psherëtima.sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟. ky kontakt ralizohet në kishë .Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë . fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike .

Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare.Drita‟‟ më vonë u quajtë ..Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Dituria‟‟. . filozofia ...besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟. erotika .Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi . Korça .Ai beson se . historia ...përkrenaren e Skenderbeut .Shqipëria‟‟. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .Për se?‟‟.Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit. ..Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë. konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është ..Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟..Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia..Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë. Tradhtarët. . Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare. Për se? Gjuha jonë .shkruar në shqip. .Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.Motivi i kësaj poezie është i ri .Tema .atdheu‟‟.1887.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare.këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike. .Shkruar në gjuhë të huaj. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht. Poezitë me motive atdhetare janë: .1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.Shpreh‟‟.1884..nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj. ..Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.atdhe‟‟ .si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin .Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën.Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes..Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu ...Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike. Shpreh . ..Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.Prej 1886 do të botojë në shqip.Gjuha jonë‟‟.Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.(arsimimi). 33 .poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. Shqipëria .atdheu‟‟.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht. Flet me frikë për fatin e Shqipërisë.

Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.. emrat e personazheve . shpreh botën intime të Naimit. . plaga .Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht. viktimizimi sesa gëzimi.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.balli-hënë. kraharori ... Anatema e kësaj poezie është .Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare.Bujqësia ka të bëjë me bujkun . pamja e fytyrës. humanizmi dhe fizikumi.. llërët . gojëdhënat .lumturia që sjell dashuria e kontaktit. 34 . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. fushat pjellore . flokët-dritë qiejsh). balli . emrat e popujve etj.Bukuria‟‟. duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes... këmbët .Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin .Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se .Bukë e mëmëdheut zëntë .Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria.Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi .trupit . Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . pemëtarinë . se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟. shtërpari .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore. sytë . pulpat . bimësinë . baresha me llërët e përveshur .Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .ska asgjë të përjetshme .(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij). qëpallat . toponimet .lutjet .bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.jetë ideale‟‟..Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike. identitetin.Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .Gërshetohet miti .Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .Për Naimin ka rëndësi .Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti. .Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria .Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.. paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar.Poema është një epope për Skenderbeun. atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri. tradhtarët e pabesë. stopani .Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin.. faqet.Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor. botës psikike . loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.apostrofë e madhe‟‟...Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri). mallkimet.Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet..kënaqësia.kohën. Poemat me motive atdhetare janë: .Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha . lektisja .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) .vendin ..Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.Tema është historike.shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se .Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit). .Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare.Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.

Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut . . 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare..Fjalët e qiririt‟‟. ai impresionohet nga yjet .Filozofia e Naimit ka dy burime. arsyen.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? ..Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes.ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë.Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . 35 .(sipas aspektit filozofik). emocionet .Qielli‟‟.. të folurit . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin.Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër.Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi .Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë.Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . . prirjeve .Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . ringjalljen e natyrës .Filozofi‟‟.. . bilbili . dëshira – dhuna . .Qershori‟‟.. . . malet .ka simbolikë të : krijuesit . Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? . vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟.Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë.Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . pas ditës vjen nata . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit . karakterit .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se .Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike .Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . lumi . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. pa fund dhe pa anë..temperamentit . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.(sipas aspektit poetik dhe personal). reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës.sh pas dimrit vjen pranvera .poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve . me atë se bota është pa krye . lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve . fushat . kaltëria .. bukuria e qiellit . pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike.Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit.. humanistit dhe filozofit.natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. 2)Natyra dhe ligjet e saj. i dha mendjen .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë. gëzimi-dëshpërimi .. fenomenet e funksionimit të natyrës . reja . burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte). pas të mirës vjen e keqja. yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë.

Dhe let. 1878-boton gaz.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P.Hora. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët.antike në “Garibaldi”. 1871-shkon në Stamboll.Libi.Sicili. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë. Bashkë me P.emërohet docent i let.Osmane dhe konferencën e Berlinit.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. 36 . Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865. 1874.shqipe në Instituin Oriental.Pirruas etj. 1900-profesor i gj.projekton të ardhmen e Shqipërisë.Napoli.veçoria gjuhësore faktet historike.Stamboll. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K.Teutës. 1890-diplomon në drejtësi.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore.studion let.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme..Frashër. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK . Në këtë traktat. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit.të mesmen në gjim. Vdiq:1904.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.Kristoforidhi etj.u internua për 1 vjet në Tripoli.të mesmen dhe universitar të zhvilluar. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit.

1901-Këngë popullore shqiptare.TE DHEU I HUAJ’’ Poema . Vdes:1927.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe.Versi(përmbledhje poetike. gjithnjë e më pak respektohet traditat .Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike.ndjenja etj.Poemës i mungon subjekti. Këthimi(poemë).Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .Topinë . Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike).Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij.Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh .italisht).1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili.. Ali pashë Tepelenën . Bushatasit .. Rrethimin e Shkodrës. ANALIZA E POEMËS . 1894-Kënkat e luftës(poezi.Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?.Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë.. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve.Mesazhi i kësaj vepre është : .mendime. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887. Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. Skenderbeun .M.gojëdhënën e Rozafës . 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). ritet fetare .familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi.. 37 .italisht). Gj. ritet familjare .Napoli. Mino(poemë lirikë).Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës. 1900-Te dheu i huaj(poemë). për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe .

Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. 1939-Scodra(poemë.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit. 1884-47. Familje: të varfër. Vdes: 1937.Leiden. Njihet si poet.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun.Shkodër).Shkodër. 1934-Shkollë e jetë(antologji.. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta. Këndime për shkollat e para të Shqypnisë. 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .Me 38 .Shkodër).. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .historisë etj.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë .kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917.Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore. Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe.1930 – professor i shqipes në Shkodër.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886.. 1928 – Lissus (poemë.studiues i gjuhësisë folklorit.Shkodër).a çilë kafazi‟‟. 1932. shkruar në moshë 21 vjeçare. 1937-Lirija(poemë.. KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA. 1936-Dromca toponomastike.Shkodër). Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike. 1942-Fjalorth i ri.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.Poetët e mëdhenj të Italisë.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).Vjenë).pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë.Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri).Shkodër.pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit. Në rrafshin simbolik .gramatikës. .privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane. 1908.

2)Zoga dhe 3)Lokja.. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim . .Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta. lufton për ekzistencën e familjes.Simbolika e kësaj ëndrre është ..Poema ska koncept kohor.t. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se . zymbylat .Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.Nëna e kësaj vajze është Lokja...kthim në vendlindje‟‟.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh. Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm . dallëndyshet .(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike). Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme.th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).pas dimrit vjen pranvera‟‟ .I tretuni‟‟.Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se . Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë .Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si . zogjtë janë Zoga dhe i . në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për .Trina-simbolizon rininë e papërjetuar. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon . ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .jeta vazhdon‟‟.dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟. ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste. moliset .I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje. në të dytën vendi ku ka mërguar . zgjoi i bletëve .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri . 39 . martesa . lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ..sh njohja e të rinjëve . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve .Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit..Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p.dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d.shpreh mallin e autorit për atdhe.Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër.Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga.Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina .Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit.bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit).Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. Zogën dhe nipin. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.

kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟.Z.Në këtë vepër dominon historia.. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve ..Stefani.Lissus‟‟. .Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale. 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët. 1919.Liria‟‟-shkruar më 1901.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. .i përkushtohet Lezhës .Gjirokastër. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.Shkodrës. Shkollimi: fillor në shkollë greke. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. Vdes:1930.ÇAJUPI Lindi: 1866.(në tri tingëllimat e fundit).përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë).Sheper të Zagorisë.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut .Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë . të mesmen në kolegj fetar.Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke. të Venerës dhe Afërditës.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë.pastaj shkon në Egjipt. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut...Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri.Kajro. .Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .. Familje: fshatare.Helipolis.Aleksandri.Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët.Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore. Lissus dhe Shkodra. 40 . 1893-kthehet në Kavallë.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

urimeve dhe përgëzimeve.. 1901. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha). 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati.Komedia .Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat. 1930 – Robëria dhe liria(artikull). Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A. 44 . Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).demagogëve.idealist shqipëtar (artikull.shpreh luftën kundër oportunistëve. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore.Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht.Albania. 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.E. Punoi : 1912 .boton poezinë e parë te rev.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit.Bukuresht. 1925 – Naim Frashëri. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla. Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel).emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.S. Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake..Graz).takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij. Vdes: 1947.thotë së gruas.Gurakuqit.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.S.DRENOVA Lindi: 1872.pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes.Mitko.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive. 1937-kthehet në Shqipëri. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij.konformistëve .Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte.Drenovë.Gjika etj. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull). në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve.letrare nga Th. 1912. 1885. 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri .Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike. 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri.

shpreh dashuri fatkeqe.Letër prej katundit tim‟‟ etj..Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 . faqet si dardhë.fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore.Përshkruhet bukuria e jashtme.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve ..ndërsa trimi sytë si zjarr. . .Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.të parealizuar.por përshkruan bukurinë e tyre...shtatin e lartë .Mall vëllazëror‟‟ .oxhakësisë‟‟(pushtetarëve).POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar...Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror..buzët ngjyrë trëndafili.Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore..Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.Këngë bashkimi‟‟.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social.turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza.Lulëkuqja-Shqipëria .Në vëllimin e tretë .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika.Ballada e bariut‟‟.Betimi mbi flamur‟‟ dhe .që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore.sh vajza ka gushën e bardhë . dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve. romunëve .. peisazhist dhe mediativ. .Në këtë shembull kemi poezitë ... ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.lektisje..Flitet për përgjërime. me pozitë më të lakmueshme politike . serbëve . të bukur etj..Ëndrra e lot‟‟. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.Mallëngjim‟‟ . pozitë inferiore sociale . përkundër . fletët-shqiptari .Në mërgim‟‟ .Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.p.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale . sociale dhe ekzistenciale..Në këtë shembull kemi poezitë : . ishte në pozitë inferiore politike . erotik . ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi.

Ngjyra ylberi‟‟ .Ëndrra e lot‟‟ si .shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore.Rreze dielli‟‟ i sistemon si .morali etj.kohës me shi.Psalme murgu‟‟ me titull . PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike.të pavërtetës etj.Lumtësia‟‟..persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale ..shpirti.Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Këngë fushore‟‟ në .Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Rreze dielli‟‟ me titull ...kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.vdekja....Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit .Natyra‟‟.të keqes. dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik.të perëndimit të diellit...Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë...Lumtësia e shpirtit‟‟. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme.. dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë.erotike..por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës.Mendimtare‟‟ . aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv .Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja . Ëndrra e lot‟‟ me titull ..Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën. në .Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë. vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka.Psalme murgu‟‟ i quan . kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.Në . në .Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh .vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një . gëzimin – dëshpërimin ..të ylberi.Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri. lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave . të vendlindjes.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.luleve.Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.sh në .Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare..Vallja e jetës‟‟.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.Mendime‟‟ .Vërtetësia e gjërave‟‟. në . i realizon të gjitha dëshirat .një dite prilli e një muaji etj. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin..Edhe këto poezi janë të veçuara p. vuajtjet dhe mundimet etj.prejardhje mbretërore.Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .letraro46 . nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi....të stinëve.

Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar.stigmatizoi hipokrizinë fetare . Familje: intelektuale dhe tw pasur.komedinë dhe tragjedinë.Angli. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit .kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut.Gjermani.Sokrai.fiziologjia.një ideologji të re .U paraqit në shek XIV. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës .Bokaçio. Vdes: 1321.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .botanika.Holandë.Shqipëri etj.Aligieri .Petrarka. Mikelanxhelo Buonarotin .u nënshtrohej dogmave fetare .kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.artistik. V.Jeta e Re (vepër poetike).në Francë F.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.Xh.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.dramën.. 1304.Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit. në Shqipëri Marin Barleti. Rafaelin etj.Në Itali ishin D.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri. në Angli Shekspiri.Spanjë.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .Firencë.epike.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .prozën.Ravenë.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .Ronsari .fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës . Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare. Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.Gostia (vepër e papwrfunduar).Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore.anatomia.morën nga antikiteti stilin.Në art e kemi Leonardo Da Vincin .duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët. e ndiente veten të pafuqishëm .Virgjili etj. humanizmi kërkonte një njeri të ri . 47 .Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë. ish deprimuar .Ovidi. Monarkia (traktat politik). të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia.poemën. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).zoologjia. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore . politike dhe ekonomike .busolla etj.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.F.Rable.

Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar .Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve. ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. Në rrafshin 1)mistik-religjioz .Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. kurse në Purgator dhe Parajsë .rrethit të tetë(10 breza).Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik. vepra ka 100 këngë.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë. rrathët sa vijnë e zgjerohen . filozofia bashkëkohore. Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .meditimet janë të njeriut të kësaj bote.Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore.Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . të moralit .Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza). është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha.pa i kursyer shtresat e privilegjuara. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete.Ngjarjet . me drejtim nga poshtë lart. sa vijnë e ngushtohen .nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja. 2.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë. duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. me drejtim nga lartë posht .Poeti nga 48 .E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Është e shkruar në strofa tercina .Secila pjesë ka 33 këngë. bashkë me këngën e parë si hyrje .por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. bisedat .Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët . nga filozofia e antikitetit . 4. 3. rrethit të nëntë(4 breza).Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit.Ky udhëtim nis me Ferrin . rrathët koncentrik. përjetimet. Purgatori dhe Parajsa.Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe.

Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 . ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.Virgjili është simbol i urtësisë. prej ku buron dashuria.Virgjilin e dërgon Beatriçeja. ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja.Në purgator pastrohen shpirtërat.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit . të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh. ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar.ulërima.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri .Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.smira.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .Parajsa ka vetëm tre rrathë.idhnimu. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.përmes pendesës. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.zymtia.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.Purgatori ka shtatë rrathë.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.gjithësej nëntë qiej.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët. Sokrati . i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen). luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.vaje. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri .Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit. e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar.organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia . Platoni . apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara.kuje.grykësia dhe epshi.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore. Bonificin VIII. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës. i cili më 1300.

Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.Cezari ka tiparet e një mbreti . të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti.Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve.të zgjedhë dashnoren e tij .Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales . me shpatë . me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë). pëson në bujtinë . ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.I ironizon . intrigat .Kemi konflikt brendafamiljar . ruajtja e nderit .Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë)..Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror. po tu ndihmojnë të doptëve. mburrojë . me dhentë . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake. ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës .Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. parodizon romante kalorsiake.Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë. meditime filozofike.Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës . studion në Vitenberg të Gjermanisë..kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin. dhentë si ushtarë .Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë.Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Tema e veprës është . me divat .Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës .stil të përsosur dhe përjetime estetike. hipokrizitë etj. për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).. kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .Konsiderohet roman antikalorsiak. bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. po ti shpëtojnë të munduarit .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur). Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . rikthimi i fronit mbretëror .Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm.Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.Nis me atmosferë të rëndë. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi .të sigurojë veshje .Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet. tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme. po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur. të burgosurit si kalorës të shtypur . me helmetë . gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht.Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit.Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Kishoti.

bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin . BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622. por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.Paris.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.fabula.Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin . i mblodhi në oborrin e vet . të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen. dekorta.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend . se fsheh dot reagimin e vet. Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.oda. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia.Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai). të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.Trashëgon kultin e antikitetit.Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.E dashura tmerrohet .Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik. veçohet Nikolla Boallo.Formon trupën teatrale.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .Shkollimi:iloor në vendlindje.mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.satira.të mesmen në shkollë fetare jezuite. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit.tituj.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.epopeja.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.koncepton norma dhe rregulla të reja .ai rriti autoritetin e vet .Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm. moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.1643.princërve. të lartës dhe të ultës .Ata bënë seleksionim në artin romak .ofiqe.Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait.me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve. stimulonte me shpërblime .himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.Pseudonimi : Molieri.kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre . por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit.epigrami. i përgjigjej monarkisë së Francës.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.(Klaudi).Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.Luigji e forcoi pushtetin qendror .pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII. babain e Ofelias (të dashurës së tij).

vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.1658.hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.Lindi:1639.temë nga historia greke).1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.nuk varroset solemnisht.Vdes: 1673.Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .Vdes: 1699.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.1664-Tartufi(komedi).Punoi: si actor.Dorina .1672-(Bajaziti .Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.Shkolla e grave(komedi).Shklollimi:shkollë fetare janseniste. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë.1665-Aleksandri i madh(tragjedi).kthehet në Paris. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit. nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .temë nga historia romake). 52 .Tema e komedisë është .Në shtëpi kthehet qetësia..Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.varroset në Port-Royal. dhe gruaja e dytë .lë trupën.porn ë fshehtësi të madhe.1668-Koprraci(komedi).Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar. më 12 maj 1664.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal. Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.1667-Andromaka(tragjedi).Sofokliun. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës.Kleanti .1665-Ndërgjyqësinë(komedi).pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.pasionet dhe karakteret e njerëzve. Krijimtaria letrare e Molierit.1670-Berenisa(tragjedi.-Tebaida(tragjedi).duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale.1677-Fedra(tragjedi). Elmira . BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini. Don t‟ia japë vajzën.Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.Ferte-Mion.Francë.1665-Don Zhuani(komedi).Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil.Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.1661-Shkolla e burrave(komedi).Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme..1670-Borgjezi fisnik(komedi).temë nga historia romake). Damisi dhe Mariana . Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit.1673-I sëmuri imagjinar(komedi).Fëmijët me gruan në e parë .Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .njohu jetën e popullit.Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet.Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze.veset.Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .1666-Mizantropi(komedi).temë nga historia turke).Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.regjisor dhe komediograf.1669Britaniku(tragjedi.1662.Orgoni .greqishten lexonte Homerin. por nuk mund ta kundërshtojnë .

.por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera. Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat .Gjeni të egra‟‟..edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje. dhe Andromakën . Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar.Si personazhe kemi Orestin.Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm. viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.. gruan e Hektorit .djalin e Agamemnonit .Hektorin e vrau Akili.Në këto lëvizje flitej për Biblën.Efigjenia në Tauridë‟‟ . i cili ishte simbol i heroizmit .Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm.Si student shkroi poezi.Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet.Shekspirin. në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore. tragjedi . Pirron . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 .Fausti‟‟ ..Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit...Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.viktimizimi . bijën e Helenës . birin e Akilit .Prometheu‟‟ ..ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane).Hektorit ...Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Hermani e Doroteja‟‟ 53 .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë.vërtetësia e ngjarjeve .Aty gjeti një lëvizje .Homerin. KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Egmont‟‟ – dramë .stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit . që një ditë të martohet me të.Osianin. Hermionën .poetika.

i kujtohet fëmijëria.afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.Tragjedia nis me Kushtim .astrolog e magjistar.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.meditime filozofike . për mrekullitë dhe pushtetin.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.drejtësinë.Fausti i dëshpëruar. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.Fausti dashurohet në Margaritën .Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.filozofinë.Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.stile të ndryshme etj.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore. pas Gëtes Henri Hajne etj. kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit .Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore).Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.shqipton një lutje magjike . monologje..analiza psikologjike.Tragjedia ka .Ai shëtiti Gjermanin .Tragjedia fillon me monologun e Faustit.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut .Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës.Më vonë për të shkroi Lesingu . në Lajpcig .teologjinë. futi frikën te njerëzit .Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar). vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.vdes i lumtur.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës.fshatarët e përshëndesin. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 . sidomos te princërit . Zvicrën .Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin. Italinë.Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut.këngë korale.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës..mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.Holandën . gëzimeve të jetës por doktori spranon.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë. kjo e bën 20 vjeç më të ri.Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .Fausti hap librin e Nostradamusit.ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën. bëri shum mrekulli .në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë .Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja. kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.poezi lirike.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.shfaqet Mefistofeli.mjeksinë. kafsha kthehet në fytyrë studenti.

Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme. pastaj Spanjën ..Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar.Dy këngët e para kanë parathënie. .Poema fillon me Haroldin..Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .kënaqësitë.Greqi.Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci..zhurma e jetës ..Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.Spanjë.Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa.Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ . largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.i ri i ngopur nga dëfrimet.. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë..eksklamacione.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Kur u ndamë ne të dy‟‟ ..unit‟‟ të vet. nisi turne për në Portugali.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit. .historinë e vjetër atë të Lindjes.kish temperament eksploziv.Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin. përmbledhja e parë me vjersha .Malti..në Albred .Më 1812 kthehet në Angli.G.epitete.Gjauri‟‟ .zëvendësimin e lirisë dhe 55 .Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë ..Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.pyetje retorike.Më 1809 u largua nga Anglia . ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste.në dhomën e Lordëve.Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Pirrati‟‟ .Letra Augustës‟‟ .. hero romantik.Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari .Turqi dhe Shqipëri..Orët e prehjes‟‟ 1807 .Strofa për Augustenë‟‟ ...i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit...Është ditar poetik i Bajronit.Errësirë‟‟ .Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Viziton Portugalinë .Nga Zvicrra kalon në Itali. Rusonë.Ëndërr‟‟ . e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH.ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.BAJRONI .ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr.të mbyllet në vete pas .Kish të ëmën zemrake.Nusja e Abidos‟‟ .Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.

me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë.Ciceroni. qytetin e vetëm të lirë.Viziton Seviljen .Shpirti revolucionar nuk i pushon .. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve. Ali Pashën.heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë . në Stamboll.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim.Galileut.Shëtit Alpet . e dalë nga populli.Begjikën lumin Rajna. del në Bosfor.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi .Prej 1820-1823 qëndroi i internuar.Viziton Andaluzinë . vallet .Krijon vepra nën ndikim të Bajronit. internohet në Mihajllovsk më 1824..Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 .Volteri . entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve. aspektin moral .Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.veshjet. Himarën .Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez. një femër pa emër . folklorik .zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut. thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria . psikologjik .Haroldi viziton Albulenën.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 . kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun. Kadizin .ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze. pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .tamburxhi).dhunën. në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Shkroi poezitë ..Çadajeviç‟‟.Tasos etj.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.njerëzit me të gjitha komponentat.Mikelanxhelos.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.mësoi frengjishten.Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Bokaçio.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza . . kulturor.Dante.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale.Viziton Greqinë .U këndon humanistëve si Rusoi.Flet për këngët .liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare.fatin e mbrapshtë grek .Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.Petrarkës. preardhje fisnore .këngët(tamburxhi. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit .përshkruan bukurinë e natyrës.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Lirisë‟‟ .shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore.. Morenën .lexoi letërsinë e klasicizmit francez.me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë . bijës së tij Adës. konkretish Janinën .. virtytet e popullit .me padrejtësinë.

asaj provinciale .lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror..Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .Tema e romanit është . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.mi. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 .ndër poezitë e para.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .Poezia ka qartësi të madhe .ndjenja të sinqerta etj. ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik. me brenga e mërzi .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur .Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm. përshkrimeve të natyrës ..Liria‟‟.Pushkini mbetet poet i dashurisë .parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX . për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837. një jetë tërësisht e zbrazur.si fëmijë u edukua nga mësues francez. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .P. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .jeta ruse .mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate.Lenski.Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve . merret me poezi. tufën e dhenëve. shprehje poetike.brigjet . konservatorizmi.A. griplan me kopshtijet . kupton se ska talent.kalonte jetë mondane . ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus. livadhet . të zbrazur e plot dëfrime.Mbrëmje dimërore‟‟.ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi. shoqëror . valza mbi liqenin e qetë.Vdiq si 38 vjeçar. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës . ku sundojnë tmerret .. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë. të zymtë e plot andralla.Kernës‟‟. studiues i thellë i veprës së Pushkinit.Tatjana.Bjelinski .paraqet poezi peizazhiste.ia ka kushtuar Ana Kernës . ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.ushtima e mullirit që spushon . analizës psikologjike të personazheve .Autori i bën tri kategorive të aristokracisë ..në moshën 18vjeçare. gurgullima e rrëkeve.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.Onjegini.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.. erotikës dashurore . kujtimet e mbuluara nga një mjegull .sgjen dot motive. . sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . digresioneve të ngjarjeve.. narracionit të shkrimtarit . v.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.lexon vepra .Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete .shkatërrohet psikikisht.thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si .. kodrinat .Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare . një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.erotik dhe peizazhist.shkollën e kish vend dëfrimi e loje..Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit .dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .shtron n.Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë..shpreh mendimet e reja progresive.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste.Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve . llahtaria .

Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË ..traktat dhe manifest për romantizmin.dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Ndëshkimet‟‟ . Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 . legjenda etj.Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 . . din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .Kromuel‟‟ – dramë .dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit ... tregime . largohet nga qyteti .Napoleoni i vogël‟‟ .trashëgon pasurinë .njihet me Lenskin .Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike.Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .regjistrohet në kolegjin Kordie.Vepron si romantik .. roman 1831 .pasardhës i tij.Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse .Mbreti dëfren‟‟ .Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 ..Legjenda e shekujve‟‟ . tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve..Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus. .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen. i shfaq dashuri përmes një letre .Si fëmijë jetoi në Francë .Francë lindore Familja:Intelektuale.Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj ..krijon miqësi. roman .Spanjë dhe Itali. . me përralla . e ëma grua aristokrate rojaliste. i ati general i Napoleon Bonapartës .Tatjana dallon nga Onjegini .. pas revolucionit borgjez.dashurohet në Tatjanën .Ernoni‟‟.. ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij..Njeriu që qesh‟‟. është e rritur në frymën e traditës popullore ..Të mjerët‟‟ .Historia e një krimi‟‟ . nuk u luajt asnjëherë. vajzë me virtyte të larta.Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi..Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij .Soditjet‟‟ .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj.. vepra e parë .I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit. dëshiron të bëjë ndryshime.Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.nipi i Bonapartës. djalosh ky me formim intelektual..bën dyluftim me të dhe e vret.Katedralja e Parisit‟‟ .. ..Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.formës letrare.

.Ndërgjegja‟‟ .Mbreti i poshtër‟‟ .Mbreti i dyshimtë‟‟ .. në këtë rast populli grek... që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë). .Mbreti ziliqar‟‟ .Mbreti hajdut‟‟ ..Oda dhe balada‟‟... ..E vluara e trumbjetarit‟‟ ..Hygo tregohet romantik .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .poemë epike .Shkruar më 1846 .. .. kohën e vjetër .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve ...Në poezinë ..ka tri vëllime.Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën.. Mbreti kriminel‟‟.. Mbreti matuf‟‟ . . .Poezitë me përmbajtje demokratike janë .tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri. Shkruar më 1885 etj... .poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi... . sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat ..fillon me këtë vepër lirika intime. qenit gjysh‟‟ .Soditjet‟‟-botuar 1856 . Hygo dallohet si poet.Oda dhe balada‟‟.Mbreti mosmirënjohës‟‟ .. ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit..Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ . në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.Katër erërat e shpirtit‟‟. Poezia ..Njerëzit e varfër‟‟ .sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës. monument i poezisë francize .Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.. i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. shpreh persiatje meditative ..Fillon me poezi lirike intime. poezi e këtij vëllimi është .Mbreti i vogël‟‟. Mbreti që zgërdhihet‟‟ . . .Ndëshkimet‟‟.Legjenda e shekujve‟‟... . .Arti I t..Orientalet‟‟..shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval . ..me poezinë ..Legjenda e shekujve‟‟ . . . kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. . .Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve. realist . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit.atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme . .epike dhe dramaturgjike. Mbreti intrigant‟‟ .Në poezinë . .Këtu kemi këto poezi . Mbreti frikacak‟‟ . ide kjo e paraqitur më 1850 . .ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze.Doozi në gjumë‟‟ .Në poezinë . urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut.demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.. . ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike. dy fronte markante ..Autori shpreh qëndrim antimonarkist . pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat..vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike.. pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. të mesme dhe të re. .Orientalet‟‟ . . .Ndëshkimet‟‟.Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .

ai arrit të ikë nga burgu . rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën. lufton kundër monarkisë.Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte .botuar më 1862. i merr në mbrojtje qeniet e mitura .Zhan Val Zhani arrestohet .Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX. njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. ia fal jetën policit Zhaver .Zhan Val Zhani është i burgosur . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . prifit me humanizmin e tij e pranon .Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror..Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. ligji e dënon me burg .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare . njihet me Mariusin . dërgohet në burg .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet.ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës . ik nga prifti .Të mjerët‟‟ . Murjeli. e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. djalë i mbarë i braktisur nga familja .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. strehohet te prifti i Denjit . dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani.Gravoshi . kryetari i komunës Madlen e liron . të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje. por ai përsëri arrin të shpëtojë.Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet .Ka dy variante të romanit .shërbëtore. ndërron emrin në Foshëlëvon . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën. Mariusi dashurohet në Kozetën .Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. simpatik për lexuesin.ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës .Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . bëhet viktimë tragjike e romanit. më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni.Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur . kur vdes në vetmi . 60 . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura. Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani . kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . i persekutuar .Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .Zhani është i dënuar me burg .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . vajzë ilegjitime . i nënçmuar.Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin . jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . i cili kishte orientime republikane . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .femër fatkeqe. Fantina femër e persekutuar . xhandarët e zënë hajnin . dënohet si prostitute .

61 .

Dekoratat :”Mearif”(1912-P.futurizmit etj.Danten. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.strofa alkeike.komedia.balada. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 . 1916-themelon Komisinë Letrare(me L. 25.melodrama.Osmane). Athinë-1930.11-rrokëshin.studimet në Bosnjë. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore. Njihte Homerin. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit. Stamboll-1913.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike. 1899.oda.Hungaria). 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.Fishtë të Zadrimes. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922. Kultivohen poemat e gjata-epopetë. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).përkthehen shkrimtarë botërorë etj.artikujt letrarë.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919.Virgjilin.poezi lirike.02.zhvillohen format e prozes: eseu.tragjedia. Zbulohen koncepte të së bukurës.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. “Ritterkreuz(1912-A.Gurakuqin).sofike. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. “Phoenix(1931-Greqi).romake e helene. Bukuresht-1931. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.trioleti.romani.1894-shugurohet si prift.fejtoni.simbolizmit.9-rrokëshin.harmonisë. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.”Illyricum”-Shkodër. “Lector Jubilatus(1929Francë).dënon duke qeshur).romanca.klasike.himni.let. Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.

25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë.Ali Pashë Gucisë.njëkohësisht drejton rev. Ifigjenia në Aulli(tragjedi). Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876.solidariteti.Fishta si rrëfimtar aktiv.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar.1929-Shën L. 5 janar 1924.kombëtare. 1914-Juda Makabe(tragjedi). 1878.shpreh kërkesat për let.Tiranë. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike.por nuk iu plotsua. Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.Harvard.nderi. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”.) 1909-jeton në Amerikë.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.Gonzaga (melodramë).Halilit. II.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër. si : besa. 63 .mirret me diplomaci. 1897-1909 kohën e rev.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit.e refuzon më 2 mars 1924.Konicë. Shkollimet:mësimet e para në Konicë.Albania. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.Gjergj Elez Alisë etj. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike.ku varroset në Boston. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.. Njihte rrethë 15 gjuhë.gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.ndodhi e personazhë konkretë.”Dielli”-Boston.vepra paraqet ngjarje.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Oso Kukës.besimi.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington.Abdyl Frashërit.1912.

Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë.mjerimin. Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.gusht-dhjetor 1924-Dr.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare. 16.08.Gj.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht). përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.11.varfërinë. II. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe). 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh). Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v.fillim romani si sui generis). –shprehë mozaikun e kulturës.ai ballafaqohet me paditurinë.Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. 64 . Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi.njeri intrigant. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.-Neë York. 1935-1939.dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre.3 faqe shqip.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng).anglisht)botohet 1957 nga Mc. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra).Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut. 8.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.Bridge Comp.1 anglisht).por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi). III. Personazhet : Denisulla Sepia. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.1912-17.

1908-shkon në Amerikë studion historinë në U. Personazhë tjerë: Muhedin agai.dramë dhe publicistikë. Dr.nusja Vera.gjimnazin në Keshan.Harvard deri më 1912 .polici doganes. Njihet si themelues i elegjisë politike. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 . Biografia e modernistit Fan Stilian Noli.1937.shkrim në prozë). Otello-Shekspiri(tragjedi).Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura.Zylfikar agai. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare). Vdes: 1965.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare.IV. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.sufler. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “.artist në teatro. Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Ministri Salemboza-tiran anadollak.në BRSS.më vonë si diplomat e burrë shteti.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit.Arifeja. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. ndahen në 2 pjesë: I.plaku marteshanas.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12. II. Përkthimet:. Armiku I popullit-Ibzen(dramë).Dhalla dhe Dr.Personazhët: Dr.suedezja Ingridi.6 janar 1882.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi. Punoi si qerraxhi.Ali Bibiu. 1960-Autobiografia(anglisht. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori. Shkollimi: fillor në shkollë greke. 1947-Albumi(vëllim poezish). Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.

Gjatë L. 1944.u rrit në Stambollë. Poezia “Rent. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. 1942.Mali Kokojka. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.shpërngulet në Itali. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit.konsull i përgjithshëm-Beograd. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike .or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit.1926-1929. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. 1908-1910. 1909-boton revistën mujore “Diturija”. Pseudonimet: Lumi Skëndo. 1912-ministri i parë për punët botërore. Hapi librari në Tiranë(mbi 20.trajton problemin social në Shqipëri. 5 maj 1916.II.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme).simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht. 66 . Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës.Botërore internohet në Rumani. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren.pastaj në Angli.revista shpërngulet në Bukuresht.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.udhëheqës i Ballit Kombëtar. Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme.në Tiranë.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris.1916.

Nju Jork. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre.pershkruhet atmosfera kohore. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik.Sofjes.politike. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë. Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. Shkruar në formë të esesë.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj.61 faqe). 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll.menyra e sjelljes. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos.shkollimit.Vdes: 3 tetor.ku jipen të dhënat e jetës. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. Kokojka. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). 1926-Kalendari Kombiar. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 .ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht). Mid‟hat Frashëri. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.1949.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi.novella dhe kujtime. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar.Bukureshtit etj.

“Kënga”dhe “Po kthehenë”. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën.të mesmet në Athinë e Manastir. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht.gojore dhe popullore.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.P i shpreh ndaj Motrës. 2. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria.10.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun.Pogradecit.1987. Familja: zanatcinjsh. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë.Shoqes dhe Vashës. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. 68 . Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Ndjenjat të dashurisë L. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Vdiq : 12 nëntor.vargu 6.Pogradec. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let. Strofa është 4vargëshe.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë.

Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.nuhatjet ndërlidhet me botën.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll.simbolet. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”.zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit.diplomat në qeverinë e Zogut.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain.prekjes. Përdori krahasimet.Vlorë Familja:intelektualësh. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.again.arabe.sarkazmin.beun.liperbolat dhe fjalë turke. 69 .hipokrizinë etj.përkthyes në Institutin e Shkencave. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”. Vdiq:1966. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).ndjenja.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza. 3.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.turke.përjetësia. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik. U shqua si poet lirik dhe satirik.me poezitë e tij i kritikon zakonet. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj.Motivi patriotik-në këtë pjesë.njeriu.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.greke për ti tipizuar personazhet.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.fryma. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).ministër. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.moralin fetar. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane. 2.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës.

70 . krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm. 3.prifti.Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”. “Vidi-vidi pëllumbeshë”. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali.e Hercegovinë.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime.me Anton Harapin.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. Te vjershat : “Gugu-guguftu” . Aktivitete:1923. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit.thellëza. Familje: patriotike. Analiza e poemës – Hanko Halla.sekretar në Ministrinë e Brendshme.Motivi i dashurisë . 1957-1973. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.Poezia “Hakërrim”.sorkadhja).professor në gjimnazin Shkodër.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H. Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor. H.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.mjeku.H.i biri.Katër stina. Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.1903. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës.harbuti dhe lajmëruesi.B.Faza e pleqërisë. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar.Maqedoni Shqipëri.i cili kërkon mbesën për grua.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I. Personazhë tjerë: nusja . 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë. II.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.Shkodër.me qenie hyjnore(engjujt xhindet).katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj.gëzime për të mbushur barkun. Shkollimi:1918-1921.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj. Poezia e A.

të studimeve Shqiptare.prozator. “Tregtar Flamujsh”.Romë. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).ilire të Arbërit dhe shqiptare. 1960-Shija bukës mbrume(roman).II.fashizmi etj.kushtuar shokëve të A. Te tregimet: “Hija e maleve”. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).Manconin etj.përkthyes.deri në L. Pas L. Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.Botëror. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi.II. Vdes: 15 janar 1975. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. vëll i II-1935). Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish.Tasson. II.ndërsa te let.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.Montin. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore.poezia.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).i I-1932. Përktheu: poetët italianë si : Danten. Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës.Rrustemit.studiues letrar. 1929-Hija maleve(novelë).dramaturg.1942-1943-kryetar i Inst.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë). Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin. 71 .Petrarkën.

Pogradec.doktoroi më 1934).Tiranë. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare). -pas L.gazetar.novela). Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare. Punoi: në Min.veprat e M.Poradecit.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907. boton poezi dhe merret me përkthime si : M. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. 1943-Ago Jakupi. Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare. 72 .Gorkun. Në vështrim të krijimtarisë të L. Studimet: filloren në Pogradec.Ostrovskin.letërsi.Elbasan.II.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën.Poradeci.filozofisë së jetës dhe vdekjes.ritmin. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.Gramenos etj. Vdes:1967. Lindi: 1902. Baltë nga kjo tokë(poezi). Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime. 1944-Shënime letrare(kritikë).kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar). të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike.fjalorin dhe fonologjinë.shtron problemin e afrimimit si poet.orator. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Noli.kritika letrare dhe vepra origjinale.Bot. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.mesmen në Selanik.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. 1942-në vendlindje merret me ekonomi.Emineskun etj.M. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.F. Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.

fajit dhe veseve të këqija njerëzore. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij. 1931-Akil(tragjedi). Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin.zgjedhet anëtar i Inst. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi.mëkatit. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Vdes: 1965. Filloi me shkrime si student. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar.se e ka ndarë nga burri i saj. 1934-Pirrua(tragjedi).kultura lashtë shqiptare(Aleksandri.Burrel.gjimnazin klasik në Insbruk-Austri.vrasjes.Zanfinës.Vjenë.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. Tek tragjeditë.Pirrua). Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës. 1931-Uliksi(tragjedi). 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. 1935-Skënderbeu(tragjedi).historia re kombëtare(Skënderbeu).të studimeve Shqiptare.Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.Gjirokastër. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.Berat. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale). 1931-Aleksandri(tragjedi). 73 . 1939-Abeli(tragjedi).mitologjia biblike(Abeli). 1936-Diomedi(tragjedi).Akili).dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi.Shkollimi:fillor në vendlindje.Mamicën. Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre. Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë. Studion shkencat politike në Berlin.i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh.Zanfinës.

zemërgurë.tolerant. 1937 dhjetor.bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Adami.xhelozi.Shkodër.në vlerësim të dashurisë.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.1911. Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.djalit më të vogël.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.mësimet i vahzdon në Tivar. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.se u prekë nga tuberkulozi. Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël. Lindi: 23 tetor.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës.Dramën e shkakton Kaini. 1934-boton shkrimet e para.Kangët e ringjalljes.skofiar.solidar.Itali. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit.Jezu Krishtin. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.niset për t‟u kuruar në Itali. Vdes: 26 gusht. 74 . Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë.si figurë është e ngurtë. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla.falënderues i vetëvetes. Në të gjitha ndryshimet. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.përfiton tiparet : pamëshirshme. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit. Shkollimi: fillorë në Shkodër. Eva.urrejtjes ndaj dhunës. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore. Familje:tregtare.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare.arsyeshëm për dallim nga Eva.më e bukura pjesë e shoqërisë.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.1938.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932). Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937). Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.mirësisë është më i drejtë.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.

Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. “Qershiat”.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.përshkruhet mjerimi i lypësve.të mesmen në Normalen e Elbasanit.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare. Vjershat: “A do qymyr zotni”.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.bestytnisë 75 . Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore.Kangët e perendimit sjell imazhin e L.Bot.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social.boton tregime.botën etj. “Zeneli”. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.temën e kurbetit .skica alegorike.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. Vjershat: “Rezignata” . Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” . Pavarësisht dhembjes që krijohet.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve. “Puthja e cubit” .studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë.Botërore.shqetësimi për njeriun e shtypur. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit. Cikli i tretë .ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën.novela dhe tregime por i quan novelëza.novella dhe romane. “Historia e njënës nga ato”.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje. Cikli i katërt . Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica.II. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. “Një refren i qytetit tem”.II. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.martesat sipas moshave të papërshtashme.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.që akuzohen për hajdutë.martesave me pahir.për të bukurën etj.Kangë më vete sjell imazhin e L.

që shtypin pamëshirë të varfërit. Gj.dashurinë dhe vdekjen.Pola.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.bixhozi etj. Personazhe tjerë : Afërdita.shekullore.martesat me para.shkrimi i parë i tij. “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.novelat dhe dy romanet e tij.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm..etj.dhe i jep përparësi të dytës.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.mediativ sesa konflikt aktiv. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit). “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.Z. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 .që kërkon zgjidhje të lumtur.ndarjes së të rinjve.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.prozat. Veprat : 1929-“Kush duron . që kanë të njëjtën sëmundje të Gj.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.anaalfabetizmi i femrës.trashëgon”.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe . 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.Nasi. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.pamfletet.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje.Prindërit e fejojnë me Afërditën .sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj. Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij.Zonja P.qytetrimi borgjez. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.Gjenci.zakonet patriarkale.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.

të mbetura në dorëshkrim). “Pisha në shkëmb”. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. Vdes:6 gusht. “Dashunia”. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve.revistën “Përparimi”.të mesmen në gjimnazin e Pejës. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas. Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor.Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron).1993. të armiqësuar vite më parë. në te cilin punon Afërdita.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.injoranca.1916. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.Prishtinë. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. Letra birit të vdekun(poezi).II. 1941 prill. Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. Para L.në roman shpreh optimizmin. 1981-Brigjet(libra me poezi). 1973-Vjersha(libra me poezi).Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”.dëshira për pavarsi dhe liri. Sharaxhinjtë (poezi). Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish. Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.Plavë. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). “Kushtrimi”. 1966-Dita e re(libra me poezi).arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi).II. Me të dëbuarit(poezi). Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. 77 . II.20 këngë). Shkollimi:fillorë në Plavë.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes.-pas L. Vjershat: “Okupacioni”.feja dhe protesta ndaj padrejtsive.

poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.italiane etj).brengave të njerëzit e varfër. Veprat: “Mbramja”.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore.sepse e vërteta është preokupim kryesor.bjeshkëve etj. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër. Panoramë e letërsisë moderne botërore.bordello.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.gjermane. Këto vjersha.realismus që dmth.lumenjve.të cilët kanë probleme të shumta sociale. “Muzgu në qytet” etj.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër. “Porosia e nanes”. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb.refleksive etj.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar. “Avsha Ada” etj.historike. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës. Lirika peisazhiste Sipas tij. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”.franceze. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”.vërtetësi. “Vejume” . Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. “Shqiptari këndon”.rrugica. Psh.Vjershat: “Ashtë ditë”. “Edhe na njerëz jemi”. Realizëm rrjedh nga lat.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve. Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana. “Atdheut”.sociale. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake.lokale nate etj.angleze.rrugaçë.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let. “Në natyrë”. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. “Butrinti”. “Kukës i ri” . Vjersh : “Nata në Madrid”. “Dashuria ime” etj. 78 . Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.realitet.

Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.Fajdexhiu Gobsek.Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.Turgenjevi etj.stërvitet në fushën e magjisë së artit . Shumë voluminoze.strukturë solide me 2500 personazhe. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak.Evgjeni Grande.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit.zgjat 10 vite.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 . 79 . krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze..ushtarake dhe fshatare 2. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.politike.Floberi.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.të fesë.Gorki.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.digresionet lirike(Gogoli). Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.të moralit etj 3. Në këtë fazë krijojnë vëll.provinciale.parisiene.stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .Thekeri. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.babai bir i fshatarve.boton :Lëkura prej shagreni. Realizmi i lartë.komentet moralizuese(Balzaku).Kolonel Shaberi. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie. Ndahet në tri seri të mëdha : 1.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.

ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece . -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851. Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios . Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 .1841 në Paris studimet për drejtësi .Francë Familja:babai kirurg . 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën.tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë.vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë).Në qendër të romanit është Frederik Moroja. -1839 librin e parë .e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj. .mesjetën dhe periudhën moderne. 1862 .dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur. “Edukimi ndjenjave (roman) .Ruan .ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.novelën filozofike “Smarth”. I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821.1880. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).

mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.Ema bëhet e dëgjueshme . Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht. 81 . Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.nënë dhe bashkëshorte e mirë. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.vritet në rrethana të panjohura.vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet. Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.mizor.e ëma e shkolluar.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale).Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski.jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.shkon në kishë.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855). Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.por të dy i a kthejnë shpinën.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.

inelektualët të poshtëruar e të fyer.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.”Idioti”.ndjeshmërinë.Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .sinqeritetin.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria. Te romanet nuk ka peisazhe.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman. 1866-“Krimi e ndëshkimi”. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.heroi i romanit është princ Mishkini. 1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.kurse interieret të errëta.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.politikë.epileptik naiv.të varfëra siç janë banesat.shërbëtori Smerdjakov. I urren maniret libreske dhe shablonet. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.përshkrimet e natyrës janë të varfëra. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.Raskolnikovi mendon 82 .religjion dhe shkencë.

1821.Opiku. 15 mars 1866.lëshohet në bohemi.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.me zymtësi.Sonja e bind t‟i dorzohet policisë .eseist. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore. 83 .vepra është revoltë kundër borgjezisë.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.nevojën për rend dhe për aventurë. Bodëler është poet. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten. I përcjellur me ndjenjë vetmie.i këndon satanit. Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.Paris. Arti romantik(kritika letrare).nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.gjë që e pikëllon shumë. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.viziton kishë.ai i penduar dhe i përulur thellë .kur ishte 7vjeç.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi. Ditar intim(shënime letrare). Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë).edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë. Familja:babai tij vdes. Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin. Vdes: gusht 1867. Botën e sheh me pesimizëm. Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. Në planin e moralit.Opikun.Bruksel.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha.botuar pas vdekjes).mallkim dhe me përbuzje. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi). 1869-Splini i Parisit(proza poetike.madhërishmes dhe banales.kritik arti.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët .në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm.

ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij. Karriera tij fillon më 1852. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). Analiza e vjershës “Albatros”.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. 1851.hyn në luftë kundër pushtuesve. e ngatërron dhe e ngujon poetin. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). Është krijuar nga një udhëtim në Indi. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).baltën. Vdes:nëntor 1910.që skamja i ka hedhur rrugëve.Përmban poezi të shkruara për qytetin. 84 .ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso. 1856-Rinia(novel). e cila nuk e pranon.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit). 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse. Familje: vjetër fisnike. Me anë të metaforëve. Lindi: 9 gusht.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë. Veprat: 1852.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.në qyt.lë universitetin pa diplomuar. 1847. Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.Astapovo.1828.me vëllanë Nikollain.mbet jetim në moshën 9vjeçare.Jasnaja Poljana-Moskë. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë). 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.

besnike dhe e mençur. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .i drejtë. Tema:martesa e Anës me Kareninin. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve. Personazhët historikë(Napoleoni. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror.Pjer Bezuhovi etj. Në vepër nuk ka personazh kryesor.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm. Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski.Ptalon Karataevi.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.Rostov dhe Bollkonski.tani bëhet histerike. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.Ellena Kurgini.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.një grua e arsyeshme.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës. II – jep skena të kryeqytetit. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.kritik.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij. Pjer Bezuhovi.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.naiv i urtë.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt. 85 .racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë.Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.por kapet nga armiqtë francezë.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve.sepse hero kryesor paraqitet vet populli.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.sidomos të familjeve Bezuhov. Subjekti: Ana.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin.

Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. ekspresionizmi. imazhizmi. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy.Zyrih.pastaj jeton edhe në Romë Paris. Vdiq: më 1941. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. dadaizmi. Drejtimet e modernizmit: futurizmi. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak).MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. franceze dhe italiane). Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë. ekzistencializmi. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. kubizmi. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. kaosin. atmosferës së zymtë shpirtërore. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . etj.

e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara. Dedalusi-Telemaku. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim..B. 3 episode për rikthimin e S. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar.(babai fiktiv) takohet me S. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”.B. Arrogant. i butë dhe i ëmbël. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I.B. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. me origjinë çifute L. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. Subjekti: agjenti tregtar. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 . Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. i ftoht dhe i pasigurt. të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. 12 episode për Leopold Blumin dhe III.B. lindja e një mikeshe. farefisin. shokët.D. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). dhe L. Nga dëshira për të gjetur djalë L.me çka edhe përfundon ky libër. tejambicioz. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit. II.Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). 3 episode për Stefan Dedalusin.XH. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L.D.B. Leopol Blum: 38 vjeçar.(djali fiktiv). takimi me S. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. ku edhe e takon L. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe). është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike.D. babai me origjinë çifute nga Hungaria. baba dhe burrë i kujdesshëm. nëpër shtëpitë e veta. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike. Është një krijesë e paditur. Libri përfundon me monologun e Molit. Sipas veprimeve del një mediokër.

arsyetimet për pafajsi. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). Shkollimi: 1901. korridore. . Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. 1906. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. dhe e arrestojnë. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. avokati.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. gjurmimet për fajin.K. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion.diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. Aktivitetet: 1908-1922.punon në një ent sigurimesh. heziton. si ta ndreq gabimet.. Duket se është krenar. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . ku ka gabuar. komisari. bankë. Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. rojet. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Ato ende konsiderohen enigmatike. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. i pasigurt). hetuesi. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. Sillet sikur ka humbur orientimin. tavane. Gëzon respect në shoqëri. xhelatët. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin. : është një nëpunës banke . prifti.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. etj. etj. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”. . Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Jozef K. Personazhe të tjerë: gjyqtari. 88 . piktori. xhaxhai.

Subjekti: 1. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. Ndahet në tre segmente përmbajtësore.në pamje të parë duken të ftoht. ku mbisundon monologue i brendshëm.Afrikën. 89 . Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe.luftën greko-turke. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh. Shëtit: Evropën. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. etj. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit).një prozë me analiza të holla psikologjike.zhgënjimit pas luftrave.Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois.Kinën. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). pa sukses. etj. i cili për 84 ditë ka peshkuar.luftën civile spanjolle. në ujrat e rrymës së Golfit).segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime. 3. nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist). Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira. Familja: intelektuale. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës. 2. Personazhet.Luftën e Dytë Botërore. zhgënjim nga lufta). Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore.shprehje të thjeshta. peshkatarin e vogël Manolino.përshkrimi i kasollës së plakut.bisedat e tyre. Gjuha dhe Stili. Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. Vdiq: më 1961.Amerikën. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm.

çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet.është një plak fillikat vetëm. Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. punon si dramaturg. 1939. thjeshtë për nga ligjërimi. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund. Kamy vë në pah situate jetësore. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. kotet. para kufomës pi cigare dhe kafe. gjimnazin në Algjer. Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. sa qendron në Algjeri. refuzon të shohë nënën për 90 . redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. aktor.Santiago.pas studimeve. i varfër. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel. Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. nuk derdh as një pikë lot. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj.vendoset në Paris ku punon si gazetar. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. Shkollimi: filloren në Balkar. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. dramaturg. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. eseist. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. punon si aktor dhe gazetar. përkthyes. pa pronë. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). por ngusht i lidhur me detin. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman).

dhe nuk është xheloz. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. legjendat dhe gojdhënat. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Rafael Albertin. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. pejzazhet. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai. etj. 1936. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje. si një nga viktimat e para të fashizmit.i cili pa qenë hero. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. me pushkatim. Familja: bujq të pasur.dashuria dhe martesa. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟.herë të fundit. etj. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. Po atë ditë Mërsoi. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. Arabët tërhiqen.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”.pranon të vdes për të vërtetën”. ku njihet me Salvador Dalin. Te ai shohim “historinë e një njeriu. por ky e gjuan katër herë me revole. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. fjalën poetike popullore. Nuk synon karrierë. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. kundërmimet e Andaluzisë.etj. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. Është e ndërtuar nga imazhet. kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. Vdiq: më 19 gusht 1936. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. 91 . pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji. ngjyrat. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë.

Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. për prejardhjen e njeriut. Floberin. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. amshimi. Aktivitetet: 1956. por me fillimin e viteve 30-ta. parabol dhe ese. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. kaosin. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist. Motivet Argjentinase. etj. psikologjike. gjithmonë duke i cekur burimet. Prais. Më të njohura janë esetë për Homerin. i këndon qytetit. Oksford. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. si poezia. Servantesin. pavdekshmëria. etj. labirinthin. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia. Londër. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . Vdiq: më 1986 në Gjenev. etj. Trajtohen temat si: vdekja. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. koha. Kembrixh.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. historia.kozmosi. teologjia. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. Kafkën. historike. etj. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. poetëve dhe filozofëve. tema nga përdithmëria. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Temat filozofike flasin për kozmosin. 1957.traditën spanjolle. Ligjëron në SHBA. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). bashk me Beketin. filozofia.

1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. etj. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). stili barok. Nju Jork. Vendin e kaplon 93 . Polonin. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. 1958.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. e shpall doktor nderi.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. 1959-Nju Jork/Meksikë. korrespondent i gazetës Prensa Latina). Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. Shëtit: Parisin. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë. Monologu i brendshëm.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. Çekosllovakinë. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. 1971-Universiteti Kolumbia. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman. Bogota. 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. Kartahen. korrespondent i gazetës El Espektador. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë. Shkollimi: u shkollu në Barankia. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Bashkimin Sovjetik.

e shkatërron vendin duke e future në borxhe. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. etj. etj. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. 94 . mes misterit dhe ezoterizmit). të vrazhdë. mes së vërtetës dhe legjendës. fëmijë. Me ndihmën e disa shokëve. të prishur. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. i cili me një qeverisje tiranike. shfrytëzimi. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. me hidhërimet e tyre. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. Gjashtë breza. Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. Derisa arrijmë në fund. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. Përkundër mjerimit dhe urisë. fantazitë e papërmbushura. si:Asim Vokshi. Vasil Shanto. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. dinak. fshati i tij i lindjes. vëllezër. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. mes reales dhe fantazisë. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta. lulëzimi ekonomik. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. ndryshimet e gjeneratave.

temën e luftës dhe mjerimit. “Demokratia”. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë.Vdiq: më 1992 në Tiranë. vrasje. dallohen: 1. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. bombardime. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. Paraqiten tabllo lufte. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. ejt. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane. luftimesh frontale. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri. plagosje. “Ora”. Punimet e para i boton në revistat “Java”. është trim. etj. Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë.faza para vitit 1937 dhe 2. faza pas vitit 1937. gjithmonë është optimist. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. episode aksionesh. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. ”Horizont”. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. heroizmi dhe solidariteti. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. Pucelli: njeri praktik. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare.flijohet për shokët e vet. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social).

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

indiferente dhe të pa interesuar. Ngjarja ndodh në Mars. 22 romane e novela. Ka humbur lidhjet me realitetin. Bashkpersonazhe janë: mjekët. biseda me plakun. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim.Jeton dhe vepron në Tiranë. rrëfimet për xhindët.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. etj. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. por 99 . 1. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. policë sekret. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. Meteoriti i Kotvanit. vëllime tregimesh. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. përjetimi i parë seksual. vdekja e babait. vrasja e fshatarëve. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. poshtërimi i qehajait. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. Aty arrestohet si spiun.Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. poezi. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. Histori e atyre që nuk janë. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. lopa e Sofës. sekretari. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. simpatia e parë. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult. Subjekti përfshihet brenda një vere. si dhe letërsi shkencore. kafshimi i vajzës nga qeni. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. vetëdijësimi i personazhit. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. hetuesi. momente të jetës në shkollë. 42 pjesë teatrale. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. 2. rrahja e nxënësve mes vete. dhunimi i Kristinës. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. zënka me Sikun. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. në fshat. larja e vajzave në përrua. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. prozë. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. Hiqmetit. gjykatës. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. shkrime politike. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna.

Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. tregime. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. malësorit dhe fusharakut. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë . kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. romane. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime.guxon të arsyetojë. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. novela. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. studioi letërsi në Shën Peterburg. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. idetë. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. poema. Devoll. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. skenarë filmash. Tipike e “realizmit simbolik”. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. Tiranozauri.Periudha e tretë: Lufta e trojës. drama. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. me ndjenja të zjarrta 100 . Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. Tiranozauri: dramë filozofike.. fshatarit dhe studentit. i goditur e i pagjunjëzuar. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. 3. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës.D. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. Shkollimi: filloren në vendlindje. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. mesazhet. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare.B. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. derisa ke fuqi dhe shpirt. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. i uritur e i robëruar. Përcillet nga kritika letrare.

Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. Prej tij mësohet ta përdor topin. Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale. hipokrizinë dhe servilizmin. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea.intelektuali. të cilin Mato e quan Agush. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian.luftëtari. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. 101 .atdhedashurie. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. dhe vartësit të tij Demkës. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. I kompleksuar nga hakmarrja.punëtori. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Herën e dytë. të cilin e ruan për hakmarrje. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. Është kohë lufte. por nuk e godet dhe zhgënjehet. Auguston. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim.

Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . për këtë fakt lexuesit i vjen keq. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. njeriun. studioi juridikun në Beograd në fillim. të përshkuara nga një notë intime erotike. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. pastaj e vazhdoi në Shkup. Vdiq: më 1982 në Shkup. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Demka: është qesharak dhe i mjerë. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. të sociales. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. Dikur njeri me talent. etj. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. këngën. dhe aty-këtu. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit. Ndërtimi bëhet me nota të reales. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake.

Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. por bindet nga kryeprifti Hemiunu. novela e tregime. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. reportazhe. 1. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. prozë-romane. Prometeu . shkrime për fëmij. Ura me tri harqe . evropian e botëror. por që porosia përcillet me alegori. Eskili. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. tashmë i larguar nga poezia deklarative. 2. ky humbës i madh . Në planin historik . pastaj ballkanik. 103 . universal. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. dhe duhet lexuar si alegori politike. Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. 1. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. E bija e Agamemnonit . i këndon jetës intime. të Gjirokastrës e të Prishtinës. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. erotike . por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. studime. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. himnizuese. “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. pjesë teatrale. Poezia e tij synon simbolin. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Përmes saj autori. është e drejtpërdrejtë. 2. Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. ese. Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. egjiptianët). lavdinë dhe bëmat e të parëve.ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. Kush e solli Doruntinën. dashurisë.është roman me 17 kapituj. fabrikave. uzinave. historik dhe 2. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. pra. etj. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. Përbindëshi . e angazhuar dhe hyjnizuese. parasëgjithash shqiptar. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. e i kthyer kah proza psiko-analitike.është një skicë. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. Piramida . gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. punëtorit. Prometeu . Piramida . aktual.

konfliktet. Përbindëshi . 8.ngrihet nga varri. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. Nëna digjet për ta parë doruntinën. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri. por s‟ka kush t‟ia sjellë. Kështjella. Komisioni i festës. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. si etnos.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. ndonëse i vdekur. 4. Pashallëqet e mëdha. e shalon kalin. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389).romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. vdekjes së saj dhe të nënës. atë të Portës së Lartë me Kremlinin. më 1830 në Manastir. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. Në luftë vdesin të nëntë djemt. Ura me tri harqe . Konstandini i mbetet besnik fjalës. 6. Eskil. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. 9. Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur.roman i cili u cenzurua për 25 vjet. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. paragjykimet. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike. 11.është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Sjellësi i fatkeqësisë. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. Tri këngë për Kosovën . Komisioni i festës .3. 5. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. Tri këngë për Kosovën. Kështjella . Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. 7. Me këtë rast 104 . të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . Hankonatët. si komb dhe si qenie njerëzore. Vihet në dukje zelli. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. III. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. ky humbës i madh .roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. rivaliteti. Ngjarja vendoset në shekullin XV.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. Kush e solli Doruntinën .është triptik novelistik i Kadaresë. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. II. si besa në tragjedinë Orestia. 10.

përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar.3) Klorësi me skifter . Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve.ftoi 500 kryengritës. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. gjoja për të festuar amnistinë. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. Dosja H . 105 . Viti i mbrapshtë .roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. Linja e parë flet për një malësor. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. 15. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. sidomos nënprefektin e zonës. Sjellësi i fatkeqësisë . i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut. Viti i mbrapshtë. Dosja H.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja. 13. 16.shkrimtarit Besian Vorpsi. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë . si viktimë e kanunit.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. IV. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Kap një periudhë më të re. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. Haxhiu përfundon misionin. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Gjorg Berisha. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. 17. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri. 12. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. 14. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. Prilli i thyer .Nje arkitekt gjerman. (30. për ta gëzuar jetën.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. Prilli i thyer. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe.

23. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. Tema nga Lufta e Dytë Botërore.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. Pesha e kryqit. Emblema e dikurshme .është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. Hija. Kronikë në gur . 19. Krushqit janë të ngrirë. 27. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Muzgu i perëndive të stepës . Shkaba. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. 21. si përkthyes në Moskë. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. përballë pasqyrës së një gruaje. mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Muzgu i perëndive të stepës. vrasjet. Dimri i madh . me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Lulet e ftohta të marsit. Lëkura e daulles. V. Dasma . Ftesë në studio. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. VI. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. burgosjet.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike.roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. ekonomike. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh. Lëkura e daulles .flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. 26. Koncert në fund të dimrit. 24. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . politike.18. Dasma. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . Koncert në fund të dimrit . Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë.Kadare duke folur për Migjenin . në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. 20. Nga një dhjetor në tjetrin. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. 25. Emblema e dikurshme. 22.roman me temë aktuale. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. Ndodhet në një udhëkryq. Nëntori i një kryeqyteti . Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Nëntori i një kryeqyteti. 106 . Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. arrestimet. Kronikë në gur. Ikja e shtërkut. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Pasardhësi.

Shkaba . levë e PPSh deri më 1990. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri.28. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. 30. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. Është vazhdim i Ftesë më studio.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. frengë. pasardhës i Enver Hoxhës. 31. Pasardhësi . 36. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. Jeta. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . paraqet një lloj trilogjie politike letrare. rumunë. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. Lulet e ftohta të marsit . Në roman ndeshen diktatori me poetin. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. 35.2) Ikja e shtërkut . kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. Përballë tyre qëndron prostitute. 38. Mbi episodin e kreshnikëve. Ftesë në studio .përballë pasqyrës së një gruaje . 34. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . rusë. Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri. 32.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. Nga një dhjetor në tjetrin . piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. VII. (30.roman kushtuar Lasgush Poradecit. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. pa përjashtuar edhe veten. 37.përballë pasqyrës së një gruaje. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës. ku janë mbledhur “të rënët”. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. (30. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit.roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. ”të rrëzuarit”. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. kinezë. Romani është përshkruar me groteskë. 33. shqiptar e universal. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. Dialogjet janë të gjalla.dy formave të jetës.përmbledhje me 32 vjersh. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. realizëm magjik ballkanas.”të zbriturit” 29. Ikja e shtërkut.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. disa përkthime nga autorë grekë. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Jeta. humor të zi e tragjizëm. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar.

Ka shkruar tregime. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. por e afirmon dhe krijon mite të reja. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. të mesmen në Prishtinë. Aktivitetet: gazetar. traditat dhe zakonet e tyre. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. ku i presin vendësit mikpritës.humorit të zi dhe groteskës). një roman dhe dy drama. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. sa më shumë njef popullin shqiptar. Analizë e romanit “Oh” 108 . Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese. Gjykimeve të tij për shqiptarët. nënat. por s‟del asnjëherë. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. por edhe baballarët. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. përmendet shpesh. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. por ngjet e kundërta. në Rilindje. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. Prizren. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. Pashku nuk e lufton mitin.njëzet vjetëve paqe. Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. Vjen në Shqipëri me krenari. vëllezrit. Shkollimi: filloren në vendlindje. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime.

Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. proza. drama. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. shpifjeve. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. është kredhur në mendime. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. në dhomën e errët. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Luluan dhe Lulanin. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . skenarë filmash. Rugovë. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. e vëllavrasjes. Romani “Oh” është roman “hermaetik”. Romani është i shkruar në vetën e parë. rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. apo antiroman. i dyti i dehur dhe i treti lucid. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. I pari është në agoni. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. kategoria e mirëfiklltë e kohës. lidhja syzheore. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. këndvështrimi i fiksuar i autorit. Subjekti: Njeriu i vetmuar. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. vrasjes.

prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. urtinë njerëzore për paqe. atdhetare dhe refleksive. Njëra palë e Gjinit. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. tjetra e gjermanit.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. pikërisht i biri. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. një malësor Rugovas. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. që kishte rënë në luftë. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar. I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. pra varr i qyqes. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. ta zgjojë ndërgjegjen. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Mirëpo. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. dashuri kjo 110 . Te romani “Karvani i bardhë”. e cila tregon ngjarjen. e veçanërisht atij shqiptar. Shpendi. me Shpendin. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier.

që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Shamijat e përshëndetjeve. Dhimbë e bukur. Drejtpeshimi. të zhdukur. problemi social. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. Credo. Sampo.shesin fatin e kombit. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë. Folja. ushujzat e larot e tyre. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. minjtë. I. Thirrje. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. i cili me vete sjell dhunë. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. II. por trashëgim nga lashtësia. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare.përmbledhje me poezi. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti. i punës. Bëhet fjalë për tre. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. gjarpërinjtë. Sampo 2. etj. kameleonët. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar.). të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. Torzo. Lum Lumi . Lum Lumi. 111 . kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. Përpunon tri fusha tematike.

Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . Burgu i hapur. III. i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Ishulli Aabania. Objekt trajtimi janë fati. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Fund i gëzuar. e njeriut tonë në histori. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin .i kushtohet motivit të dashurisë.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme. Zari. të birin. krenaria.Të jetosh . Fund i gëzuar . Ky është edhe një qortim i prindit.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen. Të keqeno . drama dhe tragjika e popullit shqiptar. Libri që nuk mbyllet. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. Harakiri. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Në bisht të sorrës. Dielli i zi.e kaluara jepet përballë të sotmes. Buzëqeshje në kafaz.

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful