You are on page 1of 11

Feljton lista Vijesti, poeo 7. marta 2012. godine, zavren 13. marta 2012.

POTOMCI IZGUBLJENE RIMSKE LEGIJE U KINI

Neobine fizike osobine stanovnika kineskog sela Likijan rasplamsavaju strasti oko mogunosti da su upravo oni potomci rimskih vojnika koji su se davno borili na istoku sa Paranima ta karakterie itelje Likijana Brojni stanovnici sela Likijan, koje se nalazi u Kini na obodu pustinje Gobi, imaju fizike karakteristike koje odstupaju od uobiajenih azijatskih odlika. Svijetle oi, plave ili zelene, izdueni nosevi, pa ak i svijetla kosa ve su izazvali tvrdnje o njihovom evropskom porijeklu. Sai Dunjan je jedan od tih svjetlookih seljana koji vjeruju da su im preci bili rimski vojnici. DNK testovi su pokazali da dvije treine stanovnika sela Likijan imaju kavkasko porijeklo. Ovi rezultati su dodatno uvrstili teoriju da je osnivanje ovog sela povezano sa legendom o nestanku vojske Markusa Licinija Krasa, nakon bitke koja se odigrala 53. godine prije nove ere, kada su se sukobile rimske legije i vojnici Paranskog carstva sa podruja dananjeg Irana. Vezu izmeu sela Likijan i Rimljana prvi je prije ezdesetak godina uoio oksfordski strunjak Homer Dabs. Iznio je teoriju koja opisuje sudbinu rimskih legionara na istoku, sedamnaest godina nakon bitke, kada su ih zarobili Kinezi. Na to ukazuje zapis kineskog istoriara Bana Gua koji je pisao o neobinoj vojsci koja se borila u poretku slinom formaciji kornjae, karakteristinoj za rimske legije. Po toj verziji, smatra se da su neki vojnici stigli na istok do dananjeg Uzbekistana, gdje su sluili hunskom voi Jzh Jzhu u ratu protiv kineske dinastije Han. Dabs je povezao priu koja kae da su selo Likijan osnovali vojnici zarobljeni u ratu izmeu Kineza i Huna 36.

godine prije nove ere, sa priom o izgubljenoj Krasovoj vojsci. Sai Dunjan (Cai Junnian) je stanovnik Likijana koji takoe ima zelene oi. Nosi nadimak Kai Luoma (Cai Luoma), to znai Kai Rimljanin. Na groblju u blizini oblinjeg grada Jinganga arheolozi su otkrili grob mukarca koji je bio visok oko 180 cm, to ide u prilog pretpostavci da su na tom mjestu Rimljani zaista mogli ivjeli. Neki strunjaci, meutim, ukazuju da je selo nastalo na trgovakom putu kojim su prolazili razliiti narodi, to znai da su tu mogli biti pokopani i sluajni putnici. Neki strunjaci smatraju da je Dabsova teorija interesantna i mogua, ali kritikuju preuranjene zakljuke i nagaanja. Tako profesor Jang Gongl (Yang Gongle) sa Univerziteta u Pekingu istie da nema dovoljno dokaza koji bi povezali seljane sa Rimljanima. Prema njegovom istraivanju, selo Likijan je nastalo 104. godine prije nove ere, pola vijeka prije dolaska rimskih vojnika. Italijanski antropolog Mauricio Betini sa Univerziteta u Sijeni Dabsovu teoriju naziva bajkom. Pria o izgubljenoj legiji bez dokaza samo jedna od brojnih legendi. On je za italijanske novine "La Repubblica" rekao da je potrebno prvo pronai rimski novac ili oruje koje je tipino za rimske legionare da bi se sakupili valjani dokazi o njihovom naseljavanju u Kini. U slinom tonu pie i Pedi Lambert na sajtu Heritid Dejlija. Krasov potop u bici kod Karhe Objavljeno: 08.03.2012

ta se to dogodilo 53. godine prije nove ere? Nakon neuspjene kampanje protiv pobune robova pod Spartakom, Marko Licinije Kras, jedan od najbogatijih Rimljana bio je pod velikim pritiskom da uvrsti svoj autoritet.

Stoga je odluio da izvede spektakularni pohod na Paransko carstvo. Sopstvenim sredstvima opremio je sedam rimskih legija, prema procjeni oko 30.000-35.000 ljudi, 4.000 konja i oko 3.500 pripadnika lake pjeadije. Meutim, bila je to jedna od najneuspjenijih kampanja u Rimskoj istoriji, pie Pedi Lambert u Heritid Dejliju. Paranska vojska od 10.000 vojnika zaprijeila im je put na obalama pritoke Eufrata. Sukob je ostao zabiljeen kao bitka kod Karhe (dananji Haran u Turskoj). Ali, jedva da je rije o pravoj bici, s obzirom na to da nije dolo do borbe izbliza, kao i da su rimske legije bile potpuno mane varski nadjaane i razbijene. Paranski konjanici-strijelci bili su uveni po tome to su mogli da se okrenu u sedlu i odapnu jo nekoliko strijela, udaljavajui se na konju. To je bilo pogubno za rimski nain ratovanja, koji se oslanjao na borbu izbliza. Paranski jahai su unitavali rimske pozicije itav dan, desetkujui silu od 30.000 ljudi, a leinari su ve poeli da nadlijeu bojno polje spremajui se za gozbu koja e trajati nedjeljama. Marko Licinije Kras i preivjeli zapovjednici, znajui da je bitka potpuno izgubljena, sa ostacima iscrpljene vojske koja je bila na ivici pobune, saglasili su se da prihvate ponudu o predaji koju je predloio Surena, paranski komandant. Meutim, izbila je svaa u kojoj je Kras ubijen. Prema Plutarhu: Nakon toga mnogi bijahu oboreni, ali su se spasili, meutim, ostali su se razbjeali u no i od njih je samo nekolicina uspjela da umakne. Preostale su uhvatili Arapi, zarobili i isjekli u komade. Tokom cijele kampanje, smatra se da je 20.000 bilo ubijeno, a 10.000 zarobljeno. Ovaj dogaaj privukao je panju Homera H. Dabsa, oksfordskog eksperta za kinesku kulturu. Ovaj je 1957. godine objavio lanak pod nazivom: Rimski grad u drevnoj Kini. Tom temom bavio se desetak godina, ustvrdivi da su zarobljeni rimski vojnici iz bitke kod Karhe naseljeni i korieni kao plaenici (i ak oformili naselje) u sjeverozapadnoj Kini, u dananjoj provinciji Gansu. Da li postoje ubjedljivi dokazi za to? Parani su uobiavali da koriste zarobljene vojnike prvo bi ih liili naoruanja pa ih snabdjeli domaim. Antiki pisci, kao na primjer Plinije upravo to i biljee. Takoe je vrijedno pomena da je rimski istoriar Horacije tvrdio da su preivjeli bili integrisani u glavnu paransku vojsku i

oenjeni njihovim enama. Sudbina ovih vojnika je vjerovatno podrazumijevala da budu premjeteni na istone granice Paranskog carstva, u Turkmenistan, da bi sluili kao odbrambena snaga protiv Huna. Zaista ima smisla da su ovi vojnici udaljeni od svoje sopstvene granice to je vie mogue. I sami Rimljani su to radili sa pomonim odredima. udna formacija u hunskoj vojsci

Objavljeno: 09.03.2012

Trideset tri godine nakon bitke kod Karhe, tokom pregovora izmeu Avgusta i Parana o povratku rimskih obiljeja, saopteno je da nema zarobljenika koji bi se vratili. Ovo mnogi koriste da bi potkrijepili ideju o Rimljanima u Kini. Parani vie nijesu imali zarobljenika, to do izvjesne mjere podrava tu teoriju. Ali, da li je to dovoljno, pita se Pedi Lambert. Kao prvo, to je bilo 20. godine p. n. e. dok je prosjeno trajanje ivota ljudi koji su pripadali vojnikoj klasi u doba kasne Republike bilo 45-50 godina (i to je suvie optimistian podatak ako se uzme u obzir izloenost ratovanju i drugim faktorima tog tipa). ak i ako se pretpostavi da je veina vojnika bila stara izmeu 17 i 30 godina, to bi ih stavilo u starosnu kategoriju izmeu 42 i 60 godina. ak i ako razmotrimo mogunost da su neki ivjeli due, ideja nije sasvim odriva. Ipak, postojala je ansa da su neki od ovih vojnika jo uvijek bili u ivotu u momentu diplomatske razmjene. Postoji i kineski izvor, pod nazivom Istorija prve Han dinastije. U njemu se govori o sukobu izmeu Huna i Kineza u mjestu Zhizhi, identifikovanom kao dananji Zhambal u Uzbekistanu, godine 36. p. n .e. General koji je komandovao kineskom vojskom zvao se en Tang, i njegov opis bitke je osnova na kojoj je Homer Dabs gradio teoriju. Tang je naveo da su se

njegovi vojnici sukobili sa jedinicom koja je brojala neto vie od stotinu ljudi, a koji su koristili udnu formaciju, koju opisuje kao riblju krljut, a koju on do tada nikada nije vidio. To upuuje na slinost sa formacijom testudo (na latinskom - kornjaa), koju su Rimljani koristili sve do kasnog 4. vijeka nove ere. Tang je zabiljeio jo jedan detalj - drveni palisad postavljen van bedema, to je bila iskljuivo rimska praksa u ono doba. Dabs je odbacio mogunost da je pritom rije o hunskim vojnicima, s obrazloenjem da su nomadske vojske tog vremena bile varvarske, kao i da su kohezivni i komplikovani vojni manevri i graevinski radovi bili mogui samo nakon konstantnog uvjebavanja, a dvostruki palisad je bio najkarakteristinija rimska praksa. Osim toga Huni su u taktici bili veoma slini Paranima. Trupe su bile sastavljene od strijelaca i teko opremljene konjice, dok su teku pjeadiju inili najamnici. U zvaninom Tangovom izvjetaju, navodi se da je priblino 1.500 ljudi bilo ubijeno, zarobljeno 145, a da se 1.000 predalo. Da li su ovih 145-ro bili moda rimski najamnici? Veoma je udno to su oni posmatrani odvojeno od onih 1.000 koji su se predali. Moda zbog toga to su promijenili stranu koja ih plaa. Ima smisla da bi najamnici upravo tako reagovali, prelaskom sa jednog poslodavca na drugog, jer ih se nije ticalo odakle dolazi novac. Dabs je stvari svakako posmatrao na ovaj nain. On ovih 145-ro opisuje sa neto vie od sto ljudi koji su koristili formaciju riblja krljut. Prema Dabsu, ovi vojnici su potom premjeteni u pogranini grad Li-in. Karakteristine kavkaske osobine Objavljeno: 10.03.2012

U zapadnom dijelu kineske provincije Gansu nalazi se maleno selo, vie od 300 km udaljeno od najblieg grada. Zove se Likijan (poznato je i kao Zhelazhai), pie Pedi Lambert u Heritid Dejliju. Nedaleko od sela nalaze se ostaci utvrenog naselja, to nije neobino, jer se du Zapadnog koridora moe nai puno slinih ostataka. Meutim, iznenaujue je samo ime naselja. Li-in sa kineskog moe da se prevede kao ime koje su Kinezi dali egipatskom gradu Aleksandriji, dok kasnija transliteracija podrazumijeva cijelo Rimsko carstvo. Vano je imati na umu da se ime takoe moe pripisati gradu Petri, kao i da se prevod moe odnositi na bilo koje mjesto van poznatog kineskog svijeta prema Zapadu. Ali, zato bi tako malo naselje bilo nazvano po mjestu o kojem su Kinezi znali tako malo? Pravi datum u istoriji, kada je naselje postalo poznato pod imenom Li-in ne moe se precizno utvrditi. Prvi zabiljeen podatak o njemu nalazi se u kineskom katastarskom dokumentu u kome su nabrojane kineske teritorije u 6. vijeku, sa ukupno 1587 zabiljeenih naselja. Od pobrojanih naselja, tri su posebno znaajna, pri emu se sva nalaze u kineskom Turkestanu. To su Kua, Ven-sju i Li-in. Prema tom izvoru sva tri su naseljena nekineskim imigrantima. Lokalno stanovnitvo iz Likijana tvrdi da vodi direktno porijeklo od izgubljene Krasove legije. Zaista, oni posjeduju neke veoma karakteristine kavkaske odlike, kao to su zelene oi, vii stas u poreenju sa ostalim Azijatima, pa ak i plavu kosu. U oblinjem gradu Jongangu postoji statua rimskog legionara. Tamo se takoe nalazi i bar pod nazivom Cezarov karaoke bar. Posebno naglaavaju vezu sa Italijom. Ali ima mnogo argumenata protiv rimskog porijekla, s obzirom da je Rimsko carstvo obuhvatalo veoma veliku teritoriju. Svako se u okvirima granica Carstva mogao smatrati Rimljaninom, poevi od Afrike pa do Alpa, dok je vrlo malo rimskih graana poticalo iz Italije, naroito kada se govori o vojsci. Meutim, Krasova vojska koju je poveo u Partiju, bila je velikim dijelom regrutovana na italijanskom poluostrvu, sa pomonim odredima koji su uglavnom bili sainjeni od galske konjice. U tom pogledu je njihov stav donekle opravdan. Veoma su udna vjerovanja stanovnika ovog sela i njihova fascinacija bikom. Poznato je da su Rimljani ovu ivotinju smatrali svetom, to je usko povezano sa kultom Mitre koji je bio persijskog porijekla - to opet dokaz ini kontradiktornim, jer se kult formirao na istoku, mnogo

prije nego to su ga Rimljani usvojili, to moe znaiti da je izvrio uticaj na ovu regiju drugim putem. Ipak, interesantna je injenica da je to bio kult rasprostranjen iskljuivo u rimskoj vojsci, to je bio sluaj upravo u vrijeme kasne Republike. U potrazi za pouzdanim dokazima

Objavljeno: 11.03.2012

Nakon to su kineske vlasti donijele manje stroge zakone, genetska testiranja krvi dobila su zeleno svjetlo. Antropolozi sa Univerziteta Lanu su 2005. uzeli uzorke krvi od 93 stanovnika Li-ina i otkrili da 56 odsto nosi tragove kavkaskog porijekla. Selo je smjeteno blizu trase starog Puta svile to otvara put za pretpostavku da je moglo biti dodira starosjedilaca i ljudi iz raznih djelova antikog svijeta, to opet ne znai da moraju biti povezani sa Rimljanima. Jer, postoje i druge evroazijske grupe koje su naselile ovu kinesku regiju, kao to su Tokarijanci i Sake. Ove grupe su vjerovatno uzrok genetskog sadraja utvrenog na ovom mjestu. Meutim, populacija je veoma mala, a DNK slika populacije je zauujua. Interesantna je, bez obzira to nije povezana sa teorijom o izgubljenoj legiji u Kini. Tokom devedesetih godina Kinezi su sproveli kratkotrajno arheoloko istraivanje Li-ina i pronali tragove utvrenog grada, koji je po svom izgledu bio nalik na rimski, budui da je bio etvorougaone osnove i simetrinog dizajna. Meutim, nijesu naeni artefakti koji bi se mogli pripisati Rimljanima. U zapadnom dijelu sela nalazi se i zid u obliku slova S, koji izgleda prilino nezanimljivo, ali koji arheolozi ubrajaju u arheoloke dokaze. U blizini zida se nalazi reprodukcija rimskog paviljona, koji su stanovnici mjesta izgradili u ast svog pretpostavljenog porijekla. Dalja

iskopavanja i istraivanja na Univerzitetu Lanu idu u smjeru odreivanja prisustva uticaja sa Zapada. Ranije su pomenuti formacija riblja krljut i palisad. Smatra se da su obije iskljuivo vezane za rimsku vojsku. Ali, nije tako. Pomenuta formacija moe se odnositi na brojne stvari, tako da njeno prepoznavanje kao testudo (kornjaa) formacije moe biti samo proraunato nagaanje. Aleksandar Veliki je ratovao u Centralnoj Aziji tri vijeka prije Rimljana. Njegova makedonska vojna formacija falanga, koristila je upravo formaciju nalik na riblju krljut sa preklopljenim titovima u neprekinutoj liniji. Da li je moda ovo mogao biti ostatak taktike koji je prenoena vjekovima od strane starosjedilake populacije? To je samo nagaanje, ali je isto toliko opravdano kao i testudo teorija. Palisad, na kome insistira Homer Dabs ni na koji nain nije bio ogranien samo na rimsku praksu. Palisad je jednostavno niz pobodenog kolja povezanih meusobno da bi se nainila prepreka pred neprijateljskim napredovanjem. Huni su svakako mogli znati za njega i koristiti ga. Ako je zaista bilo rimskog uticaja u uporitu koje je branjeno, onda bi legionari zasigurno koristili i nain utvrivanja koji im je bio vrlo blizak. Rije je o rimskom privremenom vojnom logoru koga su inile tri osnovne stvari: rov, palisad i odbrambeni nasip. Zato bi rimski vojnici zanemarili preostale dvije odlike? Jer, ako je palisad vrijedan pomena, takoe bi to vailo i za odbrambeni nasip i rov. Kineske predstave o zapadnjacima Objavljeno: 12.03.2012

Kako je reeno, bitka izmeu Huna i Kineza u kojoj su se mogli boriti rimski najamnici odigrala se 36. godine prije nove ere, to bi rimske vojnike stavilo u starosno doba izmeu ranih i kasnih 50-ih, tako da postoji mala ansa da je

teorija tana. Nakon svega, ipak presuuju arheoloka istraivanja. Koristei sveto trojstvo za praenje prohujalog vremena - arheologiju, pisanu i usmenu istoriju - ponovo emo uroniti u provaliju nepoznatog i pokuati da izvuemo slike istine i injenice, pie Pedi Lambert. Poinjemo ponovo sa selom Li-in u malenoj zapadnoj kineskoj provinciji Gansu, koja se danas naziva i Zhelai. To je mjesto gdje tradicija o rimskom porijeklu ide ruku pod ruku da svakodnevnim ivotom njegovih stanovnika, a koja obezbjeuje ovim ljudima jednu od veoma znaajnih stvari koju bilo koja mala komponenta velike kulturne mainerije moe imati, divnu priu o individualnosti, od jedinstvene tradicionalne vrijednosti. injenica je da ovo mjesto kineska vlada naziva nacionalnim istorijskim spomenikom. Li-in je najstarije i najkontroverznije ime, najee povezivano sa ovom priom zbog njegovih iznenaujuih konotacija. Koristei svoje znanje o kineskoj kulturi, Homer H. Dabs je tvrdio da je ime Li-in korieno od strane drevnih Kineza za opis dominantne snage na Zapadu, u ovom sluaju - Rimskog carstva. To je zasnovano na injenici da je rije ve ranije bila koriena u kineskom jeziku za imenovanje grada Aleksandrije u Egiptu. U knjizi Kina i Rimski Orijent F. Hirtha, autor navodi to ime kao Li-Kan, uzimajui ga kao predstavu za grad Petru u Jordanu, o kome su Kinezi onoga doba mogli znati mnogo vie zbog geografske blizine. Upravo tu lei problem. U sinologiji i uopte prouavanju jezika antikih Kineza i njegovog prevoenja na latinski i grki od strane eminentnih autoriteta na tom polju, do danas postoji neslaganje. Krucijalna injenica je da je sam Homer Dabs, za sluaj da zaboravimo da je bio uvaeni sinolog, dao imenu znaenje cijelo Rimsko carstvo kroz transliteraciju imena Aleksandrija. Rimljani nikad nisu osvojili Daleki istok, te je stoga Aleksandrija bila najblia karika koju je antika Kina mogla da ima sa Rimom tokom kasne Republike i nakon iznenadnog razvoja Puta svile. To je bila, to se Dabsa tie, veoma proraunata pretpostavka, ali i opravdan zakljuak, s obzirom na dostupne podatke. Ima jo pisanih dokaza koji ime povezuju s Rimom. Li-in se pominje i u kasnijim tekstovima, na primjer u Istoriji kasne Han dinastije, a ono to je napisano na njenim stranama je donekle intrigantno. Navedeno je zemlja Ta-tsin je takoe Li-in. Tatsin je bilo ime korieno za Rimsko carstvo tokom Srednjeg veka i bilo je takoe upotrijebljeno kada je jedan

trgovac sa dvora Marka Aurelija stigao u Kinu 166. godine nove ere. Sada je utvreno da su ova dva imena neraskidivo povezana i da predstavljaju isti entitet za Kineze, geografski i politiki posmatrano. Nepokolebljivi stanovnici Li-ina Objavljeno: 13.03.2012

Da li ima jo dokaza o povezanosti itelja Li-ina sa Rimljanima, pita se Pedi Lambert. Homer Dabs je svakako mislio da ima. U katastarskom tekstu nastalom 56 godina nakon bitke kod Karhe, zabiljeeno je 1587 gradova, a samo je za tri navedeno da su naseljeni strancima. Sva tri mjesta nalazila su se u kineskom Turkestanu. Njihova imena su Ken, Ven-su i Li-in. Pored toga, 9. godine nove ere, Vang-Mang, konfuijanski car Kine, promijenio je ime naselju Li-in. Car je usvojio praksu promjene naziva naselja radi boljeg opisa njihovog stanovnitva. U skladu s time, Li-in je preimenovan u i-Lu to se moe prevesti kao zarobljenici uhvaeni prilikom napada na grad. Ranije je pomenuta mogunost da su rimski najamnici 35. godine prije nove ere bili unajmljeni u bici kod ZhiZhi-ja. Kineski general Tang je tada pomenuo formaciju riblja krljut. Bitka je bila sukob izmeu Huna i Kineza, a to je vano, voena je zbog jednog naselja. Da li su ovi vojnici mogli biti zarobljenici uhvaeni prilikom napada na grad? Da li su upravo to Rimljani koje traimo? Arheoloki dokazi bi obezbijedili definitivan odgovor o rimskim kolonistima u provinciji Gansu. U blizini grada Jonganga (najblieg Li-inu) su 2003.

godine sprovedena iskopavanja, tokom postavljanja gasovoda, prilikom ega je otkriveno vie grobnica. U jednoj od njih, naen je skelet duine 180 cm. Rukovodilac iskopavanja je tada posredno ukazao da se grobnice mogu datovati u vrijeme Istone Han dinastije, koja obuhvata period od 20-240. godine nove ere. Ali, 180 cm je isuvie velika visina za prosjenog Rimljanina ako se uzme u obzir da je veina legija bila regrutovana u Italiji, to je i bio sluaj u doba kasne Republike. Prosjeni Rimljanin bio je visok izmeu 158 i 170 cm, to nije velika razlika u visini, ali je jo uvijek daleko od pouzdanog dokaza. Argumenti protiv ove teorije su vrsti. Tvrdi se da je Dabs od sluajnih i indirektnih dokaza nainio loginu hipotezu. Problematian je i sami naziv Li-in. O njegovim znaenjima se i dalje vodi debata a najbolji trenutni prevod je bilo gdje zapadno od Kine. U Li-inu zbilja postoji strani uticaj, to znai da njegovi stanovnici mogu poticati iz bilo kog dijela istono od Kine. Ono to je Dabs propustio da pomene je i politika dinastije Han, a tie se integracije stranaca u drutvo. Jer neto vie od sto ljudi je u potpunosti nedovoljno da bi im se dozvolilo formiranje naselja sa sopstvenim drutvenim ustrojstvom. Teorija o izgubljenoj Krasovoj legiji se ne moe dokazati. Najvei problem je to ne postoje arheoloki dokazi. Meutim, itelji Li-ina spremni su da vjeruju u legendu do posljednjeg daha. Oni to ine ponosno i ta injenica ini ih vie Rimljanima nego bilo koga drugog. To je zbog toga to imaju ono to je izumrlo u naem modernom svijetu. Dok predstavljaju samo mali dio ogromne kulturne mainerije, ipak odolijevaju, uvajui tradiciju o svom porijeklu.

(Kraj)