You are on page 1of 68

s 2 PHP UYN PHP UYN S 2

S 2 PHP UYN 1 2 PHP UYN S 2


_ __ _- ,_ - ,_ - ,_ - ,_- - - -







Trn tay qu c gi l t Php Uyn s 02 c ra mt vo ma Vu
Lan bo hiu nh li ha vi qu c gi Php Uyn s 01. Ngoi ni
dung chuyn ti nh ch Vu Lan bo hiu bo n, Php Uyn s 02
cn c nhng bi vit y trn tr v vn ca thi i v s ng dng
ca Pht Php trong mi mt ca i sng nh: Trit hc, vn ha, o
c, mi sinh Php Uyn nh ang mang trong mnh mt tham vng
nho nh l ng gp mt t tri thc vo dng chy tinh hoa nhn loi.
Chng ta bit rng, d bnh din hoc thi i no i chng na,
khng ai c th ph nhn s ng gp ca Pht gio trong i sng con
ngi. C nhng bi vit th hoc vn - hu nh chng thy dng ngn
ng Pht gio, nhng tn cng su thm ca n, chng ta vn thy bn
cht Pht gio. l nim tin yu cuc sng, l ni kht khao chn l, l
tm lng yu chung ha bnh, ci p v vn minh, vn ha ca con
ngi. Do , Php Uyn xin n nhn tt c nhng bng hoa tri thc m
cc bi vit gi v v chn thnh tri n nhng tm lng, nhng tri thc
v ang gp mt cho Php Uyn c hin hu.
Nhn y, xin knh chc qu c gi v lng an lc v ha mnh vo
t tnh dn tc trong ma Vu Lan bo hiu nm nay.

Ma Vu Lan 2555. Thng 7, nm 2011

PHP UYN
NI DUNG

Thch T Nghim T n 4
Thch Trung o
Vng trng v li ru ca m (th) 8
Thch Qung Hnh Nht n mai (th) 9
Hng Thin
V mt ngy mai tt o p i 10
Phm nh Thin Qun Ph Thng Nguyn Ngc Hng
Git ma - Trng khuya - Nng (th) 15
Thch Thanh Tm
Chung ngn vng ting Hi triu 16
Nht Uyn Cha xa (th) 21
Thch Thi Ha Tc dng v hiu qu ca Bt Chnh o
i vi con ngi t thn v x hi 22
Nguyn B Ha Chiu vn hnh - Tnh tm (th) 31
Ng Su
Hn th in bng nc 32
Nguyn Vn Gia Nguyn Ngc Hng
Ch l my trng bay - T bt mch (th) 41
Diu Lan
Ngi cha y, tui th v by gi 42
Dng ng Li Cu ca ray rc (th) 46
Thch c Vn
Tinh thn v bnh tt 47
Nguyn c Dng Thm m (th) 48
Nguyn ng Mng
Ch cng nh sen (truyn ngn) 49
Minh c Triu Tm nh Chia hai c m (th) 59
Nguyn Nh Tin Dng sng thi s 60
V Bin V ni (th) 63
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 3 4 PHP UYN S 2
Tm Nhin M v em 64
Nguyn ng Nht nh tng (th) 66
Min Long T chic ni lng m ngh v
vn gio dng tr th 67
L Quang c
Ngi chi vi Phm Thin Th 70
L n
M i, con rt yu m ! (truyn ngn) 74
ng Cng Hanh Con ng tr v 76
Hunh N Ngc H
Hc Pht nh mt l sng 82
Phm Th Cu Qun chiu (th) 90
Thch Nguyn Hip
ng cp trong cc tn gio n 91
R.K. Mookerji - Dch Vit: Thch Nhun Chu
Gio dc Pht gio trong nn gio dc n c i 101
Trng Quang Vn Mt ngy vi bng (th) 110
Trn i
Lu tra nghe ting n bu 111
Vin Minh V (th) 113
Php Hin c s S ra i ca ngn ng Pht
v mt t khi nim v nim danh hiu Pht 114
Nguyn Vn Nho Khi cn li mt mnh (th) 120
Dalai Lama * Dch Vit: Php Thng
T tnh trong sng ca tm thc 121
Vn Trng Ph Du
Gnh nc di trng (th) 124
Nguyn Vn Nho
Tn mn v s khng v nyat 125
Thch Thanh Tm Em l con ve su (th) 132


THCH T NGHIM








c hin hu trn i ny, ai l ngi khng mang n ngha?
Ai l ngi c th t lc cnh sinh? Ai l ngi t ho khng cn
nng ta vo mt ci g khc m vn sng cn? Xt cho cng th
chng ai c c nh vy. Xt cho cng th nhn sinh vn vt phi
nng ta vo nhau mi c th tn ti. V xt cho cng th nhn
sinh vn vt phi mang n nhau, d t d nhiu. i vi vn n
ngha, cc tn gio cng ch trng khc nhau ty theo quan im,
ci nhn ca tn gio y. C tn gio th ni n n ca ng ton
nng nh Thng , c tn gio th ni n n ngha trong s
tng quan gia nh x hi nh Qun, S, Ph. C tn gio th ni
nhiu n th gii t nhin v n ngha ca thin nhin. o Pht,
mt tn gio gii thot v cu kh quan nim th gii v con
ngi cng nh x hi c mi tng quan tng duyn mt thit,
v v vy, con ngi c nhng n ngha khng th no khng bo
p. n ngha trn i ny rt nhiu, quy li c th din t trong 4
loi. Pht gio gi l T n. l n quc gia x hi, n sanh thnh
dng dc, n Tam Bo S trng, n chng sinh vn loi. Chng ta
th tm hiu 4 n ngha ny :
1. n quc gia x hi: Ai trn th gian ny cng c mt T
quc. l ni t tin ng b chng ta sinh ra, l ni t tin ng b
gy dng v bo v, l ni m ngy nay chng ta nng ta
sng cn. T i ny sang i khc, bit bao nhiu mu , tht
ri bo v mnh t ny. No l chin s trn vong, ng bo
t nn, an ninh x hi... tt c ni ln mt n ngha v i. l
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 5 6 PHP UYN S 2
T quc thing ling. Nn bt c ai cng u c bn phn ngha v
vi t nc mnh ang sinh sng. qu kh, chng ta tri n T
tin chng ta xy dng v bo v T quc. hin ti, chng ta
tri n nhng nh lnh o quc gia, nhng chin s an ninh mi
min t nc. Chng ta c an lnh y, l nh vo s hy sinh
v b bn ny. Ngoi ra, trong x hi, chng ta cn nh vo nhng
quan h khc mi c th sng cn nh nhng ngi th n, th
mc, nh nng, nh doanh nghip.... nhng ngi lm ra cc vt
dng cung ng cho i sng. Nu khng c nhng tr duyn ny,
chng ta tht kh tn ti.
bo p n ngha ny, chng ta hy l nhng cng dn tt
ca x hi, hy trnh nhng hnh vi xu c nh c bc, ru ch
say xn, nhng hnh ng mang tnh cch bo lc nh git ngi
cp ca. Hy bit b th, hy sinh cho ng bo, cho t nc. Sng
v lm rng danh cho t nc, cho ng b t tin, l chng ta c
th p n c n ngha ny trong mun mt.
2. n sanh thnh dng dc: l n cha ngha m, l o
hiu trn th gian. Hnh hi chng ta c c l t cha m, Kinh
dy thn ngi kh c m d mt. Kh c m nay ta c
thn ngi l nh n sinh. D mt m ta cn y l nh n dng.
Ca dao v cng cha nh ni, ngha m nh bin, nn sm thm
ti ving l bn phn ca ta, khng c th th nhng li thm hi
n cn khi xa vng l nhng phn s ti thiu ta phi lm. Ngoi ra,
n cho phi o, phng dng cha m khi bnh tt, lc tui gi
bng x, hng cha m v no thin, hoc lm cc vic tt p
hi hng cho cha m qu vng, mi c th tm gi l bo p
phn no n c ca cha m.
3. n Tam Bo, S Trng: Tam Bo l Pht, Php, Tng. S d
gi l bo tc l qu bu, v Pht, Php, Tng c gi tr ln khng
th ngh bn. cc tn gio khc, ngi ta cho rng Thng
sinh ra mun loi mun vt nn tri n Thng v tt c nhng
g xy ra trong cuc sng ca chng ta, u l mun ca Thng
. Pht gio khng ch trng nh vy. Pht gio, Pht l mt
con ngi gic ng v em nh sng gic ng y truyn trao khp
ni. Gic ng ngha l thc tnh, khng b m m bi tham, sn, si,
khng chy theo cc th dc vng qun mt cc n ngha. Do ,
nhng ngi Pht t tri n Pht nh l tri n mt bc thy v i.
Nh nhng g Pht dy m ta thng gi l Php, nh nhng ngi
gi gn v trao truyn chnh php m ta gi l Tng, m ngy nay
nh sng gic ng y khng mt, cho nn chng ta tri n Pht, Php,
Tng v do quy knh nn gi l Tam Bo. Nhng ngi Pht t bit
rng, t v lng kip, Pht theo ta, d ta sanh bt c ni u,
ci tri, ci ngi hay cc c o khc, Pht cng theo ta gip ta
ra khi t kin kh au, c gic ng nh Pht, nn y l n
ngha su m m ngi Pht t khng qun c.
S trng tc l nhng ngi cho ta tri thc, nhng hiu bit
sng mt cch tt p trong cuc i. V mt i, s trng cho
chng ta hiu bit v l ngha, truyn trao cho chng ta nhng kinh
nghim sng... v mt o, s trng l ngi trc tip khai th v
a ta n no chnh gic. Do , n ngha ny ni cng khng tn.
bo p n ngha Tam Bo v s trng, chng ta ch c cch
ht lng tu hc, tinh tn pht trin hai phng tin Bi v Tr
hon thnh tu gic cho bn thn v li ch cho mun loi.
4. n chng sanh vn loi: Chng sanh l cch gi tt ca 4
ch chng duyn nhi sanh. Vn vt nh cc duyn m hin hu,
cng nh t cc duyn m hy dit. S hin hu ca chng ta trn
th gian ny l mt s mu nhim, him c. Mt tri, mt trng, cc
v tinh t tht xa chng ta nhng khng c chng th ta khng
sng c. t, nc, gi la l nhng vt v tnh nhng khng c
chng, ta cng chng th sng c. Cc loi ng vt, thc vt va
gip cng vic cho ta, va cho chng ta thc n nui dng,
nn nu khng c chng, ta cng tht kh sng. V cui cng chng
ta bit rng, tt c vn vt ang chung sc li cho chng ta, ng
b cha m chng ta, con chu chng ta c sng cn, nn chng ta
khng th khng tri n v bo p.
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 7 8 PHP UYN S 2
Cch tt nht chng ta bo n vn vt chng sanh l phi n
lc bo v mi sinh. Chng ta phi sng, phi sinh hot nh th no
cho tri t mi xinh ti. Chng ta bt i nhng nhu cu khng
cn thit, bt i s rt rut tri t, bt i s x kh thi vo khng
gian, bin c. ng thi, bo v mi trng sng ca cc loi ng
vt, thc vt khc duy tr mi tng quan sinh tn nh trong l
duyn sinh, Pht dy :
Ci ny c th ci kia c
Ci ny khng th ci kia khng
Ci ny sinh th ci kia sinh
Ci ny dit th ci kia dit
Chng ta im qua gio l T n mt cch s lc. Gio l y
ni ln c cc n ngha mt cch trn vn con ngi thc
tnh v sng mt i sng ngha bo p nhng g mnh c
th nhn. Mun c mt i sng ngha, chng ta cn thc tp 2
c tnh T bi v Tr tu. T bi gip chng ta n mun loi
mun vt, tr tu gip ta c nhng phng tin tt p gi gn,
bo v, lm cho ni chng ta sng c yn vui, li lc. Tri n v
bo n l o l ln ca nhn sinh ni chung, ca dn tc Vit ni
ring. o Pht vi gio l T n cng l o ca s tri n bo n.
V th, hn 2600 nm c mt, o Pht em li v vn li ch
cho chng sanh trn th gii, v hn 2000 nm c mt trn t
Vit, o Pht em li s an lc cho v lng ngi dn Vit.
kt thc bi vit ny, chng ti xin mn mt on ca bi
k phc nguyn trong thi kinh bui sng m cc cha thng tng
cu nguyn cho t nc ha bnh, cho ma thun gi ha, cho
chng sanh an lc:
Tam bt nn cu ly kh
T n tam hu tn trim n
Quc gii an ninh binh cch tiu
Phong iu v thun dn an lc
Tt c ba c o v tm ni sinh sng thiu iu kin tu hc
tng trng t bi tr tu u c xa la kh au. Ba ci ca ham
mun, hnh sc v khng hnh sc bao gm ci tri v ci ngi
ny vi 4 n ngha su dy u thm nhun n c. t nc an
bnh khng chin tranh, gi ma iu ha, dn chng c an lc,
l nhng g m nhng ngi tu hnh theo o Pht ngh n v
nguyn cu cho c. Xin nguyn cu cho tt c, ai cng bit n
o l ny cng nhau thc tnh, cng nhau xy dng mt th
gii an bnh, mt x hi khng cn au thng v cui cng tt c
u hon thnh mc ch ca gic ng.

Ph , An C 2555
T.T.N ( Nng)


Thch Trung o
Vang trang
va li ru cua me





Vit bi th v vng trng
Treo l lng gia m rm xa xa
Ngy qua nhiu nng lm ma
Vn nghe vang vng li ru ca ngi
Con qu xung gi m i !
Cht qun qun ht vn li b du
Con qu xung ci thanh bnh
Nghe cn ma ri trn cnh thy dng.
Ngc ln ngi ngi vng trng
m li ru m sng bng tm con !
T.T. (Long Thnh - B Ra)
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 9 10 PHP UYN S 2
THCH QUNG HNH
Nhat an mai Nhat an mai Nhat an mai Nhat an mai









T.Q.H. (B Ra)



Mai gia rng hoang mt gc bun
C hn dy di qun thn hao
Nhn ra, ngi em chm sc
Xun n, ngn hoa m iu cho!
(Nguyn Vn Nho, tm dch)

Li Php Uyn
Khong thp nin 80, Phc Lm T (Hi An) hy cn hoang
vng, thy Qung Hnh ngu hng lm bi th ny khi i do
trong cnh rng sau cha, khi thy nhn thy cy mai trong cnh
hoang tn, dy leo bao ph. Thy ngh, cng cy mai ny, mt khu
vn thong t, c chm sc cn thn, th n ma xun,
nhng n hoa vng s ua nhau n. Cng vy, nu c vn l
nhng m sng m v minh che ph, th tr tu an lnh v bc i
s n cho mi mi chng ta.
Hng Thin



X hi ngy hm nay ly cu ni tr em hm nay, th gii ngy
mai lm tiu ch o to cho ngnh gio dc vi mong mun c
mt th h tng lai c ti c nm gi vn mnh t nc.
Pht gio chng ta cng thng ly cu ni duy tu th nghip
sch tn nhau. Th th i vi th h thanh thiu nin Pht t, Pht
gio khng th khng c nhng quan tm thch ng, ng hu tre
gi mng mc, c lc lng k th h tr v xin dng Chnh
php.
Nhng nm gn y, Gio hi cng c nhng hot ng tch
cc trong cng vic truyn b Chnh php, mt s cha hoc Tng
Ni tm huyt c nhng chng trnh tu hc hiu qu. Tuy nhin,
nhn li hot ng gio dc v o to th h thanh thiu nin Pht
t ca Gio hi chng ta hin nay c th ni cn qu nhiu hn ch.
Mt thc t l mt s v tr tr khng quan tm n hot ng
ca gia nh, on sinh Pht t, i vi sinh hot hc tp ca cc
em ngnh Thiu, nhiu khi cn cn tr, khng hoan nghnh. Vic
dy gio l ti cc cha li cng thiu vng, khin cho Pht t ngy
nay n cha khng cn tham vn gio l tu hc m ch hi chuyn
cu o hoc cng cp cho ngi qu c. tng c v Pht t vit
bi nhn nh: Ngi cha cnh nh ngi vit ti x Thanh Ph,
huyn Bn Lc, Long An, trc y ca y quan ti, mt bn l
m m, pha sau l nh th vong, mi m tng Kinh A-di- Pht
gio mun pht trin th khng th dng li mc nh th.
Vi mong c th h tr ngy nay hiu o, mn o, n vi
o v hnh o, thit ngh Gio hi ni chung v mi c nhn
trong cng ng Pht gio ni ring cn phi nh hng li v
quan tm nhiu hn n vn quan yu ny. T thc t cho thy,
V MT NGY MAI TT O P I
n ti lm trung hu nht mai
Kinh ng tp tho bc hnh hi
Hnh nhn nht xut hn nhin tiu
i c xun thi a a khai
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 11 12 PHP UYN S 2
Pht t ngy nay, c bit l th h tr, d c nim tin ni Pht
gio, nhng phn nhiu nim tin y mang bng dng ca t kin,
thiu hiu bit gio l, thiu thc tp, thun ty ch l nim tin vo
mt v Pht siu nhin m khng nhn ra c Pht lch s tu tp
theo. Cho nn, i vi th h thanh thiu nin ngy nay, chng ta
cn phi xy dng cho h nhng tiu ch sau y:
1. Hun bi c tin
Kinh Hoa Nghim ni: Tin l ngun ci ca o, l m ca cc
cng c; n nui ln ht thy cc thin cn, on tr li m, a
chng sinh ra khi m lu, m by con ng v thng a n
nit bn. Chng ta d dng nhn thy rng mt ngi khng c
nim tin th khng th hon thnh tt cng vic ca mnh: mt hc
tr khng c nim tin th khng th vt qua k kho hch, mt
ngi nng dn khng c nim tin th v ma khng t bi thu,
nh khoa hc khng c nim tin th khng th nghin cu pht
minh v sng ch, mt hnh gi khng c nim tin th khng th
thc hnh Php. Nh c nim tin con ngi mi theo ui, vt
kh, vn ln nh cao thnh tu. Tui tr l nhng ngi cn c
nim tin hn ai ht. H va bc vo i, rung tm cn tha tht
ph nhiu, cy trng cho h gc cy nim tin, tin vo l phi, vo
o c, vo v gii thot ca o, nh th cng ng ngha vi ha
hn mt tng lai ti sng.
Tin y l 4 c tin: tin Pht, tin Php, tin Tng, tin Gii. Tin
Pht l ng gic ng ti thin c y tr tu v t bi. Tin Php l
phng thuc lnh c th tr nhng cn bnh ca tm, l con
ng a n gii thot an lc. Tin Tng l nhng v x tc cu
o, ang i trn con ng c Pht i, h c th ch dn
chng sinh ra khi nhng ni tm ti. Tin Gii l b ngn chn
dng thc l no phin, thc hnh gii s a n t do chn thc.
Phi thc tp cho 4 nim tin y t n ch khng lay chuyn gi l
c tin bt hoi.
Mun lm c th tt nhin khng phi l cng vic d dng,
cn phi c thi gian gio dng t bi. Bn cnh vic tip xc trao
i, ging dy gio l, chng ta cn phi thc hnh v hng dn
cc em thc hnh Php, l b th, l t bi, l nhn nhc. ng
nhng hnh nh khng tt nh hng n nim tin cn non nt
va mi c khi m. C nh th th th h tr mi hiu o,
mn o, n vi o v hnh o.
2. Xy dng chnh kin
D n tu ni ni cao hay trm lun trong cc no i phin no,
nu khng c Chnh kin th chc chn s b a lc, bi Chnh
kin l con mt sng dn dt chng ta i trn ng. Cho nn trong
Bt Chnh o, Chnh kin ng u. Trong cc ti, ph kin l
nng nht.
Chnh kin l g? L c mt quan nim ng n v gio l T
diu , v ng, v thng, nhn qu nghip bo. Ngha l phi hiu
r cuc i ny y dy kh au (kh ), kh au l do phin
no trong tm t v thy v hin ti gy ra (tp ), dit tr nhng
phin no s mang li an lc gii thot (dit ), v con ng
dit tr cc phin no l thc tp cc phm tr o, l i theo
con ng chn chnh c 8 chi: chnh kin, chnh t duy, chnh
ng, chnh nghip, chnh mng, chnh tinh tn, chnh nim, chnh
nh (o ). Hiu r cuc i ny l v thng, vn php u l
v ng, ch c nit bn l gii thot an vui. Ngoi ra, cng phi hiu
v tin vo nh lut nhn qu nghip bo gn c khi trong, tu
nhn tch c cu mong thin bo.
Ngy nay, Pht t chng ta i vi vn tin hiu o thng
thiu Chnh kin. Tin rng ch Pht B-tt l cc v ton nng ban
phc ging ha, khng thc hnh php m ch m mui cu o,
to c hi cho nhng k thiu o tm xen vo li dng, lm ri
lon ging mi ca o, o ln h thng gi tr trong chn Tng
lm. Thanh thiu nin Pht t l tng lai ca o php, cho nn
khng th cho h mang nhng t kin y i vo tng lai. Hn
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 13 14 PHP UYN S 2
na, th h tr c o to trong mi trng khoa hc, mang
nng t tng duy vt, nu h tip xc vi nhng t tng t kin
np di nhn hiu Pht gio th h s thi tm, hy hoi ht
nhng thin cn cn non tr.
3. Trin khai nhng php tu n gin d ph cp
Th h tr thng khng dnh nhiu thi gian v tm cho vn
tm linh, i vi h tn gio phi c g c th thit thc, php tu
phi tin li gn gng. Ci h cn khng phi l nhng trit thuyt
cao thm kh hiu m l nhng o l n gin, nhng php tu c
th ng dng vo cuc sng, nhng ci c th gip ch cho h trn
bc ng vo i chng gai.
c th l cc o l tu thn n gin d nh di dng vn
vn khin cho cc em c ln va thy hay va d nh, li va c
th p dng trong cuc sng, v d nh bi th di y (khng r
tc gi):
Tu thn: b tnh hn thua
Tch c: ming li nn cha th phi
Bnh an: nhn nhc kin tr
Hnh phc: do bt tham si gin hn.
Nhng bi th o l nh vy thng c hiu qu truyn t
rt cao. Nhng bi kinh nh Php c cng th, cn c ph bin
rng ri.
Hoc c th l cc php thc hnh gn nh nh s tc qun,
thin ch, Chng ta cng cn phi a Pht Php vo trong
truyn tranh, phim hot hnh, cc tr chi nh v tranh, t tng
cho cc em nh. Mt iu quan trng na l pht trin ci tin
cc hot ng vui chi hi tri, hng o cho cc gia nh Pht t,
bi v loi hot ng ny hin nay dn dn khng cn thu ht lp
tr na.
4. Bi dng nhn cch o c
L Pht t, trn tt c phi l mt ngi c o c tt, hn
na phi l o c Pht gio. Cc gia nh Pht t u c cch
ngn: Bi - Tr - Dng, u l nhng phm cht cn c ca mt
ngi con Pht, ch cn pht trin 3 phm cht y cng lm
gng sng gia x hi ngy hm nay.
Tin thm mt bc na, em nhn cch y nh hng n
mi ngi xung quanh, trong kinh gi l T Nhip Php. Tui tr l
tui ang lao vo nhng mi quan h a phng ca x hi, nu
bn thn c c nhng phm cht o c v sn lng chia s
nim hnh phc y th s c li mnh li ngi, mi ng l
ngi Pht t chn chnh, l em s cm ha i vo cuc i. Tinh
thn cm ha c th hin 4 phm tr l: B th nhip, i
ng nhip, li hnh nhip v ng s nhip. B th nhip l gip
mi ngi bng tm lng t bi thu hiu, d ch l cht t ti vt
nhng s cm thng tht khng th no ni ht. i ng nhip l
dng li ni t ha cm mn, li ni chn tht chit phc. Li
hnh nhip l lun lm vic li ch cho mi ngi dn dt h
n vi l thin. ng s nhip l ty thun mi ngi lm
nhng s li ch, ty hon cnh m x tr sao cho hp vi tinh thn
Pht Php.
X hi cng ngy cng thiu vng o c, ci c lan trn khp
mi lnh vc. T hc ng ti ngoi x hi, t tr em cho n
ngi trng thnh, u u cng bo ng nhng hnh vi phi o
c. c bit nhng nm gn y, hin tng bo hnh trong nh
trng v ca cc bo mu khin cho nhiu bc cha m khng
yn lng i vi con ci, nhiu lc mt ht nim tin vo lng nhn
t ca con ngi. Vi 4 tiu ch trn, Pht gio c th xy dng cho
th h tr nhng phm cht o c m x hi mong i, lm du
li ni tht vng ch hin nay. C nh th th nim vui s nhn
ln, gp phn gim bt nhng bt cng trong x hi, ng vi
ngha cu ni tt o p i.
H.T. (Thch Thanh Ha, cha Ph , Nng
- hin l nghin cu sinh ti n )
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 15 16 PHP UYN S 2
./ ./ ./ ./m nh Thin Qun
Giot ma
\o| am |ra
\o| |hom a hoa
!cm |hu,a |nh
Huong |hoang qua
Khach vc
Kh |rang vua an
Co| mua |hanh |ho| ma nha
P..T.Q (Vn Gi)
o Phu Thng
|.,_ [og |.,_ [og |.,_ [og |.,_ [og

Sng khuya chm bng ni
Ra sng ng mt mnh
Vng trng soi bng nc
N ai ci lung linh
.P.T. ( Nng)

,,. ,- ,,. ,- ,,. ,- ,,. ,- ., ., ., .,
NNG
Th b nm bn ca
Nng hng thm ngn tc t
Tc xanh xanh t bao gi
ca ci m nng bic
Bn ca thng ngy tri bit
Bc u, nng vn xanh xa!
N.N.H (Qung Ngi)
Thch Thanh Tm
_o-,_ _o-,_ _o-,_ _o-,_
,_, ,_, ,_, ,_,
o- ,_ o- ,_ o- ,_ o- ,_
t;,_ t;,_ t;,_ t;,_
q q q q
t r i e r i e r i e r i e

Vt Trng sn nghn dm Bc Nam, nhn nng
ng sn cha, khch c bit my ln du b?
Ngm Sng bc mt mu chung thy, lng chung
ngn u c, ngi khng hay mt thong v vi. [1]
Ci khonh khc nh nhng, su lng y i vo lng ngi nh
ting chung thm tnh gia bin i nhiu ni bon chen danh li
ph phim. Th chic l xung dng sng, ngi l hnh c m
c v thng trong tng s chuyn dch? Cht nh nng cn
ng li bn hin cha, si m lng ngi c l mt mi, sau nm
thng lm khch phong trn, ngy vng, qu xa vn dm trng
bn ba truy nguyn nhn thc. ri, khi ht sng mong manh
sng khi trn u ngn c vang vng bn kinh chiu v ngn
gia thinh khng vng lng, ta li tm ta trong mt thong v vi.
Ting chung ngn ngi trong m vng
Th hi hn ai tnh cha?
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 17 18 PHP UYN S 2
Lng ng ci lng hng v dng sng xa. Nhng con sng r
ro nh khc Ngh thng din tu bn thin ca Hi triu. Ting
v vo , m vng lan xa. Lng ngi l khch c phi pha khi
n c gia sn h bi ly? ri, xen ln trong m ba sng v y,
ting chung khua thc tnh gia cn m. Qu hng l th, mi
lm khch phong trn trn no ng truy nguyn nhn thc v
mt kip sng ph sinh. Ting gi ci lng ri Ha thnh v Bo s,
thi thc chinh nhn hng v mi m tnh qu. Ting chung sao
m , gn m xa , nim ring - chung nh th gii by!
Mt bn nc bn dng sng, con thp thong xa xa, ri
ting chung cha vng vng, i lc git mnh tng ting gi
a khch qua sng. Cuc sng bnh d v mc mc qu. S bnh d
v mc mc y c n iu khng? Ni nim khi vi ca ci lng
s nhn chn c s hin hu bnh d n mc n gin, v ri,
khi chp thm i cnh thi ca, bng dng n s y s l ngn-ng-
khng-ngn-ng cho s nhim mu ca cuc i. Song m mng
qu s khng thy tuyt vi m n tnh ny ch dnh cho nhng ai
c s thc tnh gia cuc th!
Gt danh li bn pha sc xm
Mt phong trn nng nm mi du
Ngh thn ph th m au
Bt trong b kh bo u bn m
(Nguyn Gia Thiu, Cung on ngm khc)
Trong dng chy ca thi gian, nm thng lng l tri, ting
chung cha nh ting gi thn thng t ci vnh hng a ngi
v vi thc t, l tng vt v gi ca ci ph sinh y bon chen
danh li. trong kip nhn sinh, tha hng tm cu vt cht hay
tri thc trn mi no ng vi vi; chic l ng ng ri cui thu,
trong cnh m tnh mch, khng m thanh cng hng m sao m
vng ci lng li rng ng n th lng. Chic l ri cui con
ng tnh mch, kip ngi c khc l vng gia chiu thu.
Ni nim u hoi v chn xa, qu hng trong tng gc cy,
hc , trong nhng con , bn nc ly tre y khi lam chiu.
Chung vng ni nao nh l lng
Ra i ai chng nh cha chung
Mi cha che ch hn dn tc
Np sng mun i ca T tng.
(Huyn Khng, Cha lng)
m ba ting chung triu m gia chn Thn kinh i vo th
ca bc hc ln vn hc dn gian nh mt in tch cho mt thi
vng son phai nht trong trng nhn th. Ngc bn Kim
Long, hng v thng ngun Hng giang, ting chung Thin
M la trn mt nc, nhng m vang li di dng su. Nhng
m ln di chn cu Bch H, m mng nghe c ting
chung ngn.
Vo tit ma Ngu, thng By mt m sng khi, dong thuyn
gia khuya th t Vn Thnh v xui, nhng mong nghe ting
chung khuya gia sng nc c th nh v thi s Trng K
vi ting chung cha Hn San.
Nguyt lc sng mn thin
Giang phong ng ha i su min
C T thnh ngoi Hn San t
D bn chung thanh o khch thuyn.
(Trng K, Phong kiu d bc) [2]
Trng t ting qu ku sng
La chi cy bn su vng gic h
Thuyn ai u bn C T
Na m nghe ting chung cha Hn San.
(Tn dch)
Trong khng gian u lng, tch mch, nh trng na vnh nghing
mnh treo gia khong khng. Ting qu rt qua ln sng m o
nh ting t lt nh qua tng phm n. nh nn ai le li cui
m di, hay l ca ng chi cn mn trong chuyn mu sinh? Cy
phong b sng rc nh nh la chiu t vi nim c qunh. Ni
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 19 20 PHP UYN S 2
bun hoi c hay m v mt cung n xa, git su nng nh ht
ma, mn the cung Qu, la tha lnh lng. Nghe lng mnh xao
xuyn ni c liu. Cht, trong khonh khc y, ting chung cha
thanh thot, u nh, huyn nhim mi con ngi tr v vi giy
pht hin ti.
Chung sng ku gi hn kim c
Lu gi i v bng sc khng
u y, trit l sc - khng ai treo gia con ng, k mng m
vng bn n th lng. Nhn tnh th thi, h ly th phi; nhn
ng b th, ny kia y , c khng, thng hng. Cc cp i nh
bn ct kip ngi.
Mc ai tranh b vng
Trm xin gi li nm xng cha ny.
Mt v vua ngai vng sn, quyn lc trong tay, nhng khng
cn tranh ginh vi ai m bung x khi nhn ra l v thng.
Vua Trn Nhn Tng, v vua khai sng dng thin Trc Lm Yn t,
tm gng ln trc mt nhng ngi sau mt m, tn lc x thn
nm bt bng nc, nng chiu, khi ngy thng lnh lng qua i
khng ch, chng i.
Trong vn hc Hi-gio c mt nhn vt tn l Nasrudin. C ln
ng ngi trc mt a t y p, say sa bc ht tri ny ti tri
kia, nhai, nut, nc mt nc mi chy rng rng, ming xut xoa
va khc, va mu. Mt ngi thng tnh hi l do, Nasrudin va
n, va phn trn: ti ngh, th no cng phi c mt tri ngt ch!.
V tranh ua danh li, vt thi gian li dn, tiu pha i mnh
trong mi men nht, c khc chi thi k d ca Nasrudin? Nhng
ng mun thc tnh kip ngi, ng tiu ph pht giy cho s
tranh ua trm cay nghn ng tm v ngt ngo h o!
Gi y, mun tiu si ngoi vng bn i thng, hy lng
lng th hn theo tng cung bc trm lng ca ting chung Huyn
Quang i s ging ln gia ci v thng:
Din Hu t
Thng phng thu d nht chung lan
Nguyt sc nh ba phong th an
Si vn o min phng knh lnh
Thp quang song tr ngc tim hn
Vn duyn bt nhiu thnh gi tc
Bn im v u nhn phng khoan
Tham thu th phi bnh ng tng
Ma cung Pht quc ho sinh quan. [3]
Cha Din Hu
m thu cha thong ting chung tn
Phong , trng ngi, sng nguyt tan
In ngc hnh chim gng nc lnh
Sm i bng thp ngn tiu hn
Mun duyn chng vng xa trn tc
Mt my no lo: rng nhn quang
Thu hiu th phi u th c
Du Ma, du Pht, chn no hn?
(Hu Chi dch)
T trong su lng, v p ting chung cha thanh thot c
kt tinh xa nay, mt giai iu cao vt m thanh tao, thot tc.
Trong dng chy ca nghip cm, trong dng i xui ngc, bn
ba trn mi no ng. Hy lng ng tm t, dnh mt pht nhn
vo tm khm, bit u, ting chung cha s gip chng ta thy r
chnh mnh. Gng mt xa nay, thc ti by gi trong mt ting
chung khua!
thnh, ma An c K Su
T.T.T. ( Nng)
Ch thch
[1] Tu S. Huyn thoi Duy Ma Ct, tr. 10, Nh xut bn Phng
ng, 2007.
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 21 22 PHP UYN S 2
[2]
(, )
[3]


()

NHT UYN

Chua xa Chua xa Chua xa Chua xa
1.
/ . . - /,
.., . . -/- / ,
,., ., .,/ .., . -., -.
,. .., - / / ./ /., -

2.
/ . . - . ../
., -/., / -/ -., ., ./ ., .
, /./
.,/ - . .,- ., - .
3.
/ . .. /., ., -/.,
../ .., .- ./ ., . -
. ,/./ , .., /
. . .- -, . .., ..
N.U. ( Nng)
THCH THI HA

Tc dng v hiu qu ca
BT CHNH O








i vi con ngi t thn
v x hi


Tc dng ca Bt Chnh o l gip cho hnh gi thy r, thy
chnh xc i vi sc, th, tng, hnh v thc, qua hai mt nhn
duyn v nhn qu, th gian v xut th gian.
i vi nhn duyn, nhn qu th gian, Bt Chnh o gip cho
hnh gi thy r, thy chnh xc, sc un do tng quan gia bn
i chng gm t, nc, gi v la to nn, nn chng lun lun b
bc hi v t chy bi v thng, chng rng khng, khng c
ng tnh, khng c ng th. V Bt Chnh o gip cho hnh gi
thy r h lc, do tham dc i vi sc un em li, chnh n l tp
khi ca kh au v gc r ca sanh t lun hi.
V i vi nhn duyn, nhn qu xut th gian, Bt Chnh o
gip cho hnh gi thy r, thy chnh xc rng, sc tch dit l do
tham dc v i h ni tm ca hnh gi i vi sc un hon ton
tch dit. V con ng dit tn tham dc v i h i vi sc un
thnh tu Nit bn l cc phm tr o v chnh o.
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 23 24 PHP UYN S 2
Cng vy, Bt Chnh o, gip cho hnh gi thy r, thy chnh
xc, i vi th un, tng un, hnh un v thc un, u do
tng quan duyn khi, nn chng u b bc hi v t chy bi
v thng, chng rng khng, khng c ng tnh, khng c ng th.
V Bt Chnh o gip cho hnh gi thy r, thy chnh xc rng,
tham dc v i h i vi th un, tng un, hnh un v thc un
l tp khi ca kh au v l gc r ca sanh t lun hi.
V, Bt Chnh o cng gip cho hnh gi thy r, thy chnh
xc rng, kh au v gc r ca n c th dit tn, khi tham dc v
i h i vi th un, tng un, hnh un v thc un ni tm ca
hnh gi b dit tn. V con ng dit tn tham dc, i h i vi
th un, tng un, hnh un v thc un thnh tu Nit bn l
cc phm tr o v chnh o.
Vy, tc dng ca Bt Chnh o l thy r Kh Tp Dit o
ni thn nm un v ngay ni thn nm un m vt qua Kh,
bng cch on Tp, chng Dit v tu o.
Tu o l thc hnh ba mi by phm tr ca o . Trong
o , Bt Chnh o va l o v va l tr o, cc phm cn
li l tr o. Do thc hnh o m cc tham dc v i h i
vi sc un, th un, tng un, hnh un v thc un b hon ton
nhip phc v dit tn, tm v lu gii thot pht sinh, chng nhp
c Nit bn an tnh.
Tc dng ca Bt Chnh o nh vy, nu ta tu tp, n s dn
sinh nhng hiu qu tt p, cao qu cho bn thn v x hi nh
sau:
i vi bn thn
Do t thn n lc thc hnh php Bt Chnh o, nn c th
thnh tu cc Thnh qu gii thot nh sau:
Thnh qu D lu
Thnh qu ny, ting Phn l Srotpannaphala; ting Pli gi l
Sotapannaphala. Hn phin m l tt-l-a-a-bn-na hay tu
hon v dch l nhp lu qu, d lu qu hoc nghch lu qu.
Nhp lu, ngha l do tu tp Bt Chnh o m hnh gi on
tr c cc loi phin no nh Thn kin th (Sakkyadihi), tc
l on tr c nhng chp th sai lm v thn; on tr nhng
nghi ng (vicikicch), i vi Pht php; on tr gii cm th
(labbataparmassa), tc l on tr c nhng tn iu sai
lm, khin hnh gi t n a v nhp lu hay d lu.
Nhp lu hay d lu l gia nhp hay d phn vo dng chy
ca bc Thnh. Chnh dng chy ny chuyn lu hnh gi i vo
bin c Nit bn. Ngi tu tp d c vo dng chy ny, th
khng cn chy theo dng chy ca sanh t na, nn qu v ny
cn gi l nghch lu qu.
D lu, Lun Cu X gii thch rng: Lu l gi chung cho
nhng con ng dn ti i sng v lu, do d vo con ng
ny m i ti Nit bn, nn gi l d lu.
Chng nhp c qu v ny, hnh gi bit r bin cng sinh
t ca i mnh ch cn by i na l chm dt, khng cn b ti
sanh trong lun hi na, nn qu v ny cng cn gi l Tht lai
qu.
Hnh gi tu tp t c qu v ny, th nim tin ca h i vi
Tam Bo khng bao gi b hy hoi.
Thnh qu Nht lai
Thnh qu ny, ting Phn l Sakdgmiphala; Pli l
Sakadgmiphala. Hn phin m l Sa yt li gi di pha la hay t
hm qu v dch l nht lai qu.
Nht lai, ngha l v Thnh tu tp chng c qu v ny, l do
on tr ht Thn kin th, nghi, gii cm th v on gim cc
cn bn phin no tham v sn, nhng cn tr li dc gii mt ln
na tip tc thc hnh Thnh o, on tr cc lu hoc cn
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 25 26 PHP UYN S 2
li, nn gi l nht lai.
Chng nhp c Thnh qu ny hnh gi bit r, t thn ch
cn tr li dc gii mt ln na v sau l hon ton chm dt,
khng cn sanh vo dc gii na.
Thnh qu Bt lai
Thnh qu ny, ting Phn l Angmiphala; Pli l Angmip-
-hala. Hn phin m l A-na-gi-di, A-na-gi-m, A-na-hm v dch
l Bt lai qu, Bt hon qu.
Bt lai qu l do bc Thnh tu tp Bt Chnh o, on tr hn
Thn kin th, nghi, gii cm th, tham dc v sn nhu i vi dc
gii, nn vnh vin khng cn c ti sanh vo dc gii na. V vy,
gi l Thnh qu Bt lai.
Chng nhp c qu Thnh ny, hnh gi hon ton khng
cn sanh vo dc gii, nhng li sanh vo ci tri Tnh c thin
thuc sc gii, y l Thnh a ca cc Thnh gi A na hm. ni
Thnh a ny, cc Thnh gi tip tc tu tp nh v tu v lu,
on tr nhng i nhim i vi sc, gi l sc i; tip tc on tr
cc i nhim i vi v sc, gi l v sc i; tip tc an tr nhng
ht ging kiu mn, chp ng, cng nh nhng tro c v v minh
ni tm, hng ti i sng ca v A la hn siu xut sinh t
lun hi trong ba ci.
Thnh qu A la hn
Thnh qu A la hn l qu v cao nht i vi gio l thuc cc
vn h kinh in gma v Nikya. V mt trong mi phm tnh
gic ng ca Pht.
A la hn, ting Phn l Arhat, Arihant; Pli l Arahant. Hn,
phin m l A-la-hn, A-ra-ha, A-l-ha, t-ra-ht-,... v dch l
ng cng, ng chn, st tc, v sanh, v hc chn nhn,...
A la hn, ngha l v Thnh xng ng cho ch thin, nhn
loi nh l cng dng; v Thnh tn dit ht thy gic phin
no; ngha l on tn ht thy cc loi phin no lin h n dc
i, cc ci dc; on tn ht thy phin no lin h n sc i
cc ci sc; v on tn ht thy phin no lin h n v sc i
cc ci v sc, nn khng cn b sanh t trong ba ci chi phi;
hon tt cc a v hu hc v n a v ca bc v hc chn
nhn.
Ngha l, v Thnh gi A la hn, i vi tm yu t ca Thnh
o hc tp hon tt v minh trit t v hc chnh kin cho n
v hc chnh nh, i vi s ti sanh chm dt, i vi nhng
iu ng lm lm, khng cn ti sinh i sau, nn i vi con
ng gii thot sanh t khng cn c bt c iu g na hc,
nn gi l v hc chn nhn.
trong i Tr lun, Ngi Ngrjuna (Long Th) ni rng, A
la hn l Pht v ch c Pht mi l A la hn ch thc qua bi k
rng:
Pht d nhn vi khi
Tinh tn vi cng gip
Tr gii vi i m
Thin nh vi lng cung
Tr tu vi ho tin
Ngoi ph ma vng chng
Ni dit phin no tc
Th danh A la hn.
Ngha l:
Pht dng nhn lm o
Tinh tn lm cng bo
Tr gii lm i m
Thin nh lm nhu cung
Tr tu lm tn bn
Ngoi ph chng ma vng
Trong dit gic phin no
Nn, gi A la hn.
V s gii thch ngha A la hn, ty theo cn c ca thnh
chng m cc kinh in c nhng cch gii thch su cn, rng hp
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 27 28 PHP UYN S 2
khc nhau. Nhng, d gii thch su cn, rng hp nh th no i
na, th cc kinh in cng u da trn Bt Chnh o khai
trin.
V s phn chia qu v A la hn ca cc kinh lun cng c nhiu
ngha su cn, rng hp khc nhau, nhng vi ngha A la hn rt
ro v hon chnh, th A la hn l mt trong trong nhng phm tnh
cn bn, to nn i sng ca mt bc gic ng.
Tuy nhin, trong phm vi ca bi ny, ti ch trnh by gn
rng: A la hn thuc v Thanh vn l A la hn c qu v gii thot
cao nht i vi cc Thnh qu D lu, Nht lai v Bt lai, v vi
ngha ny A la hn c nhn mnh n thun v ngha t gic,
cha c hon ton cc phm tnh nh: Nh lai, ng cng, Chnh
bin tri, Minh hnh tc,... Nn, ngha A la hn trong ngha Thanh
vn khng i km theo vi nhng ngha nh l: A la hn l Nh
lai, ng cng, Chnh bin tri, Minh hnh tc, Thin Th, Th gian
gii, V thng s, iu ng trng phu, Thin nhn s, Pht Th
Tn.
A la hn m gi l Pht, v Pht m gi l A la hn, A la hn
trong ngha ny, c i km theo cc phm tnh gic ng nh: A la
hn l Nh lai, l bc ng cng, l bc Chnh bin tri, Minh hnh
tc, Thin th, Th gian gii, V thng s, iu ng trng phu,
Thin nhn s, Pht Th Tn.
A la hn i km theo vi nhng ngha nh: Nh lai, Chnh
bin tri, Minh hnh tc,... l A la hn ca bc Chnh gic, ca bc
Ton gic, ca Pht Th Tn.
Nn, Pht l A la hn, nhng khng phi l A la hn n thun
m A la hn c y cc phm tnh ca bc Ton gic vy. V nh
vy, ch c Pht mi l A la hn ch thc.
i vi t thn, ty theo mc tu tp i vi Bt Chnh o,
m cc Thnh qu gii thot tng ng, c th thnh tu ngay
trong hin th.
i vi x hi
i vi x hi, Bt Chnh o l con ng chuyn ha rt ln
dng xy mt x hi lnh mnh, tin b v vn minh, nng
nhng sinh hot ca x hi phm tc, ln thnh nhng sinh hot
ca x hi bc Thnh.
Trong mt x hi sinh hot lnh mnh, tin b v vn minh
khng th thiu mt trong tm yu t ca Chnh o. V sao? V s
sinh hot x hi, nu thiu Chnh kin, s to nn nhng xung t
do nhng quan im cc oan em li. Nu thiu chnh kin, con
ngi x hi khng th nhn ra s quan h gia nhn qu hu c
v hu c; gia nhn qu hu c v v c v gia nhn qu v c
vi v c, c th nh hng cho mi hnh vi o c v mt
th ch hin php v lut php cho mt x hi loi ngi tin b v
vn minh hng ti...
Nu thiu chnh t duy, con ngi khng nhn ra c s
quan h hu c gia con ngi v con ngi, cng nh quan h v
c gia con ngi v con ngi, gia con ngi v mun vt, khin
x hi ngi khng vch ra c mt nh hng ng cho mi
hnh ng ca con ngi c nhn v con ngi cng ng. T ,
khin cho nhng ni kh au ca con ngi c nhn tc ng ln
con ngi x hi hay ngc li, lm cho i sng con ngi b chn
li v i v hng tiu cc thp km. Con ngi sng lnh cm vi
cuc i hay vn v, chp git v manh ng vi cuc i u l
nhng k b ri vo cm by ca t kin v t t duy c, khin tt
c h ang i v hng tiu cc v hy hoi cuc sng.
V vy, Chnh kn v Chnh t duy trong Bt Chnh o, gip
cho con ngi x hi nh hnh c tnh quan h nhn qu hu c
tiu cc v tnh quan h nhn qu hu c tch cc, nhm c th
chuyn ha nhng thnh phn tiu cc ca x hi chuyn sang
hng nhn qu hu c tch cc, t ti s n nh x hi ton
phn mt cch thc t.
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 29 30 PHP UYN S 2
Nu khng c chnh kin v chnh t duy, ta khng th bit r,
bit mt cch chnh xc nhng bt n v bin ng x hi do u,
v c cch no gii quyt nhng bin ng y, khin chng tr
nn ha bnh, m p.
Trong nhng lnh vc sinh hot ca x hi nh: Tn gio, vn
ha, khoa hc, chnh tr, gio dc, kinh t, ngoi giao, qun s, an
ninh x hi,... c cn n Bt Chnh o hay khng, hay Bt Chnh
o ch dnh ring cho lnh vc tu hnh ca Pht gio?
C th c nhiu ngi ngh rng, Bt Chnh o ch ni n
nhng phng php tu tp, dnh ring cho nhng ngi thc hnh
theo Pht gio. Cch ngh nh th t n l phi chnh o ri, v
chnh o m b hn ch bi lnh vc ny hay lnh vc kia, th sao
gi l chnh o c? Ti sao? Bi v ci g chnh, ci t n
mang tnh ph qut m khng phi ring l. N ph qut i vi
thi gian, nn n khng b thi gian lm cho mn dit; n ph qut
i vi mi khng gian, nn n khng b khng gian ng khung v
n c mt khp ht thy mi i tng, thanh lc mi tm v
hnh ng t vy cho ht thy chng sanh, nn n khng dnh
ring cho mt lnh vc sinh hot no ca x hi con ngi, m n
cn c mt khp mi lnh vc sinh hot ca x hi, gip cho mi
lnh vc y, thanh lc nhng cch nhn sai lch i vi bn thn
mnh v nhng cng vic m mnh ang hot ng, khin cho hnh
ng cng lc cng tr nn chnh ng, c hiu qu chnh xc v tt
p.
Nu tn gio thiu Chnh kin v Chnh t duy, th tn gio y
hng dn nim tin tm linh ca con ngi i n u v v u?
V vy, mi sinh hot tn gio khng th thiu Chnh kin v Chnh
t duy, nu thiu mt trong nhng yu t ca Bt Chnh o, th
nhng tn gio y s hng dn nim tin con ngi i vo ng ct,
ng t.
Nu lnh vc khoa hc, vn ha, chnh tr, kinh t, ngoi giao,
qun s, an ninh x hi, bo ch, truyn thanh, truyn hnh, thng
tin,... thiu Chnh kin v Chnh t duy, th nhng lnh vc y s
hng dn nhng sinh hot con ngi i v u, em li ci thy,
ci bit, ci t duy g cho x hi con ngi? V li na, nu nhng
lnh vc sinh hot y ca x hi thiu Chnh ng, th h ni g vi
x hi con ngi; nu thiu Chnh nghip, th nhng hot ng y
ca h em li g cho x hi con ngi; nu thiu Chnh mng, th
h em li i sng nh th no cho x hi con ngi; nu thiu
Chnh tinh tn, th nhng lnh vc y, em li nhng tin b g cho
con ngi; nu thiu Chnh nim, th h em nhng s nh ngh g
cho x hi con ngi v nu thiu Chnh nh, th mi lnh vc y
em li ch, ngh lc v an bnh g cho x hi con ngi?
Nu trong cc lnh vc sinh hot y ca x hi, khng c Bt
Chnh o, th chng s dn sinh tm th t o cho mi lnh vc
sinh hot y ca x hi. V ng nhin, x hi con ngi cng
ngy cng sinh hot theo hng o in v tm ti.
X hi con ngi b dn dt bi tm th t o gm: T kin l
ci thy t vy, mt chiu; T t duy l t duy theo ci thy t vy,
t duy theo ci thy mt chiu; T ng l ni theo ci thy, ci t
duy t vy, mt chiu; T nghip l hnh ng theo ci thy, ci t
duy t vy, mt chiu; T mng l sng theo ci thy, ci t duy t
vy, mt chiu; T tinh tn l tin b, sing nng theo ci thy, ci
t duy t vy, mt chiu; T nim l s nh ngh theo ci thy, ci
t duy t vy, mt chiu; T nh l thin nh theo ci thy, ci t
duy t vy, mt chiu.
Nu mi lnh vc x hi sinh hot theo tm th t o y, th
nhng bt cng ca x hi cng ngy cng tr nn gay gt v ti t,
y l iu khng c g cho nhng bc c tr trong i phi ngc
nhin, v nhng bt hnh, tht vng v kh au ca nhng con
ngi b cun chm trong x hi, sinh hot chy theo tm t o y
l mt s tht hin nhin, nh hai cng vi hai l bn.
i theo o t th c ci nhn qu ca t o, l Kh v
Tp , khin ngi i b lun lu mi trong lun hi sinh t kh
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 31 32 PHP UYN S 2
au; i theo o chnh th c nhn qu ca Chnh o, l Dit
v o . o l Chnh o. Nu i trn con ng ny, th
cng i, l cng xa la c kh au, chm dt sanh t, ti c vi
ch im an lc hay Nit bn ti thng.
Sng i an lc, i sng y u phi dnh ring cho ai, cho mt
thnh phn no, m cho tt c. Nn, Bt Chnh o, c Pht dy l
p ng nhng kht vng la xa i sng kh au v tm v vi
ci ngun an lc ca tt c mi ngi, mi thnh phn ang sinh
hot trong mi lnh vc ca x hi con ngi.

T.T.H. (Thnh ph Hu)



Nguyn B Ha


CHIU VN HNH

Chiu i gi bng v minh
Ngoi song ca gi v hnh thp phng
Cy vn hnh n trong vn
Nhnh duyn m li, ci hng m chiu

TNH TM

B ma thng nh bng qu
Tnh tm vt mnh trng h treo nghing
Rc ln c nhng mun phin
Ci lng phi gia chn thin t y

N.B.H. (i hc Qung Nam)
Ng Su
HN TH IN BNG NC



V n vn L Chi (1442), Nguyn Tri cht oan cng vi ba
h (tru di tam tc) [1]. Cng vi kt cc oan khut, ton b th vn
ca Nguyn Tri thnh tro bi theo php quyn phong kin thi
y. Gi nh tip , lch s nc nh khng xut hin bc minh
qun L Thnh Tng th mt i ngi, mt i vn, mt i th...
ca c Trai b xa s trong lch s chnh tr, qun s, vn ha,
vn hc dn tc, hoc nu cn u th cng l ci bng h thc,
thc h, m mt chn my
N lc ban u ca L Thnh Tng
(1664) cng cha th truy tm ton b sng
tc v nhng cng trnh vn ha khc ca
Nguyn Tri mt cch y . Mi n nm
1868, ngha l hn 200 nm sau, Dng B
Cung cng nhiu ngi khc su tp thm c trn 300 bi
th Hn (c Trai thi tp) v Nm (Quc m thi tp). Ring Quc
m thi tp (QTT), tp th ghi m ting m vi 254 bi, ch c
71 bi vit theo lut ng. a phn cn li l nhng bi th 6 ch
chen 7 ch hoc 7 ch chen 6 ch. y l sng to rt ch ng ca
Nguyn Tri nhm a th quc m tin v pha trc vi nhng
bc t ph trn ng lt xc, thot hnh.
... nh nc hoa in mt a hng
Vt nh chng bn, Bt lm lng
Chiu mai n, chiu hm rng
S l cho hay tuyt sc khng
Tn bi th l Cy mc cn, tc cy dm bt, bi th th 237
ca QTT. y l mt bi th c g va quen li va l. Quen v n
nm trong th vnh cnh, mt mng th ln ca tp th ghi m
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 33 34 PHP UYN S 2
ting Vit ny. Bi th ng chung vi nhng bi Nguyn Tri vit
v cy chui, cy tng, cy trc, hoa sen, hoa lu, b sui, hng
du,... ngha l thuc ti thin nhin. Chung quy Cy mc cn
cng gp phn lm r thm nhn xt ca Xun Diu: Lng yu
thin nhin l kch thc o mt tm hn. Nt l d thy nht
cn c khc m bi tht ngn chen lc ngn:
Chiu mai n, chiu hm rng
l cha k m iu ca bi cng c ch dt khot khng
chu theo gt ngi xa. Cn phn ngn t th qu r. l
mt bi th Vit - Vit n thun Vit, ngoi tr ba t cui cng
tuyt sc khng.
Cn ci l khc ca Cy mc cn th hnh nh l n bt ng.
iu l n bt ng cn gip ta hiu thm hn th thm diu v
uyn o ca mt tri tim sng n tn sao tri (c Trai tm
thng quang Khu to L Thnh Tng).
Nguyn Tri chn mt loi hoa dn d vn c trng lm
ro du gi t cho bi th. Loi cy, loi hoa y chc chn khng
bao gi c ni n cng vi t thi bt tit hay c cm vo
bt c mt b t bnh no ca hi ha hay th ca Trung Quc. y
l mt loi hoa bi vn b xem thng i vi nhiu ngi, nht l
nhng ngi tng t tn mnh l i gia qu tc [2]. Ngay vo
nhng nm cui ca th k trc, vn cn mt nh th no xem
thng loi hoa ny d dng ca nh th nm pha sau nhng
con ch:
Dm bt em trng trong chu king
Hoa hng ngm n cui vn tre (?)
Dm bt cng cn c gi l rm bt. S bin dng gia
nguyn m r v d kh ph bin, m ban u l do cch pht m ca
ngi Vit ta cc vng min khc nhau Bc v Nam, Trung: ri
di, run ri dun di, rn rn dn dn, ray rt day dt
Bi th cng c nhiu d bn, kt qu ca tam sao tht bn v
thm na n, cng nh ch nhn ca n tng chu s phn lc
loi, oan nghit. Bn cnh nhan Cy mc cn, bi th cn c
nhan khc Hoa dm bt,; t nh nc cng tng l y
nc hoc bng nc; t vt nh cng tng c ch ghi l bn
nh ri sch nh; chng bn cng tng c ghi l chng
vng; Bt lm lng cng c bn ghi l Bt l lng nh nh
tinh thn ca kinh Kim Cang ni gip: Phm s hu tng giai th
h vng cng da vo li dy T y ca c Pht Y bt y ngn
ngha l khng chp vo ngn t n vi bi th v hiu
thm mt cht d mong manh, con ngi tm linh v tu gic ca
Nguyn Tri. Tt nhin th l ngh thut ca ngn t, nhng trong
trng hp ny th kh lng trn o vi Th. Hn na, s khc
bit gia nhiu vn bn, vo bi th ny cng khng n ni b
dn ng n ch qu nguy him nh Nhn sinh t c thy v
t thnh Nhn sinh t c thy v ngh hoc Ngy vng xem hoa
b cy thnh Ngy vng xem hoa b cy, nhng s c tng
xao xuyn nhiu thng nm.
Cu th u ca Cy mc cn l hnh nh mt a hoa mu
hng phn chiu qua mt nc. Bn thn hnh nh th l nh
ca o nh. Tt nhin Nguyn Tri khng lm nh L Bch ri
m trng di y h thu (!?). a hng o v hnh nh nh
nc cng o. Liu nc c nh khng? Nc th c nhng nh
th m h. nh trng, nh sao, nh la, nh bnh minh th khng l
nhng nh nc th t nhiu l ri. Khng c ngun sng ri vo
nc s khng c nh nc [3]. Bn thn nc khng c kh nng
pht sng. Khi c nh sng kt hp vi nc th a hng mi in
c bng mnh. Thi nh t cu th p mt v p huyn o, lung
linh c hnh thnh t tri tim mi sc gic quan nu xt gc
th. V cng vi ci nhn v tnh khng ca cc php m cu
th cng c tn vinh mt v p lng mn, o diu, meng lung.
Khng ai vi tay hi c a hng trong dng th u bi v n
ch l bng hoa. Bng hoa cng s khng c nu thiu mt nc
vn c nhn nh dng ca v tr. Tt c cc php u huyn
ng vi tinh thn ca Duy thc hc. M li li dy ca B tt Long
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 35 36 PHP UYN S 2
Th hiu hn cu th ny c chng? Tnh khng c biu
hin th tt c cc php u hin by (Trung qun lun). Cng t
c t Lai Lt ma gii thch thm: Cc php tn ti nh vo s
tng duyn [4]. Khng c nh nc s khng c a hng trong
nh nc, kt qu ca chng cht, trng trng duyn khi, v a
hng cng chnh l hoa m gia h khng. Dng th u l s kt
hp y duyn n gia Th v o. Yu thin nhin l iu khng
l lm i vi hn thi nhn. Nhng dng li khng thi th
cha . Phi tng cng ci nhn Pht o mi thu th hn ci
biu hin v ci c biu hin
Mt ln Pht i kht thc, mt B la mn i theo chi mng
Pht thm t v nhiu t ca v ny tm n vi Pht o. c
Pht vn bnh tnh, ung dung i vo xm. B la mn tc gin ln
ting:
- C m c ic khng? Sao khng tr li?
c Pht vn t tn:
- Gi s ng em qu tng mt ngi m ngi khng nhn
th qu y thuc v ai?
- Th ti em v ch sao?
- Cng th, ta khng nhn th ng u c dnh dng n ta. [5]
i thoi trn y gip ta hiu dng th th hai:
Vt nh chng bn, Bt lm lng
Chng sanh l Pht s thnh. Cn Pht l ai? Pht l chng sinh
thnh. Khng nhng Pht, nh chng bm m sch cng
khng bn, chnh php cn khng chp h hung l phi php. Th
ch php khng tng, bt sinh bt dit bt cu bt tnh (Bt
Nh Ba-la-mt-a Tm kinh). Ngha l khng sinh ra, khng mt i,
khng d, khng sch Ni Bt lm lng l vy. l ci tm
khng rng rang v qui ngi. cng l cch ni khc ca chn
ng. Khi qun chiu tt c u l o nh, u l gi tng th kin
tnh ng thi Pht tnh hin by. biu hin iu kh hiu nht
trong gio l ca c Pht, Nguyn Tri vit bng mt cu th
qu sc mc mc, thm ch l mc mc n qu ma. Kt thc dng
th th hai bng ba ting Bt lm lng, Nguyn Tri ni nh li
ni thng, v nghe chng nh b gi tru ni thay v mt ng Tin
s (Thi hc sinh) ni. Ring t Bt th dn d ht sc. Cng mt
ngha nhng n t Trung Quc, gi l Pht () - ngi Trung
Quc phin m t ting n (Sankrit v Pali) : Buddha. Chng ta u
bit, t Bt l t Pht Vit ha, t ny lin lan ta trong
hang cng ng hm, ngoi ngha ni hm l bc gic ng, t "Bt"
cn chuyn ch nhiu tnh t dn tc Vit Nam. V th nhng
truyn c tch, tc gi vn l nhng ngi sng sau ly tre lng,
lun c ng Bt hin ra khi cn [6]. Thnh ng, tc ng ca h
cng c kh nhiu Bt: Hin nh Bt, Bt nh khng thing, No nn
Bt, i nn ma, i vi Bt mc o c sa
Nguyn Bnh Khim cng ni n Bt: Cha d ai l Bt Thch
Ca / Mi iu nhn ngha nhn th qua, ngha l ly t li n ting
ni ca nhn dn, ng thi cng l kt qu ca nhng thng nm
Nguyn Bnh Khim t bit chnh trng quay v giu mnh ni
tnh mch thm sn v b bn vi ngi n ci, ngi cu c v
nhng thy tu c c trong hang cc.
Nguyn Tri a Bt vo th l mt dng , v ng sau l
th gii tinh thn ca mt k s phong kin lc no cng ly dn
lm gc.
* Ming n chng qun da mui
o mc n chi gm thu
* n lc nh n k cy cy
Chn dn m n mt lng dn
Thin nhin trong th Nguyn Tri chnh l nhng bc phong
cnh c v bng cht liu ngn t ca ngi dn chn lm tay
bn. l mng ti, rau mung, con ng ng vn nguyn s
thm thong mi thm ca t, ca lng. Ni chuyn Pht bng
th, Nguyn Tri ni n hoa dm bt thay v ni hoa m, hoa v
u, cng khng ni hoa sen - loi hoa vn c c tnh v nhim v
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 37 38 PHP UYN S 2
trng thanh [7]. Hoa sen l Pht hoa nhng Nguyn Tri khng
a vo bi th ny. Du gn bn v mc trong m nhng sen,
song song vi tnh dn d, cn c tnh qu tc, vng gi. B t
bnh trong th hay ha ca Nho gia khng thiu hoa sen. l a
hoa in hnh bng nc th lm sao cu bn c. Hoa m chng
phi l hoa v l bng hoa th d nc c d cng khng sao ly
nhim c bng hoa. Ly mt hnh nh th ni Pht tnh, chn
tm th qu l tuyt hay, tuyt ti hoa, tuyt bc hc. C th tm ra
y tinh thn Pht tr v tr. Hoa m khng tr tng hoa nn
khng cu nhim, v th n hay rng tc sanh hay dit cng u
khng phi l thc tng.
Chiu mai n, chiu hm rng
Bi th tht ngn chen cu lc (6 ch) m khng t gy bi
tit iu ring ca n (cch ngt nhp). Thanh iu (bng trc)
cng c chn tri ring. Bi lc bt, v lc bt ca song tht lc bt
thng ngt nhp 2/2/2. Cui cu lc bao gi cng vn bng,
Nguyn Tri c tnh chn mt sn chi khc bng cch chn
nhp 3/3 v thay vn bng truyn thng thnh vn trc, iu m
trc Nguyn Tri c l cha ai lm.
- p n my / m b ci
- Con i trn / chng ai quyn
Li chi ca Nguyn Tri a ngi c n bt ng nhng c
iu l l khng gy d ng. Nhng cu 6 trong nhng bi lc ngn
hay tht ngn vn c phong cch ring, mi m v nhp iu khc l
ca n, vn bi tai v cng lm tng tr tnh ca th.
Dng th chia hai na ny cng d gy hiu lm. Thong c
qua, ng nh nh th mun bc l cm hng thng hoa tic ngc:
- Thy lu hoa t lng v tnh (Thi )
(Hoa v tnh c rng / Nc v tnh c tri).
- nh? Sao hoa li phi ri
- Nng mc cha tin, hoa rng khng ng (Xun Diu).
- Tang thng n c hoa kia c ny (Nguyn Gia Thiu)
t chung trong mch cm hng xuyn sut bi th, s thy
Nguyn Tri khng ni nh th d chnh ng tng xt xa: Hoa
thng hay ho, c thng ti. Nguyn Tri khng dnh dng g
n cm hng ny khi ni v hoa dm bt. Bn thn dm bt khng
phi loi hoa sng n chiu tn. Loi hoa ny c th tn ti t hai
n ba ngy, sau hoa ho i ri kh cun li, sau cng mi la
cnh [8]. Th sao trong th gii ca dng th ny th hoa qu tht
n sng, rng chiu? Nh phn trn ni, y l a hng in
nh nc. n chiu hm, mt tri khut, nc khng cn nh
na. T hoa cn u soi bng mnh qua mt lp knh nc.
Th l hoa rng! C nh dng, c hoa trn cn, c nc th c
hoa in bng. nh dng tan, nc chng cn nh, th l chng cn
hoa. Dm bt khng rng trong khng thi gian vt l khch quan
m rng trong th gii cu th ca Nguyn Tri d hoa trn cn c
khi vn cn ti ri. Cc php hu vi u huyn, do duyn hp m
thnh. Khi ht nhn duyn th php hu vi tr v ci khng ng
vi t tnh ca mi hin hu. Tt c u do nhn duyn. Ngoi
nhn duyn khng c g hin hu c lp. Nguyn Tri em o
vo th bng tri tim ca mt ngh s ti hoa v tu gic ca mt
ngi tip cn Pht o. Li m ra kinh in ca c Pht: Th
hu c b hu; th sinh c b sinh Th v c b v; th dit c b
dit (Kinh A Hm). Ci ny c th ci kia c; ci ny sinh th ci kia
sinh - Ci ny khng th ci kia khng; ci ny dit th ci kia dit.
Ngay c tn hiu thi gian chiu mai chiu hm cng rt tng
i. V chiu mai ni ny l chiu hm ni khc. Hong hn ca ni
ny tri t l bnh minh ca tri t ni kia. Tt c u l quy c
tm thi ch thi gian cng khng c t tnh.
Cho nn khi khng c chiu mai, chiu hm th hoa n, hoa
rng ch l hin tng gii. Khng phi hoa n ri tn, m hoa
tn n hoa khc. Hoa ny khng tn th hoa kia lm sao n. l
mt phn ngha ca khng sinh khng dit, khng kh, khng lai.
V th m ging iu ca cu th 6 ch khng phi l ni xt xa,
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 39 40 PHP UYN S 2
nim au ti m l giai iu ca mt tm hn bnh tnh, t ti, v
ngi. T cu th: o hoa y cu tiu ng phong m Nguyn Du
dch thnh Hoa o nm ngoi cn ci gi ng, hoc My
chm trc giu hoa nm ngoi ca Nguyn Khuyn nu c
nhn di nhn quan ca Pht th hoa nm ngoi chng khc hoa
nm nay, hoa nm ngoi cng l hoa nm nay ch khng sai khc.
T li kt ca bi th nh mt nguyn l tt nh c c
kt:
S l cho hay tuyt sc khng
C cht g kh hiu hai ting s l. V d sao th vn c hoa
rng, li rng hi nhanh m hn th khng giu c ng ngng,
xao xuyn, bng khung? y ci ti tr tnh t th ngh v cm
ca mnh hay l cuc i thoi thm lng khc gia tc gi v
c gi qua trung gian vn bn ngh thut? Cng c th ci ti
ng ra l o sau khi nm bt c l i? Pht php ti th
gian, chng ri th gian tm php. Ri th gian tm b ,
cng nh tm sng th (Lc T). Gii ngha th qu l liu lnh nn
tt hn l hy cho th t ni
n y khng cn sc, khng cn khng, khng cn c khng
sc cng c khng khng... T tuyt nh v v tr th 5 ca cu
th 7 ch nng nh ni, nh mt n lc cui cng khng nh chn
l tuyt i v tnh khng ca vn hu. Ngay c sc cng khng ri
hn na chnh khng cng khng, th u l ch khi u, u l
ch kt thc? Hoa khng thc c, bng hoa cng khng thc c,
nh nc khng thc c, chiu mai, chiu hm u khng thc, th
cn ni chi c hoa n, c hoa tn? Li c Tm kinh Khng c v
minh, cng khng c ci ht v minh, cho n khng c gi cht,
cng khng c ci ht gi cht; khng c kh, tp, dit, o; khng
c tr hu cng khng c chng c [9]. Bi vit xin c dng bt
ng ti y v khng dm ni g thm.
Hoa mc cn khng nh tu gic ca Nguyn Tri v th l
mt v sao l gia bu tri QTT. Chc s c ngi thc mc
Nguyn Tri l mt thin s, mt hnh gi gic ng? iu
khng bit c. Nhng lm lc khng t thi s t chn n b
gic v h c tri tim v b c hi khc. Nhng c iu l khonh
khc y qu ngn ngi, c khi ch l mt st na ri sau h li
quay v vi b kh, bn m, tip tc nhn nh trong tr chi m
l thay v thng tr trong t tnh v nim.
Phm phu chng ta no c khc g?
Hi An, thng 7/2011
N.S. (Hi An)
Ch thch
[1] Nh nghin cu L Thc su tm c gia ph ca h
Nguyn Tin in. Theo Nguyn Du l hu du nhiu i ca
Nguyn Tri.
[2] D nhin ngi vit khng ni n loi dm bt a sc mu
thuc din cy cnh hin nay.
[3] nh l nhng tia sng do mt vt pht ra hoc phn chiu li
T in Ting Vit, vin Ngn ng hc Vit Nam.
[4] Hng sen tinh khit Thch Nhun Chu bin dch. NXB
Tng hp TP H Ch Minh 2003.
[5] Sng cht bnh an Ni s Tr Hi lc dch t Tng th sinh
t ca Sogyal Rinpoche. NXB Thanh Nin, 2008.
[6] ng Bt trong truyn c ca dn gian c bit c quyn php, t
nhiu c dit c tr gian
[7] Hoa sen hi ln cng Pht khng cn ra sch v khng bao gi
lm bn bi bm nn gi l v nhim. D c h u c, hoa sen
mc ln th nc vn trong nn gi l trng thanh.
[8] Hc gi o Duy Anh cho bit t chiu trong bi th c ngha
l bui mt t c.
[9] "Bt Nh ba-la-mt-a Tm kinh Vit gii"- Chnh Tr Mai Th
Truyn. Ti bn ln I, 1964.
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 41 42 PHP UYN S 2
Nguyn Vn Gia
Ch l my trng bay
Bch vn thin ti khng du du
Thi Hiu
Ta chng t u ti
Nn chng v ni u
Ti ni xanh ng i Khng qu kh, v lai
Ch e ngi bc u Lang thang bay gia tri
Ta ch l my trng
Rong chi trong cuc i
Khng thi gian, khng gian
Ta ngao du bn b
Lm g c qu hng Ta chng t u ti
M tnh chuyn i, v Nn chng v ni u
Ti ni xanh ng i
Ch e ngi bc u!

N.V.G. (Thanh Kh - Nng,10.2008)


Nguyn Ngc Hng
T BT MCH
L sinh dit thng ri
Khng cn vng bn li thi mt cn
S g cht bnh cn con
Ch lo v cm n mn thin tm!
N.N.H. (Qung Ngi)
Li Php Uyn : Thi s Nguyn Ngc Hng khng may b bo
bnh, lit c ngi ngay sau khi tt nghip th khoa HSP Quy
Nhn, nhng anh vn yu i mt cch hn nhin v nguyn vn, t
n nay, v ang cng hin cho i sng tng mch ngun th
ca chan cha.
_;o _, _;o _, _;o _, _;o _,













Ngi cha y, tui th v by gi

Ti ln ln t mt xm nh ven rng. Thu ln nm, b thng
ch hai ch em n cha l Pht. Ngi sau sau lng, ti vng tay m
b v mt quan st cnh vt trn ng. Con ng ct mn quanh
co gia khu ngha trang, c nhng hng dng liu ong a trong
nng, nhng ngi m nm san st bn m c lng chng c hnh
nh mt tri nh.
Cha nm lt thm trong vm cy um tm, trn cng tam quan
c ghi dng ch "T nh Chc Thnh", b bo: "Ngy xa b ni tu
cha, nn b thng n lm cng qu". Vt u tin p vo
mt ti l cy xoi to ng trc sn cha, thn ln n ni ba vng
tay ngi m khng xu, cnh l xum xu rp mt nhng chng
ma no ra hoa.
Ti hi b: "Cy xoi to th sao khng c tri?"
B k ti nghe rng cy xoi l mt loi xoi cm, tri nh,
trc qu ra tru cy, nhng nhng nm sau mt sc khng u
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 43 44 PHP UYN S 2
tri. Vo mt ma h qu ra y cy, nhng a tr leo ln hi xoi
vo tra ng bng. Tr tr lc y l mt ha thng cao tui
nguyn Campuchia c php thut. Xoi c nhiu cnh mc d gy,
s nhng a tr t trn cao ri xung nguy him, thy bo tro
xung, l tr ng nghch khng nghe li, cn thch thc: "Khng
xung ng lm g no?". Ha thng ni: "Ch tao cht xu." Thy
vo trong ly ba cy hng ra khon. Mt a tr t trn cao ri
xung, khng h hn g. T l con nt khng cn bn mng n
leo tro v cy xoi t cng khng ra qu na.
Nghe b k ti phc ln v ha thng v trong tr c tr th
ti, ha thng l nhng ngi ti gii phi thng. Vo gian nh
ng, c treo hnh con c bng g mun en bng. Ti c nhn m
mi v thc mc con c g m to th h b - b li gii thch cho ti
nghe v chuyn c chp ha rng v bo con c treo trn l mt
php kh, vt dng ra hiu lnh trong cha ging nh ting kng,
ting trng bo gi y. Ngi xa quan nim c l mt loi vt
khng ng nn ly n lm biu tng cho s tnh thc, tng ni
trong cha theo hiu lnh m cng phu.
Ln ln mt t, ti c th chy b theo l tr trong xm n
cha tm hi nhng chm cm ngui, ht cn non c mu xanh
cn vo bi bi do do, mu trng nh cm ngui. Trong lm cy
um tm ca vn cha, chng ti tha h leo tro bt t chim v hi
nhn. Ma nhn rng chn, l chim ko v lm t ht vo von.
Nhng chm nhn ct d tri chn en lnh, n vo tm rm c
rng. Chi tha thch, c bn ko ra i ct ngha trang bt nhng
bng c lng chng, chy theo hng gi ri th. Nhng bng c
hnh mt tri ln ln trong gi, chy ui theo trong ting reo h
cho ti lc n nh.
B mt. Ngi ra i mang theo c ma xun. Cuc sng m m
gia nh gn nh chao o. M b tng trong vn cha. Ti theo
m thp nhang b vo mi chiu v gh v cha hi hoa ngc lan.
Cy ngc lan mc bn ging nc trong veo. Ma h n hoa trng
mut, nhng bp hoa xinh nh ngn tay em b. Bt chc qu b,
ti cng ngt hoa git y trn tc, tc ti nng hng hoa. Ti
yu hoa ngc lan t v mi n tn gi. Trong cp tp, gi i lm
v trn bn lm vic ca ti thoang thong hng ngc lan. Chng
hiu v tn gi gn lin vi loi hoa hay hng thm du nh, mu
trng nn n ca hoa m m, ti lun t nh: - mnh s mi l a
ngc lan tinh khit.
Sau ny, b ca cc con ti, trong ln sinh nht, tng ti mt
chu ngc lan t trc hin nh, anh bo:
Bit ta ngn gi kiu k
Ngc lan hoa n bit v ta thm
Ti vui lm v thm cm n anh, ngi hiu, yu thng v
trn trng v.
Ti n cha lng l, khng nh nhng Pht t sng o khc.
Cc ngy l ln, qu gia chnh in, lng hn trong mi hng
trm, hng hoa hu Nhn v mt thanh thot, t bi ca c
Pht, tm hn ti du nh, cm thy lng tht bnh yn. M ti vn
thng bo: - Con sinh ngy 19 thng 6, ngy va c B Tt Quan
m, c cn duyn vi Pht, con cu nguyn n trn Tam Bo
tr. Nh li m, ti vn nim Pht v tng ch hng m. C l nh
c tin mnh lit v thnh tm m cuc sng ca ti vt qua bao
khn kh, c bnh an v m m nh by gi. Ti tin vo thuyt
lun hi v lut nhn qu trong gio l o Pht nn dy d con ci
bit hng thin, t tm v gi tm hn trong sch.
Lc nh, nh theo b m i cha m ti c th gio nhng
iu Pht dy. Gi ti thng dn cc con l cha vo dp rm hoc
tt. Cha Chc Thnh, ni m tui th ti in y k nim, l ni gi
nh v b ngi nhn t, qung i. Ha thng gi rt thng ti.
Thy c bo, con ging cha y ht. Ngy xa b thng vit s cu
an, cu siu vo ma bo hiu. Sau ny ti li thay b lm th k
cho thy. Nhng nm 90 ha thng thng gi th qua c thm
cc thy Vit Nam nh c bn . Mt ln chp th gip thy ti
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 45 46 PHP UYN S 2
c nhn c mt l th v tm hnh ca ha thng t bn c gi
v. Li l trong th tht gn gi, ti cm kch v cng. Trong th
thy bo l thch c nghe nhng ln iu ca qu nh. Ti vit
th hi m v trong th c chp my bi th. Lc y, v non nt, c
ngh l th vit v cha v o l thy s thch, trong nhng bi th
ti gi c mt li bi ht m ti yu thch: S cho thuyn i u,
s cho thuyn i u. Ta cho ra bin c. u khng l bin c. u
khng l bin c. Sao phi nhc cng cho
1
, nhng ri, chng bao
gi ti nhn c th ca thy na. By gi ti vn cn gi k l
th v tm nh ca thy chp di tng b , p nh mt v tu
s c o.
i cha ngy cn b t n nm 50 tui ti mi quy y Pht. Ha
thng tm cho ti mt php danh tht nh Chc Phng. Ti
mng r, v khoe vi cc con: "Thy chc m pht trin trn
ng vn chng". Ngy quy y ti c mc o trng, ngi nghe
thy ging Php. i mt tinh anh di hng lng my m nt
trng thy nh mt phng trng trong Thiu Lm T uy nghim
v c . Ti t ho c l t ca thy, mt v chn tu ht
lng v o. Qua thy, ti hiu r v ngun gc ca ngi cha. Cha
Chc Thnh l mt ngi cha c nht Hi An. V t s Minh Hi
ngi Phc Kin sang lm l truyn gii Hu. Sau khi truyn
gii thy vo Hi An thm bn, ving cnh v i thuyn tr v
Trung Quc. Nm y, do bo ln thuyn khng th ra khi, ngi
li hi lu, nhng ngi Hoa Hi An thnh ngi li v cng ng
ngi Hoa xy dng cha vo nm 1697. Ban u cha ch l
mt ci am nh. T , qua cc i tr tri c trng tu v p
nh ngy hm nay. Du khch thp phng thng gh cha ving
cnh v s thy t cc ni v tu tp trong ma an c.
Vu Lan ny, ti li ch m i cha. Ti bo m -ngi sau lng
con, m phi m eo tht k, ko khng b ng y ! M ci My
lm nh m l tr con khng bng Ti p: - M cn hn tr con

1
Nhc Nguyn Vn Nho, ph th S Vin Minh.
na, c di hoi.
Nhn dng tht thu, run run ca m qu bn in Pht, mi tc
bng bnh my trng nhp nh theo mi ln ci ly, ti thy
thng m v cng. Mi m m gi nhiu v thm lm cm.
Lng trong ting kinh cu ca ngy bo hiu, sao ti nghe bun
bun. Rm Vu Lan. Ti vn c ci bng hng trn o c m. Sao
vn thy chnh lng, li lin tng xa xi. Ti cu nguyn c Pht
t bi cho ti mi cn bng hng trn o.
Thng by nm 2011
D.L. (Hi An)
Dng ng Li
,zz :z z z: ,zz :z z z: ,zz :z z z: ,zz :z z z:

"Tng ging su
anh ni si dy di
Ai ng ging cn
anh tic hoi si dy
Gi trang sch c gp mnh
Ni au vo i rt thc

Ai th si dy vo cu ca ray rt
Ngi xa i ma bi ng v
Thi gian hn hp
Khng gian v cng

Bung khung lng mnh gp li
Git su mun thu cn y
Ni i ci cn ci mt
Tic g tc li m thu
Con chim c chuyn bi t
Xiu xiu bng qua cu
Ta v mt tri c qunh
Cu ca thm m ma chiu

Tri th ho thnh c Tm
Nguyn Du li khc thn Kiu
Thng mnh ho thnh ga xp
m m ch mi bng tu

Bao nm sch n l d
Tic mnh, li tic si dy
Chic cu i qua ngy thng
Ci qun ci nh r ri

Bung tay mt tri hiu qunh
Cn chng l si my tri...


D..L ( Nng)
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 47 48 PHP UYN S 2
THCH C VN


inh thn v bnh tt
Mt tp ch Y khoa ca trng i hc Sorbone (Php) thut li
cu chuyn ngi v sau khi xung t mnh lit vi chng, lin cho
con b v a b phi c a i cp cu v ng c bi nhng
c t tit ra trong sa do cn gin ca ngi m.
Cu chuyn trn l minh chng y sc thuyt phc v s lin
quan mt thit gia tinh thn v th xc. iu cng c xc
nhn bi nhiu nh y hc ng ty xa nay. Do h thn kinh lm
mi gii tinh thn nh hng trc tip n th xc trong qu trnh
sng. Nhiu cng trnh nghin cu cho bit hu ht cc bnh u t
nhiu c nguyn nhn su xa tinh thn, s hi, au kh, tuyt
vng, ghen tung... to ra ; nhng trng thi tinh thn tch cc
nh : t tin, lc quan, yu i, thanh thn... nh hng tt p n
chc nng tng ph, bo m duy tr c sc khe bn vng.
Y hc phng ng quy chng thuc phm vi sang chn tinh
thn do tht tnh (by yu t tm thn) gy ra. Ty y cho chng l
nhng chn thng tm l do cng thng (stress). Mt iu ng
ch l nhng stress cng ngy cng tng theo nhp sng khn
trng trong thi i cng nghip v t ng ha. Nu nhng tin
b y hc y li hng lot bnh tt ko di tui th cho con
ngi th n li phi i u vi mt s bnh phc tp hn, bt
ngun t nguyn nhn tinh thn. Theo cng trnh nghin cu thc
nghim ca cc chuyn gia y hc Anh, Php, Nht v M, mt s tn
thng tinh thn gy cc bnh sau : Nng gin lm tng huyt p,
x cng ng mch, xut huyt ; u phin qu gy vim nim
dch, gim sc khng c th. Ri lon cm xc mnh lit gy lit
ton thn ; bun b v n hn gy si mt, thn, st cn, lao phi ;
khip m t ngt gy a chy, try tim mch, lit dng. Tht
vng, tuyt vng gy lot d dy, t trng. Mng qu gy ri lon
tun hon. Lo ngh qu gy ri lon tiu ha, au u. Bt mn
thng nht gy hen suyn.
Xt theo quan im ng y, nhng khm ph trn c nhiu
im tng ng. Y l C truyn cho rng : mng qu hi tm, lo
ngh qu hi t v, nng gin qu hi can, s qu hi thn, bun qu
hi ph. Ta thy Can, Tm, T, Ph, Thn c quan h mt thit
(quan h biu l) vi mt, d dy, i trng, tiu trng, bng
quang v cn c vo mi quan h sinh khc ca chng trn phng
din ng hnh, t chng ta thy tuy bnh danh c khc, nhng
xt tnh cht v ngun xut pht th khng khc nhau my. Mt
khc, tinh thn cng cn nhng thc phm b dng trong lnh. V
th, mn n tinh thn m ta n hng ngy thng qua sch v, bo
ch, phim nh, giao tip... cng l iu rt quan trng phng
bnh v gp phn cha bnh cho chng ta.
T..V ( Nng)
Nguyn c Dng
|z- -z |z- -z |z- -z |z- -z
Ly nh vo vt c xanh
may ra tri bin cng gn u y
Phn con khuyt thng hao ngy
i tm nm t gp my ngang tri...!
Tro tin ng nghch m i
khi hng khp np ch ngi gi khng
qua by i nm ng
m cha qua ni gnh gng ngy xa
By gi du nng ngt ma
i hng thp m vn cha trn nim
Ly sung ly vt c mm
v con ct si tr mnh au ly...
Ghnh Rng Quy Nhn 13-01-2009
N..D (Qung Nam)
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 49 50 PHP UYN S 2
NGUYN NG MNG
Ch cung nh sen

(Knh tng cc ch
nhn ma Vu Lan)


sinh nm ch gi, mt
hai cn ba. Ch c Lam
mi by tui, ch Luyn
mi bn, ch Ly mi
hai.

Thng Hoan l t, chn tui. Hn l cc cng trong nh, cc ch
s hn mt php. iu lm cc ch va bc bi li va nh ngm
ngm hnh din vi hng xm l nh ta c con trai ni di tng
ng. c nc, thng Hoan mun chi c ny. M cn k l
ng ngoi khc rng ln khi bit m sinh con trai, ri ng ngoi
nht nh t tn l Hoan, c ngha l vui v, mn nguyn. ng
Ngoi gii thch th. Ngoi mng cng phi, ph n khng c con
trai l chng c quyn ly v hu, v c phi i ci nh l trch
nhim vi gia nng. Ch ti ng b ni, ng b mt trc khi Hoan
cho i mt hai nm. Ba Hoan l con trai c nht ca ni.
Khng bit t bao gi, lng C c quy hoch tht ngn np. C
lng nh xy v hng Ty Nam, pha sau lng l r, cng l ngha
a. Hai ng ct cao c gi l ng Dinh ng v ng Dinh B,
nh bng c che ch cho con chu nm n ng hai u r. Ct trng
mnh mang, gi nm v gi Nam Lo thay nhau thi qua thi li,
hai ng ct khng b bo mn m ngy cng cao. Dn lng bo l
do hng linh t tin ph tr. Cnh ng trc lng mi ngn np
lm sao, n vung vc ngay thng nh bn c t i no i nao.
Tip gip gia cnh ng v lng xm l h sen.
Thy Khi lm th rng:
Dinh ng ngn bt th
H sen nghing da v v quan vn.
Quan vn, gic m ca c lng quanh nm cht vt lam l trn
mnh t cy ln si . t th en u hiu m ct th trng no
n, ma h nng bng chn. Ci h sen nghing da y nh l c
tm hn hoi vng, ti mt thanh cao ca lng.
Xe ng Hoan va vt qua hci h hm nay hin ra nh xu,
y m i vi thng Hoan thu trc h rng mnh mng, i chn
trn ca hn chy hoi khng ht, va chy va xut xoa nng, mi
khi bng rung tt n h

a gt ko di t gia thng ba m lch n u thng t l
hon tt. Nhng chn rung gn h sen trng ging la np nn
thng gt sau cng. Hng np, hng sen cng mi bn quyn
vo nhau thnh mi hng c trng ca lng qu: chn cht, thn
mt. Nc rung cn dn ri kh, ch cn h sen n dng h c
ln lm ch tr ng cui cng trong ma h sp n, ch ngy
dn lng ph h bt gn. Hoa sen n mu hng tm ph c mt h.
Nhng gng sen trn nghing nghing hp dn m con nt.
Thnh thong ti nh hi vi l sen lm nn i u n trng.
Gi Nam Lo bui sng thi nh nh, mang hng sen n nh
thc Hoan. Hn ang m mt gic m xa vi: c cm mt bng
sen hm tiu ht ht, hay bc mt gng sen ti nhn nha n
nhng ht beo bo gin gin bn trong. gia ht l tim sen nh
nh que tm mu xanh l m, n vo ng ngt, nhn mt m thch
th. T nh n n gi ch mt i ln hn c thng thc
hng v . Hn cng khng bao gi qun trn n u tin trong
i v ti n cp sen. Ci roi tre ca ba rt xung mng n, Tau
nh cho mi b ci ni trm cp. Hn nh nh in hnh nh m co


s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 51 52 PHP UYN S 2
rm ngi mi ln roi vt xung. Hoan tc nht l ting cc ch,
khng bnh vc li cn chm vo: n cp ca cha l ti ln lm.
Cha i vi cc ch l chn linh thing, i ngang qua cha phi ci
u im lng. Sen l ca cha, ai ng vo l mang ti. Vy nn lc
em Hoan ra ging tm, ch Lam ch an i ly l: Ba nay em
khng c n cp sen ca cha na nghe cha, Pht pht , mai
mt cht khng c v ty phng cc lc m. Hoan chng bit
ty phng cc lc l ch m, khc tht tht.
H c cha u thu trng sen t my nm nay, ch yu l
ly bng trang tr cho ngy Pht n. Ht sen c cc ch trong
gia nh Pht t xu li phi kh em vo Hu bn ly tin mua
hng n. Gi h sen l ng T u trc, thng mc b b ba
mu . ng tu ti gia, c v v mt by con cng trang la vi nh
Hoan. ng T thng cm cy roi tre i bt thn trong m vng
vng h sen. Con nt trong lng long thong bn h l ng vt vt
cy roi tre ui i.
Hm tp ca Hoan trn ng i hc v thy my gng
sen gn b, ti n bn bc nh to, hn nhau ch tri ti s ra h
hi. Ln , my ci gng sen c hi trt lt. Nm, su a chy
ra ng chia nhau ngi n ht sen ri chn v xung t cy. c
vi hm th b ng T tm c, ng dng dy chui tri vo gc
tre ku gia nh ti nhn. T Hoan ght cay ght ng ng T,
ght lun cc ch hay mc o lam i cha vo nhng ngy rm,
mng mt.
Cha mi c xy trn ng, mt tin ca lin tnh l, cch
trng tiu hc vi trm mt. Cha c nghe u nm trn r, cui
lng, gn ng Dinh ng. Hoan cha thy cha c ln no nhng
cha mi p lm. Bn Hoan i hc sm thng gh cha, nm
trc hnh lang n bi. Nhiu khi ng qun b ng T trt my roi
vo mng au qun, c bn m v chy.
Bui sng. Ch Luyn son ra nhng mu giy king c ct
gi t hm tt. l nhng mu giy vung gi bnh in nhiu mu,
a no n xong bnh l np li giy gi bnh cho ch. Ch cn thn
vut thng thm ct vo rng. C ln kin lm t trong rng o
qun ca ch, phi em ra phi nng.
Ch Lam vt nhng thanh tre chun b lm lng n. Hoan mon
men n gn cc ch, lng xng thy ti, my ch nhy mt ci vi
nhau v canh chng, s cu cu ni chng ln hay ph m. Hoan
th th vi ch Lam: Nh lm cho em mt ci lng Bnh h p
hn ci ca thng Tr. Ch Lam ci hin nh mi khi: Lng n
tri ch khng phi ci bnh h! Hoan ci nhe rng sn, hn
thm c cm chic lng n chy rong quanh xm, cng m
bn i rc n nh trung thu nm ngoi.
Ba ch xm vo lm khung, ch Luyn gii th cng, un tre rt
kho thnh khung bnh v khung hoa sen, Hoan nm m cng
khng lm c. Tra v qung cp v l Hoan xn li ngi ch h
bn m lng n. Ch Lam chm ch pht h dn tng ming vo
khung tre. c bn ci n hoa sen nh, ci ln nht l ca ch
Lam, nh nht ca Hoan. Hoan sng rn nhng cn nn n: Ch
cho em cm lng n tri i mt vng trc nh thng Tr trc
khi em treo. Khn ni lng n lm xong m n sp khng c,
li khng c tin mua. Xin ba th khng dm, ch Lam bit r nh
mnh ngho, khng tin mua thc n mi khi i ch. Bn ch em
tm li vi nhau, chi Ly mu mo: Nu khng c n th em
nh, s ch ph trch oanh v la.
Thy ch Lam ch Luyn mt my bun xo, Hoan cht lm ti
lanh Rng khng xin M. l ngh ca cu cu, h i chi khng
c l hn ln ng vo bng m, xon ly hai ci ti o cnh m
i. Mt c ba ch hng mt cht vui. Ch Lam gh tai Hoan bo
nh: Chiu Hoan xin m hai lon go i i n sp nghe, m khng
cho phi khc thit ln nghe cha. Tra ni ch cho i theo vo cha
tp vn ngh. Nh nn n m h. Hoan hnh din ra mt, nhim v
ca hn c giao, hn s vi cho bng c hai lon go, hn s
khc v rn ra cng nhiu nc mt cng tt.
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 53 54 PHP UYN S 2
Bui chiu. Ch Lam mc o di ngm ngha. Ch Luyn v ch Ly
mc vy mu xanh ngn cn cn, o lam b st v o vy may t
nm ngoi, bng tin bn my thng la i mt c, cc ch li
ang tui nh gi. Mi ln cc ch i cha l Hoan chy di. Ba phi
cm cy roi tre ngn li mi yn. Ln ny ch Lam cho Hoan theo
xem sinh hot tp th, vi iu kin l ch ngi gc cy, khng
c ph m. Nu khng vng li ti s khng cho i th n.
Hoan cha thy hoa ng ln no, ch tng tng mt h s sng
ln, nhng chic lng n s tri lng vng quanh h lp lnh sc
mu. T nh n cha phi ngang qua h sen. Bn tr trong xm
ang mt nhng gng v bng sen cn st li. Chng a gin t
nc vo nhau tht hp dn. Hoan ngp ngng ng li, mi
phn thch tham d tr chi. Nc c ch su ti ngang c ti nh.
a no cng bit bi, Hoan th khng. Cc ch khng bao gi cho
Hoan tm ao h, s cht ui. M thng dn Coi chng em, thng
mm u gin ca m . Ch Lam nghim ging; i mau ln ko
tr. Hoan li thi i theo cc ch m lng khng vui, c ngoi nhn
m bn gi cao nhng gng sen va hi c chc tc: xung
y tau cho.
Hm nay ngy rm thng t, ngy Pht n. Cng tre trc
cha trang tr tht p. Bin cng mu vng ch xanh c dn ch
Pht Lch 2005. Hai bn cng c treo nhiu c Pht gio bay chp
chi. Cc anh ch huynh trng ang tp nhiu bi ng ca cho cc
em oanh v. Ngi bn gc cy mt mnh nhn cc ch cm tay nhau
kt dy thn i lan rng mun nh m lng Hoan c ngh min man
v h sen, v m bn ang cn bi li tha thch, v nhng gng
sen
Li dng lc cc ch vo cha hp, Hoan chy bng bng qua
nhiu m rung va gt xong hng v h. C ba ch ca hn pht
hin, bng ng chy theo, may cn kp. Hoan nhy m xung nc
cng m tr. Nhng gng sen cn st ti bn Hoan hi ht ri.
Ch cn vi bng ngoi xa. Hoan li dn ra, dn ra. Nc ngang
bng, ngang ngc ri ngang c. Hoan ht chn chi vi ri chm
nghm. Hn nghe m h ging khc ku ca cc ch. Ch Lam nm
tay hn ko ln b va run va khc. Hoan c ra vi bng nc,
mt ti mt. C bn ch em t sng, bn t b bt o lam. Gi
nm v chiu thi mnh cng lm my ch em run lp cp. Ch Lam
ni run ry: Thi v nh i, ni vi ba m l ph thu hoch sen vi
cha b trt chn xung h. Ch Lam nm tay Hoan i trc, theo
sau l ch Luyn v ch Ly.
Ba m i vng, may qu. C ba ch em o lam i git ti c
o i cha. Nhn hnh nh hai ch hai u vt cho kh chic o m
thy thng. Hoan khc tht tht, n hn. Ch Lam t rm hong
o. C ba ch va hong va ci rc rch.
Ba m v. o qun cc ch kh. Cm chiu c dn gia
sn, trn mt ci nia ln. Cc ch v m n chay vi da mui t.
Hoan ngi gn ba, thc n c khoanh c ng v mt da c chm
ruc.
Cc ch li sng snh o lam, c vi ch cha kh, i cha. Ln
ny Hoan khng i chy theo v c cc ch giao nhim v.
Trng cha ln. Chng vng ti, Hoan ly ht can m n gn m l
nh: M cho con xin hai lon go i i n sp th n ti ni (ti
nay). Lng n c ri m cha c sp. M cho i Hn ni nh,
nng nu, cm ng. Hn hi hp lm, l m khng th sao. Hn
s khc tht to, s rng ln th thit. Nhng may qu, m ci: Chi
m hai lon d ra, mt lon l . Ni ra nhng Hoan vn nghe
hai ln ting lo xo vo ci r tre, c ngha l hai lon. Hn sng
rn.
Hoan bng r go chy nhanh ra ng xm, cn nghe ting
ku vi theo ca m i chm thi, ng chy m b (t) go l
khi th n nghe cha. Qun o Ba t m n du. Bn tay nhn
nheo son ra su cy n mu , hai cy ln bng ngn tay ci,
bn cy nh bng ngn t. O Ba lm nhm tnh ton ri phn: Su
cy n v chi lcn d m o khng c tin, o thi gc bnh
ng [*]. Nghe n ng l mt Hoan sng ln. Cc ng ny
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 55 56 PHP UYN S 2
l ca ring hn. Nc ming a ra, hn tng thm ng n
i ang m b qua bi ma nh bc hn, cn vo thn ma ht ly
ht . Sng hm sau bc hn pht hin l hi hm chut ph ma.
Hoan mng rn cm my cy n v cc ng, chy lc thc
dc ng xm nhp nhong ti. Mt tay va gi my cy n sp
va nm lng qun, tay kia a gi ng ln ming, ly rng khu
ming giy bc, hn cn thn t cc ng trn mi di le li
lim mt ci, ri va i va mt mt, ngt i l ngt, tng ging
mt thm vo li, chy qua c, xung d dy, ti u nghe ti .
Hoan khng dm cn, s ht, ri thm thm. Hn cn thm mt
ming nh nh nhai. Bt gic Hoan ngh n cc ch, chc cc ch
cng thm ngt nh mnh. Ch Ly tng b m la v i mua ng
v kho c khi no cng c du rng. Hn thng cc ch, a nc
mt.
Hoan lng l vo nh, giu m, gi cc ng vo giy v ri ct
vo cp, ngi ch cc ch v. M ph Hoan t hai cy ln vo n
bnh . nh sng ht hiu, gi xao xuyn lung lay nh n nhiu
mu. M hn ln tc Hoan bo: Ln u nh mnh c n mng
Pht n, con thch khng?. Hoan dn mt khng chp vo nh
xanh nh b thi min, m i v thch.
Trng ln cao. Cc ch v mt ai cng ngi ln rng r. Hoan
cm bn cy n sp vo lng n. Hn nhn cc ch ngm khoe
cng. Ch Lam tha: Ba m cho chng con ra h th n v phng
sanh. M dn coi chng em nghe cha, khng c li xung h.
My ch em nhy mt nhau ci nh.
Ch Lam i trc, tay xch ci b lc c chai nc ng my con
c lia thia. Hnh nh ch giu thm ci g trong m Hoan cha
bit. My ch em xch lng n theo sau, Hoan khng qun cm
theo cc ng rn nc. Pht t v tr con quay quanh h, trn
b c. Nhng cy n c thp ln, nhiu mu sc nhp nha trn
h nc. Hoan reo ln khi n ca hn c a xung nc: n
ca em sng nht, chy nhanh nht. Gi nh a nhng ngn n
xa b, leo lt, chc tt v gi. Nhng ngn n lao chao trn mt
nc gn sng nh mt lc ri dn tt. Nim vui ngn ngi cng
lm ch em Hoan hnh phc. Cc ch lun ming A Di Pht lc
phng sanh c. Hoan cng bt chc c theo, ging ra chiu
nghim ngh.
Trng rm sng, soi r nhng i mt en cc ch ngi ln sung
sng. Ch Lam bo: Mnh ngi y ch ngi ta v ht ri h hn
cho thng Hoan, ch c mang theo cm, cc em vt thnh by vt.
Nam by va, n chn va. Ch ly trong b ra nm cm v th
nhang. B con gia nh Pht t v ht, cn vi ngn n cha tt,
liu riu gia h. Ch em ngi khoanh li vt cm. Hoan cm cht cc
ng, ly ht can m ni Em c cc ng, ng m ra?
M cho hai lon go, cn d, o Ba thi li cc ng. Ch Lam xoa
tc Hoan Em n i. Hoan ni nh rng rng Em khng n mt
mnh, cc ch cng thm ng ch b. Im lng. Ri bn ch em
khc a. th chia, Hoan cn trc i, n Luyn n Ly ri ch
cn li my cng c Hoan cn kh khng mt cht, Luyn v Ly
cng th. Ch Lam li bo: Cc em phi cn thm mt lt mi ht,
cn i Hoan, Ly, Luyn. Ch ni nh khc. Gi nm thi. Nc h
op. Bn ch em m cht ly nhau rng rc.
Ch Lam ng ln thp b nhang chy le. Hu hu b nhang
cho tt la ngn, ch cu khn: H ba hn by va thng Hoan v
n cm c cha m. Ri ch ht vo r to, li khn H ba hn by
va. o di lam v tc ch bay chi vi, ging ch th tho, th
tho. Ba ch em Hoan theo sau, nc mt lnh lnh trn m. T h
v nh l by ngn l chui, trn c vt cm nh nh ci trng
g, bn cnh l chm la cy nhang nhp nhy, rung rinh. Ba hn
by va ca Hoan cng v theo ch em. ng lng rm ran ting
d.

ng Hoan gn su mi tui, nhn chuyn v lng c mi d
khnh thnh cha. Cha c xy dng t nm 1959. Qua chin

s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 57 58 PHP UYN S 2
tranh cha b sp mt phn. C lc cha c dng lm kho lng
thc ca hp tc x nng nghip. Cha l linh hn ca lng. C cha
dn lng s sng t t hn, ng Hoan ngh th, nn d khng l
Pht t, ng lun ng h vic tn to ngi cha. Lc cng xong ng
Hoan c mi dng xi ch vi khun hi. Nhn nhng chn ch
u xanh nh vng ti m sao ng nghe cay ni khe mt. ng
nh cc ng, nh m rm th n trn h sen, nhng k nim
ngy th m gn na th k ny khng sao qun c. ng ch
sng lng n mi hai tui, th m khi v gi ng li thng
lng chi l.
ng Hoan ra ng trc sn cha, di gc cy b ngy xa
nhn lung v pha h sen. Cy c th gn bng tui ng, ngn cy
ta rng, rm r lao xao gi. ng i nhiu ni, ln rng xung
bin, tng sng nhng ngy thng cng cc v vng. ng cng
tng nhng thnh ph ln xa hoa sang trng nhng cha bao gi
coi l qu nh ca mnh. B Lam n bn ng, nu vai ng kh
khng:
- Cu nh ci ln sp b cht ui khng?
- Cc ch chy ra khng kp l em cht ri.
- Nhiu khi i cha v ngang qua h ch li nh ci m ch em
mnh chia nhau cc ng. D Luyn c khe khng?
- D khe, khi no in thoi cho em ch cng khc. Sang nm
th no cng r ch y v mt chuyn.
- D Ly mt gn bn nm ri phi khng h? Ba ni ch hay qun
lm. D Ly cn sng nm nay cng trn su mi ri. Bn M ngi
ta c cng khng cu, c nhang thp, c bn th Pht khng
cu?
ng Hoan cm khn tay lau nc mt. B Lam khc tht tht.
- Cu cng gi lm ri , nh i cha nghe. Con ngi ta ai
cng phi gi, ch c tm Pht l mun i vn tr.
Nhn khun mt ch m a nc mt, ng Hoan nh li khng
bit bao ln cc ch khc vi cu em trai nh th. Mi ln ung
ru vi bn b ng thng ngm bi th Tng Bit Hnh ca
Thm Tm, n on: Mt ch hai ch cng nh sen, khuyn nt em
trai dng l st, ging ng thng thit, c khn ting khc n ng
mt i n ch. ng nh nhng lt khoai luc cc ch gi ln cho
em hi cn tri ci to, nhng ng tin nhn nheo m m hi
nc mt cc ch cho cu em lc trn vo Nam. Vy m mi ln v
biu ch vi trm l th no ch cng cng cha, sa sang m m.
Ch n chay trng trai, c tiu pha chi m, cu ng lo. Vi nm
ng mi v thm mt ln, bao nhiu vic hng khi ch mt mnh
ch Lam. Ch bo Con trai cng nh con gi, u c t tin sinh
ra, phi c trch nhim cu . Ch khng c hc hnh nh ng
nhng dy ng bao iu tt p.
Nng chiu nghing bng hai ch em, lung lay trn nhng
m rung vng gc r. H i v hng h sen.
Nng thng by rt chy, h sen mt na kh cng bn en, tr
nhng da sen cn cht mu xanh rch bm chi vi. Ging h
ca ai h di da dit: Sen xa h sen kh h cn hLu xa
o lu ng o nghing trong m vn ngh tha hng cn
vng bn tai ng. Nc mt ng nhe i, lung linh hnh nh my ch
em m cht nhau bn h sen th uGi Nam Lo nh ting h
hn xa xa h ch em v vi nhng ngy cm cha c m.

N..M. (Si Gn)

Ch thch

[*] Hi nhng nm u 1960, ng c khun thnh bnh nh
ci da, mu en, c phn trng. Ngi ta bo qun bng cch lt
rm vo ng ht m, dng dao cht ra tng ming bn
l.

s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 59 60 PHP UYN S 2
Minh c Triu Tm nh
_ o-- ,- _ o-- ,- _ o-- ,- _ o-- ,-
Nu chia hai c m
Ti s cho em mt na
Na khoc o my tri
Na hoa n ng qu
Hoc xun h thu ng, hn nhin, hi th
Hoc lng ng phng ngoi
Khng l s tnh m!

c m ging nh mt tri xanh
Mc gia bu tri tm thc
Hoc nh bnh nguyn cui l trnh
Trm ngh cuc tn sinh
Chp kh vui trn vai
Lm cnh bng vi vt mi
Nht phin no ven ng
Vit tip my trang kinh
L tng em nm trong v s
T k nguyn khuyt s
Bin khc m ngy cu chuyn nng xanh
Mt triu ln ngy th
Vn l ln u ngc nhin m mt
Bm bay chp chn nm mng vi Trang Sinh.

c m chnh l
bng chic l gia khe su vy nc
Nu khng hoang ng u c chuyn trn gian
Nu khng c nc mt, kh au, s cht
Th tuyt l bao gi, t mi thai mang.
M..T.T.A. (Cha Huyn Khng, TP. Hu)
Nguyn Nh Tin
_-,_ ~-,_ t ~ _-,_ ~-,_ t ~ _-,_ ~-,_ t ~ _-,_ ~-,_ t ~
Nu nh dng sng l ci
phn nhy cm nht trn c
th mt x s, th vi ti,
con sng C C - ci dng
sng bi lp t khc
tng qung, loanh quanh
di chn ni Ng Hnh
Sn, lun gi m trong tr
tng v mt min xa vng
p lng ly mt ni bun...
Khng ging nh nhng ni bun ca bao dng sng lp khc
trong lch s, v nh "Sng kia ry nn ng" ri t ni st se
l bi ca thi gian m chng thi s t V Xuyn - ci ng vua th
tro phng y mt ln nut ting ci tro lng ca mnh m
rng rng "... Git mnh cn tng ting ai gi ". Hn l, cho d
sc tng tng ca bt c ai, c giu c n u cng kh m c
nhng ln "git mnh" vang ng thi gian n nh th. Ngi x
Qung by gi dng nh t ai n con sng lp ny. M k ra
cng hp l theo bin dch thi gian, bi sng bi - sng lp - sng
qun... th nh m g. Ni vy e nhng nh nghin cu, nhng nh
a phng hc s gin di, bi sch v ca h khi vit v vng
danh thng Ng Hnh Sn, lun nhc n dng sng C C v mt
thi xa xa no tp np thuyn ghe ch hng ha xui ngc
Nng - Hi An. Thm ch, gn y cn c tng mun khai thng
li dng sng, cho khch du lch nhn du chim bi Hi An - Ng
Hnh Sn bng ng thy. Bao nhiu qun v by nhiu nh
hnh nh chng can d n ti v em, vo ci m c hai qun tui
tc rong chi gia ma L hi Qun Th m, chy ui bt tng
chm hoa ng bng bnh tri tp vo nhau thnh cm thnh dng
nh ui bt tui th ca mnh!
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 61 62 PHP UYN S 2
C th ni, mi ln L hi Qun Th m c t chc hng nm
u c dng sng C C d phn, mt d phn c v thi s nht.
Sng m thi s ? C y! n cy l cn thi s na hung l sng:
Ci cy thi s v tnh . Bin nhng dng th l "b bng". Phm
Hu thi s trong bi th "Y Lan" vit nh th. Ng Hnh Sn
ny, ng cn p nn ngn thi sn sng sng Vng Hi i th bn
cnh mt Vng Hi i nh mun thi th cng v tn kia ci l
huyn diu ca s vnh hng. Nhng dng sng C C trc cha
Qun Th m li thi s vi mt m hng khc. a thanh hn, du
dt hn trong ngh mi ngi bit i thoi vi sng. Khng bit
nhng nh lm du lch c nghe ra ting thi gian ni y, mt th
thanh m khng phi nghe ra bng sc dng chy ca sng m cm
lng hin th bng s phai tn ca chnh mnh, gp cho i sng
mt s tnh lng ngm ra mi cuc tun hon non di b lp.
Ch qung sng cn li rng nht i din vi hoa vin cha
Qun Th m, ngay di khm trc bn b sng, c ln ti vi
em v mt ngi bn thn thit, sut gn c mt bui chiu nm
trn c xanh hn nhin ca ht. "Em gi ln tri chon von ting ht.
Chiu dn tan khng lu li vt no. Mu my bic chim bay ri xa
du. C sao lng ta ng vng ting lao xao". Lm sao c th ly
khoa hc hay mt th trit hc no ct ngha v s hn nhin
p mt cch tnh ti n nh th. Dng nh bui chiu y chng
ta thc s qun i bn chn guc gy ca mnh ngy ngy trn
mt t gp ghnh, mi ngi trong veo nim t do khong t,
ht ca tng v hi v hn: "C b m i tm con trn nh i lan
trng. C b m i tm con trong ng hoa lan vng. C b m
thnh th...". Gi d bui chiu khng di khm trc bn
dng sng C C y, m trn mt dng sng khc, sng Hn chng
hn, cng c th l mt chiu tht p, nhng chc l mt v p
khng tinh khit c nh th ny. Dng sng thnh hnh hay l
ti cung tn na cng khng r lm, hay l nhng nim c liu
thm thm, bng bc vi khi chiu trn con sng lp lng qun
bit ln ting gi bn ng. S kh lng gii thch v mt tng
quan no gia th gii v con ngi, bi l suy tng, suy cho
cng cng ch t ti nhng tng nhng li kh b t ti hin
hu. V v th c tin, hay ni r hn l nim am m cao c, dn
ng cho ta i tm mi n lc ca th gii. Ni y c th sinh n
ra tnh yu, sinh n ra mt thng hoa hay mt nhim mu, tt c
u tim n s b nhim kch thch nim am m hng ti siu
vit.
C g trn dng sng C C - ci con sng m thi gian tc
ot i dng chy, lp bi tng qung tng khc th kia ti mi
m v vi suy tng n vy? Th ng nhn ngn Ha Sn uy
nghim cao ngt, t chn ni cha Qun Th m nh n mnh bn
vch ni l nh nhng hang ng. Vng, t ting chung chiu
ngn di lm m xa trn ln nc bic tng nh thm m vo
sng khng hi kt thc. Khng gian ni sng trm t sao khng
th l tha th khai minh ra li i v tn cho s bnh yn. Thu t
nhng gi tr ngoi mnh ngng m y l tnh trng phng
th. Hnh nh ca cc sinh hot tm linh, tt c u l d phng ca
s cm thc mi con ngi. Bao ln L hi Qun Th m, mt l
hi gi thnh dn gian ha trong cc sinh hot vn ha cng
ng. Nhng vi ti, mi m hng l hi y khng khi t ging
ln hi trng khai hi, m t sng y, hoa ng bng bnh y tr
thnh nhng hi quang vnh cu, h mi ln nh ln lung linh l t
su lng ti nghe ra li sng gi mnh quay v. Cng c th l ting
ht du vi vt ln tri ca em, mt th thanh m k l, h c ln
vo th gii m tan cng sng trng trn dng sng l ti li din
dch ra: "C b m i tm con trn nh i lan trng...".
H v gi hay l g ti khng r, nhng dng sng thi s ca ti
i..., ngi truyn tm cm y t bao gi ti ngm hoi khng
dt v mt c hng xa thm - ni sng lp, sng bi m tnh yu
ngy ngy c mi ln xanh!

N.N.T ( Nng)
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 63 64 PHP UYN S 2
V BIN
Ve nui Ve nui Ve nui Ve nui








Ch cn ni v ti v cy c
Bin th xa nhng tay vy tht gn
tnh lng ng tr mm gi lt
My bun len li gia chiu hoang

Cn ai na v cng ti vi ni
Ni vi bao la du b di chn ngi
Ht vi chim mung thanh bnh trn tng l
Nghe nhp lng su chuyn mch lun hi

Ni tip ni nhp nh cao thp
Ti mt nhoi trt ng nh cheo leo
My vn bay mong manh trin dng
Ngy dn qua xa vng khut trung o

Cn ai na ngi cng ti vi ni
Chiu bun i ma rt xung mnh mng
o cha t m rng hi th lnh
C ngn la t tim si m i ng...


V.B. ( Nng)
Tm Nhin



Thng by. Thng by ma ngu. T trong huyn thoi, Ngu
Lang v Chc N sau mt thi gian di bin bit cch xa gp
nhau bn sng Ngn bn nhp cu Thc cng ho chan bn
tnh ca tha thit, hn hoan.
Thng by, ngy xa, cch y gn ba nghn nm, Mc Kin
Lin da dit ngm ngi, su nh m khn ngui bn bn sng Hng
lng l.
Thng by, hm nay, y p nhng hnh nh p bi hng v m
v em, nhng tm hn thm kn, bao dung t nhin nh nhin
vi bao nim nhip dn, a chng ta v trn cung cm yu thng
v khi m con ng sng to trong tng hi th :
huyn vit mi bi th
Vit i vit li tng gi pht tri
Tng cho mt t mt tri
V em mun thu mun ni cht lng
Mt cht lng thi cng cha c ba nghn th gii, phi
khng em? Mt cht lng nguyn s, trong trng vn sn hng hu
gia tri th t mng bao la. C ai trong chng ta cn nh c
iu ny, nh thi s Hoelderlin tng nh : Con ngi ng c
trn mt t nh mt thi nhn.
Vng, ch cn li ting ht ca thi nhn l bt tuyt. Ch cn st
li mt cht tnh thng yu thong hin gia lng ngi th chc
chn mi s cha hn l b tc, tuyt vng.
! Ch cn mt cht tnh yu thng chn tht cng cu vt
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 65 66 PHP UYN S 2
ci ngi ta khi ri tm xung h h v trng rng, khi bin
thnh nhng con ngi my khng hn bi s sng bi sai lm nn
c kh k thut ca thi hin i - m t - v tnh git cht
tnh cm, tm t, lm tan hoang tinh th uyn nguyn ca con
ngi. Phi vy khng, hi Ngi Em Thi Ca huyn mng?
Thi ca l cnh ca lng
T em v m ngun trong tro i
Ch cn thong n ci thi
L em cm ho ngay ri hn ta
Khng bit t bao gi, em n gia trn gian ny, khin cho
mt t ngt say trong cn rung ng, chong vng.
Em v y, t mt th gii ban s, va mc mc bnh d va vi
diu tuyt cng. Th gii ca Th v Ho giao thoa trong ting
Nhc ca tri gia thin thu vi vi Ni y, d vang ca huyn
thoi quy hi v em xut hin.
Em v y, trn tay c cm mt o Hoa v mt Chic L nh l
mn qu, tng vt cho mt t trn gian. Em n nh sui mt gia
lng sa mc kh khc, lm phc sinh cho khch l hnh c c,
sng vt qua cn trn xoy c lit ca h v.
Em n, ni lin i b mng thc, c khng, sng cht v m
ra phng tri mi l Yu Thng : C th yu thng nhng
khng mc vng vo mt ngi no, vo bt c g. l mc ch
thin ca i sng tnh cm. Phi tch la tt c nhng cng vn
thng yu tt c, v tnh thng l s bng n ca cuc sng.
Krishnamurti ni nh th. Vng, em l ci Yu Thng. Hy
n vi em bng mt thi v cu, khng chim hu. Bi v cu
nn khng hng ti mt mc ch no c m ho iu vo gia
lng Thc Ti hin tin, lun lun mi l v mi l.
T y, k c l nghe ra bit bao nim tng ng nn xin ho
m trn cung bc thi ca :
L Th l Nhc l Hoa
L chi cng c em l em thi
Em l ton th cuc i
Khi ngun sng to t ni y lng
Chnh t ni Lng B , i Bi Tm y m m v em m
thm chuyn ho chng ta. Chuyn phin no, kh au sang bn b
an vui vnh cu mt cch nhim mu trong tm hn su thm bao la.
V Tr Am, 25.5.2011
T.N. (o Li Sn - Rch Gi)
Nguyn ng Nht
NH TNG
(Bt cht v tnh Khng )
Knh tng s c H. Thanh.

Ti mang mt t bi trn li i ny
bc vo con ng khc.
Ni cui mu trng cm thch
gng mt em nim hnh phc m m.
Ti ang ri b nhng ting ng quen thuc
tm n lng em an tnh
ni nhng cn gi khng ngng
cn gi li ting ngn bun v p.
Bn con ng my trng em i
ti thp ln ngn n
cho gi tri cao v l hoa lng thm trn mt t
quay v sau nhng chia xa.
n khi mt mu hoa h o
n lung linh trong x s khng ng
tm lng em v ng sau vng trn kia du dng nh sng
chm chm tan gia yn lng hn ti.
4.2004. N..N. (Si Gn)
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 67 68 PHP UYN S 2
MIN LONG
TU CHIEC NCI LCNG ME
NGH VE VAN E GIAC DUCNG TRE THC
Trong ng y c v thuc Tang k sinh, tc Chm gi
cy du, c hiu qu iu tr phong thp au nhc v
cng nng dng huyt an thai rt hay, nhng chm
gi cc cy khc hiu qu li km, thm ch c c.
Tr th, nhn t gc no , phi chng cng l mt loi
chm gi m tng lai ca cc thin thn b nh ny ph thuc
hon ton vo vic gio dng ca cc bc cha m?
Dn gian ta c cu ngn ng ti rt tm c: t con v d l
m i tu. Tht ti tnh, ch vi mt cu ngn ng ngn gn, dn
gian Vit Nam thu tm c ng c mt quan nim, mt hc
thuyt bao hm ni dung rng ln v c sc v gio dng t
ngn xa ca minh trit phng ng. V vi ti, cu trn gi nh
mt k nim thing ling v thn thit v m ti.
S l, sau khi sinh ra hai c con gi, ngi anh k ti ra i l
mt nim vui ln cho ba m ti v c gia tc. Th nhng nim vui
ngn ngi ch tn ti trong vi thng ri tan bin theo ci cht
ca anh ti. V th khi hoi thai ti, nghe li d ti vn l mt Pht
t thun thnh, m ti bt u chm ch i cha l bi, cu nguyn
cho m trn con vung. Sau ny sinh ti ra, vng d hn, lc ti
va cng cp, m thng b ti ln cha. Ri sut t y n tui
i hc, ti vn thng xuyn theo m ln cha l Pht. Sa m ngt
ngo, li ru ca dao ong a bn vnh ni quyn cng li kinh
ting k nhp nhng theo ting m, ting chung ngn... nh
nhng i vo gic ng v nui ti ln khn.
Khng bit c mi dy lin h nhn qu no khng m sau ny
khi ti ln ln, nh mt c duyn th v, ti thng xuyn c
cha, t nhng nm hc v lm ng y Nng, Si Gn, v c
nhng thng ngy lang thang vit bo min Ty Nam b.
cha, n chay rit ti m ghin mi tng chao, ri bt u
ghin lun c ci khng gian trong lnh thanh thot ca vn
cha tch tnh vi bao hn cy l c, dn dn ghin v m lun
nhng li dy ca c Pht cng np sng dung d thm nghim
ca qu thy... Mt h qu tt yu dn ti l vic khng ghin
khng m nhng th khc, trong tai hi nht l khng ghin...
lp gia nh (!) cha m v gia tc hay phn nn ln n... Mi ln
nghe m ca cm, ti hay chng ch bng cch m m nng nu bt
n rng ti m mang con ln cha lc cn trong bo thai. Th l
m ti nh phi... u hng!
Tr li vn thai gio v gio dng tr nhi ng c cc
nh khoa hc nghin cu trong nhiu cng trnh, ti xin n c
mt vi t liu bn c tham kho. Nu lm mt php tnh so
snh tc tng trng trong thai k v vng i sau sinh, ta s
rt ra mt kt lun kh th v v ng suy ngm l trng lng
tng trng ca thai nhi trong chn thng mi ngy ln hn rt
nhiu ln so vi trng lng tng trng ca thi gian vng i ta
sng. V d nh lc sinh ra ta c 3 kg chng hn, n lc cht
trung bnh ta c 60 kg, th ta tng trng c khong 20 ln.
Trong khi , lc ta th thai ch nng c vi gam, n lc sinh ra
trung bnh 3 kg th ta tng trng c nhng vi ngn ln! T
cc nh nghin cu kt lun thi gian ta nm trong bo thai tuy b
ngoi ch khong 10 thng nhng trong thc t li rt di ! (Tt
nhin khng phi di theo cch nht nht ti t thin thu ti
ngoi!). V r rng, khong thi gian rt di y kh nng
hnh thnh nn c mt nn tng gio dng v cng chnh l c
hi qu bu ta u t cho tng lai ca tr, sao cho tr pht huy
ht tt c tim nng vn c ca mnh.
Cc nghin cu gn y cho bit 40% no hnh thnh t lc
tr 2 tui v t l l 70% khi tr 6 tui. Tm thc tr trong giai
on ny nh mt trang giy trng v nhng g c lp trnh
trong thi gian ny s lu li mt du n su m v c nh hng
khng nh n tr khi trng thnh. Vic thit lp mt quy trnh
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 69 70 PHP UYN S 2
gio dng ti u v ph hp trong giai on ny r rng l rt cn
thit v cc k quan trng. cc nc tin tin, nui dy mu gio
c t ln hng u. Php ngi ta chn nhng ngi tt
nghip xut sc v s phm ph trch vic dy tr. M v cc
nc tin tin khc, cc c nui dy tr c o to rt bi bn v
ton din, khng nhng v nghip v m cn ch trng n lng
tm chc nghip v tm lng yu thng tr na. nc ta vn
nui dy mu gio cha c ch trng ng mc. Hin tng mt
s nh tr t nhn xut hin t p ng nhu cu hin nay tht
ng lo ngi v cc c nui dy tr ny a s thiu c tm ln
tm trong cng vic. Theo cc nh nghin cu, Nht Bn vn l
mt nc ngho ti nguyn nhng li c tc pht trin v nhiu
mt vo bc nht hon v bi v mt trong nhng nguyn nhn
l h ch trng n lnh vc gio dng, nht l thai gio v gio
dng tr t 1-7 tui. Mt iu ng lu na l cc b m Vit
Nam cha thc c vic nui dy con trong 7 nm u l cc k
quan trng.
Gio dng thai nhi v tr nh t ngn xa c ch trng
bi cc nc phng ng, song vn cha c nng ln thnh
quc sch thc hin, trong khi cc nc phng Ty li k tha
mt cch khn ngoan tuy cha phi l hon chnh. Mt trong
nhng vn bn c nht ni v vn ny c tm thy trong kinh
Thn ch bo h hi nhi ca Pht gio. Theo kinh ny, mi sinh
hot ca ngi m (li ni, ngh, vic lm, n ung,...) u c tm
nh hng ln n con ci v sau. Cng theo kinh , ngoi giai
on trong thai, giai on tt nht gio dng tr khi ra i l
t 1-7 tui. Nh vy chng t ngi xa thc rt r tm quan
trng ca vic xy dng nn mng vng chc trong vic kin trc
hon thin cho con ngi tng lai. Mt bi hc n nay vn cn
nguyn gi tr.
M.L. (Cm L - Nng)

L Quang c
NGI CHI VI PHM THIN TH

Trong Thin tn ca ca Hi
hoa m, nh th Phm
Thin Th bung nhng
dng php h nh sau:
C con ra nh ngoi khe,
T lu i sui tr v, nm y.
n mnh di chic mai dy,
Ng b ru lc tng ngy xa xa
Qu thc, ti thy ng ging nh con ra nh trong li Kinh
Hin Ngu c thi ha y: con ra i sui tr v, thin lng
trong s th mc, thi ha th gian ang ngp trn lc th v bo
hnh, v cho th nhn c nhng dng thi ca vng ng mt ng
v xn xao thanh m phc sinh li nhng m c thnh thin v
tnh yu cao p m con ngi tng nh mt khi bc ra khi
vn Eden ngy no.
Dng nh ng tng ngi bn con ra
nh v tm thy lc th, ri i tu, lm
th, hon tc v sng trong ci qun caf
Hoa Vng ca mnh.
Vo non soi nguyt tm ra
c trn mai nh xanh t lc th
Th ra li ng u t
Mun qua hang ng sng nh nguyt ra
Nhng ai tng nghe danh tc a em tm ng hoa vng
ca nhc s Phm Duy s chng ng rng ngi lm nn ca t bn
nhc ny li ging nh mt lo nng ngi bn tng ro mt qun
c ph nh. Nhng Phm Thin Th l vy, ng nh mt hin s
ngi bn l ca i sng ta b, lng yn thi ha mi th, kinh Pht
v tnh trai gi, s hi hc v chm ngn, Ci tt mt, mm
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 71 72 PHP UYN S 2
mm vi hm rng vng v khi thuc, i chn ng cao ng thp,
ng ni v trng sinh hc, nhn in, ri ni v iu tng ng
ca ng vi Nguyn Du l c s lng v ngang nhau?! Ti nm tay
ng v thy ngc nhin khi lng bn tay mm m, nhng lng bn
tay th rt cng cp nh lo nng. Hiu , ng ci v gii thch: B
t l v s, t hc v t nh nn tay chn sn si nh vy y.
Ti y, lng cht nh nhng cu th ngy xa ca ng:
Ma xun mc l trn ngn
Ma thu mc ch bm vng tng t
ng nam hoa c thin s
i kinh ly ru tm h ung trn
ng c nhng cu th tht kh qun:
u em c hay
Bui chiu hm nay
Ta chm iu thuc
Nh di ngn tay
Ti l ngi quan tm n vn gii min Nam trc 1975 nn
hay hi ng nhiu ln, nhng ng ni: T c bit ai u. Lc y t
trong cha m! Hn chi vy nn ng c thng thng lp mt ci
thi ca ring: trong vt, tr tnh, m cht Thin ca gia mt thi
mt mng n bom v vn ha hippy
Vo hang ni nhp nit bn
Tinh anh n a hoa vng ca khe
Mai sau th ch no nghe
Tm ln xin hi mt b my xanh
B my xanh ca ng l mt b th s m ngi i nu c
c duyn chc s ng ra nhiu iu sng than thn, v u. Bi l
y, v p thanh tn v trong sng chim hu khng gian th
ng. Song khng phi th ng khng c nhng cu th bo lit:
Con tu than h ga m
Cy cao bng l bun trn h cm
Anh cn bo ng thm tm
Sng trn vai tng bun cm nn chiu
Anh ngi qua mt m nay
m trn hm ru vi cy kn ng
Th nhng ch l mt vng tiu kh hu nh nhoi, tht
thng, him hoi. Trn ln trong th ng vn l kh hu du dng,
trang nh, tnh cm m vn m cht Pht ca.
C con c mi c xanh
Bi ln ngun ci tm nhnh sui xun
Na dng c gp ph vn
Hi sao my b non thn xung chi
Ngi i ni kh nhiu v th tnh ca ng, song c k mi
thy ng mn tnh yu ni v v p ti th, v ni bun qun
tr trn gian, v ni luyn i v dt b th gian soi li bn ng
chn tm ca mnh:
Cnh rng xanh nhng kip m
Hn anh ha bm vt v bay ln
Nghe trong ting sui du huyn
Con tim chn a nh vin trng thu
Anh ca chc tng sng m
Quyn theo hng tc bay vo ngn nm
Mn em t khi t tm
em v dt li vng nm tch nhin
Bi vy ti c thy ngi yu trong th ca ng dng nh l
mt sinh mnh m duyn c nhn gian cho ng gp ng tri
nghim m nhn ra nhng chnh yu ca l i. Hnh tng th
ngi yu trong th ng p mt cch l lng, c kh nng sinh
ha c nhn tm kh ly.
Dng em lau gy
Vn t kh
Mm ci th ngy
Trang nghim ci ny
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 73 74 PHP UYN S 2
ng lm th theo cch ca mt cnh chim ngu nhin bay gia
ci nhn gian, ri ngu nhin nht nhnh nhng vng hoa mt ngt
dng tng cho i:
Ln non kim ht t hng
p ra cht thy i dng hc bay
Th m, vi nm gn y, ng li hay xut hin trn mt bo
theo kiu phng vn, vi c man li l tung h, k lc, Ti c m
c ng ng khng bit h thc ra sao. V ci cch ni y v ph
trng, nhiu nt hn lm vin s, nhng iu hon ton khc vi
mt Phm Thin Th n ni dn d, ngn ngn, khng u khng
a thng ngy m ti c bit. Cm lng chng ng, ti hi
ng c bit v c c my bi bo v ng khng? ng ni: T thy
my anh ch k gi a ti, t c c Ti hi thm: Thy thy h
vit c ng vi Thy tr li khi h phng vn khng? ng ci tt
mt: H thng t th thm bt bng by cho vui m, t c ni g
u m h vit cng nhiu ra pht y?! Ri ng li ci tt mt.
Mi khi cm thy lng bt nh, ti ti nhn ng, v tr chuyn.
V theo bng nng, c khi ngi bn ny v ng, c khi qua bn
kia mt ng Hng Lnh lng khu C x Bc Hi ngi chi.
Nhiu ln ng ni vi ti bng ging Thi Bnh qu ng: T vi cu
c th thng quan c y, khi no nm ng, c ku t, t truyn
in cho!
Trong ci ao ta b Si Gn huyn no, ti t khi c c nhiu
pht giy lm iu ng dn. i khi nh th cng lm rm gi
ng nh ng dn d. Nhng lc y li ch nh nhng cu th
trong Kinh Hin Ngu, Kinh Ngc, Kinh Th m ng thi ha,
lng li thy nh nhm cht t. Lc y khng bit l do in nng
sinh hc ca ng truyn cho hay khng, song chc chn rng: chnh
nng lng thi ca ca ng - thi ca Phm Thin Th - mang n
cho ti cm gic thanh thn v nim y!
L.Q.. ( Nng)

L n
( (( (z s, :s z: zz -z ! z s, :s z: zz -z ! z s, :s z: zz -z ! z s, :s z: zz -z !




B An 7 tui, ang ngi mt mnh bun thiu trong phng khch
vi nhim v trng nh. Hm nay ch nht c ngh hc, b rt
mun c ngi chi vi b trong phng khch rng ri thong
mt ny, nhng b bn i cng tc xa; cn anh Bnh, anh trai ca b
th c thch chi vi l tr hng xm, b mc em b nh mt
mnh. V cn m na, m ca An l ch ca mt quy hng bch
ho trn ph, lm vic sut c tun, khng ngh ngy no, bui tra
b li phc v khch hng v n cm ti ch. B An rt mun
c gn m, nhng khng th. Mc d cn rt b, ch mi hc sp
xong lp mt, nhng c b cng thu hiu uc phn no ni nhc
nhn ca m. C b mong cho tri mau ti m v nu nng, gia
nh c gp nhau y trong ba n ti. B An rt yu m
nhng ch trong lng, c b ngh l m cha bit iu ny,
nhng c ngi ni trc tip vi m v tnh cm ca c dnh cho m,
v th cho nn trong u c lun suy ngh tm ra cch hay nht
cho m bit iu ny cng sm cng tt.
Cn phng khch kh p bi v m mi sa sang li, nhng
p nht l bc tng mi sn mu xanh da tri phn chiu nh
sng du mt. M ni, tng nh c sn bng loi sn t tin,
khng thm nc, m dn d b An khng c bi bn ln tng.
Hm nay, c nh i vng, B An rt mun gi mt thng ip yu
thng n m. C b cht ngh ra mt iu g , v phng ly bt
ch mu vit ln t giy mu hng mt tc phm c sn trong
tng ca b. Xong xui, b quyt nh dn tc phm mi hon
thnh ln bc tng m mi sn, ngay ch mi ngi d trng
thy nht. Nhng khi va dn xong tc phm y th anh Bnh bt
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 75 76 PHP UYN S 2
ng v nhn thy c, c b An s hi chy v phng vi hy vng
l anh Bnh s khng em chuyn ny mch vi m, m b c bi
bn tng u, cng lm l bc t giy y i ri dng khn t lau
sch l bc tng mi tr li u cn vt tch g!
Khc vi mi hm, hm nay ngi m v mun hn v cng ty
nhp hng cho b n hi mun, vi li b ang gp mu thun
gia khch hng v khon n nn. Nhng rc ri cng ch l
chuyn mua bn khin cho b bc mnh l r trn khun mt, bc
vo nh vi thi mt mi khng c vui v nh mi ngy. Ngay
tc th, anh con trai tn l Bnh 9 tui gi m li thm th nh to
chuyn em gi n dn giy ln bc tng m mi sn trong
phng khch.
Ngi m nghe nh vy vi vng i n phng b An, c b
ang rt s v trn . B khng gi tn c b nh b thng gi,
b gi con ph nh u, ra m bo!, y l khi b th hin s tc
gin. Khi b bc vo phng, B An run ln v s, c b bit sp b
m mng. ng nh vy ! Ngi m sut mt ngy qu bun
bc, nay thm chuyn con ci dn d k lng ri, nhng con
vn khng vng li m. B bun bc ch vo mt v mng con b, l
b phi lm vic vt v th no, phi tit kim lm sao v loi
sn tng t gi bao nhiu.
Phi ni, khi gin th mt khn, ngi m ngng mt lt, nhn
a con gi b bng ca mnh mt mi ti xanh, i mt lm la lm
lt, np ngi trong gc phng v s, nn cn gin ca b dn dn
du xung. Ngi m chy vo phng khch xc minh s vic.
Nhng khi nhn ln bc tng, i mt b trn ngp nc mt.
Nhng g b c c nh mt mi tn xuyn qua tim ngi m.
Dng ch non nt vit mt cch nn nt ca a con gi yu mi
hc lp mt ni bt ln trn t giy mu hng dn ln bc tng :
M i, con rt yu m.
B m lng ngi i c nn s xc ng, b bt cho o ln lau
kh nc mt ri quay li phng m a con gi yu vo lng vi
cm gic n hn. B t nh m 30 ny b s i cha tng kinh sm
hi. B ni kh vo tai con gi yu b bng : M cng th, m rt
yu con gi !
Dng ch yu thng ca c b nh mt si ch xuyn sut,
m ca v kt ni tri tim yu ca ngi m vi a con gi b
bng ti nghp. Hai m con cm nhn c nim hnh phc rt
ln lao v rt nhiu, nhiu hn bao gi ht.
L.. (TP. ng H)

ng Cng Hanh


Cht c lc hai chn dng mt lt
Ngi i u xa chnh ch ny
(Bi Ging)

Trong suy ngh thng thng ca nhn gian, o Pht ng
ngha vi t bi, mt c hnh tuyt nh c mi ngi tn sng.
o c ca Pht l o c ca con ngi, o c ca hnh vi,
o c ca nhn qu. Nghip, ti phc, kip ny, kip trc, kip
sau thm thu vo phong dao tc ng nh nc thm vo lng
t nui dng mun loi. Trong i mt nhn gian: tu l o c,
tu l gii; h c gii l c s knh trng thun thnh.
Hnh t bi ca o Pht rt n gin, hin lnh, mc mc
khng mang mt mu sc trit l cao siu. Pht ch bit thng
ngi ch khng pht khng qu, nh nhng, khuyn rn nhc
nh.
Tham th thm,
Pht bo thm rng ch c tham
Hnh t bi i vi nhn gian l o c ca Pht ch khng
bao gi l lun l, nhng v n c xng p qu lu vo tm hn,
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 77 78 PHP UYN S 2
vo np sng nhn gian nn kh phn nh u l lun l, u l
lng t.
Con ai em b cha ny
Nam m c Pht con thy thy nui
Hoc: Thng ngi nh th thng thn bi v th mt chn
nc, phc cht bng non, hin gp lnh. Chn l th nht ca
T Diu m c Pht ni v kh trong kip lm ngi, cng
c nhn gian chuyn ha trong tm hn mt cch mc mc su
sc, linh hot v nh nhng.
Gnh cc m ln non
Cong lng m chy cc cn ui theo
Hoc l: C thn th kh, c kh mi nn thn.
n gin l nh vy, nhng tnh cm mc mc dung d m du
ha ln vi hi th mt m hoa ng c ni, ca i ni m u,
ca nng sm ma chiu hay nhng thnh n t tri ma dm gi
chng. Tt c chng hay hn th na len li an kt trong
ti v a ti vo o Pht lc no khng hay khng bit nh nhp
th ra th vo bung phi tng giy pht, theo bc chn chp
chng vo i.
Vic n s phi n, trong mt hon cnh c bit, ti phi vi
v t gi gia nh i v mt ni rt xa cho kp nhp hc ng
hn. Hm l mt chiu cui thu, m ti ang c vic lng bn,
ba ti ang b st nn ch kp dn d con c gng hc khi phi
i lnh v trnh cnh i lm thu lm mn. Bun, ti ri khi
nh trong lng l nh k khng hn i v pha cui lng cho kp
chuyn xe khch cui ngy. Ti nghe rt r bc chn ca ti, bc
i bn chn lo lng, bc i khi u t mi khi u: khi u t
tham, t kiu cng, t t ph, t si m. C t mi bc i l mi
bc ti xa dn ti, v c nh th thi gian lng l lt nhanh,
cun theo nhng thng trm tri ni trn dng i.
Ti nhn ra rng c mt ci g x y i sng v hng ny
hay i v hng kia hoc khng i mt hng no khc. Mt ci g
khng nhn dng, khng bao gi th hin c th li tc ng
mnh lit n vn mnh m ti khng nhn ra c n l ci g.
Cuc sng ni t khch qu ngi, mang nng tm l ngi
t qu ra tnh. Th gii quanh ti tht s thay i, s thay i
qua tm trng bo dt my tri. Ti rt nh nh, nh cha, nh m
u tt mt ti, i nng dm ma, chn i khng chm t trong
nhng khi chp b vi ma ngun.
Nhng vi ti, ngy tr v tht qu xa lc xa l, ni nh nhung
v hon cnh cht chi tr thnh mnh t ph nhiu ny n
trong ti sc cun ca dng vn hc nhim mu ch ngha hin
sinh hnh ng ca J.P.Sartre trong cc tc phm ca chnh ng,
ca A.Camus, ca S. Beauvoir. Lc by gi, bn cnh J.P.Sartre cn
c cc dng hin sinh khc: hin sinh phi l ca A. Camus, hin sinh
c c ca G. Marcel, hin sinh tng i ca M. Ponty.
Ti t ra am m dng trit hc ny, ngoi chuyn mn khoa
hc, v l n gin n ch l nn trit hc v con ngi, tm hiu
trong chiu su, tm hiu ngha v cuc sng con ngi nh mt
thc th t do. Con ngi hin sinh l con ngi hnh ng v
chnh hnh ng li xc nh bn cht con ngi. Theo J.P. Sartre
th hin sinh c trc bn cht. Con ngi l mi d tnh ca
mnh v nh vy t to ra chnh mnh. Quan im khng nh ca
ng mnh m nh mt nh Ton hc: hin sinh ng ngha s
vng mt ca thng . Ch n gin nh vy cho nn s hin
sinh hon ton i lp vi bn cht, v hin sinh do ngu sinh v
khng bao gi hm ngha tin nghim.
V con ngi hin sinh t to ra hnh nh ca chnh mnh nn
c yu tnh t do, th t do mang tnh ph nh v tnh tng qut
v tnh tru tng. T do l t do trong tng quan vi tha nhn,
t do c trch nhim vi hnh ng ca mnh m ng gi bng
thut ng hnh ng ch thc. N th hin theo chun thin
c. Thin v c i vi ng khng phi l mt nim tuyt i m
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 79 80 PHP UYN S 2
l th thin c c lin h n hon cnh sng, n tnh th sng
ca con ngi hin thi.
Trung thnh tuyt i vi quan im trit l ca mnh, ng th
hin trch nhim khi ni v s mnh vn ngh: vn ngh c
ngha g trong mt th gii i kht? iu trc tin ng k nht
l gii phng con ngi (theo Trn Thin o).
Do quan nim hin sinh l ngu sinh, hon ton khng bao hm
ngha tin nh nn con ngi trt b mi rng buc tin nh
v ginh ly t do hon ton. lm g? Theo ng la chn hnh
ng, hnh ng c trch nhim trong tng quan vi x hi. V
vy ng kch lit ph phn thi ngy tn ca lp ngi x hi
v theo ng ngy tn chnh l mt th dng thot khi tnh cnh t
do bi t ca s hin sinh v c ca mnh, ngy tn chnh l tim
thc iu khin hot ng th hin qua thi sng bung xui,
khng thy thc mc mt iu g v sng v t l gia x hi, chm
su trong ci th gii gi to y ry bt chnh. Theo ng, con
ngi cn tm li t do ch thc con ngi thc hin ly mnh
trong hnh ng ch thc, v khng tuyt vng, khng yu ui
t chi thn phn lm ngi ca mnh. Theo ng, sng i th
phi la chn, phi dn thn, phi t ra v i trong vic gnh ly
trch nhim v mi hnh ng ca mnh. Chng ta hin sinh, chng
ta ang c mt ngha l chng ta ang c nhn thy, ng thu
tm ni dung trong cu bt h Lenfer, Cest les autres : Tha nhn,
chnh l a ngc; a ngc hiu theo ngha: v tha nhn hin hu
nn ta phi sng vi hin hu ca h ngha l phi chia x cc d
tnh, cc cm tnh ca h. Lc mi c nhn s khng trnh c
ci n tng v s tn thng cho mnh. T ta cht nhn c
nhng ng nhn, nhng quy kt sai lc, nhng ph phn thin cn,
l ci ngun a ngc l tha nhn.
Th h ca chng ti, v ca cc tr thc tin bi u sinh ra v
ln ln trong chin tranh, cuc chin dai dng cng ngy cng tr
nn khc lit, lan rng khp mi ni, g ca n mi nh tn su
trong lng ph th. Con ngi cm thy khc khoi lo u trc
nhng cnh au kh v c cm tng rng mnh ang sng trong
mt th gii y phi l. Nhng gi tr c li thi, b chin
tranh vi lp hay p li trong tm hn mt khong trng,
to nn hon cnh thun li cho trit l hin sinh ca J.P. Sartre v
trit l hin sinh ca A.Camus. Hai dng trit l ny nhanh chng
tr thnh mt th trit l thi i.
Lc by gi, bn cnh dng hin sinh mang tnh tch cc v o
c biu hin trn quan im nhn nh tnh cht v c hin sinh
ca con ngi nhng khng dng li , tri li J.P.Sartre li dn
dt con ngi n hnh ng hng thin trong i sng cng
ng, tuy vy vn xut hin mt li nhn ng nhn nguy him v
tnh nhn bn trn vic th hin mt cch hi ht, mt li sng sai
lch vi trit l c chiu su thm v nhn bn ny.
Hu qu ca ng nhn c khai thc d di v rng khp trn
cc phng tin vn hc nh sch bo, tp ch Qua ta bt gp
nhng g?
* Ch ngha hin sinh m t i sng con ngi nh mt
thm kch, mt h v, mt phi l.
* Ch ngha hin sinh khng ph nh i vi x hi tiu th m
la chn hin sinh trong bng mt khoi lc.
* Cuc i l v v, lc lng; l ni thng kh dai dng ng
bun v tuyt vng. Nu c le li hy vng th cng l khi im
ca tuyt vng. Theo h, trnh tuyt vng th phi bun nn cc
hin hu trc mt, cm nhn c ci hng v ca khoi cm
au kh v su mun.
* Hiu quan nim ca A. Camus theo mt kha cnh khc, ni
lon cng l phng tin gii thot khi thng kh ca thn phn.
Ni lon l t b mi bt cng v c thc y bi bc pht
thc v tnh yu.
* c khng thu S. Beauvoir v F.Sagan, l hai nh vn n hin
sinh c hm m ca nhiu ngi, ngh rng h biu l mt li
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 81 82 PHP UYN S 2
sng ph hp vi hon cnh lc by gi. t nc m mt khi la.
Sinh ly t bit nhan nhn hng ngy v cng ngy cng trm trng.
F.Sagan ni c g mnh c th h hng v vui vi h hng cn
hn l cht cng.
Bn cnh , ngi ta cn chng kin mt li sng hunh
hoang, l lng, hi ht, cung di, vi vng, git gn mang danh l li
sng hin sinh nhng c l h cha bao gi hiu r hin sinh l g.
A Di Pht.
Bt kh bt lai. Pht khng i khng n, ch c chng sinh nh
ti tm a in o c chy lng vng trong sa mc thy bng
nng trn ct tng lm l vng nc. Tm thc lu y bao ph
dy c lp mng v minh nh ngi i trong m ti su thm,
chng thy n c ni u. ri trong su thm ca s yn
lng cht n, ti bng nghe bc chn ca ti tr v, mi bc
mi gn, gn ch mnh va i, ch ht tham khi khi nim ht
tham. Bc chn tr v l bc chn sm hi, bc chn bit s li
lm, bc chn ngi ang tm nc trong sa mc mc tng
bm tay ra dn lp bi ng mn kt t t v lng trn i chn
phiu bng.
Nhng nhp bc trn ng cn di mi
Vang v u khng vng li hi m
(Bi Ging)
Bt kh bt lai, Pht l ngi khng i khng n. Ngi vn
thng tr trong Ci Ta B. Con nguyn xin c nng bng t bi
ca Ngi trong nhng qung i ni tip ca con.
A Di Pht.
Ma Vu Lan 2011
.C.H. (i hc Kin trc Nng)



Hunh N Ngc H


Ti n vi Pht hc rt t nhin v tnh
c. Nm 19 tui, ti gp nhng iu khng
hay trong cuc sng Lc chi vi gia i
dng thun nghch cng l lc ti gp c
Pht hc nh tm c mt chic phao cu
sinh ni thc s cu vt c cuc i
t ti thi khng cn tri ni gia b
kh trm lun.
Hc Pht nh mt l sng!
Pht hc c nhiu tng phi: Thin tng, Tnh tng v Mt
tng m trong gm hai dng phi chnh: Nam tng v Bc
tng, nhiu ngi tm n vi Pht hc t nhiu con ng khc
nhau v cng hc theo nhiu tng phi khc nhau; song ring vi
bn thn mnh, ti khng mun x l Pht hc ra thnh tng mng
nh, cng nh v nhng nm thng sau ny, ti khng mun em
Pht hc ra lm ti u l nh tng. n gin, gi y ti ch
hc Pht nh mt l sng, v l l do ti gi o Pht l Pht
hc v thch dng danh xng ny hn so vi vic gi bng hai t
Pht gio.
Ni Pht hc l mt tn gio cng khng hon ton ng,
nhng gi l trit hc cng khng hn sai. Ti khng mun b
thi gian nhiu c i minh chng Pht hc l tn gio, khoa hc
hay trit hc, bi ti khng mun mc kt vo bt c lp v danh
xng no, ti ch cn hc ci tinh ty ca bn cht, cn li hnh thc
- ty thuc vo t tng ca tng ngi n nhn: i vi tng lp
tri thc khi mun tm hiu o Pht di ci nhn ca minh trit v
nh sng tri thc mi lc y Pht hc c xem l khoa hc. i
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 83 84 PHP UYN S 2
vi tng lp tr mun n vi o Pht di ci nhn ca chnh
nim v l lun hc lc y Pht hc c xem l trit hc. V khi
ngi ta tm n o Pht nh mt ni nng nh tm linh, l ni
tm cu s linh hin t ci r chn tm lc y Pht hc c xem
l tn gio. Cho nn hc Pht nh mt l sng! Ty thuc vo cn
c v hon cnh ca tng ngi chng ta vn Pht hc vo i
sng thc tin, iu ny s gip cho ngi hc cht lc c nhiu
iu hu ch hn so vi vic c gng i chng minh: Pht hc l ci
g? Bi ct li vn l mnh hc c nhng g v vn dng
c iu g vo cuc sng ch khng phi n vi Pht hc ch
em nhng ci mnh hc i u l nhm chng t s ng cho
vic bnh trng ca mt ci ti vn c tr hnh di lp v
ngn t trit lun.
Hc Pht nh mt l sng!
Hnh trnh tm n vi h thng Pht hc ca i ti c th
c chia lm hai chng chnh, m ly ci mc l trc v sau nm
19 tui. Trc nm 19, ti tm n trit thuyt Pht hc bng
mt nim am m v hn bi h thng l lun mang y tnh
thuyt phc! Song do tui i lc y cn nh nn bit ri cng ch
i gio l u xo, cng hc v v ng - v thng, ni v T
diu , v gio l nh tng v gio l bn cht ni nhiu, u
l nhiu nhng thc cht vn chng hiu g v v ng, v thng,
ch n gin lc y bit: V ng ngha l khng c ci ti, v v
thng l bn cht ca mi s vt hin tng tt c u c th
thay i, khng g l vnh hng. Song gia ci bit n khc vi ci
hiu nn mi sau nm 19, khi trc tip gip din vi nhng au
kh, c c hi va p v c xt i sng hin thc lc y mi bt
gic hiu ra: V ng ngha l d b ngi ta h nhc, s v v vu
khng bn cht v gi tr ca mt con ngi khng nm ni
dung nhng li gn ghp. D ng trc nh tranh hay nh ngi,
nc mt hay n ci, gic ng hay si mui tt c vn ri cng
tri i phi chng chnh l v thng? Mt nh ngha c
lm t chnh ngn ng trc quan sinh ng ca cuc sng.
Hc Pht nh mt l sng!
H thng trit thuyt Pht hc rt sng ng v a dng, ring
bn thn ti tm n vi gio Php Pht hc, cho d l bt c
trit thuyt no, bao gi, u ti cng lun nhn nhn vn
di 3 gc cnh chnh: Tnh a thc, lnh thuyt theo phng thc
a nhn v nhn nhn tnh trng trng duyn khi (ni dung yu
ch ca kinh Lng Nghim) mt cch khoa hc. Thuyt trng trng
duyn khi hay y tm gi l thuyt mt cho tt c v tt c
cho mt (ch dng ca thin s Thch Nht Hnh), tc trong mt
thuyt thng lng hm nhiu thuyt, trong mt c an lng
nhiu hoc trong mt gii lut s c lng nhiu gii lut khc to
nn tnh a tng a ngha y phong ph ca h thng chnh php
Pht hc.
n c trong h thng trit thuyt, nu c php ly ra mt
lut chn lm lut rng ct cho h thng gio l nh Pht, ti
s chn: Lut nhn qu! Nhn qu d c nhn nhn di bt c
gc no: Tn m, trit thuyt hay khoa hc cng u ng!
V d: Xt v tnh a thc v soi nhn qu di gc tn m:
Lut nhn qu vn thng c hiu thng qua hnh nh gia ci
trn v ci ngc, trong lut m t rt r v hnh nh gia hai ci
gii: m - dng, nhng ngi khi sng ci dng nu lm nhiu
iu thin v khuyn tu ngi khc cng lm vic thin th s lun
gp iu lnh; cn sng c lc thc xung m ty s phi lnh qu 9
tng a ngc. y qu l mt thc dng v cng sng ng ca
lut nhn qu c trnh by di gc tn m nhm phn
no gic ng c chn tm con ngi thng qua hnh nh mang
y tnh tm linh. Cch ny trn thc t tuy c gip mt b phn
ngi trong x hi gic ng c lut nhn qu thng qua nhn
quan tn m, tuy nhin nu ch c mt hnh thc chn la th h
thng lut hc s gp kh nhiu kh khn trong vic thuyt phc
c nhn thc con ngi tin v thc tp theo lut mt cch y
hng thin; bi khi trnh by mt vn di th thc tn m -
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 85 86 PHP UYN S 2
a s u phi da vo sc mnh c tin trn nn tng tm linh
nn khi gp mt s b phn khc trong x hi vn cha thc s tin
vo sc mnh tm linh th Pht hc phi tm ra mt phng thc
khc thuyt phc i chng hn trn con ng hng thin v
i n gic ng. y cng l vn cn t ra i vi lut nhn qu
khi xt v tnh a thc.
Bn cnh nu xt v phng thc a nhn (tc phn tch
mt vn di nhiu gc cnh khc nhau) v soi nhn qu di
gc trit lun: Lut nhn qu vn vn c hiu lm thin gp
thin lm c gp c. Song nh nhc n trong phn trn: H
thng trit thuyt Pht hc rt sng ng v a dng nn nhn qu
khi soi ri mt cch thun ty di nhn quan tn m l vy, song
nu t nhn qu trong lnh vc chnh tr chng ta li c mt ci
nhn mi hn v vn . Trong Bnh Ng i Co vn c mt cu
th rt hay m ti ngh y chng ta c th vn dng khi ni v
lng t bi v lut nhn qu:
Vic nhn ngha ct yn dn
Qun iu pht trc lo tr bo
ca cu ny l nu mun nhn dn sng c yn n (qu)
th iu u tin ngi lnh o cn phi lm trn bn c chnh tr
l lo tr bo (nhn). Ai cng hiu lm mt lnh o vic nhn
ngha ct yu yn dn tc sng trc ht phi bit lo chm cho
dn, lun sng v dn v lm g cng phi ngh n quyn li trm
h trc khi ngh n mnh Song thc hin c iu ,
ngi lm lnh o ngoi ci tm cn phi c ci tm ca mt i
mt bit nhn xa trng rng trong chin lc v chn la, bi c
khi tr bo cng l yn dn! M mun tr bo khng phi
lc no chng ta cng lun s dng hnh thc bt bo ng, d
sanh ra lm kip ngi thc tm chng ai mun sng trong kh
au bi mt mt lon lc. Song thin c khng nm ci cch m
thc cht l ci ct. Cho nn d c c th hin bt c hnh
thc no nh: Chin tranh, bo ng (v hon cnh bc y) m
con ngi phi xung trn, tng lnh phi ra qun v lnh o phi
gip chin, hi sinh, mt mt l iu kh trnh khi nhng ch cn
v mt chn tm nu ngi ta vn gi nguyn c ht ging bt
bo ng, lun sng v ngha - v b tnh dn tnh th cho d c th
hin di bt c hnh thc no cng c xem l t bi.
Sng vng chi bn ngn nm sng sng
Lng eo gm tay mm mi bt hoa
Trong v thc sng hai b suy tng
Sng hin ngang m nhn i chan ha
(Huy Cn)
Gieo nhn bt st trn i khng lnh qu xu, nhng i khi
trn thc t la chn gia vic st mt mng m cu ly mi
mng hoc mt trm dn cu ly hn my mi triu ng bo
v vn mnh t quc, gia ci hn v thit, gia ci li v hi,
ngi ta c khi buc phi h gii st lm iu t bi, c khi bn
thn phi chu gieo nhn bt lnh qu l trm h c cu
sng, trong trng hp ny d v mt hnh thc ngi ta c gieo
nhn khng tt, nhng v mang tnh cu ngi nn qu lnh s
b cho nhn xu nu trong tm ngi khi hnh ng vn gi
c ht nhn bt bo ng 100%.
Hc Pht nh mt l sng!
Khng nhng phi bit la chn nhiu phng tin khc nhau
trong qu trnh hong php (tnh a thc), bit soi ri vn di
nhiu gc khc nhau hiu thu o (lnh thc theo phng
thc a nhn), m n vi cc gio thuyt ca Pht hc, chng ta
cn c mt ci nhn tng din v vin dung nhn ra bn cht ca
cc chnh php d c c phn lp ra nhiu dng nhng chung
quy li tt c u c lin kt vi nhau bng mt si dy mu tht
ca nhau rn nhn qu bi khi tnh trng trng duyn khi.
n c: Khi i quy y, ai cng bit nm gii cm ca nh Pht,
song y cng ch l mt nhnh ca gc r nhn qu, hn c th,
nu nhn vn di con mt chnh nim chng ta s nhn ra
c ngay c trong ng gii cng bao hm c tnh trng trng
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 87 88 PHP UYN S 2
duyn khi hay cn gi l thuyt mt cho tt c v tt c cho mt.
Trong gii u tin: Khng st sanh, ai cng n thun hiu l
khng git hi sinh vt, khng st mng sng ca mun loi. Song
gia 5 gii ny tt c u c mi lin h rt mt thit vi nhau, ti
ngh khng phi ngu nhin khi gii cm st li c a ln hng
u trong ng gii. Bi n thun ngi ta vn hiu gii Khng
st sanh theo ngha l thin l khng tn hi, khng git chc
sinh vt m qun o su vo phn trm tch ca n nn phi
chng 4 gii cn li ra i nh mt cch b tc cho nht
gii(?)
t mi quan h gia gii th hai vi gii th nht: Khng
trm cp ngha l khng xm hi phi php ti sn ca ngi khc,
khng trm cp l v tn trng tnh chn tht, tn trng ti sn
ngi khc, iu ny cng ng ngha vi vic nu chng sanh
thc hin tt gii th hai s a n qu lnh l khng t st
sanh danh d, khng tiu hy uy tn ca bn thn thng qua vic
khng i xm hi ti sn ca ngi khc. Mua danh ba vn, bn
danh ba ng, nh vy nh gii ra i nh mt cch lm r ngha
thm cho nht gii, t gip ngi th gii hiu r hn v gii
st thng qua hnh ng Khng trm cp.
t mi quan h gia gii th ba vi gii th nht: Khng t
dm ngha l khng quan h chung phi vi bt c ngi khc
ngoi v chng, n cng khng nhng cao tnh chung thy m
cn gip con ngi ta sng tt thng qua mt i mnh khe vi
tinh thn tri tc thiu dc, tc khng i hi hoc khng p quan
h xc thn vi v hoc chng mt khi bn i ca mnh khng
ng . Nh vy, tam gii ra i nhm khuyn khch con ngi
khng nn st sanh tnh chung thy v tiu hy sc khe ca
mnh vo nhng th vui dc lc, t n gip ngi th gii hiu
r hn v gii st thng qua hnh ng khng t dm.
t mi quan h gia gii th t vi gii th nht: Khng ni
di thng bao hm bn cch hiu chnh, l:
- Khng vng ng - tc khng ni li di gt c hi cho mnh v
cho ngi.
- Khng lng thit - tc khng ni li hai li mang tnh xc
nhn hai u gy mt on kt ni b, gy chia r on th v tng
chng.
- Khng ng - tc khng ni li thu dt, phng ngn v ngoa
t gy thit hi t tinh thn n vt cht cho mnh v ngi.
- Khng c khu tc khng ni li c c gy au kh cho
chng sanh.
Tuy nhin tu trung li 4 ngha trn, t gii cng khng nm
ngoi mc ch nhm khuyn ngi nn sng bit tn trng s
tht, nu xem ni di l mt thi quen (ni di hi ngi hay ni
di nhng iu khng ng ni di) th t gii ra i khuyn
khch con ngi nn trnh ni di gy ra nhng v, thit hi
(tr trng hp s dng hnh ng ny nh mt tc , tc
phng tin cu ngi). Nh th khng ni di cng ng ngha
vi vic khng st sanh danh d, khng tiu hy uy tn ca bn
thn t n gip ngi th gii hiu r hn v gii st thng
qua hnh ng khng ni di.
t mi quan h gia gii th nm vi gii th nht: Khng
ung ru, nu c hiu theo ngha rng, y chng ta c th
hiu l khng s dng cc cht say cay nghin, cc cht kch
thch gy nh hng xu n sc khe, tri tu v ging ni v sau.
Ti nh trong h thng truyn c Pht gio c mt truyn rt hay
khi ni v tc hi ca vic ung ru, truyn k: C mt anh nng
dn n nh tuy rt ngho kh, nhng anh li sng rt lng thin
v hiu thun vi cha m, mt hm anh ang nm ngh di mt
gc cy, bng c mt hung thn hin vi v mt hung tn, tay cm
mt bnh ru to y, g hung thn y i ly mng anh, mc d
van xin rt nhiu nhng hung thn vn khng mun bung tha
mng. Cui cng, thy anh nn n qu, hung thn bn a ra trc
mt anh chai ru ri bo: y l bnh ru, ta a ra cho ngi
ba s la chn t cu ly mng mnh, by gi ngi phi v nh
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 89 90 PHP UYN S 2
hoc l git m, hoc l git cha, hoc l phi ung ht bnh ru
y ny, t y cho n qu ng, nu khng hon thnh th ta s
ly mng ca ngi! Nghe hung thn ni, anh nng dn bn suy
ngh ri sau quyt nh ung ht chai ru to y khi lm
hai iu ng nghch l git cha m! Cm chai ru va i va ung,
v n nh anh tu sch bnh y, ru ngm vo ngi, anh
long chong bc vo nh, thy nh hm y c cng gi, tin tay
anh lo o bc n trc bn th, ngang nhin ly cng
xung v nh chn. Thy vy, ng b gin qu cm cy chy ln
nh trn va nh con va mng: Tri i, tht l ng nghch,
cng ng b cha hng sao con li n ht th ny, nhn lc ang
say ru, anh nng dn khng tnh to phn t, b cha nh,
tc mnh anh ng dy cm cy nn mt nht r to vo u ng,
ngi cha ln ra bt tnh, mu me m a; thy vy ngi m chy
li can ngn con cng b anh ba mt nht vo gy, khng kp b
cng gc xung bn cnh chng, thy cha m u b mnh nh
cht, anh nng dn lc phn no tnh ru, au kh, anh cng
t st theo. Truyn khp li vi ci cht thng tm ca ba
ngi, cho nn t y v sau ngi ta v vic ung ru mnh s
tng ng vi ti c git cha m v cng ng ngha vi vic t
st bn thn v l tr b t lit trong lc say s lm ngi ta tr
nn m qung v d n con ng ti c. y, mi lc c li
truyn c ny, khng hiu sao trong ti vn thy suy t tht nhiu,
tuy hiu vic s dng ru ca anh nng dn l do hon cnh bc
bch, song t mnh vo trng hp , ti s khng bao gi chn
vic ung ru, bi nu hung thn cn ly mng, ta th hi sinh thn
mnh trong lc u c cn tnh to cn hn s dng ru mnh
dn n vic mt l tr ri dn n ci cht thng tm ca c
ba ngi trong gia nh.
Nh vy khng ung ru ngha l khng st sanh tr tu,
khng tiu hy ni ging, khng ng la vi vic dn thn vo con
ng ti c, t n gip ngi th gii hu r hn v gii st
thng qua hnh ng khng ung ru.
Song cho d c th hin di bt c hnh thc no i chng
na th ng gii cng c xem l mt nhnh gia mun ngn
nhnh phng tin thin xo do lut nhn qu bin thn. Bi ng
gii ra i khng ngoi mc ch hn ch ci c - ang hnh
thnh v dp tt ci c cha thnh ngay t khi n cn trng nc
thng qua con ng chuyn ha nhng ht ging bt thin thnh
ht ging chnh thin trong chn tm con ngi.
Nh vy n vi Pht hc, khng ring g lut nhn qu m bt
c thuyt lut no hc khng nn n gin l rp khun, khng
ch thun nht hiu theo ngha nguyn cht, bi t bi c trm mun
vn no m mi hnh thc ch l mt trong s tm vn bn ngn
php mn tu. Cho nn mt ngi c tm t bi ln t hn ngi
cng s c tu gic ln. Cng nh Quan Th m B Tt rt t bi v
Ngi c tu gic rt ln! B Tt lun t chn cho mnh nhiu
phng tin thin xo gio ha chng sanh, khng b buc di
bt c hnh thc no hay mi trng no. Chnh vy nhng trit
thuyt Ngi a ra u c tnh linh hot rt cao nhm tng
thch vi s co gin ca hon cnh, v vy tnh n thi im ny,
d tri qua 2555 nm nhng Pht hc vn tn ti, pht trin v
tip tc ng hnh cng dn tc, thi i v vi mi giai tng trong
cuc sng.
Hc Pht nh mt l sng!
H.N.N.H. ( Nng)
./. / ./. / ./. / ./. /
@o, -;o @o, -;o @o, -;o @o, -;o
Quan chieu rung phm nang to
La roi tren ghe bo vo bong nguoi
Mnh ta om tron buoi chieu
Trang nhu coc ruou
du hiu ngo troi
P.T.C. ( Nng)
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 91 92 PHP UYN S 2
Thch Nguyn Hip

H thng ng cp tn ti n hng nghn nm trc v vn
cn tip tc nh hng su sc vo nhiu mt i sng ca ngi
dn n hin nay. H thng ng cp, nh thng c bit, c
ngun gc t B-la-mn gio, hay ni khc i l mt sn phm ca
B-la-mn gio. Nhng v sau h thng ng cp vt ra khi
B-la-mn gio v xm nhp vo nhng tn gio khc nhau, bao
gm c nhng tn gio c ngun gc bn ngoi n . Bi vit ny
tm hiu mt vi kha cnh v h thng ng cp trong cc tn gio
n .
1. B-la-mn gio v h thng ng cp
ng cp n tri qua nhiu thay i trc khi tr thnh c
h thng nh hin nay. V mt vn bn, ng cp c cp u
tin trong g-Veda, bn kinh c nht ca B-la-mn gio. Theo g-
Veda th bn ng cp c sinh ra t mt ngun, t trn cng c
th ca Con ngi s thu (Purua): B-la-mn c sinh ra t
ming; St--li sinh ra t tay; Ph-x sinh ra t bp v; v Th-
-la sinh ra t chn (g-Veda, 10.90). [1]
T khi u, s phn chia cao thp gia cc ng cp c da
theo v tr trn c th ca con ngi s thu m t cc ng cp
c sinh ra. ng cp sinh ra t ming, do gn u nht, nn
c xp cao nht; v ngc li ng cp sinh ra t chn th c
coi l thp nht. Nh vy theo g-Veda, c bn ng cp u xut
pht t mt ngun v c nhng lin h vi thn linh.
Qua n thi Upanishad, h thng ng cp c lp li. Nhng
thi k ny c s phn tranh ngi th gia hai ng cp u l
B-la-mn v St- li. Mt on trong Upanishad, lc u cho
rng St--li l ng cp cao nht v c sinh ra trc tin, v
ti t l Rajasuya [2] cc B-la-mn phi ngi bn di cc St--
li. Nhng ngay sau Upaniad xc nh li: Chnh B-la-mn l
ngun gc ca St--li. Do cho d vua c quyn uy ti cao, v
y cui cng ph thuc vo B-la-mn v l ngun gc ca mnh. Do
bt c ngi no lm tn hi B-la-mn l ang tn cng chnh
ngun gc ca ngi y. V y chu s tn hi tng xng khi v y
lm hi ngi tt hn. (Bihad-rayaka Upanishad 1.4.10). [3]
Trong Upanishad, B-la-mn thm ch c ng nht vi
Phm thin, v nh vy B-la-mn cng c xem l ngun gc m
t tt c cc ng cp khc sinh ra. Do cc ng cp khc
khng c xm phm B-la-mn, v xm phm B-la-mn l xm
phm ngun gc ca mnh. St hi mt B-la-mn b xem l ti li
ln nht. Cc ng cp khc, c bit l St--li, phi c nhim v
bo v ng cp B-la-mn. [4]
Trong Upanishad, hai ng cp B-la-mn v St--li c
xem l hin thn ca hai v thn Mitra v Varanu; v hai ng cp
ny c nhng lin h mt thit vi nhau, nng ta vo nhau v h
tr ln nhau. Chnh vic ng nht mnh vi thn linh, hai ng cp
u t hp php v tr ca mnh v phn nh vai tr nm
quyn iu hnh x hi. B-la-mn lo cng vic tm linh, St--li
nm ly quyn lc th tc.
iu ny khng ch trong sch v m cn c p dng vo
trong i sng thc t. n c i, mt v vua ch c coi l
hp php khi v ny tri qua mt bui l phong vng c s
cng t ca cc B-la-mn. Sau trong qu trnh tr v ca mnh,
nh vua thng c mt B-la-mn thn cn, v v B-la-mn ny s
c vn cho vua nhiu vn , t tm linh cho n nhng chnh sch
cai tr. Nhng cc B-la-mn cng cn n nh vua, nng ta vo
vua nhn ly nhng li ch kinh t. V khi mt B-la-mn c
mt v vua ng h th v ny c xem c a v cao hn nhng B-
la-mn khng c vua ng h; v mt v vua c B-la-mn ng
h th c xem c quyn lc hn nhng v vua khng c B-la-
mn ng h. [5] iu ny c ngha rng, mt B-la-mn lm vic
cho vua th c v tr cao hn cc B-la-mn khng lm vic cho vua;
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 93 94 PHP UYN S 2
v nhng v vua c B-la-mn c vn th c xem l c quyn lc
hn nhng v vua khng c B-la-mn c vn.
Qua n thi Bhagavadgt, lc ny B-la-mn dng nh yu
th hn so vi St--li. V vy thnh in ny mt ln na xc
nh li h thng ng cp v phn chia cc nhm ngi da trn
cc c tnh (gua). Nu nh s phn chia ng cp trong g-Veda
lin quan n mu da v v tr trn c th ca con ngi s thu,
th s phn chia ng cp trong Bhagavadgt c da trn c
tnh con ngi. Bhagavadgt phn con ngi vo trong ba c tnh
chnh: sng sut (sattva), linh ng (rajas) v ti tm (tamas). c
tnh th nht, sng sut, c xem l u tri ni cc B-la-mn.
c tnh th hai, linh ng, thuc v hai ng cp St--li v Ph-
x. V c tnh cui cng dnh cho nhng ngi n l Th--l.
Nhng khi nim c tnh (gua) ny c lin h vi hc thuyt
nghip. Theo B-la-mn gio, ngi ta mang nhng c tnh khc
nhau, theo c cng vic v v tr x hi khc nhau, bi do to
nn nhng nghip nhn khc nhau. iu ny dng nh nhm
gim bt s bt cng ca thn linh trong vic to nn con ngi;
v cng nhm khuyn bo con ngi hy an phn vi ng cp
c, thc hin ng cc bn phn (dharma) ca mnh. Nu ai mun
thay i ng cp th hy thay i nghip, thay i nghip bng
cch thc hin ng nhng bn phn dnh cho mnh, v nh vy
h s c mt i sng tt trong i sng k tip.
C l Lut Manu l cun sch ging gii v h thng ng cp
chi tit hn c. M u n gii thch v ngun gc ca cc ng
cp; v nh cc thnh in trc , n cng cho rng h thng
ng cp l do thn linh nh ra. Lut Manu i xa hn cn gii thch
v cc nhim v, bn phn v cng vic ca mi ng cp; cng
nh quy nh nhng loi thc n, o qun v ni m mi ng
cp cn phi theo. N cng t ra nhng hnh pht dnh cho mi
ng cp nu c s vi phm cc lut nh.
Theo Lut Manu, cng vic v bn phn ca ng cp B-la-
mn l nghin cu v ging dy cc Veda, thc hin b th v t l.
Bn phn ca ng cp St--li l bo v dn chng, ngn chn
k c, trng pht k cp v tham gia chin u. St--li vn c
th thc hin t l, nhng khng c thc hin bn phn nh mt
tu s, tc khng c thc hin t l cho ngi khc; c c
Veda nhng khng c ging dy. Nhim v ca nhng ngi
Ph-x l to ra ti sn, chn nui v bo v sc vt. H cng c
thc hin t l v c tng Veda, nhng khng c ging dy cho
ngi khc. Bn phn ca ng cp Th--la l lm n l cho ba
ng cp trc. H khng c s hu ti sn, nu s hu s phm
trng ti.
Lut Manu cn t ra nhiu hnh pht nghim ngt dnh cho
mi ng cp. Tuy nhin s thin v li nghing v ng cp B-la-
mn; v nhng hnh pht c t ra cng ch nhm cng c quyn
lc v em li li ch cho ng cp ny. iu ny l hin nhin, bi
v Lut Manu thc s ch l mt sn phm ca ng cp B-la-mn,
v n c hnh thnh cng v c quyn c li ca ng cp ny.
C nhng quan im khc nhau v ngun gc h thng ng
cp ca B-la-mn gio. Nu xem xt nhng g c m t trong
cc thnh in ca tn gio ny, ta thy c hai vn : 1. ng cp
l mt vn siu hnh, v n c cho l do thn linh to ra, hay
ni cch khc n c ngun gc t thn linh, t Con ngi s thu.
2. ng cp c phn chia da trn c im sinh hc, tc da
trn sc da v tnh cch ca tng nhm ngi. Da trn sc da,
nhm ngi c da trng l cc B-la-mn; nhm ngi c da l
St--li; nhm ngi c da vng l Ph-x; v nhm ngi c da
en thuc v Th--la. V c tnh, cc B-la-mn thng c
cho c cc c im nh thng minh, chn tht, thanh sch v
nhng c tnh tt khc. St--li v Ph-x th c cho c cc
c tnh nh dng cm, kiu hnh, hng hi ng cp cui cng,
Th--la, b gn cho cc c tnh xu nh ngu mui, d bn v
thiu tnh sng to...
V phng din lch s x hi, h thng ng cp c cho l
sn phm ca nhng ngi Aryan khi nhng ngi ny xm chim
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 95 96 PHP UYN S 2
n . Trc khi nhng ngi Aryan n, c nhiu tc ngi khc
nhau sinh sng ti n, trong tc ngi Dravidian chim a s.
Sau khi chinh phc n , trong qu trnh phn b lao ng, nhng
ngi Aryan phn chia cng ng ca h thnh ba nhm l St-
-li, B-la-mn v Ph-x m trch nhng cng vic khc
nhau. V sau nhng ngi Aryan lp nn mt ng cp th t,
l Th--la, gm nhng c dn bn a c ngi Aryan chp
nhn, hoc nhng ngi pha trn huyt thng gia Aryan v ngi
bn a. Ngoi ra cn c mt ng cp th nm l Panchama,
nhng ngi tin dn, l nhng c dn bn a m ngi Aryan
khng tha nhn. [6]
2. ng Cp Trong K-na gio (Jainism)
T khi u, ging nh Pht gio, K-na gio ph nhn thm
quyn ca cc Veda v cng ph nhn lun h thng ng cp ca
B-la-mn gio m n c quan nim l do thn linh t ra. K-na
gio cng tin rng chnh hnh vi, ch khng phi dng di, to nn
v tr x hi ca mt con ngi. Tc rng ngi ta tr thnh B-la-
mn hay Th--la khng phi t khi mi sinh ra m do nhng
hnh vi ca h to nn.
Nhng v sau K-na gio chp nhn h thng ng cp ca
B-la-mn gio v p dng h thng ny vo trong tn gio ca
mnh. Tuy nhin c s khc nhau trong nim tin v ngun gc ca
h thng ng cp gia hai tn gio ny. Trong khi B-la-mn quan
nim h thng ng cp c ngun gc t thn linh th K-na gio
khng chp nhn iu ny. S phn chia ng cp trong K-na gio
c da trn cng vic hn l dng di. Nhng bi v ngh nghip
thi trc thng mang tnh truyn tha theo gia nh v dng
tc, theo ng cp cng tr thnh truyn tha. V thc t l
khng c, v khng th c, s chuyn i ng cp trong K-na
gio. Mt B-la-mn th hn nhin khng mun i thnh Th--
la; v h cng khng d g chp nhn mt ngi tin dn ng
ngang hng vi mnh trong cng mt ng cp.
Vo lc u, ng cp B-la-mn khng c mt trong K-na
gio, tc K-na ch c ba ng cp sau. V sau ng cp B-la-mn
mi c a thm vo. C l do khi c nhng B-la-mn ci o
sang tn gio ny. min nam n , nhng ngi ny c gi l
B-la-mn K-na. [7]
K-na gio gi ngi ca ba ng cp u l ngi sinh hai
ln, bi v nhng ngi ny c mt ln sinh th hai v mt tm
linh bng mt nghi l tn gio c bit; v sau khi tri qua ln sinh
th hai ny, ngi ta s tr nn thing hn do c nhng ni
kt vi thn linh. iu ny ging vi B-la-mn gio. Nhng trong
B-la-mn gio, mt ngi sau khi tri qua ln sinh th hai ny th
khng nhng c s ni kt vi thn linh m cn chnh thc tr
thnh thnh vin ca cng ng Aryan. [8]
Cng nh B-la-mn gio, Th--la l ng cp thp nht
trong K-na-gio v l ng cp chu nhiu thit thi trong i
sng x hi cng nh tn gio. H khng c ln sinh th hai v
khng c ngun gc Aryan. V sau h thng ng cp ca K-na
gio c c cu cht ch v nghim ngt hn. Mi ng cp cn
phn chia ra v s ng cp nh khc, iu cng ging vi B-la-
mn gio. H t ra nhng lut l lin quan n vic kt hn, thc
n, ni v c vic thc hin cc nghi thc tn gio.
3. ng cp trong Do Thi, Kit v Hi gio ( n )
Do Thi, Kit v Hi gio n u chp nhn h thng ng
cp, nhng c nhng khc bit v danh xng. Cc cng ng ca
nhng tn gio ny c s phn chia v v tr cao thp, v c nhng
quy nh nghim ngt cho tng ng cp trong cng mt tn gio.
Do Thi n chia lm ba cng ng chnh tng ng vi ba
ng cp: nhng ngi Do Thi Baghdadi, Do Thi Bene v Do Thi
Cochini. Trong ba cng ng ny, nhng ngi Baghdadi c xem
l c u th hn c; cn nhng ngi Do Thi Bene b xem l thp
km nht. S phn chia cao thp gia cc cng ng ny c gii
thch l do chu nh hng h thng ng cp ca n gio, nhng
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 97 98 PHP UYN S 2
cng c cho l do nhng lut l tn gio ca mi cng ng. S
phn chia gia cc cng ng Do Thi kh su sc. V d, nh
nhng ngi Do Thi Baghdadi khng c kt hn vi nhng
ngi Do Thi Bene, khng c n thc n do nhng ngi Do
Thi Bene nu iu ny khng khc vi B-la-mn gio, quan
nim rng vic mt ng cp cao kt hn vi ng cp thp hay n
thc n do ng cp thp nu, s khin cho ng cp cao b u
nhim.
Kit gio cng khng thot khi h thng ng cp. S phn
chia ng cp trong Kit gio c cho l b nh hng bi n
gio. Trc khi tr thnh tn ca Kit gio, nhng ngi n
c ng cp ring ca h; v h tip tc gi ly ng cp ca mnh
sau khi ci sang mt tn gio mi. Goa, nhng ngi thuc ng
cp B-la-mn v St--li, khi ci sang Kit gio tr thnh
nhng ngi Bamonn v Chardo, l hai ng cp cao trong s phn
tng ca tn gio ny.
Nhng ngi n thuc ng cp thp hay tng lp tin dn, khi
ci o sang Kit hay Hi gio, vi hy vng rng s xo i v tr
ng cp thp hn ca h, nhng iu ny trong thc t khng
xy ra, hoc rt t xy ra. Nhng ngi tin dn vn l tin dn. H
vn tip tc chu s thit thi trong cng ng x hi ni chung, v
b phn bit i x ngay bn trong cng ng tn gio ca h ni
ring. Nhiu ni n, nhng ngi Kit ng cp thp khng c
xin l cng mt nh th vi ngi c ng cp cao, v thm ch
khng c i chung ng vi nhng ngi c ng cp cao.
iu ny xem ra khng khc my vi B-la-mn gio my ngn
nm trc. V s xung t bo lc gia nhng ngi Kit c ng
cp cao v nhng ngi Kit tin dn khng phi him xy ra n.
H thng ng cp cng xm nhp vo trong Hi gio. Nhng
ngi n khi ci o sang Hi gio phn ln u gi nguyn ng
cp ca mnh. V c bn, ngi Hi n c phn chia thnh hai
ng cp chnh: nhng ngi ng cp cao, c gi l Sharaf
(hoc Ashraf) Jat, l nhng ngi Hi gio n t nc ngoi v
nhng ngi n c ng cp cao ci o sang Hi gio. ng cp
thp, c gi l Ajlaf Jat, gm nhng ngi n ng cp thp ci
o sang Hi gio. mt vi khu vc cn c thm ng cp th ba,
c gi l Arza Jat, l ng cp thp nht.
S phn bit ng cp trong Hi gio rt su sc. Gia cc ng
cp thng khng c nhng mi lin h x hi vi nhau, cho d h
cng mt tn gio. Vic kt hn vi nhng ngi khc ng cp l
tuyt i b ngn cm, b xem nh mt ti li. V nhng ngi
thuc giai tng tin dn thng b i x v cng ti t. S phn
chia ng cp trong Hi gio n, theo B.R. Ambedkar, cn ti t
hn c trong n gio.
Vo thi thuc a, ngi Anh c nhng n lc nhm hn
ch s phn bit i x vi nhng ngi ng cp thp v tng lp
tin dn. Vo nhng nm thp nin 30-40 th k trc, chnh
quyn Anh ban lut bo v nhng ngi ny. Th nhng
chnh nhng ngi Anh n, h cng tng xem mnh l nhng
ngi thuc ng cp B-la-mn. Nm 1947, sau khi n c lp,
chnh ph n ban lut bo v nhng ng cp chu thit thi.
Nhng iu ny c l ch c hiu lc trn mt giy t v trong lnh
vc chnh tr (Quc hi n c dnh gh cho nhng ngi Dalit),
cn trong i sng x hi thc t, i sng ca nhng ngi tin
dn nhn chung khng thay i nhiu.
Ni chung giai cp thp v tng lp tin dn, cho d thuc tn
gio no v cho d vo thi no, u b phn bit i x. u th k
trc, nhng ngi thuc giai cp thp Nam n mc d c ti
sn, li khng c quyn xy nh hai tng, khng c mang trang
sc bng vng, v khng c che d. [9]
4. Pht gio v vn ng cp
T ban u Pht gio khng chp nhn h thng ng cp, v
n khng c s thay i hay tho hip vi vn ny trong qu
trnh pht trin v sau. Theo Pht gio, khng c ng cp trong
dng mu cng v nc mt cng mn. c Pht cng khng
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 99 100 PHP UYN S 2
chp nhn vic phn chia con ngi da trn cc c tnh, nh vic
cho rng cc B-la-mn l thanh tnh, cn cc Th--la l ngu ti
v d bn. Theo Pht gio, ng cp ch l mt vn quy c ca
con ngi.
Kinh Pht T Thuyt (Udna) ni rng: V nh, ny cc T-
kheo, phm c cc con sng ln no, v nh sng Hng, sng
Yamun, sng Aciracati, sng Sarabh, sng Mahi, cc con sng y
khi chy n bin, lin b tn h trc, tr thnh bin ln. Cng
vy, ny cc T-kheo, c bn giai cp ny: St--l, B-la-mn,
Ph-x, Th--la, sau khi t b gia nh, sng khng gia nh, xut
gia trong Php v Lut c Nh Lai tuyn b sau ny, h t b tn
v h ca h trc , v tr thnh nhng Sa mn Thch t. (Bn
dch ca HT Minh Chu).
Nh vy, mt ngi khi tham gia vo cng ng Pht gio th
tt c nhng g lin quan n ng cp u b loi tr. Tt c u
bnh ng trong i sng tn gio, v tt c u c kh nng t ly
gic ng bt k mu da hay ngun gc gia nh ca h l g.
Nhng bi v tnh trit ca Pht gio trong vn ng cp
khin cho n khng th tn ti lu di c ni mnh t
khai sinh ra n. C th tng n, J. Nehru ni rng Pht gio,
khng thch ng n vi ng cp, v c lp hn trong t tng v
quan im ca mnh, cui cng bin mt khi n , mc d n
nh hng su sc vo n v n gio. [10]
Nhiu ngi c chung quan im vi c th tng J. Nehru,
trong c c nhng nh Pht hc v nhng tn K-na gio.
Ngi ta cho rng vic trit chng li ng cp ca Pht gio l
mt trong cc nguyn nhn khin Pht gio khng tr c lu di
n. Nhng ti sao vic khng chp nhn ng cp li a n s
suy tn ca mt tn gio? Vn ny, nu c dp, chng ti s tr
li tm hiu trong mt bi vit khc.
Ch thch
[1] Textual Sources for the Studies of Hinduism, Wendy Doniger
OFlaherty dch, Manchester: Manchester University Press, 1988,
tr. 28. Trong g-Veda, h thng ng cp bn bc ny ch c
cp mt ln duy nht; v on kinh vn ny c cho l c b
sung v sau.
[2] y l t l do nhng v vua n thi c i thc hin,
thng sau khi dnh thng li t mt cuc chin. Bui l ny tng
t mt bui l phong vng, qua v vua t chc t l ny khng
nh v tr vng ca mnh vi dn chng v vi cc v vua ln
bang. Sau bui l, v vua ny tr nn hp php hn, bi c xem
c s h tr ca thn linh.
[3] The Thirteen Principal Upanishads, R. E. Hume dch, Oxford:
Oxford University Press, 1921, tr. 38.
[4] A. B. Keith, The Religion and Philosophy of Veda and Upanishads,
London: Oxford University Press, 1925, tr. 585.
[5] V. Kane, History of Dharmastra, Vol. II, Pune: Bhandarkar
Oriental Research Institute, 1941, tr. 40.
[6] S. Radhakrishnan, Indian Philosophy, Vol. I, Oxford University
Press, 2008, cc trang 111-113.
[7] Vilas A. Sangave, Jaina Community: A Social Survey, Bombay:
Popular Prakashan Private, 1980, tr. 100.
[8] A.L. Basham, The Wonder That Was India: A Survey of the
Culture of the Indian Subcontinent Before the Coming of the
Muslims, London: Sidgwick and Jackson, 1954, tr. 138.
[9] Jagjit Singh, Perspectives on Sikh Studies (the research on caste
and caste system), Delhi: Guru Nanak Foundation, 1985, tr. 15.
[10] Jawaharlal Nehru, The Discovery of India, New Delhi:Penguin
Books, 2004, tr. 122.

T.N.H. (Nghin cu sinh ti n )
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 101 102 PHP UYN S 2
R.K. Mookerji
GIO DC PHT GIO
TRONG NN GIO DC N C I
Dch Vit: Thch Nhun Chu


(Li gii thiu ca R.K. Mookerji trong
EDUCATION IN ANCIENT INDIA ca R.K. PRUTHI)

Li Php Uyn : Nhng l lun v gio dc i khi c
hnh thnh sau khi nn gio dc pht huy tc dng,
cng tng t nh th, nhng l lun v m nhc xut
hin khi nhng tc gi tn tui v tc phm ca h ra
i. Bi nghin cu ca R.K. PRUTHI cho thy rng, mc
d xut hin t c i, song di ci nhn ca quan im
l lun gio dc hin i, th nn gio dc n c i
cho ta nhiu iu cn suy ngm. Php Uyn xin gii thiu
phn 1 ca bn dch li gii thiu ca R.K. Mookerji cho
cun sch ca R.K. PRUTHI ny.

Gc r ca h thng gio dc n c i [1] c th c truy
tm trong nhng tc phm vn hc Ph-, l Bn tp Ph-
(Sahita), Phm th (Brahmanas), Sm lm th (rayakas) v o
ngha th (Upaniad). Thc ra, nhng tc phm ny l kt qu ca
h thng gio dc m chng ang th hin.
Mc tiu chnh ca h thng ny l o luyn tm nh mt
cng c tri thc, v khng n thun l lp y tm bng nhng
hiu bit t kin thc khch quan. iu lm cho tm yu i chnh l
nhng tip xc vi s vic; v iu lm cho tm mnh ln chnh l
s x ly khi nhng vng mc v thot khi nhng h ly nhim
t nhng s kin y. Ni vn tt, cch duy nht tm c th vin
mn tim lc tinh ty v bm sinh l t gi tm thng xuyn lin
h vi nguyn l v tr v t khai m tc dng ca chnh n. iu
l c gi l yoga hay tin trnh kt hp li vi nhau ca t ng
(individual soul) v Siu ng (Oversoul).[2] T ng (Tiu ng)
chnh l nn tng (dhra; base), [3] vn c tip truyn sinh kh
t ngun nng lc v tr (prakti) [4] trm khp vn vt v chnh
n rt xung, thm vo danh sc (name and form), t ai, tho
mc, cn trng, loi vt, con ngi... Khi nn tng (s y; dhra)
tu thnh vin mn phng xut v tc ng n ngun lc
linh thing ny, cng l lc s chuyn ho thnh tu, v hnh
gi tr nn mt thnh tu gi. [5]
Th nn, nguyn l u tin ca nn gio dc ny l pht huy
nguyn l v tr trn nn tng c nhn bng cch sau , kin lp
sau mt kho tng mnh m ngun lc v hn hay tim nng thing
ling (divine potency) thng qua tu tp phm hnh (brahmacarya;
chastity). l iu kin thit yu ban u tng trng sinh lc
sng ng bn trong v to ra mc tiu cho s vn hnh ca n.
Tip theo chng ta hy phn tch vi kha cnh ni bt ca h
thng gio dc c i n . Trc ht, cc trng phi gio dc c
i phn ln u tp trung nhng vng rng ni n mt, cch xa
s huyn no n ng ca th thnh, trong mt bu khng kh yn
tnh c ch cho s tp trung tinh thn, nh l mt trang thit b cn
thit cho nn gio dc. T nhng ngi trng v nhng ni n c
thn d ny pht xut ra nhng t tng tm cao ca n .
Th nn nn vn minh n qua hng th k phn ln l sn phm
pht sinh t rng rm thm u. Nn vn minh ny khi u nh l
vn minh thn d ch khng phi l vn minh th dn. [6]
Mt biu hin c ngha t mt nhnh ca nn vn hc
Sanskrit thing ling chnh l Sm lm th (rayakas), vn hc
ca rng suthe literature of the woods t trong lng im v tch
tnh m ngha ca vn h ny c hin l.
Ngoi nh hng ca mi trng chung quanh ra, ngun lc
sng to ch thc trong gio dc l ngi Thy (Guru), l bc
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 103 104 PHP UYN S 2
thng tu hng dn ton b tin trnh hc tp. Nh ca Thy
chnh l trng lp. Nh vy, trng l s hnh thnh t nhin v
khng c hnh thnh bng tnh t chc gng p. Trng lp
bt u ni hc sinh gp thy gio v c tha nhn t cch gim
h ni Thy. Mn sinh khng b Thy bt buc phi ng hc ph
nh cc trng hc thi nay nhn hc sinh. Vic thy gio tip
nhn hc sinh l mt nghi thc long trng v trang nghim c
gi l upanayana hay l l Khai tm (initiation). [7] khng phi
l mt nghi thc v ngha. L din ra trong ba ngy, trong thi gian
, nh c gii thch trong A-tht-b Ph- (Atharva-Veda), v
Thy gi mn sinh bn cnh mnh truyn cho mn sinh mt s
ti sinh mi m, t mn sinh xut thn nh ln sinh ra th hai
(dvija). Ln sinh ra th nht l do cha m, l nhng ngi cho
anh ta hnh hi; y ch l ln sinh ra xc thn. Ln sinh ra th hai
l tinh thn; biu hin cho tm linh (mind and soul). [8] Nh vy
gio dc c t nn tng trn s ch dy ring t gia hc tr v
ngi Thy, vi ngi m Thy phi trao truyn kin thc ton b
cho n. Mn sinh phi hp thu phng php n mt ca Thy,
nhng hiu qu b n ca Thy, tinh thn sng v lm vic ca
Thy, v nhng iu ny rt t nh truyn dy. S dy d ring
t ny l ton b nhng g tinh yu nht, ni m mc tiu ti
thng ca gio dc l t c v gi c tri thc ti cao dn
n s gii thot (mukti; liberation). Tri thc ti cao c gi l
minh (vidy hoc parvidy), khc vi vi v minh (avidy hoc
aparvidy), l con ngi vi nhng s tht ngu nhin, s tht
na vi, v nhng di tr ngy bin. [9]
C ba bc c phn bit r trong s thng t tri thc ti
thng. l ravana, [10] manana, [11] v nididhysana. [12]
ravana l lng nghe nhng li dy hay kinh vn m hc tr c
truyn t bng li ni t thy. y l thi k dy v lng tn knh
trong phng php gio dc n c i, h thng gio dc
truyn dy bng li ni, qua kin thc c truyn t t thy
n tr (guruparampar), [13] hay sampradya (trao truyn). Kin
thc nh vy c truyn t trong cc hnh thc c gi l ch
ng (mantra) hay kinh (stra), trong ngha ln nht c gi
gn trong ngn t ti thiu nht. V d hon chnh nht l praava
[14] hay m tit O cha ng trong chnh n c mt th gii y
ngha. Tt c nhng g hc c trong thi k ny u c tin
hnh gia Thy (Guru) v ngi c truyn dy, v ngi Thy l
mt th vin sinh ng v l ci ngun kin thc trao truyn trc
tip cho hc tr. Bn cnh , vic c tng kinh in khi hc tr
nghe thy gio c ln c mt gi tr ring nh l mt phng
tin truyn b tri thc. abda hay m thanh (sound) ca cc li dy
thing ling hay ch ng (mantra) c mt tim lc v gi tr bn
ngoi ngha ca n, v thc cht bn trong cng vi ni hm bm
sinh, nhp iu (rhythm), rung (vibrations) phi c tun th.
m thanh (abda) chnh l Phm (Brahman). Ngn t (word) chnh
l Thn thnh (God). [15] S tip nhn kin thc ny khi c c
ln t ngi Thy l c tip theo bi tin trnh ng ha ca t
duy (manana), chim nghim, qun chiu v ti c truyn
dy. Nhng s qun chiu nh th ch c kt qu trong s lnh hi
mang tnh tri thc v ngha ca kinh vn c truyn t t Thy
cho mn . Do vy, vic hc c thnh tu qua bc th ba hay
l tin trnhc gi bng thut ng chuyn mn l nididhysana
(thin nh, t duy tu), dn n trc nhn s tht sau qu trnh lnh
hi tri thc. Nh trong Muaka Upaniad (II. 3-4) nu ra: Ch
bng lnh hi tri thc v s tht, mt nim tin hp l, vn cha ,
d tt nhin vo bc u nh l mt dng nh u vo iu
ang nhm n. Nididhysana (thin nh, t duy tu) biu tng
cho tng bc cao nht ca thin nh, trong , vi s tng quan
vi Phm (Brahman) hay l Thc ti (Reality), c nh ngha
nh l dng chy u n ca thc v mt Thc ti, khng b
quy ry bi ci bit mong manh v ci nhiu, v bt k i tng
vt cht nh l thn th, tri ngc vi thc v ci mt, ci Ng
bt nh hay Thc ti. [16] o ngha th (Upaniad) ch nh nhng
thc tp ban u no trong thin nh dn n giai on cui
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 105 106 PHP UYN S 2
cng. Nhng thc tp ny c gi l upsans, c ngha l hng
dn thc hnh thin nh. [17]
Mt lot cc h tr t bn ngoi cho kin thc cng c trnh
by c h thng b sung cho nhng rn luyn v tin trnh ni
ti v tng cng sc mnh cho nn tng o c truy tm
kin thc. Bc u ca vic ny c nu ra, c ngha l mn sinh
phi sng vi Thy nh l mt thnh vin trong gia nh, cho
cng trnh gio dc ca Thy nh l mt tin trnh thi gian ton
phn ch khng phi l ch mt giai on c t ra nh trng
lp trong thi hin i. Sng vi Thy nh l ngi ng hnh
(antevsin; companion), hc tr phi thch nghi vi nhng c hi
c m by ra trc anh ta trong mt ngi trng, vn l ni n
c vi ni rng bao quanh. Nhim v ban s ca anh ta l i b
trong rng, kim ci, v mang v lu gi gn ngn la thing. o
ngha th (Upaniad) thng cp chuyn mn sinh n vi
Thy bng ngn la trn tay, nh mt biu hin cho thy h sn
sng phc v Thy v gi gn ngn la trong nh thy. atapatha
Brhmaa[18] gii thch rng cc mn sinh tu tp phm hnh bng
cch cht ci nhm la trong tm, v s vinh quang thn thnh.
Nhim v tip theo ca mn sinh l chm sc nh ca v gia sc
ca thy. Chm sc nh ca l hun luyn cho anh ta tinh thn t
phc v, chn gi tr ca lao ng, bng nhng cng vic tay chn
phc v cho thy v cc mn sinh ng hc. Chm sc gia sc l
gio dc thng qua ngh nghip nh l mt phn ca nn gio dc
khai phng nht. Mn sinh tip nhn gi tr ca s hun luyn
trong tnh thng loi b nh l loi vt c ch nht cho con ngi,
trong cng nghip nui gia sc v ly sa hng ngy, vi tt c
nhng li ch khc m n dng tng t cng vic ngoi tri v
cc bi th dc lm cho thn th khe mnh. [19]
Mt nhim v khc ca ngi tu tp phm hnh l i kht thc
hng ngy. khng phi l kht thc v li ch cho ring mnh, m
cho ton th cng ng m anh ta ang l thnh vin. Tnh gio dc
ca vic ny c nu ra trong atapatha Brhmaa, [20] iu y
c ngha l khin pht khi trong tm cc tp sinh mt tinh thn
khim cung v x ly.
Nh th cc thc tp bn ngoi ny tc dng nh l h tr cho
kin thc bng cch lm mnh m thm tim nng ca tm nh l
mt cng c cho vic thu thp kin thc, bng cch lm cho tm
cng t c i tng v cng t hng n nhim v tip xc vi
vt cht. Mc tiu ca gio dc nh th c gi l cittavtti-
nirodha (kim sot ln sng thc; control of the mental waves),
nh m c nhn ha vo v tr. chnh l s hp nht (yoga)
ca t ng [21] v siu ng (oversoul). [22]

(Cn tip - Xin qu v n c s sau)
T.N.C. (Long Thnh, B Ra)
Ch thch
[1] V ch Gio dc n , c th tham kho cc tc phm sau:
Promotion of Learning in Ancient India ca Narendra Nath Law;
Ancient Indian Education (Brahmanical and Buddhist) ca Radha
Kumud Mookerji (1947); Education in Ancient India (5th Ed.) ca
A.S. Altekar; v trn ht l tc phm, History of Dharmasastra ca
P.V. Kane, Vol. II, pp. 268-415. c ci nhn tng qut v ton b
ti qua cc thi k k tip nhau, xin xem chng v gio dc ca
Radha Kumud Mookerji trong quyn II v ca tc gi hin thi
trong quyn III-V ca tc phm The History and Culture of the
Indian People.
[2] Cn gi l Tiu ng v i ng.
[3] Hn dch: s y
[4] S: my, or akti; E: cosmic energy.
[5] S: siddha; E: the fulfilled or perfected soul.
[6] Nh thi ho Rabindranath Tagore vit theo vn phong
khng th no bt chc c ca ng: iu th v y m chng
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 107 108 PHP UYN S 2
ta ng ch n chnh l ni rng, ch khng phi l thnh
th, l u ngun ca cc nn vn minh ca n. Bt k ni u
trong n , nhng biu hin sm nht v vi diu nht u ng
c ch n, chng ta thy rng con ngi khng c mi lin
h gn gi nh th khi h b cun vo hay kt hp thnh mt khi
rn chc. , cy c, sng h, c c hi phong ph sng
trong mi quan h mt thit vi con ngi. Trong nhng khu rng
ny, d l x hi loi ngi, nhng vn cn khng gian rng
m, dnh cho s ring t; khng c s tranh dnh. S tch ri ny
vn khng to nn mt sc trong tm thc ngi n , ng
hn l n lm cho tt c sng sa hn. Chnh trong rng nui
dng hai thi k ln ca n c i, Ph- v Pht gio. Cng
nh cc bc o s (is) trong Ph-, c Pht cng truyn
dy gio l ca ngi trong nhiu khu rng n . Nn vn minh
hin thi pht xut t trong rng trn ngp khp n . (Trch
t Ancient Indian Education, ca R.K. Mookerji, trang. Xxxv).
[7] Cn gi l l im o, v lng.
[8] Yu cu ti thng ca ngi Thy nh vy c gii thch
trong Chndogya Upanisad (VI. 14. 1-2): ng nh vy, tha ngi,
nh ngi em ngi b bt mt t quc gia Gandhara ri tr li
t do trong sa mc, khin h i lc ng t ng sang ty hoc
sang hng bc; nhng sau , khi c ngi g bng bt mt v ni
vi h rng, Gandhara nm phng ny, hy i theo hng ,
h c ch dy v thn trng hi ng, t lng ny sang lng
khc, h tm c ng v qu nh Gandhara. Cng nh vy, con
ngi trn th gian ny phi gp mt bc Thy tr thnh ngi
c thc, i vi th gian (tm thi) ny, ti ch thuc vo n cho
n khi no ti gii thot, ngay sau , ti s v nh mnh.
[9] S phn bit gia cc cp tri thc ny c m t rt r
trong Chndogya Upaniad (VII. I), trong Hin trit Narada tip
xc Sanatkumra sau khi hon tt thi gian hc tp ca mnh, qua
, ngi hc c bn b Ph- (Vedagas), v nhiu mn hc
thc dng ni ting vo thi . Narada ni vi Sanatkumra:
Nhng mn hc ny, tha ngi, ti c hc. Do vy, ti c
hc Ch minh; tc kinh in (mantravid; scriptures), ch khng
c hc v Ng tc Ng minh (tman; Atmavid). Nhng ti c
nghe t nhng bc cao sang nh ngi ni rng, Ngi no bit
c Ng (tman) th s ch ng c ni lo bun ny.
[10] ravana: listening: lng nghe.
[11] Manana: thoughtful: Suy ngh, cu xt k.
[12] Ni-didhysana n. profound and repeated meditation. Nhiu
ln trm t su thm. Ba tin trnh ny, v sau, c c Pht vn
dng, gi l Vn, T, Tu.
[13] Guru: c cc ngha sau: 1. Gi tr, nh gi cao. 2. c qu
trng, tn knh. 3. Ngi c qu trng, tn knh (cha, m, hoc
ngi thn no khc ca mnh). 4. Ngi cha hay ngi thy tinh
thn (t lc tr c tng Kinh hay ch ng (Mantra) trong l Khai
tm, ngi dy kinh lun (stras ) v ch dy nhng nghi thc
thit yu cho n khi bui l truyn th c c hnh do mt v
crya ( Hn phin m l A-x-l; dch l Gio th s, Thn gio
s). Parampar: 1. s lin tc, khng gin on ca mt tin trnh,
dng, h phi, thin nh, v.v... an uninterrupted row or series,
order, succession, continuation, mediation, tradition. 2. Dng di,
hu du. Guruparampar: truyn trao trc tip, lin tc t thy
n tr.
[14] Praava do t pra-ad (nad): vang ln, bt u ku kn, la
ln hay tht ln.
[15] Thng-yt-la (akara) trong tc phm ca ng nhan
Viveka-cdmai (Anc. Ind. Edu.; p. xxxi) gii thch r hn,
ravana l lng nghe li gio hun ca thy v t thy m hiu
c s tht ti thng l Ng khc bit vi V ng trnh hin
trong cc hnh thi khc nhau. S cu thc c g b bng kin
thc. Kin thc c nhn bit qua tai nh vy thch ng c
gi l ruti, (iu c nghe). l mt thut ng dnh cho tri
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 109 110 PHP UYN S 2
thc c hin l.
[16] Vijtya-dehdi-pratyaya-virahito 'dvitiya-vastu-sajtya-
pravhah. (Sarva-Vednta-Siddhnta-Sra-Sagraha, V. 814).
[17] Trong cu chuyn ca Nrada (Cha. U., VII. 1) Sanatkumra
tr li anh ta: Bt lun anh hc c iu g, (k c Ph-) u
ch l ngn t. Tng t, vetaketu, b ra 12 nm hc ht
cc b Ph-, c cha anh ta Uddalaka Aruni nhn nh ch l
y nhng t ph v hc thc ca mnh, khng c kin thc no
m qua , c th bit c mi chuyn. (Ibid. VI. 1). Upakosala
Kamalayana l mt mn sinh khc, d qua 12 nm hc tp v kh
hnh, cng khng c thy ca anh xem l kh hp vi tri thc
ti thng (Ibid., IV. 10). Do vy, Brhadrayaka Upaniad (IV. 4.
21) ni rng: Ngi tm cu tri thc ti thng khng nn tm
kim kin thc trong sch v, v trong ch l iu chn ngt ca
ci li. Katha Upanisad (I. 2. 23) ch ra iu tng t, Khng phi
bng s hc hi Ph- m thu t c Ng (tman), cng chng
phi do tri thc, cng chng phi do nghin cu nhiu sch v.
[18] XI 5,4,5.
[19] Ch, U., (IV. 4. 1 ff; 5. 1; 6. 2; etc.) k cho chng ta cu chuyn
v Satyakma Jbla, thuc mt dng di khng ng tin cy,
nhng c cng nhn nh l mn sinh ca thy Gautama, ngi
pht hin ni anh s trung thc v o hnh.
[20] XI 3,3,5.
[21] E; soul.
[22] Tng t, Henry Bergson khng nh rng (trong tc phm
Morality and Religion, p. 6) , v vic tm x ly i vi th gii vt
cht, iu nh la n chnh l dng trng khng ca n, v nh
th, nh hon li s sng to t nhin, ngh su sc v tnh
mm mng ca i sng thc. thc ng ni, khi nh hnh
chnh n thnh tri thc, c ngha l, tp trung n trn vt cht,
dng nh l ngoi hin chnh n. iu y ch khi no chnh ci
Ng trong ngoc kp thot ra khi cnh gii vt m tin trnh
tm linh li c c phng thc thng thng ca n. Bergson
cn ch thm rng thc c nhn, o su xung, tit l cho chnh
n, cng i xung su, tnh cch nguyn s ca n, l ci m anh ta
c th bm vu nh l ci vng chc, nh l phng tin thot khi
i sng bc ng, tht thng, v hi tic. Trong su thm nht
ca chng ta, c th khm ph mt s cn bng ng ao c hn
ci trn b mt. Mt loi tho mc sng di nc, khi chng vn
ln trn b mt, chng lin tranh ginh khng ngng vi dng
nc; l ca n, khi tip xc vi nc trn mt, lin xon kt li vi
nhau, nh th truyn cho chng s bn vng bn trn. Nhng bn
vng hn l r, vn bm chc tht su trong lng t, nng
cho chng t tng di.

Trng Quang Vn
g;, ]- to ~, g;, ]- to ~, g;, ]- to ~, g;, ]- to ~,

Sng xa nm khc ma ngun
Ti bun khng bit ti bun u
Ti bun khc gia m thu
Dng nc mt v u ht sng
Ti bun ti khc bn ng
Con su ci kin lm ging ng lng
Ti bun ti khc trong rng
Hng cy c th rng rng bc i
Ti v khc vi t thi
T thi khng ni b i lun hi
Lau kh dng l ti ci
V tay ti ht bn i t sinh.
T.Q.V. ( Nng)
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 111 112 PHP UYN S 2
rn i
_o t.o ,_; t;,_ ], [o _o t.o ,_; t;,_ ], [o _o t.o ,_; t;,_ ], [o _o t.o ,_; t;,_ ], [o




N non nghe ting n bu
Cy xanh trm lng bn lu vng tra
Nng m cui ng su xa
Ngi ngi ghi ting n m ln trang...
Ting chim bn cm vn. Ting ch gu gu bn kia b sng
ph. Ting gi hoang hanh xo xc trn u cnh. Ting sng trng
im lng trong d vng ang v trn trng xanh xa thm. Ting mt
bu tri y hoang tch trn cao.
My i my lang thang ngn kip
Lng i lng tha thn mi ci bun vui
Ting n nc n sng tri
Bin bao nhiu cun sng si gia trng
Ni bao ngn l va rung
Mt nai hay nng rng rng cui ngn.....
Ph x ang mt gc pht phai hi tng. Qun tr v ngi
vn vn hng hoang nh lp bi m o. Bao ngy thng c va c
va khng nh cy cu ht hiu gy lm di thi gian. Thi gian
l ting lng tn phai nht khi cht nghe v c qun xa m. C qun
ch l git l ca th...
Khc i nng rng bn tra
Hoa trn tc ho th b sng mi
V thn mi ci khng ngi
Ai qua xng mu khc ci n non
X cung trt bc ln ngn
Sui xun r l git n ma hoa
Trng m trng mt phng nh
Nghn th ho ht li ca vin trnh
Su qu bn vc gieo mnh
Trm ta my kip gi mnh my thng.
Bun mt cht ri nh ra theo cun khi thuc tan vo lm
my i l my, lm gi i l gi. Mt ch mo tam th ang dn p
c cuc tn sinh vo nht th chp bm bt chun. Hnh phc
vn l cuc sy tay cho mi tm tnh ri xung. Nng rng rng
ang v tan trn t. Tnh yu ca cp chim s va mang ting ru
rt bay qua bay xa.....
Ting n v rt hm qua
Trn lu vng nguyt va xa nng vng
Tnh tang tng tc tnh tang
Bun ri xung mt ting n rng ma....
l git l tra ca mt ngy. Trn cao y nng l hnh nh
vng mt ca suy t. Ting ht mang lng xao xuyn vt di mt
ng gi. i ba ting xe rm r xa xm ngoi ph nh nh bc
bc vo ra.cu th cha bao gi bit mt bit tn ang theo ting
n tng tng bc vo dng mc tm. Mc v vit ang m no
tnh qu ....
Mt cu mc tm chy v
Hai cu trang trng chic xe chy vo
Ba cu vt nng tan mau
Gia trang c tch ngy cho bn cu.
vn l Ngi Li. Ngi Li thng tri ng vi V thanh. m
thanh r r ting n bu vo ng tra gia nng. Mng ca ngi
chy xung thnh sui non xanh. Mch thm ang rc rch gia
ng bi c... thnh ph t ht tng mnh mt bi tng lai.
ng v chng bit chn ai
Tc bay cn thu gi my trn u
Tng tng tri vn mt bu
t ai vn ht xanh mu c xun...
T.. (Si Gn)
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 113 114 PHP UYN S 2
HA THNG VIN MINH







Vi Vi Vi Vin vin phong u phi
Vong x iu v quy
Ht phng thin nguyt
Quy h, quy h vi?

V.M. (Bu Long, Si Gn)
C/.. :. :/.. .. ... ,/...
(. a.. .. /... .. /... .. ...
.. a.. :... .. ..: :...
.. /. a.. ... :. ... .. ./.
(Bn dch ca Thn Th Ngc Qu (Paris))
Li Php Uyn
Gia bu tri mnh mng v nh, mt con chim mt x s
(vong x iu) ang bay cng lc cng xa trc u ngn gi
(phong u phi). N chng bit u l chn qu nh, th lm sao tm
c li v? Gia lc , n bng gp mt mnh trng vng minh
linh chiu diu, lng lng bn tri (ht phng thin nguyt). V
con chim c n kia cht nhn ra rng, khng cn vn nn i hay
v na, bi u cng l qu hng, u cng l vin x. V u? M
thm ch, v lm g (quy h, quy h vi!)?
Php Hin c s
SU RA CI CUA
NGCN NGU PHAT
VA MCT T
KHAI NIEM VE
NIEM DANH HIE U PHAT




Ngn ng, trn mt tng i l cch hay cng c thng tin
chung gia con ngi vi con ngi, gia con ngi v sinh vt c
cm xc, thm ch k c thc vt, bng h thng m thanh mang
tnh biu kin v chuyn bit, c ngha rng, ngn ng mang hai
hnh thi: m thanh v biu tng hay k hiu. Ni cch khc n c
c tnh cht thy v nghe. Trong vn h Bt-nh, hai yu t c
cp trc tin ca nm un l nhn v nh, tc l mt v tai v, hai
t chc phc hp ny c th thay i cho nhau truyn thng tri
thc v i tng. Song le, cn mt im k l na, chnh ngn ng
li l mt hnh nh c sn vi nhng iu kin phn ng nhanh
trong cu trc v ti cu trc ca t duy v, th gii ngoi ti ch l
hnh nh thu nh nm bn di ca ci c sn ny vi nhng
ng vin sc s ca nm gic quan lm nhim v nng n, m
trn ht l nhn v nh. C l trong cch m Tn c cho rng:
Khi thu l Ngi Li v Ngi Li cng Thng . Ngi li
tn ti cng Thng trong khi thu - En arkh n ho logos
kai ho logos n pros ton Theon. (Kinh Tn c, the Greek New
Testament by John H. Dobson) chng?
Tuy nhin, vi Pht gio, ngn ng l th gii tng i, l
phng tin, v nht l trong th tnh ca Nguyn, th n l sc
thn ca ch B-tt, bi v trong ngn ng, t hp th gic
q- ]; q- ]; q- ]; q- ];

s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 115 116 PHP UYN S 2
chim phn quan trng hn ht. V nh vy th, Quan th m,
theo ci cch v tim nng ngn ng, l mt v B-tt thy m
thanh hn l nghe ngn ng v chng sinh c c Pht khuyn
dy l nn cung knh qun-nim Ngi, ngha l thy m thanh ca
Ngi t trong bn th thanh tnh ca mnh, tc l nhng hnh nh
ngn ng b lem luc c ty sch do vic danh xng ca v B-tt
ny hay bt c v b-tt no khc. Trong trng hp nh vy, th
ngn ng thuc v giai v u tin qu trnh s pht tm tu hc,
thay v nghe ting kh au ca chng sinh, th v b-tt ny thy
v gii kh chng sinh bng danh hiu ca mnh. Tuy nhin thy v
nghe khng phi l hai thc th bit lp trong i nguyn ca Ngi;
ni chung, v b-tt y c hai phm tnh trong mt nht th - thy
tc l nghe, v nghe tc l thy - v danh xng ca Ngi t gi l
Qun t ti (trng hp ny, thy v nghe thuc v bn th, cn
ngn ng l i tng hay phng tin biu th nng lc t bi) - v
y l lnh vc c th ca ci gi l ngn ng. R rng, vi l do
, vic l bi mt tn tng no trong Pht gio, khc hn
vi tc tn th ngu tng ca mt t truyn thng tn gio khc.
Qun Pht, nim Pht v l Pht l lm cho chng tnh thanh tnh
pht khi t trong kho tng tm ngi ta chng nhp ngn ng
v Pht tnh, thay v xem thnh tng nh mt v thn ban n,
huyn khi v, theo l tc phc, cu ti.
Trong Pht gio, mt chng mc no , ngn ng hin
thn thnh T tng bn nguyn. Thm na, trong Pht gio, ngn
ng cng tn ti cng vi bt c v hnh gi no vo thi k tu b-
tt hnh, c th nh c A-di- trong thi k ny pht li i
nguyn cu chng sinh Th th, ngn ng m ngun gc ca
n l Duyn sinh, cng nh khi ta xng tn bt c danh hiu Pht
hay b-tt no, th c ngha l, ta khi duyn cng t tng bn
nguyn, y nh ci cch bn nguyn khi duyn cng ta vy. Nh
th, duyn khi c hai chiu: chiu hng h v chiu hng
thng - hng h l hc thuyt gio iu v t hn l ba ng
su ci vi nhng vng ly kh thot. Hng thng l tng ng
i nguyn, thc hnh nhn o, thin o v rt ro l b-tt o
lm ng c a n an lc v gii thot ca Pht o. Khng may,
duyn khi, ngy hm nay, ch c ngi ta ng khung trong ci
gi l h tng quan h v trong mt chng mc no , ci h
tng quan h ny, li l ming mi cho nhng tay i sn t tng
trong cnh gii th tc. l ch ngha khoi lc v ch ngha khc
k cc oan ko theo s ng nht ca Tm v Vt - ci gi l vic
bo ton nng lng ca sc php t th k th 19 n cc thp
nin cui ca th k th 20.
Khi chng ta tu hnh php mn nim Pht, chng ta phi nh
rng, Nit-bn ca ch Pht hay Tnh ca Pht A-di- hoc ca
bt c v Pht no, u khng ging nh Thin ng ca Thin
cha. Ngn ng hay danh hiu bn nguyn l mt c xe gn cng
cc thnh vin ca tn, hnh, nguyn trong t lc; nu nh khng c
cc thnh vin ny, th d bn nguyn danh hiu l ci trc tha lc
i na, th n cng khng th a ta n Cc lc hay th gii thanh
tnh ca ch Pht c; thm ch nu thiu mt trong ba yu t
ny, th ngay c l Duy thc cng khng tn ti, ni chi n tha lc
Pht - ci a ng, ch ngang ti hng ca nhng nn vn minh
thng gii m thi, ch n khng a ta siu vit phc bo nhn
thin, ngha l nhng gii hn ca th gii sc, c xem nh l
cht liu to ra th gii v nghip lc. S sai bit nh vy, ch c
th thu hiu trong cnh gii A lan nh m thi.
Song, v mt ng nguyn, chng ta b l thuc qu nhiu vo
cc cn t trong Kinh Thnh, c th l Tn c bng ting Hy Lp
v t nn vn minh qu ln ny, hu ht mi t duy ca ta u nm
trong qu o ca trc ngn ng y. Nu nh ai c Thnh Kinh
bng ting Do Thi v Hy-La, th ngi ta phi cng nhn rng, nn
tng vn minh ca n l mt phn thn khng th thiu ca cy
i th vn ha loi ngi - cho d ta c k th tn gio theo bt
c hnh thi cc oan tn gio no i na, th ta c th tm thy s
knh trng ca c Dalai Lama XVI, i vi nn tn gio ny nh
th no trong rt nhiu tc phm ca ng - v trong Pht gio,
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 117 118 PHP UYN S 2
ngi ta tha nhn nn vn minh ny nh l nn vn minh cao
vi ca mt v tri hay cc tng lp u t trong ch Thin.
Ngn ng l ci phc tp nht v ni chung, n hiu qu nht
i vi th gic hn l thnh gic, mt nghch l m ngi ta ch c
th cm nghim hn l c tng v cm nghim t c tng hn l
l gii. Trong mt vi trng hp, mt n d, th t ng ngn ng
c m rng nhm bao hm cc k thut tc ng ln nm un
nh vy; do , thng tin c h thng ha bng cc k hiu hu
hnh hay nhng ng tc m chng c th c gi l ngn ng k
hiu hay ngn ng hnh vi v hai trng thi ny u tng tc
trong s vn hnh to nghip ca chng sinh vt loi. Nhng l
gii theo php n d nh th i khi c nhn rng ln nhm n
cc phng php phi l tnh cho bit l th vt hay thc vt c
ngn t; ngha rng khi hnh vi tng tc vi k hiu v k hiu
tng tc vi hnh vi, th chu cnh pht sinh s mang theo trt t
ngn ng trong h thng sinh thi ca c th v ca c cng ng
ca c th y, bao hm cc hnh thi di truyn v d sinh; trng
hung ny Pht gio gi l Cng v Bit nghip; hoc Y bo v
Chnh bo ca mt chng sinh cho n mt v Pht bao gm c hai
phm tr: t v tha duyn. Th nh, ta c c nguyn vng sinh ci
A-di-, khng ch n thun l nim danh hiu Ngi (nh mt t
trng phi qu ch trng vo tha lc, nh Chn ngn tng ca
Nht Bn, c ngha, ngn ng c khi nim ha bng tha lc no
, mt nim khc ca c tin thun ty v thun l), m ta cn
phi, trong kip ny thc hin ch hnh B Tt, v tin tng su
vo nng lc vt thot y bo nhn thin ca mnh. C nh vy ta
mi hon ton tng ng vi bn nguyn ca Ngi - vng sinh tnh
- v c nh vy, mi hin l c: cc php duy tm to trong
s hnh thun tnh ca n v, c nh vy ta mi mang theo c
nhng c nghip khng th gii quyt c bng chnh t lc ca
mnh v ci Pht th thng y. y l diu l tng dung tng
nhip ca Kinh Hoa Nghim trong t tnh Di ca mnh. Lc by
gi nn tng sinh thi gic ng (enlightement ecology), s hin hin
nh l mt cnh gii tht hu ngoi ti v ngn ng l mt ci g
m bn di n s l: nim Pht, nim Php v nim Tng v,
nh vo chng tnh Quy Y ny m ch trong mt nim l ta c th
cng dng ch Pht khp mi phng nh kinh Tiu Bn
dy.
Tr li, tuy hu ht nhng nh nghin cu ngn ng u gii
hn thut ng ny vo nhng k hiu m thanh c h thng
ha (trong cch phn bit t nhng m tit v ngha) v c s
dng cho s hp tc v tng tc x hi, tc l nhng tng v
hp tc tc (trong cch tch bit t nhng m v cc ngn ng
c nhn), k c cc lnh vc chnh tr v vn hc. Qua cc nn vn
minh c ci thin, ngn ng thng xuyn c ni kt vi
nhng phng php ca ngi ni t ng ang biu hin hay ang
gi gn, thng l qua th gic. R rng l mt ngn ng vit c
nhng tng ng vi li ni thuc v thnh gic, v nh trong
trng hp ca cc t ng, c th ch th hin bng nhng ghi chp
ca li ni thuc v thnh gic, tuy nhin chc nng thng thng
ca mt ngn ng ph thuc vo nhng ngi ni ca n.
Trong cnh gii th tc, ngn ng s c quy nh nh th,
cn vi cc linh ng, th nhng quy nh nh vy s khng c tc
dng, i khi thut ng thn khi s c th p ng i phn cho
cc lnh vc tm linh siu nghim ny, th nh trong cc i
nguyn ca c A-di-, Ngi c mt i nguyn l mnh s i vo
trong tm tng ca chng sinh no nim c mt vi danh hiu
Ngi trong gi pht lm chung v dt khot chng sinh s c
vnh ly sinh t, t n cu cnh Nit bn khi ha sanh t danh
hiu y vo ci Tnh . Nim c danh hiu vo gi pht lm
chung, trn thc t th khng phi d dng g, tr phi ta c s trau
di lin tc trong mt trng thi thun tn tuyt i v nhng g
c gi l trng thi cn t nghip mi mong c tiu tr; bn
nguyn l bn nguyn cho v v chng sinh vi xu th dn ti Nit-
bn v danh hiu l danh hiu ca s hin thn - Sc tc l khng
trong diu cnh chng nghim ngn ng Di-. Nh vy, th s
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 119 120 PHP UYN S 2
tng ng gia ngn ng, bn nguyn v sau rt l cc thc hnh
uyn mc s lm thnh mt khi thun nht c cng nng a n
gii thot - trong mt thnh hiu hm dung mi danh ngn, trong
mt danh ngn nh hin v lng ng v trong mt th lng, hp
dn v lng th mnh. Mi s kin y hu nh nm bn ngoi
nhng phn tch l-gch v cc kin trc ngn ng c khoa kho
c hc pht hin vo cui thp k 20.
Ngi ta hay ni n s ra i ca c Pht, nh cch ni ca
Pht gio s k - c Pht lch s - l s ra i ca mt nh t
tng v i, m trn ht l nhn cch v Pht cch ca Ngi - mt
nh sng lp tn gio vi tnh bnh ng c trong gic ng. Th
nhng, theo ti, s ra i ca Ngi l s khai sinh ngn ng v trn
ht l ngn ng A-di-, bi v n siu vit mi loi t tng v t
tng v ngn ng v, cng bi v, s ra i y, khng bt chng ta
ngi khen hay tn thng, nh ch Thin tng lm. S ra i
y, cng khng bt ta phi gnh ly bt c trch nhim no v s
hin thn ca Ngi; ch n gin l, y bo v chnh bo ca Ngi
chnh l y bo v chnh bo ca chng ta, m trn mt ngn ng, ta
c th nim bt c danh hiu ca v no trong mt h thng hon
chnh nht, t b-tt cho n Pht - lc ngn trung ca Nguyn.
Nu nh ta c th lng nghe, t trong chnh th tnh ca mnh bng
nhng lin h bnh ng - khng th lm tng ln hay lc gim, d
bt c cch g. V cng bi v, ta khng phi l ming mi sn ca
mi loi hc thuyt, cho nn tht l km may, khi ta t to cho
mnh nhng th lc qua cc gio iu m chng vn b cm th
lm cho ln sp, thay vo , li l hnh bng ca chnh ta v tic
thay, ta dng chng ph phn ng v ph phn vn ha!

P.H. (Th Du Mt, Bnh Dng)



Nguyn Vn Nho
/ -. . ../ / -. . ../ / -. . ../ / -. . ../


Kht con lot not nnh onh uot nong
Chteu uuon uot chtn choc got don ue
Anh cut uong doo dot uong tren Lot
Cho quo song not chugen uot long dou...

Kht con lot not nnh onh uot pho
Den uong khugo tteng cho uong o don
Ng tu Luon ngo lot thog Long khuong
Anh Lot khoc gtuo con duong hoong uong...

Kht con lot not nnh onh tren Len
Cot tou uong ron ron Luoc phong tron
Anh chon thuoc tho Long lon khot trong
De Lot Leo nong tuong dong tren uot

Kht not nnh tog uog pho dot coo
Gto Lnh ngugen thot nguoc got rung deo
Ttn tn rung nong chteu quo dot lo
Lo Ltet nnh nuon thuo uon ro dt...

Kht con lot not nnh tren pho thj
Rut duong e tot Lot nhung nguot quo
Anh cut not hot con duong nhuc not
Co duong noo khong don den hu uo?

Tug Loon. 19S3
N.V.N. ( Nng)


s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 121 122 PHP UYN S 2
Dalai Lama
Vit dch: Php Thng


T TNH TRONG SNG CA TM THC
(Bi ging ti i hc Claremont, California)


i vi chng ta, c tip cn v thm nhun thin nim, l
mt iu rt trng yu. Tuy nhin, t n , chnh lng sn
hn dn thnh nhng thi quen gy phin no l mt tr lc ln
lao. Do vy, ta cn nhn ra v phi tc khc hng phc nhng hnh
thi khc nhau ca nhng phin no ny. Nu nh qua nhiu nm
m chng ln hi c kim sot, th ngay cho d nhng ai vn c
sn hn su dy bao nhiu, h vn c th tr nn an lc.
Mt s ngi cho rng, nu tm ta khng c t do lu lng,
cng nh ta c kim sot n, th ta s nh mt i s c lp ca
mnh. Tht ra khng phi th. Khi vng nim c ch ng, th c
ngha l bn t do ri vy.
Liu ta c th thot hn nhng vng nim ny hay ch km hm
chng trong mt giai on no ri thi? Theo quan im ca
Pht gio, th bn cht quy c ca tm l bn cht tnh quang
(lng sng) v do vy, nhng dc nhim khng tn ti trong t th
lng sng y. Nhim ch l nhng trng thi bt nh, tm thi v
c th chuyn ha c. Trn quan im thnh (theo quan im
rt ro), th bn cht ca tm l t tnh khng tch vn c ca n.
Nu nhng phin no nh sn hn u tr trong bn cht ca
tm, vy th, ngun ci ca tm phi lun l sn hn, bi v l
bn cht ca n. ng ny, sn hn khng n mc thnh l tnh
hin nhin, n sinh v dit theo duyn. iu cho bit rng, bn
cht ca sn hn v t tnh ca tm u hon ton khc bit, cho
d, trong mt ngha su hn, c hai u thuc v thc tnh, do
vy chng vn hm hu bn cht tu tri.
Ta c th hi, nhn no l chnh nhn (nhn c bn) lm cho
sn hn pht sinh? N pht sinh l do ta chng ln hin tng mt
tnh cht bt thin hay c nim no lm cho mt hin tng
b tht s thi phng ln. Da trn c s ny, ta bit ci g ngn
ta tham dc, th ci khin ta sn hn. Do vy, nn tng ca mt
nim sn l v ngha, cn ngc li, mt nim yu thng s mi l
c s c gi tr lu di. Tri qua thi gian thc chng, nim tng
no l thin nim ( nim trn nn tng gi tr), th n s lun l
thng nim.
Th nn, qua mt thi gian di luyn tp, nu ta hon ton
thm nhun thin nim c c nn tng ch thc, th c nim
s t nhin dit dt (khng cn phi lm cho co rt li). Chng hn,
theo quy lut vt l, khi no ta c o to nhy xa, th c s ca
vic ny phi cn n mt thn th to ln v do , ta c th nhy
xa n mt gii hn c th no . Song, v tm thc l mt thc
th trong sng nng tri thun ty, cho nn c s o to n, chnh
l c th thng qua cch tp quen dn nhng thin nim c
pht trin mt cch v hn.
Bn thn ca chng ta ai cng bit rng, tm thc c th lu gi
nhiu s kin tng thc - khi th gi vic ny, lc th lu vic
khc. N c kh nng duy tr trong k c ca mnh mt lng thng
tin v cng to ln. Tuy gi y, ta khng nm c mt s lng
phi thng no, th nhng, ta ang s dng n thun nhng mc
rt th ca tm thc, nu ta c th dng tm mc tinh t
hn, thm ch ta c th nh li nhiu hn.
Nhng phm cht ph thuc vo tm c th c lm tng ln
n v tn. iu ging nh ta thc thi v lm tng ln nhng
nim i tr v minh [antidotal attitude - nim phn i tr v
minh], n m cc vng nim ny u b dit tr v cui cng l
b tn dit hon ton. Do vy, ta c th chng minh rng, v tm
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 123 124 PHP UYN S 2
thc vn c bn cht trong sng nng tri thun ty, cho nn tt c
chng ta u c cc tim nng c bn t n Pht qu.
Gio php nn tng ca Pht gio lp cc trn s tn ti ca
tm thc m ct ty l mt tm thc trong sng nng tri thun ty
v do c th ni ln rng, tm thc, rt ro l tm ton tri. Xt t
quan im trit hc, th trng thi y c v cho ch trng: thin
nim c th lm tng ln n v tn.
Lin quan n cng phu hng ngy, th khng c li lc no
bng vic nhn ra bn cht quy c ca tm v tr nim trn . S
d ta kh nhn ra bn cht ca tm thc l v chnh nhng nim
ca chng ta ph che n. Do vy, trc ht ta nn chn ng s
nh ngh nhng g xy ra trong qu kh v dng t duy v nhng
g c th din ra trong tng lai: hy tm thc thun dng v
nim chng. Hy tm thc ngi ngh trong trng thi t nhin
ca n v quan st. bc ban u tu tp, ta cha quen vi s
thc hnh ny, n qu kh khn, ngoi tr lc tm hin ra nh mt
nc trong. By gi ta hy lng yn vi tm thc chn tht y,
khng cho php bt c nim no pht sinh.
hnh thin mi sng sm, th thi im tt nht l khi tm
thc ca bn hon ton tnh to, ngoi tr cc gic quan hy cn
cha hot ng y . tr thin, th m trc , ta khng
nn n cng nh ng ng qu nhiu [ni ng hn l nn ng
su]. Hai thi lin quan n thn ny lm cho sng hm sau tm
thc ca bn trong sng v sc so hn. Dn dn tm thc ca bn
cng lc cng kin c hn; tnh nht tm v k c s tr nn minh
mn hn ln.
C l bn s thy l tm thc ca mnh mi ngy mt linh hot
hn qua tu tp. Nh tm thi an lc m t tng ca bn s tr
nn thanh tnh. Nh vo k c c ci thin, dn dn, th lc ca
bn c th pht huy n siu vit, tng ng vi s thng tn
ca nht tm. C c s li lc lu di l do tm ca bn tr
nn minh mn nhiu hn, bn c th t ti dng n trong bt c
mi trng no m bn thch.
Tht hu ch bit bao nu mi ngy bn c th thc hin mt
thi [hnh thin] cng phu ngn, nh th m tm ca bn s c
tr trn mt cnh gii su thm nhim mu. V cng nh th m
nhng vng nim thin, c, c, khng v.v lng xng trong t tng
bn s c lng dit. Ch hnh thin mt cht trong v nim, th
n s cho bn mt cht gii thot v c an bnh.
P.T. (Th Du Mt, Bnh Dng)



Vn Trng Ph Du


_, ,o-- ]o- t.,_
,"zz {|s, '?0;

Na khuya
gnh nc di trng
Hai thng
M
Thc
thng bng trn vai
C trng
m cng nh ngy
C th
b kh cng y nim vui.

V.T.P.D. (TP. Hu)

s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 125 126 PHP UYN S 2
Nguyen Van Nho






Tn mn v s khng v nyat

rt nhiu bi bo, rt nhiu nhng kho cu cng phu vit v
con s 0 trong th k ny. Qu tnh, l con s k diu. C nhng
cu hi tng chng ng ngn, chng hn, cu hi s khng c
phi l con s?, nhng li l cu hi gy nn nhng tr li d
bit, v mi khuynh hng tip cn khc nhau, cu tr li khng
hoc ph nh u c nhng hp l ring ca n.
Mt s kin cho rng n khng phi l con s, bi n ch pht
trin thc s trong nhng th k gn y, c bit, l trong Ton
hc hin i, v rt nhiu th k tri qua, ngi ta khng cn n
n t cc nhu cu bnh nht nh cn o ong m. iu cng
tng t nh Tnh Khng ca hin hu, l khi nim kh lng
chp nhn c i vi i a s, khi m phn ln nhng tm cu
kho st lm nn vn minh nhn loi da vo ci c ca hin
tng.
Ngay c ngi Hy Lp c xa, ni xut pht nn vn minh
phng Ty, h vn khng c khi nim "s khng", mc d h rt
cn c mt con s ch s vng mt ca mt s vt th, hay
dng no .
Nhng kho cu gn y chng t rng, nim v s khng
( din t ci khng hin hu) xut hin t kh lu trc Ty
lch, t Ai Cp, hay t Trung quc ; tuy nhin, r rng nht, l s
xut hin ca s khng vi k hiu trn (0) t n , trong cng
trnh ca nh ton hc n Brahmagupta, vo nm 628
(Brahmasputha Siddhanta S khi m V tr) [1]. Cn trc ,
ngi ta vn khng th xc nhn s 0 trong nn Ton hc n
xut hin t khi no, nhng nhng xc chng ca ngnh Kho c
hc cho thy rng, vo nm 256 trc Cng nguyn, s 0 v h
thng s thp phn xut hin trn cc vn bn bng thi
A-Dc [2].
T nyam xut hin trong cc vn bn v trong Ton hc n
kh lu trc khi ngi Long Th (Ngrjuna) nu ln thut ng
nyat (Tnh Khng) trong lun thuyt ca mnh. nyam thng
c dch sang ting Anh (ty theo lc) bng cc t nh Void,
Vacant, Empty, ta c th hiu vi hai ngha thng thng trong Vit
ng l gi tr khng, hoc khng c g.
T nyam n nyat, ta i qua mt l trnh dng dc t
ch nghi ng s tn ti n khng nh s tn ti ca khng, v
t , m ra nhng chn tri bao la ca nim, nhng chn tri
ch c th tip cn theo nhiu hng khc nhau, nhng khng th
mt ln ni ht. Ngy nay, Tnh khng lun nghim nhin tr
thnh mt lun thuyt p v su n ni nhng tr tu siu vit
lun b hp dn v h ngy cng khm ph ra bit bao huyn nhim
trong mi tng ng gia lun thuyt v chiu su tm hn ca
nhng tr tu , ci chiu su khng th nh danh, v su n ni
bt kh din by. Cng hon ton tng t nh vy, t ch khng
c s 0, bt cn n n, nn vn minh Hy-La thc s b cun ht
bi s 0 n t phng ng. S 0 tn ti theo nhiu k dng
khc nhau, nhng tri qua nhiu nghin cu, n kt hp vi 9
ch s t 1 n 9 to ra mt v tr Ton hc mun mu. Ngy
nay, s 0, hoc ci khng c g, li khng th thiu c c trong
Ton hc thun ty (Pure Math.) ln trong Ton hc ng dng
(Applied Math.). Sau khi b chinh phc bi h thng s ca ngi
phng ng, cc nh Ton hc phng Ty c phng tin
C
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 127 128 PHP UYN S 2
tr tng tng bay bng, cc cng trnh ln lt ra i nh v bo.
Trong tc phm Brahmasputha Siddhanta ( ni trn), Brahm-
-agupta ch ra c mt s tnh cht p mang tnh c s ca s
0, ngoi tr tnh cht 0 chia 0 bng 0, l tnh cht m ton hc
hin i khng ng , bi v, 0 chia 0 th khng c xc nh.
Cho n nay, ta bit rng, nh s 0, ta nh ngha c cc s
nguyn m, v t , dn n cc tp hu t, thc, phc, ngha l
ton b cc tp hp s. S 0 v v tn tr thnh hai khi nim i
ngu, trn c s, mt s hu hn chia cho mt i lng tin dn
n 0 th tr thnh i lng tin dn ra v tn (m hoc dng).
Trong mt cch tip cn lun thuyt Tnh Khng, ta bit rng, ci
khng c g li hm cha c v bin. Qu to ri ? Bng qu nhiu
nguyn nhn, m qu to tu thnh, bi c nhng hoa to khng
thnh tri ngt do khng th phn, hoc bi mt cn tr tri bt
thun, n nh phi bay vo h khng ri tan thnh tng mnh
nh, chng li du vt g. Nhng bi s ngu hp ca nhiu tc
nhn, qu to hnh thnh. Tng qu to i vo i sng ny
theo nhiu th iu dng tng khc nhau, hoc l mn qu lm p
trong phng khch, hoc tr thnh dng cht ca loi ngi, hoc
bin thnh th ru ngt trn gian vi kh nng dn n chin
tranh, sng to hoc tnh huynh . Ri mt ngy kia, qu to xut
hin trong ci nhn m m su thm ca nh bc hc Newton.
Cng ch l nhng qu to thi, nhng bng chim nghim lp i
lp li ca nh bc hc, qu to li tr thnh tc nhn khi m mt
th gii trn tr. y l, nh lut v trng trng ra i, t c s
cho nhng thnh tu khoa hc v i m nhn loi phi mang n.
S 0, ci khng tn ti, em chia cho 0, ngha l chia u cho ci
khng c g, th tr thnh ci bt kh tri (khng xc nh). Tuy
nhin, khi cc nh ngha v tnh cht ca Gii hn trong Gii tch
hc pht trin (vo th k 18), th ci khng chia khng kia ty ni,
ty lc m tr thnh mt gi tr hu hn no , hoc thm ch, l
gi tr v hn.
Hon ton c l do khi Ankur Barua, trong mt tiu lun nhan
Applied Buddhism in Modern Mathematics Pht gio ng
dng [3] trong Ton hc hin i , sau khi tham kho mt s sch
v lch s Ton hc, vit: Ngrjunas Doctrine of Emptiness or
nyat had paved the way for the development of the concept of
nullity and infinity in modern mathematics Tnh Khng lun
ca Ngrjuna m ng cho s pht trin nhng khi nim
khng v v hn trong Ton hc hin i.
S 0 trong ton hc, ngay k dng trn ca n th hin s
trn y, trong Ton hc, n kt hp vi 9 ch s kia to thnh
h thng s biu din tt c cc s t t nhin n hu t, n kt
hp vi ch s 1 m ha tt c cc con s v cu lnh trong my
tnh, cng vi cc quy lut ca h nh phn, to nn mt thi k
sng chi ca lin lc vin thng, ca khoa hc v tr, N l cn
bn, mang tnh trung gian, m nu khng c n, cc nh ngha cho
nhng tp hp cha tp hp s nguyn dng s khng tu thnh.
Khng nh Ton hc no li c th tng tng c trong Ton
hc ngy nay li thiu vng s 0, hoc tp rng.
Nn hiu khng l nhn
To thnh nht thit php.
Cn ph nhn tnh khng,
L ph nhn cc php. [4]
T khng, li c th xy dng li ci c. Ci rng khng l t
tnh, nhng n c xy dng thnh ci c chnh bi s tng
quan cng nhng ci khng khc. Tp rng, l tp hp khng cha
phn t no c, nhng li c th xy dng nn c s ca l thuyt
tp hp. Nh Ton hc John von Neumann [5] ngh mt
phng php sau y (1923) xy dng li tp hp cc s t
nhin t tp hp rng. Bn s (cardinality) ca mt tp hp l s
phn t ca tp hp . Mt tp hp c th c bn s 0, bn s hu
hn hoc v hn m c hoc v hn khng m c. Cc con
s, m bn thn chng c nhiu nh khoa hc nhn nhn l
nim phi vt l, c xy dng li (theo John von Neumann) mt
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 129 130 PHP UYN S 2
cch quy nh sau:
S 0: (tp rng) ;
S 1: { } (tp hp cha tp rng - bc xy dng 1) ;
S 2: { , { } } (tp hp cha 2 tp trc bc xy dng 2) ;
S 3: { , { }, { , { } } } (tp hp cha 3 tp trc bc
xy dng 3) ;
S 4: { , { }, { , { } }, { , { }, { , { } } } } (tp hp cha
4 tp trc bc xy dng 4) ;
Qu trnh ny c lp li mi mi. Dy ny c xy dng lm
sinh ra cc tp hp c bn s 0, 1, 2, 3, 4, v. v. Nu ni theo ngn
ng khng ton hc, c th ni: Ta bt u bng s trng rng, v
t duy v s rng khng . Hy ngh n ci c th cha trn vn
s trng rng (bc 1). V ri, ta kt hp gia s rng khng
vi ci cha s rng khng (bc 2), v c tip tc nh th. R
rng l, chnh s qun tng lm ny sinh nim (tc l ton
t) tc ng ln ci c qun tng.
V mt Ton hc, dy c xy dng quy nh trn ng cu
vi tp hp s t nhin c tha nhn trc .
S xy dng cn i xa hn to nn cc cu trc ton hc
tng chng nh vng mt c nhng con s - iu m mt ngi
bnh thng khng tin ni. Qu vy, Ton hc hin i xy dng
nhng cu trc, nhng khng gian tng qut (tt nhin, nhng
khng gian c m hc sinh THPT c dy phi l trng hp
ring ca nhng khng gian ny), n ni, nhiu nh phn tch trit
hc v Ton hc (Philosophy of Mathematics) gi n l Ton
hc khng con s, chng hn, Geoffrey Hellman vi tc phm rt
hay nhan Mathematics without Numbers (Oxford University
Press, 1994).
Vn trn ca Ton hc cng gi cho ta nh li rng, mc d
nyam xut hin t trc Ty lch kh lu ti n , nhng chnh
Ngrjuna pht trin v bin n thnh phong ph trong khi
nim nyat, , cc yu l li dy ca c Pht c din by,
m nu hiu c thm l ca n mt mc tng i kh, nh
nghin cu s thy c bn cht ca hin hu, trong khoa hc, v
trong i sng.
kt thc nhng tn mn ny trong mi lin h gia s khng
v nyat, ti xin mn li ca thy Tu S [6]: Mt cu hi c
t ra tt c mc ch mun m ra mt chn tri mi cho t tng.
Tuy nhin, bt c cu hi no, nh Long Th ni, nu khng c
thit lp trn thuyt tnh Khng, th n ng khung sn cho cu
tr li, v nh th, cu tr li thc s khng tr li g c.
Nng, thng 6, 2011
N.V.N.
Ch thch
[1] Algebra with Arithmetic of Brahmagupta and Bhaskara, bn
dch Anh Ng ca Henry Thomas Colebrooke, London, 1817.
[2] Srinivasiengar, C.N. The History of Ancient Indian Mathematics,
Calcutta, World Press Private Ltd, 1967. Though the exact age of
origin of zero in Indian mathematics is still unknown, but the
archeological evidence of zero and Decimal System of numerals
during the Buddhist period were found on the Rock Edits of
Ashoka (256 B.C.)
[3] Xin ni thm, thut ng Pht gio ng dng c Dr.
Dipak Kumar Barua, i hc Hng Kng, xut ln u tin. Nu
nh Ton hc thun ty l mnh t c c khai ph mi dng
nn mt cu trc ton thin v khng l (bng phng php ng
trn vai ca ngi khng l, cc thnh tu ni tip nhau ra i,
tun th v p v tnh chn xc ca vn ), th Ton hc ng
dng lo o theo sau, rt ta mt phn rt nh ca Ton hc thun
ty ng dng vo ging dy, khoa hc, k thut v i sng. Tuy
nhin, cng c khi, mt vn thc t t ra khin cc nh Ton
hc (thun ty) da vo xy dng nn mt s m hnh Ton
hc p v vng chi nh mt ta nh khang trang, d kh lng
s 2 PHP UYN PHP UYN S 2
S 2 PHP UYN 131 132 PHP UYN S 2
xy dng n trong cc iu kin l tng nh th, nhng r rng l,
l mt m hnh kin trc thu ht nhng tm hn y tnh thi ca
ca nhng nh Ton hc thun ty. Chng hn, xut pht t mt
bi ton thy in, nh Ton hc ng dng da trn cc kt qu
Ti u (Optimization), sau khi xc nh xong h rng buc, h n
lc xp x cc kt qu tnh ton, v ra phng n vn hnh.
Nhng nh lm Ton thun ty khng dng li , h da vo
thm tht, a ra thm nhiu gi thuyt h rng buc l
tng hn, v sau , dn n cc nh l v h qu. n y, c th
t vn : Nu c thut ng Applied Buddhism, mt cch t
nhin, hn phi c thut ng Pure Buddhism. V rng, ta c th
hnh dung, Pure Buddhism dnh cho nhng nh nghin cu, thch
bay bng tr tu trn nhng chn tri Chn, Thin, M ; Pure
Buddhism dnh cho nhng tm hn kht khao Tuyt i, mun i,
v mi m i trn con ng dn d khai phng trong m sng
mun vn no ng v L thc, dnh cho nhng con ngi khc
t trn vn nhng con ng xanh nhn gian, h m thm i
mt vi nh cao vng Sn thng, vi v tr bao la, ni h tm
thy t mi tng ng vi chiu su tm th.
[4] Long Th. Mlamadhyamaka-krik (Cn Bn Trung Qun
Lun Tng, on 14, phm 24, Qun T Thnh ), Sonam Nyima
Chn Gic, Diu Hnh Giao Trinh dch t bn Anh ng ca Wulstan
Fletcher, phi hp vi cc t ng dng trong bn Hn dch.
[5] John von Neumann (1903 1957), nh Ton hc sng ti M,
gc Do Thi (ti Hungary). Tn ca ng ta c t cho mt
chng trnh my tnh quan trng, m ngy no qu v cng tip
xc nhng c khi khng bit, l chng trnh k thut s
(stored-program, chng trnh c lu tr) thng tr trong CPU
(trong cng mt vng nh) bo lu cc lnh (instruction) v d
liu (data), chng trnh ny c gi l von Neumann architecture.
Nm 1945, von Neumann vit mt bi bo c tnh bc ngoc
vi ta: "Bn tho u tin v my tnh EDVAC" (The First Draft of
a Report on the EDVAC), cha ng nhng tng v cu trc c
bn m mt my tnh cn c. Bi bo ny sau c ph bin
rng ri v nh hng mnh n s pht trin ca my tnh M
v th gii cho n ngy nay.
[6] Tu S. Trit hc v Tnh Khng, Chng 3, An Tim, 1970.



THCH THANH TM

Em l con ve su

Em l con ve su
rt mt trn min qu chy mu
cho ngi kt vn th
m mi hn su.

Em l con ve su
tra kia gi h v
rt bng ng qu
tt ni bun ln c qunh.

Ngy kia, ti i tm
con ve su lt xc
b qun hnh bn khe m mt ngu
b v hn v u?

Ci xc khng hn tr v
im lng trong vy vng
tic mt thi ho hc.
Tm ai? Gi g?

T.T.T. ( Nng)