You are on page 1of 8

FKPKK

Federata Feder ata Kombtare e Pyjeve dhe Kullotave Komunale, Komunale, Shqipri
www.shkpkk.org

Kurorae Gjelbr
Nr. 114, mars 2012
sjell toks, peizazhit e jetess. Por, duhet edhe t kuptojm me qetsi potencialet dhe pasurin apo veorit e saj n do pjes t vendit, traditat dhe gatishmrin e komuniteteve pr t kontribuar q ti rikthehet veshja drusore toks son. Toka, natyra dhe popullsia rurale, gjithmon jan prpjekur pr tu pajtuar e bashkvepruar me zgjidhje t qndrueshme. Shoqria jon, ashtu si do shoqri tjetr, ka evoluar n kt bashkjetes me natyrn, tokn e drurt, si bazn e ekzistencs e t ardhmes s saj, duke kombinuar bilancin mes atyre q merr, inputeve, si jan energjia, oksigjeni, ushqimet, lndt e para dhe atyre q mbeten, si jan mbeturinat, gazi karbonik apo jashtqitjet, me vetit e sistemeve pyjore pr tu rinovuar n mnyr ciklike. Asgj e re nuk sht thn, kur pohohet se ata q merren apo inputet, vijn prgjithsisht nga industrit primare, si bujqsia, pylltaria, apo energjia, e kjo duhet t mbshtetet si parakusht, pr tu br shoqri e qndrueshme. Kjo fjal sht mbiprdorur vitet e fundit, por pikrisht pylli i fermerit sht nj sistem e teknik mijravjeare plotsisht e qndrueshme. Pr pjesn lindore, nga Kopliku n Leskovik, n shumicn e familjeve rurale, q nga lashtsia deri m sot, ferma pyjore dhe pr Labrin ferma kullosore, kan qen historikisht m t rndsishme pr jetes sesa ferma bujqsore. Ndrsa ferma bujqsore n prefekturn e Kuksit, raportohen 0.52 ha pr familje, nse do t legalizohej bashke me pyjoren e kullosoren do i kalonte tre hektar, n Puke ferma bujqsore z rreth 10-15 % t asaj pyjore, n prefekturn e Dibrs, ferma bujqsore legale 0.58 ha, nse do legalizohej pylli i fermerit siprfaqja e ferms pr familje do i kalonte 2.5 ha. Pra, pylli i fermerit ka qen dhe mbetet

Kurora e Gjelbr

APPK
Asosacioni i Pronarve t Pyjeve Kosov Privat, Kosov
www.akppp.org

Pylli i fermerit ka zot fermerin


(do tentative pr t vazhduar mbajtjen peng t pyllit t tij do t thot vazhdim i shkatrrimit) Oferta e Qeverise pr ti gjetur t zotin pyllit ...
sistemin prodhues t energjis elektrike, at rrugore, rezervat ujore, me reflektim tepr serioz n t gjith spektrin e jets shoqrore e me dukuri negative, q po shtohen progresivisht vitet e fundit. Jo vetm q nuk merret biomas, por pas prerjes s drurve ka filluar degradimi e shkatrrimi i toks. Kjo po ndodh n sy t t gjithve, n stadin kur pretendojm se kemi hyr n rrugn e nj shoqrie t zhvilluar e moderne. Ka nj munges e orientim total, si pr shkaqet, ashtu edhe pr zgjidhjet. N shkall kombtare, kemi humbur instrumentin q lidh njeriun me trajtimin e ksaj pjese t toks, prej ku njeriu punsohet e fiton, toka rigjallrohet e prodhon. Toka e grryer, me bim t sakatuara, ka nevoj pr dorn e njeriut, me t cilin ka ardhur deri ktu n nj bashkjetes mijravjeare. E, q t ringjallet, lypset t bhet e vlefshme pr njeriun. Edhe n angazhimin aktual t qeverise e n debatin q po e pason, ndrmjet rreshtash krkohet pronari legjitim, pra pronari q ka dokumente, duke u ln t kuptohet se pjess s pyllit q nuk i del pronar me dokumente juridik, do t studiohet q t gjendet n forma t tjera pronari!? ... Shumica jon sht dshmitare q banorve q jetojn n zonat rurale, bashkudhtar shekullor me pyllin e kullotn, nuk u sht njohur ndonjher e drejta ligjore, pr t menaxhuar tokn e tyre pyjore e kullosore. Ky nuk sht slogan. Ky sht fakt, q shqiptart banor t zonave rurale e marrin pothuaj t gjith drurin pr ngrohje, pa sistem menaxhues pr t prodhuar kt mall, si dhe pa leje. Me fjal t tjera, n form pothuaj ilegale, n mes t dits, atje ku mundin, pasi pothuaj pr do fshat apo familje, pronari i

Gazet Periodike, Tiran (Viti i katrmbdhjet i botimit)

mimi 20 lek

yjet shqiptare u shkatrruan, pasi qeverit tona ndoqn politika t gabuara t pronsis dhe shumicn e lan jasht menaxhimit gjat 50 viteve t fundit. Kjo politik e gabuar i la shqiptart m t varfr, shkatrroi pyllin dhe tokn. Fermerit n zonat kodrinore e malore i prgjysmoi pr mse 50 vjet t ardhurat, pasi i mohoi menaxhimin e pyllit t tij, duke e hequr pyllin nga peshorja e t ardhurave kombtare. Debati pr shkatrrimin e pyjeve, shkaqet dhe pasojat, shtrihet pothuaj n gjith hapsirn shqiptare. Kjo dshmon pr ndjeshmrin q ka shoqria jon pr kt pasuri t kombit, q nga mnyra se si sht trajtuar historikisht dhe pamja q ka e dallon krahinn nga krahina, apo fshatin nga fshati, por dshmon edhe evolucionin e kulturn e do komuniteti apo ndrveprimin e kulturs me natyrn. Pr momentin jetojm nj konfuzion t madh kombtar, si me termin pyll, konceptin e pronsis, t mbarshtimit apo t dmtimit. T gjith jan kundr t gjithve e, dashur pa dashur, fermert e zonave rurale dhe institucionet pyjore, trajtohen si shkaktart dhe viktimat e gjms q i sht shkaktuar natyrs s kombit. Qeveria ka dhn nj sinjal q po i ndjen prmasat e shkatrrimit dhe po krkon rrugzgjidhje t mundshme. sht koha e duhur q qytetart e hapsirs shqiptare t prfshihen n kt debat, pr t ndihmuar qeverit, q t ndrmarrin reformat e duhura. Kjo mund t bhet duke analizuar ato q kemi br n shekullin e fundit dhe pasojat q i kan

pjesa mbizotruese e ferms dhe burimi kryesor i t ardhurave t banorve rural nga toka. Prkundrazi, deri m tash juridikisht, n rrugn drejt modernizimit, popullsis son rurale nuk po i jepet shansi pr tu pronsuar e punsuar, duke kontribuar pr t ringritur nj sistem menaxhimi, pr t prodhuar, nga toka e destinuar pr pyje e kullota, q aktualisht z gjysmn e territorit t vendit. Pr shkak t shtetit, pylli i fermerit, si sistem tradicional, u hijezua e m pas humbi pikrisht n 50 vitet e fundit, bashk me objektet e kultit e tradita e zakonesh t lashta t popullit dhe po pr shkak t injorancs e paprgjegjsis s shtetit, shfrytzimi i ksaj pasuri ka disa 10 vjear q bhet spontan e shkatrrues, duke zbuluar, degraduar e eroduar token. Institucionet shkencore e ato administrative, si n regjimin e kaluar edhe m pas, t orientuara prgjithsisht drejt pylltaris moderne, nuk u angazhuan pr ta njohur pyllin e fermerit apo paralajmruar pasojat e rrzimit t atij sistemi e shfrytzimin spontan e n anarshi t plot t pyllit. sht e nevojshme nj analiz e reflektim se sa kemi humbur, si dhe t vendosim pr t ndaluar degradimin galopant t mjedisit, q po shoqrohet me pasoja t rnda mbi

Vijon n fq. 2

Shoqatat e Pronarve t Pyjeve Privat t Kosovs n ndrrim t viteve

nga ARDITA DINAJ

ditn m t shkurtr t vitit t kaluar, pikrisht me 22 dhjetor, Shoqata Kombtare e Pronarve t Pyjeve Private t Kosovs, s bashku me shoqatat komunale, shfletuan punn, t arriturat gjat vitit 2011 dhe planin e veprimit pr vitin 2012. T ndalesh n nj prshkrim t veprimtaris s ktyre shoqatave, me pak fjal e gjen punn q kan br prej dits s themelimit, pasi nuk sht koh

e gjat qysh se kan filluar s vepruari. T gzon fakti se kto shoqata me kryesin puntore jan unike mes veti dhe veprojn n shrbim t pronarve t pyjeve dhe gjith komunitetit. N kt takim, edhe pse fundviti, dukej se dika ka filluar t bhet dhe viti i par i funksionimit t tyre iku si pa u kuptuar. At dit dukej se nuk do ti nxinte salla, pasi tani numrohen 16 dhe duken si ombrell e Shoqats Kombtare, e cila

n fillim t vitit 2011 dukej disi e vetmuar dhe e paskrah, ndrsa sot edhe pse ombrell e t gjithave, dukej m e ngroht e m e fuqishme. Mungesa e organizimit t pronarve t pyjeve privat ishte nj nga shtjet kryesore n menaxhimin e pyjeve privat. Kshtu prpjekjet pr krijimin e shoqatave t pronarve t pyjeve filluan nga viti 2005, kur me mb-

Vijon n fq. 5

Mangsi q sduhet t vazhdojn pafundsisht


NDRIIM ELA
Federata Rajonale, Elbasan

Reformat n pyje krkojn mbshtetje n tradita dhe n prvojn e fituar 4 3 XHELAL SHUTI Federata Rajonale, Kuks

nga LUAN AHMETAJ

Magjia e natyrs dhe Damkossit e pyjeve 5 bota virtuale 7 nga NIJAZI IDRIZI Kudo stres Druri, mrekulli natyrore 6 7 nga MIFTAR LOKAJ

nga SHPTIM MYRTO

Pylli i fermerit ka zot fermerin


Vijon nga fq. 1
pyllit q pas lufts s dyt botrore sht vetquajtur shteti, ai qendror apo lokal, i cili asnjher nuk ka deklaruar nj plan se kush, ku, sa e si t prodhoj drurin pr ngrohje apo gatim. Banort rural e kryejn kt pun ilegale t sulmuar nga shteti, media, polici, gjykatsi apo eksperti, si t ishin pushtues t toks ku banojn. Ajo pak sasi e pyllit, q shitet n sistem nga shrbimi pyjor i shtetit, shitet me tender. Sasia vjetore e shitur n 20 vitet e fundit ka qen pr t mbuluar rreth 10 % t nevojave t popullsis. Nuk besojm se e kundrshton njeri argumentin me t cilin u fillua: tokn pyjore shqiptare, q prbn gati gjysmn e atdheut ton, e kemi aktualisht n prdorim spontan jasht do kujdestari, sistemi menaxhues apo legal. sht imponuar pr tu rritur nj lloj pyjor q nuk e ka pasur m prpara vendi, ashtu si mbillet pr shembull misri apo patatja, q jan t ardhur nga kontinentet e tjera. Kto sisteme u prshtatn, n prputhje me rrethanat e vend banimit, si thjesht pr prodhim materiali drusor, me rotacione, sasi e prmasa t dshiruara, ashtu edhe duke kombinuar, prodhimin e drurit, me bazn ushqimore e kullotjen e blegtoris. Kto sisteme menaxhuese kan arritur deri n ditt tona. Duket si detaj shpjegimi i tyre, por vet konfuzioni dhe moskuptimi nga politik brsit e bn t domosdoshm tregimin e ktyre detajeve, jo fort t dshiruara, shpesh fort t kritikuara si kasaphana, nga administrata dhe ekspertet e pyjeve. Ky sistem prodhues, pr banort rural, ngjante me nj fabrik t thjesht, q harxhon koh pr tu ngritur e m pas prodhon n vazhdimsi. Ishte nj projekt shum fleksibl, q do familje, e adoptonte leht, duke tentuar q pr do vit t punonte n nj pjes t territorit (shpesh nj te treten), q i ishte pranuar nga fqinjt bashkfshatar, ku sipas rrethanave kishte vn edhe kufij, t cilt sot e ksaj dite qndrojn n tok, por nuk jan legalizuar apo njohur nga shteti.

Kurora e Gjelbr
tok, duke nxitur elje t shum barrave e lastarve drusor, duke u shndrruar n kullot pr gjith llojet e blegtoris. Pr kafsht e egra, gjitar, zogj e t tjer, dukej tepr e preferuar, pasi n hapsira t ngushta krijonte eltira e vendstrehime, si dhe ushqim shumllojesh. Ndriimi vinte n paksim deri n vitin e tret, ku tashme prodhimi sigurohej nga drurt pr mbar q ishin rritur e me prerjet e bra ishin imponuar pr t krijuar, arkitektur speciale t kurors n disa kate, me disa gunga prodhuese, ku takoheshin e ndaheshin druri i ri, q vilej periodikisht, me t vjetrin, q n nj an prodhonte pr pronarin e n tjetrn rriste katet dhe prmasat e trupit t tij, q lidhte tokn me diellin, nj sistem q jepte kullot pr do vit e biomas pr ushqim e energji n do tre vjet. N dimr gjethi ushqente n grazhd blegtorin, pjesa e drunjt digjej ose prdorej pr nevoja t tjera t ferms. Ky sistem primitiv prodhues, q krkonte prkushtim t prvitshm e volum t konsiderueshm pune, nga ana tjetr siguronte shumicn e drurit pr ngrohje e nevoja t tjera pr shumicn e familjeve t zonave kodrinore e malore, ka funksionuar n shumicn e zonave rurale me dimr t ftoht e me bor, qysh kur njeriu filloi t ushtronte parabujqsin primitive, q studimet arkeologjike n Evrop e datojn mbi 6000 vjet e deri n vitet 1950-1980, kur shteti filloi kolektivizimet, zhdukjen e trashgimis fetare, si dhe t traditave e zakoneve t vjetra t jetess, duke e futur pr fat t keq edhe kt sistem n listn e zez, ndoshta ngaq ishte rregulluar me kanun!? e duke i dhn goditjen finale me tufzimin e blegtoris dhe centralizimin e gatimit t buks s fshatit. Pr fatin e keq, si t fermerit edhe t pyllit, n t shumtn e hers si shtpin ashtu edhe tokn e pyllit, kolektivizimi apo tufzimi, ia gjeti pa dokumente ligjore. Meq shtpia nuk arriti t tufzohet, shtpia shptoi, ndrsa blegtoria pothuaj u zhduk e u rikrijua, pr pyllin kalvari vazhdoi, dhe sistemi, si n heshtje, u fut n listn e zez t traditave e zakoneve prapanike. Evropa e pati prdorur kt sistem deri n shekullin e XIX, si pr shkrirje mineralesh, ngrohje e vende-vende blegtori, zbulimi i qymyrdrurit e gazsjellsit e konkurruan n treg dhe pylli u prshtat pr t prodhuar lnd punimi, letr, ajr e uj. Te gjith pyjet vegjetative apo cungishtet kan nj gj t prbashkt, - ata priten n mnyr t prsritur, me pritjen e arsyeshme q drurt do t rriten prsri pa ndihmn e askujt, me kusht t mos dmtohen filizat q elin nga cungu. Nse kjo gjenerat q fillon menjher rritjen vjen nga lastari i cungut, i rrnjs apo nga fara, kjo nuk sht esenciale, esenciale sht q mbulesa e re formohet n koh t shkurtr dhe pr pjesn drmuese vegjetative, e vetmja pun q harxhohet sht vjelja e prodhimit drusor. Procesi sht deri n infinit i prsritshm. Ka territore n Evrop q jan ricunguar pr periudha shum t gjata t jets s tyre, shpesh pr qindra apo mijra vite. N cungishtet e menaxhuara, pr do vit priten 0.5-10 % e siprfaqes, ndrsa tek pyjet e lart natyror 0.5-2 % e tyre (Buckley 1992). N Shqipri, me shtimin intensiv t popullsis n shekullin e kaluar, si dhe pr mungese t gazit natyror apo alternativave t tjera pr ngrohje, krkesa n treg sht shtuar shum. Sistemi i krijuar nga fermeri, prodhon shpejt e lir, pasi sht afr, nuk harxhon lnd djegse pr transport, drurt jan t holl e priten m leht. Shkatrrimi e abandonimi i sistemit, e orientoi krkesn e lart pr dru pr ngrohje drejt pyllit t larte e veanrisht pyjeve t ahut. Ky i fundit, i menaxhuar historikisht me objektiva krejt t ndryshme e me afate t gjata kohore, u pre e u shkatrrua pothuaj trsisht. vitet e fundit, duke drejtuar prodhimin bimor n interes t jetess. Opinioni e pranon termin e trajtuar nga shkencat bujqsore, veanrisht si trajtim t pems pr prodhim frutash, e prshtatur sipas krkesave t do druri frutor, ndrsa duket si term jofamiljar pr drurt pyjor. T dyja me origjin vegjetative, si parakusht pr rritje t shpejt, e kundrta e pyllit natyror me origjin farore e me rritje t ngadalt vitet e para, pr fermerin, duket se pema sht nj dhe trajtimin e prshtat sipas destinacionit, pra pr prodhim fruti, ose biomase. Pikrisht kjo bn dallim esencial n zbatim, duke prdorur shpesh edhe terminologji t ndryshme nga rasti n rast. Krasitja e drufrutoreve, synon t nxis formimin e sythave frutor, duke prer lastar, deg apo bisqe, duke u mundsuar atyre q jan n pozicion t favorshm t prdorin me efektivitet dritn e diellit, e cilsuar si korrje e diellit. Krasitja apo shkadhitja e drurve pyjor ka pr objektiv shtimin e asaj pjese vegjetative q i duhet pronarit dhe prgjithsisht ka si princip q sythat vegjetativ t ken mundsi t barabarta pr tu ekspozuar karshi drits se diellit. Ndrsa n rastin e pemve frutor, objektivi i krasitjes sht rregullimi maksimal i raporteve t sythave frutor me dritn e diellit, n rastin e drurve q prodhojn biomase, objektivi sht rregullimi i sythave vegjetative n raport me dritn e diellit. T dyja kto mjeshtri jan zbatuar nga fermeri dhe kan evoluar q nga lashtsia. Trajtimi bhet pr t shpejtuar e shtuar prodhimin, pra sht pun q fermeri e vlerson q ia shprblen. N kt kuptim, drurt q i nnshtrohen ktij trajtimi, pr t prodhuar biomas, gjethe, shkarpa, thupra, hunj, dru, apo lnd ndrtimi, kan qen historikisht pjese e ferms bujqsore, dhe qndrojn larg termave dhe parimeve t menaxhimit q aplikohen nga ekspertt e pylltaris moderne objekt i shkollave tona pyjore, t orientuara kryesisht tek pylli i lart, me origjin farore e me cikl prgjithsisht shekullor. N librin m autoritar t pylltaris shqiptare n vitin 1955, Ilia Mitrushi do shkruante q shpardhi si pyll i ult rekomandohet t trajtohet me qarkullime 18-25 vjeare, dhe n toka t trasha jep deri 30 mst dru pr ngrohje n vjet, dmth 540-750 mst dru pr ngrohje n nj hektar brenda nj turni 18 deri 25 vjear, ndrsa nj hektar pyll i ult qarri jep sipas kualitetit t toks ku rritet prej 10 deri n 40 metr ster dru pr ngrohje n vit, me rotacion 14 vjet, pohime pr sasi rreth 10 deri 20 her m t mdha nga ato q arrihen t prodhohen aktualisht, e uditrisht kto t dhna t vrtetuara n shum raste n pyjet e fermerve, nuk u prfshin n librat pr nxns apo student t pylltaris q u hartuan pas viteve 1960. Shumica e ekspertve t pyjeve e vlersojn menaxhimin tradicional me drur t ricunguar apo t krasitur, si t dmshm, q on shpejt n degradim, shmton peizazhin dhe pakson diversitetin. Autor t ndryshm, q kan studiuar reagimet fiziologjike t drurve t ricunguar apo krasitur, i argumentojn kto ndrhyrje me ndikim pozitiv n rritje t jetgjatsis s drurit apo shtim t biodiversitetit. Fontanier dhe Jonkers (1976) psh, theksonin q nj krasitje e rnd e degve apo trungut kryesor, ka efekt pozitiv, pasi vonon pleqrin e drurit. Ajo shkurton transportin e brendshm n dru dhe prmirson furnizimin e periferis s kurors s drurit me uj e lnd ushqyese. Kjo mund t jet pasoj e rilindjes fiziologjike. Krasitja gjithashtu nxit sythet e rinj apo indet, t formojn lastar normal apo adventiv, ata q jan m t rinj se sa ata q hiqen. Kjo trajtohet si rilindje gjysm ortogjenetike. Nj dru reagon karshi krasitjes vegjetative, duke ndrtuar mas t dendur fibrash rreth pikave t prerjes, i reziston tharjes dhe e ndan n mnyr efektive rritjen e re, nga pjesa e trungut t vjetr (Harris, etj., 1999). Kshtu integriteti mbrojts dhe strukturor i drurit maksimizohet, prgjithsisht

Pylli i fermerit - sistem i lasht silvopastoral


Drurt q i ka falur natyra toks ton, jan t shumt e fort t msuar pr t bashkjetuar me agresivitetin e njeriut mesdhetar. Ata e populluan tokn ton miliona vite para nesh. M pas erdhn njerzit e i ngritn banimet e tyre pikrisht rrz drurve, kryesisht dushqeve, por n rrethana t caktuara edhe me t tjer. Drurt iu prshtatn, ashtu si edhe kafsht e zbutura, krkesave t njeriut. Ndryshe nga reflektimet e banorve urban, pas prerjes s do druri, q gjersisht e gjykojn si vdekje t tij, do kush q thellohet e ka dije elementare mbi riprtritjen vegjetative t pyllit, e kupton q media ka dhn lajm t pareferuar qart, nse prerja sht br n pyllin faror apo vegjetativ, druri i pyllit t fermerit rilind, bil me ritm t shpejt, menjher pas prerjes, kur sht nn kujdesin e pronarit. Banort lokal, ndoshta autor t ktij adaptimi, i msuan shpejt kto sekrete e lshime q u bnte natyra dhe filluan sipas vendit e burimeve natyrore q kishin, t prshtateshin. Hap pas hapi ata msuan q lastart q dilnin nga cungu ti linin t rriteshin deri n ato prmasa q u duhej, duke e ndar pyllin n pjes, pr t pasur pr t prer e ln pr t rritur, ashtu si ndanin edhe kulloten apo gjerat baz t ekzistencs. Mrekullia qndron n faktin, q rrnjt e ktyre drurve, apo m sakte llojet drusor prbrs t ktyre pyjeve, jan pothuaj ata q e kan populluar q nga fillimi tokn ton, pra jan lloje natyrore e autoktone, pasardhs t pyllit t virgjr, q vuri n trajtim njeriu primitiv. Ky pyll ka ndryshim esencial, nga pyllzimet q ka br shteti, psh me pish, akacie apo plep, pasi n kto raste sht mbjelle dhe

Si u ngrit pylli i fermerit apo sistemi silvopastoral


I bazuar n manipulimin me prerje vegjetative, varsisht kushteve ekologjike, pjelloris s toks, llojit t drurve e nevojave t fermerit, sistemi merrte emrtimet prkatse si kashnjet, hamalle, prozhm, zabel, ograj, korie, mal ... N esenc synimi ishte q materiali drusor te prodhohej pr do vit, si gjat ngritjes ashtu edhe pas stabilizimit t sistemit. Ajo q druri i sapoprer l trashgim jan lastart q dalin nga cungu apo rrnjt e prindit. Q n lashtsi fermeri e dinte kt dhe n varsi t qllimit q kishte, nse do bnte vend pr kullotje, baz ushqimore pr dimr e prodhim druri, i duhej q pas tre viteve q i linte lastart pr tu rritur, ti rrallonte ata fort, duke marre prodhimin e par e duke ln nj numr t caktuar pr t shkuar n lartsi. I rikthyer n kt vend pas tre vitesh t tjera, kur druri pr mbar kishte mbushur 6 vjet, fermeri prsri bnte prerje t gjith lastarve t rritur gjat trevjearit, posht drurve t ln pr mbare. Tani ishte e mundur q, edhe drurve pr mbare tu bhej trajtim, duke u prer degt e krijuar nyjat prodhuese, q te fillonin prodhimin n disa kate. N momentin e sapoprerjes, i gjith ndriimi i diellit n pranvern pasuese arrinte n

Ti tregojn babait arat


Gjenerata e sotme nuk sht as e para dhe as e fundit prdoruese e toks dhe mjedisit. Me qindra gjenerata, q jetuan para nesh, provuan, msuan e na dhuruan jetn, tokn e mjedisin. uditrisht, dy shekujt e fundit njeriu sikur u deh nga industrializimi. Apo ndrra e urbanizimit. Njerzit e zonave urbane e harruan origjinn, duket se u dashuruan me mekanizimin dhe prodhimin e lart, shpesh artificial, e mbyten fshatin me lndt larse e lavatriet, q kan helmuar pothuaj gjith ujrat e globit, duke zhdukur q nga peshqit e do gj t gjall tjetr. Prgjithsisht gjykimi i tyre karshi tradits s banoreve rural ishte skeptik dhe, duke shfrytzuar qeverit e mediet, shpesh edhe shkollat, q shtrihen n territorin e tyre, filluan ti tregojn babait arat, apo t msojn kultivuesit e vreshtit si bhet vera apo rakia, duke prodhuar shpesh ligje apo sisteme prodhuese, q pengojn banort rural t sillen me natyrn si t part e tyre e duke imponuar shpesh nonsense. Msimi q vjen qysh nga lashtsia sht q ne mund t punojm me natyrn e t vjelim prej saj at q ajo na ofron, n at mnyr, q ti shkaktojm sa m pak shqetsime dhe ti mbajm pyjet t bukur e prodhues, si pr njeriun, ashtu edhe pr llojet e tjera q banojn n globin apo shtpin ton t prbashkt ...
Shkurt 2012

Krasitja dhe ricungimi, tradit e prapambetur apo trajtim shkencor pr t rritur prodhimin?
Ricungimi, prerjet apo krasitje t ndryshme jan ushtruar nga njerzimi n 6000

H. K.

Vijon n fq. 3

Kurora e Gjelbr
N prgjigje t ftess s FKPKK pr t marr pjes n debat e kontribuar n hartimin e nj Ligji sa m jetgjat pr pyjet, vazhdojn t vijn mendime e propozime, t cilat jemi prpjekur ti sjellim n faqet e Gazets ...

Komente, mendime e propozime pr Ligjin e ri t pyjeve

NDRIIM ELA Federata Rajonale, Elbasan

Mangsi q sduhet t vazhdojn pafundsisht


ushtarake, q ndodhen n territorin e tyre. Federata Rajonale e Elbasanit edhe ne takime t tjera lokale, e ka ngritur zrin pr kto probleme. Por ka nj kontradikt interesante. Pran qendrs ka nj lob konservator, q i mbyll problemet dhe logjikon se jan ata m afr pasuris pyjore me t gjith prbrsit e saj e po nuk u b ashtu si thon ata pasuria pyjore u shkatrrua. Por, ekziston edhe nj lob tjetr, m tolerant, m liberal n gjykim, q thot se m afr se kushdo me pyjet, kullotat e do burim tjetr natyror, sht fermeri me interesat e tij. Federata Rajonale mbshtet kt grupim, pasi arsyeton se sht n t mir t zhvillimit t qndrueshm t sektorit t pyjeve. Shembuj t ruajtjes e zhvillimit t pyjeve dhe pasurive t tjera natyrore kto dy dekada ka shum. Hidhini nj sy gryks s Shkumbinit dhe shikoni se si sht rritur e zhvilluar pylli, hidhini nj sy kalimit t ujrave t kthjellta e t mbla dhe shikoni se si sht zhvilluar trofta n rezervatet private etj. Ne vazhdn e ndikimit t shume aktiviteteve q jan zhvilluar ne kuadr t transferimit t Pasuris Pyjore ne NjQV, pa paragjykuar DSHP se edhe ato kane bere shume pune ne kushtet e nj mungese eksperience e t nj kuadri ligjor jo t plot, ne shume komuna jan bere edhe gabime, si pasoje e prgatitjes se njanshme t dokumentacionit nga DSHP. Shume kryetare komunash firmosen, procesverbalin e transferimit pa shkelur me kmbe e pa pare me sy parcelat ose me mir pasurin pyjore q do t merrnin ne pronsi. Kjo edhe sepse kryetaret e komunave nuk e njihnin mire gjendjen e nuk jan specialist pyjesh. Prandaj jemi sot ne nj situat hidh e prit, si thot populli. Natyrisht, nj informacion nuk mund t evidentoje t gjitha problemet shqetsuese t pazgjidhura gjat ktij procesi t thelle reformash. Por ajo q sht m e rndsishme pr ne duhet t jet edhe pr aktoret e tjer, q marrin pjes n realizimin e reforms n pyje dhe n trsi t burimeve natyrore. Duhen gjetur rrug pr t administruar pasurin pyjore atje ku ka vendin. Botanisti i njohur Antonio Baldacci, ktu e nj shekull m par theksonte se zhvillimi i bujqsis shqiptare lidhet edhe me problemin e pylltaris. Por, ka nj vshtirsi nnvizonte ai: ... vrtetimi i pronsis s Pyjeve t Shqipris. Para s gjithash duhet stabilizuar se cilat jan n pronsi private, cilat n prdorim t prbashkt e cilat shtetrore, pr t shmangur kundrshtimet q lindin me mijra dhe nxjerrin vshtirsi q nuk do t jet leht pr tu kaprcyer nga qeveria. Kt radh duhet br kujdes q defektet e ligjit 7501 t mos prsriten pr pyjet e kullotat. Kodet mijvjeare (t pashkruara por veprojn edhe sot) t krijuara nga komuniteti n rrjedhn e shekujve pr administrimin e pasuris pyjore. Disa nga mendimet e strukturave t nivelit t par t NjQV, Shoqatave e PPKK dhe prdoruesve real jan: - Hartimi e miratimi urgjent i nj ligji t ri, q ne prmbajtje t prfshije pronat dhe pronart bazuar dhe ne objektivat madhore q prcaktoi Kryeministri, kur tha: ... vetm 10 % t pyjeve duhet t mbaj shteti se nuk mund t menaxhoj m shum, pjesa tjetr t ket pronar komunat dhe prdoruesit tradicional. Ligji i ri, krahas qartsimit t t drejtave t pronsis, lypset t qartsoj edhe rolin e t gjith aktorve, prgjegjsit e tyre, si dhe t prcaktoj rregullat e regjistrimit dhe kriteret e prdorimit, pr t filluar menaxhimin dhe prdorimin e qndrueshm. Po ashtu, duhen krijuar menjher strukturat n zbatim t ligjit t ri dhe detyrave q dalin me vendimet prkatse - T forcohet bashkpunimi midis ktyre strukturave (NjQV SHPPKK - DSHP) pr lehtsimin e procesit t transferimit t pyjeve e kullotave komunale n mnyr organike. Smund te mohojm arritjet n transferimin e pasuris pyjore, por duhet t pranojm se jemi t vonuar n realizimin prfundimtar t ktij procesi. Qeveria, me vendimet e marra, ka kryer dhe vazhdon t kryeje vetm kalimin formal t pasuris pyjore n NjQV, por ktij veprimi nuk i sht bashkngjitur prmirsimi ligjor dhe veprimet e shume strukturave, si Agjencia e inventarizimit dhe regjistrimit t pronave t paluajtshme, ZRPP e aktor t tjer pjesmarrs n realizimin e ksaj reforme.

kto pak radh po sjell disa dukuri q jan ven r gjat procesit t transferimit t fondit pyjor n Njsit e Qeverisjes Vendore (NjQV). Federata e qarkut ton sht prpjekur t bj sa m mir avokatin pr pasurin pyjore dhe t gjitha burimet e tjera natyrore, gjithmon n t mir t komunitetit e sidomos t prdoruesit real t tyre. Por, me gjith arritjet, mendojm se ritmet e transferimit jan end t ngadalta, kryesisht sepse: * Aktort pjesmarrs nuk e kan ndjer si duhet prgjegjsin q kan n realizimin e ksaj reforme t rndsishme pr ekonomin dhe fermerin shqiptar. * Akoma nuk jan njohur ligjrisht kufijt midis fshatrave, midis komunave po edhe midis rretheve. * Prdoruesit nuk kan asnj dokument q t vrtetoj t drejtat e prdorimit apo pronsis mbi at pyll/ kullot apo t ndonj burimi tjetr natyror. * ZRPP nuk kan regjistruar n asnj rreth transferimin e ksaj pasurie t madhe. * Ka mangsi n kuadrin ligjor, lidhur me t drejtat e pronsis e t prdorimit, si: - Prqendrimi i kompetencave n organet shtetrore edhe pr shtje q duhet tu takojn NjQV. - Ka mosprputhje e mbivendosje kompetencash midis disa ligjeve pr administrimin dhe kadastrn e pyjeve dhe kullotave komunale, pr kundrvajtjet, lejet mjedisore, gjobat e sidomos vjeljen e tyre.

- T drejtat e prdorimit nuk jan t plota e t qarta pr pyjet e kullotat q i jepen n prdorim fshatit dhe familjeve, sepse mungojn dispozitat ligjore. - Nuk sht prdorur i njjti mats pr transferimin e pasuris pyjore n NjQV. Psh. ne rrethin e Elbasanit vetm 4 komuna nuk i kan marr n pronsi pyjet e kullotat komunale. Komuna Rajc ka probleme me pronsin, ashtu si edhe Stebleva, Hotolishti, Tunja, etj. Prandaj ritheksojm se t drejtat e prdorimit nuk jan t qarta e t plota pr t gjith pasurin pyjore n kuptimin e gjer t fjals, sepse: - Mungojn dispozitat ligjore, kriteret dhe rregullat e menaxhimit e t shitjes s materialeve drusore e jodrusore nga prdoruesit dhe shoqatat me qllim rritjen e t ardhurave t tyre. - Mungojn kriteret pr kalimin e pasuris pyjore nga prdorimi ne pronsi t prdoruesve (ata i dine e i ruajn edhe vet, por kriteret ligjore jan t domosdoshme). - Mungon rregullimi me ligj i marrdhnieve midis qeverise qendrore e NjQV, midis NjQV e prdoruesve (fshat/fis/familje) dhe Shrbimit Pyjor e pronarve privat. Pra, nuk ka struktura lidhse pr kto probleme. - Mungojn kompensimet q duhet t marrin prdoruesit dhe shoqatat pr kufizimet q bhen nga ligjet pr parqet kombtare, zonat e mbrojtura, pasurit ujore e minerale, zonat turistike deri dhe

Pylli i fermerit ka zot fermerin


Vijon nga fq. 2
kto krasitje realizohen tek drur q i nnshtrohen q n rini ktij procesi, duke krijuar ndjeshmri t lart biologjike dhe reagim mjaft shpejt t qelizave t gjalla karshi plagve q shkakton prerja, apo ndryshimeve mjedisore, duke ndrtuar reaksion t fort mbrojts (Coder, 1996). Drurt e trajtuar prve sa m sipr zhvillojn nj rilindje t vazhdueshme si dhe nj kuror t re me energji krijuese, mbi kokn e nj trungu t vjetr n rritje. Kjo ngadalson proceset normale t mplakjes s drurit. N cungishtet e menaxhuara mir, nuk ka nevoj pr herbicide apo plehra, nuk sht nevoja t grmohet toka apo mbillen drur, nuk ka nevoj t lihen drur pr hije apo ujitje. Pas ricungimit apo krasitjes, akoma pa kaluar viti, nj revolucion i vrtet realizohet, e gjith siprfaqja e pyllit bhet nj sken e paimagjinueshme e jets q shprthen, ku lastart q dalin nga sythat e drurve, jan n gar me lule shumngjyrshe, insekte, flutura, zogj e gjitar. Pra, prve prodhimit t drurit e kullotjes, ky vetrinovim apo rilindje, i jep fermerit prodhime me kosto mjaft t arsyeshme, t investuar thjesht pr ngritjen e sistemit apo vjeljen e prodhimit. Fleksibiliteti i tij dhe prshtatja sipas nevojave, i krijon mundsi t jashtzakonshme pyllit dhe fermerit, pr t dhne prodhimin q krkohet, n prmasat e duhura, duke e mbajtur tokn t mbuluar e ekosistemin pyjor ne funksionim t plot.

Pyll apo pyll fermeri


Ktu sht rasti t ndahet kuptimi i fjals pyll sipas prkufizimit modern, me termat popullore q prdoren pr kto drunishte bujqsore, si zabel, prozhm, ograje, korije, purend, mezhd, kashnjet, hamalle ... Pylli ka karakteristik shtrirjen masive t drurve n siprfaqe t gjera. N kushtet e sotme tek ne ato shtrihen mbi zonat prgjithsisht t banuara, ku zhvillohet bujqsia, n zonat fitoklimatike ku rritet ahu, pishat, bredhat, etj. Pra, pylli klasik modern, prbhet prgjithsisht nga drur, q me pak prjashtime, nuk jan ndikuar nga njeriu pr formn e kurors, apo pr t dhen nj produkt t caktuar. Ata jan rritur prgjithsisht n mnyr natyrore. Njerzit kan marr prej tyre lndn e drurit pr ndrtime apo punime druri, si dhe gjat stins se vers kan marr drur t thar, pr ti prdorur si kompensim pr pjesn, q nuk e siguronin nga drunishta e tyre bujqsore, me emrat e prshtatur sipas zonave gjeografike dhe kushteve. Prdorimi i nj emrtimi t prbashkt, pyll, si pr shkurret, drunishtet bujqsore, q kan qen historikisht pyll i fermerit, duket se ka qen pika e fillimit t konfliktit t shteti me individin dhe pika e fillimit t menaxhimit ilegal, jasht sistemit. N kushtet aktuale t Shqipris, kto drunishte jan pjes e aktiviteteve bujqsore, q sigurojn prodhi-

me shum t rndsishme dhe q n mungesn e gazit apo lendeve t tjera djegse apo edhe t infrastrukturs s saj, mund t konsiderohen pr momentin si burim punsimi, prodhim bioenergjie dhe i vetmi shptimtar i pyllit malor. Kjo pjes e drunishtave dhe e menaxhimit sht krejt e panjohur, e futur n kategorin pyll dhe orientimet teknike q rekomandohen nga shteti, prgjithsisht ndikojn pr keq, si n prodhimtari edhe n zhvillim.

Zhdukja e pyllit t fermerit


Fillimet e kolektivizimit t toks, u shoqruan me propagand intensive pr ndryshimin e mnyrs s jetess. Bashk me tempujt e fes apo kanunin, q kishin kontribuar n vendosjen e kufijve apo t rregullave n prdorimin e pyllit e t kullots, dalngadal filloi t avanconte psikologjia sa q traditat apo dshira e fermerve pr t tilla praktika menaxhuese t konsideroheshin t dmshme. Tufzimi i plot i bagtis s imt, shnoi heqjen e komponentit themelor t sistemit dhe, pr pasoj, fillimin e shembjes s sistemit shumshekullor silvopastoral (silvokullosor). Shkatrrimi erdhi vetvetiu, fermerit i mungonte nevoja pastorale/kullosore, ai nuk kishte m arsye pr tu drejtuar drejt nj s trets s pyllit t tij, pasi nuk i duhej kullot apo gjeth si baz ushqimore pr dimr. Shteti kishte marr prsipr t mbarshtonte edhe blegtorin e tij. Nuk gjendet ndonj dokument q t dshmoj, nse i sht br analiz impaktit t ktij vendimi. sht e leht t mendohet, q fermert e ekspertt e pylltaris nuk ishin autor t ktij vendimi. Vet Fakul-

teti i Inxhinieris Pyjore n ato vite ishte n hapat e para, pa mbushur 20 vjet. Stacioni i Pyjeve sapo ishte krijuar e po hidhte bazat e inventarizimit e t mbarshtimit t Pyjeve t lart. N ann tjetr, ishin vite kur pjesa m e madhe e shkenctarve t Pyjeve, edhe n Evrop, besonin fort tek modifikimet gjenetike apo mrekullit e llojeve me rritje t shpejt, si pisha radiat, eukaliptet, plepat hibride e shume t tjera. Akoma zbulimet arkeologjike t bazuara mbi analizat e polenit e t tjera nuk kishin dhn dshmi pr traditat e historit e paramenaxhimit t pyllit. Shteti e ndjeu shpejt barrn e vshtir t mbajtjes s blegtoris. Bri t pamundurn t mos dorzohej, duke u futur n nj rreth vicioz vendimesh t gabuara, q pasonin njritjetrin, shkatrro livadhe e kullota pr ti br toka bujqsore, apo shpyllzo mijra hektar pyje pr t br kullota t kultivuara, ish-pyje q pr shekuj i kishin realizuar njkohsisht e vazhdonin prsri ti realizonin, si funksionin e pyllit (prodhimin e drurit) edhe at t bazs ushqimore pr dimr e kullotjes. Sistemi u shkatrrua n pjesn m t madhe t vendit. Furrat e centralizuara t buks hngrn t parat pikrisht zabelet, prozhmet, kashnjetet, ograjat e mezhdat, pastaj fabrikat apo sistemet prodhuese komplekse t krijuara nga banort pr t prodhuar periodikisht e pandrprerje gjethe e dru pr ngrohje, e kullot posht tyre. T gjith drurt n an t arave, livadheve, prrenjve, mbarts t bukurive t peizazhit, biodiversitetit, por edhe nevojave t njerzve, u pren pr t furnizuar furrat e buks e pr t mos i br hije toks s buks.

Vijon n fq. 4

jaft reforma me rendsi n sektorin e pyjeve po kryhen n nj periudh kur pyjet nuk kan qllimin kryesor shfrytzimin, pr plotsimin e nevojave t ekonomis me lnd drusore e dru zjarri, por luajn rol shum t rndsishm: Pylli pr njerzit n zhvillimin rural, ku burimet natyrore marrin prparsi, sipas zonave ku zhvillohen. Procesi i zhvillimit t reformave kto 10 vjett e fundit ka nxjerr n pah prvoja tradicionale t menaxhimit t qndrueshm t pyjeve. N zonat rurale ku njerzit jan ndjer prgjegjs pr kto pasuri, kan lidhur me to marrdhniet e zhvillimit t ekonomive t tyre. Gjat ksaj periudhe jan identifikuar pikat e forta dhe ato t dobta, mbi bazn e t cilave duhet t vazhdoj procesi i zhvillimit t reformave.

Kurora e Gjelbr

Reformat n pyje krkojn mbshtetje n tradita dhe n prvojn e fituar


roli i aktorve t tjer, q kan t bjn me zhvillimin e ksaj reforme, si: - Roli i Ministris se Brendshme, nga varen NJQV, pr prgjegjsit q kan kto struktura n zhvillimin e qndrueshm t zonave rurale; - Roli i Ministris se Drejtsis, nga varen Zyrat e Regjistrimit t Pasurive t Paluajtshme (pyje e kullota) pr lehtsimin dhe krijimin e kushteve pr regjistrimin e ksaj pasurie n pronsi t pushtetit vendor, si dhe lehtsimin e kritereve e procedurave pr certifikimin apo regjistrimin e tyre n pronsi t prdoruesve tradicional; - Roli i qarqeve n baze t detyrimeve ligjore n prcaktimin e kufijve prfundimtar t fshatrave, si njsit baz nga ku do t hartohen planet pr zhvillimin rural. * N hartn e fshatit duhet t prcaktohen qart e me prgjegjsi t gjith kufijt e pronave. T prcaktohet prona Publike n pronsi t Shtetit, q menaxhohet nga DSHP, prona Komunale, n pronsi t Komuns, q menaxhohet nga Shoqatat e Prdoruesve dhe komunitetet lokale, prona n pronsi Tradicionale, q menaxhohet nga prdoruesi tradicional (krkohet njohja e pronsis n rrug ligjore), prona Private, q menaxhohet nga pronart legjitim. Kjo hart, q identifikon t gjitha kto forma pronsie, t shrbej si njsi kadastrale pr zhvillimet rurale t mtejshme (hartat e fshatrave t shrbejn si shumatore t hartave t komunave). * Shrbimi Pyjor t jap shembullin e mirmenaxhimit t pyjeve n pronsi publike, t ofroj shrbim kshillimor n

Prvoja e fituar
1. Objektivi kryesor ka qen Puna me njerzit e jo me pyllin. Gjat ksaj periudhe jan transferuar rreth 60 % e fondit pyjor e kullosor n pronsi t pushtetit vendor. Kjo do t thot se me pyjet po merren jo vetm strukturat e Shrbimit Pyjor, po edhe ato t NJQV-ve. N do komun ku sht kryer transferimi jan ngritur Shoqata t Prdoruesve t Pyjeve Komunal, me numr t madh antaresh, t cilt diskutojn, mendojn e kontribuojn n menaxhimin e qndrueshm t pyjeve. Po ashtu, n do qark jan ngritur Federata t Pyjeve Komunal, si koordinatore e prfaqsuese t Shoqatave, si dhe pr evidentimin e problemeve dhe lobimin n plotsimin e interesave t antarve. Kjo do t thot se sht rritur numri i njerzve qe mendojn e punojn pr pyjet dhe zhvillimin rural n kto zona. 2. do komun ku sht kryer transferimi ka n dispozicion nj plan mbarshtimi. Ky plan ndihmon stafet e komunave pr t hartuar plane zhvillimi10 vjeare, duke i dhe-

n prparsi sektorit m fitimprurs nga burimet natyrore n zonn ku ata jetojn. 3. Komisionet e fshatrave, n shumicn e rasteve jan prfshir n procesin e transferimit, duke identifikuar prdoruesit tradicional, kufijt mes fshatrave e mes prdoruesve (kjo, e veant sipas zonave e rretheve). 4. Aktort vendor po punojn pr rritjen e roleve dhe prgjegjsive n mirmenaxhimin e pasurive natyrore. N 40 % t pyjeve t transferuar pushtetit vendor ka prdorues tradicional, t cilt i kan marr n mbrojtje dhe kujdesen si pronar legjitim, pavarsisht se nuk kan dokument zyrtar pr tu njohur si t till. 5. Disa komuna kan ngritur stafe profesionale pran administratave t tyre pr zbatimin e planeve t mbarshtimit, sipas krkesave dhe afateve t prcaktuara. 6. N nivel qarku jan kryer studimet e potencialit t arroreve, ku jan identifikuar rajonet e tyre, kapacitetet prodhuese, nevojat pr zhvillim, si dhe prdoruesit tradicional t tyre. N kuadr t ktyre studimeve, jan ngritur Klubet e Arroreve, si organizata prfaqsuese t grupeve t inte-

resit, ku bordet e tyre prfaqsohen me 35 % gra. Kjo tregon edhe afrimin pran nj standardi bashkkohor t BE. 7. N disa komuna t przgjedhura, me mbshtetjen e SNV, po behet hartografimi me pjesmarrje, i t gjith prdoruesve n nivel fshati, duke hartuar nj plan mbarshtimi pr do grup prdoruesish apo prdorues. Sigurisht, e gjith kjo ka ndodhur me mirkuptimin e t gjith komunitetit dhe strukturave t pushtetit vendor. I gjith ky proces reformash ka pasur si baze ligjore VKM Nr. 22, dt.09.01.2008, i cili prcakton kriteret e menaxhimit dhe rolet e aktorve vendor n kt proces.

Nevojat pr prmirsime
* Krahas transferimit t fondit pyjor e kullosor n pronsi t NJQV, duhet t bheshin edhe transferimet e aseteve, burimeve njerzore dhe atyre financiare. * Deri n hartimin e nj legjislacioni t ri pr pyjet e kullotat (ose nj ligji pr burimet natyrore) reforma mund t shoqrohet edhe me nj VKM shtes, ku t prfshihet

nivel komune, duke u bazuar n menaxhimin e integruar t burimeve dhe rolin shumfunksional t burimeve natyrore e mbrojtjen e biodiversitetit. T ngrihet nj strukture n nivel qarku, q t kontrolloj e monitoroj zbatimin e legjislacionit pr t gjitha format e pronsis. * Komunat t hartojn plane vjetore dhe perspektive n baze t planeve t mbarshtimit ekzistues, pr menaxhimin e qndrueshm t burimeve natyrore n pronsi t tyre. Ato t mbajn prgjegjsi pr mbrojtjen, ruajtjen e ksaj pasurie nga zjarret dhe dmtimet. N komuna t ngrihen stafe profesionale pr zhvillimin dhe qeverisjen e burimeve natyrore. * Roli i Shoqatave t Prdoruesve t Pyjeve e Kullotave n ndrgjegjsimin, sensibilizimin e komunitetit pr mirmenaxhimin e burimeve natyrore t njihet me ligj, ku t prcaktohet qart. Po ashtu, t rritet roli i tyre n prmirsimin e t ardhurave dhe mirqenien e komuniteteve lokale, n zhvillimin e sektorit t arroreve n tr zinxhirin e tregut, zhvillimin e bimve mjeksore e eterovajore. * Roli i Federatave Rajonale t Pyjeve t prcaktohet qart n ligj. Federatat t rrisin kapacitetet menaxhuese t shoqatave n nivel komune, pr menaxhimin e pyjeve dhe kullotave, t ofrojn shrbime sipas krkesave t tregut dhe t fermerve, duke pasur prioritet nevojat e vet banoreve sipas zonave ku jetojn. Ato duhet t rrisin m shum rolin lobues n nivel rajonal apo qendror, pr prmirsimin e kuadrit ligjor apo luftn kundr dukurive negative n menaxhimin e qndrueshm t burimeve natyrore. * N t gjitha kto procese stafet akademike t jen t prfshira n etapat e zhvillimit t reformave, duke dhn mendimin shkencor dhe at profesional pr zgjidhjen e problemeve teknike, duke marr pr baz prvojat m t mira.

Pr Bordin e Federats se Pyjeve dhe Kullotave, Kuks XHELAL SHUTI

Pylli i fermerit ka zot fermerin


Vijon nga fq. 3
Kurr fermert nuk i kishin krkuar kujt, q t tufzonin blegtorin, apo q dikush t gatuante bukn e tyre. Ata e kishin br vet mbarshtimin e blegtoris s familjes dhe gatimin e buks q kur kishte lindur jeta. Kto tre elemente, krejt t ndrlidhur, ishin s bashku me bujqsin, baza e zinxhirit t punsimit, edukimit e msimit t dukurive t pyllit, duke punuar n t, furnizimit t tregut, apo qytetit, pr t mundsuar me shitjen e tyre kmbimin me prodhime q vinin nga industrit e qyteteve. Shkolla shqiptare akoma nuk e ka vzhguar, analizuar kt prdorim t toks. Opinioni publik t mirkupton q pema frutore duhet krasitur q t prodhoj fruta, sepse shkolla bujqsore e ka msuar e praktikuar, por nuk t kupton kur thua pylli duhet krasitur apo ricunguar pr t prodhuar biomase apo dru pr ngrohje, pasi shkolla pyjore akoma hesht, nuk e ka vzhguar apo shpjeguar kt dukuri, si dhe nuk e ka bere prone te eksperteve qe ajo prgatiti. Shteti as pyeti as dgjoi dhe kurr nuk e kuptoi se far i shkaktoi toks dhe banorve t vet. Pas prerjes s drurve pr mbar ish-krijuesi dhe kujdestari i ferms silvopastorale (t quajtur nga shteti pyll), nuk kish m arsye ti rrinte tek koka e t priste rritjen e lastarit. Fermerit nuk i duhej me as gjeth e as kullot. Furra e buks hngri do dru si ish-element prodhues, krijuar n shekuj nga fermeri. I gjith territori rreth fshatit u zhvesh nga bimsia pyjore e ngjyra kafe u be dominuese. Kafsht e egra pothuaj u zhduken. Shteti tepr i zn me ndrtimin e bunkerve n at koh, nuk e kuptoi marrin q bri. Disa nga ish-ndrmarrjet e pyjeve, me funksion kujdesin pr pyjet, u ngarkuan nga shteti t mbarshtojn blegtori t imt. T detyruara pr t prodhuar baz ushqimore, pa e njohur sistemin silvopastoral, ekspertet tentuan t krijojn nj model t ri prodhimi, duke vjel vetm gjethet e dushkut pa deg, far krijonte problem, pasi gungat e drurve t krasitur, ku mbaronte druri i vjetr dhe fillonte ai qe pritej periodikisht, ishin jasht funksioni, ndriimi i toks nuk realizohej si prher e aftsia kullosore smund t realizohej pa pranin e drits s diellit. Ish hapsirat

pyjore, pr rreth stallave ku u prqendruan ato krijesa fatkeqe, kane mbetur toka t shkreta e akoma nuk kane arritur t rilindin vegjetacionin. Mbulesa pyjore erdhi n paksim t menjhershm. E gjith nevoja pr drurin pr gatim e ngrohje, iu transferua menjher pyllit t lart, prgjithsisht larg fshatit, ka fermerit, i harxhonte kohn, energjin. Te pylli i lart malor rrebeshi i nevojave i mbeti ahut, q kurr nuk i ishte br trajtim pr tu prshtatur pr nj funksion t till. I ardhur nga lashtsia pothuaj natyror, ai u gjunjzua shpejt, pa e ditur kurr se ku po e onin

Si ta kthejm fermerin tek pylli


Pylli shqiptar sht n udhekryq. Shteti si shkaktar kryesor i shkatrrimit, n kt kthes pozitive e iniciativn e nisur n krkim t Zotit, nuk duhet t humbas m koh. Kompanit private pyjore, apo t tjera krijesa, q mund ti paraqiten si alternativa Kryeministrit, nuk mund ta marrin pyllin shekullor t fermerit, nuk e kan t drejtn historike, nuk e kan dijen e as ekspertizn. Vet kto kompani e kan orientimin drejt pyllit t lart malor. Ai duhet menjher ti drejtohet fermerit, ashtu si i rekomandojn partnert ndrkombtar

15 vitet e fundit, ashtu si krkojn 248 shoqata t ngritura n 248 komuna t vendit e t prfaqsuara nga Federata Kombtare e Pyjeve t Fermerve. Pra, qeveria duhet ti drejtohet fermerit, s pari duhet ti krkoj atij dhe kombit falje pr dmin q bri shteti komunist. T hartoj nj strategji sa m t shpejt, pr t regjistruar pyllin e fermerit, t llogaris kostot e ringritjes s sistemit prodhues sipas krkesave t kohs, t financoj fermert e ti ndihmoj q t ringren at q shkatrroi, t krkoj ndihm ndrkombtare, n kuadr t projekteve pr pagesa pr shrbime mjedisore, t krkoj q t shtohen ekspertt e pyjeve, mundsisht nga nj ekspert pr do fshat t vendit, ti edukoj pr t realizuar kt shrbim t madh kombtar ... N paralel t filloj ngritjen e agropylltaris n zonn fushore perndimore, si dhe n fushat e Kors e t Devollit, pr t prmirsuar tokn, pr t ndihmuar bujqsin, shtuar biomasn e ndihmuar pyllin n kt periudhe ringritjeje. Kjo do t ishte shenja e par q qeveria spo bn shakan e radhs, por po reflekton pr nj gabim historik, me pasoj shkatrrimin e toks dhe varfrimin e banorve ...
Vijon n numrin e ardhshm.

Korresp. i Kurora e Gjelbr

Kurora e Gjelbr
pyjet e Kosovs sht br ritual damkimi i drurve. do dru, prpara se t pritet, duhet ti nnshtrohet ktij rituali nga prfaqsuesit e institucionit t ngarkuar pr kt. N ligjin mbi pyjet, damka sht fjala kryesore. Pa damk nuk mund t priten as drunjt e vjetr, as ata t rinj. Vendossit e damks apo damkuesit, jan pylltar, t cilt identifikohen me damkn. N kohn e decentralizimit t pyjeve dhe kalimit t nj pjese t prgjegjsive t menaxhimit n komuna, prfaqsuesit e komunave, n emr t ruajtjes s pyjeve, kan ngritur zrin q ta marrin damkimin nga Agjencia e Pyjeve t Kosovs. Ndrkaq, edhe zyrtart e APK, n emr t ardhmris s pyjeve lobonin, q damka t mos u shptoj nga duart. Kjo fushat u b n emr t ligjit dhe pothuaj t gjithve iu ka marr e drejta, t mendojn e t debatojn, pr prfitimin e pyjeve nga shoqria dhe t shoqris nga pyjet, sepse n ast ta tundin ligjin mos e shkel! E pse jo?! Damkuesit jan njerz shum t krkuar, ata i presin t gjith! Pr shkak t prgjegjsive t mdha q kan, ata nuk i gjen leht, sepse nuk kan koh. Ata duhet ti damkojn drunjt q duhet t priten dhe ata q duhet t transportohen?! Porositsi i damks merr frym i lehtsuar vetm pasi t marrin fund kto rituale. Telashet pr t kan mbaruar dhe ai tashm e ka fituar t drejtn ta ngroh familjen edhe pr nj vit! Damkmbajtsit, rendin

Damkossit e pyjeve
e rendin, pa pushuar, me damkn n njrn dor dhe telefonin n dorn tjetr, zilja e t cilit ua merr shpirtin. Ata, do t duhej t damkosin m shum se nj milion metr kub drunj pr do vit, aq sa sht edhe potenciali i lejuar i prerjes. Por, megjith pritjen plot ankth t pronarve, kompanive, familjarve q presin dru pr t ngrohur vatrat e tyre, damkossit, mezi arrijn, q pr nj vit t damkosin 250 mij metra kub drunj. Aq sht konsumi vjetor i familjeve tona, thot ndonj pylltar i zanatit, n mbrojtje t kolegve t tij, kt sasi e kemi djegur pr ngrohje edhe sipas regjistrave t vjetr! T gjith e din se pr konsumin vjetor t nj familjeje, ka nj norm, q ka dal nga prvoja shumvjeare, nj metr dru, pr frym. Pr pyjet private nuk ka plane menaxhimi, sepse pronart e tyre nuk ndihmohen q ti hartojn ato, me t cilin do t drejtohej damkossi i drunjve, pr ta zbatuar at (ku duhet t pres e sa)?! T gjith, shfrytzuesit e drunjve, jan t dnuar me ligj, q ti presin me muaj damkuesit, pr t vendosur damkn n drunjt e tyre, ndryshe nuk mund ti presin. Mbi 130 mij familje (pronar t pyjeve), n kushte normale, duhet q n fillim t vitit e deri n mars, ti drejtohen zyrs s kadastrs npr komuna, pr t marr fletn poseduese, e cila nuk thot se sa dru ka aty, pr t ciln duhet t paguajn para?! Pastaj krkesat duhet ti drejtojn n zyrat e pyjeve, her n t Komuns e her n t Qeveris. As kto zyra nuk kan regjistra t rezervave t drurve t pronarit, q t tregojn se ka duhet t bhet, sepse ska plane. Kto zyra kan vetm damkn (ekiqat). Kur ti vije pronarit momenti fatlum, pylltari me damkn n dor niset drejt pyllit t tij. Pylltart jan tepr t rndsishm, sepse ata i presin n radh 130 mij pronar, madje jo vetm nj her?! E pse po thon se nuk ka vende pune?! Nse nj pronar ia merr damkossit nj dit pune pr t gjitha damkat, ather duhen rreth 130 mij dit, q ky shrbim tu bhet t gjith pronarve. Nse i kthejm kto dit pune n t punsuar, numri i t papunve n Kosov do t bjer. Mos harroni, kjo vlen vetm pr pyjet private, pra pr m pak se gjysmn e pyjeve! Duhen edhe 60 % m shum dit pune dhe t punsuar pr damkn e drunjve n pyjet publike! Kto numra duhet ti marrin parasysh hartuesit e strategjive, ata q planifikojn buxhetin dhe miratuesit e ligjeve. Prndryshe, ky sektor sot, nuk ka personel, pr ta realizuar damkn. Prandaj, ka dy zgjidhje: ose t parashikohet shtimi i personelit, (mbi 500 damkues me orar t plot, vetm pr pyjet private) ose ti fryhet konfliktit mes pronarve privat dhe shtetit, n emr t zbatimit t ligjit?! Si e tham, damkimi i pyjeve t 130 mij pronarve bhet pa nj plan t thjesht menaxhimi 10 vjear. Shteti gjat hartimit t planeve 10 vjeare t menaxhimit pr pyjet publike, i ka hequr nga regjistrat siprfaqet e pyjeve private. Kjo heqje, madje ka pasur nj kosto buxhetore?! Askush nuk ka menduar q t provoj ta arrij nj marrveshje me pronart e pyjeve, q n vend t pagess pr flett poseduese (t cilat n t vrtet, nuk thon gj), t paguajn (m shum pr simbolik), pr kto plane. Ky aktivitet nuk do t ishte vetm plan, por do t ishte nj marrveshje e do pronari me ekspertt e pylltaris dhe me vet ligjin. Kjo marrveshje do t vendoste ekuilibr n pronn, drunjt q rriten aty, perspektiven e tyre dhe dshirn e pronarit. Pr m shum, ky plan, do t ishte nj kontrat mirbesimi midis pyllit, ligjit dhe popullit, q secili t jap kontributin e vet, n mnyrn m t mir. Shteti bn ligje dhe kontrollon zbatimin e tyre, profesionistt e bjn t dobishme dijen e tyre dhe pronarit i hapet rruga pr ta rritur vlern e prons s tij, q sht pron dhe pasuri e gjith vendit. Kjo kontrat shoqrore do ti lironte t gjitha palt nga akuzat reciproke, pr vjedhje/hajni n kultura dhe historia e popullit, e cila gjithmon ka nj rrfim sa t vuajtur edhe krenar, pr token, bjeshkn dhe malet. shtja e pronsis nuk ishte e vetmja q theksohej n prezantimet e shoqatave. Kjo ishte pikrisht ajo tem q ndrlidhej me ligjin e pyjeve,

nga NIJAZI IDRIZI


pyje. Qeveria nuk do ti akuzoj rreth dhjetmij qytetar n vit, se marrin ilegalisht mbi 700 mij metra kub dru nga pylli, qytetart nuk do ti akuzojn pylltart pr korrupsion dhe pr shkatrrim t pasuris me t madhe t kombit e, s fundi, gjyqtart do t kishin m pak pun! Kjo nuk mund t arrihet me fjal, apo vetm me media, por me sisteme, si e ka do vend evropian. sht e sigurt se kjo nuk mund t bhet shpejt, pasi duhet t bhet duke identifikuar do pronar dhe duke e legalizuar pyllin e tij. Kur dhe sa duhet t priten pyjet pr ngrohjen e familjeve e cakton eksperti i pyjeve. Ktu nuk duhet t ngatrrohet as politika as ligjbrsit. Pronarit nuk guxon ti shkelet e drejta e prons dhe e prfitimit nga ajo. Ndryshe, nse kjo ndodh, shteti duhet ti kompensoj ata! do pronar e di se kur pylli i tij duhet t pritet. Nse ksaj nuk i beson shteti, duhet t drgoj ekspertin, jo pr ta dnuar at, por q s bashku ta bjn vlersimin. Pronari dhe shteti duhet ti zbatojn kushtet, pr t cilat jan marr vesh. Kjo qasje e re, do koh q t akceptohet, por ajo duhet t ket vendin e vet n ligjin e ri mbi pyjet e Kosovs. Njerzit jan lodhur nga skenat e hajnive n pyje. Po akuzohet pr hajni dhe shkelje t ligjit, qytetari i Kosovs i cili pyllin mund ta ket pasuri t vetme?! duhet ngulitur n mendjen e t gjithve, duke filluar nga niveli qendror e deri tek strukturat komunale. Pyllin tim e shfrytzoj pr nevojat familjare dhe skam nga tia mbaj, e pr kt un duhet t paguaj shtrenjt me kohn dhe koston, thot nj pronar privat kur po flitej pr ligjin dhe zbatimin e tij.

Shoqatat e Pronarve t Pyjeve Private Vijon nga fq. 1 t Kosovsn ndrrim t viteve
planin e puns pr t ardhmen. Nga prezantimet dukej qart se t gjith kishin t njjtin synim ti mbrojm e menaxhojm pyjet si na i kan ln t part, kurse ajo ka i brengos shumicn prej tyre sht shtja e pronsis, t ciln po e shohin si peng t s drejts nga vitet e kaluara. Sot ata ndihen m krenar ngase t bashkuar do t mund t ngren zrin pr t ndritur ballin e t parve dhe hequr petkun e zi t dimrit t gjat shekullor. Por, pr gjith punn dhe t arriturat, shoqatat falnderojn e vlersojn ata qe fillimisht u hapen dyert e rrugtimit, gjith atyre q shprehn vullnetin dhe prkrahn iniciativn e pronareve pr tu bashkuar dhe gjith atyre q do tu qndrojn pran n rrugtimin e gjat, t cilin vetm sa e kan filluar. Shoqata e pronarve t Pejs ka dy angazhime si t veanta, at t studimit pr t prdorur mbetjet e pyllit pr bioenergji, si dhe studimin pr kontekstet pronsore ne Luginn e Rugovs. Prndryshe, shoqata e Novobrds sheh si sfid krye-

shtetje t donatorve, FAO e SORROS, u krijua shoqata e par kombtare, e cila sot sht prijse e 16 shoqatave komunale t themeluara n Pej, Ferizaj e Prizren. Rruga q kan filluar pronart e pyjeve pr tu organizuar n shoqata, duket si shpres pr t gjith ata q me shekuj jan adhurues t pyjeve, natyrs dhe vendit ku jetojn. Me vite t tra pronart kan shpresuar n ditn kur do t mund jen zot t prons se tyre, t ln nga gjyshrit e pr ti pasuar edhe m t bukura tek niprit. Andaj iniciativa pr tu bashkuar n shoqat, me qllim mbrojtjen dhe menaxhimit m t mir t pyjeve, atyre u duk nj hap i goditur dhe shpres e mir pr t ardhmen e pyjeve e posarisht atyre q jetojn pran pyjeve. At dit t gjith prfaqsuesit e shoqatave, t prgatitur n mnyr t denj, prezantuan punn e kryer q nga themelimi, funksionimin, aktivitetet dhe

sore regjistrin me gjith t dhnat baz t antarve n shkall komune. Shoqatat e Suhareks dhe Junikut sjellin nj prvoj te re, punn me fmijt e pronarve, pr t shtuar dijet pr pyllin privat, duke premtuar pr vitin 2012 nj libr t mrekullueshm pr t njohur pyllin dhe elementet e planeve t thjeshta menaxhuese. Pronart po kontribuojn pr studime t detajuara t mnyrs s rritjes s drurit, duke kontribuar n pasurimin e metodave silvikulturore. Duke ballafaquar nevojat e pronarve me potencialin e pyllit q disponojn, ata propozojn trajtime e prerje te qndrueshme. Ajo ka u shton vlern qyteteve t Kosovs sht

pr ka shoqatat jan t angazhuara dhe nn ombrelln e shoqats kombtare jan edhe pjes e grupit punues pr hartimin e ligjit t ri pr pyjet. Athua, vall, do ti marr dikush parasysh kto ka ne rekomandojm? Kjo ishte ajo ka vazhdimisht pronart shprehnin kur flitej pr ligjin. Ata luftojn pr t drejtn e tyre dhe t pyjeve. Duket sikur jan ln pas dore me vite t tra kur bhet fjal pr zbatimin e s drejts apo ligjit! Ajo ka m shum i vret sht se ata duhet t kalojn npr procedura t strzgjatura e burokratike pr t shfrytzuar masn drunore q kan n pyllin e tyre. A ssht kjo dika q duhet luftuar pr t ardhmen, dika q

T gjitha kto jan shtje q prekin pronart e pyjeve dhe pr t cilat duhen angazhuar t gjith e n veanti shoqatat me prfaqsim t gjith komunitetit pr ka edhe jan bashkuar sot dhe do vazhdojn edhe nesr, duke u zgjeruar edhe npr komunat e tjera t Kosovs. Por, nj gj sht e sigurt, ata i pret nj sfid e madhe dhe do prballen me nj sr vshtirsish, ama gjith kohn do ti prcjell amaneti i t parve. Ata do t jen udhrrfyes t trashgimtarve t rinj dhe do t jen prijs t s ardhmes s pyjeve, me synim ruajtjen, sigurimin e t ardhurave dhe prmirsimin e shrbimeve mjedisore e sociale.

Kurora e Gjelbr
npr ant e ndryshme t bots mbi shfrytzimin e drurit n historin e njerzimit, jo vetm si material i jashtzakonshm pr plotsimin e nevojave m t llojllojshme, por edhe pr nevojn e shprehjes shpirtrore pr gar me t bukurn. shtje me rendsi sht shfrytzimi i drurit n formn finale t tij. Druri sht pra nj material shum i muar. Me vlera komparative t drurit kuptojm vetit estetike t drurit (ngjyra, tekstura, por edhe gabime t drurit), ngrohtsin e tij n kontakt me njeriun, mundsin e dhnies se forms dhe prpunimit n prgjithsi. N ket kuptim, druri masiv n t ardhmen do t shfrytzohet para se gjithash aty ku vjen n kontakt direkt e indirekte me njeriun.

Druri, mrekulli natyrore


nga MIFTAR LOKAJ
ruri sht prfaqsuesi m i prhapur i flors son toksore, q nga e kaluara shum e largt n formn e fierve t drunjt. Gjat etapave gjeologjike, nn ndikimin e kushteve t ndryshme klimatike jan zhvilluar shum familje e specie drursh. Druri, si material, prej t cilit dika prodhojm, sht produkt i organizmit t gjall, pems (trungut) s pyllit. Kur themi: prodhimi sht organizm i gjall, prodhim prej dikaje q lind, rritet e zhvillohet dhe vdes, a thua nuk nxit nj frik dhe respekt! far raporti ka njeriu ndaj atij trungu, kur trungu ka humbur (ose ne njerzit ia kemi marr!) funksionet e jets?! Pr shkak t mbijetess n kushte t renda, njeriu e ka prdorur drurin pr ndrtim strehimoresh, t cilat e kan mbrojtur nga ndikimet natyrore dhe rreziqet e ndryshme t bots shtazore.

shme, druri n fillim sht prdorur i pa ose me nj prpunim minimal. N nj shkalle m t lart t zhvillimit t vet, njeriu, i vetdijshm pr cilsit dhe vlerat e drurit, pret e sharron pemn (lisin) dhe shfrytzon pjest e saj pr t prmirsuar kushtet e veta t jets. U vuri zjarrin siprfaqeve t mdha t pyjeve dhe i transformoi n siprfaqe t punueshme bujqsore. Pyje ka me bollk dhe njeriu i preokupuar me veten nuk mendon (pr vedi) pr t ardhmen e largt dhe mundsin e shkatrrimit t pyjeve dhe shfarosjen e tyre si dhe humbjen e burimit t atij materiali t dashur e t vlefshm pr njeriun - drurit. sht interesant edhe pr ne sot se si njeriu ka ditur ta vlersoj drurin deri edhe pr zbukurim, duke i dhn forma artistike drurit dhe prodhimeve t tij.

pr ndrtimin e kasolleve, debaneve, shtpive, ndrtesave dhe objekteve t ndrtuara, si jan xhamit, kishat, katedralet, mullinjt, urat, atia e Kalas Rozafa, Shkodr, brendia e mullirit t Haxhi Zeks n Pej, Hani i Haraive n Gjakov, etj.

Djepe prej dru ahu Mjete druri pr t prpunuar qumshtin Po ashtu druri sht prdor shum hert si en se bashku me ent argjilore n kuzhinat e strgjyshrve tan, pr ruajtjen e prpunimin e qumshtit dhe prodhimeve t tij, en pr ruajtjen e prodhimeve t alkoolit, en pr ruajtjen dhe transportin e ujit t pijshm, pastaj ndrtimin e mjeteve transportuese pr sezonin dimror, si jan sajat e prmasave t ndryshme dhe qerreve t drurit, si mjete kryesore pr udhtim e furnizim me materiale, shumica e t cilave sot ruhen si mjete shum t rndsishme pr kulturn ton n muzet e ndryshme t vendit. Nisur nga rndsia e madhe e drurit, vmendja duhet prqendruar n parimet e arritjes sa m t mir sasiore dhe cilsore t shfrytzimit t asortimenteve t drurit, nprmjet teknologjive moderne t prpunimit t drurit masiv (teknologjis s sharrave). Me friksim, respekt e njohuri duhet ti qasemi vendimit pr t ndaluar jetn e nj druri 100 vjear, sepse t mos harrojm se kemi t bjm me aktin e konvertimit t organizmit t gjalle, pems, por edhe t drurit t rrumbullaket, n nj mall pr shoqrin. Sa akt i ndrgjegjshm? A e bjm ket vrtet me prgjegjsi do her? Me prgjegjsi ndaj natyrs dhe vetes son ...

Veku pr prodhim qilimash Prandaj, drurin do t duhej ta shfrytzonim sidomos pr prodhimin e mobilieve, pr prpunimin e dyerve dhe dritareve, pr punimin e shtpizave prej druri, pr rregullimin e brendshm t banesave (veshje muresh, shkall t ndryshme), pr prodhimin e parketit dhe dysheve. Po ashtu, druri sht material i pazvendsueshm pr prodhimin e instrumenteve muzikore (vetit akustike t drurit). Teknologjia moderne e ngjitjes s drurit mundson edhe prdorimin e suksesshm pr projektime arkitekturale t mbajtseve me dis-

arshi druri, Gjakov T kujtojm monumente qetsuese (edhe pse relativisht t prmasave t vogla) sarkofagt egjiptian t drurit, si dhe dhnien e formave t ndryshme artistike n anijet vitale e t pabesueshme, aq elegante, nga njher me kokat e tyre friksuese n pjesn vazhduese t prparme. Punimet e shumta prej druri pr gjueti dhe peshkim, pr ecje npr bor, etj. Kush mund t mbetet i ftoft para konstruksioneve t arkitekturs askete, kishave n Norvegji, t vjetra disa qindra vjet, t nderuara nga pemt dhe drrasat e pishave dhe hormoqit, kambanat e t cilave simbolikisht ngrihen drejt qiellit. Tek ne druri si materiali m i vjetr sht prdorur nga koht e lashta

Deban druri

Si mjete pune dhe arm. Si zbulim epokal, druri sht prdor pr lnd djegse nga njerzit e par dhe sht end burimi primar i energjis ngrohse m t madhe t bots. Druri sht prdorur dhe akoma prdoret si lnd djegse pr gatim. Pr t gjitha kto dhe prdorime t ngja-

Dru t ara ahu

ALCDF
(ALBANIAN LOCAL CAPACITY DEVELOPMENT FOUNDATION)

Trung hormoqi rreth 100 vjear, Rugov Njeriu t gjitha kto produkte i ka punuar prej llojeve t ndryshme t drurit t haloreve, si jan hartina, rrobulli, arneni, bredhi, hormoqi, ndrsa prej llojeve t fletoreve gshtenja, bunga, panja, frashri dhe drur t tjer nga specie t tjera q kan ngjyra, tekstura, dendsi dhe karakteristika t ndryshme dhe t pasura. Pra, vetit e jashtzakonshme q ka druri kundrejt elementeve t tjer, si jan qndrueshmria dhe siguria sizmike, higjiena dhe mjedisi m i shndetshm e komod, prevalenca n ruajtjen e energjis dhe lehtsia e ngrohjes, duke siguruar rritjen e siguris n rast zjarri, estetika, izolim i mir termik, vetit elektrike dhe akustike si dhe si nj material termoizolues ndaj lagshtirs, duke absorbuar ndryshimet n lagshti, e bjn lndn e drurit q edhe sot t jet n avantazh pr prdorim. Pa prodhime druri, si jan celuloza, nuk mund t paramendohet prodhimi i letrs. E kshtu do t mund t vazhdonim me numrimin me shembuj

Thirrje pr Aplikime:
Fondacioni ALCDF, n kuadr t Fondit Partneritete pr Inovacion (P4I), hap Raundin e 5 (pest) t aplikimeve pr te gjith aktort rural t formalizuar (individ me NIPT, OJF, kompani n pronsi t shtetasve shqiptar dhe autoritetet / organizmat / institucionet e qeverisjes vendore) n rajonet Kor, Dibr, Elbasan, Tiran, Kuks, Shkodr e Gjirokastr. Aplikantt duhet t paraqesin krkesat pr Shrbime n fushn e Zhvillimit t kapaciteteve. Krkesat duhet t jen t fokusuara n sektort e pyjeve, bujqsis, turizmit dhe qeverisjes lokale. Aplikantt (shrbimkrkuesit) e interesuar mund t vizitojn web portalin ton www.Alcdf.org ku jepet informacion i duhur pr kriteret, formatin dhe mnyrn e aplikimit, afatet kohore, etj. Afati i pranimit t aplikimeve do t jet deri me 20 prill 2012, ora 17:00. Pr m shum informacion mund t kontaktoni: - n Kor, Vangjush Dishnica, vangjushdishnica@yahoo.com - n Elbasan Hasan Drazhi, hdrazhi@yahoo.com - n Dibr, Zenulla Mehmeti, mehmeti68@yahoo.com - n Tiran, Lorena Totoni, loar@abissnet.al - n Shkodr, Merita Kazazi, adavila12003@yahoo.it - n Kuks, Shklqim Kastrati, shkelqim_ka@hotmail.com - n Gjirokastr, Kristofor Muka, mkristofor@yahoo.com Aplikimet mund te dorzohen online nprmjet portalit www.PrexAlbania.com, si dhe dorazi pran zyrave t ALCDF me adres: Rr. Pjetr Bogdani, 23/1, Tiran, Albania, ose pran personave t kontaktit n rajonet prkatse n zyrat e Kshillit t Qarkut. Pr m shume informacion mund t kontaktoni me Z. Besnik Alku, menaxher i Fondit P4I me E-mail: balku@alcdf.org mobil: 067 20 89 376 ose Tel: 04 224 07 51

Prandaj, q t jemi n gjendje ta kryejm me sukses aktin e sharrimit t drurve t rrumbullaket dhe sharrimin e mvonshm t drrasave t prodhuara, na nevojitet q para se gjithash t armatosemi me dije. Kur flasim pr mnyrn e sharrimit gjithsesi kemi nder mend llojet e makinave primare e sekondare, me t cilat behet sharrimi primar i drurit t rrumbullaket dhe sharrimi i produkteve t sharruara n pjese t tjera t destinuar pr prodhime finale t drurit.

tanc t madhe (pr mjedise sportive, hapsira t mbyllura pr pishina, si dhe pr qllime t tjera). Trajtuam shkurt disa nga cilsit, vlerat dhe prdorimet, pr t cilat mund t shkruhen faqe t tra. Por, edhe nga kto pak shembuj q sollm, del qart se druri sht nj mrekulli q natyra bujare i ka dhuruar njeriut. Ather, edhe ne duhet ta kemi obligim q t kujdesemi pr pyllin, ku rriten drurt, q na bjn gjith kto shrbime.

Restorant druri Skukeza, Gjakov

Kurora e Gjelbr
deja pr t br kt shkrim m erdhi krejt rastsisht, pasi kto dit prjetova nj pamje t veant n nj nga lagjet e kryeqytetit ku un jetoj dhe punoj. N tarracn e nj pallati t ri t mbuluar nga antenat dhe depozitat e shumta t ujit, vura re dy fmij q prpiqeshin t ndrtonin nj kafaz pllumbash, t cilt, n shenj mirnjohje, dukej se luanin me ta miqsisht, duke fluturuar dhe hipur mbi supet e tyre t vegjl. Ndrkoh, mund t konstatohej leht se kati i par i ktij pallati ishte plot me dyqane. N fillim ishte nj butik, q pasohej nga nj bar-kafe. M tej nj pik interneti mbushur n t dy kraht me tavolina kompjuterash dhe, krahas saj, nj dyqan bastesh sportive. N at ast, n butik nuk pash njeri tjetr, prve nj vajze t re e simpatike, q sillej vrdall duke u rregulluar jakat e kostumeve manekinve t vendosur n vitrin e q duhet t ishte shitsja e dyqanit. N bar kishte disa persona n mosh t rritur. t cilt, duke tymosur ndonj cigare, rrufitnin filxhant e tyre t kafes. Ndrsa n lokalet e internetit dhe t basteve sportive kishte me shum njerz, shumica e t cilve ishin t rinj. T prkulur para kompjuterave, disa prej tyre lundronin n internet, ndrsa pjesa tjetr me syt e ngulitur tek ekrani i televizorit, plotsonin ndonj skedin bastesh me shpresn se fati mund ti bnte ata milioner. Ndaj, n kt shkrim do t prpiqem t jap disa konsiderata rreth raporteve q krijohen midis natyrs, njerzve dhe jets s tyre virtuale. Qytetet dhe fshatrat e t gjith bots jan krijuar n koh t caktuar dhe n nj mjedis t caktuar natyror me karakteristika t veanta t gjeologjis, burimeve ujore, klims, peizazhit dhe biodiversitetit. Jeta njerzore sht e lidhur me natyrn dhe njerzit kan nevoj t jen n kontakt e ndrveprim t pandrprer me t n dobi t mirqenies s tyre. Natyra prfshin biodiversitetin, peizazhin, ujin, tokn, fushat, malet, kodrat, pyjet, lagunat, detet, liqenet,

Magjia e natyrs dhe bota virtuale


nga LUAN AHMETAJ
lumenjt, diellin, dritn, bimt, kafsht, shpezt, gjallesat, lulet, ujvarat, shkmbinjt, mineralet, rrn, ajrin, shiun, ern, akullin, born etj. Natyra jon e mrekullueshme na ka dhn ne shqiptarve privilegjin q t kemi burime t shumta ujore dhe minerale, biodiversitet t pasur, peizazh t bukur e t larmishm dhe nj klim t moderuar. Pasuria e burimeve natyrore t toks dhe nntoks son i shrben zhvillimit ekonomik t vendit , ndrsa klima mjaft e prshtatshme dhe peizazhi yn i mrekullueshm i shrben zhvillimit t turizmit n t gjith territorin dhe prgjat gjith vitit. Prdit dhe n do koh ne kemi mundsin ti shijojm kto magji t natyrs son t rrall. Kjo bn q tu drejtohemi bukurive t pafund q shfaqen prgjat gjith territorit ton, q nga riviera e mrekullueshme me brigjet e thyer, ku valt e detit diku prplasen fort e thyhen n shkmbinjt e mdhenj dhe diku shtrihen e treten n rrn e nxeht, deri n majat e maleve tan t lart e prher t gjelbruar, t cilt gjat dimrit mbulohen me plhurn e bardh e gjigante t bors. Gjat vers nj pjes e njerzve apo turistve t huaj u drejtohet brigjeve t deteve e liqeneve tona pr t shijuar freskin e plazheve tan t virgjr nn shoqrin e njerzve dhe miqve t tyre t afrt, si dhe pr t shijuar ushqimin e shijshm dhe gatimin tradicional t bregdetasve tan, duke vshtruar se si piqet qengji n hell apo peshku n zagar nn atmosfern e pakrahasueshme shpirtrore q t krijon knga labe dhe humori i holl i atyre njerzve t qeshur e bujar. Ndrsa nj pjes tjetr iu drejtohet maleve tan t lart e t thepisur, trupi i t cilve prshkohet nga lumenj gjarprosh dhe t zhurmshm e nga ujvara shkumzuese e mjaft piktoreske. Ata shkojn pr t shijuar bukurit e paprsritshme q ato ofrojn, si dhe pr t thithur ajrin e pastr q lshojn pyjet e atyre zonave. Shkojn gjithashtu pr tu relaksuar nga freskia ledhatuese,aroma dehse dhe flladi prkdhels q lshojn kto vise prgjat mngjeseve apo mbrmjeve verore. Kurse gjat dimrit nj pjes e njerzve iu ngjiten maleve t veshur me bor pr t marr knaqsin e veant q t jep sporti i bukur i skive, ndrsa nj pjes tjetr pr t provuar mikpritjen e atyre anve nn avujt e ngroht q lshojn oxhaqet e kullave t malsorve tan nn tingujt e mbl t lahuts dhe interpretimin virtuoz t rapsodve t talentuar. Shum t tjer qndrojn n qytetet dhe shtpit e tyre duke u mjaftuar me bukurit e parqeve dhe lulishteve q jan ndrtuar si oaze t gjelbr e t lulzuar n mes t trupit gjigant e t gurt t qyteteve tona. Por jeta sht shum m shum se kaq. N prgjithsi ajo sht e mbushur plot me zhvillime, ndryshime, risi, liri, mundsi, punsim, shkollim, politik, biznes, sukses, dshtim, kriz, debat, luft, paqe, dashuri, urrejtje, lindje, vdekje, solidaritet, tradhti, knaqsi, sport, art, dshprim, gzim, hidhrim, shpres, iluzion, optimizm, pesimizm, argtim, komunikim, ushqim, drog, seks, zhurm etj. Dhe do njeri ka t drejt ta ndrtoj dhe gzoj jetn e tij private, familjare apo shoqrore n prputhje me dshirat dhe mundsit e veta si dhe me rregullat apo ligjsit q prcakton jeta n komunitet. Cilsia e jets sht e lidhur pazgjidhshmrisht me zhvillimin ekonomik, shoqror, social e kulturor t vet familjes, krahins apo vendit n prgjithsi si dhe me burimet dhe pasurit natyrore q ata posedojn dhe administrojn. Por nj ndikim shum t fuqishm n mnyrn dhe stilin e jets ka urbanizimi mjaft i shpejt dhe i gjer dhe prhapja me shpejtsin e ers e teknologjis elektronike dhe digjitale, televizionit, kompjuterit dhe celularit, qysh nga format e tyre m t thjeshta deri n ato m modernet. Edhe n vendin ton lvizja e lir e njerzve ndr kto vite demokracie, braktisja e zonave rurale dhe mbipopullimi i zonave urbane ka sjell ndryshime t mdha jo vetm n zhvillimin dhe menaxhimin e mjedisit urban, por edhe n mnyrn e jetess dhe cilsin e jets. Kto kan t bjn jo vetm me ndryshimin e hapsirave urbane, me punsimin, me shkollimin, me t ardhurat, me zakonet e traditat e tyre por edhe me integrimin social, ekonomik e kulturor te kategoris s ktyre njerzve, t vendosur tashm n mjedise t reja, n kushte t tjera dhe n bashkjetes t re me banort e mhershm t qyteteve tona. Po ashtu zhvillimi i teknologjis, futja n mnyr t shpejt dhe masive e internetit, kompjuterit dhe celularit ka nj efekt t jashtzakonshm n jetn e gjith njerzimit dhe n mbar rruzullin. Padyshim, kjo prbn nj arritje t madhe t shkencs dhe tekniks n drejtim t prmirsimit t shpejtsis s prhapjes s informacionit dhe t komunikimit si dhe t ruajtjes t t dhnave, duke sjell edhe mjaft ndryshime n mnyrn dhe stilin e jets s njerzve t t gjitha moshave, racave dhe kombsive. Porse, nga ana tjetr, ato kan br q njeriu i sotm t bj nj jet m virtuale, q ai t ngulitet prdit e m shum e pr or t tra prpara ekranit t televizorit, kompjuterit apo celularit duke u zhytur n nj bot virtuale. Sot edhe bebet e porsardhur n jet n nj koh mjaft t shpejt gjenden prpara ekranit t televizorit apo me nj aparat celulari n dor duke luajtur. Fmij ende n mosh t vogl i drejtohen ekranit t televizorit apo kompjuterit duke pare filma pafund. Nxnsit e shkolls

braktisin msimet dhe librat t rrmbyer pr or t tra nga interneti apo facebooku. Grat, qofshin shtpiake apo intelektuale, gjithnj e m shum jan t trhequra nga telenovelat e strgjata televizive. Burrat q gjer me sot skan ln debat politik pa ndjekur n televizor, tashm kan filluar t frekuentojn mjaft shpesh edhe sallonet e basteve sportive. Kta njerz t t gjitha moshave, kategorive e sekseve jan br m t varur nga kjo bot virtuale e cila ka ndikuar jo pak negativisht n cilsin e vet jets s tyre, n shndetin, edukimin, mbarvajtjen dhe mirqenien e tyre. Pikrisht kjo e bn akoma m t domosdoshme q njerzit t ken kontakt t vazhdueshm me natyrn, me biodiversitetin, me bukurit natyrore t vendit t tyre. T vlersojn, t ruajn, t respektojn, t shtojn dhe t rigjenerojn vazhdimisht kto vlera t natyrs dhe t mjedisit urban. T frekuentojn sa m shpesh natyrn, detin, liqenet, malet, pyjet, parqet, lulishtet, kopshtet botanike dhe zoologjike si dhe qendrat e tjera rekreative q jan ndrtuar brenda dhe jasht qyteteve ku ata jetojn dhe punojn. Vetm kshtu donjri prej nesh dhe t gjith ne do t ndihemi prher e m mir, m t qet, m t paqt dhe m t shndetshm.

NJ O F T I M
Fidanishtja e Kurtish Dafkut n Komunn Topojan t Kuksit, disponon fidan: 1. Mshtekne (dyvjear) cop 30 000 2. Pishe (dyvjear) cop 10 000 Pr m tepr informacion, kontaktoni: Kurtish DAFKU cel: 068 62 75 433; 067 20 37 565

Kudo stres
Stres n qytet t jesh, stres n fshat t shkosh. Kudo njsoj sht. Tmerr do t shikosh. Stres kur vjen nata dhe ndrra shikon. Stres dhe kur vjen dita dhe ulrim dgjon. Vall do vij dita, q pa stres t jesh? Kjo t jep shpres. T plqen t flesh. Stres kur vjen dreka, dhe nuk ke t hash. Stres kur qan fmija, dhe ty t bn t qash.

Shptim Myrto

Stres kur sheh bagti q n rrug theren. Stres kur sheh kasapt, q me pisllk merren. Stres kur presin mishin me pisllk gatuar, Stres kur skan turp, me t palarat duar. Stres kur shesin qumsht, me shishet pa lar, t vjen pr t nxjerr, t vjen pr t qar. Stres kur djath e gjiz, sheh q tregtojn, dhe kur sheh mizat, q mbi t qndrojn. Stres kur bie shi, dhe uj e drita ska, jeta t pshtiroset, sikur je n Sahara. Stres kur bie shi dhe rrugt mbushen plot. Stres kur t mbyt pisllku dhe ti qan me lot. Stresi sht i madh kur ujrat przihen, Kur t zeza e t bardha, mbi trotuar shihen. Stres kur sheh makinat me dru ngarkuar, dhe kur mendon se pyjet krejt jan mbaruar. Stres kur sheh dhe pishn, q digjet ne furr, dhe ti belbzon: - Dit, mos u kujtofsh kurr! Stres kur sheh makinat me gur ngarkuar, dhe t kujtohet mali me zhele arnuar. Stres pr Krast - Krujn, dikur plot blerim, sot ska asnj pem, ska as gjelbrim.

Stres kur pritet pylli dhe kur digjet guri, kur t gjith qytetin, mbyt tymi dhe pluhuri. Stres kur shikon tokn ugar dhe pa punuar, ose kur sheh rinin pa qethur e pa rruar. Stres kur sheh fshatarin, me gomar dhe kal, lvron me parmend, si dikur m par. Stres kur ndrton sot, dhe e prish mot, Dhe kur shikon se ligji, nuk i del przot. Pse mor vendi im, ve tek ty ka stres? Kur do vij dita, t rrim serbes? Kur do vij dita t jetojm t qet, ashtu si gjith bota, ashtu si ka lezet. Kur do punojm pr vete, me orar t gjat, dhe t vij dita, mos shkojm refugjat? Kur do kemi uj dhe drita me bollk, dhe t heqim dor nga puna plot pisllk? Kur do i shohim rrugt pa gropa e shtruar, dhe tokat e fshatit, me traktor punuar? Kur sdo priten pyjet, njhere prgjithmon, Q ti kemi pr vete dhe pr ata q vijn m von?

Stres kur duam bollk, por pa punuar kurr. Stres, kur nga skamja, t digjet koka furr. Stres kur n spital shkon, se duhen para shum. Stresin e ndjen n rrug, nga makinat q ngasin. Stres dhe n farmaci, me mimet n hava. Stres kur dgjon borit, q si qen ulrasin. Stres t dalsh jasht, stres t hysh brenda. Kur shkon te firma GABI, t sjell ve neveri. Stres n do koh. Nj stres q sta ka nda. aty, ku gjith zhelet e bots, i gjen pa kufi. Stres kur shkon n shkoll dhe drog shikon, Stres kur shkon, krkon dhe pun nuk gjen. Stres kur pas nj stresi, ulesh t pushosh. Stres dhe kur mendon: - dit e keqe vjen! Stres kur je n gjum, stres dhe kur nuk fle. Stres kur dgjon radio dhe televizion shikon. Stres dhe kur del jasht dhe far nuk sheh. Stres kur humb gomonia dhe lemeri dgjon. Stres kur shkon rrugs dhe plehra shikon. Stres kur n pazar, shkon pr t bler. Stres kur aromn e tyre, me neveri shijon. Stres dhe kur mendon: - mimi a do bjer? Stres kur sheh ministra, q n ekran dalin, Stres kur i flet tjetrit: - Mos se ska lezet! qeshin me fukaran dhe shpres st ngjallin. Stres kur t prgjigjet: - Kot e ke q flet!

Shptim Myrto, inxhinieri i talentuar, q tr jetn punon pr pyjet me dashuri e prkushtim t jashtzakonshm

Kurora e Gjelbr Kurora e Gjelbr

E N G L I S H

Farmers forest owner is farmer


(Any attempt to continue keeping his pledge to the forest would mean a continuation of destruction)
stances of the residence, as simple to manufacture wood material, with rotations, the amount of the desired dimensions, and by combining wood production, the food base for livestock grazing. These management systems have reached up to nowadays. Looks like detail explanation, but the confusion and lack of understanding by policy makers necessitates telling these details, not so desirable, often strongly criticized as slaughter, by the administration and forestry experts. This system manufacturer, for rural dwellers, like a simple factory that spends time getting up and then produces consistently. It was a very flexible project, that every family, and adopt easy, trying every year to work in a territory why (often a third), which was accepted by fellow neighbors, where according circumstances had put the borders, who today stand on the ground, but are not certified or recognized by the state. wood material produced every year, as during take-off and after stabilization of the system which was more flexible and dynamic. From branches cut leaves are used for fodder for livestock and the remains woody part for heating and cooking. Since the ancient farmer knew this and dependencies of the goal he had, if he would do instead of grazing, fodder for winter wood manufacturing, which had three years that shoots left to grow, by received production first, leaving a certain number to go higher. The owners returned to this coups three years after the other, when standard trees had reached 6 years, the farmer again make shreddings all over the last three adult shoots, follows the left around the trees. Now it was possible that the trees for all to become the treatment, being cut branches established manufacturing nodes, which to begin production on several floors, generally from the height of a man, to produce a branch of foliage periodically every three years. All coppice lands have one thing in common-they are repeatedly cut down, in the very reasonable expectation that the trees will regrow by themselves. Whether this regrow is the result of new shoots sprouting from cut stumps or tree roots is unimportant: the point is that new canopy forms rapidly and for the main part vegetatively from the old without the need for any great management effort. The process is almost infinitively repeatable. Some woodlands have been coppiced for long periods of their history, often for hundred and sometimes thousand of years

MARKERS OF FOREST TREES


Nijazi IDRIZI
In our Kosovo has become ritual marking of trees. Every tree, before it is expected, must undergo ritual marking , the institution of the people who make it. In the Law on Forests, the key word mark is his. No band can not be expected nor old trees as they were youths. Stamp or marking executables are foresters who are identified with the mark. For private forest management has no plans, because their owners do not supported by Forest Agency to develop them, will be directed to which of trees, to put it, (where I have to wait and how)? All users of wood, are punished by law, to wait for months foresterst, to put their mark on the trees, otherwise they can not wait. Over 130 thousand households (forest owners), in normal conditions, should in the beginning of the year to March, to address the office of cadastre municipalities, to take possession list, which does not say how much wood is there, for which we need to pay money? He demands, must manage the forest offices, once in the Municipal Government of times. Neither these offices do not have records of the owner forest reserves , to show what should be done, because no plans. These offices have only mark (Hammer). When the owner comes to the lucky moment, forestry with the band on hand to leave his forest. Foresters are extremely important, because they wait in line 130 thousand owners, and not just once! Page 5

The farmer-forest is an ancient silvo pastoral system


Trees that nature has bestowed our land, are many and hard to learn to cohabit with aggressiveness of Mediterranean human. They came in our earth millions of years before us. Then came people. They just raised their settlements beam trees, mainly oaks, but in certain circumstances with others. Ancient people worked to adapted trees as well as domesticated animals. Locals, perhaps the authors of this adoption, quickly learned the secret of making concessions that nature, and began by country of natural resources that they possessed, to be adjusted. Step by step they learned that shoots emerging from stumps to leave to grow up in that dimension, that they had, dividing the forest in part, to have to cut and left to raise, as well as pasture or things shared basic existence. The miracle lies in the fact that the roots of these trees, or more precisely these kinds of forest wood components are almost all those who have populated our land from the beginning, that are natural and native species, offspring of the virgin forest, which pointed treatment primitive man. This forest is an essential difference from state forests has made, for example pine, acacia and poplar, because in these cases is the plant and is forced to grow a forest type that has not been before the country, as for example, corn is planted or potatoes, which are coming from other continents. These systems were adopted, in accordance with the circum-

Reforms in the woods looking support in tradition and in experience gained ...
Xhelal SHUTI
Experience gained 1. The main objective has been Working with people and not with forest . During this period transferred about 60% of Fundowned forest and pasture local government. This will means that the forests are being taken Service not only structures Forest, but also those of the LGUs. In any municipality where the transfer are raised Association Forest Users Associations, with a large number members, who discuss, think of contributing to sustainable management of forests. Also, in each county Federation Forest are set Associations, as coordinator of Association representative, as and for identifying problems and lobby the meeting the interests of members. This means that increased number of people who think of work for forests and development in rural areas. 2. Any municipality which is available, the transfer a breeding plan. This plan helps municipal staff to design plans zhvillimi10 year, whilst giving priority to the most lucrative sector from natural sources area where they live. 3. Village committees, in most cases are included in the transfer process, identifying users traditional boundaries between villages and between users (This, according to areas of special districts).

Establishment of farmer forest or SILVOpastoral system


But I do want to mention in this writing the history of borders, want to share with the reader System. Unfortunately thousands of traditional forest production year, whats produced as produced within these borders, in a territory in the most modest quotient of less than three hectares for families. Depending on environmental conditions, soil fertility, type of trees, taking system, the respective denominations as Kashnjet, loader, prozhem, grove, ograj, kojrie, mountain. In essence the aim was that the

Page 1, 2, 3, 4
Known botanist Antonio Baldacci, here a century ago emphasized that the development of agriculture Albanian is related to the problem of forestry. But there is a difficulty he noted: ... proof of Forest ownership of Albania. first of which all have stabilized are privately owned, which in common use of that

Page 4

Dear readers of the newspaper Green Crown!


We are in the preparatory phase of drafting a new law for Forests and as a very important moment we ask your support, comments, opinions and suggestions about it. Feel free to contact us at any time without hesitating. Contact persons: Veli Hoxha: Redaktor Pergjegjes velihoxha@yahoo.com Albora Kacani E-mail: alborakacani@hotmail.com

Deficiencies that should not Ndriim ELA continue indefinitely


state, to avoid objections that arise with thousands and difficult issue that will not be easy to overcome by the government. This time should be carefully, defects of the law not to repeat 7501 for forests and pastures, to accept old traditions based on codes of millennium (unwritten but act today) created by the community in the course of centuries for the administration forest property.

Page 3

Gazet e Shoqats Kombtare t Pyjeve e Kullotave Komunale, Shqipri dhe e Asosacionit t pronarve Privat, Kosov

KURORA E GJELBR

Kshilli Botues: A. Proko, N. ollaku, V. Tabaku, J. Male, B. Gashi, I. Zeka, B. Hoxha

Kryeredaktor: AHMET OSJA

Redaksia: V. Muharremaj, H. Kola, Gj. Fierza, M. Shehi. Redaktor prgjegjs: V. Hoxha

Zv.kryeredaktor: Nijazi IDRIZI, Ferdin LIAJ, Albora KACANI


www.fkpkk.org www.akppp.org

Adresa: Bulevardi "Zogu I", Godina e ZP, kati II, Tiran Mobile: 068 40 75 975; e-mail: fkpkk@hotmail. com; velihoxha@yahoo.com