You are on page 1of 9

1

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİNE GENEL BAKIŞ ve GÜVENLİK KÜLTÜRÜ

Sıra No / Ders Konunun genel amacı Öğrenme hedefleri

3 / İş Sağlığı ve Güvenliğine Genel Bakış ve Güvenlik Kültürü Katılımcıların iş sağlığı ve güvenliğinin temel prensiplerini ve güvenlik kültürünün önemini kavramalarına yardımcı olmaktır. Bu dersin sonunda katılımcılar;  İş sağlığı ve güvenliğinin temel prensiplerini sıralar.  Güvenlik kültürünü tanımlar ve faydalarını açıklar.  Güvenlik kültürünün oluşturulmasının ve sürdürülmesinin gerekliliği sonucunu çıkarır.  İş sağlığı ve güvenliği temel prensipleri  Sağlıklı ve güvenli yaşam  İş sağlığı ve güvenliği alanında yaşam boyu öğrenme  İş sağlığı ve güvenliğine bütünsel yaklaşım  İş sağlığı ve güvenliğinin işletme yönetimindeki yeri  İşyerinde risk önleme kültürü  Güvenlik kültürünün önemi ve günlük yaşamdaki yeri  Güvenlik kültürünün oluşturulması ve devamının sağlanması  Güvenlik kültürünün oluşturulmasında ulusal kurum ve kuruluşlara düşen görevler A Sınıfı B Sınıfı C Sınıfı -/3 1/3 2/4

Konunun alt başlıkları

Yüz yüze / toplam ders saati

değerler. çalışanlara ve güvenli olmayan uygulamalara odaklanır (proaktif). Konu kalite sistemleri ile ilişkilendirilmektedir. ucuz olduğu yaklaşımından hareket etmektir. eğitim ve gelişme konuları. kabul edilebilir olanları ve ivedi müdahale gerektirenleri saptamaktır. Risklerin belirlenmesi ve uygun yöntemlerle ortadan kaldırılması gerekir. güvenlik kültürünü. Zararla sonuçlanabilecek olası tehlikelerin önceden saptanmasını ve gerekli önlemlerin alınmasını hedeflenmelidir. OHSAS 18001 Yönetim Sistemi elemanlarından biri de. Çağdaş güvenlik yaklaşımı (proaktif yaklaşım) ise. Olay gerçekleştikten sonra yapılan uygulamaları (reaktif. bireysel özellikler ve işyeri ortam faktörleridir. insan kaynakları yönetimini içerir. risk değerlendirmesidir. kişisel sorumluluklar. Çağdaş yaklaşım olay gerçekleşmeden öncesine. Çalışanların sağlığını belirleyen iki temel öğe. Geleneksel yaklaşımda (reaktif yaklaşım).Sosyal ve ekonomik gelişmenin . önlemenin tedaviden daha etkili. iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konular. ISO 9000 kalite yönetimi sistemi anlayışının ardından. çalışanların sağlığını korumaktır. bütün işyerlerinde. çevre yönetimini de içeren ISO 14000 anlayışına ve sonra İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi OHSAS 18001 anlayışına gelinmiştir. Proaktif yaklaşımın sağlanmasında önemli etkenlerden biri de güvenlik kültürüdür. sorunlar yasal düzenlemeler dışında da farklı araçlardan yararlanmayı gerekli kılmaktadır. tepkisel) içeren geleneksel yaklaşım olay sonrası inceleme ve işin yeniden düzenlenmesine odaklanır. Güvenlik yönetimi stratejisi ise performans yönetimini. Bu iki yaklaşımın birleştirilmesi gerekir. Sağlık ve güvenlik koşulları yetersiz işyerlerinde istenen düzeyde nitelikli hizmet ve ürün almak beklenemez İş sağlığı ve güvenliğinin ne ölçüde sağlanmış olduğu. güvenlik yönetimi stratejisini içerir. insan faktörüne özgü konulardır.İnsan davranışları ve bu davranışların altında yatan insana özgü nedenler güvenlik kültürünü oluşturmaktadır. kazaların ve sistem bozukluklarının incelenmesi esastır.Güvenlik kültürü alt bileşenleri ise tutumlar. risk değerlendirmesi ve denetimini. kuruluşların ekonomik başarısı açısından önemli bir performans ölçüsü konumuna gelmiştir. davranışlar. Çalışanlar için çalışma ortam koşulları ve riskler düşünüldüğünde konu özel önem taşımaktadır. amaç riskleri denetlenebilir duruma getirmek. kolay. Bütün ülkelerde. güvenlik yönetim sisteminin incelenmesine. Korunma ihtiyacının karşılamanın en önemli yollarından biridir. çağdaş sağlık anlayışının ilkelerinde olduğu gibi. İnsan gereksinimleri bakımından öncelikli sıralarda olan güvenlik içinde bulunulan toplumun güvenlik kültürü ile yakından ilişkilidir. risk değerlendirme ve güvenlik kültürüne odaklanır. Risk yönetimi stratejisi.2 İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİNE GENEL BAKIŞ ve GÜVENLİK KÜLTÜRÜ İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının öncelikli amacı. sistem bozukluğundan çok. İşyerlerinde yapılması gereken.

Ego gereksinimleri kendine güven. yapılan işin ve/veya çalışma şartlarının zarar ve/veya tehlike içermeme durumudur. barınma vb. bilgi gibi kişinin kendi ile ilgili olan gereksinimler ve fark edilme. davranışları durumun ve kişinin doğası yönünden tartışmak güvenlik kavramını yerleştirmek için önemlidir. spor yapmak. ağır yaralanmalı hem de nispeten hafif yaralanmalı kaza sayısını azaltmaktadır. Emniyet içinde olma duygusu’ olarak tanımlanabilir. yüzmek. yaralanma veya endişe verici koşulların var olma olasılığını azaltma anlamındadır. analiz edilebilir. geleceğini güvence altına almak ister. işyerinde kararlı uygulamalar sonucunda güvenlik kültürü oluşturulması da risk algısı bakımından etkilidir. yemek yemek vb. Ortamda kabul edilebilir düzey ve bu düzeyi korumak için zamansız ölüm. başarı. En üst düzey olan kendini gerçekleştirme gereksiniminden kendi potansiyelini anlama ve gelişimini sürdürme isteği anlaşılır. Önlenemeyen durumların kötü sonuçlarının asgariye indirilmesi (riskin asgariye indirilmesi) Kazalara ilişkin değişkenlerin etkisini araştırmak. Güvenlik. güvenlik gereksinimi. Güvenliği sağlamanın üç ana uygulaması vardır. öğrenilebilir. ölçülebilir. Riskler fark edilebilir. ISO/IEC Rehber 22’de Güvenlik ‘kabul edilemez zarar riskinden uzak olma durumu’ olarak tanımlanır.    Güvenliği ve sağlığı tehdit eden durumların ortadan kaldırılması. Güvenliği ve sağlığı tehdit eden gelişmelerin zamanında saptanması. Sosyal gereksinimler arkadaşlık. yaşama gereksinimini karşılayacak temel fizyolojik gereksinimlerden hemen sonra gelir.) belli düzeyde riskler taşır. Risk algısı bir ölçüde kişilerin eğitimi ile ilişkili olmakla birlikte. kariyer ve duygusal ilişkiler gibi gerksinimlerdir. değerlendirilebilir. Güvenlik gereksinimi. korunulabilir. azaltılabilir.) başlangıç noktasını oluşturur ve hepsinden güçlüdür. kabullenilme isteği. kendini gerçekleştirme gereksinimi bulunmaktadır. GÜVENLİK KÜLTÜRÜ İnsanlar yaşamak için temel gereksinimlerini yerine getirdikten sonra. hem ölümlü. .3 göstergelerinden biri olan iş sağlığı ve güvenliği düzeyinin iyileştirilmesinde toplumda güvenlik kültürünün oluşturulması büyük önem taşımaktadır. Güvenlik. araba kullanmak. Günlük yaşam faaliyetleri (yolda yürümek. takdir edilme gibi statü ve saygınlığı ile ilgili gereksinimleri kapsar. Fizyolojik gereksinimler (beslenme. Maslow’un insan gereksinimlerini belirleyen piramidinde öncelik sıralaması ile temel fizyolojik gereksinimler. yolculuk yapmak. Risk değerlendirme çalışmaları kişilerin güvenlik algılamasını olumlu etkilemekte. insan davranışlarını açıklamak. ego gereksinimleri / saygınlık gereksinimi. yönetilebilir ve kontrol edilebilir. sosyal gereksinimler / kimlik gereksinimleri.

işyeri sağlık ve güvenliğine çalışanların katılımıdır. 1987 OECD (OrganisationforEconomicCooperationand Development) Nükleer Ajans Raporunda dikkati çekmektedir. çoğunlukla güvenlik iklimi algılamasını etkiler. Yöneticilerin olumlu geri bildirimi de. belli bir dönemin yansıması olarak göz önüne alınan inançları. yönetim değerleri. Örgütteki tüm üyelerin risk. Konuya ilişkin bazı tanımlar aşağıda verilmiştir. sanatları. yönetim ve örgüt uygulamaları. Bu kavram ilk olarak 1986 yılında meydana gelen Çernobil nükleer santral kazası/afeti sonrasında. Örgüt İklimi: İş çevresi hakkında geniş bir açıda kişisel değerlendirmeleri kapsar. üst yönetimin güvenliğe verdiği değer ile ilgili algılamalarından etkilenir. Güvenlik ikliminin önemli bileşenleri. inanç. insan işi tüm ürünleri ve davranış örüntüleridir. HSC. güvenlik kurallarına uyumu güçlendirir. Kişisel ve örgütsel etkileşimleri yansıtan değişkenlerdir sınıfıdır.4 Güvenlik kültürü (safetyculture) bir örgütteki (işyeride vb. iletişim. Örgüt ikliminin.1993) Güvenlik Kültürü’nü ‘örgütün sağlık ve güvenlik programının yeterliliğine. Güvenlik kültürü. yönetimin güvenlik görüşü ve aktiviteleri. fikir ve değerlerinin oluşturduğu dünyadır. Çalışanların motivasyon ve davranışları. Son yıllarda bu kavram üzerinde sıkça çalışılmaktadır. Sağlık ve Güvenlik Komisyonu (UK HealthandSafetyCommission. biçimine. fikirleri. İnsanın bilgi. Güvenlik Kültürü Çalışan ve yöneticilerin risk ve güvenlik konusunda tutum ve davranışları’ tanımı geçerli bir tanımdır. Güvenlik iklimi işyerinde güvenlik kültürü hakkında bir bilgi kaynağı olarak görülebilir. Güdüleyici ve eşgüdümlü aktivitenin kaynağıdır. Başka bir ifade ile çalışanların iş çevreleri. Güvenlik İklimi: Çalışanların çalıştıkları ortam hakkında paylaşılan algılamasıdır. kişilerin motivasyonu ve başarısı üzerine güçlü bir etkisi vardır. . değerleri. Örgüt iklimi. gelenekleri. inançlar ve değerlerdir. kaza ve hastalıklar hakkında paylaştığı fikir ve inançlar bütünü olaraktanımlanabilir. İngiltere’de.) bütün üyelerinrisk. toplum ve nüfusların. esasları ve inançları içeren bir kavramdır ve güvenlik yönetim sisteminin önemli bir parçasıdır. yetenekler ve davranış örüntüleri’ olarak tanımlar. bağlılığına karar vermek için kişi ve grup değerleri. tutumlar. Kültür: Sınıf. Bir grubu diğerlerinden ayırmaya yarayan. iş risklerindeki denetimler hakkında algılama kalıpları geliştirmesi ve buna uygun davranmasıdır. Bu faktörlerin kaza ve olayları azalttığı pek çok çalışmada gösterilmiştir. Örgüt Kültürü: Örgüt üyeleri tarafından paylaşılan varsayımlar. kaza ve hastalık hakkında paylaştığı fikir ve inançlar’ olarak tanımlamıştır. zengince geliştirilmiş ve derine yerleştirilmiş değerler ve inançlar sistemidir.

Çoğunlukla sosyal/bilişsel aracı olarak. • Kaza ve yaralanmaları azaltmak. • Dikkat çeken konularda güvenliği sağlamak. çalışanın da güvenliğe bağlılığına. Farklı yaklaşımlarla. Çok sayıda ölüm. • İş tasarımının değerlendirilmesi. • Örgüt sağlık ve güvenlik programının biçim ve yeterliğine karar vermektir. • Örgüt üyelerinin riskler. Challenger uzay aracı patlaması. altta yatan kültür onu desteklemedikçe yinelenen olaylar kaçınılmazdır. artmış güvenlik algılamasına ve güvenlik performansına neden olduğu gösterilmiştir. yüzeyel ve geçicidir. güvenlik ikliminin değerlendirilmesi şeklinde değerlendirilmektedir.5 Güvenlik kültürü farklı boyutları olan bir kavramdır. • Tüm basamaklı düzeylerde bağlılık. birbirinden farklı değişkenlerle değerlendirilmektedir. 2005’te Teksas’da rafineri patlaması gibi kazalarda raporlar örgüt güvenlik kültürünü olaylara neden olan faktör olarak ortaya koymuştur. güvenliğe özel liderlik uygulamasının. Güvenlik iklimi ve güvenlik kültürü kavramları arasında kafa karışıklığına neden olacak yaklaşım söz konusu olabilir. kazalar ve hastalıklar hakkında aynı inanç ve fikirleri paylaşmasını sağlamak. yaralanma ve büyük ekonomik kayıplara neden olan Bophaltoksik gaz salınımı. kaza ve yaralanmalar ve raporlamalar yönünden) azalttığı. bir olay sonrası değişime giderken. • Kaynak eksikliklerinin giderilmesi. Güvenlik Kültürü’nün Araçları Şunlardır: • İşle ilgili eğitim. • İletişim akışı. yönetimin güvenliğe bağlılığının ve güvenlik etkinliklerinin. • Kişilerin güvenliğe bağlılığını artırmak. iş güvensizliğinin olumsuz sonuçlarını (bilgi. İklim daha hızlı ve kolay değişir.Örgütsel güvenlik ikliminin.Güvenlik ikliminin ve güvenlik kültürünün güvenlik performansı üzerine olumlu etkisini gösterilmiştir. Güçlü bir örgüt güvenlik ikliminin. . güvenlik performansının bir öncüsü olduğu saptanmıştır. Güvenlik Kültürünün Amaçları Şunlardır: • Davranış normları oluşturmak. • Kalite ve üretkenlik. uyum.

çalışanların tüm süreçlere katılımısağlanmalı. beklenen) güvenlik kültüründe yönetimingüvenliğe inancı / bağlılığı gözle görülür olmalı. ölçümler ve önlemler planlanması. • Güvenlik politikalarının günlük temelde yaşatılması. kaza önleme programını tanıtma ve geri bildirim sağlama ile devam eder. • Yönetim tarafından memnuniyet için ödüller.6 Davranış değişimini sağlamak. güvenlik kayıtlarının analizi ile başlar. geçirilen aşamalar. Yeni bir kültürde paylaşılan pozitif deneyimler en önemli öğedir. Yürütülecek programların bunları başarmasını sağlamak daha önemlidir. güvensiz hareketlerden sakınmalarını sağlamak ve onları sürekli korumaktır. yüksek derecede dürüstlük ve iletişime açıklık olması. yaralanma vehastalıkları azaltmak olanaklı olabilecektir. fikir ve algıları paylaşmalarını sağlamak ve sonunda kaza. • Çalışanların yönetimi inanılır ve güvenilir görmeleri. gözlem. performans niteliğini artırmak. zamanı.Bu algılamaya ulaşmanın yolları şunlardır. etkinliklerinsürekliliği olmalı. paranın insan için harcandığını göstermesi. • Çalışanların. Pozitif (olumlu. tüm örgüt üyelerinin sağlık ve güvenlik konusunda benzerinanç. düzenli eğitimler yapılmalı. Pozitif Güvenlik Kültürü Kriterleri Şunlardır: • Sistem günlük. performansları için olumlu onay alması Pozitif güvenlik kültürünün amacı. çalışanın risklerin farkında olduğu bir atmosfer yaratmak. • Yönetim kararlarının. takım performansı sağlamak. iki yönlüaçık iletişim sağlanmalıdır. davranışa dayalı geri bildirimler güvenli davranışları artırır. • Merkez yönetim. • Çalışanların sorun çözme ve karar verme süreçlerine katılması. ancak sadakati. Güvenlik kültürü. Güvenlik kültürünüoluşturmanın ardından. Davranış değişikliği güvenlik performansını geliştirmek anlamına gelir. Davranış müdahalesinde. güvenliğin üst yönetim için önemli olduğunu göstermek amacıyla uğraş vermeli. • Yönetim ve çalışanlar arasında. • Güvenlik bilgi sistemi olması. bağlılığı ve fikirleri elde edilemez. çalışanlar güvenliğin örgüt için anahtar değer olduğuna inandığı zaman ve güvenlik örgütün öncelikleri listesinde üst sıralara geldiği zaman pozitiftir. fiziksel olarak varlığı saat başı ücretle elde edilebilir. düzenli proaktif takım etkinlikleri sağlamalı. karşılıklı güven sağlanmalı. güvenlik çabalarına dönük olumlu geri bildirimler verilmeli. İnsanların kas gücü. . kayıt. kritik davranışların belirlenmesi. değerlendirme.

• Çalışan görüş ve fikirlerinin alınması. değerler deneyip yaratacağı fırsatlar gerekir. Burada geçen altı ölçüt. değerler daha kolay kabul edilebilir vebunları destekleyecek yeni fikirler ortaya çıkabilir.liderlik. en üst yönetim görülebilir şekilde desteklemeli. Sorumluluk.7 • Güvenliğin örgüt için yüksek önceliğe sahip olduğunu. . Ancak.Sonuçta. yeni ve anlamlı bir güvenlik ile ilişkili etkinliği yerleştirme tercihi yapabilmeli. İnsanbir kez yeniliğin daha iyi olduğunu anlarsa. yenisorunlara uyumu iyi. önlemler ve ödüller güvenliğin başarılıpbaşarılamayacağını gösterir.Değişim zaman alacağı için. geçerli performansölçüleri olmalı. sistem. İnsanlara gerçek sorunlarına yönlenerek yenidavranışlar. mevcut kültürel güçler üzerine derecederece değişim yapılandırmak daha etkilidir. Güvenlik politikasının başarısı için. • Gereksinim olan yerde eğitim ve yardım verilmesi. varsayımlar. • Güvenlik sistemi esnek olmalı.katılımını artırmalıdır. Kültür oluşturma. ilgisi ve yönetim kalitesianahtar öğeler olarak tanımlanır. zamanla ve çeşitli durumlaraadaptasyon olarak gelişir. sabırlı olunmalıdır. • Herhangi bir çalışan. örgüt yönetiminin otoriter ya da katılımcı olmasına ya da güvenliğe farklı yaklaşımlar sergilemesine bakılmaksızın her örgütte karşılanabilir. çalışanın güveninin artması. yaratıcı. işbirliğine açık olur. denetçilerin ve yönetimin güvenlik görevinitamamladığını gördüğü zaman. hem çalışanlar sorun çözmeve görüş birliği sağlama konusunda becerilerini geliştirmeli.İyi bir liderlikle. aktiviteler. yönetimin bağlılığı yeterli değildir. Kültür kolayca değişmez. Aşağıdaki konularda iyileşmeler başarı sağlanmasına yardımcı olacaktır. • Sorun çözmenin öğretilmesi. • Güvenlik çabaları. iyi performans ödüllendirilmelidir. Görevler her düzeyde iyi tanımlanmalı. rol model olmalıdır. çalışanlar. Yönetimin güvenliğe bağlılığı. yönetimi günlük olarak inanılır ve güvenilir gördüğüzaman ve en üst yönetim güvenlik politikası belgelerini imzaladığı ve buna gerçekteninandığı zaman tamamlanır. çalışanlar tarafından olumlu karşılanmalıdır. tüm düzeylerde seçeneklere izin verilmeli.Kuşkular ve hatalar dürüstçe paylaşılmalıdır. Kültür değişikliği içinmevcut kültüre karşı çıkmak yerine. Hem işveren. kültür oluşturmadaanahtardır. • Dürüst ve yeterli bilgi akışı.Liderler. • Yönetimin güvenliğe bağlılığı. güvenlik uygulamalarının izleneceği birsistem kurmak esastır. personel daha öz sorumluluk sahibi.

2002. Güvenlik kültürü ile ilgili ortak kabul gören bir tanım ve ölçme yaklaşımı olmamaklabirlikte. Sayı:30. İş Sağlığı ve güvenliği Kongresi Bildiriler Kitabı. İş Sağlığı Güvenliği Dergisi . Benzer sorun geçici çalışan işçiler içinde söz konusudur. TC Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Teknik yapı. Gadd S. Güven R. • Değişime direnç (komuta ve kontrol yaklaşımı yerine danışmanlıklaaşılmalıdır). • İnformal politik ve kültürel dinamikler Çalışana görüşlerini sormak ve onları çözümsüreçlerine katmak altyapıyı sağlar.IV. Güvenlik Kültürü. işletmelerin iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerini yaşama geçirme kararlılığı. Öte yandan işçi hareketliliği. Olumlu güvenlik kültürü oluşturma konusundabaşlıca üç alanda dirençle karşılaşılaşılabilir. Ankara. konunun önemi nedeniyle günümüzde işletmelerin güvenlik kültürünüoluşturması. Kaynaklar Ocaktan ME. Bütün çalışanların iş güvenliğiyönetim sistemine katılımı da (finansal ve profesyonel kaynak kullanımı. Health Safety Laboratory. İnsancıl değerleri geliştirmek ve insan odaklı yaklaşımı etkinliklerdekullanmak (çalışanlarla buluşma. Adana. Halk Sağlığı Anabilim Dalı Doktora Tezi. sosyal yapı ve iş baskısı güvensiz davranışları tetikleyebilir. Güven R.) gerekir. . 2009. direnci kırar. iş ve programoluşturulması gibi tüm işlevlerde) oldukça etkilidir. Bir Otomotiv Fabrikasında Güvenlik Kültürünün Değerlendirilmesi. Safety Culture: A review of the literature. göçmen işçiler ulusal faktörlerin etkisi ile risk alma davranışı ve risk algılama farklılıkları güvenlik iklimi ve kültürü kurmayı zorlaştırmaktadır. HSL/2002/25. Güvenlik kültürü üç alanda kararlılık gerektirmektedir. işçilerin bu sistemlere katılma ve destekleme kararlılığı ve uluslararası çerçeve oluşturulmasına yönelik kararlılık. Güvenlik Kültürünün Oluşumunda Eğitimin Yeri ve Önemi. Nisan-Mayıs-Haziran 2006:3-9. • Var olan yönetim sisteminin uyumu. problemlerin derinlemesineanlaşılmasını sağlar ve belli dönemlerde yinelenmelidir. Uluslararası Çalışma Örgütü de bütün dünyada işyerlerinin koruyucu sağlık ve güvenlik kültürü düzeylerini geliştirmelerine ve sürdürmelerine özel bir önem vermektedir. Teknolojik gelişmeler yeni düzenlemelere ihtiyaç duyurmaktadır. geliştirmesi ve değerlendirmesi konusunda fikirler ortaktır.8 • Üst yönetim olumlu yaklaşımının sağlanması. işyeri güvenlik gözlemleri vb. 2007:143-149.

. Pivolka.9 Engin O. Güvenlik Kültürü ve İklimi. İş Sağlığı Güvenliği Dergisi. Temmuz-Ağustos 2005:10-13. T. ve Lajunen. İşletmelerde Güvenlik Kültürü Oluşturma Süreci. Özkan. T. 2(10). Sayı:26. 3-4. (2003).