You are on page 1of 69

İLK YARDIM

 

İlk Yardım: Kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren herhangi bir durumda (Zehirlenmeler, çeşitli hastalıklar,
medikal ve operatif sağaltımlarla ilgili komplikasyonlar gibi)

 

 

veteriner hekimin yardımı sağlanıncaya kadar, hayvanın hayatının kurtarılması ya da durumunun kötüye gitmesinin önlenebilmesi amacıyla olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut araç ve gereçlerle bilinçli ve kuralına uygun olarak yapılan uygulamalardır.

Bilinçli olarak yapılacak ilk müdahale hayvanın hayatını kurtaracağı gibi.   İlk Yardım Malzemeleri: Hayvan sahiplerinin her türlü tehlikeli duruma hazır olmaları gerekir. . daha kısa sürede iyileşmesini sağlayacak ve hastanede kalış süresini kısaltacaktır.

. Bilinçli bir hayvan sahibinin ilk müdahaleyi yapabilmesi için bazı ilaç ve malzemelere ihtiyacı vardır.

           Flaster (5x10 ve 10x10 cm) Steril gazlı bez (30x80 cm. plastik ve steril) Pamuk (250gr. 2 paket) Makas Plastik turnike Termometre Buz kabı .10 veya 20 ml’lik. en az 5 adet) Sargı bezi (5x10 ve 10x10 cm) Amerikan bezi (2-3m) Çengelli iğne Enjektör (5.

           Kauçuk eldiven Tentürdiyot Povidon İode Alkol Oksijenli su Antihistaminik ilaçlar (alerjilere karşı) Hemostatik ilaçlar (kan durdurucu) Ağrı kesici ilaçlar Gaz giderici ilaçlar Hayvan hastaneleri ve veteriner hekimlerin telefon numaraları Varsa. hayvan sahiplerine yönelik hazırlanmış el kitapları .

İlk Yardımın Öncelikli Amaçları: Hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak. Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak. Hasta/yaralı hayvanın durumunun kötüleşmesini önlemek. İyileşmeyi kolaylaştırmak .

 Bu zaman dilimi “ALTIN SAAT ” olarak adlandırılır.Akut yaralanmalarda ilk bir saat içinde yapılacak işlemler hastanın durumunun hızla düzelmesi bakımında büyük önem taşır.  .

 Altın saat periyodunda yapılacak işlemler: Yerinde ilk yardım. Hastane koşullarında etkin tedavi    . Hızlı transport.

Veteriner hekimin vereceği talimatlar doğrultusunda müdahalesini gerçekleştirmelidir.    . Bilinçli bir ilk yardım için belli kriterlere göre hareket edilmelidir: İlk yardımda bulunacak kişi sakin olmalı ve kontrolü kendi eline almalıdır. Bu konuda deneyimsizse ilk iş olarak veteriner hekime telefon etmeyi unutmamalıdır.

. Durumu hızla değerlendirip yapacağı müdahaleyi belirlemelidir.   Kendisi ve çevresindekilerin sağlığını tehlikeye düşürecek uygulama ve durumlardan kaçınmalıdır. Hastanın hayatını etkileyecek olumsuz pozisyonlara fırsat vermemelidir.

sükuneti sağlamalıdır.  Yardımda bulunacaklar dışında çevreye biriken kalabalığı dağıtmalı. hastanın uygun koşullarda veteriner kliniğine ulaşmasını sağlamalı ya da veteriner hekimin olay mahalline gelmesini beklemelidir. . Gerekli müdahaleden sonra.

C=Circulation-dolaşım.İLK YARDIMDA TEMEL UYGULAMALAR       İlk yardımda öncelikle resusitasyon (canlandırma) işlemi gerçekleştirilmelidir. . Acil hastaların resusitasyonunda yapılacak işlemler: A=Airway-hava yolu. B=Breathing-solunum. D=Drug-ilaçlar (veteriner hekim tarafından uygulanır).

.Resusitasyonda yapılması gereken işlemler: A. diğer eli ile de enseden tutarak başı geriye doğru çekerek hiperekstensiyon ile solunum yolunu serbestleştirir. Hasta sahibi bir eli ile hayvanın alt çenesinden. yutak arka duvarına geri kaçmasıdır.Solunum yollarının açık tutulması (Airway) Başın hiperekstensiyonu (başın geriye doğru çekilmesi): Üst solunum yollarının tıkanmasının en önemli nedeni dilin.

    Ağzın açılması. Hayvan yan ya da yarı sırtüstü pozisyonda yatırılarak yerçekimi ile sıvıların dışarı akması sağlanmalıdır. kusmuk artıkları ve yabancı cisimler elin ulaşabileceği yere kadar temizlenmelidir. kan. ağız ve yutak boşluğunun temizlenmesi: Bu bölgedeki salya. . İşaret parmağına gazlı bez sarılarak ağız içi temizlenmelidir.

Tam tıkanma durumlarında: Nefes alamaz. Yerde çırpınır. Mukozalar morarır . Acı çeker.      Hava yolu tıkanıklığı tam veya kısmi olabilir.

3 farklı şekilde uygulanabilir: TİP 1. Bu manevraya yabancı cisim çıkarılıncaya kadar devam edilir. Bu arada hayvanın nabzı kontrol altında tutulmalıdır. Hayvan yan tarafına yatırılır. Hayvanın karnına konulan el ile kısa aralıklarla diyafram yönünde bası uygulanır.        Tam tıkanıklık durumlarında Heimlich manevrası (Karına bası uygulama) yapılır. diğer el karnına konur. Bir el hayvanın sırtına. .

.

    TİP 2. Hayvan başı yukarıda kalacak şekilde kucağa alınır ( hayvanın sırtı kucağa alan insanın göğsüne. karnı dışarıya dönük olmalıdır). Ağız kontrol edilir ve yabancı cisim uzaklaştırılır. Kollarla hayvanın karnına kısa aralıklarla bası uygulanır. .

Ağız kontrol edilerek yabancı cisim çıkarılmaya çalışılır. Ellerle hayvanın karnı kavranır. Kısa aralıklarla karın yukarıya kaldırılıp indirilir. ** Bu işlemler 4-5 dakika içerisinde yapılmalıdır. . Hayvan ilk yardım yapan kişinin bacaklarının arasında olacak şekilde ayakta tutulur.      TİP 3.

Nefes alabilir.    Kısmi tıkanma durumlarında: Öksürür. Bir an önce veteriner hekime ulaştırılmalıdır. Bu durumda hastaya dokunulmamalı.   . Ağzını açık tutar.

**zorlanmadan akıcı ve düzenli olmalıdır. Solunum sayısı dakikada kaçtır? ** Normal solunum dakikada 10-20. Solunum yüzeysel mi. Hayvan solunum sırasında zorlanıyor mu? 3. derin mi? 2.      . dinle.Solunum (Breathing) (Bak.  B. 1. hisset) Hayvanın göğsüne bakılarak solunum sayısı ve ritmi kontrol edilir.

pamuk gibi hafif bir materyal burun delikleri hizasına tutularak nefes alıp almadığı kontrol edilir. . Solunum hareketleri gözlenemiyorsa.  Solunum sesleri dinlenir.

mor bir renk yetersiz solunum fonksiyonunun belirtisi olabilir. . Mavi .  Dişeti ve dudak iç tarafına bakılarak mukozal membranlar kontrol edilir.

. nefes alıp verme işlemi ağızdan başlar. Dil dışarı çekilerek kesici dişler arasında tutulmalı.   Hava yolları temizlendikten sonra hayvan burundan nefes alamıyorsa. Hayvanın baş ve boynu uzatılmalı.

Hayvanın dudakları kapatılarak. . burundan iki üç kez üflenir ve havanın aşağı doğru gitmesi sağlanır.İlk yardım uygulayacak kişi hayvanın burnu hizasında yer almalı.

Bu işlem. hayvan kendiliğinden ve yeterli nefes alıncaya veya ilk müdahale yapılıncaya kadar 3 ile 5 dakikada bir tekrarlanır. Her hava alışı ile göğüste bir kabarmanın gözlenmesi işlemin başarılı olduğunu gösterir.   Havanın çoğunun soluk borusundan aşağı gitmesi için yemek borusuna arkasından baskı uygulanır. .

  Hayvanın mümkün olduğu kadar stresten uzak ve sakin tutmak hastane öncesi yapılabilecek en iyi ilk yardım uygulamasıdır. Kediler iyi havalandırması olan ve en az sesin gireceği karanlık bir kutunun içine konulabilir. .

Sıcak havada solunum yüzlek ve hızlı olacağı için.   Solunum güçlüğü olan köpekler kaza yerinden uzaklaştırılırken yürütülmemelidir. . solunum güçlüğü olan hayvanların hastane öncesi serin bir ortamda tutulması önemlidir. Bir battaniyeye veya sedyeye yatırılarak taşınmalıdır.

DOLAŞIM (CIRCULATİON): Dolaşımın değerlendirilmesinde aşağıdaki kontroller yapılmalıdır: Bir parmakla diş etine baskı uygulayıp.5-2 saniye içinde mukoza pembe rengini almalıdır. baskıyı kaldırdıktan sonra kapillar dolum zamanı ve mukozal membranlardaki renk değişiklikleri kontrol edilmelidir. .     C. Solgun veya beyaz mukoza kan kaybının veya şokun belirtisi olabilir. 1.

. kalitesi ve atımı değerlendirilmelidir. Nabızın en iyi hissedilebileceği yer arka bacağın iç kısmıdır (femoral üçgen). Kalp atımı. sol dirsek arkasından göğüsün ön tarafına bir el temas ettirilerek hissedilebilir.   Kalp ve nabız ritmi.

Vücut ısısı kontrol edilmelidir (termometre yoksa ayak uçlarının sıcaklığına bakılabilir). .  Hayvanın vücudunun herhangi bir yerinde kanamanın olup olmadığı kontrol edilmelidir.

 Solunum ve kalp durması şekillenirse kalbi tekrar çalıştırmak için kalp mesajı denenebilir. .

Biri kalp masajı yaparken diğeri solunumu destekler. Basınç. İki kişi birlikte uygulama yaparsa daha iyi sonuç alınabilir. hasta sert bir zemin üzerine sağ tarafına yatırılır. . kuvvetli olmalı ancak ani vuruşlardan kaçınılmalıdır.      Cardiopulmonary resuscitation (CPR) (Kalp-solunum masajı): Eğer nabız alınamıyorsa. Her iki solunum desteği arasında 15 kalp masajı uygulanarak dakikada 80-120 arasında kalp masajı yapılır. göğüsün alt tarafına gelecek şekilde avuç içi ile basınç uygulanır. Hemen dirseğin arka kısmına.

kalp)hızla kontrol edilmesi.     TRAVMALARA GENEL YAKLAŞIM: İlk yardım uygulamadan önce hayvanın hayati belirtilerinin (solunum.  . Tehlike bölgesinden bir an önce uzaklaştırılması gerekir. Kırıktan veya spinal bir lezyondan şüpheleniliyorsa. Köpek ve kediler bir battaniyeye sarılarak taşınabilirler. hayvan bir tahta üzerine yatırılmalı ve üzerine bir battaniye kapatılarak olay yerinden uzaklaştırılmalı.

Kanama ve enfeksiyon tehlikesi taşırlar. Kırık uçları dışarı çıkabilir. .      KIRIKLARDA İLK YARDIM: Açık veya kapalı kırık şeklinde olabilir. Kapalı kırıklarda kemik bütünlüğü bozulur ancak deri sağlamdır. Açık kırıkta deri bütünlüğü bozulmuştur.

 Parçalı kırıklarda kanamaya bağlı şok  . rengin solması. sinir. soğukluk).Kırığın yol açabileceği olumsuz durumlar:  Kırık yakınındaki damar. kaslarda yaralanma ve sıkışma (kırık bölgesinde nabız alınamaması.

C).B. sıcak tutulur. . Hasta hareket ettirilmez. Yaşamı tehdit eden yaralanmalara öncelik verilir.    Kırıklarda İlk Yardım: Yaşamsal fonksiyonlar değerlendirilir (A.

. Kırık şüphesi olan bölge ani hareketlerden kaçınılarak bir alt ve bir üst eklemleri de içine alacak şekilde tespit edilir.

 Açık kırıklarda yara bölgesinin traş ve dezenfeksiyonu yapılarak. . tespitten önce yara temiz bir bezle kapatılmalıdır.

küçük hayvanların bir kafes içine kapatılmasıyla hareketsizlik sağlanmalıdır. derinin rengi ve ısısı kontrol edilmelidir. Kırılan bölgenin hareketsizliği sağlanamıyorsa.   Kırık bölgede sık aralıklarla nabız. Zaman geçirilmeden hasta veteriner hekime götürülmelidir. .

Yaraların ortak özelliği. delici aletler vb. Kanama.) olur.      Yaralanmalarda İlk Yardım: Yaralanmalar çeşitli şekillerde (ısırık.. Yara kenarlarının açıklığıdır. Ağrı. kesik. .

        Ciddi Yaralanmalar: Yara dudakları karşı karşıya getirilemeyen doku kayıplı yaralar. Kanaması durdurulamayan yaralar. . Enfekte yaralar. Isırık yaraları. Kemiğin ortaya çıktığı yaralar. Delici aletlerle oluşan yaralar. Yabancı cisim saplanmış yaralar.

C).    Yaralanmalarda İlk Yardım: Hayati bulgular değerlendirilir (A.. yabancı cisim varlığı.B. süresi. kanama vb. . Yara yeri değerlendirilir (oluş şekli.). Ekstremitelerdeki dış kanamalarda yaralanan kısmın proksimaline parmakla baskı yapılır ve yara üzerine direkt baskı yapılarak kanama durdurulmaya çalışılır.

Bacaklara sargı uygulanırken alttan başlayarak yukarıya doğru devam edilir. . uygulanır.   Kanamanın durdurulması için tampon. garo vb. sargı. Eğer kanama basınçla durdurulamıyorsa bu durumda turnike uygulanmalı ve her 5 dakikada bir gevşetilmelidir.

Zaman kaybedilmeden hasta veteriner kliniğine götürülmelidir. Yara üzeri temiz nemli bir bezle kapatılmalı ve bu bez bölgeye tespit edilmelidir.   . Yaranın kontamine olmasını engellemek için yara çevresindeki kıllar traş edilmelidir.

  Karın veya göğüs bölgesinde delici bir cisimle yaralanma meydana gelmiş ve cisim hala orada ise hayvan derhal veteriner hekime götürülmelidir. . Özellikle abdominal bölgeye uygulanan sargılar solunuma engel olmamalıdır.

Radyasyon yanığa sebep olabilmektedir. Asit/alkali gibi kimyasallar. Elektrik akımı.     YANIKLARDA İLK YARDIM: Sıcak su veya buharı. .

Önceden var olan hastalıklar . Yanığın derinliği. Solunum yoluyla oluşan zarar. Enfeksiyon riski. Hayvanın yaşı.        Yanığın ciddiyetini belirleyen faktörler: Etkilenen vücut bölgesi. Yanığın yaygınlığı.

. Kimyasal yanık durumlarında deriye temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deriye teması kesilmelidir. ateş kaynağından uzaklaştırılır.   Yanıklarda İlk Yardım: Hayvan hala yanıyorsa panik yaratmadan.

Yanık bölgesine en az 15-20 dakika tazyiksiz su uygulanır (yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı çok olacağından önerilmez).C).   Hayvanın hayati bulguları değerlendirilir (A. .B. Solunum yolunun yanıktan etkilenip etkilenmediği kontrol edilir.

Hijyen ve temizliğe dikkat edilmelidir. Yanık bölge üzerine ilaç veya yanık merhemi gibi maddeler sürülmemelidir. .    Baş-boyun bölgesindeki yanıklarda ödem oluşabileceği düşünülerek hayvanın boynundaki tasma çıkarılmalıdır. Su dolu kesecikler patlatılmamalıdır.

Hayvan battaniye ile örtülmelidir. Yanık bölgesine basınçlı bandaj uygulanmamalıdır. Zaman kaybedilmeden hasta kliniğe sevk edilmelidir. .    Yanık üzeri temiz bir bezle örtülmelidir.

aşırı soğuk nedeniyle soğuğa maruz kalan vücut bölgesine yeterince kan gitmemesi ve bu bölgede kanın pıhtılaşması sonucu dokuda hasar oluşmasıdır. .  DONMALARDA İLK YARDIM Donma.

Hayvanın hareket etmesi önlenir. Donmadan dolayı su toplamış bölgeler şekillenmişse bunlar patlatılmaz. bu bölgelerin üstü örtülür. Hayvan yan tarafına yatırılarak üzerine battaniye örtülür.     Donmada İlk Yardım: Hayvan ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir. .

Hastanın ısıtma işleminden sonra hala hissizlik varsa bezle sargı uygulanabilir. . kendi kendine ısınması sağlanır. Zaman kaybedilmeden veteriner hekime sevki sağlanır.   Donmuş bölge ovulmaz.

     

GÖZ HASTALIKLARINDA İLK YARDIM: Delici cisim yaralanmaları, Kimyasal maddelerle gözlerin teması, Glakom, Göz çıkıkları Gözlerde ilk yardımı gerektiren durumlardır.

Gözler, herhangi bir kimyasal madde ile temas etmişse en az beş dakika bol su ile yıkanmalıdır.

Göz çıkığı durumlarında göz yerine reddedilemiyorsa temiz bir havluyla göz yerinde tutulmalıdır. Göz çıkıklarında hayvanlarda çok ağrı olabilir. Bu durumlarda hayvanın gözünü nemli bir havluyla yerinde tutulmalı ve hayvanın kontrolsüz hareket etmesine engel olunmalıdır.

 Gözdeki herhangi bir yaralanma durumlarında gözlerin hareketsizliğini sağlamak için her iki göz de kapatılmalıdır.  . Göze batan cisimler hayvan sahipleri tarafından uzaklaştırılabilecek durumda olsalar bile kesinlikle hayvan sahipleri bu işlemi yapmamalıdır.

zehirlenmeler. beslenme hataları Kronik hastalıklar . mikotik. parazitler.immun hastalıklar. gıda alerjileri. viral.tıkanıklıkları. (bakteriyel. bazı ilaçlar. yangıları. . nefritis. zehirlenmeler.metritis. enfeksiyöz hastalıklar. Kusma ( sindirim sist. ELEKTROLİT ve ASİT-BAZ DENGESİ BOZUKLUKLARI     Uzun süreli açlık.SIVI. peritonitis. paraziter. kafa travmaları vb…) İshal (diyare). hepatitis.

 Derideki değişiklikler:  Akut hipovolemide deride soğukluk.  Kasgücünde zayıflama mevcut.  .SIVI KAYIPLARININ SAPTANMASI Genel Görünüş:  Hasta durgun ve çevreye ilgisiz.  Deride plikaların oluşması (deri tutulup bırakıldığında eski halini alması gecikir).

 Orta dereceli dehidrasyonda 2-3 sn.  Göz Küresi:  Dehidrasyonun derecesine göre göz küresi az veya çok orbitaya çekilir. ‘dir.  Şiddetli olgularda 4 sn.  Mukoz membranlarda kuruluk gözlenir.Mukoz membranlar:  Dilde küçük oluk ve kırışıklıklar oluşur. veya daha fazla  .  Kapillar dolma zamanı:  Normalde 1-2 sn.

SIVI KAYBININ TEDAVİSİ.  Hastaya ağızdan sıvı takviyesi yapılır (Su veya elektrolit kaybına göre oral yolla verilebilen dengeli solusyonlar) En kısa sürede Veteriner Hekim ile irtibata geçilir.  .

bir gevşetilerek tekrar sıkılır. Turnike 10-15 dak. ısırılan yerin üst kısmına turnike uygulaması yapılabilir. ısırılan bölge kalp düzeyinin aşağısında tutulmalıdır. Isırılmanın üzerinden 30. Bacaklar gibi organlarda. . dan fazla geçmişse turnikenin yararı yoktur.ZEHİRLİ YARALAR ve ISIRIKLARDA İLKYARDIM    Yılan sokması: (Akrep Sokması) Zehirin vücuda dağılımını azaltmak için. dak.

süt boşaltma aleti veya ağız ile çekilerek zehir içeren kan boşaltılır.5. ısırılan yerde derinliği 0. Ağızda yara olamamalıdır ve sıvı yağ veya süt ile ağız çalkalandıktan sonra emme işlemi yapılmalıdır. Yılan sokmasından hemen sonra. boyu 1-2 cm. enjektör. . olan bir iki ensizyon yapılır.1 cm.

Zehirin emilimini azaltmak için ısırılan bölgeye soğuk su veya buz uygulanır.  Yılan soktuktan kısa bir süre sonra elde bulunan bir metal ateşte ısıtılarak ısırılan bölge dağlanabilir.  .

 Lokal olarak amonyaklı su.  Bölgeye soğuk uygulanır. petrol ürünleri kortikosteroidli. antihistaminikli pomatlarla friksiyon yapılır.ARI SOKMASI Arıyı uzaklaştırmak için hayvanın üzerine su serpilir veya duman verilebilir.  .  Arının iğnesi çıkartılmaya çalışılır.