You are on page 1of 96

ΧΟ ΡΗ Γ Ο Σ

Αθήνα 2008
Athens 2008
Kυριάκος ΡΟΚΟΣ
Kyriakos ROKOS
Ανοξείδωτα ταξίδια • Stainless Travels

«Αφιέρωμα στις ρίζες μου»
The enigma of form Το αίνιγμα της μορφής

Try as the sculptor might to force out Όσο και αν ο γλύπτης ξορκίζει
The enigma that dwells within Το αίνιγμα που κατοικεί
The bowels of unspeaking stone, Στα σπλάχνα της αμίλητης πέτρας,

The ultimate word inevitably remains with Τον ύστατο λόγο μοιραία κατέχει
The chisel of water and wind Η σμίλη του νερού και του ανέμου
through time στους αιώνες

Yiannis H. Papaioannou Γιάννης Χ. Παπαϊωάννου
Ερωτικές εξάρσεις και ποιητικές αναφορές
στα σχέδια του Κυριάκου Ρόκου
Δεν δημιουργώ για να φτιάξω όμορφες
ζωγραφιές ή ωραία γλυπτά. Η τέχνη δεν
είναι παρά ένα μέσο για να βλέπεις.
ΑΛΜΠΕΡΤΟ ΤΖΙΑΚΟΜΕΤΙ

Είναι διαπιστωμένη εδώ και πολλά χρόνια η αδυναμία που τρέφω στην τέχνη της χαρακτικής, στην αισθητική στιβαρότητα
που αποπνέει η περήφανη, αδιάλλακτη μοναχικότητά της. Πώς να μιλήσω για την αισθητική συγκίνηση που με δονεί αντικρίζοντας
εικαστικά έργα, είτε τυπωμένα πάνω σε χαρτί, χαραγμένα με τις ποικίλες παραδοσιακές τεχνικές της χάραξης, είτε όμως και σχεδιασμένα
απευθείας από τον καλλιτέχνη στο χαρτί, με μολύβι, κραγιόνι ή μελάνη, αυτόνομα έργα, χωρίς πρόσθετες διαμεσολαβήσεις, μοναχι-
κά και περήφανα μες στη λιτότητα των μέσων τους, απ’ όπου παρόμοιας αισθητικής στιβαρότητας αποτέλεσμα με εκείνο ενός χα-
ρακτικού έργου πολλές φορές κατορθώνεται και κοινωνείται.
Αναφέρομαι σε σχέδια, με μολύβι, κραγιόνι ή μελάνη, όπου η χρωματική έκφραση είναι απόλυτη, γνώρισμα κι αυτό της χα-
ρακτικής, συντελούμενη μέσα από την αρχέγονη συμπαντική υπόσταση του ακραίου, μέσα από την αρμονική συνύπαρξη του φω-
τός και του σκότους, της μέρας και της νύχτας: εντέλει, του μαύρου και του άσπρου, των βασικών πόλων που οριοθετούν τον βίο
και τον ψυχισμό του ανθρώπου. Και είναι αυτό το ζεύγμα μαύρου-άσπρου που σφραγίζει χρωματικά τόσο τη χαρακτική όσο και το
σχέδιο.
Κάπως έτσι αισθάνθηκα μόλις είδα τα 31 σχέδια με μολύβι που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Κυριάκος Ρόκος, δημοσιευμένα το
2005 σε ένα λεύκωμα. Οι σχεδιαστικές αυτές συνθέσεις ήταν πράγματι σαν να «πυροδότησαν» τον νου και την ψυχή μου. Ναι, έχει
απόλυτο δίκιο ο Τζιακομέτι, η τέχνη είναι ένα μέσο για να βλέπεις. Κι ίσως οι λέξεις δεν μπορούν να αποτυπώσουν επακριβώς την
πολλότητα των «πραγμάτων», των δρόμων που μας δείχνει η τέχνη, ούτε και να τα μετρήσουν, δηλαδή να τα απαριθμήσουν.

6
Τί να πουν οι λέξεις και πώς γι’ αυτά τα γυμνά γυναικεία κορμιά τού Ρόκου! Τοποθετημένα σε φανταστικές διαστάσεις, εί-
ναι σαν να διακτινίζονται σχηματίζοντας πολυεπίπεδα σχήματα σε ανισόπεδες διατάξεις, σαν να διεκδικούν και να καταλαμβάνουν
έναν άκρως ζωτικό γι’ αυτά χώρο, θαρρείς και υπερασπίζονται το ανθρώπινο σώμα. Πράγματι, έχω την αίσθηση ότι ο καλλιτέχνης,
μ’ αυτόν τον τρόπο, επιλέγει να υποδηλώσει τα δικαιώματα του σώματος, καθώς ο σημερινός άνθρωπος, αποπροσανατολισμένος
από τη μέθη του ατομισμού του και των υλικών αγαθών, αναζητά την ευτυχία έξω από αυτόν τον ίδιο: έξω από το σώμα και την ψυ-
χή του, αγνοώντας ή βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τις ουσιαστικές του ανάγκες.
Οι αιχμηρές κοφτερές απολήξεις στις φιγούρες των γυμνών σωμάτων, που δείχνουν να μην ακουμπούν ή να μην πατούν που-
θενά συνηγορούν στην αντίληψη αυτή. Το σώμα αναζητά τον δικό του ζωτικό χώρο, θέλει να τον διεκδικήσει.
Με υποβώσκουσα τη γλυπτική εμπειρία, η γραμμική τονικότητα των σουρρεαλιστικών αυτών σχεδίων του Ρόκου οδηγεί σε μια
εικαστική γλώσσα ρευστή. Τα πάντα εδώ σημαίνουν και σημαίνονται. Μια γραμμή μπορεί να συνιστά κι ένα ολόκληρο σωματικό σύμ-
παν. Και παρόλο που οι ρέουσες φόρμες είναι αναγνωρίσιμες, συγχρόνως όμως είναι και αναπάντεχες, απρόσμενες. Γι’ αυτό και τα
σχέδια αυτά παραπέμπουν, εννοιολογικά, άλλοτε σε ερωτικές εξάρσεις κι άλλοτε οι αναφορές είναι ποιητικές — επιδεικτικά και πο-
λύ συνειδητά ο καλλιτέχνης προτάσσει στίχους αγαπημένων του ποιητών, όπως του Σαχτούρη ή του Μάνου Ελευθερίου.
Μόνο ο έρωτας και η ποίηση, φαίνεται να μας επισημαίνει ο Ρόκος σ’ αυτή την ενότητα σχεδίων του, μπορούν να βοηθήσουν
και να παρηγορήσουν τον άνθρωπο του 21ου αιώνα στην επώδυνη πορεία του πάνω στη γη, κρατώντας συγχρόνως ζωντανή μέσα
του την μνήμη ενός παραδείσου που μπορεί και να μην έχει χαθεί.

ΝΙΚΟΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ
Ιστορικός Τέχνης - Συγγραφέας
Ψυχικό, Iανουάριος 2008 Μέλος της Εταιρείας
Ελλήνων Τεχνοκριτών (A.I.C.A.)
Διευθυντής του Μουσείου Χαρακτικής

7
Erotic exultations and poetic references
in the drawings of Kyriakos Rokos

I do not create to produce beautiful paintings or
fine sculptures. Art is but a medium to behold.
ALBERTO GIACOMETTI

For years now it has been known that I have a predilection for the art of engraving, for the aesthetic vigor its proud, uncompro-
mising solitude sends forth. How am I to speak of the aesthetic thrill that shakes me whenever I set my eyes on works of art, either prin-
ted on paper, carved in various traditional techniques of engraving, or sketched directly by the artist on paper in pencil, crayon or ink,
sovereign works of art lacking additional mediations, lonely and imposing in the litotes of their mediums, wherefrom an aesthetic vigor
similar to that of an engraving is finally communicated.
I am referring to drawings in pencil, crayon or ink, of ultimate chromatic expression accomplished through the primordial uni-
versal essence of the extreme, through the harmonious coexistence of light and dark, day and night: essentially, of black and white, of
the fundamental poles that set the boundaries of man’s life and psyche. And it is precisely this zeugma of black-white that attaches a ch-
romatic hallmark to both engraving and drawing.
This was more or less how I felt when I looked at the 31 drawings in pencil the sculptor Kyriakos Rokos made and published in
2005 in a collection. It felt as if those drawing compositions “fired” my mind and soul. Indeed, Giacometti had a point: art is a medium
to behold. And perhaps words cannot precisely articulate the plurality of “things”, or of the paths indicated by art, nor can they count
them, that is to say, enumerate them.
What are words supposed to state about the naked female figures Rokos produced and how should they do so! Set in imaginary
dimensions, it seems as if they are radiantly beamed away and form multi-level shapes in irregular arrays, as if they claim and occupy so-
me extremely vital space, it’s almost as if they shield human body. Indeed, I am under the impression the artist chooses this way to con-
note the rights of the body, for today’s man, disoriented as he is due to his intoxication with individualism and material goods, is in a
quest for happiness outside his own self: outside his body and soul, ignoring or subjugating his genuine needs.
The pointed, sharp edges of the figures of the naked bodies that look as if they are not touching anything or standing anywhere
support this idea. The body seeks its own vital space, the body wants to claim it.
With sculptural experience underlying, the linear tonality of Rokos’ surrealistic drawings results in a fluid artistic language. Eve-
rything here signifies and is signified. A line can even constitute an entire somatic universe. And although flowing forms are recogniza-
ble, they are also unexpected, unanticipated. It is for this reason that such drawings sometimes refer, semantically, to erotic exultations
whereas at other times references are poetic – the artist ostentatiously as well as consciously quotes verses from his favorite poets: Sa-
chtouris, Manos Eleftheriou and Yiannis Papaioannou.
Only love and poetry, Rokos suggests in this selection of his drawings, can help and console the 21st century Man during his pain-
ful course on earth, and they can also keep the memory of a paradise which may not have been completely lost after all alive inside him.

NIKOS GRIGORAKIS
Psychico, January 2008 Art Historian – Author
Member of A.I.C.A. Hellas
Director of Museum of Engraving

8
9
Το τραπέζι του μοναχικού • The loner’s table
«Οι ζευγάδες φεύγουν,
η σπορά μένει»
ΚΑΡΔΙΤΣΑ 2005

«The plowmen are leav-
10 ing, the seeding remains»
KARDITSA 2005
Ροκιές!

Η γλυπτική είναι μια τέχνη σε κρίση. Κι αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι εκλείπει σταδιακά ο δημόσιος χώρος· αλλά και η ελευθερία
η οποία εξ ορισμού είναι συνυφασμένη με το χώρο αυτό. Η γλυπτική υπήρξε ανέκαθεν τέχνη πολιτική. Η έκπτωσή της οφείλεται
στο γεγονός ότι η μετανεωτερική συνθήκη την υποβιβάζει σε διακοσμητική λειτουργία του χώρου και όχι σε ερμηνεία του.
Ο Κυριάκος Ρόκος (1945) είναι ένας γλύπτης που υπερασπίζεται την πολιτική δυνατότητα της τέχνης του και που συνδυάζει την
αισθητική έρευνα με το ιδεολογικό περιεχόμενο. Σε μια σύνθεση προσωπική με τη μορφοπλαστική του γλώσσα σχετίζεται με την
απευθείας λάξευση του υλικού, με τη σωματική σχέση προς αυτό, με την άμεση ανάδυση των μορφών που κοιμούνται μέσα στην ύλη.
Με κύριο έναυσμα την πλούσια φαντασία αλλά και τη στέρεη τεχνική κατάρτιση, ο Ρόκος συνταιριάζει αλληλοσυγκρουόμενα θέματα,
έναν ολόκληρο κόσμο μορφών που πάσχουν με οδηγό του την υπερρεαλιστική ελευθερία αλλά και την πλαστική εντελέχεια που
αναπτύσσουν οι όγκοι καθώς επιζητούν την επισφαλή τους πλην άκρως υποβλητική ισορροπία.
Ο Ρόκος λαξεύοντας άμεσα το μάρμαρο ή την πέτρα και δημιουργώντας συνθέσεις alla prima συνδυάζει κάτι εξαιρετικά δύσκολο:
την υπερρεαλιστική, αυτόματη γραφή και την ανάδυση μιας προσωπικής όσο και αρχέγονης μυθολογίας.
Το δράμα της ύλης στα χέρια αυτού του πολιτικοποιημένου επίγονου του Χαλεπά γίνεται δράμα της ύπαρξης. Αλλά και ο τίτλος
του κάθε έργου, είτε είναι παραδοσιακό γλυπτό, είτε avant-garde θεατρικό περιβάλλον, καθίσταται ρηματικό συμπλήρωμα της σύνθεσης.
Π.χ. το «Δελεαστικό πορτρέτο της εξουσίας…» του 1991. Ούτως ή άλλως ο Ρόκος, μαθητής του Γιάννη Παπά αλλά και του ανατρεπτικού
César ή του πολυεπίπεδου Κώστα Κουλεντιανού, υπερβαίνει τα όποια εσκαμμένα συνδυάζοντας γλυπτική και … ροκιές.

Μάνος Στεφανίδης

16.01.08

Ro(c)kies
Sculpture is an art in crisis. This is mainly due to the fact that public space is gradually becoming extinct· and so is freedom, as
it is by definition interrelated with it. Sculpture has always been a political art. Its degradation stems from the fact that its postmodern
convention reduces it to a decorative function of space, rather than its interpretation.
Kyriakos Rokos (1945) is a sculptor who defends the political potential of his art and combines aesthetic research with ideolo-
gical content. In a personal composition, it is through his morphoplastic language that he becomes involved in the direct carving of
material, in the somatic relationship he develops with it, in the direct emergence of forms which underlie matter. Sparked both by pro-
lific imagination and solid technical training, Rokos matches conflicting issues, a whole world of suffering forms, guided as he is by sur-
realistic independence as well as plastic entelechy developed by volumes while they seek their precarious yet extremely suggestive
equilibrium.
By carving directly the marble or rock and creating alla prima compositions, Rokos produces an exceptionally hard combina-
tion: the surrealistic, automatic writing with the emergence both of an individual and primordial mythology.
The drama of substance in the hands of this politicized descendant of Halepas becomes a drama of existence. Even the title of
each one of his works of art, be it a traditional sculpture or an avant-garde theater-like backdrop, becomes a verbal complement of the
composition. E.g., the “Alluring portrait of power…” (1991). Besides, Rokos, a student of Yiannis Pappas, of the revolutionary César,
or the multi-level Kostas Koulentianos, oversteps the mark by pairing sculpture with…ro(c)kies.

Manos Stefanides

16.01.08

11
Από τη σειρά «Κεντήματα-Kουτιά» • From the series “Embroideries-Boxes”, 1974
Για τον Κυριάκο Ρόκο

Αποστολή της Τέχνης υπήρξε ανέκαθεν η μίμηση ή η αναπα- οι ρήσεις–προτάσεις του «η Τέχνη δεν είναι γνώση, είναι στάση
ράσταση της Αλήθειας, με στόχο την μεταφορά του Ανθρώπου ζωής» και «…ποτέ δεν ξέρεις αν εσύ σκαλίζεις την πέτρα ή εκεί-
στα υπαρξιακά πεδία αναφοράς του. Θα λέγαμε καλύτερα της κά- νη σκαλίζει την ψυχή σου, όπως και να’ χει το αποτέλεσμα εί-
θε φορά Αλήθειας, στην πλανώμενη και περιπλανώμενη – όπως ναι το ίδιο» (σε μια εξαιρετικής διδακτικής αξίας συνέντευξή του
θα έλεγε ο Αξελός – Σκέψη που συνιστά τη συμμετοχή του Αν- στο τεύχος Νο 04 του περιοδικού ΠΕΡΙΣΤΥΛΟΝ). Στη συνέχεια,
θρώπου στο μεγάλο Κοσμικό Παιχνίδι, δηλ. στην Ιστορία. Αυ- εισάγει ανθρώπινες μορφές σε παλλόμενα συμπλέγματα με ιστο-
τή η συμπόρευση Σκέψης και Τέχνης, καλύτερα αυτή η συμπλη- ρικές μνήμες, που επικαλούνται ένα άλλο πεδίο αναφοράς τους
ρωματική πορεία Σκέψης και Τέχνης, εξέφραζε τους συλλογικούς – «υπερ–πραγματικό» αν θέλετε, αν το «πραγματικό», στη Δυτική
στόχους των κοινωνιών, όταν υπήρχαν τέτοιοι, δηλαδή από εμ- του εκδοχή, περιορίζεται μόνο στο ορατό. Ακόμα με εξαιρετι-
φανίσεως του Ανθρώπου στη γη μέχρι τουλάχιστον τον 16ο–17ο κή ευχέρεια και χωρίς αυτό να αποβαίνει εις βάρος της αναζή-
αιώνα, σε μεγάλο βαθμό μέχρι και τον 19ο αιώνα. Η Τέχνη αν- τησης της μπερξονικής «ζωτικής ορμής» (élan vital), χρησιμο-
τιπροσώπευε και αναδείκνυε το «κοινό και το κύριο των λαών» ποιεί τις κατά Gestalt «καλές μορφές», δηλαδή τέλεια σχήματα
– για να δανειστώ έκφραση του Σολωμού – υπήρξε ένα από τα κύ- και όγκους, που αναπέμπουν σε πρότυπες υπαρξιακές μορφές
ρια μέσα πρόσβασης του Ανθρώπου στην κάθε φορά θεωρούμε- ή ιδέες: τις χρησιμοποιεί όχι αφηρημένα και απρόσωπα (όπως
νη ως Κοσμική και Ιστορική Πραγματικότητα ή Αλήθεια, του έδι- κάνουν πολλοί που καταφεύγουν σε αυτές για επίκληση κοσμι-
νε υπαρξιακή ταυτότητα και σιγουριά. Από τον 20ο αιώνα όμως κών προτύπων), αλλά ενταγμένες στην αναζήτηση της επέκτασης
κι εξής, τα πράγματα άλλαξαν: οι δυτικές τουλάχιστον κοινω- της εμβέλειας της ανθρώπινης παρουσίας.
νίες, φαίνεται να εισήλθαν σε μία άνευ προηγουμένου σύγχυση
Ο Ρόκος, ως ο κατεξοχήν ίσως συνεχιστής της πρότασης του
ιδεών, καθόσον η παλαιά «κοινή και κύρια» Σκέψη αυτονομήθηκε
Χαλεπά, ανάγει την Τέχνη σε πράξη Θείας Μανίας, κατά την πλα-
αυτάρεσκα σε «επιστήμη» αυτόνομη και αυτάρκη, αποκοπτόμε-
τωνική έννοια του όρου - και αυτό είναι υπενθύμιση και μάθη-
νη από τους πόθους, τους πόνους και τα όνειρα των λαών. Συ-
μα. Ο Χαλεπάς εισήγαγε αυτή τη Θεία Μανία στη θεώρηση της
νακολούθως, αυτονομήθηκε και η Τέχνη – παρά κάποιες ίσως όχι
ανθρώπινης μορφής. ο Ρόκος πήγε ακόμα μακρύτερα: έτσι βλέ-
και τόσο ανιδιοτελείς προσπάθειες οργανωμένων ομάδων του α’
πει την ανθρώπινη παρουσία στη Φύση, στο Χώρο και στον Χρό-
μισού του 20ου αιώνα – περιπίπτοντας τελικώς και αυτή σε σύγ-
νο, με όλες τις νοητικές φορτίσεις τους, καθόσον τα έργα του στο-
χυση σκοπού και λόγου υπάρξεως.
χεύουν στη με συμβολικές ιστορικές αναφορές αφύπνιση του
Μέσα σε αυτήν την σύγχυση μερικοί – αναποφεύκτως μεμο- βαθύτερου είναι μας. Αυτές δε οι αναφορές του δεν αφορούν
νωμένοι έως και «περιθωριακοί» – καλλιτέχνες, πάσχισαν να μεί- μόνο εμάς, είναι αναφορές σε μορφές και σύμβολα με οικουμε-
νουν πιστοί στην αρχέγονη αποστολή της Τέχνης, είτε ακολου- νική αξία: είναι διείσδυση στην Ιστορία, είναι διείσδυση στη
θώντας πιστά και ανιδιοτελώς την αποκομμένη από τους λαούς Φύση, είναι διείσδυση με στόχο την αναζήτηση υπαρξιακών πε-
«επίσημη» Σκέψη, είτε αφουγκραζόμενοι μιαν άλλη εικόνα υπάρ- δίων αναφοράς του Ανθρώπου.
ξεως, κοντύτερα στους λαούς, δηλαδή κοντύτερα σε υπαρξια-
Ο Κυριάκος Ρόκος έχει ήδη ενταχθεί στη σειρά εκείνη των
κές αναφορές τους, που διεσώθησαν σε ένα λανθάνον υπερτοπικό
μεγάλων Ελλήνων δημιουργών με οικουμενική και ιστορική συ-
και υπερχρονικό συλλογικό ασυνείδητο, που σιωπηρώς και ανε-
νεισφορά. Αφήνω τελευταία και την εξής παρατήρηση: με ένα
παισθήτως δημιουργεί τη δική του συνέχεια. Η νεοελληνική Τέ-
εκπληκτικό τρόπο το έργο του και ο τρόπος που το παρουσιά-
χνη, είχε και έχει το προνόμιο τέτοιων πολιτισμικών προτάσεων,
ζει, μας θυμίζει τα κατά Panofsky τρία επίπεδα ανάγνωσης των
ίσως «…γιατί εκεί με οδηγούσε δίχως να το αντιληφθώ, η κατα-
έργων Τέχνης. Στην περίπτωση του Ρόκου και τα τρία αυτά επί-
γωγή μου και η Τέχνη που εξασκώ…» – για να θυμηθούμε στίχους
πεδα είναι συν–κινητικά της «μυθολογίας του βλέμματος» (όπως
Σαββόπουλου. Μια τέτοια οικουμενικής αξίας παρέμβαση είναι
θα έλεγε ο Σ. Ράμφος) – και αυτό είναι εξαιρετικής σημασίας δι-
η Τέχνη του Κυριάκου Ρόκου, τόσο η Ζωγραφική του όσο και η
δακτικό παράδειγμα Τέχνης.
Γλυπτική.
Θα προσπαθήσω να αναφερθώ στα κύρια ζητήματα που θέ- Δρ Νικήτας Χιωτίνης
τει ο Ρόκος: Αρχιτέκτονας
Πρώτα απ' όλα εγκαθιδρύει μία ερωτική σχέση με την ύλη - Διευθυντής Σχολής Γραφικών &
και αυτό είναι κατεξοχήν ελληνική εισήγηση, που έλκει την κα- Καλλιτεχνικών Σπουδών Τ.Ε.Ι. Αθήνας
ταγωγή της από την «καθ’ ημάς Ανατολή», όπως άλλωστε και
13
Αbout Kyriakos Rokos

Art’s task has always been the mimesis or representation of Tru- ther you carve the rock or the rock carves your soul, no matter
th, in order to guide Man to his existential reference realms. Ac- what the case is, the result remains the same” (quoted from an in-
tually, we’d rather say, to the Truth of the time, to the wandering terview of extraordinary didactic value he delivered for issue No
and floating – to cite Axelos – Thought which is Man’s partaking 4 PERISTYLON review). Then, he introduces human forms in vi-
of the great Cosmic Game, i.e. History. This concurrence of Th- brating complexes with historical memories that bring into play
ought and Art, or rather this complementary development of Th- a different reference field – hyper-realistic, if you wish, if “real” in
ought and Art expressed the collective objectives of societies, wh- its Western version is limited merely to what is visible. Additionally,
en there were such objectives, that is to say, since the beginnings with exceptional ease and without it becoming unfavourable for the
of Man on earth, up until at least the 16th – 17th century, and to search of a Bergsonian “vital impetus” (élan vital), he uses “good
a great extent even until the 19th century. Art stood for and ma- forms” as prescribed by Gestalt, that is, perfect shapes and volu-
nifested the “shared and proprio” of peoples –to quote Dionysios mes that refer to prototype existential forms or ideas: he uses th-
Solomos’ expression– and was one of the central means of Man’s em not in an abstract or impersonal manner (as is the practice of th-
access to what was at that time regarded as Cosmic and Histori- ose who resort to them in order to allude to cosmic prototypes), but
cal Reality or Truth, while it also offered him existential identity and rather incorporates them in his effort to extend the range of hu-
assertion. Since the 20th century, however, things have changed: man presence.
Western societies seem to have been entangled in an unpreceden-
Rokos, as he is perhaps the primary successor to Halepas’ sta-
ted confusion of ideas, as the “shared and proprio” Thought beca-
tement, transforms Art into an act of Divine Madness, in the pla-
me a self-complacently sovereign “science”, independent and self-
tonic meaning of the term – and this constitutes a reminder as well
sufficient, detached from peoples’ desires, pain or dreams. Con-
as a lesson. Halepas introduced this Divine Madness in the deli-
sequently, Art, too, became independent -despite some not so un-
beration on human form; Rokos has taken it farther: it is how he
selfish efforts of organized groups in the first half of the 20th cen-
sees human presence in Nature, in Space and Time, with their en-
tury – incidentally, it, too, found itself in a confusion as to what
tire semantic scope, for his works are intended to awaken our in-
was its raison d'être.
ner self through symbolical historical references. Such references
In such confusion, some –inevitably single, even “fringe”– ar- are not intended for our consideration only; they are references
tists strived to remain loyal to the primordial task of Art, either to forms and symbols of ecumenical value: they permeate Histo-
by following faithfully and unselfishly the “official” Thought whi- ry and Nature, and they are meant to seek existential realms of
ch had been detached from peoples, or by hearkening for a different Man’s reference.
prospect of existence, closer to peoples, i.e. closer to their exi-
Kyriakos Rokos has already been included in the class of tho-
stential references, which had survived in a dormant hypertopic and
se great Greek artists of universal and historic contribution. I ha-
hyperchronic collective unconscious that silently and impercepti-
ve saved this remark for the end: it is in an extraordinary way th-
bly is shaping its own continuity. Modern Greek Art has had the pri-
at his work and its presentation remind us of the three Panofskian
vilege of such cultural suggestions, perhaps “… because I was gui-
levels of analyzing works of Art. In Rokos’ case, all of these three
ded there, without my knowing it, by my origins and the Art I ha-
levels are co-moving with the “mythology of the look” (in S. Ram-
ve practiced..."- to quote Savvopoulos' lyrics. Such an interven-
fos’ own words) – and this is a remarkably significant didactic exam-
tion of ecumenical value is Kyriakos Rokos’ Art, both in terms of
ple of Art.
his Painting and his Sculpture.
I shall attempt to refer to the central themes Rokos poses:
Dr. Nikitas Hiotinis
Initially, he establishes an erotic relationship with the material Architect
– this constitutes primarily a Greek introduction originating from Director of the School of Graphic & Fine Arts,
Asia Minor, as do his mottos-statements “Art is not knowledge, Technological Educational Institute of Athens
it is rather an attitude towards life” and “…you never know whe-

14
Γιάννενα 1996, Λεπτομέρεια • Ioannina 1996, Detail
«Σπονδή στη θεά Λίμνη και στο θεό Μιτσικέλι», Γιάννενα 1996
“Libation to goddess Lake and god Mitsikeli”, Ioannina 1996
...Εξαρτάται από το αεράκι

«Ν’ αγαπάω και να σέβομαι ό,τι γεννιέται από ανάγκη. Το μιας, ξεκάθαρα κι απλά. Παίρνουν την εικόνα συμβολικών μορ-
αν θα μεταμορφωθεί σ΄ έργο τέχνης αυτό εξαρτάται από το αε- φών που δονούν το υλικό, δεν το διαμορφώνουν απλώς σε μια
ράκι…» . Πόσο παράδοξο είναι, μιλώντας κανείς για έργα γλυ- ισορροπημένη σύνθεση.
πτικής, καμωμένα στο λαμπρό λευκό μάρμαρο, τον γρανίτη, το
Από τα βασικότερα χαρακτηριστικά της γλυπτικής του Κυ-
ξύλο και τον μπρούντζο, να αναφέρεται στο ανάλαφρο αεράκι
ριάκου Ρόκου είναι αυτή, ακριβώς, η εμψύχωση του υλικού από
σα να΄ ναι αυτό που μεσολαβεί καθοριστικά μεταξύ δημιουρ-
μορφές, εικόνες, πρόσωπα και ιδέες. Ο συμπαγής, αρμονικός και
γού και υλικού, σα να αποτελεί το μυστικό συστατικό του πραγ-
λείος όγκος του μαρμάρου, του μπρούντζου ή ακόμα και του
ματικού έργου τέχνης.
ξύλου, σχίζεται στα δύο, αποκαλύπτοντας πληθώρα μορφών που
Στα γλυπτά του Κυριάκου Ρόκου, όμως, ίσως ισχύει αυτό έως παλεύουν να βγουν στην επιφάνεια. Σαν ένα πλήθος διαμαρτυ-
ένα βαθμό. Το γεγονός ότι ο καλλιτέχνης δουλεύει τα έργα του ρόμενων, αγωνιζόμενων ανθρώπων που προσπαθούν να διασα-
χωρίς προσχέδια και υπολογισμούς, παρά αφήνεται να οδηγη- λεύσουν την επίπλαστη ισορροπία του κόσμου και της ζωής, να
θεί από την έμπνευση και την ποιότητα του υλικού που κείται αποδείξουν τον βρασμό και την αναταραχή που κρύβεται στα βά-
μπροστά του, φέρνει στο νου την αλαφράδα και τη δροσιά του θη της.
ανοιξιάτικου αέρα. Αυτό που ωστόσο εκπλήσσει το θεατή είναι
Είναι ενδεικτικό, μάλιστα, πως η ίδια εμψύχωση και κινητι-
πως, παρά την αυθόρμητη δημιουργία της εκάστοτε σύνθεσης, το
κότητα εντοπίζεται και στις προτομές του Ρόκου, έργα, στα
περιεχόμενό της μοιάζει σύνθετο, περίπλοκο, αλλά και ταυτό-
οποία, εκ των πραγμάτων, η ελευθερία του δημιουργού περιο-
χρονα γνωστό και οικείο.
ρίζεται στα στεγανά μιας υπαρκτής προσωπικότητας και της
Οικείο διότι αναγνωρίσιμα είναι σε όλους τα τμήματα του αν- ιστορίας της και στα πλαίσια των προσδοκιών άλλων ανθρώπων.
θρώπινου σώματος, παλάμες, δάχτυλα, πρόσωπα, ολόκληρα ή Στα γλυπτά αυτά αναζητά τα βαθύτερα γνωρίσματα των εικο-
αποσπασματικά, μύτες, μάτια, χείλη που ξεπροβάλλουν από τις νιζόμενων, όχι μόνο τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους, με
πυκνές συνθέσεις. Όλες αυτές οι μορφές προσφέρουν την ερμη- αποτέλεσμα να μοιάζουν πως κινούνται και πως προσπαθούν να
νευτική άκρη του νήματος. Μόνο, ωστόσο, την άκρη του, όχι την ελευθερωθούν από την ακαδημαϊκή ακαμψία του τύπου τους.
λύση του γόρδιου δεσμού των ανθρώπινων μελών που περιπλέ-
Σύνθετη η δουλειά του γλύπτη. Και μοιάζει ακόμη περισσό-
κονται σε κάθε έργο. Αυτόν καλείται να τον λύσει ο ίδιος ο θε-
τερο επίπονη αν αναλογιστεί κανείς τη μάχη που δίνει με τα υλι-
ατής με τον τρόπο τον δικό του, να ταυτίσει τις μορφές όπως εκεί-
κά του, με την σκληρότητά τους, προκειμένου να αποτυπώσει πά-
νος νομίζει, χωρίς περιορισμό. Εξάλλου, ο τίτλος Κόσμος, που
νω τους σκέψεις, εικόνες, διαθέσεις. Πάλη πραγματική μοιάζει
πολύ συχνά χρησιμοποιείται από τον Ρόκο, διευρύνει το ερμη-
να είναι για όποιον αντικρίζει τα έργα τελειωμένα. Για τον ίδιο
νευτικό πεδίο και αυξάνει τις επιλογές και τις δυνατότητες προ-
τον Κυριάκο Ρόκο, όμως, είναι απλώς ο τρόπος έκφρασής του:
σέγγισης του γλυπτού από το κοινό.
«Ο καθένας μιλάει με τον τρόπο του. Σημασία έχει, να έχεις κά-
Η περιπλοκότητα των συνθέσεων μαρτυρεί και την περι- τι να πεις. Ύστερα, άσ’ το αεράκι να κάνει τη δουλειά του».
πλοκότητα, αντίστοιχα, της προέλευσής τους. Ο ίδιος ο καλλι-
τέχνης την αποκαλύπτει: «Για μένα το έργο τέχνης είναι αποτέ-
λεσμα συμμετοχής του χρόνου, του χώρου, του τόπου και της ιδε-
ολογίας του δημιουργού του και της ανάγκης έκφρασής του» . Τα
γλυπτά του, συνεπώς, συνιστούν δημιουργήματα σύνθετα, με Ελένη Μάργαρη
πολλαπλά σημαινόμενα, τα οποία ωστόσο δεν φανερώνονται με Ιστορικός της Τέχνης

Κυριάκος Ρόκος, Γλυπτική σε κοινή θέα. 1980-2000, Αθήνα 2002, σ. 4.
Κυριάκος Ρόκος, Γλυπτική σε κοινή θέα, ό.π., σ. 4.
Κυριάκος Ρόκος, Ταξίδια με στυλό διαρκείας, Αθήνα 2004.

17
...It depends on the breeze

«To love and respect whatever is born of necessity. Whether One of the most important characteristics of Rokos’ sculptu-
it transforms into a work of art, this depends on the breeze…» . How re is exactly this enlivenment of the material by images, figures,
unexpected it is, talking about sculptures, made out of glowing mar- faces and ideas. The solid, harmonic and smooth mass of marble,
ble, granite, wood and bronze, to refer to the light breeze, as if th- of bronze or even of wood, is torn in two revealing a throng of fi-
is is what comes definitively between the artist and his material, gures that are striving to come to the surface. Like a crowd of pro-
as if this is the secret ingredient of a real work of art. testing, fighting people who are trying to disturb the false equili-
brium of the world and of slife itself, to prove the effervescence
But, as far as the sculptures of Kyriakos Rokos are concerned,
and the tumult that lies beneath.
this could be the case. The fact that the artist works on his sculptures
without drafts or plans, instead lets himself be led by his inspira- It is also indicative that the same vivification and movability
tion and the quality of his material that lies in front of him, brings is found on Rokos’ busts, works of art that, de facto, constrain the
in mind the lightness and freshness of the springtime breeze. Wh- artistic freedom in the boundaries of an already existed persona-
at really surprises the viewer though is that despite the spontanei- lity and its history and in the limits of the expectancies of other
ty of the creation of each composition its content seems compli- people. He seeks on these sculptures the deeper distinctive marks
cated, difficult to figure out, but at the same time well known and fa- of the models, not only the characteristics of their face, so they lo-
miliar. ok like they are moving, like they are trying to free themselves from
the academic stiffness of their type.
It is familiar because everybody can recognize the parts of the
human body, palms, fingers, faces, whole or fragmented, noses, The work of a sculptor is complicated. And it seems even mo-
eyes, lips that come out of the dense compositions. All these ima- re painful if we think about the battle that he gives with his mate-
ges offer only the one end of the thread, and not the solution of rials, with their hardness, in order to imprint on them ideas, ima-
the Gordian knot of the human parts that are bound in every work ges, moods. It is indeed a real fight for the one that contemplates
of art. The knot must be cut by the viewer himself his own way, a finished work of art. But for Kyriakos Rokos himself, this is sim-
he must interpret the images as he thinks right, without restrains. ply his way of expression: «Everybody speaks his own way. What’s
The title Kosmos (World), in fact, that Rokos bestows on his works important is have something to say. Then, let the breeze do its
makes even larger their hermeneutical plane and multiplies the ch- work».
oices and the possibilities of approaching the sculptures.
The complexity of the compositions testifies also the comple-
Eleni Margari
xity of their provenance. The artist himself reveals: «I feel that a
work of art is the product of the contribution of time, space, pla- Art Historian
ce and ideology of the creator as well as of his need for expres-
sion» . His sculptures are complicated creations, with a multitude
of meanings that are not revealed at once, loud and clear. They ta-
ke the form of symbolical figures that vibrate the heavy material
and not just transform it into a balanced composition.

Kyriakos Rokos, Sculpture in public view. 1980-2001, Athens 2002, p. 5.
Kyriakos Rokos, Sculpture in public view, op.cit., p. 5.
Kyriakos Rokos, Journeys with a ball point pen, Athens 2004

18
Πλούτων • Pluton

22
Με το χαμόγελο στο μάτι
With a smile in the eye
Πολυχώρος “ΑΠΟΛΛΩΝ” Πειραιάς 25
26 «Η ανατολή του κόσμου • The world’s sunrise
Ξενοδοχείο στη ΝΑΞΟ
Ηotel in NAXOS
Για τη Φανούλα
For Fanoula
ΔΙΟΝΥΣΟΣ 2004 • DIONYSSOS 2004
Προφητικό • Prophetic

Έξοδος • Εxit

34
Κεφάλι αλόγου • Ηorse’s head

35
36
Η πεταλούδα του ΙΝΣΕΝΜΠΟΡΝ - ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 1999 • INSENBORN’S butterfly - LUXEMBOUR 1999
40
42 «Ορφέας και Ευρυδίκη», ΚΑΤΕΡΙΝΗ 2006
“Orpheus and Eurydice”, KATERINI 2006 43
44 «Ορφέας και Ευρυδίκη», ΚΑΤΕΡΙΝΗ 2006
“Orpheus and Eurydice”, detail - KATERINI 2006 45
«Φιδιππίδης» Πλ. Αγίας Παρασκευής, 2004
“Fidippidis” Agia Paraskevi, 2004
H Πόρτα του Αρμένη
Armenis’s door
48 Το τραπεζάκι του ονείρου • The dream’s table
Η μοναχική πορεία του κόσμου • The world’s lonely course
50
51
Αφιέρωμα στη Σαπφώ Ερεσός-Λέσβος 2006 • Offering to Sapfo, Eressos, Lesvos 2006
53
Το Guerer της μαγικής νύχτας
Magical night’s Guerer
56
Η κρεατομηχανή του κόσμου • The world’s mincing machine
60 Αρέθουσα, ΑΜΑΛΙΑΔΑ 2006
Αrethousa, AMALIADA 2006 61
62
Καπνίζοντας το τελευταίο μου δάκτυλο • Smoking my last finger 63
Το χαμόγελο της χαρμολύπης
The smile of joy-sadness
ORSA - Σουηδία, 2003
ORSA - Sweeden, 2003
Το χαμόγελο του Λευκοθέας, γρανίτης ΠΑΤΜΟΥ
Leykothea’s smile, granite PATMOS
Στο φεγγαράκι του Ταΰγετου,
ΚΑΛΑΜΑΤΑ 2000
Under Taygetos’ moon,
KALAMATA 2000
«Αφιέρωμα στον άγνωστο εργάτη» ή «Το μεγαλείο της αδιαφορίας», Γιάννενα 2008
“Dedicated to the unknown labourer” or “The grandeur of indifference”, IOANNINA 2008
74
78
79
80
81
82
Από τη σειρά «Τελευταίες Στιγμές» • From the series “Last Moments”, 1972-2002 83
84
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ 2004 Α’ Βραβείο προτομής «Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ», Δήμος
Αθήνας
2007 Βραβείο Vangjush Mio, KORCA – Αλβανία
Ο Ρόκος κατάγεται από το Μέτσοβο και γεννήθηκε στα Γιάννε-
να τον Μάιο του 1945. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΑΤΡΑ
Παίρνει τα πρώτα μαθήματα σχεδίου στο εργαστήριο των Σα-
ραφιανού- Βλαχόπουλου. Συνεργάζεται με:
Το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν, όπου φτιάχνει τις μά-
1965 - 1969 Μπαίνει πρώτος στην ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ σκες για τα έργα:
ΤΕΧΝΩΝ, όπου σπουδάζει με υποτροφία του Ι.Κ.Υ. γλυπτική 1969 «Λυσιστράτη» και «Οιδίποδα» για το Aldwych Theatre
με δάσκαλο τον Γιάννη Παππά και γυψοτεχνία-χαλκοχυτική με του Λονδίνου
τον Νίκο Κερλή. 1976 «Επτά επί Θήβαις», Παρίσι
1972 Με υποτροφία της Ακαδημίας Αθηνών (κληροδότη- 1981 «Σφήκες», Επίδαυρος
μα Ουρανίας Κωνσταντινίδη) πηγαίνει στο Παρίσι για μετα- 1983 Επίδαυρος Εθνικό Θέατρο, μάσκες για τις «Τρωάδες»,
πτυχιακές σπουδές στην ECOLE DES BEAUX ARTS, όπου σε σκηνοθεσία Σταύρου Τουφεξή.
δουλεύει κοντά στον Κουλεντιανό και τον Cesar και λιθογρα- 1984 Με το Περιφερειακό θέατρο Ιωαννίνων, όπου κάνει τα
φία με τον Dayez, μέχρι το 1976. σκηνικά και τα κοστούμια στο έργο «Πρόβα» του Γιώρ-
1981-1983 Διδάσκει ελεύθερο σχέδιο στη σχολή ΒΑΚΑΛΟ. γου Αρμένη.
1983-2008 Είναι καθηγητής και π. προϊστάμενος της σχολής 1990 Επίδαυρος, τις μάσκες για την «Αντιγόνη» σε σκηνοθε-
ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ του σία Μ. Βολανάκη.
ΤΕΙ Αθήνας όπου οργάνωσε και το πρώτο εργαστήριο ΠΛΑ-
ΣΤΙΚΗΣ. ΜΕΤΑΛΛΙΑ – ΠΛΑΚΕΤΕΣ
Είναι ιδρυτικό μέλος του Ομίλου «ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»
της εταιρείας Μουσικής Αρχαίου Ελληνικού Δράματος «ΚΟΜ- Σχεδίασε το σήμα και φιλοτέχνησε το μετάλλιο του πρώτου
ΜΟΣ», μέλος του Ε.Ε.Τ.Ε. και του Συλλόγου ΓΛΥΠΤΩΝ. «ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΑΝΟΙΧΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ» του Δήμου
της Αθήνας.
ΒΡΑΒΕΙΑ – ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ «Τα εφτά θαύματα του κόσμου»,
«Η ζωή του Χριστού»,
1971 Β΄ Βραβείο στο διαγωνισμό του Πολυτεχνείου για το «75 χρόνια Γιάννενα»,
μνημείο Φιλελλήνων στο Πέτα Άρτας. «25ο Ράλλυ Ακρόπολης»,
1981 Α΄ Βραβείο γλυπτού της στέγης Γραμμάτων και Τε- «Πλακέτα της πόλης», ΛΙΜΝΗ ΕΥΒΟΙΑΣ,
χνών. «50 χρόνια ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ»,
1984 Α΄ Βραβείο γλυπτικής του ΕΕΤΕ Εθνικός Κήπος Αθή- «ΒΕΡΟΛΙΝΟ – ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ»,
νας. "HSBC BANK", Αθήνα,
1985 Β΄ Βραβείο μνημείου Εθνικής Αντίστασης Νέα Ιωνία «ΕΛΥΤΗΣ», Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων,
Βόλου. "TECHNO INTERPLAN", Αθήνα,
1987 Α΄ Βραβείο γλυπτού. Διαγωνισμός Δήμου Αθήνας (το "APIVITA" Αθήνα,
έργο δεν τοποθετήθηκε). Τιμητική πλακέτα Φεστιβάλ Χορωδιών – ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ
1988 Βραβείο μνημείου Ε.Μ.Π Τιμητική πλακέτα Τ.Ε.Ι. Αθήνας,
1993 Βραβείο για την προσφορά του στην Τέχνη από την ΠΑ- Τιμητική πλακέτα της Σχολής ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗ-
ΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ.
2001 Τιμητική διάκριση για το έργο «ΠΟΛΥΤΕΚΝΗ ΜΑΝΑ» Βραβείο «ΗΣΙΟΔΟΣ» Άνοιξης για προσωπικότητες των Γραμ-
ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΟΛΥΤΕΚΝΩΝ ΛΕΜΕ- μάτων και των Τεχνών.
ΣΟΥ - ΚΥΠΡΟΣ Τιμητική πλακέτα Ι.Δ. ΚΟΝΔΥΛΑΚΗΣ, Βιάννος ΚΡΗΤΗ

87
1984-85 Έκανε σχεδιαστική κριτική στην εργατική επιθεώρηση 1997 Λαμία, Αίθουσα Τέχνης Θεάτρου
"ΕΡΓΑΣΙΑ" του Τ. Τσιμπούκη. 1998 Αθήνα, Αίθουσα Τέχνης «ΥΑΚΙΝΘΟΣ»
1987-1990 Δημοσιεύονται κείμενά του στη στήλη «Ο ΑΛΛΟΣ 1998 Γιάννενα, Αίθουσα Τέχνης «ΑΜΥΜΩΝΗ»
ΛΟΓΟΣ» του «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ». 1998 Γλυφάδα Αίθουσα Τέχνης «ΕΚΦΡΑΣΗ»
2005 Πανελλήνιο επιστημονικό συνέδριο με θέμα: «Τα έργα τέ- 2002 Αθήνα, Αίθουσα Τέχνης «ΕΚΦΡΑΣΗ Γιάννα Γραμματο-
χνης και ο τόπος τους» Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων – Τομέας Φι- πούλου»
λοσοφίας ΕΛΛΗΝΙΚΟ – ΓΙΑΝΝΕΝΑ 2005 Αθήνα, Αίθουσα Τέχνης «ΕΚΦΡΑΣΗ Γιάννα Γραμματο-
πούλου»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ 2005 Γιάννενα, Αίθουσα Τέχνης «ΑΜΥΜΩΝΗ»
2007 Κατερίνη, Αίθουσα Τέχνης «ΧΡΥΣΑ»
1972 «ΣΧΕΔΙΑ» 2007 Γλυφάδα, Αίθουσα Τέχνης «ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ»
1978 «ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ 1967-1975» Από το 1965 συμμετέχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις στην Ελ-
1994 «ΤΑΞΙΔΙΑ ΜΕ ΣΤΥΛΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ», Εκδ. "APIVITA" λάδα.
1996 «ΕΝΑΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΣ ΓΛΥΠΤΗΣ», Εκδ. «Καστανιώ-
τη» ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ – ΣΥΜΠΟΣΙΑ ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ
2002 «ΡΟΚΟΣ – ΓΛΥΠΤΙΚΗ ΣΕ ΚΟΙΝΗ ΘΕΑ»
2005 «31 Σχέδια και 1 γλυπτό ζητούν Ποιητή» 1973 «Πενήντα γλύπτες» της καινούργιας σχολής του Παρισι-
2008 «Η πεταλούδα του INSENBORN», Eκδ. «Καστανιώτη» ού ΔΑΝΙΑ, ΝΟΡΒΗΓΙΑ, Δ. ΓΕΡΜΑΝΙΑ
2008 «Ανοξείδωτα ταξίδια» 1974-75-76 SALON DE LA JEUNE SCULPTURE, Paris
1974 SIXIEME BIENNALE DE LA SCULPTURE CONTEM-
ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ PORAINE, Μουσείο RODIN, PARIS
1975 Musee GALLIERA "Pour Chupre", PARIS
1972 Αθήνα, Γκαλερί «NEΕΣ ΜΟΡΦΕΣ» 1975 4 GRECS (Μπονάτσος, Ρόκος, Σαρελάκου, Σκουλούδη),
1972 Θεσσαλονίκη, Γκαλερί «ΖΜ» F.I.A.P., PARIS
1976 Αθήνα, Αίθουσα «ΠΟΛΥΠΛΑΝΟ» (κεντήματα & κου- 1976 Εργοστάσιο "AGOSTINI", PARIS
τιά) 1977-79-81-83-85 BIENNALE ΣΚΙΡΩΝΕΙΟΥ
1978 Αθήνα, Γκαλερί «ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ» 1977 F.I.A.C. ’77, GRAND PALAIS PARIS
1978 Θεσσαλονίκη, Αίθουσα Τέχνης «ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ» 1978 ART ΄78, BASEL με αίθουσα τέχνης «ΠΟΛΥΠΛΑΝΟ»
1979 Αθήνα, «ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ», Κολλέγιο Αθηνών 1980 ART EXPO ΄80 Ν. ΥΟΡΚΗ με αίθουσα τέχνης «ΠΟΛΥ-
1984 Γλυφάδα, Αίθουσα Τέχνης «ΑΙΞΩΝΗ» ΠΛΑΝΟ»
1985 Μονεμβασιά, Γκαλερί «ΚΑΜΑΡΑ» 1980 Πρόσκληση στη BIENNALE ΒΟΥΔΑΠΕΣΤΗΣ
1985 Αθήνα, «ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΕΧΝΗΣ ΑΘΗΝΩΝ» 1983 Συμπόσιο Vâtö, ΣΟΥΗΔΙΑ
1986 Βερολίνο, Γκαλερί "MUTER FURAGE" 1984 10 σύγχρονοι Έλληνες και Ρουμάνοι καλλιτέχνες (ΕΠΙ-
1987 Ηράκλειο, Αίθουσα Τέχνης «ΑΡΙΑΔΝΗ» ΠΕΔΑ – ΑΘΗΝΑ)
1988 Αθήνα, Αίθουσα Τέχνης «ΑΓΚΑΘΙ» 1985 «Μνήμες – Αναπλάσεις – Αναζητήσεις», ΑΘΗΝΑ
1990 Saint Brieux, Γαλλία 1987 1η Διεθνής Έκθεση Γλυπτικής ΑΓΊΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
1991 Αθήνα, «ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΕΧΝΗΣ ΑΘΗΝΩΝ» 1988 INTERNATIONAL SYMPOSIUM DZINTARI LETO-
1992 Λευκωσία, Αίθουσα Τέχνης «ΑΡΓΩ» NIA
1993 Γιάννενα, Χώρος εκδηλώσεων Δημαρχείου 1990 INTERNATIONAL EXPOSITION MEDAL, Ελσίνσκι,
1993 Αθήνα, Αίθουσα Τέχνης «ΑΓΚΑΘΙ» ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ
1995 Θεσσαλονίκη, Τριπλή έκθεση, ΓΑΛΛΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ, 1990 8th INTERNATIONAL Small Sculpture Triennial, ΒΟΥ-
ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΈΧΝΗΣ «ΤΕΡΡΑΚΟΤΑ», GOETHE IN- ΔΑΠΕΣΤΗ
STITUT 1991 LA SCULPTURE GRECQUΕ CONTEMPORAINE Mai-
1995 Αθήνα, «ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΕΧΝΗΣ ΑΘΗΝΩΝ» son de l’ Architecture, PARIS
1996 Αθήνα, Αίθουσα Τέχνης «ΑΓΚΑΘΙ» 1992 Gallery "K" λονδινο

88
1993 ART ‘93 THE LONDON CONTEMPORARY ART FAIR
1993 ART ATHINA 1 ’93 με αίθουσα τέχνης «ΑΡΓΩ»
1996 Α΄ Συμπόσιο Γλυπτικής ΓΙΑΝΝΕΝΑ
1997 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ:
Συμπόσιο Γλυπτικής από 12 εκπροσώπους πολιτιστι-
κών πρωτευουσών.
1998 Art Athene 6 ΄98 με αίθουσα τέχνης «ΑΜΥΜΩΝΗ»
Ιωαννίνων
1999 ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ, ΛΟΥΞΕΜ-
ΒΟΥΡΓΟ
2000 Α΄ Συμπόσιο Γλυπτικής ΚΑΛΑΜΑΤΑ
2000 Griekse beeldhouwkunst, GALERIE COUZIS, ΟΛΛΑΝ-
ΔΙΑ
2001 Α΄ Συμπόσιο Γλυπτικής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗ-
ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
2001 Γ΄ Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής
ΛΕΜΕΣΟΣ - ΚΥΠΡΟΣ
2003 Stensymposium – ΟRSA, ΣΟΥΗΔΙΑ
2004 Συμπόσιο Γλυπτικής ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ
2004 Συμπόσιο Γλυπτικής ΔΙΟΝΥΣΟΣ
2005 Συμπόσιο Γλυπτικής ΚΑΡΔΙΤΣΑ
2006 Συμπόσιο Γλυπτικής ΠΕΙΡΑΙΑΣ
2006 Συμπόσιο Γλυπτικής ΚΑΤΕΡΙΝΗ
2006 Συμπόσιο Γλυπτικής ΑΜΑΛΙΑΔΑ
2006 Συμπόσιο Γλυπτικής ΕΡΕΣΟΣ - ΛΕΣΒΟΣ

Έργα του υπάρχουν στην ΕΘΝΙΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ, στην Πι-
νακοθήκη ΜΕΤΣΟΒΟΥ, ΓΡΗΓΟΡΑΚΗ, στα Μουσεία Τέχνης
«ΒΟΡΡΕ», Πινακοθήκη «ΒΙΑΝΝΟΥ» Κρήτη, Πινακοθήκη
«ΠΙΕΡΙΔΗ», στην Εθνική Τράπεζα, στο Υπουργείο Πολιτι-
σμού, σε χώρους: Αθήνα, Μέτσοβο, Γιάννενα, Λίμνη Ευβοίας,
Ηράκλειο, Αγ. Παρασκευή, Καλαμάτα, Χίο-Βολισσός, Νάξος-
Αμπράμι, Πάτμος, Καρδίτσα, Κατερίνη, Αμαλιάδα, Διόνυσος,
Πειραιάς, Ερεσός Λέσβου, Saint-Brieux (ΓΑΛΛΙΑ), Vâtö, Orsa
(ΣΟΥΗΔΙΑ), Ρήγα (ΛΕΤΟΝΙΑ), Heidelberg (ΓΕΡΜΑΝΙΑ),
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ, Λεμεσός, Γεροσκήπου (ΚΥΠΡΟΣ), HSBC
Bank (ΑΘΗΝΑ), Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΑΣ, Δημαρχείο Αγίας Βαρβάρας
Αθήνα και σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτε-
ρικό.

89
BIOGRAPHICAL NOTE COLLABORATION WITH THEATERS

He collaborated with the Art Theater of Karolos Koun, for which
Rokos comes from Metsovo and was born in Ioannina in May of he made the masks for the following plays:
1945. 1969 "Lysistratis" and "Oedipus" for the Aldwych Theatre of
He takes his first drawing lessons at the studio of Sarafianos-Vla- London.
chopoulos. 1976 "Seven in Thebes", Paris.
1981 "Sfikes", Epidavros.
1965 He is the first student to be admitted to the Athens 1983 Epidavros, with the National Theatre, The masks for
School of Fine Arts, where, subsidized with an I.K.Y. scholarship, "Troades" under direction of S. Toufexis.
he studies sculpture with Giannis Pappas and plastering – copper 1984 With the Regional Theatre of Ioannina, for which he de-
casting with Nikos Kerlis. signs stage scenery and costumes for the play "Rehearsal"
1972 Granted a scholarship of Athens Academy (bequest of of G. Armenis.
Our. Konstandinides) he finishes his post-graduate studies at the 1990 Epidavros, the masks for "Antigone" under direction of
ECOLE DES BEAUX ARTS, where he works with Koulentianos M. Volanakis.
and Cesar, and engages in lithography with Dayez until 1976.
1981 - 1983 He teaches drawing in VACALO College. MEDALS – PLAQUES
1983 - 1999 He is a Professor and Head of the School for
the Preservation of Antiquities and Works of Art of the Athens He designed and manufactured the medal for the Free Open Uni-
TEI, where he also organizes the first studio of PLASTERING. versity of the Municipality of Athens.
He is a founding member of the Society "Art and Philosophy" of "The Seven Wonders of the World",
the Association for the Music of Ancient Greek Drama "KOM- "Christ’ s life",
MOS" and a member of E.E.T.E. "Ioannina, 75 years"
"25th Rally Acropolis"
AWARDS – HONOURS "The Plaque of the City", Lake of Evia,
"50 years of Greek Radio",
1971 B΄ Prize in the competition of Polytechnic School for the "BERLIN – AGIA PARASKEVI",
monument of Philhellenes in Peta, Arta. "MIDLAND BANK", Athens,
1981 A΄ Prize of Sculpture of the Foundation of Letters and "ELITIS", University of Ioannina,
Arts. "TECHNO INTERPLAN", Athens,
1984 A΄ Prize of Sculpture of EETE National Botanical Gar- "APIVITA", Athens,
den of Athens. Honourable plaque of T.E.I. of Athens
1985 B΄ Prize for the monument of National Resistance, Nea Honourable plaque of the School for the Preservation of Antiq-
Ionia, Volos. uities and Works of Art.
1987 A΄ Prize of sculpture, Competition of the Municipality of Honorable plaque FEST-Agia Paraskevi
Athens (the sculpture was not positioned). Honorable plaque “I-D KONDILAKIS” Viannos - KRITI
1988 A’ Prize of Sculpture N.M.P Spring "HESIOD" award for personalities of Letters and Arts
1993 Award for his contribution to Art from the PANEPIROT- 1984 - 1985 He produced drawing critique in the labour review
IC CONFEDERATION OF GREECE "ERGASIA" of T. Tsimboukis.
2001 Honourable distinction for the work "Mother with many 1987 - 1990 He had his articles published in the column "THE
children", Pancypriot Organisation of Large Families, OTHER REASON" in "RIZOSPASTIS".
Lemessos, Cyprus.
2004 A΄ Prize “G. PAPANIKOPAOU” Municipality of Athens
2007 Prize “Vangjush MIO” Korca - ALBANIA

90
PUBLICATIONS INTERNATIONAL EXHIBITIONS – SCULPTURE SYMPO-
SIUMS
1972 "DRAWINGS"
1978 "PRINTS 1967-1975" 1973 "Fifty sculptors" of the novel school of Paris DENMARK,
1994 "TRAVELS WITH A BALLPOINT PEN", "APIVITA" NORWAY, W. GERMANY.
Publ. 1974-75-76 SALON DE LA JEUNE SCULPTURE, Paris
1995 "A DANGEROUS SCULPTOR", “Kastaniotis” Publ. 1974 SIXIEME BIENNALE DE LA SCULPTURE CONTEM-
2002 "ROKOS – SCULPTURE IN PUBLIC VIEW" PORAINE, RODIN Museum, PARIS
2005 “31 Drawings and 1 sculpture are looking for a Poet” 1975 Musee GALLIERA "Pour Chupre", PARIS
2007 THE BUTTERFLY of INSENBORN, “Kastaniotis” Publ. 1975 4 GRECS (Bonatsos, Rokos, Sarelakou, Skouloudi),
2008 “Stainless travels” F.I.A.P., PARIS
1976 AGOSTINI Factory, PARIS
INDIVIDUAL EXHIBITIONS 1977-79-81-83-85 KIRONIOS BIENNALE
1977 F.I.A.C. ‘77, GRAND PALAIS PARIS
1972 Athens, Gallery "NEES MORFES" 1978 ART ‘78, BASEL with gallery “POLYPLANO”
1972 Thessaloniki, Gallery "ZM" 1980 ART EXPO ‘80, NEW YORK with gallery “POLY-
1976 Athens, Gallery "POLYPLANO" (embroidery and boxes) PLANO”
1978 Athens, Gallery "NEES MORFES" 1980 Invitation to BUDAPEST BIENNALE
1978 Thessaloniki, Art Gallery "PANSELINOS" 1983 Symposium in Vâtö, Sweden
1979 Athens, "RETROSPECTIVE", Athens College 1984 10 Contemporary Greek and Romanian Artists (EPIPE-
1984 Glyfada, Art Gallery "AIXONI" DA – ATHENS)
1985 Monemvassia, Gallery "KAMARA" 1985 "Memories – Regeneration – Quests" ATHENS
1985 Athens, "ATHENS ART GALLERY" 1987 1st INTERNATIONAL SCULPTURE EXHIBITION, A-
1986 Berlin, Gallery "MUTER FURAGE" GIA PARASKEVI
1987 Heraklio, Art Gallery "ARIADNI" 1988 INTERNATIONAL SYMPOSIUM DZINTARI, LETO-
1988 Athens, Art Gallery "AGATHI" NIA
1990 Saint Brieux, France 1990 INTERNATIONAL EXPOSITION MEDAL, Helsinki
1991 Athens, "ATHENS ART GALLERY" Finland
1992 Nicosia, Art Gallery "ARGO" 1990 8th INTERNATIONAL Small Sculpture Triennial, BU-
1993 Ioannina, Town Hall auditorium DAPEST
1993 Athens, Art Gallery "AGATHI" 1991 LA SCULPTURE GREQUE CONTEMPORAINE Mai-
1995 Thessaloniki, Triple exhibition, French Institute, "TER- son de l’ Architecture, PARIS
RACOTTA" Hall, GOETHE INSTITUTE 1992 Gallery "K" LONDON
1995 Athens, ATHENS ART GALLERY 1993 ART ‘93 THE LONDON CONTEMPORARY ART FAIR
1996 Athens, "AGATHI" 1993 ART ATHENA 1’93 with gallery “ARGO”
1997 Lamia, Theatre Art Gallery 1996 A’ Symposium of Sculpture, IOANNINA
1998 Athens, Art Gallery "YAKINTHOS" 1997 THESSALONIKI CULTURAL CAPITAL CITY: Sympo-
1998 Ioannina, Art Gallery "AMYMONI" sium of Sculpture with 12 representatives of cultural capi-
1998 Glyfada, Art Gallery "EKFRASSI" tal cities.
2002 Athens, Art Gallery "EKFRASSI, Gianna Gram- 1998 ART ATHENE 6 ’98 with gallery “AMYMONI” Ioannina
matopoulou" 1999 INTERNATIONAL SYMPOSIUM OF SCULPTURE,
2005 Αthens, Art Gallery «EKFRASI” LUXEMBOURG
2005 Ioannina, Art Gallery “AMYMONI” 2000 A’ Symposium of Sculpture, KALAMATA
2007 Katerinh, Art Gallery “CHRYSA” 2000 Griekse beeldhouwkunst, GALERIE COUZIS, HOL-
2007 Glyfada, Art Gallery “PERIPLANISI” LAND
Since 1965 he has participated in a number of group exhibitions 2001 A’ Symposium of Sculpture, ATHENS AGRICULTURAL
in Greece. UNIVERSITY
91
2001 3rd INTERNATIONAL SYMPOSIUM OF SCULPTURE,
LEMESSOS, CYPRUS
2003 Stensympsium ORSA – SWEEDEN
2004 Symposium AGIA PARASKEVI – ATHENS
2004 Symposium DIONYSOS – ATHENS
2005 Symposium KARDITSA – GREECE
2006 Symposium PEIRAIAS – GREECE
2006 Symposium KATERINI – GREECE
2006 Symposium AMALIADA – GREECE
2006 Symposium ERESSOS – LESVOS - GREECE
His works are exhibited in the National Art Gallery, the Art
Gallery in Metsovo, Vianos in Crete, Grigoraki, in "Vorres Mu-
seum", "Pieridis Museum", in the National Bank, in the Ministry
of Culture, in places in: Αthens, Metsovo, Ioannina, Lake of E-
via, Heraklion, Agia Paraskevi, Kalamata, Chios-Volissos, Nax-
os-Abrami, Patmos, Dionyssos, karditsa, Katerini, Amaliada, Pi-
raeus, Eressos-Lesvos, Saint-Brieux (France), Vâtö-Οrsa (Swe-
den), Riga (Letonia), Heidelberg (Germany), Luxembourg,
Lemessos, Geroskipou (Cyprus), HSBC Bank (Athens), Athens
T.E.I., Town Hall of Aghia Varvara in Athens and in private col-
lections in Greece and abroad.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Κυριάκος ΡΟΚΟΣ
Εξώφυλλο, σελ.: 15, 21, 32, 33, 45, 46, 52, 60, 61, 67, 70, 71

Κώστας ΚΕΣΕΝΤΕΣ
Αυτί εξωφύλλου

Ρουμπίνα ΣΑΡΕΛΑΚΟΥ
σελ.: 4, 20

Θάνος ΚΑΒΑΔΙΑΣ
σελ.: 6, 7, 12, 19, 23, 26, 27, 30, 31, 38, 39, 40, 41, 47, 48, 49, 54, 55, 56, 57, 58, 59,
63, 64, 65, 68, 69, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83

Αργυρώ ΚΟΥΚΟΥΛΑ
σελ.: 9, 22, 34, 35, 62

ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ
σελ.: 10

Ελένη ΤΖΙΑΜΟΥΡΑΝΗ
σελ.: 16

RONY FILEVSKA
σελ.: 24, 25, 50, 51

Θανάσης ΤZΑΜΑΛΗΣ
σελ.: 28

Anders L. BJÖRKLUND
σελ.: 36

Γιώργος ΠΑΛΑΜΑΡΗΣ
σελ.: 42, 43, 44

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

Ελευθερία ΤΣΙΤΣΑ
σελ.: 5, 8, 11, 14, αυτί οπισθοφύλλου και τίτλων

Ελένη ΜΑΡΓΑΡΗ
σελ.: 18
Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΥΠΩΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ
ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΡΟΚΟΥ
ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΣΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ
ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Κ. ΚΑΤΣΑΡΗ
ΣΤΟ ΚΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ
ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΤΟ 2008 ΜΕ ΤΗ ΧΟΡΗΓΙΑ
ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΥΠΩΘΗΚΕ ΣΕ 2000 ΑΝΤΙΤΥΠΑ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ ΑΒΕΕ
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΡΟΚΟΣ