www.kimyamuhendisi.

com

1.GİRİŞ.......................................................................................................................................................2 2. Boyaların Genel Özellikleri............................................................................................................4 2.1. Boya nedir ? ....................................................................................................................................5 2.2. Korozyon nedir? ..............................................................................................................................8 3. Boya ve Kaplama Sistemlerinin Sınıflandırılması...............................................................................9 3.1.Boya kaplama maddelerinin uygulama türlerine sınıflandırılması.................................................9 3.2. Film Oluşmasına Göre Sınıflandırma ........................................................................................11 3.3. ÇÖZÜCÜ İÇERİP İÇERMEDİĞİNE GÖRE; .................................................................................12 3.4. KULLANIM YERLERİNE GÖRE;..................................................................................................12 3.5. İÇERDİĞİ REÇİNE CİNSİNE GÖRE ;...........................................................................................12 3.6. Bağlayıcı tipine göre....................................................................................................................13 4. Tarihsel Gelişim ...........................................................................................................................13 5. Boyanın Bileşenleri .............................................................................................................................18 5.1. Bağlayıcılar....................................................................................................................................18 5.2. PİGMENTLER VE DOLGULAR ....................................................................................................19 Beyaz Pigmentler ..............................................................................................................................21 Renk Verici Pigmentler......................................................................................................................21 Korozyon Önleyici Pigmentler ..........................................................................................................21 5.3. DOLGU PİGMENTLERİ ................................................................................................................21 5.4. ÇÖZÜCÜLER ................................................................................................................................22 5.5. KATKI MADDELERİ .....................................................................................................................23 6. KURUMA MEKANİZMASI ..................................................................................................................24 6.1. Solvent Evaporasyonu ile Kuruma .............................................................................................24 6.2. Kimyasal Reaksiyon ile Kuruma................................................................................................24 6.2.1 .Oksidasyon Polimerizasyonu ......................................................................................................24 6.2.2.Polimerizasyon ........................................................................................................................25 7. Dispersiyon Tekniği..........................................................................................................................26 7.1. Dispersiyon sistemler..........................................................................................................27 7.1.1.Hakiki Çözeltiler ......................................................................................................................27 7.1.2.Süspansiyonlar-Emülsiyonlar................................................................................................27 7.1.3. Kolloidler ................................................................................................................................28 7.2. YÜZEY GERİLİM – ISLATMA.......................................................................................................31 7.3. Dispersiyonun Viskozitesi...............................................................................................34 7.4.Pigment Dispersiyonu..................................................................................................................37 7.4.1. Karıştırıcılar (mikserler)........................................................................................................38 7.4.2. Disolverler..............................................................................................................................38

7.4.2.1.Disolver dipers formülasyonu ......................................................................... 39 7.4.2.2. Çift milli disolverler: ......................................................................................... 41 7.4.2.3. Kapalı sistemde çalışan disolverler............................................................... 42
7.4.3. Boncuk değirmenleri (Perl Mili) ...........................................................................................43

7.4.3.1. Boncuk değirmeninin çalışma prensibi ......................................................... 43 7.4.3.2. Konvensiyonel boncuk değirmenleri........................................................... 45 6.4.3.3. Kapalı boncuk değirmenleri ........................................................................ 46 7.4.3.4. Yatay - dikey kazanlı boncuk değirmenleri.................................................. 47 7.4.3.5. Farklı kazan kesitlerinin dispersiyona etkisi ................................................ 47
7.4.4. Küreli değirmen .....................................................................................................................49

7.4.4.1. Öğütme Kazanının Doldurulması .................................................................... 50 7.4.4.2. Ezilen boyanın viskozitesi............................................................................ 51 7.4.4.3. Dispersiyon süresi ......................................................................................... 51
7.4.5. Üçlü silindirler.......................................................................................................................52 7.5. Dispers Formülasyonu ( mill - base ), Konsantrasyon Üçgeni ................................................53 7.5.1. Optimum dispers formülasyonu - PVK / KPVK ..................................................................54

Optimum dispers formülasyonunun belirlenmesi.................................................... 55
7.5.2. Yağ sayısı (oil absorption) ve tayini ....................................................................................59

Guggenheim Faktörü .................................................................................................. 60
6.5.3. Bir pigmentin Daniel Akış Eğrisi ve tayini......................................................................61 8. DÜNYA VE TÜRKİYE’DE BOYA SANAYİ ..........................................................................................63 8.1. DÜNYADA BOYA ARZ TALEP DENGESİ VE BEKLENTİLERİ: ...................................................63

www.kimyamuhendisi.com

8.1.1. Üretim: ....................................................................................................................................63 8.1.2. Tüketim:..................................................................................................................................63 8.1.3. 2005'li yıllarda beklenen gelişmeler: ....................................................................................63 8.2.TÜRKİYE'DE BOYA SANAYİİNİN EKONOMİK ANALİZİ.................................................................64 8.2.1. 1970'li yılların sonunda Türk Boya Sanayiine genel bakış:..................................................64 8.2.4. Gümrük Birliğinin boya sanayiine etkileri:...........................................................................70 8.3. SONUÇ..........................................................................................................................................71 9.1.KISA DÖNEM GELİŞMELER..........................................................................................................72 9.2.UZUN DÖNEM GELİŞMELER........................................................................................................76 9.3.SONUÇ ...........................................................................................................................................77 10.SONUÇ................................................................................................................................................79 11. Kaynakça...........................................................................................................................................81

1.GİRİŞ
Türkiye'de sanayileşme hareketleri 1930'larda temel ihtiyaç maddeleri ve madencilik alanlarındaki yatırımlarla başlamış, 1950-60 yıllan arasında altyapı yatırımlarıyla birlikte sanayi yatırımlarında yaygınlaşma, ekipmanda modernizasyon ile devam etmiştir. 1960-80 yılları arasındaki planlı dönemde ithal ikameci politikalarla şekillenen Türkiye sanayii bugün uluslararası entegrasyon sürecinin belirleyici olduğu bir dönemi yaşamaktadır. Ülkemiz kimya sanayiinin bir alt dalı olarak boya sektörünün endüstriyel nitelik kazanmaya başlaması da 1950'li yılların ortalarına rastlamaktadır. Bir yanda hızlı nüfus artışı ve kentleşme, inşaat sektöründeki gelişme ve giderek endüstride boyanın koruyucu özelliğinin farkına varılması diğer yandan ithal ikameci politikalar ve sağlanan teşvikler ülkemiz boya sektörü hızlı bir gelişme trendi içine girmiştir. Bugün sektörde teknolojik gelişmeleri izleyebilen, büyük kapasiteli firmaların yanında basit tekniklerle üretim yapan, kalite, finansman, teknoloji sorunu olan çok sayıda küçük ölçekli firma da bulunmaktadır. Sektörde ana maddeler, özellikle pigmentler açısından dışa bağımlılık söz konusudur. Hammadde ihtiyacının değer olarak %50'ye yakın bir bölümü ithalat ile karşılanmaktadır. Çevre ile ilgili olarak giderek artan regülasyonlar nedeniyle tek sektörde teknolojik gelişme boyadaki solvent içeriğinin azaltılmasına, su bazlı boyaların, toz boyaların, katı madde içeriği yüksek boyaların üretimine doğru yönelmektedir. Dünyadaki entegrasyon süreci ülke sanayilerini uluslararası rekabete açmak tadır. Bu nedenle maliyetler, ürün kalitesi, standartlar, regülasyonlar uluslararası düzeyde ele alınmak durumundadır.

www.kimyamuhendisi.com

Dünya boya pazarına hakim olan büyük firmalar araştırma geliştirmeye büyük kaynaklar ayırmaktadır. Gümrük duvarlarının kaldırılmasının hammadde maliyetleri açısından olumlu sonuçları olacağı düşünülmekle birlikte henüz doymamış bir pazar görünümündeki Türkiye'ye nihai ürün olarak boya ithalatının artması söz konusu olabilecektir. Bu durum ülkemizdeki boya üreticilerinin teknolojik yenilenme, ürün geliştirme, verimlilik, kalite sistemleri, çevre ile ilgili regülasyonlar, çevre yönetim sistemleri gibi konularda rekabet yeteneklerini arttırmaları gerektiğini göstermektedir. Ancak teknolojik yenilenme konusunun yorumlanması üzerinde durmakta yarar vardır. Teknolojik yenilenmeyi doğrudan yabancı sermaye yatırımı, anahtar teslimi tesis ithali ya da yabancı firmalarla ortaklık kurmak olarak yorumlamak yerine, ulusal bir yenilenme sisteminin oluşturulması hedeflenmelidir Bu hedefe ulaşılması sürecinde, ulusal bir eğitim-öğretim sistemi, ulusal bir araştırma-geliştirme ağı, üniversite-sanayi işbirliği, insan gücüne ayrılan kaynaklar gibi konular öne çıkmaktadır. Tüm sanayi dalları için geçerli olan bu kurum ve faktörler boya sektörünün de gündeminde olmalıdır.

www.kimyamuhendisi.com

2. Boyaların Genel Özellikleri
Boya günlük hayatta içice olduğumuz, bir yandan hepimizin çok iyi tanıdığı, diğer yandan da işlevini çoğumuzun az bildiği , son derece önemli koruyucu bir malzemedir. Genel olarak boya “bir yüzey üzerine uygulandığında dekoratif ve koruyucu bir tabaka (film) oluşturan malzeme” olarak tanımlanmaktadır. Tanımdanda anlaşılacağı gibi , boya kullanmanın amaçları, yüzeylerin dekore edilmesi ve korunmasıdır. Boyalar çok değişik türler ve özelliklere sahiptirler. Özelliklerine ve amaca göre çok farklı uygulama alanları vardır. Renk verici olmanın yanı sıra, örtücü ve buna bağlı olarak da koruyucu özelliklere sahiptirler. Koruyuculuk boyanın dıştan gelen nem, su ,atmosfer kirliliği, agresif kimyasallar ve diğer tahribat unsurlarına dayanımı anlamını taşımaktadır.Ancak bu özellikteki boyalar, tatbik edilmiş oldukları yüzey ve malzemeyi de bu türdeki etkilerden koruyabilirler. Boyaların koruyuculuğu büyük ölçüde kendi karışım kompozisyonuna, özelliklerine olduğu kadar da, özellikle kalınlığına da bağlıdır. Ayrıca zararlı etkenlerin şiddeti , tekrarlanma sıklığı gibi hususlar da doğal olarak büyük önem taşımaktadır.Özel amaçlarla, belirli ortam koşullarında kullanılacak boyaların, karışım kompozisyonunda öngörülen dayanımını iyileştirici değişikliklerde yapılmaktadır. Dekoratif olma niteliği çağlar boyu bir boyadan beklenen temel niteliktir. Ancak doğal olarak dekoratif kavramı talebe göre değişecektir. Arzulanan renklerin ve tonların varlığı, uygun karışımların elde edilebilmesi isteğe göre parlak , yarı mat, mat dokulu ve yüzeye sahip olma bu konuda akla gelen hususlardır.

Pigmentler herhangi bir çözücüde çözünmez. Aradaki fark. Esas itibariyle beton ve boya aşağıdaki komponentlerden oluşur: Beton: Çimento Çakıl -kum Su Beton Katkıları Betondaki çimentonun Boya: Bağlayıcı (reçine olarak da adlandırılır) Pigment .www. yüzeyde alev yayılmasını veya mantar ve küflerin oluşmasını önleme gibi hususlar aktarılabilir. küf ve mantar oluşmamasına izin vermemesi. inşaat. boyadan beklenen ve kullanıcıyı koruyan. Betonda çimento. öngörülen koşullara karşı özel dirençlerde beklenebilir. Zararlı gazlar çıkartmaması. ona güven veren bir diğer önemli husustur.1. sanayi. plastik ve benzeri alanlarda kullanılan. . otomotiv. yalnızca kum ve çakılı bağlar. boya filminin sertliğini/yumuşaklığını. 2. pigment içerikli boyaları inceleyeceğiz. boyada reçine bağlayıcılık fonksiyonunu üstlenir. Burada boyar maddeleri içeren tekstil boyalarını değil. parlaklığını tayin eder.Dolgu Solvent (su bazlı sistemlerde su) Aditifler işlevini. Boya nedir ? Prensip olarak beton ile boya veya kaplama (coating) sistemleri arasında bir paralellik kurulabilir. boya içinde kolloidal halde dağılmış olarak bulunur. dolguyu biribirine bağlarken. boya veya kaplama malzemesinde bağlayıcı görür. Bağlayıcı ayrıca boyanın tatbik edildiği satha yapışmasını sağlar. örtücü ve koruyucu nitelikli.kimyamuhendisi.com Boyaların kullanım süresi içinde kullanıcı sağlığını olumsuz yönde etkileyici olmamasıda gerekli bir diğer önemli husustur. Bu konuda örnek olarak . Standartlara uygun olması. tozmaması. özel koşullarda kullanılacak olan boyalardan. reçine uygulandığı yüzeyde bir film oluşturur ve aynı zamanda sistemin içerdiği pigmenti. yüksek oranda nem etkisi veya doğrudan kimyasal maddelerin etkilerine dayanım. Bunların yanı sıra . pul pul dökülmememsi. çimento film oluşturmaz. kirletici maddelerin etkisi veya temizleyici maddelerle çözülmemesi gerekmektedir.

tekstil boyar maddeleri gibi boya içinde çözünmüş halde olmayıp. boyanın imali esnasında. Alkol. dolayısıyla boya tabakası oluşur. aseton. uygulanmasında ve boya film karakterinin . bir dispersiyon sistemidir. Böylece solvent işlevini tamamlar. boyaya renk verdiği gibi. bir boya sisteminde gereksiz pigment kullanımını önler ve boyanın reolojik özellikleri. renk verici maddelerdir. Bunların örtücülükleri pigmentlere oranla çok daha az ve fiyatları da çok daha düşüktür. pigment ve dolguyu tamamen sarmış olan bağlayıcının meydana getirdiği homojen bir film meydana gelir. bağlayıcı.kimyamuhendisi. Bu bağlayıcı çözeltisi içinde pigment ve dolgular ezilerek. bağlayıcı veya bağlayıcı çözeltisinin içinde kolloidal halde dağılmış olarak bulunur. Talk. boyanın sürüldüğü yüzeye taşınmasını sağlar. dolayısıyla oksijenle temasını keser ve korozyona engel olur. solvent sıvı fazı oluşturur ve dolayısıyla. diğer taraftan fiyat düşürücü bir rol oynar. Solventten istenen. Pigment. barit gibi mineraller öğütülür ve boyada dolgu olarak kullanılır. Dolgular da pigmentler gibi çözünmez ve bağlayıcı çözeltisi içinde kolloidal halde bağlayıcı tarafından sarılmış olarak bulunur.www. kalsit. Bu film boyanın uygulandığı yüzeye yapışır. ama çok daha az miktarlarda ilave edilip.com Pigmentler. Bundan dolayı dolgular. bir bağlayıcı çözeltisi oluşturur. ksilen gibi çözücüler solventi oluşturur. mümkün derecede yüksek konsantrasyonda bağlayıcıyı çözerken. Su bazlı sistemlerde ise. bu yüzeyin hava ile. çözücüsü (solventi) uçar. sonra da boyanın kuruması dediğimiz süre içinde uçar ve geride boya filmini bırakır. film. Aditifler boyaya. İmal edilen boya. su solventin işlevini görür. sürüldükten çok kısa bir süre sonra. oda sıcaklığında katı halde bulunan bağlayıcıları çözerek. Ancak burada su. kolloidal bir sistem haline geçirilir ve böylece boya imal edilir. Solventler (çözücü). bir yüzeye sürüldükten sonra solvent uçar ve bunu takiben o yüzeyde. örtücülük gibi karakterlerine etki ederken. bağlayıcı su içinde emülsiyon halinde dağılmış olarak bulunur. pigment ve solventle birlikte. Başka bir deyimle. Bir başka deyimle boya. depolanmasında. solvent gibi bağlayıcıyı çözmez. Bu filmin oluşmasına örnek olarak ojeyi gösterebiliriz. diğer yandan da oluşan bu bağlayıcı çözeltisinin düşük viskoziteli olmasını sağlamaktır. Oje sellülozik bir boya olup. pigment ve dolguların bir bağlayıcı içinde asılı halde bulunduğu. onun örtücülük kazanmasını da sağlar.

formülasyonlarını (reçete). boyanın örneğin vizkozitesinin artırılması. bu üçgen içinde bulundukları yerdeki pigment + bağlayıcı + solvent konsantrasyonları Konsantrasyon üçgeni yardımıyla yeni / eski boya şekilde belirleriz. .com iyileştirilmesinde çok önemli sorumluluklar taşıyan vazgeçilmez komponentlerdir. noktaların üzerine işaretleriz. C noktasının ve diğer bütün noktaların. 35 % Solvent içerir. Bağlayıcı-Pigment-Solvent üçlüsü bir boyanın karakterini tayin eder ve bunlar bir üçgen oluşturur. Çözücü içeren bir boya sisteminde. Aditifler boya bileşimine az miktarda girer. bu üçgen üzerinde renk şiddeti gibi değerleri. o boyanın akışkanlık karakterine bağlı olarak ve imalatta kullanılacak cihaz ve / veya makinenin çalışma aralığına uygun bir geliştirir. A noktası C noktası 35 % Bağlayıcı . 50 % Pigment . Görüldüğü gibi toplam hep 100 ‘dür. ait olduğu Şekil l örneğin. Konsantrasyon üçgeni adını verdiğimiz bu üçgen üzerindeki her noktanın belli bir konsantrasyonu vardır ve bu noktaların konsantrasyonları toplamı her zaman 100 ‘dür. pigment yüzmesi gibi karakterlerinin iyileştirilmesi için kullanılan yardımcı komponentlerdir. parlaklık. 35 % Solvent 15 % Bağlayıcı . Bir başka deyimle aditifler.kimyamuhendisi. pigmentin ıslatılması.www. toplamı hep 100’ü bulmaktadır.inceler ve tüm formülasyonların koordinatlarını Hatta tayin ettiğimiz viskozite. Şekil 1 de görüldüğü gibi A noktasının. ama boyaya değer katkıları çok büyüktür. 30 % Pigment .

Solventin boyadaki esas işlevi. pigment olarak görebiliriz. kurutucular ve diğer uçucu olmayan yardımcı maddeler bağlayıcı olarak gözönüne alınır. uygulamalar söz konusu tahribatı davet etmektedir. Korozyon nedir? Yüzeyi korunmamış asil olmayan metaller açıkta kaldıkları zaman. hava. korozyon kaçınılmazdır. seçimler. işlevi ise estetiktir. boyanın temel taşlarından biri olup. akıcılıktan macun kıvamına kadar bir viskozite gösterip. yok olmaktadır. film teşkil eder ve pigment parçacıklarını gerek kendi aralarında. işlevi koruyuculuk. herhangi bir kimyasal değişime uğratmaksızın. Tabiatıyla kimyasal maddelerle temas halinde olan yüzeylerde korozyon. etkisinde. Yumuşatıcılar. Korozyonun ne olduğu bilinmediği ve dolayısıyla ona gereken önem ve dikkat verilmediği için. Ortamda su varsa ve hele bu su tuzlu su ise. her yıl tasavvur edilemiyecek değerde malzeme tahrip olmakta. su. Pigment. çözmektir (DIN 55945). 2. gerekse alttaki tabakayla bağlar. yüzeyde bir boya filmi oluşturan madde veya madde karışımlarıdır. DIN 55945'e göre bir boyanın uçucu olmayan kısımlarından olup. ışık. renkli veya renksiz maddelerdir (DIN 55945). bir yüzeye sürme. Hızla gelişen endüstri ve teknoloji. şeklinde taşınan. bir boyanın uçucu kısmını teşkil eder.com Alman Standardı DIN 55945'e göre boya .2. Dolgu maddelerini katı. püskürtme. yavaş veya hızlı bir şekilde oksitlerine dönüşür. karbondioksit kükürt dioksit vs. örneğin demirin korozyon şekli pas teşkilidir (demiroksit). organik veya anorganik. toz halinde ve çözünmez olmaları gibi şartları yerine getirmeleri koşuluyla. Özetle korozyon. korozyonu çok önemli boyutlara getirmiştir. organik veya anorganik bileşik veya bileşikler oluşturur. Oysa boyanın 1. 2. Pigment içermeyen bir boyanın uçucu olmayan kısmının tümü bağlayıcıdır. bilgisiz ve bilinçsiz değerlendirmeler. Günümüzde boya ve kaplama malzemeleri hala bir güzellik unsuru olarak görülmektedir. film vermeyen.kimyamuhendisi. ama filmin içinde yer alan. Meydana gelen boya tabakası kuruduktan sonra yüzeye yapışır. Bağlayıcı. Solvent sıvı halde olup. bir çözücüde veya bir bağlayıcıda pratik olarak çözünmeyen ancak. hatta az veya çok içine nüfuz eder. daldırma vs. Maalesef boyanın yukarıda belirtilen işlevi iyi anlaşılamadığı için. Kaynama noktası 760 Torr’da 250°C‘ta kadar çıkabilir. kimyasal yapısını. Kısaca bir boyanın çözünmeyen kısmını pigment olarak adlandırabiliriz. fiziksel ve/veya kimyasal olarak kuruyup. çok ileri . günlük yaşantımızda hep rastladığımız paslanma veya çürümenin teknik dildeki ifadesidir.www.

1. Örneğin beton korozyonu vardır. kaplama. Buna ilave olarak Mikroorganizmaların büyük gayretiyle ahşap çürür. sıcakta çapraz bağlanma elektroforez boyalar daldırma trommel çekme oda s visko .www.kimyamuhendisi. yüzeyden başlayarak kimyasal ve elektrokimyasal tahribatlarla ortaya çıkan zararlı madde değişimleridir . taş. Boya ve Kaplama Sistemlerinin Sınıflandırılması Tüm kriterlerin en iyi şekilde gösterildiği tek bir sınıflandırmanın yapılması mümkün değildir.Boya kaplama maddelerinin uygulama türlerine sınıflandırılması Tablo 1 Uygulama Metodu fırça püskürtme döküm merdane spatula ile rakel ile elektro daldırma Boya veya Kaplama Maddesinin Karakteri 1 komponentli (1k) boya ince viskoziteden kalın viskoziteye kadar Film Teşekkülü uçucuların uzaklaşması ve/veya oksidasyon veya sıcakta kimyasal reaksiyonla Boya Sistemi her tür boya kaplama maddesi fırça püskürtme döküm spatula rakel 2 kom visko pasta püskürtme toz ince viskoziteli elektro kimyasal ayrışma. Teknik dildeki bir korozyon tarifi ise. DIN 50900'e göre korozyon. Ama sınırsız bir sürede etkili olacak antikorozif bir sistem mevcut değildir. Korozif etkiler ahşabın da yapısını değiştirir. maddelerin ve çevrelerinin kimyasal veya elektrokimyasal reaksiyonla bozunmasıdır. ancak iyi seçilmiş boya. Korozyon. Yalnız metaller korozyona uğramaz. plastik hepsi etkilenir. beton ufalanır göçer. beton. 3. Korozyondan metaller (asil olmayanlar).Buna karşılık ortak kriterler içeren birkaç sınıflandırmanın yapılması söz konusudur. Korozyona karşı sayısız koruma önlemlerine başvurulur.com boyuttadır ve süratle önlem alınmasını gerektirir. katodik koruma gibi sistemlerle ama hepsinden önemlisi bilinçli bir uygulama ile büyük ölçüde önlenebilir. 3. ahşap. Diğer taraftan elektrokimyasal pil oluşması da korozyona neden olan bir başka etkendir.

com .www.kimyamuhendisi.

nitrosellüloz) Film Oluşumu Fiziksel ve Kimyasal Prosesle d) çözücünün uçmasıyla film oluşmasından ayrı olarak.2.com 3. e) çözücünün uçmasıyla kimyasal reak-siyon. mevcut partnerler arasındaki kimyasal proses. poliüretan).kimyamuhendisi. ışınlamayla (fırın tipi alkid/ melamin kombinasyonları) c) erimiş malzemenin soğutulmasıyla (toz boyalar) b) dispersiyondaki makromoleküllerin birleşmesiyle (polivinilasetat dispersiyon boyaları) g) çözücü uçması söz konusu değil. Film Oluşmasına Göre Sınıflandırma Tablo 1 Film Oluşumu Yalnız Fiziksel Prosesle a) çözeltiden solventin uçmasıyla makromoleküllerden film teşekkülü (akrilik.www. artan sıcaklık veya ışınlamayla meydana geliyor (bloke poliüretan). . Bunlardan ayrı olarak şu sınıflandırmaları da yapabiliriz. sistemin içindeki veya hariçden gelen reaksiyon partnerinin (O2) iştirakiyle meydana getirdiği oksidatif kuruma (alkid boyalar) Film Oluşumu Yalnız Kimyasal Prosesle f) çözücü uçması söz konusu değil. kimyasal proses sonucu film oluşuyor (epoksi. artan sıcaklık veya başka etken örn.

com 3. 5.www.3. Bu sektörlere göre şu şekilde sınıflandırılırlar: a) İnşaat Boyaları Plastik boyalar Yağlı boyalar Akrilik boyalar Sentetik boyalar b) Sanayi Boyaları .s. KULLANIM YERLERİNE GÖRE.3.2. Boya tüketiminde başta gelen sektörler inşaat ve imalat sanayi sektörleridir.5. İÇERDİĞİ REÇİNE CİNSİNE GÖRE . 5.3.2. • • • • Sellülozik Boyalar Alkid (veya sentetik ) Boyalar Akrilik Boyalar Epoksi Boyalar v.1.2. • • • • • • • • İnşaat Boyaları Sanayi ve Korozyon Boyaları Mobilya Boyaları Oto Boyaları Deniz Boyaları Kutu Boyaları (Ambalaj Boyaları) Plastik Boyalar Aerosol Boyalar (Sprey Boyalar) v. ÇÖZÜCÜ İÇERİP İÇERMEDİĞİNE GÖRE. 5. 5. Solventsiz Sistemler Solventli Sistemler Solvent Bazlı Boyalar Su Bazlı Boyalar 3.3. 3.2.1.kimyamuhendisi.3.4.s.

kil. Tablo 2 : Bağlayıcıların tarihsel gelişimi Bağlayıcı . Bunlardan ele geçen en eski parçalar.6. Ham madde eksikliği. Tabiatıyla geçmişte de mobilya. İngilizler büyük miktarda boyanmış parçaları Avrupa' ya getirdiler. rhusvernerlca) bağlayıcı olarak kullanılmıştır. deriden yapılmış her türlü eşya. bu kez Avrupa'da boyanın geliştirilmesi üzerine ciddi çalışmalar başladı. vaks. Çin'de ve Japonya'da 2000 yılı geride bırakmış bir gelişmişlik düzeyindeydi. yıla aittir. Talep öylesine arttı ki. Misyonerler 16.com Sentetik boyalar Selülozik boyalar Fırın boyalar 3. yüzyılda Çin sanatını Batıya aktardılar. süt ve bazı bitki suları da (örneğin Japon boya ağacı sütü. bal. ahşap metal. Kısaca çok gerilere bir göz atalım. milattan önce 200. boyanıyordu. kan.kimyamuhendisi. İlk çağlarda metal oksitleri pigment olarak. boya sanatı. araştırmaları yoğunlaştırdı ve sonunda kuruyan yağlarla mükemmel sonuçlar alınmaya başlandı. Tarihsel Gelişim Yüzlerce yıldan bu yana boya kullanılmaktadır. Portekizliler 1515 de Çin' e geldikleri zaman. Bağlayıcı tipine göre Yağlı boyalar Sentetik boyalar Selülozik boyalar Emülsiyon boyalar 4. Bunlar Batıda büyük yankı uyandırdı. Boya sanatı Çin'de keşfedilmiş ve zaman içinde Doğu Asya da doruğuna varmıştır.www. yağ.

com Milattan önce Milattan önce Milattan önce Milattan Önce 1000’den sonra zamkı. Hoffman Bakeland W.kimyamuhendisi. Prag H. katran. arap Yakın tarihe yaklaştığımız zaman aşağıdaki tabloyu görüyoruz. Electric I. Röhm W. kan. Krische Suida F. keten yağı. kenevir yağı. Klatte F. Eichengrün F. balsam 1000-700 700-600 600-0 Yumurta akı ve sarısı Çıra yağı Kireç / Fresko / Vaks Yumurta akı. G. Von Liebig Schönbein Schützenberger A. Klatte Bayer . bal. G. yumurta sarısı. Farben Staudinger 1929 Stren –Polimerizasyonu .Von Bayer Sitting ve Paul Eugen Schaal Hölzer O. G. Tablo 3 Yakın tarih diliminde suni reçine ve plastiklerin gelişimi: 1835 Asetaldehit reçineler 1845 Nitrosellülozlar 1865 Sellülozasetat 1872 Fenol ve formaldehid kondenzasyonu 1877 Polimetakril asidi 1884 Kolofonyumun esterleştirilmesi 1884 Üre ve formaldehid reaksiyonu 1901 Akril bileşiklerinin polimerizasyonu 1904 Kasein-formaldehid reçineleri 1905 Sellülozeter 1906 Sentetik kauçuk 1907 Fenoplastlar 1908 Asetilsellüloz 1912 Vinilklorür polimerizasyonu 1912 Vinilester polimerizasyonu 1915 Metilkauçuk 1918 Üre-Formaldehid reçineleri 1924 Makromoleküler plastiklerin imali 1926 Polivinilalkol 1926 Tioplastlar 1926/34 Butadien-Kauçuk 1926 1927 Glyptal Dienlerin emülsiyon polimerizasyonları J. Staudinger O. Hermann ve Hachnel Baer ve Patrick I.www. Farben Kienle. John. Kıraç.Leverkusen H.

Polietilen 1939/40 Polivinilidenklorür 1954/56 Polipropilen Tablo 2 genel anlamda suni reçinelerin gelişimini incelerken.G. Schnell. Farben Shell ve CIBA H. Farben BASF W. boya bağlayıcılarının gelişimini göstermektedir. Reppe.G.J. Ziegler Natta 1934 Trifluorkloretilen polimerizasyonu 1934 1935 1935 1935 1935 1937 1938 Poliesterlerin çapraz bağlanmaları Poliamidler H. Polietilen Melamin reçine Poliizobutilen (Oppanol) Poliizosiyanatlar Epoksi reçine 1939 Polikaprolaktam (perlon) 1939 Polivinileter 1939 1940 1941 1942 1948 1953 1953 Redoks polimerizasyonu Polivinilkarbazol Poliakrilnitril elyaf Polivinilprolidon Epoksi reçineleri Polikarbonatlar ND . Castan P.G. Schlack.G. Farben I. Reppe.G. Farben-Fabriken K. Tablo 4: Boya imalatına tarihine göre reçineler ve boyalar . I. I. C. Reppe H. I. D. I. I. Farben I.G. aşağıdaki tablo ise. Farben W. Farben I. Farben Carothers Schloffer/Scherer Staudinger ve Heuer Carothers I. Farben Rochow I.com 1930 Polivinileter 1930 Polisiloksanlar 1931 Vinil Bileşiklerinin Emülsiyon Polimerizasyonu 1931 1932 Polietilenoksit Poliester (nylon) W. Bayer P.G. I. Farben O. CIBA Otto. Rhein.G.kimyamuhendisi.www.G.

fiziksel.kimyamuhendisi. birçok yan birimden oluşan bir kompleks haline geldiğini saptıyoruz.www. 1) Hammaddeler -bağlayıcı -katı komponentler -uçucu komponentler -aditifler -renk tonu ve efekt komponentleri 2) Boyanın bileşimi ve tasarımı 3) Özellikleri -mukavemeti (kimyasal. teknik.biyolojik -işlenebilirliği -ekonomikliği .com Reçine esteri Fenolik reçineler Modifiye fenolik reçineler Sellülozik boyalar Klor kauçuk boyalar Alkid Boyalar (Sentetik) Üre formaldehid boyalar Akrilik boyalar Poliüretanlar Melamin reçineler Polivinil reçineler İzomerleştirme Strenleştirme Maleinat oil Uretan oil Epoksi reçineler 1884 1909 1917 1920 1930 1931 1933 1935 1937 1938 1939 1947 1947 1947 1947 1950 Günümüzde boya teknolojisinin.

ASTM -spesifikasyonlar 9) Ekonomi -ekonomik boya pozisyonları -ticari alanlar 10) Emniyet -yanabilirlik -elektrostatik -fizyolojik 11) Literatür -patentler -kitaplar -makaleler . örneğin DIN. RAL. araştırma.www. uygulaması. seminerler -norm sistemleri. teknik -fuarlar.kimyamuhendisi.com 4) İmalatı -metodlar -makine ve aparatlar -tesisler 5) Uygulama -metodlar -makine ve aparatlar -tesisler 6) Uygulama alanları –boyanın fonksiyonlarına yönelik -uygulanacak yüzeyin mukavemeti ve karakterine yönelik 7) Araştırma -kimyasal -fiziksel -teknik -klimatik 8) Organizasyon -boya alanındaki dernek ve kuruluşlar -boya ana maddeleri.

Film yapıcılar genelde sentetik veya doğal reçinelerin çözeltileri. dolgular. diğer katmanlarla uyuşup uyuşamayacağı. uygulama biçimi. incelticiler (tinerler). bir boya sisteminin karakterini temelde bağlayıcıların tayin ettiğini görüyoruz.kimyamuhendisi. Sentetik . Hammaddelerin içinde de en önemlilerinden biri olan bağlayıcılara göz atınca .www. 5. inorganik orjinli maddeler ve bitümlü maddeler olarak gruplayabiliriz. dayanımı. boya tabakasını oluşturan maddeleri ve boyanın karakterinin ve niteliğini belirler. örneğin kuruma şekli ve süresi. tung ağacı yağı veya hayvansal balık yağı verilebilir. Bağlayıcılar Film yapıcılar (bağlayıcılar) boyanın ana maddelerinden olup. pigmentler. Bu maddeler özelliklerine göre çözücülerin uçması veya buharlaşması. parlaklaığı uygulandığı yüzeydeki davranışları gibi hususlar bunların başlıcalarıdır. çözücüler(solventler). bir boyanın herhalde en önemli yapı taşıdır. örnek olarak bezir yağı.1.com -firma yayınları Burada hammaddeleri ve diğer birimleri belli bir akış içinde inceleyeceğiz. Ancak en yaygın olarak kullanılan bezir yağıdır. kuruyan yağlar. yumuşatıcılar(plastifiyanlar) ve kurutucular olarak sınıflandırılabilir. Boyaların hemen hemen tüm karakteristikleri. dispersiyonları veya polimerleridir. uygulandıkları yüzey üzerinde. Bağlayıcıları. Boyanın Bileşenleri Boyayı oluşturan bileşenler daha öncede bahsettiğimiz gibi . emülsiyonlar. 5. Film yapıcılar geçmişten günümüze dek boya yapımında kullanılan temel maddelerdendir. Bunlar genellikle bitkisel orjinli yağlar olup. Bağlayıcı. pigment ve dolgu maddelerinide bağlayarak. oksidasyon veya polimerizasyon gibi yöntemlerle sıvı halden katı hale dönüşerek.bağlayıcılar ve film yapıcılar. Bunların dışında da bağlayıcılar kullanılmaktadır ancak özellikleri yönünden oldukça farklıdır. Kuruyan bir yağın okside olması ve polimerleşmesi esasına dayanırlar. varsa renk verici pigmentleri ve dolgu maddelerini de ihtiva eden ince bir tabaka oluştururlar. solüsyonlar. kimyasal kürle katılaşanlar.

Ana elemanlarında kullanılır. PİGMENTLER VE DOLGULAR Pigmentler . Bu maddelerle üretilen boyalar piyasada plastik boya olarak da adlandırılmaktadır. çok düşük sıcaklıklarda da tahmin edici sonuçların alınmasını güçleştirir. katılaşmayı geciktirebileceği gibi.www. Kimyasal kürle katılaşan bağlayıcılar iki bileşenli malzemelerdir. Katılaşma bünyedeki suyun buharlaşmasıyla olur. Sentetik emülsiyon esaslı maddelerle üretilen boyalar. Atmosferde veya ortamda su buharının çok oluşu buharlaşmayı nispeten azaltacağından. kullanılan pigment türüne ve kullanım amacına göre. Ancak bunların yukarıda sözü edilen kimyasal kürle katılaşan çift bileşenliler gibi katılaşmalarının yanı sıra. Bu tür malzeme ile üretilen boyalar yüzeysel mekanik etkilere çok iyi dayanım göstermelerine rağmen uygulama öncesinde yüzeyin hazırlanmasında büyük titizlik gerektirirler. Kimyasal kürle katılaşan bağlayıcılar iki bileşenli malzemelerdir.Malzemelerin katılaşma aşamasında sıcaklıkta etkili olmakta . tekstil boyar maddeleri gibi boya içinde çözünmüş halde bulunmazlar. kimyasal ve mekanik dayanım açısından da daha zayıftır. setleştirici veya hızlandırıcı ile karıştırılır ve sıvı halde uygulanan film başlatılmış. Bu özelliklerinin yanı sıra. Kuruyan yağlar ihtiva etmeyen bu tür malzemeye örnek olarak PVA veya akrilik dispersiyonları gösterilebilir. kullanım öncesinde kimyasal reaksiyonu oluşturacak madde. özellikle alkid reçinesi ile birlikte. zararlı mor ötesi ışını absorbe etme veya yansıtma. Bu tür malzemelere örnek olarak kullanılan epoksi veya poliüretan reçineleri verilebilir. . aktive edilmiş reaksiyon sonucu katı hale geçer. genelde duvar .com emülsiyon esaslı sulu dispersiyonlarıdır.2. Ana malzeme reçine. buna karşılık bağlayıcı veya bağlayıcı çözeltisinin içinde kollaidal halde dağılmış şekilde bulunurlar. boyayı bir anlamda fiziksel olarak donatma. kuru film kalınlığının artması. renk verici ve opaklık özelliği kazandıran maddeler olup. sıcaklık düştükçe reaksiyon yavaşlamakta. giderek durma noktasına yaklaşmaktadır.kimyamuhendisi. tavan gibi yapı elemanlarında kullanılır. diğer boyalar gibi tek bileşenli olarak da üretilmektedir. Müsait ortam koşullarında bu tür malzeme ile üretilen boyalar dokunma kuruluğu sayesinde veya bir üst kat uygulamaya imkan verecek kuruluğa bir iki saat içinde ulaşabilirler. Epoksi ve poliüretan reçineleri diğer reçinelerle . 5. Bunlar pigmentsiz veya pigment katılarak kullanılmaktadır.

yüksek kapatıcılığı . kurşunkromat karışımı molibden kırmızıları ve oranjdan bordoya doğru renkleri veren kadmiyumselenür bileşimindeki kadmiyum pigmentleri vardır. Beyaz pigment olarak kurşun ve çinko. alüminyum ve bronz tozları da vardır. anorganik ve organik olarak ikiye ayırabiliriz. kurşunmolibdat. • • Siyah anorganik pigment olarak magnetit yapıdaki demiroksidi gösterebiliriz. ışık ve kimyasal etkilere dayanıklı olmaları renk ve tonlarını kararlı tutmaları. Ayrıca boya üretiminde pigmentlerle birlikte kullanılan dolgu maddeleri de vardır. kolay disperse olması . • Yeşil anorganik pigment olarak açıktan koyuya doğru mavi oranı artan kromsarısı prusya mavisi karışımları yanında kromoksid ve kromhidroksid gösterilebilir.com metal yüzeylerde korozyonu önleme ve boyanın dayanımını arttırma gibi sonuçlar da elde edilebilir. Anorganik pigmentleri de renklerine göre sınıflandırırsak. Titandioksit. Mangan mavisi : baryum sülfat. potasyum. birleşikleri eski önemini kaybetmiştir. • Kırmızı olarak demiroksid.kimyamuhendisi. Bunun yanı sıra film yapıcı malzeme ile . mora doğru giden renkleri verir. Prusya mavisi denilen ferroferrisiyanür bünyesindeki pigment bileşimindeki sodyum. alüminyum silikat içinde alkaliye kükürdün polisülfür halinde bağlanmasıyla doğan bu pigment bünyesindeki kükürt miktarına göre yeşilimsi maviden. Kullanılan hakiki pigmentlerin % 80 kadarını oluşturur. Mavi-lacivert olarak çivit yani sodyum. • Sarı pigmentlere gelince. Boyanın %30 kadarını oluşturan pigmentleri. amonyum gibi katyonlara göre çeşitli lacivert – mavi pigmentleri verir. kurşunantimonat yani nepal sarısı ve nikeltitan sarısıda söylenebilir. kurşunsülfat kromat limon sarısından turuncuya doğru. Bu arada çinkokromat – potasyumkromat bileşiminde çinko sarısı. Anorganik pigmentler içinde çinko. güneş ışığının görülen opak cisim olarak iyi örtmeleri . kadmiyumsülfür bileşimli kadmiyum sarısı. ararlı ve zehirsiz olma gibi özellikler aranır. kobalt mavisi: kalsinekobal taluminat. . baryum manganat. olarak anorganik mavileri meydana getirir. • Beyaz pigment olarak en önemlisi titandioksittir. demiroksit hidroksit bünyesinde pas rengi sarıyı.iyi ve kolay karışma imkanına sahip olması da önemlidir.www. Pigmentlerin etkinliği incelik derecesi ile orantılı olarak artar. oranja bakan kırmızı olarak kurşunkromati kurşunhidroksit karışımı kromanj pigmentler. beyaz ve pastel renklere olan büyük talep nedeniyle ilk sırayı almaktadır. bazik kurşunoksid kurşunkromat turuncu renkteki pigmentleri sağlar. Pigmentlerin boyaya renk vermesi.

DOLGU PİGMENTLERİ Anorganik yapıda olup hakiki pigmentler gibi örtücülük ve renk sağlayamamakla beraber aşınma. Üstübeç adı ile adlandırılan bu malzeme. safran gibi doğal inmorganik pigmentler. En çok kullanılanları kalsit. metal oksitlerden oluşan madensel pigmentler ve füzen gibi suni organik pigmentler olarak üç grupta toplanmaktadır. dolomit. Miktar bakımından .3. Bunlardan önemli bir grubu . en yaygın olanı sülüğen adı ile bilinen kursun kırmızısı kimyasalın bileşiminde . orjinlerine göre kına. solüsyonlar halindeki veyahut kimyasal kür ile reaksiyon sonucu kuruyan yağsız bağlayıcılar ile kullanılmaktadır. Korozyon önleyici pigmentler Beyaz Pigmentler Boya üretiminde kullanılan önemli bir malzeme grubunu oluşturmaktadırlar. jips. opaklık özelliği iyi olmayan . Örneğin sülüğen kuruyan yağlar ile en iyi sonucu verirken.kimyamuhendisi. 5. Bunlar uygulamayı kolaylaştırıp. ilk kat olarak kullanılır.com 1. barit.www. sıvı boyanın yapısını oluşturarak . Metal yüzeylerde astar. Renk Verici Pigmentler Bu gruptaki pigmentleri . kurşun oksitleri karışımından meydana gelen ve içerisinde renk verici başka madde katılmamış bulunan birlikte kullanıldıkları maddelerinde tesiri vardır. Çinko ve kurşun türevleri olup. çivit . ancak film tabakasının mekanik özelliklerini iyileştiren katkı maddesi karakterindeki pigmentler teşkil etmektedir. metalik çinko pigmentler. kuvars. renk vermenin yanı sıra boya üretiminde de kullanılmaktadır. mika. ışık. talk. mineral orjinli olup . eğer istenirse yüzeye bir pürüzlülük ve doku kazandırırlar. kaolendir. Beyaz pigmentler 2. rutubet ve hava şartlarına dayanıklılığı ve ucuzluğu sağlayan maddelerdir. katı boya bileşenlerinin depolama süresince çökelmesini önler. Renk verici pigmentler 3. Korozyon Önleyici Pigmentler Koşullara göre demir ve demir dışı metallerdeki korozyonu yavaşlatma veya önleme özelliği olan pigmentlerdir. Renkli pigmentler renklendirme ve opaklık özellikleri açısından değişiklikler gösterir. Ayrıca.

Bu malzemeler boya akışkanlığının istenilen seviyeye getirilmesi ve uygulamayı kolaylaştırmak için kullanılır.www. Emülsiyon esaslı boyalar dışındaki boyalar. • Organik kırmızıların yüzün üstünde çeşidi vardır ve en büyük gurubunu azo pigmentlerinden toluidin kırmızıları oluşturur.Çözücüler oda sıcaklığında katı halde bulunan bağlayıcıları çözerek bir bağlayıcı çözeltisi oluşturur. genellikle kullanıma uygun kıvamda hazırlanmıştır.A. Örnek olarak 1980 U. fanal mavileri en meşhurlarıdır. 5.com önemli yüzde tutarlar. • Yeşil organik pigment olarak halojenlendirilmiş bakır fitalosiyanın esasındaki fitaloyeşiller mükemmel özellikleri ile en ön sırayı alırlar. kinakridon esaslı olanları değişik renk ve özellikteki pigmentleri sağlarlar . tioindigo. a) Aril – amid b) Benzidin c) Naftol d) Filavantiron e) Antrakinon f) Antrapirimidin sarıları olarak sayılabilirler. Sarı pigmentlerin başlıcalarına gelince .S. Bundan başka alfa-nitroso beta naftol demir kompleksi ( green gold ) diğer önemli yeşiller olarak bilinirler. Organik Pigmentlere gelince. pigment kullanımının yarısı Dolgu Pigmentlerine aittir. boya ve verniklerin üretilebilme ve uygulama kıvamına getirilebilmelerini sağlar. Para klorlandırılmış para. yani karbon siyahı. Bu bağlayıcı çözeltisi içinde pigment ve dolgular ezilerek.kimyamuhendisi. kolloidal bir sistem haline geçirilir. Ancak gerekli hallerde uygun tür malzemelerle inceltilebilirler. İnceltme işlemi gerekli hallerde yüzeye daha iyi nüfuz etmesini . • Mor olarak dioksaniz ve kinakridon esaslı mor pigmentler yüksek özelliklere sahiptir. arilamid. • • • • Beyaz yoktur.4. antrakinon. naftol AS. ÇÖZÜCÜLER Boyanın % 40 bölümünü teşkil eden çözücüler. fitalosiyanin. Mavi. Siyah ( iskarası ).

oksijenli çözücüler.inceltmenin fazla yapılması . alkoller % 5. Ekolojik nedenlerle gerek aromatik. Bu çözücülere örnek olarak heksan. a) Çözücülük gücü b) Kaynama noktası c) Buharlaşma oranı d) Alevlenme noktası e) Fiyat f) Koku g) Toksisite h) Korozyon 5. boya üreticisinin tavsiyeleri doğrultusunda. püskürtme yönteminin kullanıldığı hallerde de boya kalınlığının. Emülsiyon esaslı boyalarda ise inceltme su ile yapılmaktadır. klorlanmış hidrokarbon. genellikle yağ esaslı malzemelerdir. etilasetat. gerek diğer çözücülerin mümkün olduğu kadar az kullanılmasına ve su bazlı boyaların üretimine doğru bir gelişme görülmektedir.5. ultraviole tesirinden koruma. Oksijenli bileşiklerden glikol eterleri % 10. etilalkol. önerilen uygun incelticilerin kullanılması gereklidir. trikloretileni gösterebiliriz. Çözücülerin hidrokarbon esaslı olanları % 75 gibi büyük bir paya sahiptir ve hidrokarbonlar arasında alifatik ve naftanik esaslı olanlar % 45. kabuk yapmayı önleme. white spirit. kurutma. akışkanlığı kontrol. Bu çözücülerin çeşitli boyalarda kullanılmalarını saptayan noktaları şöylece sıralayabiliriz. renk ve yüzey güzelleştirme olarak sıralanabilir. Sikatifler ve plastifiant maddeler başlıcalarıdır. ester. heptan. kısilen. etilen glikol monobutileter. KATKI MADDELERİ Bunlar boyaya çok düşük oranda konduğu halde belirgin değişikliklere neden olurlar. toluen. aseton. İlave ediliş nedenleri ıslatma. Boyalara yukarıda sözü edilenler dışında daha bazı maddeler gerekli hallerde katılmaktadır. vizkozitesinin ayarlanmasında da yararlanılmaktadır.com sağlayabildiği gibi. biyolojik parçalanmaya dayanıklılık kazanma. butilasetat.kimyamuhendisi. Sikatifler boya tabakasının katılaşmasını hızlandırıcı .www. isopropilalkol. boyanın opaklığı. örtücülüğü ve diğer özellikleri üzerinde olumsuz sonuçlar doğurur. gibi gruplara ayrılabilirler. aromatikler % 30 gibi bir oranda kullanılmaktadır. Kimyasal yönden hidrokarbon. Birçok katkı maddesi yüzey aktif madde . İncelme yapılmasının gerektiği hallerde. keton ve diğerleri % 10 gibi bir orana sahiptirler. Bunlardan sikatifler ve plastifiyan maddeler başlıcalarıdır. plastifiantlar boya tabakasının çatlamasını önlemek için plastikleştirici nitelikte. kolay disperse olabilme.

OOH Hidroperoksit . Bu çeşit boyalar film meydana getirdikten sonra. Bu durumda boyanın performansı yükselir veya azalır.2. ihtiva ettikleri solvent karışımı ile temas ettikleri zaman tekrar çözünebilirler.com karakterinde olup. 6. Solvent Evaporasyonu ile Kuruma Bu çeşit kurumada boya. solvent uçunca bir film oluşturur. KURUMA MEKANİZMASI Kuruma mekanizmasını genel olarak 2 sınıfta ifade edebiliriz .kimyamuhendisi. Solvent evaporasyonu ile kuruma 2. Kimyasal Reaksiyon ile Kuruma Boya üretiminde kullanılan bağlayıcılar çapraz bağ yapma özelliğine sahip ise boya filmine sağlamlık ve sertlik kazandırılır.Oksidasyon polimerizasyonu b. 1.. doymamış. . 6. ihtiva ettiği uçucu sıvıların (solvent) buharlaşması ve polimerleşme ile kurur. RH + O2→ R . 6.Buna misal olarak selülozik boyalan ve PVA bazlı emülsiyonları örnek olarak gösterebiliriz. Kimyasal reaksiyon ile kuruma a.Oksidasyon Polimerizasyonu Bu tür kimyasal reaksiyon.1 .Sertleşen boya filmi kendi solventi ile tekrar çözünmezler.RH Fatty acid ester olarak kabul edildiğinde . pigment bağlayıcı ara fazında veya yakınında yer alıp bu konumları nedeniyle küçük oranları ile bile büyük değişikliklere neden olurlar. kuruyan yağlardan yapılmış bağlayıcılar ile havanın oksijeni arasında olur.2.www.Solvent içinde çözünmüş halde bulunan lineer polimer.Polimerizasyon 6.1.

Bu şekilde kuruyan boyalarda kullanılan kurutucuların esas fonksiyonu katalitiktir ve iki yönde etki ederler. Reaksiyon başladıktan bir müddet sonra peroksit ve hidroperoksit miktarı maksimuma ulaşır ve sonra düşmeye başlar. .. . Bu radikaller yağdaki konjuge ve izole bağların bulunduğu karbonda gerçekleşir.kimyamuhendisi. Örnek olarak melanin formaldehit ihtiva eden boyaları verebiliriz.Bağlayıcı ağırlığının hemen hemen % 10-12 'si kadar oksijen absorbe edilir. Oksijen miktarı boya filmi üzerinde fazladır . + OHDiğer bir ester molekülü diğer serbest hidroksil radikali ile birleşebilir ve alkali radikali oluşturur.com Hidroperoksit stabil olmadığından iki serbest radikale ayrışır. RH + RO → ROH + R. 6. boya cinsine göre 90-200'C ye yükseltilmesi gerekir. Bu çeşit boyalara fırın boyalar denir.OOH →RO. Polimerizasyon başlar ve viskozite kuru bir film tabakası teşekkül edene kadar yükselir.Bu çeşit kurutuculara da Sekonder kurutucular denir. Boyanın kuruması esnasında aşağıdaki serbest radikaller oluşur.Polimerizasyonun olabilmesi için temperatürün.OH- Bu şekilde birleşen moleküller gittikçe büyüyerek polimer meydana getirirler. Kurşun Naftanat ise sadece oksijen geçişini hızlandırır.Oksijen konsantrasyonunun yüksek olması nedeniyle ilk kuruma yüzeyde olur.Oksijen içerlere nüfuz ettikçe iç taraflarda kurumaya başlar. RO.2. l . + H2O Aynı zamanda başka bir ester molekülü diğer serbest radikalle reaksiyona girebilir. .Oksijenin boya filmine geçişini 2.. R.Polimerizasyon Bazı boya bağlayıcılarının polimerizasyonu yüksek temperatürlerde olur. Diğer taraftan normal sıcaklıkta katılma polimerizasyonu ile kuruyan boyalarda mevcuttur.Peroksitlerin serbest radikallere dönüşümünü hızlandırırlar.www.R.Kalsiyum Naftanat da bu gruba girer. Bunlar çift veya üç komponentli boyalardır. Kobalt ve Mangan Naftanat gibi kurutucular ise her iki fonksiyonu da gösterirler ve bunlara pirimer kurutucular denir. bunlardan biri hidroksildir.2. RH + OH → R.

Zaten reçinenin görevi burada tüm boya sistemlerinden farklı olarak çinko tozlarını kendi aralarında çok sıkı bağlamaksızın satha taşımaktır. hem de yüzeyi tırmalayarak pürüzlendirir ve astarın oluşturacağı spesifik yüzeyi artırarak tutunacağı sathı büyütür. sac yüzeyi ortaya çıksa bile paslanma olmaz. Dispersiyon Tekniği Bir boya sistemi genel olarak 1. temperatür ve ışıktır. reçinece çok fakir çinkoca çok zengindir. her türlü reaksiyona girecek ve demir sathı koruyacaktır. Öyle ki. boyanın temelini oluşturur.pigment . Bu tip astarla kaplı bir çelik yüzey çizilse. Buraya kadar boyalar ve onları oluşturan pigment. yağ. Kumlama hem satıhdaki kirleri uzaklaştırır. 7. tatbik edilen yüzeyin cinsi . 1. solvent ve özellikle bağlayıcılar üzerinde durduk. Günümüzde astar + ara kat + son kat yerine. Reçine bilinçli olarak az olacak ve çinko tozu direkt metalik yüzeyle temas edecektir Böylece elektrokimyasal pil teşekkül edecek ve çinko demirden daha aktif olduğu için. Kumlanan satıh. kuru filmde takriben %90-95 çinko tozu. Çinkoca zengin astarlar . tek kat uygulamalı yüksek dolgulu sistemler kullanılmakta ve bunlar giderek artan bir eğilim göstermektedir. Bunlara örnek olarak Epoksi. Burada tercihen kumlama yapılır. • Uçucu olmayan kısım Reçine .com Kullanılmadan önce karıştırılır. Yüzeyin mükemmel bir şekilde hazırlanarak. her türlü toz ve kirden arındırılması gerekir. Boya. rutubet . 2. diğer yardımcı bileşenlerle birlikte boya esas itibarıyla komponentlerden oluşur. 3. Ana komponentler bağlayıcı . Aksi taktirde havanın nem ve oksijeninin etkisiyle yüzeyde paslanma başlar.solvent olmakla beraber. astar ara kat son kat oluşur. ortalama 4 saat içinde astarla kaplanmalıdır.www. Bütün koruma çeşitlerinde ortak olan ve kurumaya etken olan diğer faktörler boya filminin kalınlığı. % 5-10 reçine içerir. Astarı ara kat ve son kat kaplaması izler.Poliamid sistemleri verebiliriz. esas itibarıyla bağlayıcı + solvent + pigment den oluşan bir dispersiyon sistemidir. Yüzey hazırlaması ve astar.kimyamuhendisi.

2.www. Bu çözünmüş partiküller. teşhis edilemez kağıt filtrelerden ve membranlardan çözücüyle birlikte geçerler.1. Molekül büyüklükleri.bir maddenin küçük parçacıklara bölünmüş halini ifade eder. onların tek tek molekülleri mevcuttur ama. Örneğin şekerin veya yemeklik tuzun sudaki çözeltileri. • Aditifler (yardımcı maddeler) Uçucu olan kısım Çözücü Solvent Su Tabiatıyla bu cetveli çok daha genişletmek mümkündür 7. Dispersiyon sistemler Disperz etme (dispersiyon haline getirme işi). Bunlar gerçek çözeltilerdir ve içerdikleri katı komponentler .kimyamuhendisi. bu sıvı madde homojen bir şekilde dağılma işlemidir. iyonlar halindedir. Kimyasal açıdan dispersiyonlar maddenin oluşturduğu stabil karışımlardır ve bu maddelerden biri toz ve/veya damlacıklar halinde diğeri içinde homojen şekilde dağılmış halde bulunur.Hakiki Çözeltiler Suda veya bir başka çözücü içinde çözünen. 7. o molekül cinsine bağlı olup. herhangi bir moleküller birliği söz konusu değildir. sıvıyla karıştırılmış olan toz halindeki maddenin tüm partiküllerinin. 7. binlerce madde vardır ve bunların meydana getirdikleri çözeltilerde.com Film teşkil ediciler Yumuşatıcılar • Pigmentler Pigmentler Dolgular • 2. Latincede "dispers" kelimesi.1. ortalama tane iriliği 1 milimikron (10-7 cm) dan küçüktür. bir çözücüde çok az veya hiç çözünemeyen .Süspansiyonlar-Emülsiyonlar Çözünebilir maddelerin aksine.1. sıvı içinde bölünmüş moleküller.1. Aşağıda farklı fazların oluşturduğu madde karışımlarını inceliyoruz.

toz partikülü sarar ve disperze eder. disperze eden dış fazı oluşturur. ezilmesi ve partiküllerin derhal bağlayıcı tarafından sarılması ile mümkün olur. en az iki farklı maddeden meydana gelen stabil karışımlardır. sıvı. su ise "hidrosol". Madem ki boya. Biraz önce belirtildiği gibi. sıvı faz içinde dağılmış halde . katı partiküller sedimente olurlar. Pigment partiküllerinin bağlayıcı tarafından sarılması için de. toz partikülü (disperze olan) çepeçevre sarar. İyi bir dispersiyon. Bunlardan biri (kuru t a n e c i k ) k a tı . en iyi derecede olması gerekir.1. Disperze olan homojen bir şekilde diğeri içinde dağılır. diğeri sıvı olup. Biraz daha açarsak boyanın imalatı esnasında. Başka bir deyimle sıvı faz. dispersiyonlar. Şimdi Ezilme-lslatma-Sarılma’nın aynı anda meydana gelerek oluşturduğu dispersiyon ve dispersiyon tekniğine ve boyada çok konuşulan tanımlamalara girelim. ve kağıt filtrede ayrılırlar 7. Çok iyi bir ezilme yapılmış. Kağıt filtreden geçerler. organik çözücü ise "organasol" lar söz konusudur. belli tane iriliğinde toz partikül. • • • Ezilme Islatma Sarılma az veya çok dibe çöker. Düşük viskoziteli kolloidler “sol”olarak adlandırılır ve çözücü.com maddeler. Tümümün de. dolayısıyla iyi bir sarılma olmamışsa. Süspansiyonlarda tane iriliği. yine çökme olacaktır. 0. bu dispersiyonun meydana gelmesi. tane irilikleri 1-500 milimikron arasındadır. günlerce asılı kalır.kimyamuhendisi. emülsiyon (sıvı içinde sıvı) sistemler ortaya çıkar. pigment ve/ veya dolgunun belli tane iriliğine kadar öğütülmesi. bir dispersiyondur. Kum su içinde çok çabuk çöker.www.3. ama yeterli ıslatma. Sıvı f faza “disperze edici” adı verilir. ama ortamda tüm ezilen partikülleri saracak miktarda bağlayıcı yoksa. belli şartların yerine getirilmesi koşulu ile. Burada bir çözünme söz konusu olmayıp. Buna karşılık su içinde iyi dağıtılmış kil. çözücünün içinde asılı hale getirilir. Ezilme ve ıslatma iyi. Süspansiyonlarda tane iriliğine bağlı olarak. Kolloidler Hakiki çözeltiler ile süspansiyonlar arasında yer alırlar. Disperze olan iç fazı. ezilen parçalar tekrar bir araya gelecek ve çökme yapacaklardır.1 mikrondan büyüktür söz konusudur ve bunlar aynı anda ve elele cereyan eder. Eğer bunlar (asılı olanlar) katı iseler süspansiyon (sıvı içinde katı). sıvı iseler. uygun makine ve ona uygun dispers formülasyunuyla (mill-base) yapılır. bağlayıcının önce bu partilkülleri ıslatması gerekir.

www. agregat ve aglomeratları içerir. disperze edilmiş pigment arasında yer almakta olup. ince tane iriliğinden. Dispersiyon tekniği (boya imalatı). boyaya giren katı maddelerin en küçük birimlerdir . primer parçacıklar. Bir başka deyimle.3-1 mikron İnce dispersiyon . ancak bunlarda tane iriliği 0.com bulunur.1 mikron arasında bulunur. hakiki çözeltilerden farklı olarak yaşlanmaya uğrar sedimente olurlar (çökerler).2 mikron Karışık disperisyon . Tanecikler elektriksel yük içerir ve dispersiyon içinde belli bir denge oluşturur. boya bir dispersiyondur. Herhangibir nedenle dengenin bozulması. kaba tane iriliğine kadar olan farklı tanecikleri içerir. . dolayısıyla taneciklerin bir araya gelerek çökmelerine neden olur. Primer parçacıklar.çözünür iseler bağlayıcı. Primer parçacıklar. Dispersiyon işlemi kuru pigmentle. Kuru haldeki bir pigment. Daha önce de belirtildiği gibi boya. tane iriliği 1-3 mikron Orta dispersiyon . agregat ya da primer parçacıklara bölünmesi ve bu parçacıkların ve/veya bağlayıcı çözeltisi tarafından ıslatılması ve sarılması ve bunların tabii sonucu olarak dispersiyonun stabil hale gelmesi gibi tüm dispersiyon aşamalarını bünyesinde toplar. buna katkı maddelerini (aditif) de eklemek gerekir ki .kimyamuhendisi.0001-0. çözünmez iseler pigment grubuna dahil edilebilir. bir boyanın toplam kalitesini birinci derecede etkileyecek çok önemli bir parametredir. Bağlayıcı disperze edilmiş pigment partikülünü sarar ve kolloidal yapıyı oluşturur. tane iriliği 0. koloidal yapının bozulmasına. • • • Bağlayıcı Pigment Solvent ‘den ibaret olup. pigment aglomeratlarının. Tane iriliklerine göre dispersiyonlar şu şekilde sınıflandırılabilir: • • • • Kaba dispersiyon . Kolloidal sistemlerde de aynı prensip geçerlidir. Kolloidal ve dispersiyon sistemler. tane iriliği 0. Pigment ve dolgularda primer parçacıklar küçük kristallerdir ve dispersiyon esnasında aşırı bir ezmenin doğuracağı kristal parçalanmasından kesinlikle kaçınmak gerekir.

kimyamuhendisi. 1. . Bu durumda dispersiyon istenilen şartları yerine getiriyorsa. Primer parçacıklar arasındaki bağlayıcı kuvvetler çok farklı ve büyük olduğundan. Aglomeratların. uygun katkı maddelerinin (ıslatıcılar)ilavesi gerekir.www. Agregat. Şekil 3 Pigment dispersiyonu. Şekil 3. kendini oluşturan parçacıkların toplam yüzeyinden küçüktür. primer parçacıkların birbirlerinin yüzeylerini üzerine toplanarak meydana getirdiği büyüyen bir küme olup. Şekil 2 Aglomerat ise. birbirini izleyen 3 ayrı aşamada incelenebilir.bunun toplam yüzeyi. primer parçacıkların ve agregatların köşeleri ve/veya kenarları üzerine toplanarak meydana getirdikleri küme olup. agregat ve primer parçacıklara kadar parçalanması ve bunların bağlayıcı ile sarılması 3. parçacıklardır (DIN 53206). bir agregatdan çok daha kolay disperze edilebilir. tek tek yüzeylerin toplamından pek farklı değildir (DIN 53206). bu kümenin yüzeyi. Pigment parçacıklarını sarmış olan hava tabakasıyla bağlayıcının yer değiştirmesi ve taneciklerin ıslanması 2.Aksi halde uygun dispersiyon makinesi ve viskozite seçimi.com uygun bir prosesle elektronik veya ışık mikroskobuyla görülen. Ancak bazen eldeki şartlar buna olanak vermez ve dispersiyonda agregatlardan öteye gidilemez . Dispersiyonun stabilizasyonu Genelde dispersiyonda primer parçacıklara kadar ezilme istenir. agregatla yetinilir. bir aglomerat. tanınabilen .

temas açısı o kadar küçük olur. ışık haslığı vs. Denklemden temas açısının 90°’den küçük olması için. Dispersiyonda böyle bir şey kesinlikle istenmez. katı ile sıvının temas açısı ve sınır yüzey gerilimlerinin bir fonksiyonu olarak “Young Denklemi” ile ifade edilir. sıvı bir madde tarafından ıslatılması üç kademede meydana gelir. fazlar arası yüzey gerilimini düşürücü yüzey aktif maddelerdir. Bunlar ıslatıcı dediğimiz. YÜZEY GERİLİM – ISLATMA Bir katı maddenin ıslatılması. ıslanmanın yanında öğütücü cihazların etkinliğine . Katı yüzeyin üzerine gelen bu damla ( sıvı faz). Zira pigmentin örtücülük. verilen bağlayıcı çözeltisi arasında oluşan yüzey gerilim belirler ve çoğunlukla bu yüzey gerilimi düşürmek için ıslatıcı ajanlar kullanılır. deterjan hepsi yüzey aktif madde içerir. şampuan. Sabun.com Bazan da pigment dispersiyonu o kadar şiddetli olur ki. dispersiyon süresinin uzunluğuna ve uygulanan dispers formülasyonuna bağlıdır. Bir cam lamel üzerine gelen bu damlası oluşturalım.kimyamuhendisi. İlk iki aşamanın iyi bir performansla yerine getirilmesi.2. Ayrıca gereken aditif ilaveleriyle mükemmel bir stabilizasyon sağlanır. katıyı ne kadar iyi ısıtıyorsa. Parfit’e göre katı bir yüzeyin . hepsi değişir ! Kısaca. Aksine bu açı küçüldükçe ıslatma iyileşir. sıvı/hava ve katı/ sıvı faz sınır yüzey gerilimlerinin düşmesi gerektiği sonucunu çıkarıyoruz. genelde bir pigment dispersiyonunda primer tanecikler agregatlar bir arada bulunur. Pigment primer parçacıklarının / agregat / aglomeratların ıslanmasını o pigmentle. 7.A ’dan B ’ye geçiş (yapışma) . dispersiyona iyi bir stabilizasyon kazandırır. renk şiddeti. Keza agregat ve aglomeratların parçalanarak primer parçacıklara kadar bölünmeleri. Bu da yüzey aktif maddelerle sağlanır. gibi tüm optik özellikleri ve keza kimyasal dayanıklılığı. Temas açısı 90 °’den büyük olduğu zaman sıvı katıyı ıslatmaz. pigment primer parçacıkları da öğütülür. Emülgatörler de yüzey aktif maddelerdir. .www.

Ancak bu incelik otomobil boyalarında. Wd= γK/S . viskozite değişikliği gibi istenmeyen durumlar ortaya çıkar. daha doğrusu yağ su içinde dağılır. Pigment dispersiyonu stabil olmalıdır. bir araya gelerek çökmelerinin. Dolayısıyla yağlı el temizlenir. o yüzeyin. Aynı işlev boya için de geçerlidir.0-10 mikron arasında değişen tanecikleri içerir ve ezilme + ıslatma + sarılma ile ve bunların sonucu. endüstri boyalarında ortalama tane iriliği 10-20 mikrona kadar çıkar.www.B ’den C ’ye geçiş (dalma ) . yalnız imalat esnasında aranan bir karakter olmayıp. Su ile yağın temas açısı. Flokulasyon sonucu renk değişimi. Dolayısıyla boyada stabilite. Boya bağlayıcı + pigment + solvent ‘den oluşan bir pigment dispersiyonu olup. yüzey geriliminin. ancak sabun veya deterjan ilavesiyle yağ uzaklaşır ve el temizlenir. çapları 1. matbaa mürekkeplenin konusu olup. bu bir ıslanma sağlar ve dolayısıyla iyi bir pigment dispersiyon sistemi.C ‘den D ’ye geçiş (dağılma) 1 cm2’ lik bir yüzeyin ıslatılması için gerekli olan enerji . ıslanmazdan önceki ve sonraki sınır yüzey gerilim enejileri arasındaki fark ile tariflenir. dipte çökmeler.γK/ H Wd = dispersiyon işi Yağlı bir el. bağlayıcı açısı düşürülür ve böylece ezilen pigment partikülünün bağlayıcı çözeltisi tarafından iyice ıslatılması ve sarılması temin edilir. Bir . Reçine çözeltisinin pigmenti daha iyi ıslatması için ıslatıcı ajan ilavesiyle pigmentle. bir başka deyimle temas yüzey gerilimi çok büyüktür. boyada flokulasyon (çökmeler ) meydana gelir.kimyamuhendisi. uygun ıslatıcıyı deneyerek tespit etnek gerekir. Sonuç olarak. Burada vukubulan iş. örneğin dekoratif boyalarda. Her pigment/ bağlayıcı sistemi için. dispersiyonun stabilizasyonu meydana gelir.com . Deterjan bu yüzey açısını düşürür ve daha önce birbirini adeta iten yağ ve su birbiri içinde. düşük temas açısı iyi dispersiyonuna imkan verir. onun özellikle depolanması ve kullanılması sırasında da içerdiği disperze edilmiş pigment partiküllerinin. dolayısıyla temas açısının düşmesiyle. önlenmiş olmasıdır. doğrudan su ile yıkandığı zaman temizlenmez ve yağlı konum devam ederken. suyun yağı ıslatır hale gelmesi ve çepeçevre sarmasıdır. Boya imalatı herhangi bir nedenle iyi yapılamamışsa ve/veya seçilen katkılar (ajanlar) uygun değilse.

parçacıklar arasındaki eletromanyetik çekim kuvvetleridir. Flokulasyon. Yeterli stabilizasyon dispersiyonda flokulasyon kaçınılmaz olur. ya stabil kalır veya flokulasyon meydana gelir. elektrostatik stabilizasyon olarak adlandırılır. İtici kuvvetler ise Coulomb Kanununa göre temas yüzeyinde oluşan aynı değerdeki yüklerin hakim olduğu bir dispersiyonun stabilizasyonu. Bunlar. Bu her iki kuvvetin kaynağı. iki zıt kuvvetin etkisinde kalır. Ortaya çıkan bu çarpışma enerjisi parçacıkları birbirinden ayırmaya çalışır. taneciklerin elektrikli yüklerinin nötrleşmesine. dispersiyon stabil değildir. Aksine itici kuvvetler. Van Der Waals kuvvetlerini aşarsa. dispers edilmiş tanecikler . a) London-Von Der Waals çekici kuvvetlerinin b) Aynı yükteki elektriksel çifttabakaların doğurduğu elektrostatik itici kuvvetlerin etkisi altında kalarak eldekidispersiyon . agregat veya primer parçacıkların zamanla birbirleriyle azalmasıdır. Bunlardan çekici kuvvetler.Van Der Waals) kuvvetlerinin aktive olmasına ve dolayısıyla sağlanmamış bir . önce her ikisinin zıt yüklü iyon bulutları birbiri içine nüfuz eder. Maksimum 1 mikron büyüklüğündeki tane iriliği içeren kolloid dispersiyonlarında. bir taraftan çekici kuvvetler. Bir dispersiyon sisteminde bulunan iki pigment parçacığı birbirine yaklaşırken.www. Kısaca. Eğer çekme kuvvetleri.com pigment disperze ajanının (örneğin ıslatıcı) görevi. Her parçacık (+) veya (-) olarak yüklenmiş olup. Flokulasyon sonucu çökme meydana gelir. Van Der Waals kuvvetleri çok belirgindir. bir dispersiyonda optimum tane iriliğini stabil kılmaktır. Bir dispersiyona bir elektrolit ilavesi. Brown Hareketleri nedeniyle bir dispersiyon sisteminde. flokulasyon sözkonusu değildir ve dispersiyon stabildir.kimyamuhendisi. böylece o noktada elektriksel yükte bir çıkış meydana gelir. birbirinden tamamen bağımsızdır. İki parçacık birbirleriyle çarpışınca. diğer taraftan da itici kuvvetler olmak üzere. itici kuvvetlerden üstünse. London-Van Der Waals kuvvetleridir. bu yükler az veya çok olmak üzere parçacıklar üzerinde yayılır. bunun neticesi çekme (London. pigment parçacıklarının sürekli olarak birbirine çarpmaları söz konusudur.

Dispersiyonun Viskozitesi Aglomeratların parçalanmasma (öğütülmesine) gelince.kimyamuhendisi. Bir dispersiyon. Reoloji. Sistemin viskozitesi dispersiyona etki eden en önemli faktörlerden biri olup. açılan yarıklara nüfuz ederek adeta levye gibi aglomeratların bölünmesine yardım eder. pigmentin bağlayıcı ile temasa geldiği andan itibaren başlar ama. parçacıkları öğütme-parçalama işlemi esnasında vukubulur. gerek iyi bir ıslanmayı sağlayarak ve gerekse stabilliği arttırarak. gerçek ıslanma. 7. Elbette yüzeyler. parçacıklarının ortalama yarı çaplarının küçüklüğü. Her ikisi arasında bir sıvı bulunsun. Üstteki A yüzeyine. Özet olarak: Pigmentin ıslanması.www. sistemin disperze edilmesine etkin parametrelerin en önemlilerinden birini oluşturur. diğeri sabit iki yüzey düşünelim . Bir an için biri hareketli.3. burada kısaca reoloji üzerinde durmak gerekiyor. Yüzey aktif maddeler gerek akışkanlığa etki ederek. F (N= kgm/s2) kuvvetini tatbik ederek V (m/s) süratiyle hareket ettirelim. parçacıkları bölme imkanı olamaz.com taneciklerin bir araya gelmesiyle katı komponentlerin çökmesine neden olur. parçacıklar üzerindeki elektriksel yük yoğunluğunun yüksekliği ve elektrokimyasal çift tabakanın kalınlığı oranında stabildir. kısaca akacaktır. viskozitesinin yüksekliği. Uygun bir mekanik enerjinin verilmediği bir dispersiyon sırasında ıslanma ne kadar iyi olursa olsun. Ancak öğütme sırasında parçalar deforme edilir. önceden tayin etmesi gerekir. sıvıların tüm akışkan hallerini inceler. (şekil 4) . Aradaki sıvı da. bu sıvı ile ıslatılmış olacaklardır (Şekil 7). alttan hangi akışkanlık özelliği ile ona cevap vereceğini. tatbik edeceği kuvvete karşılık. bu işi yapan kimsenin. solvent ya da ilave edilen yüzey aktif maddeler. A yüzeyinin hareketinden etkilenecek ve h mesafesi boyunca A dan B ‘ye doğru gittikçe azalan bir süratle F yönünde kendi tabakaları üzerinde hareketedecek.

Bu şekilde A’ya tatbik edilen F kuvvetinin sisteme etkisi ile sıvının F yönünde itilip. yüksek bir kesme süratinin (V/h) ortaya çıkaracak. bunun sonucu daha hızlı bir akış sağlanacaktır.com A’ya yapışık olan tabaka maksimum süratle hareket ederken. Bir sıvının dinamik viskozitesi. 1 Pa (Pascal) = 1 N / m2 = 1 kg / ms2 . dyn * s cm2 1g s* cm 1 Poise = --------. kesme kuvveti ile kesme eğiminin bir fonksiyonu olup. itme gerilimi veya kesme kuvveti (shear stres)olarak adlandırılır. İşta F / A ifadesini bulan bu etki.s m2 η=-------------------. Yüksek bir kesme kuvveti (F/A).= ----------- SI birimine göre.S) 1977 sonuna dek fiziksel ölçüm sisteminde dinamik viskozite birimi olarak "Poise" kullanılıyordu.= kesme sürati Mesafe (h) [ s -1 ] (kesme sürati) N m2 Τ= ------------[Pa] = --------= kesme kuvveti kesme kuvveti Kesme eğimi T D N. B’ye yapışık olan ise pratikman h i ç h a r e k e t etmeyecek. tabakalarının birbirinden ayrıldığı varsayılır. F(kuvvet) Alan (A) Sürat (V) D = ----------. rotasyon viskozimetreleri yardımıyla tayin edilir . Daha doğrusu sıvı tabaka tabaka F tarafından kesilmeye uğrar. Diğer taraftan V/h ise kesme eğilimi (shear stres) veya kesme sürati olarak tanımlanır.www. (SI = Systeme International d' Unites) 1 Pas = 1 Ns / m2 = 1 kg / ms 1 N (Newton) = 1 kg m / s2 .kimyamuhendisi.= --------= --------= viskozite( Pa. böylece A ile B arasında bir eğim meydana gelmiş olacaktır.

sonra düşüş gözlenirse. zira dispersiyon belli bir akışkanlık içinde ve rotasyon altında cereyan eder.www. bu sıvı yapısal viskoziteye (Struktur Viskositaet) sahiptir ve bu karakter birçok pigmentlendirilmiş boyada rastlanan ve istenen bir özelliktir. durgun hali muhafaza ederek devam eden akışın son bulduğu zaman. Çok az sıvı (su. Burada "Gel . Buna karşılık plastik ve psöydo-plastik akışkanlık karakterini gösteren sıvılarda tam tersi olup. Oysa Newton ideal sıvılarında herhangi bir değişim söz konusu değildir.Sol . daha doğrusu artan viskozite ile cevap verir. kısa bir süre sonra jel yeniden oluşur. Dilatant özellik akış esnasında artan sürtünme kuvvetleri olarak açıklanabilir. ki bu da hareket halindeki makromoleküllerin aralarındaki çekme kuvvetlerinin yükselmesiyle ortaya çıkar. Ayrıca tiksotropi artan sıcaklıkla da azalır ve kaybolur. karşımıza hep o boya sisteminin akışkanlık karakteri çıkar. jel yapı sıvılaşır. zira gerek boyayı imal ederken. dolayısıyla artan çevresel hız ve bunun sonucu artan kesme kuvveti ile viskozitede önce belli bir çıkış. DIN veya FORD kaplarıyla ölçülen viskozite ise. durgun haldeyken yüksek viskozite.Gel" söz konusudur.com Dispersiyonda dinamik viskozite göz önüne alınır. moleküller arası çekme kuvveti petek yapıyı daha fazla tutmaya yetmez ve viskozite süratle düşer. Bir su . Bunu artan kesme kuvvetiyle. mineral yağları ve çözücüler) Newton sıvı akışkanlığı gösterir. artan devir dolayısıyla artan kesme eğilimine karşı artan direnç. sallama. hidratları bentonit. Bazı pigment ve metal oksitleri. Dolayısıyla burada sıvıların hareket halindeki viskoziteleri söz konusu olmalıdır. FORD ve DIN kapları nispeten düşük viskoziteli sıvıların. Ancak çalkalama. Sıvıların akışkanlık halleri çok önemlidir. hareketli haldeyken düşük viskozite olarak kendini gösterir. kabın alt tarafındaki nozelden akış hızını ölçmek için kullanılır. saniye ile belirtilir. hareket halindeyken hizaya gelmeleri şeklinde açıklamak mümkündür. düşen bir viskozite ile cevap verir. değişken etkenlerin (Wechselwirkung) azalması veya durgun saçaklanmış makromoleküllerin . Dilatant karakterli sıvı. dolayısıyla artan kesme eğimine. bunlar artan devir veya çevresel hız. Sıvı tekrar durgun hale geçirilirse. polimer çözeltisi içinde akmayı önleyici halde keçeleşmiş. durgun haldeki sıvının. hareketsiz durumdayken büyük miktarda sıvıyı bağlayarak petek benzeri bir yapı oluştururlar ve bu yapıyı moleküller arası çekme kuvvetleri bir arada tutar.kimyamuhendisi. Artan devir. Bu sıvıların viskoziteleri ani olarak artar ve jelleri meydana getirir. gerekse imal edilmiş boyayı kaplanacak satha tatbik ederken. FORD kabından. Tiksotropi dediğimiz bu özellik. oda sıcaklığındaki akış hızını esas alır. veya döndürme ile bu sıvı harekete geçirilirse. Ayrıca pigment ve dolgular da akış esnasında düzene girer ve iç sürtünmeyi düşürürler.

2’deki bir yoğurdun akışkanlık eğrisini göstermektedir.1 diagramda görüyoruz. ama tekrar durgun hale geçirilince viskozite artışı olmuyor. 5.Pigment Dispersiyonu İyi bir boya imalatı.4. fırça uzaklaştığı zaman.kimyamuhendisi. İyi bir dispersiyon. geriye dönüş olmuyor.www.1’deki eğri bir plastik boyanın akışkanlıkeğrisini verirken. kutu içinde durgun vaziyette hayli kıvamlı iken. son noktada kalıyor.2 5. İşte bu da bizim istediğimiz özelliktir. kalınlaşarak akma yapmayacaktır. fırçanın hareketlerine uyum gösterecek. İşte tüm bu akışkanlık karakterlerini dispersiyon makinelerini kullanırken. Bu aparatlar. uygun makine ve ona uygun reçete ile yapılır. kısa bir karıştırma sonunda hemen incelir.1 Şekil 5. ince viskoziteyle. iyi ibr ezme (dispersiyon) ve iyi bir formülasyonu gerektirir. Gerçekten de yoğurdu ilk karıştırırken belli bir karanlık gösterir ama karıştıktan sonra incelir ve öylece kalır. Bu üç parametrenin optimumu oluşturduğu zaman. Ama şekil 5.2 diagramda bir farklılık var. dispers reçetesini oluştururken tek tek göz önüne almak gerekir. Mikserler (karıştırıcılar) Yüksek devirli karıştırıcılar (disolverler) Boncuk değirmenleri (peri mil) Ayrıca eskiden çok kullanılan. uygun bir hammadde seçimi. iyi bir pigment dispersiyonundan söz edebiliriz. başka bir deyimle durgun hale geçince. Şekil 5. Bu boya fırça ile sürülürken.com bazlı plastik duvar boyası karıştırılmak istenirse. Şekil 5. Demekki tiksotropide bir reversibllik (geriye dönüşlülük) söz konusudur. 7. günümüzde de kısmen kullanılan . Durgun halden hareketli hale geçerken bu sıvı da aynen tiksotropik bir akışkan gibi davranıyor.

nede formilasyonları uygundur. Onlardan istenen de yalnız karıştırma yapmalarıdır. düşük devirlerde karıştırıcı . 3. Disolverler kademesiz devir ayarlı olduklarından. köprünün bir ucu silindirik ana gövdeye monte edilmiş olup. Böyle bir durumda çok sert pigment topakları teşekkül edebilir ki.2. Viskozite alanı 10. 7. zira buna ne çevresel hızları. Kazana önce sıvı komponentler konulur ve buna karıştırma altında toz komponentler (pigment-+ dolgu) porsiyonlar halinde ilave edilir.4. İlşletme çapında olan disolverin motor gücü disolver organına bağlı olarak 40 kW dan aşağı olmamalıdır.1. tavana asılı dört tanka kadar servis verebilir. Disolver şu birimlerden oluşur.000 mPas ve üzeridir. Disolver ile yapılacak bir dispersiyonda 3 parametre söz konusudur. öğütücü küreleri yoktur. işletme çapında 150-180 kW motora kadar çeşitli güçte olanları vardı.www.variatör kayışıyla geçer ve buradaki kayış/ kasnak düzeneği ile. Disolverler Disolverler yüksek devirli ön dispers edicilerdir. kademesiz devir ayar yapılır.com Üçlü silindirler Bilyalı değirmenler 7. işlevleri sadece homojen bir karışımı yerine getirmektir. ana tahrik motorunu içeren.kimyamuhendisi.4. ama yaptıkları iş dispersiyon değildir. Disolverler zemin üzerinde kullanılabilir veya bir üst kata monta edilip. Çevresel hızları 8-12 m/sn olup. Çevresel hız20-25 m/sn ve dispersiyon süresi 20 m/sn lik hıza ulaştıktan itibaren 15 dakikadır. Ortalama 10-15 dakika karıştırılarak homojen bir dağılım elde edilir.Ana motodan mile tahrik . Laboratuar çapında 1-2 kW motordan başlayıp. köprü bu gövde üzerinde hidrolik olarak yukarı ve aşağıya hareket eder. Karıştırıcılar (mikserler) Karıştırıcılar çeşitli ebatlardaki karıştırma kazanlarında ( 1lt-10000 lt ve üzeri) Sıvı ve katı komponentlerin homojen bir şekilde karışmasını sağlayan cihazlardır. bunların ezilmeleri çok güçtür. köprünün diğer ucunda mil ve milin ucunda disolver organı. 2. Toz komponentlerin ilavesi esnasında . 1.yüksek devirlerde de (20-25 m/sn’lik çevresel hızlarda) disperzer olarak kullanılır. yüksekliği ayarlanabilir köprü. . torbayı birden karıştırma kazanına boşaltma gibi işlemler l-kesinlikle kaçınılmalıdır.

com 1. kesinlikle turbulenz akım olmamalıdır. Disolverde çalışırken uygulanan dispers formülasyonu ile laminer akımın oluşup oluşmadığı kontrol edilmelidir. sıvının yukarıdan aşağı doğru daralan bir koni oluşturduğu görülür ki. disolverde sürtme söz konusudur. ideal bir laminer akımı temin edecek dispers formülasyonu 7. iyi bir dispers formülasyonunda dispersiyon kazanına üstten bakılınca. 20-25 m/san’lik çevresel hız ve 20m/san ‘ye ulaştıktan itibaren 15 dakikalık bir dispersiyon süresi 3.2.1 de görüyoruz. vurma.Disolver dipers formülasyonu Disolver dispers formüasyonu. buna "trombe" (girdap) adı verilir.4. tam aksine sürtme olarak düşünülmelidir. o sistemde ezilme olmaz.sistemin akışkanlığı dilatant karakter göstermektedir. Boncuk değirmeninde. Çevresel hız ve ezilecek boyanın kap içindeki sirkülasyonu sonucu. Turulans akımda katmanların birbiri üzerinden kaymaları söz konusu değildir ve turbulans akım boncuk değirmeninde istenen akışkanlık karakteridir.www. Trombe laminer akımda ortaya çıkarken. Eğer sistemde 10. Disolver dispers formülasyonu ile çalışılırken.kimyamuhendisi. Disolverde olması gereken hareketleri ve trombeyi Şekil 6. Laminer akım için . Laminer akımda katmanlar biribir üzerinden kayarak geçer ve içerdikleri pigment partikülleri birbirine sürterek kendi kendilerini ezer. koni mutlaka oluşmalı ve koninin ucunda da disolver organı görünmelidir. turbulenz akımda tabiatıyla trombe söz konusu değildir.vurma şeklinde düşünülemez. Disolverde ezilme . öğütücü küreler olmadığı için.000mPas ve üzeri yakalanamıyorsa. mutlaka laminer akım göstermelidir. Didisolver organı ile kazan arasındaki geometri 2. .1.

2 de görülmektedir.ama 3-5 dakika içınde sıcaklığın artması. buna bağlı olarak ana tahrik motorunun çektiği akımın (amperin) düşmesiyle yavaş yavaş devir sayısı. bu aparat için bir dezavantajdır. ikinci aparatın kapasitesi ortalama 50 % oranında artmaktadır (Disolver + Boncuk Değirmeni kombinasyonu).30 % arasında değişir. sonra sürekli karıştırma altında solvent. gibi birçok yararlı yönleri vardır. 15 dakikanın sonunda dispersiyona son verilir. bir de aşağıdan yukarıya dalga dalga yayılan bir koniyi oluşturur. hemen 20-25 m/s ilk çevresel hıza ulaşılamıyacak .com Kazana üstten bakışta. anorganik pigmentlerde bağlayıcıya bağlı olarak. Tabiatıyla toz komponentlerin ilavesinden sonra. Disolverin mekanik parametrelerinin yanında. Disolverde laminer akım. seri halde çalışma imkanını vermesi. 50.hatta 80 °C a çıkabilir. Disolverin diskontinü bir dispersiyon aparatı olması ve kolay disperze edilebilen pigmentler dışında ezilmeyi son dispersiyon kademesine kadar götürememesi.80 % arasında. Disolverde dispersiyona başlarken önce bağlayıcı çözeltisi. Ortalama olarak sıcaklık 50-60 °C. Ancak su bazlı ve pigment olarak yalnız titandioksit içeren inşaat boyalarında. disolver tek başına kullanılabilir. Ezilecek boyanın 15 dakika dissolverde bir ön dispersiyondan sonra. bunlara ek olarak alçak devirden yüksek devre. bunlardan sonra toz halindeki pigment ve dolgular birdenbire değil. tüm bu şartlara uygun boyu dispers formülasyonu (mill-base) ile. ısınma ortaya çıkacak ve bu ısı viskozitenin düşmesine neden olacaktır.Birinin farklı olması tüm dispersiyonu bozar. dispersiyon esnasında kazan içinde laminer akım teşkili ile katmanların birbirine sürtünmesinin sonucu. dispers malzemesinin 20-25 m/s lik bir çevresel hızdaki toplam hareketleri. Meydana gelen laminer akım bir yukarıdan aşağıya.www. viskozitenin düşmesi. temizlenmesinin az bir zaman alması.kimyamuhendisi. kum değirmeninde son öğütmeye geçilince. aditifler.organik pigmentlerde bağlayıcıya bağlı olarak 15. porsiyonlar halinde ilave edilir. . Bundan dolayı dispers edilecek boyanın karakteri önceden iyi bilinmelidir. Daha önce de belirttiğimiz gibi.s. dolayısıyla çevresel hız artırılır ve 20 m/s’ye ulaşıldığı andan itibaren 15 dakika sayılır. ancak bazı durumlarda 70˚C . yüksek çevresel hıza kadar istenen hızda çalışma olanağını vermesi v. Laminer akımı yakalayacak formülasyonda ağırlıkça pigment yüzdesi. optimum dispersiyon gerçekleştirilir. öğütücü kürelere ihtiyaç göstermemesi. Şekil 6. Bundan ötürü bir ön disperze edici olarak dikkate alınması gerekir Ancak bunun yanı sıra dispersiyon süresinin çok kısa olması (15 dakika). geometri ve 20-25 m/s lik çevresel hız (15 dakika süreli) çok önemli parametrelerdir ve mutlaka uyulması gerekir. dolayısıyla düşük çevresel hızdan.

4. çok daha iyi bir sirkülasyonunu sağlayacak. Resim 17). Bu miller birbirlerine ters yönde döner ve her iki milin üzerindeki organların meydana getirdiği akımın birleştiği noktada çevresel hız 30 m/san’nin üzerine çıkar Resim 8 Tabiatıyla bu ortaya çıkan sürat 25 m/san den daha iyi dispersiyon yapmayacaktır ama.2.kimyamuhendisi. Çift milli disolverler: Disolverler genelde tek mil ve bunun üzerinde tek disolver organı içerir.com 7. .(Şekil 7).2. 5-10% daha etkin dispersiyon aparatı oldukları tespit edilmiştir. tüm kazanın içinde dispers edilecek boyanın. Bunun yanında çift milli disolverler de yaklaşık otuz yıldan bu yana boya imalatında kullanılmaktadır.Çift milli disolverlerin üç disolver organı bulunur. Pratikde çift milli disolverlerin tek milli disolverlere oranla. disolver organlarının kesişme noktasında ortaya çıkan diferenz hız.www. çok daha az ölü noktanın oluşmasına neden olacak ve dolayısıyla dispersiyonun kalitesini yükseltecektir.

com 7. Kapalı sistemde çalışan disolverler Diğer taraftan günümüzde tamamen kapalı sistemde çalışan disolverler. kazanla birlikte komple bir ünite oluşturur. aynı ünitede hem boya imalatı. daha sonra dissolver mili devreye girip dispersiyon tamamlanır.2.3.kimyamuhendisi. işlevi bir önceki ile aynı olup. disolver mili için kademesiz devir ayarlı bir sisteme ihtiyaç yoktur.000 it hacıma kadar kazan büyüklüğüne sahip olup. Kazan üstü bombede 3 tahrik motoru vardır ve bunlar (Resim 9. gittikçe daha fazla kullanım alanı bulmaktadır. Ancak disolver tahrik motoru çift devirlidir.2 de aynı sistemin tek tahrikli olanı görülmektedir. tek mil ve üzerindeki organla yerine getirilir. . üçüncü tahrikle çeperdeki ölü noktalarda oluşan birikintiler. Disperze edilecek boyanın (veya sıvının) çok viskoz olması halinde. sıyırıcı ile alınarak dispersiyona iştirak ettirilir. Resim 9.1). Bunlarda karıştırıcı ve disolver milleri ayrı ayrı tahrik aldıklarından. Tüm disolver birimleri kapalı bir kazana monte edilmiş olup. hem de sıva imalatı mümkündür.4.www.000 lt-14. tüm dispersiyon. Katı komponentlerin dolumu esnasında karıştırıcı mili çalışır. 1) karıştırma mili (sağ) 2) dissolver 3) sıyırıcı mili (sol) mili ni çevirir. Bu disperze ediciler 2.

yeniden yukarıda anlatıldığı şekilde debi tespiti yapılır ve bir daha değiştirmeksizin imalata devam edilir. daha önce bir kazanda karışmış ve disolverde ön dispersiyona uğramış olarak.3. öğütücü küre olarak kumu (Ottavva Sand) öngördüğü için. besleme pompası aracılığıyla boncuk değirmeni ezme haznesine alttan verilir. bu öğütücüler. kazan çıkışından kronometre ile örneğin dakikada kaç litre.3. boya imalatında kullanılabilir noktaya getirdi.www. Kontinü çalışan boncuk değirmeninde pompa ayarı çok önemlidir. 1957 de Du Pont Firması kum değirmenini (sand mili). öğütme haznesi iç hacmi kadar. " Sand Mili " olarak literatüre geçmiştir. uzun ezilme süresini meydana getirir.1.4. yukarıdaki ayrı kazana alınır. Hızlı geçiş kısa ezilme süresini. artık pompa ayarına dokunulmaz ve geçişin hep aynı debide olup olmadığı belli aralıklarla kontrol edilir. . Pompayı kendisine bağlı şanzımanla kademesiz ayar imkanı vardır. Bu itibarla istenen inceliğe ulaştıktan sonra. 7. Kısaca kum değirmeni veya boncuk değirmeni prensipde aynı olup. dolayısıyla saatte kaç litre mal geçtiği belirlenip. Bu patent. Şekil 9 da görüldüğü gibi.4.kimyamuhendisi. Boncuk değirmenlerinin çalışmasını ve aglomeratların parçalanmalarını inceleyelim. Amerika da 1952 de patentlenmiştir. örneğin hazne 100 lt ise. Daha sonraları öğütücü küre olarak cam veya çelik boncuk kullanılarak boncuk değirmenleri (Perl Mili) kullanıma girmiştir. boncuk değirmenleri kontinü bir şekilde çalışır ve 1) şanzımanla donatılmış pompa 2) üzerinde aşağıdan yukarıya doğru sıralanmış öğütücü dilimlerini (disklerini) içeren karıştırıcı mil 3) bu milin içinde bulunduğu soğutma ceketli ezme kazanı (ezme haznesi) 4) ana tahrik ünitesi (elektrik motoru veya hidrolik tahrik) olmak üzere dört ana parçadan oluşur. Herhangi bir nedenle debi değişirse. Keza debi ayarını yaptıktan sonra da.com 7. ağır geçiş. Ancak bundan sonra değirmen çıkışı. özellikle küreli değirmenlerden 1950 li yıllarda kum değirmenlerine geçiş olmuş ve kum değirmeni B. Debi ayarı yapılırken değirmenden geçen boya ayrı bir kazana alınır. Boncuk değirmeninin çalışma prensibi Ezilecek boya komponentleri. dolayısıyla ezilme süresini etkiler. Zira pompa ayarı malın kazan içinde kalış süresini. öğütücü küreleri farklıdır. İmalat muhakkak sabit debide sürdürülmelidir. Boncuk değirmenleri (Perl Mili) Üçlü silindir. değirmenden ilk geçen 100 lt boya.

Şekil 10’da farklı dilimleri görüyoruz. farklı geometri ve dilim kesitleri gösterir. uyguladığımız mekanik enerjinin büyüklüğüne ve disklerin toplam yüzeyine bağlı olarak kesme kuvveti. imalatçısına ve yapacağı işe bağımlı olarak. Öncekiler yeniden değirmen girişine verilerek bir daha disperze edilir. başka bir deyimle dispersiyon maddesinin göstereceği akışkanlık özelliği önemli bir rol oynamağa başlar. Ayrıca her iki disk arasında bir ezilme kamarası oluşur ve burada turbulenz akım söz konusudur. şekil 10 Milin tahrikiyle üzerindeki dilimler. Bu da uygulanan mekanik enerjinin yüksekliği ve aparatın geometrik büyüklüklerinin ortaya çıkardığı kesme kuvveti ve kesme eğimi ile sistemin göstereceği akışkanlık özelliğine. Bu sürat dilim kenarlarında maksimum. öğütme kürelerini bir karışım olarak kabul edersek. aynı şekilde kanatların haznenin iç yüzüne olan uzaklıklarıyla orantılı olarak kesme eğimi ortaya çıkar. Aglomeratlar iki faktöre (kesme kuvveti ve kesme eğimi) bağlı olarak kazandıkları süratle karşılarına gelen bir kütle ile çarpışmaları sonucu parçalanır.com (ezilen boya) mamul mal kazanma verilir. İşte bu anda ezilen boyanın. Ancak aglomeratların kendisi de bir öğütücü kütle gibi birbirleriyle çarpışarak ezmeye yardım eder. Ezilecek boyayla. sıkı sıkıya bağlıdır. çeşitli büyüklükteki ve çeşitli kimyasal bileşimdeki küreler de olabilir. Boncuk değirmenleri. hazne iç yüzeyinde minimumdur. Bu karşılarına gelen kütle öğütücü boncuklardır. Öğütücü boncuk kum olduğu gibi.www. . bu karışım öğütme dilimlen kenarlarından haznenin iç yüzeyine doğru süratle itilir. Çarpışmanın sıklığı ve şiddeti oranında iyi bir ezilme yapılmış olur. 8-12 m/san’ lik bir çevresel hızla dönmeğe başlar. Bunun sonucu. Boncuk değirmenlerinde aşağıda görülen çeşitli öğütücü küreler kullanılır.kimyamuhendisi.

Bir başka deyimle. ezilmesini ve dolayısıyla dispersiyonunu tamamlamış olarak kazanı üst taraftan terkederken.com Öğütücü küreler Ottowa kumu Cam boncuk Zirkon boncuk Çelik boncuk Tane iriliği 0.8 Şekil 11 7. bu işlemi elek kovası yerine getirir. Şekil 12.62 2. dikey kazanlıdır ve kazanın üst tarafına çepeçevre oturmuş bir elek kovasını içerir.62 3.3.2 mm 2.6-2.2.www.kimyamuhendisi. boyanın kazan çıkışında öğütücü kürelerden ayrılmasında farklı çözümleri gösteriyor .5 mm yoğunluğu 2. boyanın kazanı terk ettiği bölgede boyayla öğütücü küreler arasında bir ayrılma (seperasyon) sağlanmalıdır ki.6-2.8 mm 1. tabiatıyla öğütücü küreler içerde kalmalıdır. .76 7. Ezilecek boya aşağıdan girip. Konvensiyonel boncuk değirmenleri Konvensiyonel boncuk değirmenleri atmosfere karşı açık konumda olup. Elekten geçen boya dışarı alınır.8 mm 1. küreler kazan içinde kalır.0-2.4.

yatay kazanlı. herhangi bir çözücü uçması ve boyanın kuruması söz konusu olmayıp. Şekil 12 Bunun sonucu kapalı sistem boncuk değirmenleri imal edilmiştir.4. Elek kovası kalkmış. Bu değirmenlerde dişli pompa ile besleme yapılır ve dişli pompanın basabildiği viskozite yüksekliğine formülasyonunda çıkılabilir.3. konsantrasyon üçgeninde Daniel akışkanlık eğrisine yakın bölgedeki viskozite alanına belli bir mesafeye kadar yaklaşır. Bugün dikey kazanlı. Kapalı boncuk değirmenleri Zaman içinde.www.kimyamuhendisi. 2) Kapalı bir sistem olduğundan çok daha yüksek bir viskozite alanında çalışabilir. ertesi gün sabah butona basarak çalıştırılır (kazan içinde çökme olmaması kaydıyla). Bu kapalı tip boncuk değirmenlerinin konvensiyonel tip (atmosfere açık) boncuk değirmenlerine karşı birçok üstün tarafları vardır. Bunların tümü atmosfere karşı kapalı olup.3. 1) Atmosfere kapalı olduklarından. yerine içinde mekanik salmastra içeren bir kafa monte edilmiş ve mekanik salmastra sayesinde kazan gövdesiyle kafa tarafındaki tahrik kısmı mükemmel bir şekilde contalanmıştır. ertesi güne bırakılması halinde. Bunlardan bazıları. imalatın kesilmesi. Dolayısıyla kapalı sistem boncuk değirmenleri. Tabii çok bu önemli imkan özellikle optimum dispers operatöre imkanlar sağlar(yüksek pigment . dispersiyonun bittiği uç noktada öğütücü küre / boya ayrılması bir tür kapalı elek sistemiyle yapılır. akşam durdurulan makine. özellikle mekanik salmastralı sistemlerin gelişmesiyle boncuk değirmenleri de büyük bir gelişme göstermişlerdir. daire kesitli.com 6. kare kesitli olmak üzere birçok boncuk değirmeni kullanılmaktadır.

7. atmosfer teması olmaksızın dispers edilebilir. 7. Farklı kazan kesitlerinin dispersiyona etkisi Boncuk değirmenlerinin öğütme kazanlarının kesitleri de dispersiyona etki eden bir başka parametredir. Yapılan bir araştırmada aşağıda gösterilen kesitler incelendi. boyanın kazan üzerinden taşması sorunu yoktur.5.4.3. Şekil 13 de her iki sistemi şematik olarak görüyoruz. 3) Çıkış vanasının belli bir düzeyde kapalı konuma getirilmesiyle kazan içinde 3 bara kadar çıkabilen bir basınç yaratılarak daha yüksek performansda ezme sağlanabilir.kimyamuhendisi. Yatay .www. 4) Dispersiyon esnasında atmosferle temasa gelince etkilenebilecek boyalar kapalı tiplerde. Olsa olsa dikey konumda olanların belli bir avantajı olabilir. bazıları dikey konumda imal etmektedir. 5) Boya ve öğütücü küre ayrılması kazan içinde kapalı ortamda olduğundan.dikey kazanlı boncuk değirmenleri Kısaca yatay ve dikey kazanlı değirmenlere de değinelim.3. Şekil 13 Kapalı Tip Dikey ve Yatay Değirmenlerin Temel Yapıları .4.4. Zira disperze edilecek boya pompayla aşağıdan verilip. Yatay ve dikey konumda olmasının dispersiyon efektine çok etkili olduğunu biz saptamadık. haliyle öğütücü küreler kendi ağırlıklarıyla aşağıya doğru basacak ve böylece ilave karşı bir basınç oluşacaktır ve bunun sonucu dispersiyon kalitesine pozitif bir katkı gelmelidir. yukarıya doğru çıkarken. Bu araştırmada .com konsantrasyonunda çalışma gibi). Bazı kapalı boncuk değirmeni imalatçıları öğütme kazanını yatay konumda.

bunlar toplam dört defa ortaya çıkmış oluyor. Resim 2 Daire Kesitli Boncuk Değirmeni Resim 3 Kare Kesitli Çift Kamaralı Boncuk Değirmeni Bunun sonucu aynı şartlarda yapılan dispersiyonda. en iyi netice kare kesitte alınmıştır. Resim 3’de ise kare kesitli çift kamaralı boncuk değirmeni görülüyor. Öğütücü küre olarak. Daire kesitte milin kazan içindeki dönüşü esnasında öğütücü küreler ve boya. Bunların fiziksel özellikleri aşağıda verilmiştir. kare kesitte 1 dönüşte yatay düzlemde her bir köşeye gelişte çarpma (kompresyon).kimyamuhendisi. geri dönme (dekompresyon) meydana geliyor ve bir dönüş tamamlandığı vakit. en yüksek renk kuvvetini gösteren sisteme.www.com renk kuvveti baz alınmış ve tabiatıyla aynı şartlarda yapılan dispersiyonda. Buna göre en kötü sonuç daire kesitte alınırken.5 % ZrO2 31. kare kesitin. konvensiyonel daire kesite oranla 2-4 kat daha fazla verimli olduğu bildirilmektedir. en iyi puan verilmiştir.5 % SiO2 içeren zirkon boncuklar daha fazla tavsiye edilmektedir (Resim 4). kazanın çeperini yalayarak geçerlerken. Yoğunluğu Dolum ağırlığı Sertlik Renk : 3. Resim 2’de konvensiyonel daire kesitli.36 lt/kg : 7 mohs : beyaz .76 g/cm3 : 2. 68.

gerekse kapalı tip boncuk değirmenlerinde de disolverde olduğu gibi ilerleyen dispersiyon süresiyle ısı açığa çıkacaktır.2.Bugün küreli değirmen kullanan boya fabrikası hemen hemen kalmamıştır. Küreli Değirmenler. çıkış minimum 2 inch olmalıdır. Küreli değirmen Küreli değirmenler ve üçlü silindirler.1. dışta soğutma ceketi vardır ve su ile soğutulur.6 . seramik küreler bir dönüm esnasında kazan çeperinde eriştikleri en üst noktadan hem kendi ağırlıkları.4. Gerek konvensiyonel. kamara için 0 1. şişme veya çatlamalar olabilir. Boyada kullanılan tipleri.6 mm Zirkon boncukların çalışma ömürleri cam boncuklara oranla 3 defa daha uzundur. Bunu önlemek için giriş flanşı her zaman çıkış flanşının yarısı kadar olmalıdır. iç yüzeyi tercihen porselen kaplı ve içinde seramik öğütme küreleri bulunan yatay konumda silindirik bir kazan görünümündedir. Giriş suyu genelde pompayla beslenen 5-6 bardaki sirkülasyon suyu olmaktadır. disolver ve boncuk değirmenlerinin gelişmeleriyle. Üçlü silindirler az da olsa kullanılmakta olup. diskontinü öğütücülerdir.kimyamuhendisi.0 . Soğutma suyu hattının montaj şekli çok önemlidir.5 mm 2. 7.4. eski önemlerini kaybetmişlerdir. 1.com Resim 4 Çift kamaralı boncuk değirmenlerinde tavsiye edilen zirkon boncukları. Bu düşüş esnasında hem birbirlerine hem çepere çarparken.www. boya karışımı içindeki pigment partiküllerine de . Ezilecek boya karışımı küreli değirmene konur ve kazanın dönmesiyle. hem de ulaştıkları çevresel hızla aşağıya düşer. Örneğin 1 inch boru (veya flanşla) ile giriş yapılıyorsa. kamara için 0 1. Bu basınçtaki su soğutma ceketine verilirse. Üçlü silindirlerin en büyük avantajı çabuk temizlenebilir olmalarıdır. Tüm kazanlar çift cidarlı olup. en çok matbaa mürekkebi imalatında görülmektedir.

1. oradan hızla düşmelerine ve kütleye bir hareket verecek kadar olmalıdır. buna karşılık yoğunluğu büyük olan küre seçimine gidilmelidir. Belli bir hacmi dolduran küreler arasında ara boşlukları bulunur.www. Burada başka bir noktayı da gözden kaçırmamak gerekir. Küçülen küreler bir yandan aktif öğütme hacmini arttırırken. Ağırlık kaybı vurma gücünün düşmesine sebep olduğu gibi. Burada kritik devir sayısı veya kritik hız (Vn) karşımıza çıkar. değirmenin iç hacminin yarısını geçmemelidir.4. Öğütme Kazanının Doldurulması Değirmen içindeki disperze edilecek madde ile öğütücü kürelerin hacmi da belli bir sınırın üstüne çıkmamalı.4. 7. diğer yandan metal aşınması dolayısıyla açık tondaki pigment dispersiyonlarında renk tonu koyulaşmasına sebep olur. dolayısıyla yarıçap büyüklüklerinin bir fonksiyonu olmaktadır.kimyamuhendisi. Kürelerin birbirlerine en yakın olarak bulundukları andaki ara boşluğuna Vk ve öğütülecek madde hacmine . Bu hız aşılırsa. O halde kürelerin büyüklüğü seçiminde öğütülecek maddenin viskozitesini göz önüne alarak. diğer yandan da üçüncü derece kuvvetinde ağırlıklarından kaybederler. küreler çıktıkları yükseklikten aşağıya düşmek yerine. Tabiatıyla burada küreli değirmen kazanının dönme hızı. öğütmek yerine onun içinde yüzmeleri tehlikesini ortaya çıkarır. mümkün derecede küçük çaplı.com çarparak onları ezer. küreleri belirli bir yüksekliğe çıkarıp. öğütücü küre + öğütülecek boya hacminin toplamı. kazanın iç çeperine oturarak beraber dönmeye başlar . öğütülen maddenin artan viskozitesiyle. Kürelerin çaplarının küçük olması (artan aktif öğütme hacmi) oranında öğütücünün gücü artar. Ancak öğütme gücünü arttırmak amacıyla kürelerin çaplarını küçültmek belli bir sınırda son bulur. Yoğunluğu yüksek olan çelik küreler dispersiyon şiddetini artırırken. Resim 5 Küreli değirmen Öğütme gücü: kürelerin aktif öğütme bacımlarının.

üstte red devil çalkalayıcı test cihazı ile 6-360 dakika. oysa toplam hacimleri (ara boşlukları ile birlikte) 500 lt ve doldurulacak öğütülecek maddenin hacmi ise. .Küreli değirmenlerde viskozite 50200 DIN 4 saniye aralığında olmalıdır. Kürelerin gerçek hacmi (ara boşlukları gözönüne almaksızın) 300 lt. 24 saatin altına düşmemelidir.kimyamuhendisi. Dispersiyon süresi Dispersiyonun gelişimi dispersiyon süresi ile elele gider. Vp’nin Vk’dan büyük olması halinde ise.4. diğer yarısı serbest hacım olarak kalıyor .2. Ezilen boyanın viskozitesi Dispersiyon esnasında düşen viskozite ile. dispersiyon sürati ters orantılı olarak ikinci derece kuvvetinde azalır. kesme kuvveti düşer. Vp’nin düşmesine karşılık. Burada her iki aparattaki pigment ezilmesi adım adım takip edilebilir. Ama hiçbir zaman Vp. yüksek viskozitede ise kesme kuvvetinin artmasına karşılık. 200 lt 'dir (Vp=Vk=200 lt). dispersiyon sürati ters orantılı olarak artar. Bu düşünce şekli yalnız küreli değirmen için değil.4. hacmi 1 m3 olan küreli değirmene uygulayalım.4. Hangi sürenin seçileceği sorusu tamamen eldeki sisteme bağlı bir şeydir. Belirli bir hacmi dolduran küre şeklindeki parçaların aralarında hapsolan boşluk (ara boşluğu). Örneğin Vp=Vk halini. altta laboratuar bilyalı değirmeni ile 2-120 saatlik farklı dispersiyon süreleri sonunda. çarpışmalar ve kesme eğimi artar. çarpışma sayısı düşüyor. mikroskopla çekilmiş fotoğraflar görülmektedir. buna karşılık. Carr.4.com de Vp dersek. titan beyazının aynı bağlayıcı çözeltisindeki dispersiyonu için 24 saat yeterli olabilir. Resim 24 de aynı boya sisteminin.www. Örneğin ftalosiyanin mavisinin bir alkid reçinesi ile dispersiyonu yaklaşık olarak 70 saat sürmesine karşılık. Görüldüğü gibi öğütücü madde ile öğütülecek maddenin toplam hacmi değirmen hacminin yarısını kaplıyor. kesme eğimi düştüğünden. ideal hal Vp=Vk olmalıdır. kürelerin toplam hacminin 40% ı kadardır.3. 7. 65 %’lik bir doldurumu teklif etmektedir. Ancak bu zamanı genelleştirmek gerekirse. Artan viskozite ile de tam aksi söz konusudur. Kısaca düşük viskozitede kesme kuvveti aglomeratları bölecek büyüklükte olamıyor. Vk’dan büyük olmamalıdır. az veya çok diğer disperze ediciler için de (kendi viskozite alanlarında kalmak şartıyla) geçerlidir. sonuç dispersiyon sürati yine düşük oluyor. Bu anda bir temas noktasına bir zaman birimi içinde rastlayan elementer parçacıkların sayısı düşer. 7.

Üçlü silindirler Üçlü Silindirlerde ezme Şekil 14’de görüldüğü gibi öğütülecek boyanın valsler arasından geçerken ezilmesiyle meydana gelir.(Resim 7) .com Resim 6 7.www.kimyamuhendisi. Bu da üçlü silindirlerin ne derece hassas cihazlar olmaları gerektiğini ortaya çıkarıyor.4. (Şekil 14) Tane iriliğinin 10 mikron ve onun altına inmesi istendiğine göre.5. vals aralıklarının da tüm eksen boyunca 10 mikronun altında tutulması gerekir.

5. silindir besleme. örneğin macunların dispersiyonunda ve ezilmesinde üçlü silindirler bugün hala vazgeçilmez dispersiyon makineleridir. P de 100 % olur. Dispers Formülasyonu ( mill . Her ne kadar üçlü silindirler bugün boya sanayiinde çok az kullanım alanı buluyorlarsa da. Konsantrasyon Üçgeni Girişte boyanın bir üçlü olduğunu ve bunların konsantrasyon üçgeninde buluştuğunu görmüştük. 3. Aynı düşünce tarzı toplama silindiri için de geçerlidir. yüksek viskoziteli malzemelerin. . BP kenarında. disperz edilecek boyayı merkez silindire taşır. BS kenarına paralel her doğru aynı konsantrasyonda pigment içerir. BP kenarında B den P ye doğru pigment konsantrasyonu artıp. Bu konsantrasyon üçgeninin BS kenarında S den B ye doğru bağlayıcı konsantrasyonu artıp.'si merkez. solvent konsantrasyonu daima sıfırdır. her üç komponenti birden içerip. üçüncüyü içermez. Besleme silindiri. Üçgen alanı içinde her nokta. 7.www.base ).kimyamuhendisi. macunlar için üçlü silindir gerekir. Kısaca her iki noktayı birleştiren kenar yalnız o iki maddeyi içerip. 2. Şekil 15’de orta yağlı alkid reçinesi içeren bir oto tamir boyasının optimum dispers formülasyonunu inceliyoruz . S de 100 % olur. PS kenarına paralel her doğru aynı konsantrasyonda bağlayıcı içerir. BP kenarına paralel her doğru aynı konsantrasyonda solvent içerir. Burada besleme silindiriyle merkez silindir arasında ortaya çıkan çok yüksek bir kesme kuvveti ile boyanın ezilmesi söz konusudur. Kapalı tip boncuk değirmenleri besleme pompasının basabileceği en yüksek viskozitede boya karışımını basabilir ama.'sü ise toplama silindiridir. üçünün toplamı daima 100’dür. B de 100 % olur. Üçlü silindirin viskozite alanı konsantrasyon üçgeninde Daniel akışkanlık eğrisinin hemen sol tarafındadır ve bu çalışma aralığı üçlü silindirlerde bir pompanın basamadığı yüksek viskozitedeki bir boya veya macun karışımının ezilmesine olanak sağlar. PS kenarında bağlayıcı konsantrasyonu daima sıfırdır.com 1. PS kenarında P'den S 'ye doğru solvent konsantrasyonu artıp.BS Kenarında pigment konsantrasyonu daima sıfırdır.

7.www. P ile örneğin 30 u birleştiren doğru üzerindeki her nokta. 29 un bileşimi. 27 'nin bileşimi. Daniel akışkanlık eğrisidir. Bu diğer konsantrasyonlar için de geçerlidir.kimyamuhendisi. 1000 kg için Pigment Bağlayıcı Solvent 15 % 35 % 50 % 150 kg 350 kg 500 kg 1667 kg için 250 kg 583 kg 834 kg Yine varsayalım ki biz boncuk değirmeni için dispers formülasyonu geliştirmek istiyoruz ve optimum dispers formülasyonu olarak 27 yi tespit ettik ve ona göre boncuk değirmenini kullanıyoruz.com Şekil 15 Diğer taraftan BS kenarında 50 ile P yi birleştiren doğru üzerindeki her nokta 50 % 'lik bağlayıcı çözeltisini. Bunu biraz sonra detaylı olarak inceleyeceğiz. . Bu konsantrasyon üçgeninde hem her makine ve cihaz için belli viskoziteyi içerecek alan buluruz. hem de yeni reçetelerimizin formülasyonunu geliştiririz.5. Konsantrasyon üçgeninde PS kenarının hemen üzerinde görülen eğri. 30 % 'luk bağlayıcı çözeltisini içerir. bizim son formülasyonumuz 29 olsun (Şekil 15).PVK / KPVK Varsayalım ki.1. Optimum dispers formülasyonu .

sistemli bir araştırma yapar ve bunların içinde optimum neticeyi verecek formülasyonu yakalarız. 29’a göre 1667 kg son reçeteye denk gelecek pigmentçe daha konsantre bir boyayı imal etmiş oluyoruz. 27’ye göre eksik kalan 283 kg reçine çözeltisi ve 384 kg solvent ilave edilerek 29’a orjinal noktaya getirilir ve bu sayede. Ancak yeniden aynı noktaya geliyor ve kullandığımız disperze edici makinenin ve bizim boya sisteminin karakterine uygun akışkanlık ve dolayısıyla viskozite aralığını seçmemiz gerekir diyor ve bunun altını bir daha çiziyoruz.nokta) imal ederek. boncuk değirmeni için de ayrı optimum dispers formülasyonu tespit etmeliyiz. Ancak disolver için ayrı. Zaten maksimum pigment konsantrasyonu öğütücü kürelerin birbirleriyle de çarpışmalarına neden olup. Nihai reçete 15% pigment içeriyor. azımsanamıyacak bir randıman artışı. . ama aynı zamanda mükemmel bir dispersiyon kalitesi sağlanır. Böylece 1’den 41’e kadar. başka bir deyimle 250 kg/saatlik pigment ezme kapasitesiyle biz 27’ye göre 1000 kg boya imal ederken. Pigment dispersiyonu tamamlandıktan sonra. Tabiatıyla burada 1-41 arası denemeyi tek tek yapmaya gerek yoktur. maksimum renk kuvvetini (colour strength) verir. Ama biz disolver + boncuk değirmeniyle mümkün derecede yüksek konsantrasyonda pigment ezmek ve ona göre reçetemizi ayarlamak istiyoruz. saatte 250 kg pigmenti disperze ediyor demektir.kimyamuhendisi.www. Burada 27’inci nokta 29’un optimum dispers formülasyonudur. Buna biraz sonra etraflı olarak değineceğiz. konsantrasyonda pigment + dolguyu disperze etme (ezme) imkanını sağlayarak. birim zamanda en yüksek boya imalatını ve maksimin parlaklık.com 1000 kg için Pigment Bağlayıcı Solvent 25 % 30 % 45 % 250 kg 300 kg 450 kg Eğer elimizdeki boncuk değirmeni. bu pigmenti içeren boya dispersiyonunu (27 yi) 1000 kg/saat kapasiteyle eziyorsa. 1000 kg/saatlik bir kapasite ile 1687 kg boya (29. Optimum dispersiyon reçetesi bize birim zamanda en yüksek . Yine varsayalım ki orijinal reçetemiz 29 nolu noktada olsun. Optimum dispers formülasyonunun belirlenmesi Şekil 24 de Daniel eğrisine göre her disperze edicinin alanını belirliyoruz. dolayısıyla boncuklardan ayrı. ek bir çarpma efekti getirerek ezmeyi çok daha iyi boyutlara taşır.

keza Daniel alışkanlık eğrisine ne kadar yaklaşırsak. kabarcıklanma (B). . başka bir deyimle elimizdeki makineyi en randımanlı şekilde kullanmış oluruz. gibi karakteristik özelliklerini değiştirir. koruma vasfı geriliyor ve kayboluyor.com Dikkat edersek BP kenarına paralel doğrularda P noktasına. PVK % = (VP+ VD)*100 / (VP + VD + VB) VP = Toplam kuru filmdeki pigmentin hacimsel payı VD = Toplam kuru filmdeki dolgunun hacimsel payı VB = Toplam kuru filmdeki bağlayıcının hacimsel payı Pigment ve dolgu hacminin boya filmindeki miktarının. KPVK’ya ulaşıldığı vakit boya filminin özellikleri bozuluyor.www. porozite süratle artıyor. parlaklık(A). boya tabakasının. Eğer bunları Şekil 16’da grafik halinde incelersek şu sonuçları çıkarıyoruz. Şekil 16 Film karakterine PVK’nın etkisi (Asbeck) Artan PVK ile bu tüm özellikler değişiyor ama eğrilerin hepsi noktada keskin kıvrım yapıyor. nem geçirgenliği(D) .kimyamuhendisi. Bu noktaya Kritik Pigment Konsantrasyonu KPVK adını veriyoruz. korozyona dayanıklılık( C). Ancak burada kuru boya filmindeki Pigment Volum Konsantrasyonu kısaca PVK yi inceleyelim. bir başka deyimle PVK nın artması. o kadar çok pigmenti disperze eder ve birim zamanda o kadar fazla boya imal eder.

Bunların karışımında ise bulunan KPVK. Herbir boya türü için önemli karakter ve karakterler tespit edilir.PVK Boya filmi karakteri. PVK/KPVK ya bağlı olmaktadır. Daha da artan PVK ile filmin yapısı bozulur ve kabarcıklanma kabiliyeti süratle yükselir. Vbm= 100 . KPVK ile öyle bir noktaya erişiliyor ki. V = 100 – KPVK Bağlayıcı yüzde miktarı da şu formülle ifade edilebilir.com Kritik Pigment Volum Konsantrasyonunu kesinlikle aşmamak gerekir. Bir pigmentin farklı bağlayıcılarla farklı KPVK değerleri verdiğini gördüler. ikisinin teorik olarak hesaplanan ortalamasına uymuyordu . Asbeck ve Van Loo KPVK’ya hangi faktörlerin tesir edebileceğini araştırdılar. bunun yanında. kabarcıklanma azalıyor. Aşıldığı an pigmenti sarmaya yetecek bağlayıcı olmayacak. bir başka deyimle pigment yerleşimi ve sıklığı. Boya filminin fiziki yapısı. şu formülle ifade ediyoruz.stand oil de 38%’i verdi. PVK/KPVK = Q dersek. b) pigment/bağlayıcı yüzey aktivitesi. Grafiği incelemeğe devam edelim. Örneğin emaye boyaları için bunlar parlaklık ve sertlikken. paslanma eğilimi artıyor.kimyamuhendisi. ölçülen geçirgenlik değerleriyle elde edilen eğri ve maksimum geçirgenlik noktasıyla KPVK tespiti yapılır.www. Bir pigmentin verilen bir bağlayıcı içindeki konsantrasyonunu sürekli olarak artırıp. En sıkışık pigment yerleşimi yüzde miktarını. kuru filmde pigment tanecikleri birbirine iyice yaklaşmış ve aralarındaki boşluklar katı haldeki bağlayıcı ile doldurulmuş konumdadır. a) hacimsel yerleşim. Tabiatıyla boya filminin kalitesini yalnız PVK etkilememekte. doğrudan doğruya boya filminin koruma performansına yön vermektedir. dolayısıyla tüm sistemin stabilitesi bozulacaktır. Bir başka deyimle biz formülasyonlarımızda PVK ve özellikle KPVK ile sınırlıyız. astarlar için yapışma ve iyi kat kabulü (üst kat sürülebilirliği) . nem geçirgenliği artıyor. Zira bu münasebet. konuyla ilgili birçok araştırma yapılmasına neden olmuştur. keten yağı . Q değeri bize bazı boya film karakterleri için belli değerler verir. ıslatma davranışı da önemli faktörlerdir. Artan PVK ile daha doğrusu KPVK ya yaklaştıkça. başka bir deyimle pigment+dolgu hacmiyle bağlayıcı hacmi arasındaki münasebetin çok önemli oluşu. Örneğin anatas-titandioksit ham keten yağıyla 26%’yi verirken. parlaklık düşüyor.

dolayısıyla optimum dispers formülasyonunda 40%’lık bağlayıcı çözeltisi . konsantrasyon üçgeninden (Şekil 24) bizim çalışma alanımıza rastlayan kesitini alıp. Hacımsal % Astarlar Ara katlar Son katlar " için 85-95 70-85 25-65 Optimum dispers formülasyonunu tespit ederken. yüksek parlaklık ve yüksek renk şiddeti. çok değerli grafiksel tablolar elde ediyoruz ve hangi yöne gidersek. büyültürsek Şekil 26 yi elde ediyoruz ve bu bize şu avantajları sağlıyor. Şekil 17 çözelti ile optimuma ulaşılmakta. test parametrelerinin lehinde ve aleyhinde ne şekilde değiştiğini hemen görebiliyoruz . düşük konsantrasyondaki bağlayıcı çözeltisi yerine 40%’lık ile çalışılmalıdır.www. aynı konsantrasyondaki bağlayıcı çözeltisini gösterir. Yüksek renk şiddetini yakalamak için. nokta). renk kuvveti ve diğer. Örneğin viskozite. bağlayıcı çözeltisinin görüyoruz. Örneğin Şekil 26 da daha önce belirttiğimiz noktalan ve bunların herbır üzerine kendi renk şiddetini işlenmiş olarak görüyoruz. Dispersiyon sonunda ulaşılan ince tane dağılımı. Tespit ettiğimiz noktaları daha geniş bir alanda işaretleyebiliyor ve onların üzerine yaptığımız laboratuar test sonuçlarını işleyebiliyoruz. Ayrıca şu sonucu kolaylıkla çıkarıyoruz. sistematik bir şekilde dispersiyon kademeleri ve optimum reçete araştırması yapılır. Bunun gibi diğer test sonuçları da bu tabloya taşınarak. Bu sayede test sonuçlarının tam yerine işlenmiş oldukları. artan pigment konsantrasyonu ile daha yüksek renk kuvvetine ulaşılabiliyor (27. Bu karakterlere bağımlı olarak Q değerleri tayin edilir. 40%’lık bağlayıcı çözeltisi doğrusunda. iyi bir dispersiyonun yapıldığını gösterir. Sonuç olarak. Daha yüksek konsantrasyonda dispersiyon şartlan bozuluyor ve sonuçlar kötüleşiyor.com gibi vasıflardır. aşağıdan yukarıya 5% ‘lik aralıklarla artan konsantrasyon doğrularını Her doğru üzerindeki tüm noktalar. Burada ayrıca. 1. tespit edilmiş şu Q değerlerini ifade edebiliriz . parlaklık.kimyamuhendisi. 2.

Pigment topaklar teşkil etmeğe. Bu noktada büretten sarfiyat okunur.www. o pigmentin yağ sayısı 80’dir denir. Bu sayı keten yağının yoğunluğu ile çarpılır. Her damladan sonra bir cam bagetle (çapı 4-5 mm) devamlı karıştırılır. 0. Örneğin 5 g pigment için 4 g’lık bir yağ sarfiyatı olmuşsa.5. Yağ sayısı (oil absorption) ve tayini Bir pigmentin yağ sayısı tayini. 250 ml’lik bir behere 5 g pigment tartılır.kimyamuhendisi. prensip olarak birbirlerinden pek farklı olmayan birkaç metodla yapılır. Bir başka ifadeyle.2. 1) Rub-Out 2) Gardner Coleman 3) Azam 4) Hoffman Bunlardan Gardner Coleman metodu üzerinde durmak istiyoruz.com 7. bulunan yağ sayısı. bir zaman sonra da bu topaklar birleşmeğe ve belli bir miktar bağlayıcı çözeltisi ilavesinden sonra da bu kütle beherin çeperine macun gibi yapışmağa başlar.1 ml’ye kadar hassas bir bürete konan keten yağı damlalar halinde behere ilave edilir. 100 g pigmenti çepeçevre .

pratikte 5-10 % daha az pigment içermek zorundadır. spesifik yüzeyi o kadar büyüktür ve dolayısıyla yağ sayısı ve keza bağlayıcı gereksinimi de o oranda yüksektir. Organik pigmentlerin yağ sayısı daha büyüktür. Diğer taraftan organik pigmentlerin tane iriliğinin daha düşük olmasına rağmen. Disolver için biraz daha düşük viskozite alanı seçilmelidir. disolverlerde özellikle organik pigmentler için geçerli değildir. dispers formülasyonlarında çok yüksek konsantrasyonlara çıkılamaz. Tablo 19 bize disolver ve boncuk değirmenlerinde optimum disperz formülasyonun geliştirilmesinde yardımcı olacak organik ve anorganik pigment konsantrasyon aralığını vermektedir. Yağ sayısı tayini gerçekte asit sayısı 3-4 olan ham keten yağı ile yapılır. GF = 0. Ancak biz bugüne değin keten yağı. .9* (KM/145) + (P/40) KM = bağlayıcı çözeltisinin katı madde miktarı P = aynı çözeltinin Pascal cinsinden viskozitesi Guggenheim'a göre GF x yağ sayısı. spesifik yüzeyleri küçük ve dolayısıyla yağ sayıları da çok daha azdır.com sarmak için gereken bağlayıcı miktarını verir . Zira. Buna karşılık anorganik pigmentlerde açıklanan nedenlere dispers formülasyonunda yüksek konsantrasyonlara çıkılabilir. Guggenheim Faktörü Disolver ve silindirler için optimum dispers formülasyonunda Guggenheim Faktöründen yararlanılır. disperz edilmeleri (ezilmeleri) anorganik pigmentlerden çok daha zordur. beklenenin aksine. Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz: Bir pigmentin tane iriliği ne kadar düşükse.kimyamuhendisi. Anorganik pigmentlerde aksi olup.www. Örneğin Guggenheim' a göre bir organik pigment için bulunan 30 % pigment konsantrasyonunu içeren optimum dispers formülasyonu. ya da eldeki 50-60 %’lık alkid reçinesi çözeltisi ile yaptığımız yağ sayısı tayinlerinde pratik olarak hiçbir fark bulamadık. dolayısıyla spesifik yüzeyleri daha büyüktür. tane iriliği büyük. onların tane iriliği çok küçük. silindirler için geçerli olup. Bize göre bu formülasyon. Organik pigmentlerde düşük tane iriliği ve yüksek bağlayıcı gereksinimleri nedeniyle. Tüm bu görüşlerimizi Tablo 19 da topluyoruz. disolver için optimum dispers formülasyonudur.

com Tablo 19 Disolver ANORGANİK PİGMENT ORGANİK PİGMENT 50-80% 15-35 % Boncuk Değirmeni 20-50 % 8-30 % Örneğin disolverde çalışırken pigmentlerde 60%.kimyamuhendisi.5. Bu defa önce 1 g çözücü ilave edilerek karıştırılır ve büretten bağlayıcı . sonra işletmeye taşınırsa daha iyi olur. Başlangıçta bu sürenin tesbiti keyfi olarak yapılır. Elbette bu çalışmalar önce bir laboratuvar cihazında yapılır. Bir pigmentin Daniel Akış Eğrisi ve tayini Yağ sayısı tayinine bağlayıcı çözeltisi ile başlanır ve yağ sayısı tayininden sonra bağlayıcı çözeltisi ilavesine devam edilirse. Ancak deneyimli bir göz özellikle disolverde işletme çapında da deneyebilir. organik pigmentlerde 20% pigment konsantrasyonu ile başlanıp. İki saniye yerine üç veya dört saniye de olabilir. 6. pigment konsantrasyonunu 3-5 % artırmak veya eksiltmek suretiyle optimum dispers formülasyonu tespit edilir. Aynı şey tabiatıyla boncuk değirmenleri için de geçerlidir. Her iki damla arasındaki süre tesbit edilir.3. pigmentçe çok zengin ya da fakir bir alanda mı bulunulduğu görülür. 5 g pigment tartılır. Boncuk değirmenlerinde kontinü tip laboratuvar cihazlarını(1-2 litrelik) öneririz. baget yukarı kaldırıldığında bu defa baget ucunda damlalar teşekkül etmeğe ve damlamağa başlar. Ama bir defa tesbit edilince denemenin sonuna kadar sabit tutulur. Diyelim ki bu süre iki saniye olsun. Burada organik pigmentlerde 13-15 %. Daniel akışkanlık eğrisi için daha fazla bağlayıcı gerekir ve işlem şu şekilde yapılır . öyle bir noktaya gelinir ki. Buna göre hangi yöne yürümek gerekiyorsa. anorganik pigmentlerde 35 % ile başlanır.www. akışkanlık tayinine yetmeyip. Şekil 18 Yağ sayısı tayini ile bulunan bağlayıcı gereksinimi.

disolver optimum dispers formülasyonuna uygun olmalıdır. 5. ve 4 g çözücüyü 5'er g pigmentle karıştırıp bağlayıcı çözeltisi sarfiyatları tespit edilir ve böylece toplam beş akma noktası elde edilir. Bu noktaların yüzde konsantrasyonları hesaplanır (bağlayıcı çözeltisindeki katı bağlayıcı konsantrasyonunun söz konusu olduğu unutulmamalıdır) ve konsantrasyon üçgenine bu noktalar taşınır. 3. ayrıca solvent ve gerekiyorsa renk tonu pastaları ilave edilir. 4. boncuk değirmeni atritor. boncuk değirmeninden ezilmiş olarak çıkan dispersiyon (ezme işlemi ) yapılır. ta ki baget ucunda damlama süresi iki saniye olsun. Sarfiyat tesbit edilir. 2. diğer tanka gelir.kimyamuhendisi. L alanı ise yoğurucu (Kneter) için uygun alanlardır. Aynı şekilde 2 g. eğer hacim yeterli değilse bir başka büyük mikser tankına alınarak . Bu beş noktanın meydana getirdiği eğri o pigmentin o bağlayıcı çözeltisi ile olan akışkanlık eğrisi olup (c). Tabıatıyla bunların miktarı. K alanı silindir ve disolver için. 3 g. Disolverde dispersşyon tamamlandıktan sonra aynı tankta . dispersiyon makinelerinin herbiri için çok değerli olacak viskozite çalışma alanları belirlenir. 6. Doluma geçilir. ön dispersiyon yapılır. Daniel akışkanlık eğrisinin konsantrasyon üçgenine taşınmasıyla. Boncuk değirmeninden ezilmiş olarak çıkan dispersiyon. karıştırma altında. yalnız bir ön dispersiyon makinesidir. 1. Bazı özel hallerde ( örneğin plastik boya) imalatında son disperze . Tanka üç ayrı hattan pigment + dolgu. şematik bir hale dönüştürerek boya imalatını şu şekilde özetleyebiliriz. Laboratuar testleri yapılır. boncuk değirmeni optimum dispers formülasyonuna uygun gelecek şekilde karıştırma altında bağlayıcı çözeltisi ve solvent ilave edilir. Görüldüğü gibi disolver genel olarak sopn dispersiyon cihazı olmayıp . bağlayıcı + solvent karıştırma altında şu sırayla ilave edilir. Şekil 18. Pigment dispersiyonu ile ilgili şimdiye kadar yaptığımız tüm incelemeleri. karıştırılır.com çözeltisi ilave edilerek önceki gibi işleme devam edilir. A alanı küreli değirmen. Burada nihai ürüne (reçeteye) uyacak miktarda bağlayıcı çözeltisi. red devil için. bu eğrinin dışında sistem akıcı değildir.www. Bağlayıcı çözeltisi Solvent ve aditifler Bunu takiben pigment ve dolgu (toz halinde) gelir.

DÜNYA VE TÜRKİYE’DE BOYA SANAYİ 8. 8.com cihazı olarak kullanılır. %l'i yeni otolarda gerçekleşmektedir. Disolverde ön dispersiyona uğratılmış disperze edilecek boya.Batı Avrupa ülkelerinin sanayi boya talebinin dağılımının ise şöyle olduğu gözlenmektedir: Normal kati maddeli boyalar Su bazlı boyalar Reaktif Sistem boyalar Radrasyon kürlemesi boyalar % 45 % 25 % 15 %1 Yüksek kati maddeli ve toz boyalar % 10 8.1.Pasifik ülkeleri grubunun payı da %25 dolaylarındadır. 8.1.2. . şu hususlar gözlenmektedir: 8. Batı Avrupa ülkelerinde sanayi boyaları pazarında: .www. Japonya / Asya . muhakkak boncuk değirmeninden geçirilmelidir. sanayi boyalarının toplam tüketimdeki payı % 25 dolayında bulunmaktadır.3.1. Avrupa ve Amerika kökenli üretici firmaların Asya ülkelerindeki ortak yatırımları. 2005'li yıllarda beklenen gelişmeler: Gelecek 10 yılda. DÜNYADA BOYA ARZ TALEP DENGESİ VE BEKLENTİLERİ: Dünyada boya sanayinin son yılardaki gelişimine bakıldığında.1. Üretim: 22 milyon ton dolaylarındaki dünya boya üretiminde Batı Avrupa ülkelerinin payı %25 dolaylarındadır. Kuzey Amerika ülkeleri ve Doğu Avrupa ülkelerinin paylan da birbirine yakın olup % 20 dolaylarındadır.1. Tüketim: İnşaat boyaları tüketimi toplam boya tüketiminin % 55'ini oluşturmakta. Otomotiv sanayinin boya tüketimi %5 dolaylarında olup bunun %4'ü tamir.Su bazlı boyaların payının % 15'lerden % 25 dolaylarına. Asya Pasifik ülkelerinin üretimdeki paylarının yüksek olmasında etken olmaktadır.kimyamuhendisi. Diğer ülkeler grubu ise % 10'luk bir üretim payına sahip bulunmaktadırlar.

1................5 24............. 1970'li yılların sonunda Türk Boya Sanayiine genel bakış: 1978 yılında............................. Türkiye'de boya sanayiinde kurulu kapasite ve kurum boya türlerine göre dağılımı aşağıdaki Tablo l 'de özetlenmiştir...... 8......5 1 28.........................Ar-Ge bölümlerinin eksikliklerini ve darboğazlarını dikkate alarak. Ayrıca ..Radrasyon kürlemesi boyaların % 2'den % 3 dolaylarına.....000..Satış rakamları yer almaktadır....... İnşaat Boyaları Tesislerin yıllık çalışma sürelerinin 220-240 gün/yıl olduğu sanayi boyalarında %96 . 161........... Akrilik boya ........TÜRKİYE'DE BOYA SANAYİİNİN EKONOMİK ANALİZİ 8...... Sellülozik boya.. inşaat boyalarında %88 verimle çalışıldığı (pratik verimle ) gözlenmiştir.. Sentetik boya... ..000 .......... piyasadaki büyük tesislerin ........2............................ Tablo 2: Boya üretim ve satışları(1978) Boya Türü Sanayi Boyaları İnşaat Boyaları Toplam Üretim 8720 33600 42320 İç Satış 8545 34670 43215 İhracat 113 113 Ambalaj malzemelerinin yüksek maliyeti ve ithal hammaddeler üzerindeki % 100'lere yaklaşan ...............com .... Plastik boya ..... gerek yeni teknoloji gerek modern makine farkı için ileriye dönük çalışmalar içinde oldukları da bir gözlemdir.. Yağlı boya..... Dağılımı (%) 100 17 27 56 100 7 0.... Fırın boya .........www.....2...... Tablo 1: Türkiye Toplam Boya Kapasitesi ve Türlere Göre Dağılımı (1978) Boya Türü Sanayi Boyaları • • • • • • • Teorik Kapasite (ton) Kap......... Gene 1978 yılında durumda yansıtan Tablo 2’de Üretim..............................kimyamuhendisi........................Toz boya payının % 7'den % 10 dolaylarının yükseleceği tahmin edilmektedir................ Sentetik boya..........

1978 Türkiye'sinin önemli sorunu enerji yetersizliği.ge bölümleri olan modern işletmelerin ürün kaliteleri daha iyi ve belli standartta olmaktadır.how vermekten kaçınmaktadırlar. Türkiye'nin ihracat açısından potansiyeli yüksek tekstil sektörünün ana girdisi olan tekstil boyar maddelerinin çok az bir kısmının ülkede üretilebildiği. kısıtlamaları tüm sanayi gibi. Tablo 3 son yıllardaki gelişmeleri özetlemektedir. 1990'lı yıllarda gelişmeler Genel Değerlendirme 1994 sonu itibariyle Türkiye'de toplam boya kapasitesinin 465. Organik pigmentlerde de olduğu gibi. dispers ve reaktif tekstil boyar hammaddeleri için de yabancı firmalar know .www. Sonuç olarak. Ayrıca. boya sektörünü de olumsuz etkilemiştir. Ancak ar . Basit teknoloji düşük maliyet nedeniyle piyasaya çok sayıda firmanın girmesi sonucu kurulu kapasite artmış ve sektördeki genel kapasite kullanım oranı % 35’ler dolayında oluşmuştur. 1978'lerde.2. bu oranların bir önceki yıla göre önemli ölçüde düşük olduğu gözlenmektedir. sanayi boyalarında % 40. 8. bunun da kalite yönünden yetersiz kaldığı görülmektedir. Üretim teknolojisi genellikle bir karıştırma işlemi olup çeşitli fiziksel operasyonlarından oluşmaktadır.kimyamuhendisi. Nihayet. ihracat olanaklarını kısıtlayan etkenler olarak görülmektedir. iç tüketim / kurulu kapasite oranının % 50 dolaylarında bulunduğu gözlenmektedir. 1978 yılında.2. Tablo 3: Türkiye'de Boya Sanayi Kurulan Kapasite / Üretim Gelişmesi (000 ton) Boya türleri Sentetik boya Selülozik boya Emülsiyon boya Vernikler 25 155 48 25 196 48 13 87 20 94 33 33 52 63 40 60 48 68 ve yağlı Kurulu kapasite 1991 132 1994 150 Üretim 1991 55 1994 15 KKO 1991 41 1994 38 . kapasite kullanım oranlarının.000 ton/yıla ulaştığı.com gümrük vergileri. inşaat boyalarında % 25 dolaylarında olduğu.

www.kimyamuhendisi.com Tiner Toplam 40 400 46 465 20 195 33 232 50 49 72 50 .

626 136 6. ülkelerinden yapılmaktadır. Türk Cumhuriyetleri ve Rusya ihracatın yöneldiği ülkelerdir.392 853 276 1. İhracattaki bu sıçrama içinde sentetik ve yağlı boyaların payı.663 2 5.ithalat / ihracat gelişimi (ton) Boya Türleri Selülozik boya Emülsiyon boya Vernikler Tiner TOPLAM 1991 13 26 1. Tablo 4: Türkiye Boya Sanayisi . Tablo 5:yurtiçi boya tüketimi(000 ton) Boya Türleri Sellüzik boya Emülsiyon boya Vernikler Tiner Toplam 1991 10.com ithalat / ihracat gelişmesi ile ilgili veriler Tablo 4'de gösterilmiştir.127 1994 3. ancak 1994 yılı tüketimi. .9 31.3 93.0 18.775 1994 2.9 33.T.626 131 3.186 Sentetik ve Yağlı boya 1. Boya ithalatı genellikle Türkiye'de yerli ortağı bulunan yabancı firmalar tarafından yapılmakta ve kurulu pazarlama kanallarıyla tüketiciye ulaştırılmaktadır.0 19. bir önceki yıla göre % 15 dolayından bir genel düşüş sergilemiştir.0 231.0 1994 58. 1994 yılı toplam boya ithalatının yaklaşık %40'ını ithal edilen vernikler oluşturmaktadır.www.0 196. görüldüğü gibi sentetik ve yağlı boyalar grubu ile emülsiyon boyalarda durağanlık gözlenmektedir.kimyamuhendisi.331 Ülkelerde üretilmeyen boya türleri ithal edilmektedir.3 14. %50'lik payla çok belirgindir. ithalat büyük oranda A. Doğu Avrupa ülkeleri.4 | Sentetik ve yağlı boya 54.710 124 122 2.718 1991 414 569 14 678 100 1. Tablo 5'te yurt içi boya tüketimi verileri gösterilmiştir.0 Kullanıcı sektörlere göre boya tüketimi tablo 6’da gösterilmiştir.0 95. İhracat. iç pazardaki durgunluğun iticiliğiyle artmıştır: 1994'te iç tüketimdeki % 15 oranındaki düşüşe karşılık ihracatta % 40'lık bir artış gerçekleşmiştir.

ekonominin büyük darboğazlara girdiği bir yıl olmuş ve fiyatlar inşaat boyalan grubunda ortalama % 140.2. ithalat aracılığıyla.0 15.o oranının % 57 dolaylarına ulaşacağı tahmin edilmektedir.k. .0 17.0 28. Kapasite kullanım oranlarında ise iyimser bir yükseliş beklentisi vardır ve boya sanayii genel k.0 8. ithalatın 1994 düzeyinde kalacağı.com Tablo 6: sektörlere göre boya tüketimi: Kullanıcı sektör Boya Türü inşaat Sektörü Sentetik Boya Dış Emülsiyon boya Otomotiv sanayi Metal Sanayi Mobilya sanayi Diğer Sektörler TOPLAM 1991 151.9 5. fiyatlarda belirleyici etken. yurtiçi tüketimin ise 1993 yılı düzeyine yaklaşabileceği tahmin edilmektedir.talep durumu tahmini (000 ton) Kapasite artış beklenilmezken. 1994 yılı. mobilya sanayii tüketimi artarken otomotiv sanayii tüketiminde gerileme izlenmektedir Fiyatlar konusuna gelince. inşaat sektörü tüketimdeki ağırlığını sürdürmektedir.3. ihracatın 1994'e göre % 10 dolaylarında artacağı. Boya Sanayiinde Beklentiler: 1995 yılı ile ilgili tahminler Tablo 7'de gösterilmiştir Tablo 7: 1995 yılı boya sanayii arz . üretimin 1993 yılına ancak yaklaşabileceği.0 24.3 51.3 47.5 cephe 50.0 Görüldüğü gibi.4 özel amaçlı boya 5. ülke içi piyasalarına da yansımıştır.kimyamuhendisi.0 1994 161. Son yıllarda dünyada kimyasal hammadde fiyatları arz-talep dengesizliği nedeniyle artış göstermiş. söz konusu ithal maddelerin dünya fiyattan ve döviz kurlarıdır.5 10.0 14. sanayi boyalan grubunda % 160 oranında artış göstermiştir.2 62.2 209.0 11.3 45. boya sanayiinde kullanılan hammaddelerin büyük çoğunluğu ithal edildiği için.7 231. 8. bu durum.www.0 46.

.K......990 İç tüketim ... % 5 dolayında gerçekleşeceği.....4 1......1 6.1 2.3 46... ihracatta artışın % 7 dolayında olacağı..kimyamuhendisi. gene ithal hammaddelerin dünya fiyatları ve döviz kurları paralelinde olacaktır.720 Üretim ..K.0 38.. bazı özel tip boyalar nedeniyle..0 34...6.... 61 ithalat.... Üretim artışının % 10. geçmiş dönemlerde olduğu gibi......com Boya Türleri Sentetik Kapasite Üretim 66.....www....466..0 260........ 286........... vergi.. sellülozik boyalarda 320 ton/yıl kapasite artışı beklenmektedir.0 İthalat 3.1 0.0 35....0 259.. harç istisnası....0 17... Teşvik primi % KDV + 10 puan.7 5....000 K.. 1996 yılı Boya Sanayii Arz ....292.O(%) .0 16.... ithalatta artışın ise........0 465...6 İhracat 2.....7 0..286..... resim.. Fiyatlar konusunda gelişmeler ise..6 0..0 44 68 54 77 76 57 ve 150... Tablo 8......940 Toplam Talep . Bu durumda 19% yılı beklentileri Tablo 8'deki gibi şekillenmektedir.5..8 1994 yılında verilen yatının teşvikli iki projenin 1996 yılında devreye girmeleriyle inşaat boyalarında 600 ton/yıl.0 37...0 Emülsiyon boya 196....0 Vernikler Tiner Toplam 48...0 105. % 100 gümrük maliyeti....Talep tahmini (ton) Kapasite. ..930 ihracat.930 Boya yatırımlarının yararlanacağı teşvik tedbirleri hayli çekici olmaya devam etmektedir: % 70 yatırım indirimi.. 1995 yılında verilen yatırım teşvikleri ileriki yıllarda devreye girdiklerinde 1977 ve ötesi dönek kapasiteleri artacaktır...6 İç tüketim K..5 1..0 0....O 67.........0 104. gibi.. tüketim artışının % 10 düzeyinde olabileceği öngörülmektedir.5 yağlı boya Sellülozik boya 25.

Yapılan ithalatın yaklaşık % 25'inin AT ülkelerinden olduğu dikkate alındığın da. gerek "AT . bu da yerli boya sanayini. boya tüketim açısından doymuş pazarlardır. Avrupa ile uyumlu düzenlemeleri yapmak yanında kalacaktır. Türk boya sanayii çevresel etkileri özenle gözetmek.4. ülkemizdeki 3. tiner gibi bazı maddelerin AT . Bu durumda Türkiye'de dolum tesisleri kurmaları. Bazı ürünler için know how alınması veya ortaklık girişimleri konusunda Gümrük Birliği sonrası olumlu beklentiler vardır. yabancı firmalar etkin bir dağıtın ağı kurarak bu bağımlılığı yaratma çabasına girebileceklerdir.EFTA ülkeleri" gerekse "Diğer ülkeler" grubu için koruma oranları yüksek değildir. Hatta. ülke içinde satış teşkilatı güçlü yerli firmalarla ortaklık girişiminde bulunmaları beklenebilir. nakliye ve işçilik giderleri nedeniyle Türk pazarına ithalat yoluyla girmeleri. Bunun dışında.EFTA ülkelerinden yapılan ithalatında hiç koruma yoktur. Gelişmiş ülkeler. Nihayet. yabancı firmaların. Gümrük Birliğine girilmesiyle bu firmaların ülkemizde pazar arayışına girmeleri beklenmektedir. Dünyada hammadde üreticisi ve boya üreticisi firmalar farklı olduğundan Türk boya üreticilerinin Avrupalılarla aynı koşullarda boya hammaddesi sağlamaları mümkün olabilecektir. nakliye giderlerinin yüksek olduğu bir üründür: yabancı üretici firmaların hammadde maliyeti açısından avantajları olmasına karşılık. boyada "marka bağımlılığı"nı dikkate alarak. bu beklentiyi doğrulayan gelişmeler de gözlenmektedir: polyester konusunda . destekleyici etki yapabilecektir. Küçülen bir pazarda güçlü rekabet koşullan altında faaliyet gösteren yatırımcı firmalar yeni pazarları aramaktadırlar Türkiye. kendileri açısından rantabl olmayacaktır. ithalatta korumanın ötesinde fiyat avantajının daha önemli etken olduğu anlaşılmaktadır.com 8.2. olası bir ithal rekabeti karşısında.5 kg / yıllık tüketim düzeyinin hayli düşük olduğu görülmektedir. kullanılan hammaddenin büyük kısmının ithal olması. baz boya ithal ederek ülkede ambalajlamaları düşünülebilir.kimyamuhendisi.www. Gelişmiş Avrupa ülkelerinde 14-20 kg / yıl arasında değişen kişi başına boya tüketimi Yunanistan'da 8 kg / yıl düzeyindedir. Gümrük Birliğinin boya sanayiine etkileri: Kişi başına boya tüketimine bakıldığında. sağlıksız da olsa. Boya. yüksek kentleşme oranıyla ve düşük tüketim düzeyiyle Batı boya sanayinin dikkatini çekmektedir. Ayrıca. Gümrük Birliğine katılma sonrası. Bir önceki ithalat rejimine kıyasla yeni koruma oranlan daha da düşüktür. gümrük birliğine girilmesi halinde girdi maliyetlerinde bir avantaj doğabileceği şekilde yorumlanmaktadır.

modern teknoloji devamlı izlenmiş ve uygulamaya konulmuş. know . kurulu kapasite artarken kapasite kullanım oranlan % 60'lara yaklaşmış.Paşabahçe ile yaptığı ortaklık gibi. önemli aşamalar kaydetmiş bir sektör olarak dikkat çekmektedir.kimyamuhendisi.how alma. 2000'li yıllara doğru Türk boya sanayinin gelişmesi. Çevresel sorunların artması sonucu problem yaratan kaynakların üzerine gidilmektedir. sektörün gündeminde sürekli kalacağı anlaşılmaktadır. 8. Gümrük Birliği'nin gerçekleşmesi sonucu oluşacak yeni ekonomik ortamla paralellik gösterecektir. onbeş yıllık bir dönem içinde incelendiğinde.www. ihracat yönü durağan boya sektörü. döviz darboğazlarıyla boğuşan. 1995'lerde artık çok farklı bir konumda bulunmaktadır. iç ve dış piyasalarda rekabet. kurulu kapasitenin 1/3'ünü kullanabilen. yeni üreticilerin devreye girişi. uluslararası standartlara uyum. çevresel etkileri gözetme. Gümrük birliğine giriş ile ülkemiz halkının da batıdaki gelişmelerin etkisinde kalacağı ve bu yöne yöneleceği ve gümrük birliği anlaşmalarının yaratacağı zorlamalar ile bizimde bu teknolojiyi kullanmaya başlamamız gerekeceği açıktır. dolayısı ile bunların buharlaşması ile hava kirliliğine yol açan ozon oluşturan boyalardan dolayı endüstri özellikle Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'da ağır saldırılara uğramıştır. Otomotiv sanayimizin gelişmesi. SONUÇ Türk boya sanayii. ihracat önemli gelişmeler sergilemiştir. Büyük miktarda solvent içeren. Teknolojik zorluklar geçiş hızını yavaşlatsa da bu proses sürecektir. Camtel . 1970'li yılların sonunda enerji. gümrük birliği ile yeni renklerde . Enerji. Batı Avrupa ve Kuzey Amerika ülkelerinde solvent ve inorganik pigmentlerin kullanımı kısıtlanmaya ve su esaslı bir teknoloji ile organik pigmentlerin kullanılmasına başlanmıştır. modem teknolojiyi izleme.3.com DSM firmasının. döviz darboğazları sorunları aşılmış. BOYA TEKNOLOJİSİNDE YENİ GELİŞMELER Boya kullanıcısının bilinçlenmesi ve uluslararası ticaretin yaygınlaşması ile boya teknolojisinde bir değişim başlamıştır. ithal hammaddeye bağımlılık. yabancı şirketlerle ortaklıklar ve bunlara benzer konuların. Solventlerden ayrıca ağır metalleri içeren inorganik pigmentlerin de kullanımı boya endüstrisinin üzerindeki baskıyı arttırmıştır. 9.

www.kimyamuhendisi.com

yeni modellerin kullanılmaya başlayacağı görülmektedir. Bu ve yine boya kullanımda talep edilen renk sayısının artması ile mevcut boya teknolojimizde değişiklikler olması gerekecektir. Boya teknolojisi önemli bir değişim sürecine girmiştir. Klasik solvent bazlı ve inorganik pigment içerikli yapıdan su bazlı veya yüksek katılı ve organik pigment içeren bir yeni teknolojiye geçiş söz konusudur. Alışılmış boya teknolojisi çoğunlukla solvent bazlı olup inşaat boyalarında kısmen su bazlı emülsiyon yapısındadır. Su bazlı emülsiyon boyaları da dahil oldukça büyük miktarda solvent formülasyonlarda mevcuttur. Avrupa ve Amerika'da artan çevre duyarlılığı, çevre kirliliği yaratan kaynakların durdurulması için etkin lobi faaliyetleri yaratmaktadır. Çevre kirletici kaynaklardan biri olarak boya endüstrisi görülmektedir. Boya endüstrisi solvent buharlaşması ve ağır metallerin katı veya sıvı atıklarla toprağa karışması sonucu çevre kirletici olarak görülmektedir. Solvent bazlı boyalar uygulama sonrası içerdikleri solventlerin buharlaşması ile film oluşturmaktadır. Buharlaşan bu solventler, güneş ışınlan ile nitrojen oksitlerle tepkimeye girerek atmosferin yüzeye yakın kısımlarında hava kirliliğine yol açan ozon üretmektedir. Ensütri Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'da 1980'lerin başında yüzde 50-70 seviyesinde olan solvent miktarını çoktan azaltmıştır. Fakat halen atmosfere yayılan uçucu organik bileşenlerin tahminen % 8'inden sorumludur (Luesby, 1995). Artan çevre duyarlılığı yüzünden boya araştırma laboratuvarları, gerek hammadde üreticileri, gerekse büyük üreticilerin teknoloji laboratuvarlarında solvent kullanımı azaltıcı veya tamamen kaldırıcı çalışmalara yönelmiştir. Gerek boya endüstrisinin gönüllü çabaları gerekse kanun koruyucuların hazırladığı yönetmeliklerin bileşiminin sonucu olarak Batı Avrupa ve Kuzey Amerika endüstrisi gelecek beş ila yedi yılda solvent kullanımını yarılamaya çalışmaktadır. Boya endüstrisinin üzerinde durduğu ikinci çevre kirletici unsur ağır metal içeren inorganik pigment ve kurutucu gibi yardımcıların çevresel olarak daha güvenli alternatiflerinin geliştirilmesidir. Geleneksel inorganik pigmentlerin çoğu, kurşun ve kadmiyum gibi zehirli ağır metaller içermektedir. Bunlar giderek yasaklanmakta ve imalatçıları kendi kırmızı, portakal, san ve yeşilleri için ikameler bulmaya zorlamaktadır. Pigment üreticileri son derece rekabetçi bir sektörde satış için yarıştıklarından araştırma faaliyetleri cirolarının yüzde 7'si gibi bir seviye çıkmaktadır (Luesby, 1995).

9.1.KISA DÖNEM GELİŞMELER

www.kimyamuhendisi.com

1950'lere dek boya teknolojisi hemen hemen tamamen solvent bazlı daha doğrusu alkid reçineli idi, hatta birçok ülke keten yağı bazlı boyalar kullanmaktaydı. Son 20-30 yıl içinde büyük boya üreticileri ihtiyaçlara daha iyi yanıt vermek ve daha rekabetçi olmak için araştırma laboratuvarlarını güçlendirmeye başladılar. Çalışmalar daha iyi bağlayıcı sistemleri geliştirmek, dispersiyonu kolaylaştırmak gibi konulara konsantre olmuştur. Boya içindeki solvent miktarları üzerinde pek durulmamıştı, bunun bir nedeni de solventlerin iyi taşıyıcı olmaları ve bağlayıcıların film oluşturmasına katkı da bulunmalarıydı. Yukarıda bahsettiğimiz çevre duyarlılığının artması sonucu solvent miktarları diğer tanımıyla uçucu organik bileşen veya VOC miktarı düşük boyaların üretilmesi yönünde çalışmalar başlamış ve büyük kuruluşların araştırmalarının % 70'i bu konuya yönelmiştir (Wit, 1995). Bütün çabalara rağmen ilk düşük VOC içeren ürünlerin piyasalarda görülmesi ancak 80'lerin ortasında mümkün olmuştur. VOC miktarlarına kısıtlama hem Batı Avrupa hem de Kuzey Amerika'da 1997 ve 1998'de devreye girecektir (Reisch, 1995). Çeşitli inşaat boyalarındaki mevcut uçucu organik bileşen miktarları ve bunların 5 yıl içinde gelmeleri ümit edilen noktalar Tablo 1'de verilmektedir. Başta kullanıcıların birçoğu ve buna bağlı olarak üreticiler bu geçişe henüz hazır ve istekli görünmemektedirler.

Tablo l. Çeşitli boyalarda beklenen emisyon değişiklikleri.

Boya İç Cephe Dış Cephe Astar ve Son Kat Sistemleri Çelik Malzeme Boyalan

Mevcut VOC [g/l] 30-60 50-150 100-200 150-350

Beklenen VOC [g/l] 0-5 0-5 0-50 30-150

Bu geçişi yavaşlaştıran birinci sebep yukarıda da sözünü ettiğimiz su bazlı sistemlerin konvensiyonel solvent sistemlerin performansına ulaşamamasıdır. ikinci sebep ise profesyonel boyacıların tutucu olmalarıdır. Su bazlı sistemlerin film özellikleri reolojik ve kuruma özellikleri alışık oldukları solvent sistemlerden farklıdır. Bu yüzden çevre dostu olan su bazlı sistemlerin kullanımında isteksizlerdir. Bu durum ingiltere, Fransa, Hollanda, Akdeniz ülkelerinde geçerlidir ve boyacılar su bazlı ürünlere yeterince güvenmemektedir. Tabii diğer bir önemli faktör fiyatlardır; su bazlı sistemler solvent bazlı boyalara göre halen % 30 daha

www.kimyamuhendisi.com

pahalıdır. Yakın zamana kadar savunma durumuna geçen solvent üreticileri ve solvent bazlı boya üreticileri su bazlı sistemlerin "Tüm ömür çevrimi analizi" yapıldığı takdirde üstünlüklerinin yok olacağını ileri sürmektedirler. Bu gruplara göre su bazlı sistemler daha sık tekrar boyama, daha kalın katlar ve daha çok enerji harcamalarına sebep olmaktadır. Bu yüzden solvent bazlı boyaları ikame etmeleri çevresel etki ve maliyetler açısından çevreci lobiler tarafından tekrar gözden geçirilmesi gerekir demektedirler. Üzerinde pek durulmayan bir husus ise su bazlı boyaların su da çözünme özelliklerinden dolayı atık su kirlenmesine katkıda bulunduğudur. Bütün bu karşılıklı çatışmalara rağmen su bazlı teknolojinin gelişeceği ve su bazlı boya kullanımını önümüzdeki on yıl içinde Avrupa'da % 13'lerden % 22'lere çıkacağı, buna karşılık solvent boya kullanımının % 65'lerden % 53'lere ineceği beklenmektedir. Uçucu organik bileşen içeriğini azaltmada diğer bir alternatif olan yüksek katili boyaların toplamdaki payının çok az azalacağı ve % 13'den % 12'ye ineceği öngörülmektedir. Bu beklentinin başlıca nedeni polimer teknolojisinde bu yönde önemli bir gelişme beklenmemesi olabilir. Diğer yandan bu teknolojide yaşanan akma, yavaş kuruma ve yaşlanmayla sararma gibi problemlerin yaygınlaşmasını önleyen sorunlardır. Su bazlı teknolojinin en önemli avantajlarından biri kısa kuruma süresidir, bu sayede aynı gün içinde iki kat uygulanabilir. Diğer yandan da filmin açık zamanı kuruma hızı yüzünden kısa olduğundan iyi bir akış özelliği elde etmek zordur, inşaat boyaları alanında su bazlı boyalar genelde stiren akrilik dispersiyonları esaslıdır İç cephe uygulamalarında diğer akrilik kopolimerleri de mevcuttur. Bu boyaların erişebilecekleri en iyi kaliteye ulaştıkları iddia edilmektedir. Dış cephe boyalarında yüzeyin atmosferik koşullara açık olması sorun yaratmaktadır Yüzeyde oluşan çatlaklar, değişken sıcaklıklar ve rutubet nedeni ile esnek ve su buharı geçirgenliği olmayan boyaların ömürlerini kısaltmaktadır. Bu yüzden esnek film oluşturan boyalar geliştirilmeye çalışılırken su buharı geçirgenliği yüksek, su geçirgenliği düşük silikon esaslı reçine içeren boyalar önemli potansiyele sahiptir. Bu sistemlerden başka reaktif poliüretan dispersiyonlar ve nüve-kabuk (core-shell) veya ters nüve-kabuk dispersiyonlar (Govec ve Merten, 1995) diğer aday polimerik sistemlerdir. Ancak bütün gayretlere karşın bu sistemler konvensiyonel sistemlerin performansını henüz verememektedir. Solvent emisyonunu azaltma yönündeki çabaların bir kısmı yüksek katılı (% 80-95) veya solventsiz (% 95-100) sistemler üzerine yoğunlaştırılmıştır. Bu tür sistemler özellikle boyacı

www.kimyamuhendisi.com

ücretlerinin, çevre korumacılık bilincinin yüksek olduğu ülkelerde araştırılmaktadır. Wit (1995) birim alan başına solvent emisyonlarını Tablo II'deki gibi vermektedir.

Tablo II. Yüksek kabil ve su bazlı boyaların emisyonlarının konvensiyonel ürünler ile karşılaştırılması.

Boya sistemi Alışılmış Subazlı alkid dispersiyon

m alan başına gram solvent emisyonu 86.2 32.5 g/cm2 g/cm2

Yük k k t l lkid 19 7 Solvent emisyonunu azaltmanın bir yolu olarak toz boyalar da görülmektedir, bu boyalar hiç solvent içermezler. Pigment ve bağlayıcı, toz haline öğütülmüştür ve ısıtılmış metal yüzeylerin üzerine püskürtülürler. Elektrostatik bir saha, düzgün biçimde yayılmalarını sağlar; ısı polimerizasyonu hızlandırır ve yüzey üzerinde pigmentli bir film tabakası oluşur. Film tabakası bazen çıkıntılı bir yüzey bırakır ve yeterince dayanıklı olmama olasılığı olumsuzluklarıdır. Toz boyaların kullanım miktarının tüm ürün yelpazesi içinde önümüzdeki on yıl içinde bugün sahip olduğu % 7 seviyesinden % 10'a çıkması öngörülmektedir. Mevcut olumsuzluklarını minimize ederken diğer yandan yeni kullanım alanları gündemdedir. Toz boyaların muhtemel yeni kullanıcılarının birsi de otomotiv endüstrisi olarak görülmektedir, hem büyük otomotiv boya üreticileri hem de otomotiv sanayii bu konuda çeşitli araştırma projeleri üzerinde çalışmaktadır (Reisch, 1993). UV küflenen boyalar da VOC yayınımı olmayan sistemlerdir, bu sistemler ultraviyole ışınlarıyla sertleşerek polimerize olurlar. Bağlayıcı ile reaksiyona girerek polimer zincirlerine katılan reaktif solventler yüzünden uçucu organik bilecen içermezler. Az enerji kullandıkları ve ısıya duyarlı ürünlere uygulanabildikleri için fırın kurumalı sistemlerin yerine tercih edilir. Ancak, bunların kullanımı, genellikle düz yüzeylerle ve pigmentsiz sistemlerle sınırlıdır. Reoloji özellikleri iyi ayarlanabilir ve küçük taşınabilir UV-lambaları pratikte uygulamaya sokulabilirse kullanım alanları arttırılabilir. Mevcut uygulama sınırlamaları yüzünden ve bu konuda on yıl içinde bir çözüm ümit edilmediğinden bu tür sistemlerin 2004'yılına kadar kullanımlarında çok az bir artış ümit edilmektedir. Abadie ve arkadaşları (1995) mevcut UV kür sistemlerinin Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki kullanımların % 2-4 seviyesinde olduğunu, Brindöpke ve Fink (1995) ise 1994'de Batı Avrupa'daki tüketimi 44000 ton olarak belirlemişlerdir ve bu sistemlerin 10

tasarımınından üretimine kadar servis önermektedir. Bunun için önce fabrikalarda uygulamaya girmekte olan mixing sistemleri ana bayiler takip edecek ve son aşamada bu müşteriye hizmet veren nalburlarda kullanılmaya başlayacaktır. PPG Pazarlama Servis Direktörü Mike Sack'ın tanımıyle otomotiv sektörüne hizmet verecek "insan hassasiyetinin çok üstünde duyarlılığa sahip renk yapma sistemi" olan yazılım geliştirmiştir. Bağlayıcı polimerlerin tasarımından üretimine.www. Wit (1995) bu sorunun yanıtı olarak iki araştırma alanının boya geliştirme laboratuvarlarının hedefi olacağını tahmin etmektedir. Akzo gibi büyük firmalar her firmanın renklerini üretmek yerine her rengin üretilebileceği mixing boyalarını üretmeye başlamış ve belli büyük boya satıcılarına makineleri yaymaya başlamıştır Ancak burada amaç müşterinin kafasındaki rengi üretmek değil aracının renginde boya üretmektir.2.kimyamuhendisi. Müşteri hem iyi kalite isterken hem de kendi hoşuna giden rengi istemeye başlamaktadır. renk oluşturma ve formülasyon ile boya endüstrisinin her türlü işletme operasyonları için çeşitli bilgisayar sistemleri ve yazılımları geliştirilmektedir (Reisch. örneğin IBM San Jose'de bulunan tesislerinde tamamen bilgisayar destekli sistemleri ile solventsiz sistemlerin. Piyasada mevcut otomobil model ve markalarının sayısı arttıkça her bir renk için fabrika dolumu boya temini güçleştiğinden bu kalite öncelikle oto tamir boyalarında uygulama alanı bulmuştur. Bugün ICI. ki bu sayede sadece boya gerektirecek araç kısmı diğer kısımlardan ayırt edilemeyecek şekilde boyanabilecektir. Boya sektörüne yönelik araştırmalardan biri bilgisayar uygulamalarıdır. yüksek hızlı mikser ve disperserlerin tasarım ve modellemesine. Otomotiv sektörü 100 bin üzerindeki referans renk içermesinden ve alüminyum metal plakalarının flap etkilerinin yarattığı etkiden dolayı renk yapmanın zor olduğu bir sektördür. 9. dolayısıyla talepler özelleşmektedir. insanların eğitim seviyeleri arttıkça bu insanların talepleri de aynı oranda karmaşıklaşmaktadır.com yıl içinde ancak % 50 oranında kullanımının artacağı beklenmektedir. 1993). Bu noktada oto tamir boyalarında .UZUN DÖNEM GELİŞMELER Düşük VOC' li sistemlerin geliştirilmesi kısa ve orta dönem araştırma faaliyetlerinin hedefi olduğuna göre bunların halledilmesi sonrasında neler yapılabileceği bir soru olarak kafalara takılmaktadır. Bizce de geçerli olan bu konuların birincisi müşteriye doğrudan satış yapılan noktalarda istenilen rengi istenilen miktarda sunmaktır. UV kürlenen ve toz.

Mixing sistemleri şimdiden birçok kuruluşun dikkatini çekmiş ve fabrika mixing sistemleri kurulmaya başlamıştır. müşteriye serbestlik ve fleksibilite sağlayacak ürün veya renk üretimi son satıcıda yapılabilecektir. Renk uzmanlarınca önerilen renklerin aynen üretilebilmesi ve tekrarlılığı sağlamak için her şarjdan şarja çok az toleranslı bir şekilde üretim yapılması gerekmektedir. Boya teknolojisi üzerine ikinci uzun vadeli araştırma konusu dayanıklı ürünlerin üretilmesi olacaktır Bilinçlenen ve sık sık boyacılar ile uğraşmak istemeyen müşteriler şimdiden dayanıklı ürün talep etmeye ve firmalardan ömür garantisi istemeye başlamıştır. Alkid boyalar kür olduktan sonra da çapraz bağlanmayı sürdürmektedir Bunun sonucu film zamanla kırılgan olmaya başlamaktadır Dispersiyon boyalarda suya duyarlı olduklarından çok uzun ömürlü değillerdir. Dolayısıyla izosiyanat sistemlere alternatif olacak çevre problemi yaratmayacak sistemlerin geliştirilmesi gerekmektedir.kimyamuhendisi. 2 bileşenli sistemler en dayanıklı ürünlerdir. Bunun bir sonraki adımı ise ürün makineleri olarak görülmektedir. Bu çalışmalardan biri değişik aydınlatma açılarında farklı renkler gösteren boyaların üretilmesi üzerinedir. ancak bu sistemlerde halen kullanılan izosiyanat sistemleri çevresel açıdan yeterli güvenlikte değildir. Bu sayede büyük tonajlarda yarı mamul üretimi fabrikalarda yapılacak.com sorunlar çıkmaktadır. Otomotiv üreticileri ve boya üreticileri diğer firmalardan farklı kopyalanamayacak renkler üzerinde çalışmaktadır. Bu konuda çeşitli kabuklu canlılar incelenmekte ve bunlarda koruyucu kabukların oluşmalarıyla yüzeye tutunmalarının mekanizmaları araştırılmaktadır. Üniversitelerin boya teknolojisi üzerine yaptıkları .3. Burada uygun seçilmiş yarı mamulleri üretmek hedef olacaktır.www. Yapılan yatırım ve stok maliyeti hesaplarına göre en az 500 litreye kadar üretimlerin fabrikalarda üretilmesi ekonomik görülmektedir. Bu noktada da boya üreticileri pigment üreticilerini toleranslarını daraltmaları için sıkıştırmaktadır. 9. Tabiatın örnek alındığı ve biyomimetik olarak tanımlandığı çalışmalar yine özel bağlayıcıların geliştirilmesine yönelmiştir. daha ufak siparişler için toptancı ve perakendeci bayilerin mixing sistemler yoluyla üretim yapması ile ekonomiklik sağlanmaktadır.SONUÇ Yakın ve uzun dönem gelişme beklentileri olan boya sektörü bu özelliklerinden dolayı yoğun araştırmaya dayalı bir endüstri koludur. Burada bir sıkıntı daha mevcuttur.

Gelişmiş Ar-Ge faaliyetleri olmayan veya uluslararası işbirliği olmayan üreticilerin ayakta kalmaları zor görülmektedir. .com çalışmalar Amerika Birleşik Devletleri ve bazı Batı Avrupa ülkeleri harici oldukça sınırlıdır. Ekonomik refahın artması ile kişi başına boya tüketiminin mevcut rakamları ikiye katlaması beklenebilir. Ülkemizde boya Ar-Ge faaliyetleri bağlayıcılar. Oto tamir ürünleri arasına mixing sistemler girmeye başlamışsa da bu alanda da uluslararası ilişkiler önem kazanmaktadır. Gümrük birliğine girişin sektörü nasıl etkileyeceği merak konusudur. yada büyük yerli üreticiler ile evlilik yaparak Türkiye piyasasına girebilirler. Bu Avrupa'dan ithal inşaat boyası gelmese de büyük üreticilerin Türkiye'de üretime girmeyecekleri anlamına gelmemektedir. Ülkemizde bu konuda araştırmalar iki üç büyük boya üreticisi haricinde çok azdır. Su bazlı teknoloji ve uçucu organik bileşen miktarı az boya teknolojileri üzerine araştırmaların henüz yeterli sayıda olmadığı görülmektedir. dekoratif boyalar ve endüstriyel boyalar ile kısıtlı görülmektedir. Üniversitelerimizdeki bir kaç kimya mühendisliği ve kimya bölümlerinde ve TÜBiTAK'ta bazıaraştırma faaliyetleri görülmektedir. Endüstriyel ve mobilya sektörlerinde de Gümrük Birliği yerli üreticileri zor durumda bırakabilir. Henüz herhangi bir zorlayıcı etmenler olmadığı için dispersiyon boyaları haricinde boya sektörümüz solvent bazlıdır. Ülkemizde boya tüketimi halen kişi başına Batı Avrupa standartlarının çok altındadır. Her halükarda mevcut boya Ar-Ge' lerinin önemi sürecektir. Otomotiv boyalarında yerli boya üreticileri daha Gümrük Birliği'ne girmeden sorun yaşamaya başlamıştır. Çeşitli toz boya üreticileri mevcut olup bu sektördeki üretimin yıllarda artması beklenmektedir.www.kimyamuhendisi. ancak ülkemizde bir bakıma zorunlu olan standartları göz önüne alırsak ve inşaat sektörümüzün farklılıklarını düşünürsek Avrupalı boya üreticilerinin ülkemize inşaat boyası ihraç edemiyeceklerini söyleyebiliriz. Otomotiv sektörünün yurtdışı ilişkileri yüzünden uluslararası ortaklığı olmayan üreticiler şimdiden devre dışıdır. Büyük Avrupa' lı üreticiler ya bilfiil kendileri gelerek ki bu durumda yukarıda söylediğimiz dağıtım ağı eksikliği problemleri olur. ancak dağıtım hatlarının olmaması hendikapları olacaktır.

Bugün Türkiye'de mevcut tesislerin büyük çapta olanları gelişmiş teknolojiler kullanmalarına rağmen küçük tesisler daha basit teknolojilerle çalışmaktadır. Boya üretiminde kullanılan hammaddelerin pek çoğu yurt dışındana temin edilmektedir. Türkiye'de daha önce de belirtildiği gibi.www. Matbaa mürekkepleri üretiminde kullanılan hammaddelerin çoğu dış alımla karşılandığından bunların temininde de diğer boyalarda bahsedilen güçlükler söz konusudur. Bugün mevcut kapasite ortalama % 30 oranında kullanılmasına rağmen. Bunun . Matbaa mürekkeplerinde de diğer boya türlerinde olduğu gibi. Bu güçlükler giderildiği takdirde boya ve matbaa mürekkeplerinde artması beklenen üretimin iç piyasa isteminden fazlasını dış satım imkanı doğabilecektir. organik pigment üretimi yoktur. Mevcut kapasite ilerideki talep artışlarını karşılayacak potansiyeldedir.SONUÇ Boya sanayinin teknolojisi genelde basit karıştırma işlemlerine dayanmaktadır. Bazı özel mürekkep cinsleri üretimleri ekonomik olmadığından yurt dışından temin edilmektedir. Bunlar çeşit olarak fazla olmakla beraber miktar yönünden yerli üretimle karşılanan hammaddeler daha çoktur. Boya üreticileri kapasite kullanım oranının düşük olmasına en önemli etken olarak dış alım zorluklarını ve bilhassa pigment dış alımındaki darboğazı göstermektedirler.kimyamuhendisi. piyasanın boya ihtiyacı tamamen karşılanmaktadır. Hammadde fiyatlarındaki ve enerji kaynağı olarak kullanılan petroldeki sürekli fiyat artışlarında sanayii olumsuz yönde etkilemektedir. Kurulu kapasiteler ileride doğacak talep artışlarını karşılayacak büyüklüktedir. üretim mevcut kapasitenin ancak % 30 kadarıyla yapılmasına rağmen piyasanın bugünkü ihtiyacını karşılayacak miktardadır. Bu nedenle boya sektöründe yeni yatırımlara gidilmesine gerek yoktur. Boya sanayiinde karşılaşılan sorunlar Türkiye'nin bugünkü genel sorunlarıdır. Basit teknolojinin kuruluş maliyetinin düşük olması nedeniyle son yıllarda boya üreticilerinin sayısı hızla artmıştır.com 10. Bu nedenle bugün için matbaa mürekkeplerinde yeni yatırımlara gerek yoktur.

Ancak teknoloji sağlarsa bile hammadde önemli bir sorundur. Türkiye'de üretilemeyen hammaddeler sorunu. bazik ve küp boyalar tamamiyle dış alım yoluyla sağlanmaktadır. Organik pigment üretiminde kullanılan çok çeşitli organik kimyasal maddelerden sadece ftalik anhidrit. İnorganik pigmentlerin en önemlisi olan titandioksit üretimi için Sivas dolaylarında bulunduğu söylenen Titandioksit cevherinin araştırılmasında yarar vardır. sodyum sülfat rezervleri ileri bir teknoloji ile işlenerek kaliteli üretim yapıldığı takdirde inorganik pigmentlerin dış satımı bile mümkün olabilecektir. Bunlardan ftalik anhidrit ve asetik asit üretimi pigment üretimini karşılayacak seviye-dedir. Türkiye'nin dış satım açısından potansiyeli yüksek olan tekstil sanayiinin ana girdisi olan tekstil boyar maddelerinin çok az bir kısmı Türkiye'de üretilmektedir. Organik pigment üretiminde kullanılan inorganik kimyasal maddelerin çoğunun Türkiye'de üretimi yapılmaktadır. üretilen boyar maddeler kalite yönünden yetersiz olduğu kadar ihtiyacı karşılayacak miktar düzeyinde de değildir.kimyamuhendisi. reaktif. En önemli tekstil boyar maddeleri olan dispers. Bu nedenle Türkiye'de organik pigment sanayii kurulmadan önce yıllık ortalama 800 ton civarında olan pigment tüketimi.com nedenlerinden biride know-how sahibi firmaların pazarı kaybetme korkusu ile teknoloji satmaktan kaçınmalarıdır. yapılacak sabit yatırım ve kurulacak tesisin saklayacağı ithal ikamesi dikkate alınarak titiz bir fizibilite çalışması yapılmalıdır. .www. Fakat üre ve metanol üretimi Türkiye'nin şimdiki ihtiyacını karşılamaktan uzak olup dış alım yapılmaktadır. Bugüne kadar çeşitli kuruluşlar bu boyar maddelerin Türkiye'de üretilmesi için girişimlerde bulunmuşlar ancak organik pigmentlerde olduğu gibi know-how temininde zorluklarla karşılaşmışlardır. Teknoloji vermek istemeyen kuruluşlar buna gerekçe olarak Türkiye'de kurulacak bir organik pigment tesisinin hammaddesini büyük oranda ithal edeceğini belirtmekte. Japon ve Doğu Bloku ülkelerinden teknoloji sağlanabilir. Bu firmaların teknoloji transferine yanaşmamaları halinde Türkiye pazarına henüz tam olarak girmemiş olan Amerikan. Yalnızca sodyum pirosülfat ve sodyum nitrit dış alımla temin edilebilir. teknolojinin zorluğundan bahsetmektedirler. kurulabilecek minimum ekonomik kapasite. çinko. metanol ve asetik asit Türkiye'de üretilmektedir. Üretimi yapılan diğer inorganik pigmentlerde de ileri bir teknoloji kullanılmadığından belli bir kalite tutturulamamakta bu nedenle inorganik pigmentler yerine yurt dışından temin edilen organik pigmentler kullanılmaktadır. Oysa ülkemizde mevcut geniş barit. üre.

11.com En önemli boyar maddeler olan dispers ve reaktif boyaların hammaddelerinin neler olduğu hakkında kesin bir bilgi sağlanamamakla beraber bunların Türkiye' de üretilmediği sanılmaktadır.kimyamuhendisi. Organik pigmentlerde olduğu gibi bu konuda da detaylı bir fizibilite çalışması yapılması gerekmektedir. Türkiye'de üretilmekte olan tekstil boyar hammaddelerinin de çoğu dış karşılanmaktadır. Tuz kullanımı yerli hammadde kullanım oranını yükseltmesine rağmen ucuz olduğu için parasal değeri etkilememektedir.www. Yurt dışından temin edilen hammaddelerin dış alımında döviz darboğazı nedeniyle aksamalar olmakta bu da üretimde aksamaların ve sürekli ayarlamaları nedeniyle maliyet artışlarına neden olmaktadır. Kaynakça . Yerli hammaddelerin miktar yönünden fazla olmasının nedenlerinden biri tuz kullanımının çok fazla olmasıdır. Önemli hammaddelerin miktar yönünden % 75’i yurt içinden temin edilmesine rağmen dış alımla temin edilenler çeşit olarak daha fazladır ve toplam hammadde giderlerinin % 90’ını oluşturur.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful