Περιεχόμενα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ ................................................................................................................. 1
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ .............................................................................................................. 3
1.1 ΤΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ........................................................................ 3
1.1.1 Το βιοαέριο στην Ελλάδα ............................................................................. 6
1.2 ΛΥΜΑΤΑ ΧΟΙΡΟΣΤΑΣΙΟΥ .............................................................................. 8
1.2.1 Σύσταση των λυμάτων χοιροστασίου ........................................................... 8
1.2.1.1 Νερό ....................................................................................................... 8
1.2.1.2 Οργανική ουσία ..................................................................................... 9
1.2.1.3 Θρεπτικά στοιχεία .................................................................................. 9
1.2.1.4 Άλατα ................................................................................................... 10
1.2.1.5 Παθογόνοι μικροοργανισμοί ................................................................ 10
1.2.2 Χαρακτηριστικά των λυμάτων χοιροστασίου............................................. 12
1.2.2.1 Φυσικά χαρακτηριστικά....................................................................... 12
1.2.2.2 Χημικά χαρακτηριστικά....................................................................... 12
1.2.2.3 Βιοχημικά χαρακτηριστικά .................................................................. 13
1.2.3 Διαχείριση λυμάτων χοιροστασίου ............................................................. 13
1.2.3.1 Ελαχιστοποίηση του όγκου των λυμάτων ........................................... 14
1.2.3.2 Συλλογή -απομάκρυνση των λυμάτων................................................. 14
1.2.3.3 Μεταφορά των λυμάτων ...................................................................... 15
1.2.3.4 Αποθήκευση των λυμάτων .................................................................. 15
1.3 ΥΓΡΑ ΛΥΜΑΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟΥ ............................................................... 15
1.3.1 Σύσταση των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου ............................................. 18
1.3.2 Ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά των υγρών λυμάτων
ελαιοτριβείου ....................................................................................................... 19
1.3.3 Διαχείριση υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου ................................................. 24
1.4 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΛΥΜΑΤΩΝ ................................................... 24
1.4.1 Φυσικές μέθοδοι επεξεργασίας ................................................................... 25
1.4.2 Χημικές μέθοδοι επεξεργασίας ................................................................... 25
1.4.3 Βιολογικές μέθοδοι επεξεργασίας .............................................................. 26
1.4.3.1 Αερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων ......................................... 26
1.4.3.2 Κομποστοποίηση ................................................................................. 27
1.4.3.3 Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων ..................................... 28
1.4.4 Διάθεση των λυμάτων ................................................................................. 29
2. ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΛΥΜΑΤΩΝ ............................ 30
2.1 ΓΕΝΙΚΑ ............................................................................................................. 30
2.2 ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ .......................... 31
2.2.1 Υδρόλυση.................................................................................................... 34
2.2.2 Παραγωγή οξέων (οξεογένεση) .................................................................. 34
2.2.3 Παραγωγή οξικού οξέος ............................................................................. 35
2.2.4 Μεθανογένεση ............................................................................................ 35
2.3 ΜΕΘΑΝΟΓΕΝΗ ΒΑΚΤΗΡΙΑ .......................................................................... 36
2.4 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ
ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ................................................................................................. 38
2.4.1 Θερμοκρασία .............................................................................................. 38
2.4.2 pH ................................................................................................................ 40
2.4.3 Θρεπτικά στοιχεία ....................................................................................... 40
2.4.4 Τοξικές ουσίες ............................................................................................ 41
I

Περιεχόμενα
2.4.5 Η επίδραση της αναλογίας C/N στην αναερόβια αποικοδόμηση ............... 41
2.5 ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΣΥΝΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ .......................................................... 42
3. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ........................................... 46
3.1 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ .................................................................... 46
3.2 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ................................................................................ 48
4. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ....................................................................................... 49
4.1 ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ ....................... 49
4.2 ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ ................ 49
4.3 ΥΛΙΚΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΑΞΗΣ ...................... 50
4.4 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΑΞΗΣ ....................................... 54
4.6 ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ................................................................................ 55
4.6.1 Μέτρηση του pH ......................................................................................... 55
4.6.2 Ολικά στερεά (Total Solids) ....................................................................... 55
4.6.3 Πτητικά στερεά (Volatile Solids) ............................................................... 57
4.6.4 Μέτρηση του ολικού αζώτου (ΤΚΝ) .......................................................... 58
4.6.5 Μέτρηση του αμμωνιακού αζώτου (ΝH3-Ν) .............................................. 59
4.6.6 Μέτρηση της ποσότητας του παραγόμενου βιοαερίου ............................... 60
4.6.7 Μέτρηση της ποσότητας του παραγόμενου μεθανίου ................................ 61
4.6.8 Προσδιορισμός χημικά απαιτούμενου οξυγόνου (COD) ........................... 63
4.6.9 Ανάλυση δεδομένων ................................................................................... 65
5. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ .............................................................. 66
5.1 ΓΕΝΙΚΑ ............................................................................................................. 66
5.2 ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΑΕΡΙΟΥ................................................................................ 67
5.3 ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ............................................................................... 70
5.4 ΟΛΙΚΑ ΣΤΕΡΕΑ ............................................................................................... 74
5.5 ΠΤΗΤΙΚΑ ΣΤΕΡΕΑ .......................................................................................... 74
5.6 ΑΜΜΩΝΙΑΚΟ ΑΖΩΤΟ ................................................................................... 75
5.7 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (COD) ............................................ 76
5.8 ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ pH ................................................................................. 76
6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ .............................................................................................. 78
7. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΡΕΥΝΑ .................................................... 79
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ....................................................................................................... 80
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ............................................................................................................90

II

Περιεχόμενα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ
Πίνακας 1. Εκτιμώμενες ποσότητες παραγόμενων ζωικών λυμάτων στις 27 χώρεςμέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Faostat, 2003) ............................................................. 4
Πίνακας 2. Ετήσια ποσότητα βιοαερίου που παράγεται από την αναερόβια
επεξεργασία των λυμάτων χοιροστασίων και βουστασίων στις 27 χώρες-μέλη της
Ευρωπαϊκής Ένωσης (Nielsen and Oleskowicz-Popiel, 2008) ..................................... 5
Πίνακας 3. Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τα
έτη 1999 και 2005 (GWh), (European Commission, 2008) .......................................... 7
Πίνακας 4. Ασθένειες και μικροοργανισμοί που διασπείρονται από τα λύματα των
ζώων (United States Department of agriculture, 1992; Burton and Turner, 2003;
Jones, 1981: cited by Κωτσόπουλος, 2005) ................................................................. 11
Πίνακας 5. Δεδομένα από τη διεθνή βιβλιογραφία για τη σύνθεση των υγρών
λυμάτων ελαιοτριβείου ................................................................................................ 20
Πίνακας 6. Επίδραση της μεθόδου παραγωγής ελαιολάδου στα χαρακτηριστικά των
υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου ..................................................................................... 22
Πίνακας 7. Χημικές αντιδράσεις παραγωγής μεθανίου
(Angelidaki and Schmidt, 2003) .................................................................................. 35
Πίνακας 8. Χαρακτηριστικά των μεθανογενών μικροοργανισμών
(Madigan et al., 2003) .................................................................................................. 37
Πίνακας 9. Ονομασία αντιδραστήρων σύμφωνα με την αναλογία λυμάτων
χοιροστασίου/ελαιοτριβείου που χρησιμοποιήθηκαν σε κάθε μεταχείριση ................ 66
Πίνακας 10. Ποιοτικά χαρακτηριστικά των μιγμάτων κάθε μεταχείρισης................. 66
Πίνακας 11. Παραγωγή βιοαερίου στις μεταχειρίσεις A, B, C και D ........................ 67
Πίνακας 12. Παραγωγή μεθανίου στις μεταχειρίσεις A, B, C και D.......................... 70
Πίνακας 13. Μετρήσεις ολικών στερεών.................................................................... 74
Πίνακας 14. Μετρήσεις πτητικών στερεών και ποσοστό μείωσης τους..................... 74
Πίνακας 15. Μετρήσεις αμμωνιακού αζώτου ............................................................. 75
Πίνακας 16. Μετρήσεις χημικά απαιτούμενου οξυγόνου και ποσοστό μείωσης του. 76
Πίνακας 17. Μετρήσεις pH ......................................................................................... 77

III

...... Μέση παραγωγή ελαιολάδου (1000 τόνοι) στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα καλλιεργητικά έτη 1999/2000-2002/2003 (IOOC........... Οι τιμές είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης .... 2004) ..... C.. Ημερήσια παραγωγή βιοαερίου στις μεταχειρίσεις A.. Largus et al.... 2003) . 2003....... 33 Σχήμα 5...................... Σχηματική παράσταση της πειραματικής διάταξης ..... 69 Σχήμα 10....................................................... Μέση παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου (1000 τόνοι) για τα καλλιεργητικά έτη 1999/2000-2002/2003 (IOOC.... 71 Σχήμα 11...... Angelidaki and Schmidt.......................... 32 Σχήμα 4....... Στάδια μετατροπής της οργανικής ύλης προς μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα κατά τη διεργασία της αναερόβιας χώνευσης (Ahring................................................. 2003) .............Περιεχόμενα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΧΗΜΑΤΑ Σχήμα 1.......... 2004. B. Ημερήσια παραγωγή βιοαερίου στις μεταχειρίσεις A.......... B. 17 Σχήμα 3......... 1990) ... Η επίδραση της θερμοκρασίας στο ρυθμό ανάπτυξης των μεθανογενών βακτηρίων (Wiegel. 2004) .... Ημερήσια αθροιστική καμπύλη παραγωγής μεθανίου ................................. Μεταβολή του άνθρακα σε αναερόβιο περιβάλλον (Ahring....... 39 Σχήμα 6................. 69 Σχήμα 9...... 68 Σχήμα 8............ C και D....... 72 Σχήμα 12.................. 17 Σχήμα 2........ Ημερήσια παραγωγή μεθανίου στις μεταχειρίσεις A και B ......... 53 Σχήμα 7................ Ημερήσια παραγωγή μεθανίου στις μεταχειρίσεις C και D ............................ Ημερήσια παραγωγή βιοαερίου στη μεταχείριση D . 73 IV ..............................

.......................................... Ηλεκτρονικά μικρογραφήματα σάρωσης κυττάρων μεθανογενών αρχαιοβακτηρίων..................... 23 Εικόνα 3...... 64 V ......................................... 2005)............................... 54 Εικόνα 7............................................ που δείχνουν τη σημαντική ποικιλομορφία τους (α) Methanobrevibacter ruminantum............. Κατασκευή μαγνητικών αναδευτήρων για την επίτευξη συνεχούς ανάδευσης των λυμάτων .. 62 Εικόνα 13..................... Διακρίνεται η διάταξη.......... (διάμετρος κυττάρου περί τα 0.............................................. 57 Εικόνα 10........ Μέτρηση του όγκου του βιοαερίου με το σύστημα απομάκρυνσης νερού.. (διάμετρος κυττάρου περί το 1 μm) (γ) Methanospirillium hungatii.................. 23 Εικόνα 2............. 2003) ............. 2005) ........ 36 Εικόνα 4.............................................................. Αναλυτικός ζυγός (αριστερά) και κλίβανος ξήρανσης (δεξιά)..... (διάμετρος κυττάρου περί τα 0................... 63 Εικόνα 14...7 μm) (β) Methanobacterium AZ........................7 μm) (Madigan et al....................................................................................................... καθώς και το μονωτικό υλικό με το οποίο ήταν επενδυμένες όλες οι εσωτερικές επιφάνειες του θαλάμου .. καθώς και η στάθμη του νερού μέσα σ’ αυτήν ... 61 Εικόνα 12.... 55 Εικόνα 8..................... 59 Εικόνα 11..... 51 Εικόνα 5....... Οι αντιδραστήρες εφάπαξ πλήρωσης μέσα στο θάλαμο ελεγχόμενης θερμοκρασίας....4 μm) (δ) Methanosarcina barkeri.... Παραδοσιακή μέθοδος παραγωγής ελαιολάδου (πιεστήριο) (Θεριός............ (Θεριός.....Περιεχόμενα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Εικόνα 1............................................ 52 Εικόνα 6......... Φυγοκεντρική μέθοδος παραγωγής ελαιολάδου. 56 Εικόνα 9................. Ειδική θερμαντική εστία (αριστερά)..................... τα οποία ήταν επενδυμένα εξωτερικά με φύλλο αλουμινίου ................................................. φασματοφωτόμετρο (δεξιά) ................... Διακρίνεται η διαβάθμιση της δεξαμενής αποθήκευσης.............. η οποία χρησιμοποιήθηκε για να αποφευχθεί η άνωση των μικρών δοχείων.......... Η συνολική διάταξη του συστήματος μέτρησης του παραγόμενου μεθανίου ..... Δεξαμενές αποθήκευσης βιοαερίου.......... Διακρίνονται οι πλαστικοί σωλήνες για τη μεταφορά του βιοαερίου......................... Αποτεφρωτικός κλίβανος ..... Eιδική θερμαντική εστία (αριστερά) και συσκευή απόσταξης (δεξιά)........................... Πεχάμετρο................. Τα ειδικά πλαστικά σακίδια....... (διάμετρος κυττάρου περί τα 1.......................................

D2).Πρόλογος ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ο περιορισμός των ορυκτών καυσίμων καθώς και η απελευθέρωση διοξειδίου του άνθρακα και οξειδίων αζώτου και θείου στην ατμόσφαιρα ως αποτέλεσμα της καύσης τους. Στα δύο τελευταία κεφάλαια παρουσιάζονται τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα που εξήχθησαν από την έρευνα. εξετάστηκαν τέσσερις διαφορετικές αναλογίες λυμάτων χοιροστασίου/ελαιοτριβείου: i) 100/0 (αντιδραστήρες Α1. Επιπλέον. Στο δεύτερο μέρος της διατριβής γίνεται η παρουσίαση του σκοπού για τον οποίο έλαβε χώρα το πείραμα και ακολουθεί αναφορά των υλικών και μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διεξαγωγή των πειραματικών μετρήσεων. 1 . διατηρώντας σταθερή τη συνολική ποσότητα των πτητικών στερεών σε κάθε αναλογία. χημικά και βιοχημικά χαρακτηριστικά των λυμάτων χοιροστασίου. μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας και ως καύσιμο για μηχανές εσωτερικής καύσης. Κάθε αναλογία-μεταχείριση είχε δύο επαναλήψεις. Μια τέτοια πηγή ενέργειας αποτελεί και το βιοαέριο που παράγεται από την αναερόβια ζύμωση βιοαποικοδομήσιμων οργανικών υλικών. Στην παρούσα διατριβή αξιολογήθηκε η ενεργειακή απόδοση της αναερόβιας συναποικοδόμησης του μίγματος λυμάτων ελαιοτριβείου και χοιροστασίου στη μεσόφιλη ζώνη. ενδιαφέρον του κόσμου για την ανεύρεση νέων και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. οι οποίες είναι φιλικές προς το περιβάλλον. καθώς και στα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου. λειτουργικού όγκου 900 ml ο καθένας. Το παραγόμενο βιοαέριο. Α2) ii) 80/20 (αντιδραστήρες Β1. Για την εκτέλεση του πειράματος χρησιμοποιήθηκαν αντιδραστήρες εφάπαξ πλήρωσης και συνεχούς ανάδευσης. ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών. λόγω της υψηλής περιεκτικότητας του σε μεθάνιο (CH4>60%). Στο θεωρητικό μέρος της διατριβής γίνεται αναφορά στα φυσικά. Επιπρόσθετα αναφέρονται οι μέθοδοι διαχείρισης των δύο παραπάνω τύπων λυμάτων και περιγράφεται η αναερόβια αποικοδόμηση και οι παράμετροι που την επηρεάζουν. C2) iv) 30/70 (αντιδραστήρες D1. Β2) iii) 60/40 (αντιδραστήρες C1. Στο τέλος του θεωρητικού μέρους παρατίθεται βιβλιογραφική ανασκόπηση σχετικά με τη διεργασία της αναερόβιας συναποικοδόμησης. το βιοαέριο δεν έχει γεωγραφικούς περιορισμούς και η τεχνολογία που χρησιμοποιείται στην παραγωγή του δεν είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη. Για το λόγο αυτό. έχει προκαλέσει την αφύπνιση και το αυξανόμενο.

καθώς και για τη διόρθωση του παρόντος κειμένου. κ. Ένα μεγάλο ευχαριστώ οφείλω στον Καθηγητή της Γεωπονικής Σχολής του Α.Π. Επίσης ευχαριστώ τον υποψήφιο διδάκτορα Παναγιώτη Κούγια για την άψογη συνεργασία.Υ. Αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστήσω θερμά τον επιβλέπων της παρούσας διατριβής. Κωτσόπουλου.Θ κ. για τη βοήθεια που μου προσέφερε στις δυσκολίες που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης του πειράματος.Θ. για την ηθική και υλική υποστήριξη. για την αμέριστη συμπαράσταση και καθοδήγησή του. για τη βοήθεια που μου προσέφερε στον προσδιορισμό του χημικά απαιτούμενου οξυγόνου (COD). Γεράσιμο Γ. οφείλω να ευχαριστήσω το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (Ι. Επίκουρο Καθηγητή της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π. για τη δυνατότητα που μου έδωσε να ασχοληθώ με το παρόν θέμα. Φαρίνη για την παροχή της πρώτης ύλης που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διεξαγωγή του πειράματος. Θωμά Α. Μαρτζόπουλο για τη συμμετοχή του στην εξεταστική επιτροπή και την παροχή πολύτιμων συμβουλών και υποδείξεων. Ευχαριστώ τον κ. που ο καθένας με τον τρόπο του συνέβαλε στην επιτυχή ολοκλήρωση της διατριβής.Πρόλογος Η παρούσα μεταπτυχιακή διατριβή. Κωτσόπουλο. όλους τους φίλους μου. Ευάγγελο Νταρακά. κ. καθώς και τον κ.Π. Θωμά Α. 2 . κ.Π. Ευχαριστώ τον Καθηγητή της Γεωπονικής Σχολής του Α. Επίκουρο Καθηγητή της Γεωπονικής Σχολής του Α. Ακόμα θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ.Θ.Π.Π. Δημήτριο Β.Θ.Θ. καθώς και για την ανεξάντλητη υπομονή τους. Για την οικονομική στήριξη που μου παρείχε κατά την εκπόνηση της μεταπτυχιακής μου διατριβής. Ντότα για την υλικοτεχνική υποδομή που μου παρείχε κατά τη διάρκεια της εκπόνησης της παρούσας διατριβής.Κ.). Λέκτορα της Γεωπονικής Σχολής του Α. Τέλος. στο Θωμά και στην Αιμιλία. την υπομονή και την πολύτιμη βοήθεια του στη διεξαγωγή του πειράματος. για τη βοήθεια και τις εποικοδομητικές συμβουλές του. αφιερώνω το παρόν σύγγραμμα στους γονείς μου Δημήτρη και Δήμητρα.Θ. Σταύρο Βουγιούκα. Στο Βασίλη. πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Γεωργικής Μηχανικής και Υδατικών Πόρων της Γεωπονικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και εκπονήθηκε υπό την επίβλεψη του Λέκτορα της Γεωπονικής Σχολής του Α. Κώστα Οικονομόπουλο. Επίσης ευχαριστώ θερμά το τρίτο μέλος της εξεταστικής επιτροπής κ.

Η ανάπτυξη των τεχνολογιών βιοαερίου είναι σε θέση να προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα και περιβαλλοντικά οφέλη όπως: • παραγωγή βιοαερίου – ενεργειακού προϊόντος • μείωση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα • μηδενική παραγωγή ρύπων • δυνατότητες μείωσης παθογόνων μικροοργανισμών • μειωμένες οχλήσεις λόγω οσμών και παρουσίας μυγών • παραγωγή οργανικών λιπασμάτων • οικονομική και περιβαλλοντικά αποδεκτή ανακύκλωση αποβλήτων • πρόσθετο οικονομικό όφελος για τους αγρότες 3 . ξεπερνά τα τριάντα εκατομμύρια m3 (Erguder et al. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.Εισαγωγή 1. καθώς επίσης και η ταυτόχρονη απαίτηση για μείωση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα. 2000.. 2000).1 ΤΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Το συνεχώς διογκούμενο πρόβλημα της διάθεσης των αποβλήτων και η αναζήτηση νέων μορφών ενέργειας για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών του πλανήτη. αναδεικνύουν την αναερόβια αποικοδόμηση των οργανικών λυμάτων ως τη βέλτιστη και οικονομική διαδικασία για την επίτευξη των στόχων αυτών. ενώ η συνολική ετήσια παραγωγή λυμάτων χοίρων και βοοειδών στις 27 χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ταχεία ανάπτυξη της κτηνοτροφίας και της ελαιοκομίας οδήγησε στην παραγωγή τεράστιων ποσοτήτων λυμάτων και τη δημιουργία σοβαρών προβλημάτων ως προς την επεξεργασία και τη διάθεση τους στο περιβάλλον. υπολογίζεται σε περισσότερους από 1500 εκατομμύρια τόνους (Πίνακας 1). Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η ετήσια παραγωγή λυμάτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες. Bas Jimenez. οι οποίες καλύπτουν το 95% του συνόλου της παγκόσμιας παραγωγής ελαιολάδου.

] [106 τόνοι] [106 τόνοι] 1310 1721 429 36 892 986 160 607 12379 8324 383 462 4470 4032 237 506 118 11 2466 3502 922 1796 370 288 4279 1034 6628 261 529 78 42 240 1124 28 114 1254 2242 83 339 147 774 36 90 7 6 931 1512 196 550 109 45 2107 152 405 29 38 9 1 20 22 4 13 272 183 8 10 98 89 5 11 3 0 54 77 20 40 8 6 94 23 146 6 12 2 1 5 25 1 3 28 49 2 7 3 17 1 2 0 0 20 33 4 12 2 1 46 3 9 35 50 11 2 25 47 5 16 300 232 10 17 101 106 6 13 3 0 74 110 24 52 10 7 140 26 155 58348 13399 1284 295 1577 [1000 Μ.Ζ.Ζ. Βασίλειο 2051 2695 672 57 1397 1544 250 950 19383 13035 600 723 7000 6314 371 792 184 18 3862 5483 1443 2812 580 451 6700 1619 10378 3125 6332 931 498 2877 13466 340 1365 15020 26858 1000 4059 1758 9272 436 1073 85 73 11153 18112 2348 6589 1300 534 25250 1823 4851 Ε.] [106 τόνοι] Πίνακας 1.Κ. Εκτιμώμενες ποσότητες παραγόμενων ζωικών λυμάτων στις 27 χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Faostat.Ε-27 91364 160530 Βοοειδή Χοίροι Λύματα Βοοειδών Λύματα Χοίρων Σύνολο παραγόμενων λυμάτων [1000 Μ.Κ.Εισαγωγή Χώρα Βοοειδή Χοίροι [1000 κεφάλια] [1000 κεφάλια] Αυστρία Βέλγιο Βουλγαρία Κύπρος Τσεχία Δανία Εσθονία Φιλανδία Γαλλία Γερμανία Ελλάδα Ουγγαρία Ιρλανδία Ιταλία Λετονία Λιθουανία Λουξεμβούργο Μάλτα Ολλανδία Πολωνία Πορτογαλία Ρουμανία Σλοβακία Σλοβενία Ισπανία Σουηδία Ην. 2003) 4 .

πτηνοτροφείων και άλλων αγροτοβιομηχανικών μονάδων. καθώς και από την αποσύνθεση του οργανικού κλάσματος απορριμμάτων στους Χώρους Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ). στην Ευρώπη η συνολική ετήσια ποσότητα βιοαερίου που παράγεται από την αναερόβια επεξεργασία των λυμάτων χοιροστασίων και βουστασίων είναι 31568 εκατομμύρια κυβικά μέτρα (Πίνακας 2) Σύνολο παραγόμενων λυμάτων [106 τόνοι] Βιοαέριο Μεθάνιο [106 m3] [106 m3] Δυναμικό [PJ] 1577 31568 20519 827 Θερμότητα από την καύση του μεθανίου: 40. τα λύματα των βιολογικών καθαρισμών. ενώ στη Γαλλία και τη Σουηδία χρησιμοποιείται ως καύσιμο μεταφορών. Το βιοαέριο αποτελείται κυρίως από μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας. Η οικονομικότητα μιας μονάδας παραγωγής βιοαερίου διασφαλίζεται από τη μηδενική αξία της πρώτης ύλης σε σχέση με την αδιαμφισβήτητη εμπορική αξία του τελικού προϊόντος. 1 Mtoe=44. 2007). ως καύσιμο μεταφορών ή για έγχυση στο δίκτυο του φυσικού αερίου. ενώ μετά τη διαδικασία του καθαρισμού και την αναβάθμισή του.3 MJ/m3 .8 PJ % περιεχόμενο μεθάνιο στο βιοαέριο: 65% Δυναμικό [Mtoe] 18.Εισαγωγή Το βιοαέριο. βουστασίων.5 Πίνακας 2. Σήμερα το βιοαέριο διοχετεύεται στο δίκτυο του φυσικού αερίου στη Σουηδία. που αποτελεί μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας. παράγεται από την αναερόβια επεξεργασία κτηνοτροφικών κυρίως αποβλήτων. Σήμερα. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη Σουηδία υπάρχουν 12000 χιλιάδες οχήματα που χρησιμοποιούν ως καύσιμο αναβαθμισμένο βιοαέριο/φυσικό αέριο. 2008) 5 . στην Ελβετία και τη Γερμανία. Ετήσια ποσότητα βιοαερίου που παράγεται από την αναερόβια επεξεργασία των λυμάτων χοιροστασίων και βουστασίων στις 27 χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Nielsen and Oleskowicz-Popiel. στην Αυστρία. ενώ εκτιμάται ότι ο αριθμός των οχημάτων αυτών θα ανέλθει στις 70000 χιλιάδες ως το 2010 (Persson. όπως είναι τα λύματα των χοιροστασίων.

έθεσε ως στόχους. επιχειρώντας να αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή και να δημιουργήσει μια ενιαία ενεργειακή πολιτική για την Ευρώπη. των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου ii) τη βελτίωση. κατά 20%. το 2007.56 GWh ii) στα Άνω Λιόσια Αττικής. Ακόμα σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. με ορίζοντα το 2020: i) τη μείωση. ενώ παράλληλα υποκαθιστά εισαγόμενα-ρυπογόνα καύσιμα. σε συνδυασμό με τη συνεχή άνοδο των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.1.67 GWh και η ετήσια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας 64. 2008). καθώς δίνει λύση στο ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα της διάθεσης των αποβλήτων. κατέστησαν τη χρήση του βιοαερίου ιδιαίτερα επωφελή. κατά 20%.1 Το βιοαέριο στην Ελλάδα Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.Εισαγωγή 1. Στην Ελλάδα. Οι νέοι στόχοι. συνεισφέροντας με τον τρόπο αυτό στη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος και την αειφόρο ανάπτυξη. οι σημαντικότερες μονάδες παραγωγής βιοαερίου βρίσκονται: i) στην Ψυτάλλεια.9%) παρήχθησαν από βιοαέριο (Πίνακας 3) 6 . όπου η ετήσια παραγωγή θερμικής ενέργειας 134. όπου η ετήσια παραγωγή θερμικής ενέργειας 85. 2009).8 GWh και η ετήσια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας 112.5 GWh (Υπουργείο Ανάπτυξης. η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας το 2005 έφθασε τις 6406 GWh. Η ενεργειακή αξιοποίηση του βιοαερίου μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην οικονομία της χώρας μας και στο περιβάλλον. εκ των οποίων οι 122 GWh (1. της ενεργειακής αποδοτικότητας iii) τη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην τελική ενεργειακή κατανάλωση κατά 20% iv) την αύξηση του ποσοστού των βιοκαυσίμων στις μεταφορές κατά 10% (Eurostat.

2008) 7 .6% 10. (European Commission. Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τα έτη 1999 και 2005 (GWh).Εισαγωγή Τεχνολογία ΑΠΕ 1999 2005 Μέση ετήσια αύξηση (%) Βιοαέριο 0 122 - Υδροηλεκτρική ενέργεια μεγάλης κλίμακας 3756 4693 3% Υδροηλεκτρική ενέργεια μικρής κλίμακας 149 324 10% Φωτοβολταϊκά 0 1 - Αιολική ενέργεια 37 1266 56% Σύνολο 3942 6406 6% Ποσοστό επί της συνολικής κατανάλωσης 8.1% Πίνακας 3.

υπολείμματα ζωοτροφών αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό την τελική ποσότητα των αποβλήτων. σημειώθηκε ραγδαία αύξηση με τάση εξισώσεως με το Ευρωπαϊκό επίπεδο. τα οποία μάλιστα χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής λόγω του γεγονότος ότι τόσο η οργανική ουσία όσο και τα θρεπτικά συστατικά που εμπεριέχονται σε αυτά απαντώνται σε μεγάλη ποσότητα.1 Νερό Τα λύματα που παράγονται από τους χοίρους εμπεριέχουν νερό σε ποσοστό 85-90% περίπου (Γεωργακάκης. η υψηλή συγκέντρωση των ζώων ανά μονάδα επιφάνειας και η ολοένα και μεγαλύτερη παραγωγή λυμάτων. 1. Βασικό χαρακτηριστικό της νέας αυτής μορφής εκτροφής είναι η αύξηση του μεγέθους των μονάδων. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά οξύνουν το πρόβλημα της διάθεσης των λυμάτων χοιροστασίων. τα οποία μπορεί να είναι ανακατεμένα με άχυρο στρωμνής. 1.1. Έτσι τα τελευταία χρόνια ο κλάδος της χοιροτροφίας κατόρθωσε να καλύψει το 28% περίπου της συνολικής κατανάλωσης κρέατος. έχει αλλάξει ουσιωδώς ο τρόπος εκτροφής των χοίρων. το οποίο αντιστοιχεί σε ανάλογο ποσοστό της παραγωγής (Νικήτα-Μαρτζοπούλου. 8 .2. νερά καθαρισμού.Εισαγωγή 1.2. Για να καλυφθούν οι συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες σε χοιρινό κρέας. της διαφυγής υδροδότησης και της βροχής σε ακάλυπτους χώρους. Συγκεκριμένα ο όγκος των παραγόμενων λυμάτων των χοίρων είναι δυνατόν να αυξηθεί 2-5 φορές λόγω του προστιθέμενου νερού καθαρισμού.2 ΛΥΜΑΤΑ ΧΟΙΡΟΣΤΑΣΙΟΥ Στην Ελλάδα.1 Σύσταση των λυμάτων χοιροστασίου Τα απόβλητα χοιροστασίων είναι συνήθως υγρής μορφής και περιλαμβάνουν περιττώματα και ούρα. 1998). όπου η κατανάλωση χοιρινού κρέατος ήταν πολύ χαμηλή. 2006). Γενικά τα λύματα χοιροστασίου αποτελούνται από: i) νερό ii)οργανική ουσία iii) θρεπτικά στοιχεία iv) άλατα v) παθογόνους μικροοργανισμούς.

οι οποίες αποτελούνται από ένα συνδυασμό άνθρακα. περιλαμβάνονται το άζωτο. Επιπλέον η ουρία.2 Οργανική ουσία Η οργανική ουσία προέρχεται κατά κύριο λόγο από τις ζωοτροφές που δεν αφομοιώθηκαν κατά τη διέλευση τους από το πεπτικό σύστημα των ζώων και κατά μικρότερο μέρος από τις ζωοτροφές που παρασύρθηκαν ή διασκορπίστηκαν μέσα στα αποχετευτικά κανάλια. σημαντικό ρόλο παίζουν τα διαλυμένα στερεά των λυμάτων (Merkel. Επίσης.3 Θρεπτικά στοιχεία Στα θρεπτικά στοιχεία των λυμάτων χοιροστασίου. οι οποίοι προέρχονται από το πεπτικό σύστημα των ζώων. 3) πτητικά στερεά (VS). Τα μη πτητικά στερεά (Fixed Solids. το βασικό συστατικό των ούρων. το σελήνιο και το κοβάλτιο. το κάλιο και διάφορα ιχνοστοιχεία όπως ο σίδηρος. Οι βασικές ομάδες οργανικών ενώσεων. αποτελεί μια ακόμα σημαντική οργανική ένωση που εμπεριέχεται στα λύματα των χοίρων (Βαγενάς. οξυγόνου και αζώτου. 2) χημικά απαιτούμενο οξυγόνο (COD). 4) ολικός οργανικός άνθρακας (TOC). είναι πρωτεΐνες.2. δηλαδή αποτελούν δείκτη της ρυπαντικότητας των οργανικών λυμάτων (Chynoweth et al. Τα μη πτητικά στερεά (FS) αντιπροσωπεύουν την ανόργανη ουσία και λόγω του γεγονότος ότι δεν αποικοδομούνται δεν επηρεάζουν το σχεδιασμό των εγκαταστάσεων επεξεργασίας των λυμάτων. 1981). 1998). υδρογόνου. VS) απαρτίζουν τα ολικά στερεά (Total Solids. Από την άλλη πλευρά τα πτητικά στερεά (VS) αντιπροσωπεύουν την οργανική ουσία που περιέχεται στα λύματα. 2006).1. 1. TS).2. τόσο στην αξιολόγηση της αποδοτικότητας του συστήματος επεξεργασίας των λυμάτων όσο και στον προσδιορισμό του ρυπαντικού τους φορτίου. Συνέπεια της προέλευσης αυτής είναι ο εμπλουτισμός τους με μικροοργανισμούς.Εισαγωγή 1. πολυσακχαρίτες (όπως άμυλο) και λιπίδια.1. FS) και τα πτητικά στερεά (Volatile Solids.. 9 . ο φώσφορος. Για τον προσδιορισμό του ρυπαντικού δυναμικού του οργανικού μέρους των λυμάτων χρησιμοποιούνται οι εξής παράμετροι: 1) βιοχημικά απαιτούμενο οξυγόνο (BOD).

Εισαγωγή
1.2.1.4 Άλατα
Στα άλατα περιλαμβάνονται κυρίως τα: Na+, Ca+, Mg+, Cl-, SO4-, CO3=. Τα
περισσότερα άλατα εισέρχονται στο χώρο εκτροφής των χοίρων από τα αποθέματα
του νερού, αν και ορισμένα από αυτά περιέχονται στις τροφές. Η επιπλέον ποσότητα
αλάτων που καταναλώνεται από τους χοίρους, αποβάλλεται από τον οργανισμό τους.

1.2.1.5 Παθογόνοι μικροοργανισμοί

Η δημιουργία κατάλληλων συνθηκών καθιστά τους παθογόνους μικροοργανισμούς
μολυσματικούς τόσο για τους χοίρους, όσο και για τον ίδιο τον άνθρωπο. Όπως
φαίνεται από τον Πίνακα 4, τα λύματα των χοίρων συμβάλουν στη διασπορά ενός
μεγάλου αριθμού παθογόνων μικροοργανισμών και ασθενειών.

10

Εισαγωγή

Πίνακας 4. Ασθένειες και μικροοργανισμοί που διασπείρονται από τα λύματα των
ζώων (United States Department of agriculture, 1992; Burton and Turner, 2003;
Jones, 1981: cited by Κωτσόπουλος, 2005)

ΑΣΘΕΝΕΙΑ
Σαλμονέλα
Λεπτοσπείρωση
Άνθρακας
Φυματίωση
Εντερίτιδα Βοοειδών
Βρουκέλωση
Λιστερίαση
Τέτανος
Τουλαραιμία
Ερυσίπελας
Κολιβακίλωσις
Τύφος
Ψιττακίωση
New Castle
Χολέρα των γουρουνιών
Κοκκιδιωμύκωση
Ιστοπλάσμωση
Λειχήνες
Κοκκιδίωση
Βαλαντιδίαση
Τοξοπλάσμωση
Ασκαριδίαση
Σαρκοκυστίωση

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ
ΒΑΚΤΗΡΙΑ
Salmonella spp.
Leptospira pomona
Bacillus anthracis
Mycobacterium tuberculosis
Mycobacterium avium
Mycobacterium paratuberculosis
Brucella abortus
Brucella melitensis
Brucella suis
Listeria monocytogenes
Clostridium tetani
Pasteurella tularensis
Erysipelothrix rhusiopathiae
Escherichia coli
Coxiella burnetti
Χλαμύδα spp.
ΙΟΙ
Ιός
Ιός
ΜΥΚΗΤΕΣ
Coccidoides immitus
Histoplasma capsulatum
Microsporum & trichophyton
ΠΡΩΤΟΖΩΑ
Eimeria spp.
Balatidium coli
Toxoplasma spp.
ΠΑΡΑΣΙΤΑ
Ascaris lumbricoides
Sarcocystis spp.

11

Εισαγωγή

1.2.2 Χαρακτηριστικά των λυμάτων χοιροστασίου
Η ηλικία, το γένος και η φυλή του ζώου, το είδος σταβλισμού, ο τρόπος συλλογής
και απομάκρυνσης των λυμάτων από τους χώρους εκτροφής καθώς και ο τρόπος
αποθήκευσης, αποτελούν τους παράγοντες που επηρεάζουν τα φυσικά, χημικά και
βιολογικά χαρακτηριστικά των λυμάτων χοιροστασίου.

1.2.2.1 Φυσικά χαρακτηριστικά

Οι φυσικές ιδιότητες των λυμάτων χοιροστασίου είναι: ο όγκος, το ποσοστό της
περιεχόμενης υγρασίας, το βάρος και τα ολικά στερεά (TS). Οι ιδιότητες ροής της
ημίρρευστης κόπρου εξαρτώνται από την αναλογία σε ξηρά ουσία και το μέγεθος των
στερεών σωματιδίων που περιέχονται στα λύματα. Επομένως η επιλογή του
κατάλληλου μηχανικού εξοπλισμού και γενικότερα η διαχείριση των λυμάτων αυτών
εξαρτάται από τους παράγοντες που αναφέρθηκαν παραπάνω (Martzopoulos and
Nielsen, 1980).
Η συγκέντρωση των ολικών στερεών στα λύματα των χοίρων εξαρτάται από τους
εξής παράγοντες: i) είδος εκτρεφόμενου ζώου ii) τρόπος σταβλισμού iii) ποσότητα
νερού που χρησιμοποιείται στην απομάκρυνση των λυμάτων iv) είδος χορηγούμενων
ζωοτροφών v)

κλιματικές συνθήκες της περιοχής στην οποία

βρίσκεται

εγκατεστημένη η σταβλική εγκατάσταση.

1.2.2.2 Χημικά χαρακτηριστικά

Το pH των λυμάτων και τα χημικά στοιχεία άζωτο και φώσφορος, επηρεάζουν την
εκλογή

του

κατάλληλου

συστήματος

επεξεργασίας.

Συγκεκριμένα

το

pH

χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της διαδικασίας της βιολογικής αποικοδόμησης και
κατέχει σημαντικό ρόλο στη διεργασία της αναερόβιας ζύμωσης, καθώς επηρεάζει το
ρυθμό ανάπτυξης των σχηματιζόμενων βακτηρίων (Mu et al., 2006).
Το άζωτο στα υγρά λύματα είναι δυνατόν να υπάρχει ως οργανικό άζωτο,
αμμωνιακό άζωτο, νιτρώδες άζωτο και νιτρικό άζωτο. Όλο το άζωτο που εμφανίζεται
στις οργανικές ενώσεις ονομάζεται οργανικό άζωτο.

12

πολυφωσφορικά και οργανικό φώσφορο. Οι δύο αυτοί παράμετροι χρησιμοποιούνται στο σχεδιασμό και τον έλεγχο των συστημάτων βιολογικής επεξεργασίας των λυμάτων. Για μεγάλες τιμές του pH επικρατεί η αμμωνία. Τα ορθοφωσφορικά (PO4-3.3 Βιοχημικά χαρακτηριστικά Οι βασικοί βιοχημικοί παράμετροι είναι το Βιοχημικά απαιτούμενο οξυγόνο (BOD) και το Χημικά απαιτούμενο οξυγόνο (COD). Το COD είναι υψηλότερο από το BOD γιατί πιο πολλά συστατικά της οργανικής ύλης μπορούν να οξειδωθούν χημικά απ’ ότι βιοχημικά.2. οι τιμές που τίθενται για το BOD και το COD των υγρών λυμάτων που προορίζονται για εδαφική διάθεση είναι οι εξής: BOD5 μέχρι 1200 mg/l και COD μέχρι 4500 mg/l. 1.2. ενώ για μικρότερες τιμές επικρατεί το αμμωνιακό ιόν. H3PO4) είναι άμεσα διαθέσιμα για βιολογικό μεταβολισμό χωρίς περαιτέρω διάσπαση.3 Διαχείριση λυμάτων χοιροστασίου Η κατάλληλη διαχείριση των λυμάτων χοιροστασίου και των ζωικών λυμάτων γενικότερα. η οποία έχει ορίσει τους κανόνες για την επεξεργασία και διάθεση των ζωικών λυμάτων (Επιτροπή 13 . HPO4-2. Είναι σχετικά ασταθές και εύκολα οξειδώνεται σε νιτρικά. αποτελεί πολιτική προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Συμβούλιο Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης 10746/04. 2006).Εισαγωγή Το αμμωνιακό άζωτο υπάρχει είτε σαν αμμωνιακό ιόν είτε σαν αμμωνία ανάλογα με την τιμή του pH. 2004). Το νιτρώδες άζωτο σχηματίζεται από τη βακτηριακή οξείδωση του αμμωνιακού αζώτου και η παρουσία του δηλώνει ότι τα λύματα έχουν υποστεί μερική αποικοδόμηση. Σύμφωνα με την Υ1β/2000/95 υγειονομική διάταξη που αναφέρεται στην άδεια ίδρυσης και λειτουργίας των κτηνοτροφικών μονάδων. 1. H2PO4-.2. Το νιτρικό άζωτο είναι η πιο υψηλά οξειδωμένη μορφή του αζώτου στα υγρά απόβλητα. Επιπλέον οι τιμές των COD και BOD καθορίζουν εμμέσως το ρυπαντικό δυναμικό του οργανικού μέρους των λυμάτων. ενώ τα πολυφωσφορικά υφίστανται υδρόλυση και μετατρέπονται σε ορθοφωσφορικά (Βαγενάς. Οι συνήθεις μορφές του φωσφόρου στα υγρά απόβλητα περιλαμβάνουν ορθοφωσφορικά.

που συνήθως επικρατεί γύρω από τους χώρους σταβλισμού των ζώων. Ένα σύστημα διαχείρισης ζωικών λυμάτων με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος θεωρείται επιτυχημένο όταν αποτελείται από τα παρακάτω στάδια. Δημόσιας Υγείας και Πολιτικής των Καταναλωτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η απομάκρυνση των λυμάτων χοιροστασίου μπορεί να επιτευχθεί (Μαρτζόπουλος. υπολείμματα ζωοτροφών).1 Ελαχιστοποίηση του όγκου των λυμάτων Ο όγκος των λυμάτων εξαρτάται από το είδος. 2000). 2004): 14 .απομάκρυνση των λυμάτων ™ η μεταφορά των λυμάτων ™ η αποθήκευση των λυμάτων ™ η επεξεργασία των λυμάτων ™ η διάθεση των λυμάτων 1..3. Baird et al. Ο έλεγχος των παραπάνω παραγόντων καθιστά εφικτή την ελαχιστοποίηση του όγκου των λυμάτων. Επιπρόσθετα αποσκοπεί στην ελαχιστοποίηση ή στην εξουδετέρωση των ενοχλήσεων από τη δυσοσμία. το σύστημα διατροφής. 1979).2 Συλλογή -απομάκρυνση των λυμάτων Η απομάκρυνση των λυμάτων από τα κτίρια στέγασης των χοίρων. 1998.2.Εισαγωγή Περιβάλλοντος. 1. που επηρεάζουν δυσμενώς τη διαβίωση των ζώων και τις συνθήκες εργασίας του προσωπικού (Martzopoulos. την ποσότητα του νερού που χρησιμοποιείται. που αποτελεί την πρωταρχική μέριμνα ενός ορθού συστήματος διαχείρισης αποβλήτων.3. καθώς επίσης και από την προσθήκη στρωμνής (άχυρο. αποβλέπει στη διατήρηση των χώρων καθαρών και του περιβάλλοντος των ζώων απαλλαγμένου από οσμές και αέρια.2. τα οποία είναι: ™ η ελαχιστοποίηση του όγκου των λυμάτων ™ η συλλογή . την ηλικία και το βάρος του ζώου.

Αντίθετα. τα θρεπτικά στοιχεία χάνονται και γενικότερα υποβαθμίζεται η θρεπτική αξία των λυμάτων. 1. αν αποθηκευτούν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.3 ΥΓΡΑ ΛΥΜΑΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟΥ Η ελιά είναι ένα από τα αρχαιότερα καλλιεργούμενα δένδρα στον κόσμο. αποτελούν διαχρονικά δύο από τα βασικότερα είδη διατροφής του ανθρώπου. 15 . 2000): ™ κοχλίες ™ βαγονέτα ™ αντλίες 1.2. Με την προσωρινή αποθήκευση των λυμάτων.Εισαγωγή ™ με γεωργικό ελκυστήρα.3 Μεταφορά των λυμάτων Η μεταφορά των λυμάτων από το χοιροστάσιο είναι δυνατό να επιτευχθεί με (EPA. καθίσταται εφικτή η μετέπειτα χρήση τους ως λίπασμα ή εδαφοβελτιωτικό. ένα μηχανικό ξέστρο ™ με ηλεκτροκινούμενο μηχανικό φτυάρι που είναι μόνιμα εγκατεστημένο μέσα στο χοιροστάσιο και λειτουργεί με τη βοήθεια κάποιου αυτοματισμού (συνήθως χρονοδιακόπτη) ™ με χρήση κυλιόμενης ταινίας-ζώνης (belt system) ™ με τη βοήθεια της βαρύτητας μέσα σε κανάλια. η κόπρος διασπάται. ο οποίος φέρει στο υδραυλικό του σύστημα. εμπρός ή πίσω. ενώ η σημασία του ελαιόδεντρου γίνεται αντιληπτή αν αναλογιστεί κανείς ότι τα προϊόντα του (ελαιόλαδο και βρώσιμη ελιά). χρησιμοποιώντας άφθονο νερό 1.4 Αποθήκευση των λυμάτων Τα λύματα μετά την έξοδο τους από τις σταβλικές εγκαταστάσεις είναι δυνατό να αποθηκευτούν προσωρινά σε δεξαμενές συλλογής-εξισορρόπησης ή μπορούν εναλλακτικά να αποθηκευτούν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.3.3.2.

al. 2006). Ο ελαιοπυρήνας χρησιμοποιείται για την παραγωγή λαδιού κατώτερης ποιότητας. παράγουν ελαιόλαδο (σε ποσοστό 20%) και δύο είδη αποβλήτων: ένα στερεό απόβλητο που ονομάζεται ‘ελαιοπυρήνας’ (σε ποσοστό 30%) και ένα υγρό απόβλητο. το πρόβλημα της διάθεσης του κατσίγαρου είναι ιδιαίτερα πολύπλοκο. που διεθνώς είναι γνωστό με την ονομασία olive mill waste water (OMW ή OMWW) (σε ποσοστό 50%). (Niaounakis and Halvadakis. τα οποία καλύπτουν έκταση μεγαλύτερη από 8.. Εκατομμύρια άνθρωποι που κατοικούν γύρω από τη Μεσόγειο ασχολούνται. 2006). λόγω της μεγάλης ποσότητας που παράγεται σε σύντομο χρονικό διάστημα. 2000). το πρόβλημα διάθεσης αυτού του αποβλήτου αντιμετωπίζεται ικανοποιητικά.5 εκατομμύρια εκτάρια (Niaounakis and Halvadakis. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει την αδιαμφισβήτητη οικονομική σπουδαιότητα της ελαιοκομίας στη ζωή των Μεσογειακών λαών. Από την άλλη πλευρά. με την καλλιέργεια του ελαιόδεντρου και την εκμετάλλευση των προϊόντων του. 2004). Η Ελλάδα είναι η τρίτη μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγός χώρα στον κόσμο μετά την Ισπανία και την Ιταλία. με ετήσια παραγωγή 405600 τόνους ελαιόλαδο (Σχήματα 1 και 2). Με τους παραπάνω τρόπους. (IOOC. του πυρηνελαίου. Τα περισσότερα από αυτά βρίσκονται στη λεκάνη της Μεσογείου και καλύπτουν το 95% του συνόλου της παγκόσμιας παραγωγής ελαιολάδου (Erguder et. Τόσο η παραδοσιακή μέθοδος επεξεργασίας του ελαιοκάρπου (με τα πιεστήρια). K και Ca που περιέχει (Κυριτσάκης. Ανάλογης όμως σπουδαιότητας είναι και τα σοβαρότατα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργούνται εξαιτίας της ανεξέλεγκτης διάθεσης των λυμάτων των ελαιοτριβείων στο περιβάλλον και του διαρκώς αυξανόμενου όγκου τους λόγω της αυξανόμενης παραγωγής του ελαιολάδου. 2007).Εισαγωγή Σήμερα υπάρχουν περισσότερα από 850 εκατομμύρια ελαιόδεντρα σε ολόκληρο τον κόσμο. Μετά την εξαγωγή του πυρηνελαίου από τον ελαιοπυρήνα απομένει ένα στερεό υπόλειμμα που είναι γνωστό ως πυρηνόξυλο και το οποίο χρησιμοποιείται ως καύσιμο: i) σε ελαιοτριβεία. αποκλειστικά ή παράλληλα με άλλες εργασίες. Η συνεισφορά του στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος στις ελαιοπαραγωγές περιοχές είναι μεγάλη. Επίσης η στάχτη από πυρηνόξυλο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως λίπασμα λόγω του P. τον ‘κατσίγαρο’. για την κάλυψη πλήρως ή μερικώς των ενεργειακών αναγκών τους ii) σε αρτοποιεία και τυροκομεία iii) για θέρμανση θερμοκηπίων το χειμώνα. 16 . όσο και η πιο διαδεδομένη πλέον φυγοκεντρική μέθοδος δύο ή τριών φάσεων. αλλά και λόγω του υψηλού ρυπαντικού του φορτίου.

Εισαγωγή Σχήμα 1. 2004) 17 . Μέση παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου (1000 τόνοι) για τα καλλιεργητικά έτη 1999/2000-2002/2003 (IOOC. Μέση παραγωγή ελαιολάδου (1000 τόνοι) στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα καλλιεργητικά έτη 1999/2000-2002/2003 (IOOC. 2004) Σχήμα 2.

τα παραπάνω προβλήματα απαιτούν άμεση αντιμετώπιση με την εφαρμογή κατάλληλων μεθόδων διαχείρισης των υγρών λυμάτων των ελαιοτριβείων.5% ανόργανη ύλη που βρίσκεται υπό μορφή ανόργανων αλάτων (Cabrera et. (Οιχαλιώτης και Ζερβάκης. Παρά το γεγονός ότι το πιο σημαντικό.4-2.1 Σύσταση των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου Τα υγρά λύματα ελαιοτριβείου αποτελούνται από 83-94% νερό.3. είναι τα πιο σημαντικά συστατικά.. το 80% περίπου είναι διαλυτά (φωσφορικά. 1. οι οικονομικές συνέπειες για ένα σημαντικό κλάδο της αγροτικής μας οικονομίας. Σε σειρά φθίνουσας συγκέντρωσης. αμινοξέα. Ενόψει μάλιστα της επικείμενης εφαρμογής αυστηρών ευρωπαϊκών προδιαγραφών περιβαλλοντικής προστασίας. 1996). Όσον αφορά τις οργανικές ενώσεις των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου. τμήμα του οργανικού κλάσματος των λυμάτων καταλαμβάνουν τα σάκχαρα. ημικυταρρίνες) iii) δύσκολα διασπώμενα συστατικά (όπως φαινολικές ενώσεις και μεγαλομοριακές λιπαρές ουσίες). τα σάκχαρα που 18 . 4-16% οργανική ύλη (πρωτεΐνες. οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την πλημμελή διαχείριση του κατσίγαρου αποκτούν τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις. al. 2007). μολονότι υποδεέστερες ποσοτικά. από ποσοτική άποψη.6-4% w/v ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες. οργανικά οξέα) ii) βιοαποικοδομήσιμα πολυμερή (όπως πρωτεΐνες. θειικά. από ποιοτική άποψη οι πολυφαινόλες και οι λιπαρές ουσίες. μπορούν να διαχωριστούν σε: i) ενώσεις άμεσα διασπώμενες (όπως σάκχαρα. Από τα ανόργανα άλατα που περιέχονται στα λύματα του ελαιοτριβείου. 1999). θα είναι δυσβάστακτες. Σε αντίθετη περίπτωση. σάκχαρα. οργανικά οξέα. πολυαλκοόλες. διότι σε αυτά οφείλονται οι χαρακτηριστικές ιδιότητες των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου. φαινολικά και λιπαρά συστατικά) και 0. τον κλάδο της ελαιοκομίας.Εισαγωγή Καθώς τα ελαιοτριβεία βρίσκονται κοντά σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις και παραθαλάσσιες περιοχές με υψηλό τουριστικό ενδιαφέρον. Η περιεκτικότητα σε σάκχαρα διαφέρει από 1. την ποικιλία της ελιάς και τη μέθοδο επεξεργασίας του ελαιοκάρπου για παραγωγή ελαιολάδου. (Κυριτσάκης. χλωριούχα) και το υπόλοιπο 20% είναι μη διαλυτά (ανθρακικά και πυριτικά).

Επιπρόσθετα το φαινολικό περιεχόμενο του κατσίγαρου εμφανίζει μεγάλη ποικιλομορφία λόγω της επίδρασης διαφόρων παραγόντων όπως το στάδιο ωριμότητας του ελαιόκαρπου. al. η υδροξυτυροσόλη και το καφεϊκό οξύ βρίσκονται στα λύματα σε μεγάλες ποσότητες. μανόζη. al. Απομόνωση στελεχών βακτηρίων και μυκήτων από υγρά λύματα ελαιοτριβείου και αξιολόγηση της δράσης τους έδειξε ότι ορισμένα στελέχη. διυδροξυκαφεϊκό.α. 1995.4-διυδροξυφαινυλαιθανόλη και 4-υδροξυφαινυλαλκοόλη. 2006): ™ έντονο σκούρο καφέ έως μαύρο χρώμα ™ όξινη. μείωναν τη φυτοτοξικότητα των λυμάτων έως δεκαεπτά φορές. το ολικό φαινολικό φορτίο έως 43% και παράλληλα προκαλούσαν αποχρωματισμό των υγρών λυμάτων έως 85% (Borja et. 2007). η συμβολή της στη ρύπανση του περιβάλλοντος είναι ιδιαίτερα σημαντική εξαιτίας του υψηλού ρυπαντικού φορτίου των λυμάτων ελαιοτριβείου. 2005). εκ των οποίων το 50% καταλαμβάνει ο κατσίγαρος όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Ντούγιας κ.2 Ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου Η ετήσια παραγωγή λυμάτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες ξεπερνά τα τριάντα εκατομμύρια m3 (Bas Jimenez. 2006). γαλλικό κ. Alburquerque et. πρωτοκατεχικό. γλυκόζη. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι φαινόλες επιδρούν στους διάφορους μικροοργανισμούς και προκαλούν μετουσίωση των κυτταρικών πρωτεϊνών.Εισαγωγή απαντώνται πιο συχνά είναι: φρουκτόζη.. δυσάρεστη οσμή 19 .3. 1. Borja et. σε μικρότερες ποσότητες. 2000). Από τις φαινόλες η τυροσόλη. ίχνη σουκρόζης και ορισμένες πεντόζες (Niaounakis and Halvadakis. σακχαρόζη. 2004. 2004. Στις φαινολικές αλκοόλες συμπεριλαμβάνονται οι 3. al. όπως για παράδειγμα τα αστικά λύματα. ενώ τα φαινολικά οξέα κουμαρικό.α. Παρόλο που η ποσότητα αυτή φαίνεται μικρή σε σύγκριση με άλλους τύπους λυμάτων. την ποικιλία της ελιάς και τον τύπο του ελαιοτριβείου που χρησιμοποιείται για την εξαγωγή του ελαιόλαδου. Τα υγρά λύματα ελαιοτριβείου έχουν τα παρακάτω χαρακτηριστικά (Azbar... βανιλικό.. ενώ και η ελευρωπαΐνη αποτελεί συστατικό των λυμάτων (Κυριτσάκης.

.3-1.0-15 0. al.12 3-24 1.5-6. al.2 P (g/l) 0. Galiatsatou Azbar et.86 BOD (g/l) 13.24 3.0 4.04-0.4 0. Δεδομένα από τη διεθνή βιβλιογραφία για τη σύνθεση των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Al-Malah Sierra et.. 2000 2004 pH 4.5-2. al. με την αναλογία COD/BOD5 να κυμαίνεται μεταξύ 2.81 Ca (g/l) 0.40 0. 2004 et.5 3.75 0.5 και 5 ™ pH που κυμαίνεται από 3 έως 6 ™ υψηλό περιεχόμενο σε φαινολικές ενώσεις (έως και 80 g/l) ™ υψηλό περιεχόμενο ολικών στερεών Στον Πίνακα 5 παρατίθενται δεδομένα από τη διεθνή βιβλιογραφία για τη σύνθεση των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου..3 1.002-80 0.13 2-8 Σάκχαρα (%) Λίπη. 2001 et.10-0.7-7.0-102.90 0..3-23 1.0-1.88 COD (g/l) 320 40-195 30-150 40-220 72.0 % 0.48 SS (g/l) N (g/l) 5.3-1.1 K (g/l) 2.Εισαγωγή ™ υψηλό οργανικό φορτίο πολύ δύσκολα αποικοδομήσιμο.5 Πηκτίνες-Τανίνες (%) 1. 2002 al.9 4.5-2.0-5.28 20 . Eroglou et.0-23 1.55 Na (g/l) 0. al.25 35-100 15-120 23-100 17.41 Mg (g/l) 0. Πίνακας 5.20 Πολυφαινόλες (g/l) 3.2 7.5 TS (g/l) 42.9-6.12-0. Έλαια (g/l) 0.52 4..

(Εικόνα 1) ™ με φυγοκέντριση (συνεχείς μέθοδοι).Εισαγωγή Η σύσταση και η ποσότητα υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου παρουσιάζουν μεγάλη μεταβλητότητα που οφείλεται σε διάφορους παράγοντες όπως: ™ την ποικιλία της ελιάς ™ το στάδιο ωρίμανσης των καρπών του ελαιοδέντρου ™ την περιοχή καλλιέργειας της ελιάς ™ τον τύπο του εδάφους ™ τις κλιματολογικές συνθήκες ™ τη χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων ™ το χρόνο συγκομιδής και αποθήκευσης πριν την επεξεργασία ™ τη χρησιμοποιούμενη μέθοδο επεξεργασία της ελιάς για παραγωγή ελαιόλαδου Ο τελευταίος παράγοντας είναι και ο πλέον σημαντικός. al. Σήμερα. 2001). γεγονός που ευνοεί τη μετανάστευση των υδατοδιαλυτών φαινολικών ενώσεων από τη λιπαρή στην υδατική φάση (LesageMeessen et. η τριφασική φυγοκεντρική μέθοδος παράγει λύματα με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση σε φαινολικά συστατικά.. το ελαιόλαδο παράγεται με δύο μεθόδους: ™ με πιεστήρια (παραδοσιακή. ασυνεχής μέθοδος). Αυτό πιθανότατα οφείλεται στη μεγαλύτερη ποσότητα νερού που χρησιμοποιείται κατά την παραγωγή του ελαιολάδου. 21 . (Εικόνα 2): i) δύο φάσεων ii) τριών φάσεων Από τις παραπάνω μεθόδους παραγωγής ελαιολάδου. Η επίδραση της μεθόδου παραγωγής ελαιολάδου στα χαρακτηριστικά των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου παρουσιάζεται στον Πίνακα 6.

al. al.1 VS (g/l) Σάκχαρα (%) 0. 2004 22 . 2004 Azbar et.6 3 27.5+0.4+13.. al. al.9 40 78. 2003 Azbar et.. al.7+33.. al. 2004 Aktas et.3 4.8+0. 2004 Aktas et.9 1. al. al. 2001 Caputo et.5 Πολυφαινόλες (g/l) (%) 2-8 2..2+13.. 2003 Azbar et.Εισαγωγή Πίνακας 6. al.3 0.7-5. al.0 40 4. al.. al..9 1..5 463..2 40 50 33 103. 2003 Azbar et.8 12 2..1 125 TS (g/l) TS (%) TSS (g/l) SS (%) 120-130 44.. al.63 4. 2003 Azbar et..9 62.5 0.6 1079..3 0. 2003 Azbar et..0 3..0 4. 2004 Aktas et.5 50 0. 2003 Azbar et..28 0. 2004 Aktas et. al. 2004 Caputo et.8 1. al.37 0. Επίδραση της μεθόδου παραγωγής ελαιολάδου στα χαρακτηριστικά των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΙΕΣΤΗΡΙΑ ΦΥΓΟΚΕΝΤΡΙΣΗ 2 ΦΑΣΕΩΝ lt υγρών λυμάτων/ tn καρπών 400-600 % του βάρους των καρπών pH BOD (g/l) COD (g/l) 85-110 ΦΥΓΟΚΕΝΤΡΙΣΗ 3 ΦΑΣΕΩΝ 500-1500 500-1400 1000-1200 50-70 50 900-1500 80-110 4.0 4.37 0. 2001 Caputo et. 2001 Azbar et.6+12..3+10..63 1.0 90 90-100 65. al. 2001 Caputo et..1 0. 2004 ΣτεφανουδάκηΚατζουράκη και Κουτσαφτάκης. 2001 Caputo et. al. 2004 Azbar et.03-10 6. al.0-2. al.6+5. al.5-5.5-5.. 2001 Aktas et.37 1.0 ΑΝΑΦΟΡΑ Rossi and Malpei. 2001 Caputo et.1 0.4 (mg/l) Ολικό άζωτο (mg/l) (%) 43. 2001 Caputo et.8+39..6 0. 2004 Aktas et.. al.7+1.1 33. al... al. 2004 Aktas et. 2003 Azbar et.3 4. 2001 Caputo et. al..0-1..5-5.7 1.3 12. 1996 Sierra et. al.5+0.7+27.5 0.5 0. al.5 Πηκτίνες/ Τανίνες (%) Πολυαλκοόλες (%) 1 1.4+19. al. al.8 Λίπη/Έλαια (%) (g/l) Τανίνες (%) 2-5 0.2+13. al.7 1.5-5. al.3 0.5-2..1 1.. al.1+15.3 78.8+1.5 0. 1994 Aktas et. 2003 Azbar et. 2001 Caputo et.... 2004 Mulinacci et.3 4. 2003 Azbar et.

2005) 23 . (Θεριός.Εισαγωγή Εικόνα 1. Παραδοσιακή μέθοδος παραγωγής ελαιολάδου (πιεστήριο) (Θεριός. Φυγοκεντρική μέθοδος παραγωγής ελαιολάδου. 2005) Εικόνα 2.

. οι οποίες είναι γνωστές για τις αντιοξειδωτικές τους ιδιότητες (Le Tutour and Gudon. Σύμφωνα με στοιχεία (Κυριτσάκης. Η επεξεργασία των λυμάτων ελαιοτριβείου πραγματοποιείται με τη χρήση φυσικοχημικών και βιολογικών μεθόδων. καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτική... καθώς και από την ισχύουσα νομοθεσία που ορίζει τους όρους διάθεσης. Skerget et al. καθορίζεται από το μέγεθος της δραστηριότητας που τα δημιουργεί.α. 2007). Η ανάγκη για καθαρό περιβάλλον. 2007): ™ το 58% περίπου των λυμάτων διοχετεύεται σε ρέματα. 24 . από τις δυνατότητες του αποδέκτη.α. Pueli et al. 2004) ii) βελτιωτικών εδάφους ή λιπασμάτων (Φλουρή κ. Με τον τρόπο αυτό εξισορροπείται ως ένα βαθμό το υψηλό κόστος που απαιτείται για την επεξεργασία των λυμάτων..4 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΛΥΜΑΤΩΝ Το μέγεθος και το είδος των απαιτούμενων εγκαταστάσεων επεξεργασίας των οργανικών λυμάτων. 1995) iv) ζωοτροφών (Κυριτσάκης. λόγω του υψηλού ρυπαντικού τους φορτίου. Επιπλέον. 1994) iii) βιοπολυμερών (Ramos-Cormenzana et al. Το γεγονός αυτό επιβάλει την άμεση εξεύρεση λύσης για την αποτελεσματική διαχείριση των λυμάτων ελαιοτριβείου. 1. 2004. 2007) και v) βιοαερίου (Gelegenis et al.Εισαγωγή 1. σε ορισμένες περιπτώσεις πέρα από την επεξεργασία των υγρών λυμάτων καθίσταται δυνατή και η παράλληλη αξιοποίησή τους για παραγωγή χρήσιμων προϊόντων όπως: i) σκευασμάτων που περιέχουν ενώσεις. δεξαμενές εξάτμισης κ.3 Διαχείριση υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου Τα απόβλητα των ελαιοτριβείων κατατάσσονται στα πολύ τοξικά γεωργοβιομηχανικά απόβλητα. τα οποία συνήθως καταλήγουν σε υπόγεια ύδατα ™ το 20% διοχετεύεται στο έδαφος ™ το 12% διοχετεύεται στη θάλασσα και στα ποτάμια ™ το 10% διοχετεύεται σε βυτία. Η ρύπανση που προκαλείται στο έδαφος και η επιβάρυνση επιφανειακών και υπόγειων υδάτων στις ελαιοπαραγωγές περιοχές της Μεσογείου είναι αρκετά μεγάλη..3. 1992.

θα πρέπει να επιδέχεται επέκταση και να επιτρέπει προσαρμογή σε νέες τεχνολογίες. 1. Οι κυριότερες φυσικές μέθοδοι επεξεργασίας είναι (Μαρκαντωνάτος. 1990): ™ αφυδάτωση ™ φυγοκέντριση ™ καθίζηση ™ διήθηση ™ κοσκίνισμα 1. χημικών και βιολογικών μεθόδων. Με τον τρόπο αυτό ελαττώνεται σημαντικά ο όγκος των παραγόμενων λυμάτων και επιπλέον προλαμβάνεται η έμφραξη των σωληνώσεων.4. 1990): ™ η καύση ™ η χημική κατακρήμνιση ™ η υδρογόνωση 25 . να μη δημιουργεί ακατάλληλες συνθήκες εργασίας για το προσωπικό ή ενοχλήσεις στους περίοικους. διαχωρίζονται μηχανικά τα αιωρούμενα στερεά από τα υγρά.2 Χημικές μέθοδοι επεξεργασίας Στις χημικές μεθόδους επεξεργασίας των λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου και γενικότερα των οργανικών λυμάτων περιλαμβάνονται (Μαρκαντωνάτος.1 Φυσικές μέθοδοι επεξεργασίας Με την εφαρμογή φυσικών μεθόδων επεξεργασίας. Ακόμα.4.Εισαγωγή Επιπλέον ένα αποδεκτό σύστημα επεξεργασίας λυμάτων θα πρέπει να είναι τεχνικά άρτιο. να απαιτεί ελάχιστη συντήρηση. Τα λύματα χοιροστασίου και ελαιοτριβείου μπορούν να επεξεργαστούν με την εφαρμογή φυσικών. να είναι απλό στη λειτουργία του και οικονομικά ανταγωνιστικό.

Η εφαρμογή μεθόδων αερόβιας επεξεργασίας είναι αποτελεσματική όταν η συγκέντρωση των οργανικών συστατικών των λυμάτων που πρόκειται να αποικοδομηθούν είναι χαμηλή. Ουσιαστικά.3. Οι σύνθετες οργανικές ενώσεις που περιέχονται στα οργανικά λύματα. 1. οι οποίοι εμπλουτίζουν τα λύματα με ατμοσφαιρικό οξυγόνο. αερόβιων ή αναερόβιων. δηλαδή να διαλύεται οξυγόνο μέσα στα λύματα με ρυθμό θεωρητικά ίσο με εκείνο που καταναλώνεται από τους αερόβιους μικροοργανισμούς. διασπώνται με τη βοήθεια αερόβιων μικροοργανισμών σε απλούστερες και στο τέλος σχηματίζεται διοξείδιο του άνθρακα. Η δημιουργία των παραπάνω συνθηκών έχει ως αποτέλεσμα το διαχωρισμό των βιολογικών μεθόδων επεξεργασίας σε δύο κατηγορίες: την αερόβια (όπου περιλαμβάνεται και η κομποστοποίηση) και την αναερόβια. με την είσοδο του οξυγόνου επιταχύνονται οι φυσικές διεργασίες αερόβιας αποικοδόμησης. όσο και των λυμάτων φυτικής προέλευσης είναι η βιολογική. το οργανικό φορτίο των λυμάτων είναι δυνατό να μειωθεί σε ποσοστό 50% ή και περισσότερο. 1998). Με τη διαδικασία αυτή αξιοποιείται η δυνατότητα των μικροοργανισμών.Εισαγωγή 1. Η ανάδευση επιτυγχάνεται με χρήση ισχυρών αναδευτήρων. Η είσοδος του οξυγόνου στα λύματα γίνεται με ανάδευση ή έγχυση οξυγόνου.4. Η έγχυση οξυγόνου γίνεται με τη βοήθεια ειδικών εγχυτήρων και συμπιεστών αέρος (Μαρτζόπουλος.3 Βιολογικές μέθοδοι επεξεργασίας Η κύρια μέθοδος που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία τόσο των λυμάτων ζωικής προέλευσης. με την εφαρμογή της αερόβιας επεξεργασίας. που υπάρχουν στα λύματα να διασπούν τα οργανικά συστατικά για τις ανάγκες του μεταβολισμού τους προς σταθερότερα από ενεργειακής πλευράς τελικά προϊόντα. 1996). δηλαδή για τιμές του COD της τάξης του 1 gr/lt (Rozzi and Malpei. όσον αφορά τα λύματα ελαιοτριβείου. αλλά η απομάκρυνση μερικών 26 . Επιπλέον.4. γιατί κατά τη διάρκεια πραγματοποίησής της μειώνεται σημαντικά το ρυπαντικό φορτίο οργανικής προέλευσης.1 Αερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων Για την ανάπτυξη των αερόβιων μικροοργανισμών μέσα στις δεξαμενές επεξεργασίας των λυμάτων θα πρέπει να διατηρούνται αερόβιες συνθήκες.

. όπου αναπτύσσονται μύκητες και ο ρυθμός αποικοδόμησης του οργανικού φορτίου μειώνεται σημαντικά. νερού με την επιμήκυνση του θερμόφιλου σταδίου και επομένως η συνεχής κατανάλωσή τους. Με τον τρόπο αυτό το στερεό υπόστρωμα εμπλουτίζεται σε οργανική ύλη.. 2003. 2000.. 2004. 2005. Cereti et al. 2004.. 2007).4. 2003. Fountoulakis et al. στο μεσόφιλο στάδιο.. σε δύο στάδια: I. όσο και για την αποικοδόμηση των λυμάτων χοιροστασίου.2 Κομποστοποίηση Ο όρος κομποστοποίηση χρησιμοποιείται για να αποδώσει τη διαδικασία της βιολογικής αποικοδόμησης οργανικών υποστρωμάτων κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω στοιχεία. 27 .. τόσο για την αποικοδόμηση των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου (Lanciotti et al. Aggelis et al. προστίθενται ποσότητες υγρών λυμάτων σε κάποιο στερεό υπόστρωμα για να καλυφθούν οι ανάγκες σε νερό. 2002. που είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της μικροβιακής δράσης. Piperidou et al. στα υγρά λύματα. το οποίο έχει εδαφοβελτιωτικές ιδιότητες. Ακόμα κατά το στάδιο αυτό παράγονται χουμικά οξέα. κατά την κομποστοποίηση των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου και συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια του θερμόφιλου σταδίου. D’ Annibale et al. Assas et al. 2003).3... Pinto et al. προκύπτει ότι ακόμα και μετά από αερόβια επεξεργασία το πρόβλημα της τοξικότητας εξακολουθεί να υφίσταται ως ένα βαθμό και απαιτείται προεπεξεργασία ή περαιτέρω επεξεργασία των λυμάτων με κάποια άλλη μέθοδο. αρκετοί ερευνητές έχουν μελετήσει τη δράση διαφόρων μικροοργανισμών.Εισαγωγή ρυπαντών όπως τα φαινολικά και λιπαρά συστατικά καθίσταται ανέφικτη (Κυριτσάκης. Garcia et al. το οποίο εξατμίζεται λόγω των υψηλών θερμοκρασιών. καταστρέφονται τοξικές για το έδαφος ουσίες και παράγεται ένα σταθεροποιημένο υλικό. στο θερμόφιλο στάδιο που χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη βακτηριακών πληθυσμών και τη γρήγορη αποικοδόμηση του οργανικού φορτίου II. 2000. 2003. Ειδικότερα. Έτσι.. Παράλληλα επιτυγχάνεται η εξάτμιση του περιεχομένου. 2002. Fadil et al... Jaouani et al. 1. Η διεργασία αυτή είναι αερόβια και διεξάγεται από μικροοργανισμούς που χρησιμοποιούν το οργανικό υλικό για την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό τους.

3 Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων Η διεργασία της αναερόβιας ζύμωσης η οποία λαμβάνει χώρα και στη φύση μπορεί να προσδιοριστεί ως η βιολογική διεργασία κατά την οποία σύνθετες οργανικές ενώσεις. υγρασία μεταξύ 4065%.4. pH 6-8 και οξυγόνο τουλάχιστον 5% (Huang et. για τον επαρκή έλεγχο των παθογόνων μικροοργανισμών 1. Τα πλεονεκτήματα της κομποστοποίησης των λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου είναι: ™ μείωση των παθογόνων μικροοργανισμών ή ακόμα και εξουδετέρωσης τους ™ μείωση της ανάπτυξης εντόμων ™ μείωση του όγκου των λυμάτων και της περιεκτικότητας τους σε υγρασία ™ μείωση της δυσοσμίας ™ μείωση των σπόρων των ζιζανίων ™ βελτίωση της δομής και της γονιμότητας του εδάφους. χρησιμοποιείται ευρέως για τη σταθεροποίηση της παραγόμενης λάσπης στις μονάδες βιολογικής επεξεργασίας αστικών και 28 . τα οποία είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη των μικροοργανισμών ™ απαιτείται μεγάλος λειτουργικός χώρος ™ απαιτείται καλός αερισμός και ανάπτυξη υψηλών θερμοκρασιών. μετατρέπονται σε άλλες απλούστερες και τελικά σε μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα. Σήμερα η αναερόβια επεξεργασία. με την εφαρμογή σε αυτό του τελικού προϊόντος που προκύπτει από τη διεργασία της κομποστοποίησης ™ δυνατότητα αποθήκευσης της κομπόστας για μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω έλλειψης δυσοσμίας Τα μειονεκτήματα της κομποστοποίησης είναι: ™ απαιτείται σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα για την ολοκλήρωση της διαδικασίας ™ απαιτείται η προσθήκη και άλλων στοιχείων.3. al. με τη βοήθεια αναερόβιων βακτηρίων και απουσία οξυγόνου. 2004). επιτυγχάνεται με αναλογία C/N μεταξύ 25-30.. πέρα από την εφαρμογή που έχει στα λύματα ζωικής και φυτικής προέλευσης.Εισαγωγή Η ικανοποιητική ανάπτυξη των οργανισμών που συμμετέχουν στη διεργασία της κομποστοποίησης.

2003): 1) υδρόλυση 2) παραγωγή οξέων (οξεογένεση) 3) παραγωγή οξικού οξέως 4) μεθανογένεση Η αναερόβια επεξεργασία θα αναλυθεί διεξοδικά στο επόμενο κεφάλαιο. Van Starkenburg. κάποιο υδάτινο ρέμα. καθώς επίσης και για επεξεργασία στερεών απορριμμάτων και αστικών λυμάτων (Gunaseelan.Εισαγωγή βιομηχανικών λυμάτων. της θερμοκρασίας.. της αναλογίας C/N. η σχέση βροχόπτωσης και επιφανειακής απορροής. για λίπανση καλλιεργειών ή ανάπτυξη αυτοφυούς βλάστησης σε εδαφικό φυτικό φίλτρο. κάποια λίμνη ή ποτάμι. Γενικά η εφαρμογή των επεξεργασμένων λυμάτων στο έδαφος. 1. 1997. οι προβλεπόμενες προδιαγραφές ποιότητας του νερού. καθώς επίσης και από το αρχικό μόλυσμα που χρησιμοποιείται κατά την αναερόβια επεξεργασία. εξετάζεται αν αυτός είναι το έδαφος. 1997). οι οποίες χρησιμοποιούν τον ίδιο αποδέκτη και τέλος η εξέταση της μελλοντικής ανάπτυξης της περιοχής. 2004. όπως τα χαρακτηριστικά του εδάφους. συνιστά την πιο ενδεδειγμένη περιβαλλοντική λύση γιατί εμπλουτίζει το έδαφος με θρεπτικά στοιχεία και επιπλέον αποφεύγονται οι δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον. Παράλληλα εκτιμώνται οι ιδιαίτερες συνθήκες του αποδέκτη. οι άνεμοι που επικρατούν στην περιοχή. 2003. η ανάπτυξη των οποίων επηρεάζεται με διαφορετικό τρόπο από τη μεταβολή ορισμένων παραγόντων όπως του pH. Angelidaki and Schmidt. η ύπαρξη και άλλων εστιών ρύπανσης στην περιοχή. 29 . Largus et al. η απόσταση από κατοικημένες περιοχές. Στη διεργασία της αναερόβιας ζύμωσης συμμετέχουν διαφορετικά είδη βακτηρίων.4 Διάθεση των λυμάτων Όσον αφορά τον αποδέκτη των επεξεργασμένων λυμάτων.4. Τα στάδια της αναερόβιας ζύμωσης είναι τα εξής (Ahring.

τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της αναερόβιας επεξεργασίας είναι τα εξής (Malina and Pohland. καθώς και το χαμηλό λειτουργικό κόστος VI. Γενικά. Η αναερόβια χώνευση. η μη απαίτηση οξυγόνου V. το χαμηλό αρχικό κεφάλαιο. ο καθαρισμός των λυμάτων και παράλληλα η ανάκτηση ενέργειας με τη μετατροπή των σύνθετων οργανικών ενώσεων σε άλλες απλούστερες και τελικά σε μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα. η παραγωγή του βιοαερίου IV. ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΛΥΜΑΤΩΝ 2. έχει εφαρμοστεί με επιτυχία για την επεξεργασία υγρών και στερεών λυμάτων (Li and Fang. η αναερόβια επεξεργασία μπορεί να συνοδευτεί από έκλυση οσμών εξαιτίας του σχηματισμού υδρόθειου II. η διεργασία της αναερόβιας επεξεργασίας παρουσιάζει και ορισμένα μειονεκτήματα. η μετατροπή των λυμάτων σε υψηλής ποιότητας ανόργανο λίπασμα Από την άλλη πλευρά. η υψηλή απόδοση της επεξεργασίας. που οδηγεί στη μείωση του ρυπαντικού φορτίου των λυμάτων II.. με την επίδραση αναερόβιων βακτηρίων και απουσία οξυγόνου. η υψηλή ευαισθησία των μεθανογενών βακτηρίων σε ένα μεγάλο αριθμό χημικών ενώσεων III. 2007). η πρώτη ενεργοποίηση μιας εγκατάστασης επεξεργασίας λυμάτων. χωρίς την παρουσία της κατάλληλης ενεργούς ιλύος. η μείωση των εκλυόμενων οσμών III. 1999): I. όταν τα επεξεργαζόμενα λύματα περιέχουν θειικές ενώσεις.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων 2.1 ΓΕΝΙΚΑ Με τη μέθοδο αυτή επιδιώκεται. τα οποία είναι τα εξής (Lettinga et al. 1992): I. απαιτεί πολύ χρόνο εξαιτίας του μικρού ρυθμού ανάπτυξης των αναερόβιων βακτηρίων 30 . για περισσότερο από δύο δεκαετίες.

είναι ικανά να αντιστρέψουν το μετασχηματισμό των μικρής αλυσίδας λιπαρών οξέων όταν η συγκέντρωση του υδρογόνου και του οξικού οξέος είναι υψηλή (Angelidaki and Schmidt. Τα στάδια της αναερόβιας αποικοδόμησης της οργανικής ουσίας παρουσιάζονται στο σχήμα 3. 31 . καταναλώνοντας υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα. κατά το τέταρτο στάδιο της αναερόβιας ζύμωσης παράγεται μεθάνιο είτε από οξικό οξύ είτε από υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα μέσω της δράσης των μεθανογενών βακτηρίων (ομάδα III). 2003). κατά το στάδιο αυτό. Επιπρόσθετα.2 ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ Κατά την αναερόβια χώνευση η οργανική ύλη μετατρέπεται κυρίως σε μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα μέσω μιας σειράς αλυσιδωτών αντιδράσεων. μεταβολίζονται από τα ζυμωτικά βακτήρια (ομάδα I) σε πτητικά λιπαρά οξέα μικρής αλυσίδας. αλκοόλες. Τα υδρολυτικά βακτήρια (ομάδα I) υδρολύουν τις πολυμερείς οργανικές ενώσεις προς μονομερή και ολιγομερή. υδρογόνου και διοξειδίου του άνθρακα. Αποτέλεσμα της οξείδωσης είναι ο σχηματισμός οξικού οξέος.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων 2. Τα μικρής αλυσίδας λιπαρά οξέα και οι αλκοόλες οξειδώνονται περαιτέρω με τη βοήθεια των βακτηρίων της ομάδας II (Hydrogen-producing acetogenic bacteria). τα βακτήρια της ομάδας IV (Homoacetogenic bacteria) παράγουν οξικό οξύ. οι οποίες λαμβάνουν χώρα από διακριτές ομάδες αναερόβιων μικροοργανισμών. με ταυτόχρονη παραγωγή υδρογόνου. τα οποία στη συνέχεια. διοξειδίου του άνθρακα και οξικού οξέος. κατά το στάδιο της οξεογένεσης. Τέλος. Όσον αφορά τα βακτήρια της ομάδας VI (Acid synthesizing bacteria). ενώ από την άλλη πλευρά τα βακτήρια της ομάδας V (Acetate oxidazing bacteria) εκτελούν την αντίστροφη διαδικασία με την οξείδωση του οξικού οξέος σε υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα.

2003. Μεθανογενή βακτήρια [(Α) βακτήρια που καταναλώνουν οξικό οξύ (aceticlastic). Angelidaki and Schmidt. Βακτήρια που παράγουν υδρογόνο και οξικό οξύ (Hydrogen-producing acetogenic bacteria) III. σάκχαρα. (Β) βακτήρια που χρησιμοποιούν το υδρογόνο για να ανάγουν το διοξείδιο του άνθρακα προς μεθάνιο (hydrogen utilizers)] IV. Υδρολυτικά και ζυμωτικά βακτήρια II. I λιπαρά οξέα) I Πτητικά Οξέα Αλκοόλες II VI V Οξικό Οξύ Η2 .Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων Πολυμερή (πρωτεΐνες. CO2 I.CO2 IV A B III CΗ4. Βακτήρια που καταναλώνουν υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα για παραγωγή οξικού οξέως (Homoacetogenic bacteria) V. πολυσακχαρίτες. Βακτήρια που συνθέτουν οξέα (Acid synthesizing bacteria) Σχήμα 3. 2004. Στάδια μετατροπής της οργανικής ύλης προς μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα κατά τη διεργασία της αναερόβιας χώνευσης (Ahring. Βακτήρια που οξειδώνουν το οξικό οξύ (Acetate oxidazing bacteria) VI.. λιπίδια) I Ολιγομερή και μονομερή (αμινοξέα. 2003) 32 . Largus et al.

2003) Τα στάδια της αναερόβιας ζύμωσης είναι τα εξής (Ahring. Το γεγονός αυτό καθιστά το οξικό οξύ ως το σπουδαιότερο υπόστρωμα των μεθανογενών βακτηρίων κατά την αναερόβια χώνευση. Largus et al.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων Από το σχήμα 4 φαίνεται ότι το 70% του παραγόμενου μεθανίου προέρχεται από το οξικό οξύ. Σύνθετες Οργανικές Ενώσεις 51% 19% Οξικό Οξύ 19% 30% Ενδιάμεσα Προϊόντα 11% 70% Υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα 30% Μεθάνιο Σχήμα 4. 2003. 2004. 2003): 1) υδρόλυση 2) παραγωγή οξέων (οξεογένεση) 3) παραγωγή οξικού οξέως 4) μεθανογένεση 33 .. ενώ το υπόλοιπο 30% παράγεται από το υδρογόνο και το διοξείδιο του άνθρακα. Μεταβολή του άνθρακα σε αναερόβιο περιβάλλον (Ahring. Angelidaki and Schmidt.

Η υδρόλυση των σύνθετων αυτών ενώσεων καταλύεται από εξωκυτταρικά ένζυμα όπως οι πρωτεάσες. 2003).Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων 2. οι αμυλάσες.2 Παραγωγή οξέων (οξεογένεση) Κατά το στάδιο αυτό τα ζυμωτικά βακτήρια μεταβολίζουν τα ολιγομερή και μονομερή μόρια (αμινοξέα. Τα λιπίδια υδρολύονται από τις λιπάσες σε λιπαρά οξέα μεγάλης ανθρακικής αλυσίδας (Reith et al.2. διακρίνονται σε εξωπρωτεάσες και ενδοπρωτεάσες ανάλογα με τη θέση των πεπτιδικών δεσμών που διασπούν στην πρωτεϊνική αλυσίδα. 1997). Επιπλέον. 1996). Οι πρωτεάσες. ένζυμα που διασπούν τους πεπτιδικούς δεσμούς με τους οποίους συνδέονται μεταξύ τους τα αμινοξέα. οι οποίοι διασπώνται από εξωκυτταρικά ένζυμα. 2. οι κυτταρινάσες και οι λιπάσες. η υδρολυτική φάση είναι σχετικά αργή και συνήθως αποτελεί το περιοριστικό βήμα στη διεργασία της αναερόβιας χώνευσης των λυμάτων (Reith et al.1 Υδρόλυση Στο πρώτο στάδιο πλήθος αναερόβιων βακτηρίων διασπούν σύνθετα οργανικά μόρια (πρωτεΐνες. Οι πλέον διαδεδομένοι πολυσακχαρίτες που απαντώνται στα λύματα είναι η κυτταρίνη. τις αμυλάσες και τις κυτταρινάσες. Ωστόσο.2. 2003). αλκοόλες (όπως αιθανόλη. οι Yu and Fang (2000) σε έρευνα τους παρατήρησαν ότι ο ρυθμός βιοαποικοδόμησης των λιπιδίων είναι αρκετά μικρότερος από το ρυθμό βιοαποικοδόμησης των πρωτεϊνών και των υδρογονανθράκων. Οι πρωτεΐνες υδρολύονται από εξωκυτταρικά ένζυμα. 34 . Angelidaki and Schmidt. η ημικυτταρίνη και το άμυλο. λιπίδια) προς τα αντίστοιχα διαλυτά πλέον ολιγομερή και μονομερή μόρια (αμινοξέα. πολυσακχαρίτες. σάκχαρα και λιπαρά οξέα μεγάλης ανθρακικής αλυσίδας) σε πτητικά λιπαρά οξέα (όπως προπιονικό και βουτυρικό οξύ). μεθανόλη και γλυκερόλη). 2003.. Το προϊόν που προκύπτει από την ενζυματική υδρόλυση των παραπάνω πολυσακχαριτών είναι η γλυκόζη (Duff and Murray. σε αμινοξέα (Miyamoto.. οξικό οξύ. 1994). τις πρωτεάσες. σάκχαρα και λιπαρά οξέα). υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα (Bitton.

τα βακτήρια της ομάδας IV (Homoacetogenic bacteria) παράγουν οξικό οξύ. Χημικές αντιδράσεις παραγωγής μεθανίου (Angelidaki and Schmidt. 2004).4 Μεθανογένεση Στο τελευταίο στάδιο της αναερόβιας αποικοδόμησης παράγεται μεθάνιο από μια κατηγορία βακτηρίων γνωστά ως μεθανογενή. μπορούν να μετασχηματίσουν. 2003). Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αισθητή πτώση του pH των λυμάτων.4 -119.5 -185. συντελείται η μετατροπή των προϊόντων του δεύτερου σταδίου της αναερόβιας αποικοδόμησης σε οξικό οξύ με ταυτόχρονη παραγωγή υδρογόνου και διοξειδίου του άνθρακα. καταναλώνοντας υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα (Largus et al. Επίσης.2. Στον πίνακα 7 παρουσιάζονται οι χημικές αντιδράσεις παραγωγής μεθανίου.. Οι μικροοργανισμοί αυτοί χωρίζονται σε δύο υποκατηγορίες: i) στα βακτήρια που καταναλώνουν το οξικό οξύ για παραγωγή μεθανίου (aceticlastic). τα οποία ανήκουν στα γένη Methanosaeta και Methanosarcina ii) στα βακτήρια που χρησιμοποιούν το υδρογόνο για να ανάγουν το διοξείδιο του άνθρακα προς μεθάνιο (hydrogen utilizers). 2.2. Ορισμένα είδη βακτηρίων που ανήκουν στο γένος Methanosarcina. Πίνακας 7. τόσο το υδρογόνο όσο και το οξικό οξύ σε μεθάνιο (Angelidaki and Schmidt. εξίσου καλά.5 -103 -74 -74 -74 -32.+ H+ Προϊόντα → CH4 + 2H2O → CH4 + 3CO2 + 2H2O → CH4 + 3CO2 → 3CH4 + CO2 + 2H2O → 3CH4 + CO2 + 4NH4+ → 3CH4 + CO2 + 2NH4+ → 9CH4 + 3CO2 + 4NH4+ → CH4 + CO2 ΔGο (KJ/mole CH4) -130.3 Παραγωγή οξικού οξέος Κατά το στάδιο της παραγωγής οξικού οξέως. 2003) Αντιδράσεις Υπόστρωμα CO2 + 4H2 4HCOO.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων 2.+ 2H2O 4CO + 2H2O 4CH3OH 4CH3NH3+ + 2H2O 2(CH3)2NH2+ + 2H2O 4(CH3)3NH+ + 6H2O CH3COO.5 35 . τα οποία ανήκουν σε διάφορα γένη.

2003) 36 . (διάμετρος κυττάρου περί το 1 μm) (γ) Methanospirillium hungatii. Έχει βρεθεί μια μεγάλη ποικιλία μεθανογενών μικροοργανισμών που διαφέρουν σε μέγεθος και σχήμα (Εικόνα 3). (α) (β) (γ) (δ) Εικόνα 3. Ηλεκτρονικά μικρογραφήματα σάρωσης κυττάρων μεθανογενών αρχαιοβακτηρίων. το οποίο σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην ύπαρξη ενός σημαντικού αριθμού συνενζύμων που είναι μοναδικά. (διάμετρος κυττάρου περί τα 1.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων 2. 1993).7 μm) (β) Methanobacterium AZ. (διάμετρος κυττάρου περί τα 0. Η παραγωγή μεθανίου κάτω από αναερόβιες συνθήκες είναι το βασικό τους χαρακτηριστικό. που δείχνουν τη σημαντική ποικιλομορφία τους (α) Methanobrevibacter ruminantum.3 ΜΕΘΑΝΟΓΕΝΗ ΒΑΚΤΗΡΙΑ Φυλογενετικά οι μεθανογενείς μικροοργανισμοί ανήκουν στα αρχαιοβακτήρια (Kates et al. (διάμετρος κυττάρου περί τα 0..7 μm) (Madigan et al.4 μm) (δ) Methanosarcina barkeri. Στον Πίνακα 8 παρατίθενται ορισμένα χαρακτηριστικά των μεθανογενών μικροοργανισμών.

μυρμηγκικό οξύ Η2+CO2. μυρμηγκικό οξύ. μυρμηγκικό οξύ Η2+CO2. μυρμηγκικό οξύ Η2 + CO2. μεθανόλη. μυρμηγκικό οξύ Η2 + CO2 Η2+CO2 Methanomicrobiales Η2+CO2. αλκοόλες. διμεθυλοσουλφίδια Methapyrales Methanopyrus Η2+CO2 * Οι τάξεις παρατίθενται με έντονα γράμματα 37 . μυρμηγκικό οξύ Η2+CO2. μεθυλαμίνες μεθανόλη. μπορεί επίσης να ανάγει S0 Η2 + CO2. μυρμηγκικό οξύ. μυρμηγκικό οξύ Η2+CO2.. μυρμηγκικό οξύ Methanococcus 3 ακανόνιστοι κόκκοι Methanothermococcus Methanocaldococcus Methanotorris 1 4 1 κόκκοι κόκκοι κόκκοι Methanomicrobium Methanogenium Methanospirillium Methanoplanus 1 4 1 3 Μethanocorpusculum 4 βραχείες ράβδοι ακανόνιστοι κόκκοι σπειρίλια κύτταρα σε σχήμα δίσκουφαίνονται σαν λεπτές πλάκες με αιχμηρά άκρα ακανόνιστοι κόκκοι Methanoculleus 6 ακανόνιστοι κόκκοι Methanofollis Methanolacinia 2 1 ακανόνιστοι κόκκοι ακανόνιστες ράβδοι Methanosarcina 5 Methanolobus 5 Methanohalobium Methanococcoides Methanohalophilus 1 2 3 μεγάλοι ακανόνιστοι κόκκοι σε πακέτα μεγάλοι ακανόνιστοι κόκκοι σε συσσωματώματα ακανόνιστοι κόκκοι ακανόνιστοι κόκκοι ακανόνιστοι κόκκοι Methanosaeta Methanosalsum 2 1 επιμήκεις ράβδοι ως νημάτια ακανόνιστοι κόκκοι 1 ράβδοι σε αλυσίδες Methanobacteriales* Methanococcales Η2+CO2. μεθυλοσουλφίδια οξικό οξύ μεθανόλη. μεθυλαμίνες. μεθυλαμίνες μεθανόλη. πυροσταφυλικό οξύ + CO2 Η2+CO2. 2003) Γένος Αριθμός ειδών Μορφολογία Υπόστρωμα για παραγωγή μεθανίου Methanobacterium Methanobrevibacter Methanosphaera Methanothermus 8 7 2 2 επιμήκεις ράβδοι βραχείες ράβδοι κόκκοι ράβδοι Methanothermobacter 6 ράβδοι Η2 + CO2.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων Πίνακας 8. μυρμηγκικό οξύ Η2+CO2. μυρμηγκικό οξύ Η2+CO2. μυρμηγκικό οξύ μεθανόλη + Η2 Η2 + CO2. αλκοόλες Η2+CO2. μεθυλαμίνες μεθανόλη. οξικό οξύ μεθανόλη. Χαρακτηριστικά των μεθανογενών μικροοργανισμών (Madigan et al. αλκοόλες Methanosarcinales Η2+CO2. μεθυλαμίνες. μεθυλαμίνες.

την υπερθερμόφιλη ή ακραία θερμόφιλη ζώνη. Ο ρυθμός ανάπτυξης των μεθανογενών βακτηρίων αυξάνεται με την αύξηση της θερμοκρασίας. με θερμοκρασίες μεταξύ 40-65 οC IV.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων 2.4 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ Εκτός από τα απαραίτητα υποστρώματα και τους κατάλληλους μικροβιακούς πληθυσμούς υπάρχουν και ορισμένοι φυσικοί και χημικοί παράγοντες. 2. Όταν η θερμοκρασία προσεγγίσει το ανώτατο όριο. τη μεσόφιλη ζώνη. τη θερμόφιλη ζώνη. όπως είναι η θερμοκρασία. την ψυχρόφιλη ζώνη.. 1993). τα θρεπτικά στοιχεία. λαμβάνοντας ως κριτήριο τη θερμοκρασία. Στο Σχήμα 5 φαίνονται οι ρυθμοί ανάπτυξης που έχουν συγκεκριμένα είδη βακτηρίων. το pH. η θερμοκρασία εκτός από την επίδραση που έχει στις μεταβολικές δραστηριότητες των μικροβιακών πληθυσμών. Επιπλέον. έχει χωριστεί σε τέσσερις διαφορετικές ζώνες (Levin et al.4. με θερμοκρασίες κάτω από 25 οC II. 38 . παρατηρείται ραγδαία μείωση του ρυθμού με τον οποίο αναπτύσσονται οι βακτήρια. οι τοξικές ουσίες και η αναλογία C/N που επιδρούν στη διεργασία παραγωγής μεθανίου κατά την αναερόβια αποικοδόμηση.. Kashyap et al.. Αυτό οφείλεται στη διάσπαση των ενζύμων που είναι απαραίτητα για την επιβίωση των βακτηρίων. με θερμοκρασίες μεγαλύτερες από 65 οC Η μεθανογένεση είναι από τις διεργασίες που εξαρτώνται ισχυρά από τη θερμοκρασία. 2003): I. με θερμοκρασίες μεταξύ 25-40 οC III. 2004. Η αναερόβια αποικοδόμηση. επιδρά καθοριστικά και σε παράγοντες όπως στο ρυθμό μεταφοράς αερίων και στα χαρακτηριστικά καθίζησης των βιολογικών στερεών (Tchobanoglous et al. 2003). μέχρι ενός ορισμένου σημείου.1 Θερμοκρασία Μεθανογενείς μικροοργανισμοί έχουν βρεθεί σε ένα ευρύ φάσμα θερμοκρασιακών περιοχών από 5οC έως 110 ο C (Ferry.

1990) Πέρα από την επιλογή της θερμοκρασίας στην οποία θα πραγματοποιηθεί η αναερόβια αποικοδόμηση και η οποία θεωρείται σημαντική. 2008). 2003). η άνοδος της θερμοκρασίας στους 35 οC γίνεται σχετικά εύκολα (Reith et al. η απόδοση των αναερόβιων αντιδραστήρων είναι σχετικά υψηλή. Επιπλέον.Ρυθμός ανάπτυξης μεθανογενών Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων Θερμοκρασία (οC) Σχήμα 5. λόγω του γεγονότος ότι τα μεθανογενή βακτήρια είναι ευαίσθητα στις θερμοκρασιακές μεταβολές (Angelidaki and Schmidt. αναφέρεται ότι η παραγωγή μεθανίου είναι δυνατή στην ψυχρόφιλη ζώνη και συγκεκριμένα σε θερμοκρασίες από 10-25 οC (Vartak et al. ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν βιοαντιδραστήρες στις ψυχρές χώρες.. σε σχέση με τους μεσόφιλους αντιδραστήρες. Επιπλέον. Στη μεσόφιλη ζώνη και συγκεκριμένα στους 35 οC. οι οποίοι να είναι απλοί στη λειτουργία τους και οικονομικά ανταγωνιστικοί. η επίτευξη σταθερής θερμοκρασίας στον αναερόβιο αντιδραστήρα θεωρείται εξίσου σημαντική. οδήγησε στην αύξηση της ποσότητας του μεθανίου που παράχθηκε κατά τη διεργασία της αναερόβιας αποικοδόμησης (Bourque et al. Η επίδραση της θερμοκρασίας στο ρυθμό ανάπτυξης των μεθανογενών βακτηρίων (Wiegel. 2003). καλύπτεται από τη μεγαλύτερη ποσότητα μεθανίου που παράγεται στους πρώτους (Zupancic and Ros. 2003). 1997).. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε μια ελπίδα. Έχει αναφερθεί. η ενέργεια που απαιτείται για τη λειτουργία των θερμόφιλων αναερόβιων αντιδραστήρων. Σε έρευνα που έγινε. ότι η μεταβολή της θερμοκρασίας από τη μεσόφιλη στη θερμόφιλη ζώνη.. 39 .

2000. παρατηρήθηκε ότι αναπτύσσεται και σε pH γύρω στο 9 (Blotevogel et al. 1996). 1985). 1985). Maestrojuan and Boone.. έτσι και η αναερόβια παραγωγή μεθανίου απαιτεί θρεπτικά στοιχεία απαραίτητα για την ανάπτυξη των βακτηρίων και το μεταβολισμό της οργανικής ύλης. όμως η απόδοσή της είναι χαμηλή σε σχέση με την αναερόβια αποικοδόμηση που συντελείται στη μεσόφιλη ή στη θερμόφιλη ζώνη.3 Θρεπτικά στοιχεία Όπως όλες οι βιολογικές διεργασίες. Sorensen. Ωστόσο. 2003. υπάρχουν στοιχεία ότι ορισμένα είδη μεθανογενών βακτηρίων προτιμούν όξινο pH για την ανάπτυξη και την παραγωγή μεθανίου (Duval and Goodwin. Κατά συνέπεια. αυξάνοντας συνεχώς το πρόβλημα της οξύτητας στον αναερόβιο αντιδραστήρα. με βέλτιστο pH από 6. 1999).5 (Lettinga and Haandel. Όμως για pΗ κοντά στο 6 η δραστηριότητα των μεθανογενών μικροοργανισμών μειώνεται αρκετά (Bitton. Horn et al.2 pH Η ρύθμιση του pH παίζει μεγάλο ρόλο στην απόδοση των αναερόβιων διεργασιών. η μεθανογένεση παρεμποδίζεται. Η επίδραση του pH είναι μικρότερη στα ζυμωτικά βακτήρια τα οποία είναι πιο ανθεκτικά και επηρεάζονται λιγότερο από τις μεταβολές του. 2. 40 .8 έως 7. ενώ η παραγωγή των οξέων από τα ζυμωτικά βακτήρια συνεχίζεται. τα θρεπτικά συστατικά που συνήθως απαιτούνται είναι το άζωτο.4. Από την άλλη πλευρά. ο φωσφόρος και ορισμένα ιχνοστοιχεία. Το Methanobacterium thermoalcaliphilum. Williams and Crawford. 1994).Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων Η επεξεργασία των λυμάτων κάτω από αναερόβιες συνθήκες μπορεί να πραγματοποιηθεί και στην υπερθερμόφιλη ή ακραία θερμόφιλη ζώνη (Nozhevnikova et al. Τα περισσότερα μεθανογενή βακτήρια αναπτύσσονται και λειτουργούν σε ένα συγκεκριμένο εύρος τιμών pH που κυμαίνεται μεταξύ 6 και 8.. 1993.. 1991.4. 2. Εκτός από τον άνθρακα. παραγωγή μεθανίου έστω και σε μικρές ποσότητες μπορεί να συμβεί είτε σε βασικό είτε σε όξινο περιβάλλον υποδηλώνοντας ότι η μεθανογένεση δεν περιορίζεται μόνο στα όρια του ουδέτερου pH.

τα ιχνοστοιχεία που θεωρούνται απαραίτητα για τα βακτήρια είναι ο σίδηρος. 1995. εμφανίζουν μικρή τοξικότητα όταν το pH είναι ουδέτερο. Πτητικά λιπαρά οξέα. Οι συνθήκες ανάπτυξης τους είναι 41 . 1992)..5 Η επίδραση της αναλογίας C/N στην αναερόβια αποικοδόμηση Τα δύο βασικά στοιχεία για την ομαλή ανάπτυξη των μικροοργανισμών που συμμετέχουν στη διεργασία της αναερόβιας αποικοδόμησης. Τα στοιχεία αυτά συνήθως εμπλέκονται στο ενζυμικό σύστημα των μεθανογενών βακτηρίων (Stronach et al. Αντίθετα. 2003). ο μόλυβδος. Η σειρά που μειώνεται η τοξικότητα των μετάλλων είναι Ni > Cu > Cd > Cr > Pb (Mueller and Steiner. το μαγνήσιο. Γενικά τα πτητικά λιπαρά οξέα έχουν αναγνωριστεί ως ένα από τα πιο σημαντικά ενδιάμεσα προϊόντα της αναερόβιας χώνευσης (Wang et al. 1994).Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων Ειδικότερα.4. το προπιονικό οξύ. 2. το βολφράμιο. Η τιμή της συγκέντρωσης που είναι τοξική για τα βακτήρια εξαρτάται από ορισμένους παράγοντες. Το υδρόθειο μειώνει τη χρησιμότητα του βιοαερίου ως καύσιμο και παράλληλα έχει τοξική επίδραση στα μεθανογενή βακτήρια σε συγκεντρώσεις μεγαλύτερες από 200 mg/lt. το ασβέστιο. το σελήνιο και το κοβάλτιο. τα βαρέα μέταλλα και το υδρόθειο. το βάριο.. τα λιπαρά οξέα. 2. το νικέλιο. 1992). 1986). 1999) και προτείνονται ως μια κεντρική παράμετρος ελέγχου όλης της διεργασίας (Ahring et al. Τα βαρέα μέταλλα δρουν παρεμποδιστικά στην αναερόβια χώνευση όταν υπερβαίνουν ένα όριο (Lin. et al. είναι ο άνθρακας και το άζωτο.4. Η αμμωνία μπορεί να δράσει παρεμποδιστικά στην διαδικασία της αναερόβιας αποικοδόμησης. όπως το οξικό και το βουτυρικό. όπως είναι το pH και η συγκέντρωση των πτητικών λιπαρών οξέων. είναι τοξικό και για τα μεθανογενή και για τα οξεογενή βακτήρια (Bitton. Pind. Τα βακτήρια χρησιμοποιούν το άζωτο για τη σύνθεση της κυτταρικής τους δομής και τον άνθρακα ως πηγή ενέργειας..4 Τοξικές ουσίες Η διαδικασία της παραγωγής μεθανίου μπορεί να παρεμποδιστεί από διάφορες ουσίες που είναι τοξικές για την μεθανογένεση όπως είναι η αμμωνία.

Η μείωση της παραγωγής βιοαερίου. 1980). ενώ παρατηρήθηκε και παραγωγή βιοαερίου με σύσταση 65-75% μεθάνιο. σε θερμοκρασία 35 οC. 2004). Η Marques (2001).Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων κατάλληλες. 2008). η επίδραση της αμμωνίας δεν είναι η ίδια. όταν η αναλογία C/N κυμαίνεται από 20/1 έως 30/1 (Hawkes. Το pH των επεξεργασμένων λυμάτων σταθεροποιήθηκε στην ουδέτερη ζώνη 42 . 2003) και η ποσότητα του αζώτου που περιέχεται σε αυτά να είναι υψηλή (Sutton and Richert.5 ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΣΥΝΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ Η διατροφή των χοίρων είναι πλούσια σε πρωτεΐνες. Όμως. Kotsopoulos et al. Η συναποικοδόμηση που πραγματοποιήθηκε ήταν της τάξης του 70-80% της οργανικής ουσίας. όταν η συγκέντρωση του οργανικού αζώτου είναι υψηλή παρατηρείται μεγάλη παραγωγή αμμωνίας. η χαμηλή περιεκτικότητά του σε μεθάνιο και η υψηλή συγκέντρωση πτητικών οξέων είναι ενδεικτικά της δυσμενούς επίδρασης της αμμωνίας (Bujoczek. η οποία οδηγεί σε αύξηση του pH λόγω της δέσμευσης πρωτονίων από την αμμωνία για το σχηματισμό αμμωνιακού ιόντος. Αν ένα από τα δύο στοιχεία βρίσκεται σε έλλειψη. Τα μεθανογενή βακτήρια που καταναλώνουν το οξικό οξύ για την παραγωγή μεθανίου είναι πιο ευαίσθητα στην τοξική δράση της αμμωνίας σε σχέση με τα μεθανογενή βακτήρια που καταναλώνουν το υδρογόνο για την παραγωγή μεθανίου (Li and Sung. χρησιμοποιώντας αντιδραστήρες τύπου UASB. και μεταξύ των διαφόρων ομάδων μεθανογενών βακτηρίων. 2002). θα εξαντληθεί πρώτο και η ανάπτυξη θα ανασταλεί.. ερεύνησε τη συναποικοδόμηση λυμάτων χοιροστασίου με λύματα ελαιοτριβείου. με αποτέλεσμα στα λύματά τους να υπάρχει αχρησιμοποίητη πρωτεΐνη (Teira-Esmatges and Flotats. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της τοξικής δράσης της αμμωνίας και να επιτευχθούν υψηλές αποδόσεις βιοαποικοδόμησης και μεθανογένεσης. 2001. 2. τα οποία είναι και πιο ευαίσθητα. Η τοξική δράση της αμμωνίας εμφανίζεται κυρίως στα βακτήρια που συμμετέχουν στην αναερόβια αποικοδόμηση και ειδικά στα μεθανογενή βακτήρια. Ειδικότερα. ορισμένοι ερευνητές έχουν προτείνει τη συναποικοδόμηση λυμάτων χοιροστασίου με άλλους τύπους λυμάτων.

Η αναλογία 20/1 προτείνεται ως η ιδανική αναλογία C/N (Dalis et. είναι εποχιακά διαθέσιμα καθώς παράγονται κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ Νοεμβρίου και Φεβρουαρίου-Μαρτίου. καθώς και απόβλητα από βιομηχανία επεξεργασίας πατάτας με λύματα χοίρων. ενώ τα λύματα μπορεί να έχουν διπλάσια ή και υψηλότερη τιμή αυτής της αναλογίας III.. Η συναποικοδόμηση των παραπάνω λυμάτων έδειξε αρκετά καλά αποτελέσματα. όταν η αναλογία C/N έχει μια ορισμένη τιμή. λόγω της υψηλής συγκέντρωσης οργανικών ενώσεων που περιέχονται στα λύματα αλλά και για τους παρακάτω λόγους: I. 1996). Συγκεκριμένα. χρησιμοποιώντας αντιδραστήρες CSTR.33 m3/kg VS. σε θερμοκρασία 35 οC. η οποία είναι απαραίτητη ωστόσο καθώς συμβάλλει στην σταθερότητα της αναερόβιας αποικοδόμησης IV. η αναερόβια ζύμωση των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείων έχει αναφερθεί στη βιβλιογραφία ως μια προβληματική διαδικασία. πρέπει να αυξηθεί το μέγεθος των εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία των λυμάτων. καθώς είναι αδρανείς για μια μεγάλη περίοδο του έτους 43 . Οι συνθήκες ανάπτυξης των μικροοργανισμών που συμμετέχουν στη διεργασία της αναερόβιας αποικοδόμησης είναι κατάλληλες. Αυτό σημαίνει πως απαιτούνται επαρκείς σε μέγεθος υποδομές αποθήκευσης.. τα υγρά λύματα ελαιοτριβείων έχουν χαμηλή αλκαλικότητα. Από την άλλη πλευρά. τα υγρά λύματα ελαιοτριβείων χαρακτηρίζονται από πολύ μικρή περιεκτικότητα αζώτου.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων και παράλληλα το παραγόμενο προϊόν αυτής της επεξεργασίας μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως νερό άρδευσης. όταν η αναλογία των λυμάτων χοίρων/λυμάτων πατάτας ήταν 80/20.30-0. παρατηρήθηκε παραγωγή μεθανίου της τάξης των 0. Οι Kaparaju and Rintala (2005). Διαφορετικά. φαινολικές ενώσεις και μεγαλομοριακές λιπαρές ουσίες που περιέχονται στα υγρά λύματα ελαιοτριβείων είναι δύσκολο να αποικοδομηθούν από μικροοργανισμούς ή μπορεί να αναστείλουν τη δράση συγκεκριμένων μικροβιακών ομάδων (Beccari et. al. ανέμιξαν βολβούς από πατάτες. al. 1996) II.

ανέμιξαν υγρά λύματα ελαιοτριβείου με λύματα χοίρων. τα ελαιοτριβεία είναι χωρικά διασκορπισμένα σε διάφορες περιοχές και έτσι είναι δύσκολο οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας του κατσίγαρου να είναι αποδοτικές από άποψη κόστους. η βιοαποικοδόμηση ανήλθε μέχρι το 75% της οργανικής ουσίας.5. (2002).67 g COD/lt την ημέρα και ο υδραυλικός χρόνος παραμονής (HRT) ήταν 36 ημέρες. καθεμιά από τις οποίες περιείχε διαφορετική αναλογία λυμάτων ελαιοτριβείου και πουλερικών. Αντίθετα. 24 και 36 ημέρες.67 g COD/lt την ημέρα. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προαναφερθείσες δυσκολίες ορισμένοι ερευνητές έχουν μελετήσει τη συναποικοδόμηση υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου με άλλους τύπους λυμάτων.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων V. 35% και 50% (v/v) λύματα ελαιοτριβείου. αφού οι περισσότεροι από αυτές πρέπει να είναι μικρού και άρα όχι οικονομικού μεγέθους (Gelegenis et al. Από τα αποτελέσματα προέκυψε ότι η μέγιστη παραγωγή μεθανίου. 2007). δηλαδή ελαιοπυρήνα και κατσίγαρο. Οι Boubaker and Ridha (2007). μεταλλικούς αντιδραστήρες συνεχούς ροής και πλήρους ανάμιξης. η οποία ήταν 0. οι μεταχειρίσεις περιείχαν 0%. ενώ παράλληλα η σύνθεση του παραγόμενου βιοαερίου ήταν: 65% μεθάνιο και 35% διοξείδιο του άνθρακα. η μεγαλύτερη μείωση του ρυπαντικού φορτίου σημειώθηκε όταν ο ρυθμός τροφοδότησης οργανικού φορτίου των αντιδραστήρων ήταν 0. Από τα αποτελέσματα προέκυψε ότι αρχικά σημειώθηκε σταδιακή αύξηση του 44 . 25%. Συγκεκριμένα.. Οι Angelidaki et al. χρησιμοποίησαν στερεά και υγρά λύματα ελαιοτριβείου. μελέτησαν την αναερόβια συναποικοδόμηση υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου με αραιωμένα λύματα πουλερικών χρησιμοποιώντας αναερόβιους. ενώ ο υδραυλικός χρόνος παραμονής (HRT) ήταν 12. χρησιμοποιώντας αντιδραστήρες UASB. Οι Gelegenis et al. Για την εκτέλεση του πειράματος χρησιμοποιήθηκαν τέσσερις μεταχειρίσεις. Ο ρυθμός τροφοδότησης οργανικού φορτίου των αντιδραστήρων κυμαινόταν από 10 έως 70 g COD/lt την ημέρα. Επιπρόσθετα. ενώ το pH σε ολόκληρη τη διάρκεια του πειράματος διατηρήθηκε γύρω στο 7. (2007). σημειώθηκε όταν ο ρυθμός τροφοδότησης οργανικού φορτίου των αντιδραστήρων ήταν 4. Η αναερόβια συναποικοδόμηση πραγματοποιήθηκε στη μεσόφιλη ζώνη.67 έως 6. Ο ρυθμός τροφοδότησης οργανικού φορτίου των αντιδραστήρων κυμαινόταν από 0. Η αναερόβια επεξεργασία πραγματοποιήθηκε σε θερμοκρασία 35 οC.67 g COD/lt την ημέρα και ο υδραυλικός χρόνος παραμονής (HRT) ήταν 12 ημέρες.95 lt /lt την ημέρα.

η οποία στη συνέχεια ακολουθήθηκε από μια δραματική μείωση που οφειλόταν στην απώλεια σταθερότητας όταν το ποσοστό των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου έφθασε στο 50% v/v.Αναερόβια επεξεργασία οργανικών λυμάτων παραγόμενου βιοαερίου με την αύξηση του ποσοστού των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου. 45 .

η οποία να είναι συγχρόνως και οικονομικά αποδεκτή.Αντικείμενο και σκοπός της έρευνας 3.. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει την αδιαμφισβήτητη οικονομική σπουδαιότητα της ελαιοκομίας στη ζωή των Μεσογειακών λαών. Σαν πηγή ρύπανσης.. υπερτερεί η μέθοδος της αναερόβιας επεξεργασίας (Gelegenis et al. όσο και των λυμάτων ελαιοτριβείου. Kimchie et al. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 3. 1998. αλλά η επίδραση τους στο περιβάλλον έχει γίνει ιδιαίτερα έντονη τα τελευταία χρόνια. 2004). Από την άλλη πλευρά. η ταχεία ανάπτυξη της χοιροτροφίας οδήγησε στην παραγωγή τεράστιων ποσοτήτων λυμάτων και τη δημιουργία σοβαρών προβλημάτων ως προς την επεξεργασία και τη διάθεση τους στο περιβάλλον. Sanchez et al. Μεταξύ των διαφόρων μεθόδων που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία τόσο των λυμάτων χοιροστασίου. τα λύματα αυτά υπάρχουν εδώ και παρά πολλά χρόνια. Ανάλογης όμως σπουδαιότητας είναι και η δυσκολία χειρισμού των λυμάτων ελαιοτριβείου. 46 . Οι δυσμενείς επιπτώσεις από την απευθείας διάθεση αυτού του τύπου λυμάτων στο περιβάλλον οφείλονται στο υψηλό ρυπαντικό τους φορτίο και στο μεγάλο όγκο τους. 2007. Το γεγονός αυτό οφείλεται στους παρακάτω λόγους: ™ στη διαρκώς αυξανόμενη παραγωγή του ελαιολάδου ™ στην αύξηση του όγκου των παραγόμενων λυμάτων ανά μονάδα βάρους επεξεργαζόμενου ελαιόκαρπου λόγω της ευρείας διάδοσης ελαιοτριβείων φυγοκεντρικού τύπου ™ στη μη ύπαρξη μιας προηγμένης και κοινά αποδεκτής μεθόδου απορρύπανσης των λυμάτων των ελαιοτριβείων. χαμηλές τιμές pH και χαμηλή συγκέντρωση αζώτου. με ετήσια παραγωγή 405600 τόνους ελαιόλαδο (IOOC.1 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η Ελλάδα είναι η τρίτη μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγός χώρα στον κόσμο μετά την Ισπανία και την Ιταλία. 1995). τα οποία χαρακτηρίζονται από υψηλό οργανικό φορτίο πολύ δύσκολα αποικοδομήσιμο..

Ειδικότερα όσον αφορά την αναερόβια επεξεργασία του κατσίγαρου. δρουν ανασταλτικά στη μεθανογένεση και επιμηκύνουν το συνολικό χρόνο επεξεργασίας (Boari et al. Επιπλέον. 1984). υψηλή περιεκτικότητα σε αμμωνία. η οποία δρα τοξικά για τα μεθανογενή βακτήρια. είναι απαραίτητη η προσθήκη κάποιων αλκαλικών ουσιών προκειμένου να ανέβει το pH των υγρών λυμάτων ελαιοτριβείου. με τη βοήθεια αναερόβιων βακτηρίων και απουσία οξυγόνου. ενώ σημαντικό είναι το όφελος που προκύπτει από τη μετατροπή των λυμάτων σε υψηλής ποιότητας ανόργανο λίπασμα. λιπιδίων και μακρομοριών λιπαρών οξέων. Αυτές οι ουσίες προκαλούν αστάθεια στη βιολογική αποικοδόμηση. μετατρέπονται σε άλλες απλούστερες και τελικά σε μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα. λόγω της πλούσιας πρωτεϊνικής διατροφής τους. Εκτός αυτού. Στην παρούσα μεταπτυχιακή διατριβή. το παραγόμενο βιοαέριο μπορεί να καλύψει σημαντικό μέρος των ενεργειακών αναγκών της εγκατάστασης. τα λύματα των χοίρων έχουν. ερευνάται η επίδραση της ανάμειξης λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου στην αναερόβια αποικοδόμηση. Επιπλέον. Επιπρόσθετα. καθίσταται δυνατή η διαχείριση μεγάλου όγκου λυμάτων με υψηλό ρυπαντικό φορτίο. με αποτέλεσμα να απαιτείται για τη βελτίωση της αναερόβιας αποικοδόμησης η πρόσμιξη άλλων ουσιών πλούσιων σε άνθρακα.Αντικείμενο και σκοπός της έρευνας Η αναερόβια ζύμωση μπορεί να προσδιοριστεί ως η βιολογική διεργασία κατά την οποία σύνθετες οργανικές ενώσεις. ένα γενικό πρόβλημα που απαντάται είναι η δυσκολία με την οποία επιτυγχάνεται. Με τη χρήση της αναερόβιας επεξεργασίας. η αναλογία C/N στα λύματα των χοίρων είναι χαμηλή. καθώς και η ανάγκη προσθήκης ουσιών που αποτελούν πηγές αζώτου όπως η αμμωνία.. καθώς στα λύματα περιέχονται σημαντικές ποσότητες φαινολών. 47 .

D2). καθώς και των λυμάτων ελαιοτριβείου. Για το λόγο αυτό. οι οποίοι είναι οι εξής (Μαρτζόπουλος. Ειδικότερα. καθώς και η ολοένα και πιο επιτακτική ανάγκη για καθαρό περιβάλλον απαιτούν τη χρήση ενός κατάλληλου συστήματος διαχείρισης των λυμάτων. στην οποία επιτυγχάνεται ο μεγαλύτερος βαθμός αποικοδόμησης της οργανικής ουσίας μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη για την προστασία του περιβάλλοντος εξαιτίας της μεγαλύτερης μείωσης του ρυπαντικού φορτίου των λυμάτων χοιροστασίου. Για το λόγο αυτό. Α2) ii) 80/20 (αντιδραστήρες Β1. εξετάζονται τέσσερις διαφορετικές αναλογίες λυμάτων χοιροστασίου/ελαιοτριβείου: i) 100/0 (αντιδραστήρες Α1. διατηρώντας σταθερή τη συνολική ποσότητα των πτητικών στερεών σε κάθε αναλογία-μεταχείριση. Η εύρεση της μεταχείρισης.Αντικείμενο και σκοπός της έρευνας 3.C2) iv) 30/70 (αντιδραστήρες D1. αποτελεί η διερεύνηση του βαθμού αποικοδόμησης της οργανικής ουσίας που περιέχεται σε καθεμιά από τις τέσσερις μεταχειρίσεις. Β2) iii) 60/40 (αντιδραστήρες C1. όσο και των λυμάτων ελαιοτριβείου. πρόθεση της έρευνας είναι η αξιολόγηση της ενεργειακής απόδοσης της αναερόβιας συναποικοδόμησης του μίγματος λυμάτων ελαιοτριβείου και χοιροστασίου στη μεσόφιλη ζώνη. Επιπλέον επιδίωξη της έρευνας. ο σκοπός της έρευνας ταυτίζεται με τους στόχους μιας αποδοτικής και φιλικής προς το περιβάλλον διαχείρισης των λυμάτων. 1998): i) η αριστοποίηση του ρυθμού αποσύνθεσης των λυμάτων ii) η ελαχιστοποίηση της ρύπανσης του αποδέκτη των επεξεργασμένων λυμάτων iii) ο έλεγχος και η μείωση της δυσοσμίας που εκλύεται από τα λύματα iv) η εξοικονόμηση χρημάτων v) οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας των λυμάτων να είναι σύμφωνες με την ισχύουσα νομοθεσία που ορίζεται από την πολιτεία. 48 .2 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Το συνεχώς διογκούμενο πρόβλημα της διάθεσης τόσο των λυμάτων χοιροστασίου.

και συγκεκριμένα σε πειραματικό κτίριο.Υλικά και μέθοδοι 4. 4.2 ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ Κατά την περίοδο από 11/09/2008 έως 1/11/2008 πραγματοποιήθηκαν όλες οι απαραίτητες προετοιμασίες για την έναρξη του πειράματος. 14/09/2008 15-16/09/2008 ● Τοποθέτηση του αερόθερμου. ● Τοποθέτηση του θερμοστάτη. 11-12/09/2008 ● Κατασκευή κλειστού θαλάμου για την εγκατάσταση του πειράματος. Παρακάτω παρουσιάζεται αναλυτικά το χρονοδιάγραμμα των διεργασιών. για τον περιορισμό των απωλειών θερμότητας. καθώς και από τριφασικό ελαιοτριβείο του Δήμου Νέας Μηχανιώνας Θεσσαλονίκης. ● Έλεγχος και ρύθμιση του θερμοστάτη ώστε να υπάρχει σταθερή θερμοκρασία 35 οC εντός του θαλάμου. Το πειραματικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε στο πείραμα προερχόταν από χοιροστάσιο του Δήμου Βασιλικών Θεσσαλονίκης. 13/09/2008 ● Επένδυση όλων των εσωτερικών επιφανειών του θαλάμου με μονωτικό υλικό. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 4. ● Κατασκευή του συστήματος μέτρησης μεθανίου.1 ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ Το πείραμα πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις του Αγροκτήματος του Α.Π. 1/11/2008 ● Έναρξη πειράματος. ● Έλεγχος της στεγανότητας και της γενικότερης λειτουργικότητας ολόκληρου του συστήματος. 49 .Θ. το οποίο ανήκει στο Κέντρο Ελέγχου Γεωργικών Κατασκευών. κατά το χρονικό διάστημα Σεπτέμβριος – Δεκέμβριος 2008. 17/09/2008 18-19/09/2008 ● Κατασκευή του συστήματος μέτρησης βιοαερίου. 20/09/2008 ● Δημιουργία μολύσματος με αναερόβια συναποικοδόμηση λυμάτων χοιροστασίου και λυμάτων ελαιοτριβείου σε αναλογία 50/50 κατ’ όγκο.

την από εποπτεία νοβοπάν.70*0. ένας θερμοστάτης. διαμέτρου 6 mm. του για πειράματος τη μεταχείριση και την των αποφυγή φωτοσύνθεσης. D1. ένα αερόθερμο. ο οποίος ήταν συνδεδεμένος ηλεκτρικά με το αερόθερμο για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας 50 . για τη σφράγιση των αντιδραστήρων IV.60*0. σε σχήμα ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου. B1. Ο θάλαμος στο μπροστινό του μέρος είχε ανοιγόμενο φύλλο. Επιπρόσθετα όλες οι εσωτερικές επιφάνειες του θαλάμου ήταν επενδυμένες με μονωτικό υλικό (φελιζόλ) II. C2.90 m. για τη μεταφορά του βιοαερίου από τους αντιδραστήρες στις δεξαμενές αποθήκευσης V. πλαστικοί σωλήνες. C1. λειτουργικού όγκου 900 ml o καθένας III. κατασκευασμένο αντιδραστήρων. οκτώ γυάλινοι αντιδραστήρες (A1. θάλαμος σταθερής θερμοκρασίας (ιδιοκατασκευή). A2.3 ΥΛΙΚΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΑΞΗΣ Για την κατασκευή του συστήματος των αντιδραστήρων. διαστάσεων 0. οκτώ ελαστικά πώματα. οκτώ μαγνητικοί αναδευτήρες (ιδιοκατασκευή) VI. D2). καθώς και για τον έλεγχο της θερμοκρασίας χρησιμοποιήθηκαν τα ακόλουθα υλικά (Εικόνα 4): I. για τη θέρμανση των αντιδραστήρων μέσα στον κλίβανο VII.Υλικά και μέθοδοι 4. κατασκευασμένος από νοβοπάν. πάχους 4 cm. B2.

πλήρως διαβαθμισμένα και ανεστραμμένα μέσα στα δοχεία (δεξαμενές) όγκου 36 και 40 lt. 51 . Διακρίνονται οι πλαστικοί σωλήνες για τη μεταφορά του βιοαερίου. Οι αντιδραστήρες εφάπαξ πλήρωσης μέσα στο θάλαμο ελεγχόμενης θερμοκρασίας. οκτώ πλαστικά διαφανή δοχεία όγκου 1 lt.Υλικά και μέθοδοι Εικόνα 4. καθώς και το μονωτικό υλικό με το οποίο ήταν επενδυμένες όλες οι εσωτερικές επιφάνειες του θαλάμου Για την κατασκευή των δεξαμενών αποθήκευσης χρησιμοποιήθηκαν (Εικόνα 5): I. γεμάτα με νερό II. δύο πλαστικά διαφανή δοχεία (δεξαμενές) όγκου 36 και 40 lt αντίστοιχα.

Με την είσοδο του βιοαερίου. προκειμένου να αποφευχθεί η άνωση των μικρών δοχείων. Εικόνα 5. Διακρίνεται η διάταξη. Δεξαμενές αποθήκευσης βιοαερίου. Επιπλέον. πλαστικών δοχείων υπήρχε βαλβίδα εξαγωγής του βιοαερίου. πλαστικών δοχείων. αυτά πιεζόταν από κατάλληλη διάταξη που περιλάμβανε μεταλλικές λάμες και μια μεταλλική ράβδο πεπλατυσμένη στο άκρο της. Στο πάνω μέρος των μικρών. η οποία χρησιμοποιήθηκε για να αποφευχθεί η άνωση των μικρών δοχείων 52 .Υλικά και μέθοδοι Η εισροή του βιοαερίου γινόταν από τη βάση των μικρών. Στο Σχήμα 6 δίνεται η σχηματική παράσταση της πειραματικής διάταξης για την καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας της. το νερό. που βρισκόταν μέσα στα ανεστραμμένα δοχεία διοχετευόταν σε δύο μεγαλύτερες δεξαμενές.

Σχηματική παράσταση της πειραματικής διάταξης 53 .Υλικά και μέθοδοι Σχήμα 6.

Εικόνα 6. Ακολούθως. χρησιμοποιήθηκαν οκτώ αντιδραστήρες (δύο για κάθε μεταχείριση). για την απομάκρυνση χονδρόκοκκων υλικών. Η ανάδευση. Οι αντιδραστήρες λειτουργούσαν με μίγμα λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου. τόσο τα λύματα χοιροστασίου όσο και τα λύματα ελαιοτριβείου αραιωνόταν με την απαραίτητη ποσότητα απεσταγμένου νερού. ώστε το τελικό διάλυμα να αποκτήσει ίδια ποσότητα πτητικών στερεών (VS). η θερμοκρασία μέσα στον κλίβανο διατηρούνταν σταθερή με τη χρήση ενός εμβαπτιζόμενου θερμοστάτη σε νερό.4 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΑΞΗΣ Προκειμένου να πραγματοποιηθεί το πείραμα σε εργαστηριακές συνθήκες. σε κλειστό θάλαμο θερμοκρασίας 35 οC και κάτω από αναερόβιες συνθήκες. προκειμένου να απομακρυνθεί το διαλυμένο οξυγόνο. η οποία θα προκαλούσε προβλήματα στη διαφυγή του βιοαερίου προς τις δεξαμενές αποθήκευσης (Εικόνα 6). Μετά την τοποθέτηση των λυμάτων στους αντιδραστήρες. καθώς και στην αποφυγή σχηματισμού κρούστας στην επιφάνεια των λυμάτων. στην ομογενοποίησή τους. λειτουργικού όγκου 900 ml ο καθένας. Επιπρόσθετα. αρχικά αναδεύονταν με τη βοήθεια ειδικού αναμικτήρα (μπλέντερ) και στη συνέχεια περνούσαν από σίτα οπής 1 mm. διοχετευόταν αέριο άζωτο για μερικά λεπτά. συνέβαλε στην εξασφάλιση σταθερής-ομοιόμορφης θερμοκρασίας στη μάζα των λυμάτων. Κατασκευή μαγνητικών αναδευτήρων για την επίτευξη συνεχούς ανάδευσης των λυμάτων 54 . Αμέσως μετά οι αντιδραστήρες σφραγίζονταν με ελαστικά πώματα για την εξασφάλιση αναερόβιων συνθηκών.Υλικά και μέθοδοι 4. η οποία επιτυγχάνονταν με μαγνητικούς αναδευτήρες (ιδιοκατασκευή). Όσον αφορά τα λύματα των χοίρων. εφάπαξ πλήρωσης και συνεχούς ανάδευσης.

Εικόνα 7.6. Τα όργανα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: ™ ξηραντήρας 55 . 4.Υλικά και μέθοδοι 4. Πεχάμετρο 4.1 Μέτρηση του pH Η μέτρηση του pH έγινε με τη χρήση ψηφιακού πεχάμετρου Portable pH/mV/ οC Meter HANNA Instruments HI8424.6 ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Προκειμένου να προσδιοριστούν ποσοτικά οι παράμετροι που συνεκτιμήθηκαν στη συγκεκριμένη έρευνα.6. το οποίο απεικονίζεται στην Εικόνα 7.2 Ολικά στερεά (Total Solids) Για τη μέτρηση των ολικών στερεών χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος που περιγράφεται στο ‘‘Standard methods for the examination of water and wastewater’’ (APHA. 2005). χρησιμοποιήθηκαν οι παρακάτω μέθοδοι.

Type 10 40 (Εικόνα 8) Εικόνα 8. Αναλυτικός ζυγός (αριστερά) και κλίβανος ξήρανσης (δεξιά) Η διαδικασία. ακρίβειας 4 δεκαδικών ψηφίων (Εικόνα 8) ™ κλίβανος ξήρανσης Memmert Edelstahl.Υλικά και μέθοδοι ™ κάψες πορσελάνης ™ αναλυτικός ζυγός Kern & Sohn Gmb4.Βκ) * 100 % Oλικά στερεά (TS) = (Βυ .Βκ) 56 . Ο υπολογισμός των ολικών στερεών (TS) έγινε με βάση των παρακάτω τύπο: (Βξ . εξαγωγή και ψύξη της κάψας μαζί με το δείγμα στον ξηραντήρα και τέλος μέτρηση του βάρους τους. Type ABJ 120-4M. η οποία ακολουθήθηκε προκειμένου να προσδιοριστούν τα ολικά στερεά (TS) είναι η εξής: i) θέρμανση της κάψας σε κλίβανο θερμοκρασίας 103 έως 105 οC για μια ώρα ii) εισαγωγή και ψύξη της κάψας στον ξηραντήρα iii) μέτρηση του βάρους της κάψας iv) ανάδευση των λυμάτων προκειμένου να ομογενοποιηθούν και τοποθέτηση 70 gr από αυτά στην κάψα v) μέτρηση του βάρους της κάψας μαζί με το δείγμα και στη συνέχεια εισαγωγή της κάψας σε κλίβανο θερμοκρασίας 103 έως 105 οC για 24 ώρες vi) μετά την έλευση 24 ωρών.

το οποίο προήλθε από τη μέτρηση των ολικών στερεών.6.3 Πτητικά στερεά (Volatile Solids) Για τη μέτρηση των πτητικών στερεών χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος που περιγράφεται στο ‘‘Standard methods for the examination of water and wastewater’’ (APHA. 57 .Υλικά και μέθοδοι Όπου: Βξ = βάρος ξηραμένου δείγματος + βάρος κάψας Βκ = βάρος κάψας Βυ = βάρος υγρού δείγματος + βάρος κάψας 4. Type ABJ 120-4M. Αποτεφρωτικός κλίβανος Η διαδικασία. Τα όργανα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: ™ κάψες πορσελάνης ™ αναλυτικός ζυγός Kern & Sohn Gmb4. 2005). ακρίβειας 4 δεκαδικών ψηφίων ™ ξηραντήρας ™ αποτεφρωτικός κλίβανος Nabertherm L51R (Εικόνα 9) Εικόνα 9. σε κλίβανο θερμοκρασίας 550 οC για δυο ώρες ii) εξαγωγή της κάψας μαζί με το δείγμα που έχει απομείνει μετά την αποτέφρωση στους 550 οC και ακολούθως ψύξη τους iii) μέτρηση του βάρους της κάψας μαζί με το δείγμα. η οποία ακολουθήθηκε προκειμένου να προσδιοριστούν τα πτητικά στερεά (VS) είναι η εξής: i) τοποθέτηση της κάψας μαζί με το ξηραμένο δείγμα.

που προήλθε από τη μέτρηση των ολικών στερεών των δειγμάτων.Υλικά και μέθοδοι Ο υπολογισμός των πτητικών στερεών (VS) έγινε με βάση των παρακάτω τύπο: (Βξ . έγινε η ανάλυση της περιεκτικότητας των δειγμάτων σε άζωτο.Βαπ) * 100 % Πτητικά στερεά (VS) = (Βξ .6. η οποία ακολουθήθηκε προκειμένου να προσδιοριστεί η ποσότητα του ολικού αζώτου είναι η εξής: Με χρήση της ξηράς ουσίας των δειγμάτων.Βκ) Όπου: Βξ = βάρος ξηραμένου δείγματος + βάρος κάψας Βκ = βάρος κάψας Βαπ = βάρος κάψας + βάρος δείγματος που απομένει μετά την αποτέφρωση στους 550 οC 4. UDK 132 (Εικόνα 10) ™ φιάλες Kjeldahl ™ ειδική θερμαντική εστία Buchi HI 430 (Εικόνα 10) Τα αντιδραστήρια που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: ™ πυκνό θειικό οξύ ™ διάλυμα βορικού οξέος 2% ™ θειικό κάλιο ™ σελήνιο ™ θειικό οξύ 0.4 Μέτρηση του ολικού αζώτου (ΤΚΝ) Για τη μέτρηση του ολικού αζώτου χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος Kjeldahl που περιγράφεται στο ‘‘Standard methods for the examination of water and wastewater’’ (APHA. καθώς και με πραγματοποίηση χώνευσης. 58 . Τα όργανα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: ™ συσκευή απόσταξης Velp. απόσταξης και τιτλοδότησης σύμφωνα με τη μέθοδο Kjeldahl.05Ν ™ θειικός χαλκός ™ καυστικό νάτριο 10Ν ™ δείκτης Η διαδικασία. 2005).

59 .5 Μέτρηση του αμμωνιακού αζώτου (ΝH3-Ν) Για τη μέτρηση του αμμωνιακού αζώτου χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος Kjeldahl που περιγράφεται στο ‘‘Standard methods for the examination of water and wastewater’’ (APHA. 2005). Eιδική θερμαντική εστία (αριστερά) και συσκευή απόσταξης (δεξιά) 4.Υλικά και μέθοδοι Ο τύπος που χρησιμοποιήθηκε για την εξαγωγή των αποτελεσμάτων είναι ο παρακάτω: βάρος αζώτου % ξηρά ουσία = Α* N* ΑΒΝ * 100 1000 * Γ Όπου: Α = ο όγκος του θειικού οξέος που χρησιμοποιήθηκε σε ml Ν = η κανονικότητα του οξέος ίση με 0.6.05 στη μέτρηση ΑΒΝ = το ατομικό βάρος του αζώτου ίσο με 14 Γ = το βάρος της ξηράς ουσίας που χρησιμοποιήθηκε σε gr Εικόνα 10.

5 με τη χρήση NaOH 10N και στη συνέχεια εισαγωγή του στη συσκευή Kjeldahl. η οποία ακολουθήθηκε προκειμένου να προσδιοριστεί η ποσότητα του περιεχόμενου αμμωνιακού αζώτου είναι η εξής: Άνοδος του pH του δείγματος στο 9. UDK 132 ™ φιάλες Kjeldahl Τα αντιδραστήρια που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: ™ διάλυμα βορικού οξέος 2% ™ θειικό οξύ 0. ενώ παράλληλα η μέτρηση της ποσότητας του γινόταν ογκομετρικά με το σύστημα απομάκρυνσης νερού.1 στη μέτρηση ΑΒΝ = το ατομικό βάρος του αζώτου ίσο με 14 Δ = ο όγκος του δείγματος που χρησιμοποιήθηκε σε ml Με αφαίρεση της ποσότητας του αμμωνιακού αζώτου από το ολικό άζωτο. Με την είσοδο του βιοαερίου μέσα στα ανεστραμμένα δοχεία απομακρυνόταν ποσότητα νερού ίση με την ποσότητα του εισερχόμενου βιοαερίου. Ο τύπος που χρησιμοποιήθηκε για την εξαγωγή των αποτελεσμάτων είναι ο παρακάτω: ppm αζώτου (mg/lt) = Α * Ν* ΑΒΝ * 1000 Δ Όπου: Α = ο όγκος του θειικού οξέος που χρησιμοποιήθηκε σε ml Ν = η κανονικότητα του οξέος ίση με 0.Υλικά και μέθοδοι Τα όργανα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: ™ συσκευή απόσταξης Velp.6. Κατόπιν η 60 .1Ν ™ καυστικό νάτριο 10Ν ™ δείκτης Η διαδικασία. προκύπτει το οργανικό άζωτο. 4.6 Μέτρηση της ποσότητας του παραγόμενου βιοαερίου Το παραγόμενο βιοαέριο συγκεντρωνόταν σε πλαστικά δοχεία.

ο. Διακρίνεται η διαβάθμιση της δεξαμενής αποθήκευσης.Υλικά και μέθοδοι ποσότητα του νερού. Το παραγόμενο βιοαέριο μεταφερόταν από τις δεξαμενές αποθήκευσης στο διαχωριστή αερίου.. 2006). Εικόνα 11. Από την ελεύθερη επιφάνεια του νερού μέσα στα ανεστραμμένα δοχεία. καθώς και η στάθμη του νερού μέσα σ’ αυτήν 4. με τη βοήθεια ειδικών πλαστικών σακιδίων. που απομακρυνόταν με τον τρόπο αυτό. Στη συνέχεια η διέλευση 61 . τα οποία ήταν επενδυμένα εξωτερικά με φύλλο αλουμινίου (Εικόνα 12).7 Μέτρηση της ποσότητας του παραγόμενου μεθανίου Η μέτρηση του παραγόμενου μεθανίου γινόταν ογκομετρικά με τη βοήθεια διαχωριστή αερίου που περιείχε διάλυμα NaOH (3% κ.6. Μέτρηση του όγκου του βιοαερίου με το σύστημα απομάκρυνσης νερού.). προσδιοριζόταν η ποσότητα του παραγόμενου βιοαερίου. (Alvarez et al. Στην Εικόνα 11 που ακολουθεί διακρίνεται η στάθμη του νερού. διοχετευόταν σε δύο μεγαλύτερες δεξαμενές. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα δοχεία ήταν πλήρως διαβαθμισμένα. με τη βοήθεια της οποίας γινόταν οι μετρήσεις της ποσότητας του βιοαερίου που παραγόταν καθημερινά.

Έτσι από την ελεύθερη επιφάνεια του νερού μέσα στο ανεστραμμένο δοχείο. Στην Εικόνα 13 απεικονίζεται η συνολική διάταξη του συστήματος μέτρησης του παραγόμενου μεθανίου.Υλικά και μέθοδοι του βιοαερίου μέσω του διαχωριστή αερίου. προσδιοριζόταν η ποσότητα του παραγόμενου μεθανίου. είχε ως αποτέλεσμα τη συγκράτηση του διοξειδίου του άνθρακα και τη συγκέντρωση του μεθανίου σε δεξαμενή αποθήκευσης. Τα ειδικά πλαστικά σακίδια. Ο τρόπος κατασκευής της δεξαμενή αποθήκευσης του μεθανίου ήταν ίδιος με αυτόν της κατασκευής των δεξαμενών αποθήκευσης του βιοαερίου. ο οποίος περιείχε διάλυμα NaOH. Εικόνα 12. τα οποία ήταν επενδυμένα εξωτερικά με φύλλο αλουμινίου 62 .

63 .Υλικά και μέθοδοι Εικόνα 13.6.8 Προσδιορισμός χημικά απαιτούμενου οξυγόνου (COD) Για τον προσδιορισμό του χημικά απαιτούμενου οξυγόνου χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος που περιγράφεται στο ‘‘Standard methods for the examination of water and wastewater’’ (APHA. Η συνολική διάταξη του συστήματος μέτρησης του παραγόμενου μεθανίου 4. 2005). Πιο συγκεκριμένα η μέθοδος αυτή βασίζεται στη φωτομέτρηση των ιόντων Cr3+ τα οποία προκύπτουν έπειτα από την οξείδωση του οργανικού υλικού.

και για το λόγο αυτό πραγματοποιούνταν κατάλληλες αραιώσεις. πυκνού θειικού οξέος. σε γυάλινα δοκιμαστικά φιαλίδια τα οποία περιείχαν διάλυμα διχρωμικού καλίου. η οποία ακολουθήθηκε προκειμένου να προσδιοριστεί το χημικά απαιτούμενου οξυγόνου είναι η εξής: Αρχικά. Ειδική θερμαντική εστία (αριστερά). Η διαδικασία. 64 . θειικού αργύρου και θειικού υδραργύρου. ούτως ώστε τα μετρούμενα δείγματα να βρίσκονται μεταξύ των παραπάνω ορίων. φασματοφωτόμετρο (δεξιά) Αξίζει να σημειωθεί ότι το εύρος των μετρούμενων τιμών COD της μεθόδου κυμαίνεται από 100-1500 mg/l.Υλικά και μέθοδοι Τα όργανα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: ™ φασματοφωτόμετρο Winlab Data Line Photometer (Εικόνα 14) ™ γυάλινα δοκιμαστικά φιαλίδια ™ ειδική θερμαντική εστία Hach (Εικόνα 14) Τα αντιδραστήρια που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: ™ πυκνό θειικό οξύ ™ διχρωμικό κάλιο ™ θειικός άργυρος ™ θειικός υδράργυρος Εικόνα 14.

Ειδικότερα. 2004. Ramirez. καθώς και η ομοιογένεια των πτητικών στερεών των αρχικών μιγμάτων.9 Ανάλυση δεδομένων Προκειμένου να διαπιστωθεί η ομοιογένεια μεταξύ των επαναλήψεων . υπολογίστηκαν ο μέσος όρος. Στη συνέχεια τα γυάλινα φιαλίδια αφήνονταν να κρυώσουν σε θερμοκρασία περιβάλλοντος για 45 λεπτά και φωτομετρούνταν σε μήκος κύματος 620 nm. ο συντελεστής μεταβλητότητας είναι η τυπική απόκλιση. Έπειτα τα φιαλίδια σφραγίζονταν με βιδωτό πώμα. ανακινούνταν καλά και τοποθετούνταν σε ειδική θερμαντική εστία χώνευσης του μίγματος για 2 ώρες στους 148 οC. γινόταν χρήση και ενός τυφλού δείγματος για το μηδενισμό του οργάνου. 2000). Με τη χρήση της One Way ANOVA (ανάλυση διακύμανσης κατά ένα παράγοντα). Η μέθοδος που επιτρέπει να αποφανθούμε αν οι μέσοι όροι παρουσιάζουν στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. 1997. Πέρα από τα προς ανάλυση δείγματα. το δείγμα ήταν ομοιογενές. λαμβάνει χώρα ανάλυση διακύμανσης δεδομένων δύο ή περισσότερων δειγμάτων. Όταν η τιμή του συντελεστή ήταν μικρότερη από 10%. η τυπική απόκλιση και ο συντελεστής μεταβλητότητας. Χρησιμοποιήθηκε για να διαπιστωθεί ότι υπήρχαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές τόσο μεταξύ των παραγόμενων ποσοτήτων βιοαερίου. όταν εκφραστεί επί τοις εκατό του μέσου όρου (Φωτιάδης.Υλικά και μέθοδοι μεταφέρονταν 2 ml δείγματος. ότι κάθε δείγμα λαμβάνεται από την ίδια υποκειμενική κατανομή πιθανότητας έναντι στην εναλλακτική υπόθεση. είναι γνωστή ως ανάλυση διακύμανσης. Burke. όσο και μεταξύ των παραγόμενων ποσοτήτων μεθανίου.6. όσον αφορά το παραγόμενο βιοαέριο και μεθάνιο. ότι οι συγκεκριμένες κατανομές πιθανότητας δεν είναι ίδιες για όλα τα δείγματα (Armstrong and Hilton. 65 .τελικών μιγμάτων κάθε μεταχείρισης. 1995). οι οποίες προέκυψαν με την εφαρμογή των τεσσάρων μεταχειρίσεων. δηλαδή με την εξέταση των τεσσάρων διαφορετικών αναλογιών λυμάτων χοιροστασίου/ελαιοτριβείου. 4. Η ανάλυση παρέχει έναν έλεγχο της υπόθεσης.

mg/l COD (g-O2/l) A (100/0) B (80/20) C (60/40) D (30/70) 7. οι οποίες μελετήθηκαν κατά την αναερόβια συναποικοδόμηση του μίγματος λυμάτων ελαιοτριβείου και χοιροστασίου σε διάφορες αναλογίες. που χρησιμοποιήθηκαν στο πείραμα. g/l Ολικό άζωτο (TKN).01 16. καθώς και τις μεταβολές τους.00 + 0. mg/l Οργανικό άζωτο. παρουσιάζονται στον Πίνακα 10. Ο αριθμός των αναλογιών-μεταχειρίσεων που εξετάστηκαν ήταν τέσσερις.20 + 0.21 + 0.09 11.87 +0. mg/l Αμμωνιακό άζωτο (NH3-N).29 + 0.50 +0. D.16 66 .93 + 0.08 12.03 14.10 12.02 16. g/l Πτητικά στερεά (VS). Ποιοτικά χαρακτηριστικά των μιγμάτων κάθε μεταχείρισης Μεταχειρίσεις Χαρακτηριστικά pH Ολικά στερεά (TS).43 + 0.01 1141 + 21 721 + 7 420 + 14 6.48 + 0. ενώ κάθε μεταχείριση είχε δύο επαναλήψεις.97 + 0.20 + 0.19 14. Ονομασία αντιδραστήρων σύμφωνα με την αναλογία λυμάτων χοιροστασίου/ελαιοτριβείου που χρησιμοποιήθηκαν σε κάθε μεταχείριση Αναλογία λυμάτων χοιροστασίου/ελαιοτριβείου 100/0 80/20 60/40 30/70 Ονομασία αντιδραστήρων Α1 Β1 C1 D1 Α2 Β2 C2 D2 Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των αρχικών μιγμάτων λυμάτων ελαιοτριβείου και χοιροστασίου.02 + 0.29 + 0. Πίνακας 10. Ο διαχωρισμός μεταξύ των επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης έγινε με τη χρήση των αριθμών 1 και 2 (Πίνακας 9). ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ 5.99 + 0.12 12.1 ΓΕΝΙΚΑ Τα αποτελέσματα που παρατίθενται στη συνέχεια αφορούν τις τιμές των παραμέτρων. Πίνακας 9. B.Αποτελέσματα και συζήτηση 5.07 1316 + 20 756 + 10 560 + 10 6. C. Οι αναλογίες λυμάτων χοιροστασίου/ελαιοτριβείου ήταν: i) 100/0 ii) 80/20 iii) 60/40 iv) 30/70 και οι μεταχειρίσεις ονομάστηκαν αντίστοιχα A. 19 Οι τιμές που παρατίθενται είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης ( + ) Εύρος τιμών 20.02 16.13 16.72 + 0.46 + 0.02 777 + 30 544 + 20 233 + 15 13.05 1366 + 7 759 + 2 607 + 5 7.

2 ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΑΕΡΙΟΥ Η καταγραφή της ημερήσιας παραγόμενης ποσότητας βιοαερίου παρουσιάζεται στα Σχήματα 7. Ακόμα. Τέλος στη μεταχείριση Α. 8. Όπως γίνεται αντιληπτό από τα Σχήματα 7. ml A (100/0) B (80/20) C (60/40) D (30/70) 2420 + 10 3730 + 20 5810 + 50 50 + 0 Οι τιμές που παρατίθενται είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης ( + ) Εύρος τιμών Η συνολική διάρκεια της αναερόβιας αποικοδόμησης ήταν μεγαλύτερη στη μεταχείριση C (39 ημέρες).τελικών μιγμάτων κάθε μεταχείρισης κρίθηκε επαρκής. ενώ η παραγωγή του ανά ημέρα κυμάνθηκε από 0 – 750 ml. ακολούθως μειωνόταν και τελικά σταματούσε. Οι μέσοι όροι των τελικών ποσοτήτων βιοαερίου έχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Η συνολική παραγωγή βιοαερίου στις δύο επαναλήψεις της μεταχείρισης A κυμάνθηκε από 2410 έως 2430 ml. 8. η παραγωγή βιοαερίου σταμάτησε στις 31 ημέρες. Πίνακας 11. η ημερήσια παραγωγή βιοαερίου αρχικά ήταν αργή. ενώ στη μεταχείριση D η παραγωγή βιοαερίου ήταν ελάχιστη (Σχήμα 9). B. που παρουσιάζεται στον Πίνακα 4 του παραρτήματος. εφόσον ο συντελεστής μεταβλητότητας ήταν μικρότερος από 10% (Πίνακας 1 του παραρτήματος). η παραγωγή βιοαερίου ξεκίνησε σε όλους τους αντιδραστήρες από τη δεύτερη ημέρα. ενώ ο χρόνος ολοκλήρωσης της βιοαποικοδόμησης στη μεταχείριση Β ήταν ελαφρώς μικρότερος (34 ημέρες). Στις μεταχειρίσεις B και C. στις επαναλήψεις των μεταχειρίσεων B και C από 3710 έως 3750 ml και από 5760 έως 5860 ml αντίστοιχα και τέλος σε κάθε επανάληψη της μεταχείρισης D παράχθηκαν 50 ml βιοαερίου (Πίνακας 11). η ομοιογένεια μεταξύ των επαναλήψεων . στη συνέχεια επιταχυνόταν μέχρι μια μέγιστη τιμή. σύμφωνα με την ανάλυση διακύμανσης κατά ένα παράγοντα. C και D Μεταχειρίσεις Παράμετρος Βιοαέριο. Η αντίθετη πορεία ακολουθήθηκε στη μεταχείριση Α. 67 . Παραγωγή βιοαερίου στις μεταχειρίσεις A.Αποτελέσματα και συζήτηση 5.

Ημερήσια παραγωγή βιοαερίου στις μεταχειρίσεις A. C 68 . B.Αποτελέσματα και συζήτηση Σχήμα 7.

Ημερήσια παραγωγή βιοαερίου στη μεταχείριση D Σχήμα 9. Ημερήσια παραγωγή βιοαερίου στις μεταχειρίσεις A. Οι τιμές είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης 69 . C και D. B.Αποτελέσματα και συζήτηση Σχήμα 8.

Ο λόγος για τον οποίο χρησιμοποιούνται ποσοστά παραγωγής μεθανίου.20 + 0. είναι για να μπορεί να γίνει σύγκριση της τάσης παραγωγής του μεθανίου μεταξύ των μεταχειρίσεων. στους αντιδραστήρες A1.73 83. D2 (29 και 25 ml αντίστοιχα) και ερμηνεύεται από την απώλεια σταθερότητας της διαδικασίας. Αυτό σημαίνει ότι ο ρυθμός παραγωγής του μεθανίου έβαινε επιβραδυνόμενος. Β2 κυμάνθηκε από 3008 έως 3030 ml. Οι καμπύλες αυτές προέκυψαν ως μέσοι όροι της ημερήσιας παραγωγής μεθανίου ανά μεταχείριση. Από τα συγκεκριμένα Σχήματα προκύπτει ότι η προσθήκη λυμάτων ελαιοτριβείου στα μίγματα συνέβαλε στην αύξηση της παραγωγής μεθανίου. παρουσιάζονται οι αθροιστικές καμπύλες παραγωγής μεθανίου των μεταχειρίσεων A.τελικών μιγμάτων κάθε μεταχείρισης κρίθηκε επαρκής. Στη μεταχείριση Α η αθροιστική καμπύλη παραγωγής μεθανίου στρέφει τα κοίλα προς τα κάτω. εφόσον ο συντελεστής μεταβλητότητας ήταν μικρότερος από 10% (Πίνακας 2 του παραρτήματος). Οι μέσοι όροι των τελικών ποσοτήτων μεθανίου έχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές. B. B. Αντίστοιχα στους αντιδραστήρες C1.30 + 0. Η ομοιογένεια μεταξύ των επαναλήψεων .22 80. C2 η συνολική παραγωγή μεθανίου κυμάνθηκε από 4794 έως 4886 ml. σημειώθηκε ραγδαία μείωση στην παραγόμενη ποσότητα μεθανίου στους αντιδραστήρες D1.00 + 4 Οι τιμές που παρατίθενται είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης ( + ) Εύρος τιμών Στο Σχήμα 12.Αποτελέσματα και συζήτηση 5.94 + 0. Συγκεκριμένα. σύμφωνα με την ανάλυση διακύμανσης κατά ένα παράγοντα. ml Ποσοστό μεθανίου (%) A (100/0) B (80/20) C (60/40) D (30/70) 2086 + 14 3019 + 11 4840 + 46 27 + 2 86. Επιπλέον. Επιπλέον. C και D Μεταχειρίσεις Παράμετρος Μεθάνιο.3 ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΘΑΝΙΟΥ Η ημερήσια ποσότητα παραγόμενου μεθανίου απεικονίζεται στα Σχήματα 10 και 11. Πίνακας 12. όταν η ποσότητα των λυμάτων ελαιοτριβείου αυξηθεί πάνω από ένα κρίσιμο όριο (Πίνακας 12). που παρουσιάζεται στον Πίνακα 5 του παραρτήματος. C και D. εκφρασμένες ως ποσοστό του συνόλου της παραγωγής του μεθανίου. Παραγωγή μεθανίου στις μεταχειρίσεις A. A2 η συνολική παραγωγή μεθανίου κυμάνθηκε από 2072 έως 2100 ml και στους αντιδραστήρες Β1.70 54. οι καμπύλες 70 .

C στρέφουν τα κοίλα προς τα πάνω. Ημερήσια παραγωγή μεθανίου στις μεταχειρίσεις A και B 71 . δηλαδή ο ρυθμός παραγωγής του μεθανίου ήταν επιταχυνόμενος. Τέλος από την αθροιστική καμπύλη της μεταχείρισης D. προκύπτει ότι η παραγωγή μεθανίου ήταν ελάχιστη. Σχήμα 10.Αποτελέσματα και συζήτηση των μεταχειρίσεων B.

Αποτελέσματα και συζήτηση Σχήμα 11. Ημερήσια παραγωγή μεθανίου στις μεταχειρίσεις C και D 72 .

Ημερήσια αθροιστική καμπύλη παραγωγής μεθανίου 73 .Αποτελέσματα και συζήτηση Σχήμα 12.

05 12.93 έως 12.29 + 0.62 + 0.87 + 0. Πίνακας 14.20 + 0.48 g/l. g/l (100/0) (80/20) (60/40) (30/70) 16.15 34.03 6.98 + 0.79 g/l (Πίνακας 13). κυμάνθηκε από 6.25 Ποσοστό μείωσης (%) Οι τιμές που παρατίθενται είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης ( + ) Εύρος τιμών 74 .07 12.05 Μίγματα μετά το τέλος της αναερόβιας συναποικοδόμησης 33. B2.47 g/l.06 13.59 + 0.12 2. A1. Επιπρόσθετα. Μετρήσεις πτητικών στερεών και ποσοστό μείωσης τους Μεταχειρίσεις A B C D Πτητικά στερεά. μετά την ολοκλήρωση της αναερόβιας συναποικοδόμησης.96 + 0.Αποτελέσματα και συζήτηση 5.71 + 0.48 + 0.62 έως 13.00 + 0. σε πτητικά στερεά κυμάνθηκε από 11.81 + 0.20 έως 16. Μετρήσεις ολικών στερεών Μεταχειρίσεις A B C D Ολικά στερεά. κυμάνθηκε από 8. Επομένως στους αντιδραστήρες C1. προκύπτει ότι η μεγαλύτερη μείωση των ολικών στερεών σημειώθηκε στη μεταχείριση C. g/l (100/0) (80/20) (60/40) (30/70) 12.02 11.05 7. η ομοιογένεια των αρχικών μιγμάτων των τεσσάρων μεταχειρίσεων κρίθηκε επαρκής. εφόσον ο συντελεστής μεταβλητότητας ήταν μικρότερος από 10% (Πίνακας 3 του παραρτήματος). D1.08 14.21 + 0.10 16.29 + 0.79 + 0.4 ΟΛΙΚΑ ΣΤΕΡΕΑ Η συγκέντρωση των αρχικών μιγμάτων λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου. Τα πτητικά στερεά των μιγμάτων μετά το πέρας της αναερόβιας συναποικοδόμησης.13 10.12 16. σε ολικά στερεά κυμάνθηκε από 14.99 + 0.67 + 0. C2 η διεργασία της βιοαποικοδόμησης βελτιώθηκε σε σχέση με τους αντιδραστήρες A1.5 ΠΤΗΤΙΚΑ ΣΤΕΡΕΑ Η συγκέντρωση των αρχικών μιγμάτων λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου.93 + 0.11 8.59 g/l (Πίνακας 14).01 11. 5. B1.85 + 0. Πίνακας 13. ενώ η συγκέντρωσή τους.13 46.09 Αρχικά μίγματα 10.02 Αρχικά μίγματα 7.62 + 0.62 έως 11.46 + 0. D2.05 Μίγματα μετά το τέλος της αναερόβιας συναποικοδόμησης Οι τιμές που παρατίθενται είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης ( + ) Εύρος τιμών Από τον Πίνακα 13.

στους αντιδραστήρες C1 και C2. όπου η αποικοδόμηση προχώρησε ελάχιστα. εξηγούν τις τιμές του αμμωνιακού αζώτου (στα αρχικά μίγματα) στον Πίνακας 15. C2) iv) 30/70 (αντιδραστήρες D1. mg/l Αρχικά μίγματα Μίγματα μετά το τέλος της αναερόβιας συναποικοδόμησης A (100/0) B (80/20) C (60/40) D (30/70) 607 + 5 560 + 10 420 + 14 233 + 15 653 + 10 607 + 12 560 + 8 243 + 3 Οι τιμές που παρατίθενται είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης ( + ) Εύρος τιμών Το ποσό του αμμωνιακού αζώτου αυξάνεται με την πρόοδο της αναερόβιας αποικοδόμησης. Κατά συνέπεια. Επιπλέον στα λύματα χοιροστασίου η συγκέντρωση του αμμωνιακού αζώτου είναι σε υψηλά επίπεδα.Αποτελέσματα και συζήτηση Τα πτητικά στερεά (VS) αντιπροσωπεύουν την οργανική ουσία που περιέχεται στα λύματα και ως εκ τούτου τα συγκεκριμένα συστατικά συμμετέχουν ουσιαστικά στην αναερόβια διαδικασία. ακολούθως στις μεταχειρίσεις Β και Α και τέλος στη μεταχείριση D. Μετρήσεις αμμωνιακού αζώτου Μεταχειρίσεις Αμμωνιακό άζωτο. 5. σημειώθηκε η μεγαλύτερη μείωση των πτητικών στερεών (ποσοστό μείωσης 46. στους οποίους η διεργασία της αναερόβιας ζύμωσης προχώρησε σε μεγαλύτερο βαθμό. Συνδυάζοντας το στοιχείο αυτό με τις τιμές του Πίνακα 15.87%). 75 . D2). Β2) iii) 60/40 (αντιδραστήρες C1. Α2) ii) 80/20 (αντιδραστήρες Β1. Το παραπάνω σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η αναλογία λυμάτων χοιροστασίου/ελαιοτριβείου στις τέσσερις μεταχειρίσεις ήταν: i) 100/0 (αντιδραστήρες Α1.6 ΑΜΜΩΝΙΑΚΟ ΑΖΩΤΟ Η ποσότητα του αμμωνιακού αζώτου που υπήρχε στα αρχικά μίγματα των μεταχειρίσεων κυμάνθηκε από 233 έως 607 mg/l. ενώ στα λύματα ελαιοτριβείου η περιεκτικότητα σε αμμωνιακό άζωτο απαντάται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Πίνακας 15. προκύπτει ότι η μεγαλύτερη πρόοδος στη βιοαποικοδόμηση σημειώθηκε στη μεταχείριση C.

ώστε να μην υπάρχουν δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις κατά τη διοχέτευσή τους σε κάποιο φυσικό αποδέκτη.82 + 0. Για να πραγματοποιηθεί η μεθανογένεση απαιτείται ένα συγκεκριμένο εύρος τιμών pH που κυμαίνεται μεταξύ 6 και 8 (Sorensen. 33. B.13 16.02 έως 20.Αποτελέσματα και συζήτηση 5. 76 . κυμάνθηκαν στα αρχικά μίγματα από 13. οι τιμές του COD κυμάνθηκαν από 8.06 Μίγματα μετά το τέλος της αναερόβιας συναποικοδόμησης 32. στις μεταχειρίσεις A.7 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΟΞΥΓΟΝΟ (COD) Οι τιμές.50 + 0. στις μεταχειρίσεις A. Επομένως.65 + 0.16 Αρχικά μίγματα 8. Βασική προτεραιότητα κατά την επεξεργασία των λυμάτων αποτελεί η μείωση του χημικά απαιτούμενου οξυγόνου.09 20. το ποσοστό μείωσης του COD.97 + 0. Στα τελικά μίγματα.75 έως 20.87 + 0.52% και 0.67 g/l (Πίνακας 16). D ανήλθε σε 32.67 + 0.97 + 0. 1996). για το χημικά απαιτούμενο οξυγόνο (COD).69 41. B και ακόμα περισσότερο στη μεταχείριση C σημειώθηκε μια σημαντική μείωση του COD.82%.52 + 0. 5. 41.75 + 0.8 ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ pH Όπως φαίνεται από τον Πίνακα 17.48 0. C. Μετρήσεις χημικά απαιτούμενου οξυγόνου και ποσοστό μείωσης του Μεταχειρίσεις COD.39 + 0.96 + 0. Πίνακας 16.02 + 0. η ρυθμιστική ικανότητα των λυμάτων χοιροστασίου έχει ως αποτέλεσμα τη διατήρηση του pH των αρχικών μιγμάτων μεταξύ των τιμών 6.48 33.19 14.43.19 20.12 9.15 Ποσοστό μείωσης (%) Οι τιμές που παρατίθενται είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης ( + ) Εύρος τιμών Όπως προκύπτει από τον Πίνακα 16.72 έως 7.10 9. μετά το πέρας της αναερόβιας ζύμωσης.87 g/l.96%.39%. g/l A (100/0) B (80/20) C (60/40) D (30/70) 13.

02 6.72 + 0.Αποτελέσματα και συζήτηση Πίνακας 17.42 + 0. καθώς και στην αναλογία λυμάτων χοιροστασίου/ελαιοτριβείου που υπήρχε σε κάθε μεταχείριση. 77 .02 7.43 + 0.69 + 0.01 7.02 6.03 7.69.19 + 0. Πιθανόν η διαφοροποίηση στις τιμές του pH να οφείλεται στην επίδραση της αναερόβιας συναποικοδόμησης.04 6.99 + 0.83 + 0.20 + 0.03 Οι τιμές που παρατίθενται είναι ο μέσος όρος των δύο επαναλήψεων κάθε μεταχείρισης ( + ) Εύρος τιμών Η ανάλυση της οξύτητας στα τελικά μίγματα έδειξε ότι οι τιμές του pH βρίσκονταν μεταξύ 6.83 έως 7. Μετρήσεις pH Μεταχειρίσεις pH Αρχικά μίγματα Μίγματα μετά το τέλος της αναερόβιας συναποικοδόμησης A (100/0) B (80/20) C (60/40) D (30/70) 7.03 7.

Αν και η τιμή του pH των λυμάτων ελαιοτριβείου ήταν χαμηλή. στην οποία προστέθηκαν λύματα χοιροστασίου / ελαιοτριβείου σε αναλογία 60/40. ™ Από τις αναλογίες που εξετάστηκαν αυτή που παρείχε τη μεγαλύτερη ανάκτηση ενεργειακού προϊόντος και το μεγαλύτερο βαθμό αποικοδόμησης της οργανικής ουσίας ήταν η μεταχείριση C. 5810 ml στη μεταχείριση C). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων που προέκυψαν από την αναερόβια συναποικοδόμηση μίγματος λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου σε αντιδραστήρες εφάπαξ πλήρωσης (batch digesters) στη μεσόφιλη ζώνη. ™ Παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση της παραγόμενης ποσότητας βιοαερίου όσο αυξανόταν η περιεχόμενη ποσότητα λυμάτων ελαιοτριβείου (2420 ml στη μεταχείριση Α. 3730 ml στη μεταχείριση Β.Συμπεράσματα 6. 78 . όταν η ποσότητα των λυμάτων ελαιοτριβείου αυξηθεί πάνω από ένα κρίσιμο όριο. ενώ διαπιστώθηκε ραγδαία μείωση του παραγόμενου βιοαερίου στους αντιδραστήρες D1 και D2 (σε κάθε επανάληψη της μεταχείρισης D παράχθηκαν 50 ml βιοαερίου). είναι δυνατό να εξαχθούν τα παρακάτω συμπεράσματα: ™ Η αποικοδόμηση των λυμάτων ελαιοτριβείου επιτεύχθηκε με την ανάμιξη τους με λύματα χοιροστασίου. δεν απαιτήθηκε η χρήση χημικών ουσιών. καθώς η ρυθμιστική ικανότητα των λυμάτων χοιροστασίου διατήρησε το pH των μιγμάτων εντός του εύρους πραγματοποίησης της μεθανογένεσης. γεγονός το οποίο ερμηνεύεται από την απώλεια σταθερότητας της διαδικασίας.

Προοπτικές για περαιτέρω έρευνα 7. είναι δυνατό να διερευνηθεί η δυνατότητα εφαρμογής του παραπάνω αλγόριθμου στην αναερόβια συναποικοδόμηση λυμάτων ελαιοτριβείου και με άλλους τύπους λυμάτων ™ μελέτη της ενεργειακής απόδοσης της αναερόβιας συναποικοδόμησης λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου σε αντιδραστήρες συνεχούς ροής και πλήρους ανάμειξης. 79 . ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΡΕΥΝΑ Με στόχο την επίτευξη των καλύτερων δυνατών ενεργειακών και περιβαλλοντικών αποτελεσμάτων από την αναερόβια συναποικοδόμηση λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου. ώστε να διερευνηθεί η αναλογία που οδηγεί στη βέλτιστη ανάκτηση ενεργειακού προϊόντος ™ δημιουργία αλγόριθμου. παρατίθενται οι παρακάτω προοπτικές για περαιτέρω έρευνα: ™ μελέτη της επίδρασης του μολύσματος στην απόδοση της διεργασίας της αναερόβιας συναποικοδόμησης ™ πραγματοποίηση της αναερόβιας συναποικοδόμησης λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου τόσο στη θερμόφιλη. καθιστά εφικτό τον υπολογισμό των κατάλληλων ποσοτήτων λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου που πρέπει να αναμειχθούν για τη βελτιστοποίηση της διαδικασίας. όσο και στην υπερθερμόφιλη ζώνη και κατόπιν σύγκριση των αποτελεσμάτων που προκύπτουν με τα αποτελέσματα της αναερόβιας συναποικοδόμησης λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου στη μεσόφιλη ζώνη. Επιπλέον. ώστε να διαπιστωθεί εάν προκύπτει βελτίωση της διαδικασίας. ο οποίος λαμβάνοντας υπόψη τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των λυμάτων. ™ μελέτη της αναερόβιας συναποικοδόμησης λυμάτων χοιροστασίου και ελαιοτριβείου και σε άλλες αναλογίες.

Βιβλιογραφία

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Aggelis, G., Iconomou, D., Christou, M., Bokas, D., Kotzailias, S., Christou, G.,
Tsagou, V., Papanikolaou, S., 2003. Phenolic removal in a model olive oil mill
wastewater using Pleurotus ostreatus in bioreactor cultures and biological evaluation
of the process. Water Research 37, 3897–3904.
Ahring, B. K., 2003. Perspectives for Anaerobic Digestion. Advances in Biochemical
Engineering/Biotechnology 81, 1-27, Springer-Verlag Berlin Heidelberg.
Ahring, B. K., Sandberg, M., Angelidaki, I., 1995. Volatile fatty acids as indicators
of process imbalance in anaerobic digestors. Appl Microbiol Biotechnol. 43, 559-565.
Aktas, E. S., Imre, S., Ersoy, L., 2001. Characterization and lime treatment of olive
mill wastewater. Wat. Res. 35 (9), 2336-2340.
Alburquerque, J., Gonzalvez, J., Garcia, D., Gegarra, J., 2004. Agrochemical
characterisation of << alperujo >>, a solid by-product of the two-phase centrifugation
method for olive oil extraction. Bioresource Technology 91, 195.
Al-Malah, K., Azzam, M. O. J., Abu-Lail, N. I., 2000. Olive mills effluent (OME)
wastewater post-treatment using activated clay. Separation and Purification
Technology 20, 225–234.
Αlvarez, J. A., Ruiz, I., Gomez, M., Presas, J., Soto, M., 2006. Start-up alternatives
and performance of an UASB pilot plant treating diluted municipal wastewater at low
temperature. Bioresource Technology 97(14), 1640-1649.
Angelidaki, I., Ahring, B. K., Deng, H., Schmidt, J. E., 2002. Anaerobic digestion
of olive oil mill effluents together with swine manure in UASB reactors. Water
Science and Technology 45 (10), 213–218.
Angelidaki, I., Schmidt, J. E., 2003. The anaerobic process, Chapter 3, Anaerobic
Microbiology. Environment & Resourses DTU.
Angenent, L. T., Karim, K., Al-Dahhan, M. H., Wrenn, B. A., DomıguezEspinosa, R., 2004. Production of bioenergy and biochemicals from industrial and
agricultural wastewater. TRENDS in Biotechnology 22 (9).
APHA (American Public Health Association), 2005. Standard Methods for the
Examination of Water and Wastewater, Washington, DC, USA.
Armstrong, R., Hilton, A., 2004. The use of Analysis of Variance (ANOVA) in
applied microbiology. Microbiologist, 18-21.

80

Βιβλιογραφία
Assas, N., Ayed, L., Marouani, L., Hamdi, M., 2002. Decolorization of fresh and
stored-black olive mill wastewaters by Geotrichum candidum. Process Biochemistry
38, 361-365.
Azbar, N., Bayram, A., Filibeli, A., Muezzinoglu, A., Sengul, F., Ozer, A., 2004. A
Review of Waste Management Options in Olive Oil Production. Critical Reviews in
Environmental Science and Technology 34, 209–247.
Baird, C., Humenik, F., Rice, M., Classen, J., Liehr, S., Zering, K.,

Van

Heugten, E., 2004. Belt system for manure removal. Project report for Attorney
General Agreements Initiative.
Bas Jimenez, F. J., Colinet Carmona, M. J., LoboGarcia, J., 2000. The Olive Tree
as an Energy Source in the Mediterranean Area: Andalusia, in: Proceedings of the
First World Conference on Biomass for Energy and Industry, Seville, June 5–9, pp.
393–395.
Beccari, M., Bonemazzi, F., Majone, M., Riccardi, C., 1996. Interaction between
acidogenesis and methanogenesis in the anaerobic treatment of olive-oil mill
effluents. Water Res. 30 (1), 183–189.
Bitton, G., 1994. Wastewater microbiology, Wiley-Liss, New York.
Blotevogel, K. H., Fischer, U., Mocha, M. and Jansen, S., 1985. Methanobacterium
thermoalcaliphilum spec. nov., a new moderately alkiliphilic and thermophilic
autotrophic methanogen. Arch. Microbiol. 142, 211-217.
Boari, G., Brunetty, A., Passino, R., Rozzi, A., 1984. Anaerobic digestion of olive
mill wastewaters. Agricultural Wastes 10, 161–175.
Borja, R., Martin, A., Alonso, V., Garcia, I., Banks, C. J., 1995. Influence of
different aerobic pretreatments on the kinetics of anaerobic-digestion of olive oil mill
waste-water. Water Research 29, 489-495.
Borja, R., Rincon, B., Raposo, F., 2006. Anaerobic biodegradation of two-phase
olive mill solid wastes and liquid effluents: kinetic studies and process performance.
J. Chem. Technol. Biotechnol. 81, 1450-1462.
Boubaker, F., Ridha, B. C., 2007. Anaerobic co-digestion of olive mill wastewater
with olive mill solid waste in a tubular digester at mesophilic temperature.
Bioresource Technology 98, 769–774.
Bourque, J. S., Guiot, S. R., Tartakovsky, B., 2008. Methane Production in an
UASB Reactor Operated Under Periodic Mesophilic–Thermophilic Conditions.
Biotechnol. Bioeng. 100, 1115–1121.
81

Βιβλιογραφία
Bujoczek, G., 2001. Influence of ammonia and other abiotic factors on microbial
activity and pathogen inactivation duration processing of high-solid residues. Doctor
of philosophy. The University of Manitoba, Canada, 9-26.
Burke, S., 1997. Scientific Data Management 1 (1), 32-38.
Burton, C. H., Turner, C., 2003. Manure Management: Treatment strategies for
sustainable agriculture, 2nd edition. Silsoe Research Institute.
Cabrera, F., Lopez, R., Martinez-Bordiu, A., Dupuy de Lome, E., Murillo, J. M.,
1996. Land Treatment of Olive Oil Mill Wastewater. lnternational Biodeterioration &
Biodegradation, 215-225.
Caputo, A. C., Scacchia, F., Pelagagge, P. M., 2003. Disposal of by-products in
olive oil industry: waste-to-energy solutions. Applied Thermal Engineering 23, 197–
214.
Cereti, C. F., Rossini, F., Federici, F., Quaratino, D., Vassilev, N., Fenice, M.,
2004. Reuse of microbially treated olive mill wastewater as fertiliser for wheat
(Triticum durum Desf.). Bioresource Technology 91, 135–140.
Chynoweth, D. P., Wilkie, A. C., Owens, J. M., 1998. Anaerobic processing of
piggery wastes: A review. ASAE International Meeting.
Dalis, D., Anagnostidis, K., Lopez, A., Letsiou, I., Hartmann, L., 1996. Anaerobic
digestion of total raw olive-oil wastewater in a two-stage pilot-plant (up-flow and
fixed-bed bioreactors). Bioresource Technol. 57, 237–243.
D’Annibale, A., Ricci, M., Quaratino, D., Federici, F., Fenice, M., 2004. Panus
tigrinus efficiently removes phenols, color and organic load from olive-mill
wastewater. Research in Microbiology 155, 596–603.
Duff S. J. B., Murray W. D., 1996. Bioconversion of forest products industry waste
cellulosics to fuel ethanol: a review. Bioresource Technology 55, 1-33.
Duval, B., Goodwin, S., 2000. Methane production and release from two new
England Peatlands. Int. Microbiol. 3, 89–95.
Environment Protection Agency (EPA), 2000. Alternative Systems for Piggery
Effluent Treatment – A report. FSA Environmental, Queensland. Report No. 5492/1,
Pig Waste Report Final 20000407, 3 July 2000.
Erguder, T. H., Guven, E., Demirer, G. N., 2000. Anaerobic treatment of olive mill
wastes in batch reactors. Process Biochemistry 36, 243–248.

82

Gunduz. M. P. G. V. D... A... Anaerobic Digestion. Zaid. M. I. Factors affecting net energy production from mesophilic anaerobic digestion. Aspergillus terreus and Geotrichum candidum. D. 1997.. 751–758.. 2003. P.org – Food and Agriculture Organization of the United Nations. pp. L. I. J.. V. Treatment of olive mill waste water with activated carbons from agricultural byproducts. Hughes. S. Kornaros. Kasselouri-Rigopoulou. 646–663. Dokianakis. 4735–4744. Turker. Yucel. Physiology. Process Biochemistry 35. A. A. Chahlaoui.. Ouahbi. J.. Faostat . Georgakakis. Methanogenesis: Ecology. Panorama of energy/ Energy statistics to support EU policies and solutions. Promotion and growth of renewable energy sources and systems – Country Profiles. Eroglu. S. 2002. A... A. 131–150. L.. M. Arapoglou. Applied Energy 84. U. Fountoulakis. International Journal of Hydrogen Energy 29. Removal of phenolics in olive mill wastewaters using the whiterot fungus Pleurotus ostreatus. 1980. International Biodeterioration & Biodegradation 51. G. I. R. Borja. 2000. N. Chapman & Hall Microbiology Series.... Goumenaki.. Water Research 36. I. Galiatsatou. M.. Anaerobic digestion of biomass for methane production: a review. Garcıa. Ferry J.. by codigesting with diluted poultry-manure.. A. M. D. Aspergillus niger. 1993. E.. Biomass and Bioenergy 13. D. Christopoulou.. B. 37 – 41.fao. Martın Santos. 2008.. Aerobic biodegradation and detoxification of wastewaters from the olive oil industry.. Photobiological hydrogen production by using olive mill wastewater as a sole substrate source. Lyberatos. Wheatley. Gelegenis. Gunaseelan.. K. Hawkes. Biochemistry and Genetics.Βιβλιογραφία Eroglu.. D. N. 83-114. E.. Editors.. G. G. Removal of phenol compounds from olive mill wastewater using Phanerochaete chrysosporium.. 163 – 171. FAO Statistical Databases. E. Angelidaki. Ramos Gomez.. Optimization of biogas production from olive-oil mill wastewater. M. European Commission. N.http://faostat. G. L.. Waste Management 22.. Bonilla Venceslada. M. 2007. 803–812. In: Stratford. Martın. Metaxas.. 2004.... E. R. Eurostat.. Jimenez Pena. 83 . 2002. Fadil. 2009. Aggelis.

M.. Italy. Abramovitch.. Baldi. J. D. Nagar.. R. 2003. J. Wu. 2004. Suzzi. J-L. M. 1981. A... Simple phenolic content in olive oil residues as a function of extraction systems. IOOC. M.. 69 (1). Sharma. Monduzzi Editore S. Anaerobic co-digestion of potato tuber and its industrial by-products with pig manure. B.. H. M. M. Hydrogenotrophic methanogenesis by moderately acid-tolerant methanogens of a methane-emitting acidic peat. Kotsopoulos T.. Waste Management 24.. T.A. Effect of C/N on composting of pig manure with sawdust. Asther. Karamanlis X. 147–153. Sayadi.). A. Environ. http://www.. 74–83. 317–322.. J.. International Olive Oil Council. M. K.. S. 2001. P. Food Chemistry 75. E. Reading. A. Dadhich. 802–809. 2003. Penninckx. Gianotti. Mastrocola. W.. D.. Guerzoni. 805-813. Navarro. Huang. 175–188.. Bioresource Technology 96. R. A. Biomethanation under psychrophilic conditions: a review. G. 635-639.. F. Resources. Kusel. New comprehensive biochemistry..... Jaouani. E. Labat.p.. M. Lorquin. T.. 105-111. K.. D. A.. J-C.. Proceeding pf the Fifth International Symposium on Anaerobic Digestion. S. J. Bologna. R.Βιβλιογραφία Horn. Simon. Sigoillot. 2004. W. S. Lumbroso. A. Microbiol. L. Z. C. 99(1). 2003. Kimchie. Q. An integrative treatment process for piggery wastes based on anaerobic digestion. The Inst. Matthies. L... Biosystems Engineering. Lanciotti. Delattre. Schramm. pp. S. Kushner..org. In Training Day – Agriculture & Waste. Shelef.. The Biochemistry of Archaea (Archaebacteria). A. J.. Conservation and Recycling 43. Martzopoulos G. Rozzi.. Vanthournhout. Tilchie.. D. Drake. D. D. Appl. 2005. Kates. Gller. M. Dotas D. 2005... Kaparaju... K. Of Public Health Engineers. R. Enzyme and Microbial Technology 33. P. Volume 26.. Lesage-Meessen. 2008. 1998.. Jones. Kashyap. C.. In... G. (Eds. Rintala... Wong...internationaloliveoil. Bioresource Technology 87. Use of Yarrowia lipolytica strains for the treatment of olive mill wastewater. Waste and Animal Health. 501–507. The impact of different natural zeolite concentrations on the methane production in thermophilic anaerobic digestion of pig waste. Potent fungi for decolourisation of olive oil mill wastewaters. S... G. Matheson. Maunier. Angrisani. A. G. 84 . 1993. B..

Phytochemistry 31.. 1991. 279-285. G. 2003. 113-120. G. Parker. Agric. Methanosarcina mazei S-6T. 85 . Nielsen.. J. J. B.. Guedon. W. Fermentative hydrogen production from wastewater and solid wastes by mixed cultures. Marques. L. Wageningen University and Research: Wageningen. D. University of Reading. Part I Anaerobic Wastewater Treatment. M. 267–274.. 1173. Syst. pp. 2001.. Eng. V. pp. 66-67. 45. Pohland. H.. Boone. T. Merkel. INC. 2002. Ph. Tenth Edition. B. G. Design of Anaerobic Processes for the Treatment of Industrial and Municipal Wastes. Water Research. I. Int. Martzopoulos. 1992. Critical Reviews in Environmental Science and Technology 37. M.. California: London. 26 (22). D. L.. Haandel.. Zeeman. B. C. Malina. Technomic Publ. Maestrojuan. International Journal of Hydrogen Energy 29. P. C. A.. G.. G. Sources for fuels and electricity. H. et al.. Ammonia inhibition on thermophilic aceticlastic methanogens. G. 177-183. J. Res. in Renewable energy.. Martinko. 25 (3). Desalination 137. Anaerobic digestion treatment of olive mill wastewater for effluent re-use in irrigation.. Effect of heavy metals on volatile fatty acid degradation in anaerobic digestion. Levin.. Anaerobic digestion for energy production and environmental protection. Lancaster. Lettinga. Li. C. Island press.. F. Pitt. Sung. 1992. 173 – 185... 817-839. Avi Publishing Company. Characterization of Methanosarcina barkeri MST and 227. J. Johansson. 1993. G. 1992. Madigan. S. J. F. 233-239. T. 1981. Lecture notes: Biological Wastewater Treatment. G..Βιβλιογραφία Lettinga. and Methanosarcina vacuolata Z-761T. Lin. Managing livestock wastes. D. Biohydrogen production: prospects and limitations to practical application. Pearson Education International. Westport. M.. Hulshoff-Pol.. 2004. G. Biology of Microorganisms. 1-39. Water Quality Management Library. C.. The Netherlands. A comparison of three types of slurry sampling device. Antioxidative activities of Olea europaea leaves and related phenolic compounds. 1999. P. Y.. 2007. Bacteriol. 1979.. Le Tutour... T. Flow properties of cattle slurry applied to row cops. Liu. Love. 1980... Water Sci Technol. A. Martzopoulos. J. Editors. 41 (2). Fang..D.

... Olive oil and its main phenolic micronutrient prevent inflammation-induced bone loss in the ovariectomised rat.. Agric. Mueller. British Journal of Nutrition 92. Anaerobic manure treatment under extreme temperature conditions... H. F. M. N. 82 (7). Mu. C. A. Response surface methodological analysis on biohydrogen production by enriched anaerobic cultures. Steiner.. Ahring B. Pollio... Galardi. 2008. 1999. Stanzione. 2001. Water Science and Technology 26 (3-4). 2000. Polyphenolic Content in Olive Oil Waste Waters and Related Olive Samples. P. 5: Literature Review and Patent Survey. A. 2006. I.European Parliament Brussels. Vincieri. 835-846. P. A.. Nozhevnikova. Agric. A. Pinelli. C. Stalikas. Parshina. M. Angelidaki I. 49 (8). F. George A. “Biogas – a renewable fuel for the transport sector for the present and the future” SGC. K.. Pueli.... Enzyme and Microbial Technology 38. Kotsyurbenko. P. J. N. G. Yu... Food Chem. C.. Wang. N.. 86 . F. G. B. 791-801... FAO. 2nd Edition. Pilidis. Biotechnol Bioeng. Olive Processing Waste Management.. Piperidou. 1992. 1941-1948. A. H. K. Soulti. Food Chem. C. Pinto. O. Persson. 2007. 905–913. Pind. F. 3509–3514.. A.. 119. C. Skaltsounis. Temussi. A. 2003. 2003. 215-221. J. 2004. Previtera. R. J. 1997... L.. Q. G. I. Biotechnology Letters 25: 1657–1659. Nielsen.. AEBIOM Workshop . Chaidou. Removal of low molecular weight phenols from olive oil mill wastewater using microalgae. Y. R. Romani... F. Inhibition of anaerobic digestion caused by heavy metals... Agalias.Βιβλιογραφία Miyamoto. Balis. Halvadakis.. A. M.. Dynamics of the anaerobic process: effects of volatile fatty acids. Water Science and Technology 40 (1). C. Niaounakis. <Renewable Biological Systems for Alternative Sustainable Energy Production>. L. C... C.. Mulinacci. D. S... P. 2006. 48 (5). Bioremediation of Olive Oil Mill Wastewater: Chemical Alterations Induced by Azotobacter vinelandii. The Future of Biogas in Europe: Visions and Targets until 2020. Oleskowicz-Popiel. Quintini. K. Giaccherini.

X.. Phenols. T. Montserrat. M. R. B. Sanchez. Cruanas.. Nutrition and feed management strategies to reduce nutrient excretions and odors from swine manure. Wijffels. 207-214. H. H. Status and perspectives of biological methane and hydrogen production. P. Richert. H. 99-101. Z. F. R. M. Knez. Z. flavones and flavonols in some plant materials and their antioxidant activities. A. Sorensen A. Stensel. Thesis. R. Milan. Simonic. M.. Tchobanoglous. Inc. Sutton. F. 191.... A.Βιβλιογραφία Ramirez. M. Sierra. Water Sci Technol. The Science of the Total Environment 279.. Hadolin. Barten. Resources Conservation and Recycling 15.. Skerget. 2003.. Stronach. Teira-Esmatges. E. 2004. J. University of Texas at Austin... Microbial characterization of methanogenic reactors.. 917–932. Ramos-Cormenzana. H... air-drying and composting. Marti. Reith. 1995. Piggery waste treatment by anaerobic digestion and nutrient removal by ionic exchange. Bio-methane & Bio-hydrogen. 1996. Malpei... 2001. Ph. Wastewater Engineering: Treatment and Reuse (Metcalf & Eddy. Berlin. Lester. M.. International Biodeterioration & Biodegradation 249268. G. 49(5-6). J. N.. Food Chem. E. 87 . 2003... Bioremediation of Alpechin. 235-244. 2003. Waste Management 23. Monteoliva-Sanchez.).. Dutch Biological Hydrogen Foundation. Rozzi. Kotnik.. Rudd. L... Lopez. S. 89.. Weiland.. P. Rodriquez. X. H. Garau. 2004.. Springer Verlag. Treatment and Disposal of Olive Mill Effluents. M. R.. J.D. A. Fourth Edition. Copenhagen. Anaerobic digestion process in industrial wastewater treatment. Doctor of philosophy. G. The effects of time and temperature on the fate of pathogens and indicator bacteria during municipal wastewater sludge-mesophilic anaerobic digestion. proanthocyanidins. Denmark. Hras. Flotats.. R. T. 2000. Burton. New York: McGrawHill. M. A. 1995. Borja. L... M. A. Characterisation and evolution of a soil affected by olive oil mill wastewater disposal. J. B. 397-404. A method for livestock waste management planning in NE Spain.. 1986.... L. 1996. D. International Biodeterioration & Biodegradation (1996) 135-144..

Biomass and Bioenergy 16 (6). Β. Wiegel. Ricke. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Agriculture wastes and water.. Attached-film media performance in psychrophilic anaerobic treatment of dairy cattle wastewater. R. R. Degradation of volatile fatty acids in highly efficient anaerobic digestion. D. Appl. P. Σχέδιο έκθεσης σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορύπανση. Θεσσαλονίκη. Αγρίνιο.. D. J. Renewable Energy 28. Επιτροπή Περιβάλλοντος. Environ. Αφιέρωμα στη Χοιροτροφία. H. Crawford. air and animal resources. 2255–2267. Ogawa.. 1998. 155–170. Πανεπιστημιακές σημειώσεις. 1997. 2006. M. 439-444. 2003. from peatlands. Κ. I. Γεωργία-Κτηνοτροφία. Επεξεργασία και διάθεση αποβλήτων πτηνοκτηνοτροφικών μονάδων & γεωργικών βιομηχανιών.. Διδακτορική διατριβή.... M. Βαγενάς. Α. Q. C.. 1992. M. Zupancic. Q. Y. 1542–1544.. Anaerobic treatment of wastewater: state of the art. 1999. J. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. H. Bioresource Technology 62. Vartak. 2005. C. 2000. 1997. Chapter 3. Temperature spans for growth: hypothesis and discussion.. Κυριτσάκης. Kato. 50 (6). Αθήνα. Mikrobiologiya 66 (5). Microbiol. including an acid-tolerant strain. R. Fang. 2000. W. G. Θεσσαλονίκη.. Αγρότυπος αε. H. Ros. Δ. 1990. Wang. Γεωργακάκης.. In agricultural waste management field handbook. Ν... 2007. Αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των λυμάτων χοιροστασίου με την προσθήκη ζεόλιθου για παραγωγή βιοαερίου στο θερμόφιλο εύρος. Α. Van Starkenburg. Ελαιοκομία... 407-416.. βρώσιμη ελιά – πάστα ελιάς (4η βελτιωμένη έκδοση).. Θεριός. Heat and energy requirements in thermophilic anaerobic sludge digestion. Εκδόσεις Γαρταγάνη. 79-84.Βιβλιογραφία United States Department of Agriculture (USDA). Methanogenic bacteria.. Ελαιόλαδο: συμβατικό & βιολογικό. Διαχείριση υγρών αποβλήτων. Θ. 88 . R. FEMS Microbiol. 75.. Δημόσιας Υγείας και Πολιτικής των Καταναλωτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Engler. Thermophilic acidification of dairy wastewater. Williams. 2000. Γεωπονική Σχολή. H. Appl Microbiol Biotechnol 54. Κωτσόπουλος. McFarland. 2005. Ι. Δ. Rev. 705–715. Kuninobu. 1985.. Yu. S.

Θεσσαλονίκη. 2003. Φ. Ν. Γ. 26-34. Παπαδοπούλου. 19-24. Κ.. Εισαγωγή στη στατιστική για βιολογικές επιστήμες (Β Έκδοση). Τεύχος 14. Οιχαλιώτης. Λουξεμβούργο.. Πρακτικά διεθνούς διημερίδας υπό την αιγίδα του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας.. Θεσσαλονίκη. Γ. 89 . Χατζηπαυλίδης. ‘Ελιά και Ελαιόλαδο’. Φύλλου 343. Χ.Βιομάζας. Εκδόσεις: Γιαχούδη-Γιαπούλη. 1990. Κ.. Υπουργική απόφαση Υ1β/2000/95. Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας. παράρτημα Κρήτης και του Οργανισμού Ανάπτυξης Σητείας.. ‘Η γεωργία αποδέκτης των αποβλήτων της: η περίπτωση των υγρών αποβλήτων ελαιουργείων’. Κ. Σητεία. 1999. Ζερβάκης.. Μαρτζόπουλος. Σ. Ζερβάκης.. Πρακτικά διεθνούς διημερίδας υπό την αιγίδα του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας. σελ. 2008. 2005. Ν. 31/3-2/4 ΕΕΧ ΠΣΧΜ. Φωτιάδης. Περί όρων ιδρύσεως και λειτουργίας πτηνοκτηνοτροφικών εγκαταστάσεων.. Εκδόσεις: University Studio Press.. Δ. ‘Χαρακτηριστικά αποβλήτων από ελαιουργεία δύο και τριών φάσεων’. Περιβαλλοντικός οδηγός . Ι. Επεξεργασία και διάθεση υγρών αποβλήτων (Β Έκδοση).. 1995. Μπόφτση. παράρτημα Κρήτης και του Οργανισμού Ανάπτυξης Σητείας. Τα απόβλητα και παραπροϊόντα των ελαιοτριβείων δύο και τριών φάσεων. Μπαλής. Σ. Αθήνα. Γ. 2593η σύνοδος του Συμβουλίου. 1994. Σητεία. Θεσσαλονίκη. Γ. Γ.. Εκμηχάνιση κτηνοτροφικών μονάδων και διαχείριση λυμάτων. 2006. Ε. Αθήνα.... 1994. Αποδόμηση παραπροϊόντων ελαιοτριβείων με τη χρήση αυτόχθονων μικροοργανισμών. Καβρουλάκης. Κτηνοτροφικές Κατασκευές. Τμήμα εκδόσεων Πανεπιστημιακό Τυπογραφείο.. σελ.Κατζουράκη. Νικήτα – Μαρτζοπούλου. Κ. 10746/04. Μια αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης. Α.Βιβλιογραφία Μαρκαντωνάτος. Ντούγιας. Αρ. Φλουρή.. Συμβούλιο Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Α. 2004.. Στεφανουδάκη . Πρακτικά από 1ο Πανελλήνιο συνέδριο << Βιοτεχνολογίας και Τεχνολογίας Τροφίμων >>. Οιχαλιώτης. Κουτσαφτάκης. Υπουργείο Ανάπτυξης.

00000 50.28427 70.0000 1134.0000 3730.3102 50.14214 28.00 3750. για το λόγο αυτό η ομοιογένεια μεταξύ των επαναλήψεων τελικών μιγμάτων κάθε μεταχείρισης κρίθηκε επαρκής.ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Πίνακας 1.0000 50.91127 2292.0000 5810.00000 20.00% 10. όσον αφορά το παραγόμενο βιοαέριο Βιοαέριο 95% Confidence Interval for Mean A B C D Total N Mean Std.00 50.9380 3475.22% 0.3434 2410.τελικών μιγμάτων κάθε μεταχείρισης. Deviation CV% Std.58% 0.00 Σημείωση: O συντελεστής μεταβλητότητας υπολογίστηκε μικρότερος από 10%. 90 .00 50.00000 2234.00 2430.8759 5174.00000 0.76% 1.00 5860.1241 6445.5000 14.00000 789.0620 3984.6566 2547.20647 0. Error Lower Bound Upper Bound Minimum Maximum 2 2 2 2 8 2420.0000 3002.0000 4870.71068 0. Έλεγχος ομοιογένειας μεταξύ των επαναλήψεων .00 50.00 5860.00 5760.6898 50.00 3710.

00 2101.33% 8. όσον αφορά το παραγόμενο μεθάνιο Μεθάνιο 95% Confidence Interval for Mean A B C D Total N Mean Std.26200 0.58062 1902.52% 1. 91 .98% 0.5000 2492.12132 1854.00% 14. Deviation CV% Std.00 25.00 Σημείωση: O συντελεστής μεταβλητότητας υπολογίστηκε μικρότερος από 10%.5000 26.50000 11.55635 64.00 4794.00 4885.3677 7.00 3030.5000 3019.50610 15.7683 5417.34672 2. Error Lower Bound Upper Bound Minimum Maximum 2 2 2 2 8 2086.2600 2879.00 28.0000 4839.Πίνακας 2.7400 3158.00 4885.6323 45. Έλεγχος ομοιογένειας μεταξύ των επαναλήψεων .0768 2072.2317 4261.τελικών μιγμάτων κάθε μεταχείρισης.50000 655.6732 2270.00000 45.8750 20.4407 942.5593 4043.00 25.50000 1. για το λόγο αυτό η ομοιογένεια μεταξύ των επαναλήψεων τελικών μιγμάτων κάθε μεταχείρισης κρίθηκε επαρκής.00 3008.

6759 11.93% 0. Έλεγχος ομοιογένειας για τα πτητικά στερεά των αρχικών μιγμάτων των μεταχειρίσεων A.2900 12.59% 0.01000 0.24% 1.81% 0. C.3647 11.1841 12.05000 0. D κρίθηκε επαρκής. B.36 12.01414 0.91 11.47 Σημείωση: O συντελεστής μεταβλητότητας υπολογίστηκε μικρότερος από 10%.08300 11. Deviation CV% Std. Error Lower Bound Upper Bound Minimum Maximum 2 2 2 2 8 12.9737 12.91 12. 92 .3329 11.07000 0.23476 0. D VS 95% Confidence Interval for Mean A B C D Total N Mean Std.1700 0.0000 12.1794 12. B.47 11.4006 12.02828 0. C.3663 11.95 12.05 12. για το λόγο αυτό η ομοιογένεια για τα πτητικά στερεά των αρχικών μιγμάτων των μεταχειρίσεων A.09899 0.22 12.Πίνακας 3.6353 13.95 12.9300 12.4600 11.5871 12.45 11.07071 0.02000 0.11% 0.

6636 2212.000 0.000 0.6636 -1417.0000* -3390.4687 -2187.000 0.3364 2527.000 0.0000* -3680. C. 0.4687 1202. The mean difference is significant at the . Error 38.6636 -5917.5313 -1972.72983 38.5313 3497.72983 38.00000* 2080.72983 38.000 0.3364 1922.6636 2237.000 0.0000* 2370.4687 1972.00000* 2080.3364 3837.72983 38.05 level.4687 *.72983 38.000 0.6636 -1922.000 0.00000* 1310.0000* -3680.72983 38.72983 38.72983 38.3364 3232.00000* 5760.3364 -3522.3364 -5602.72983 38.6636 -2212.5313 5867.5313 3572.3364 -1202.72983 38.3364 -2527.3364 5602.5313 -3497. D Post Hoc Tests Multiple Comparisons Dependent Variable: biogas 95% Confidence Interval Tukey HSD (I) met 1 2 3 4 LSD 1 2 3 4 (J) met 2 3 4 1 3 4 1 2 4 1 2 3 2 3 4 1 3 4 1 2 4 1 2 3 Mean Difference (I-J) -1310.000 0.000 0.4687 -3282.6636 -3547.72983 38.6636 1467.3364 -2237.4687 2477.5313 -5867.000 0.6636 3522.72983 38.72983 38.0000* -1310.000 0.00000* 3390.00000* 5760.00000* -2080.72983 Sig.72983 38.72983 38. B.0000* 2370.4687 -5652.000 0.72983 38.000 0.Πίνακας 4.000 0.4687 5652.72983 38.000 0.0000* 3680.72983 38.000 0.3364 -3232.0000* -5760.000 0.00000* -2080.000 0.5313 2187.72983 38.00000* -2370.5313 1417.5313 -2262.6636 -3837. 93 .000 0.4687 -3572.0000* -3390.00000* 1310.6636 3547.72983 38.0000* Std. οι οποίες προέκυψαν με την εφαρμογή των μεταχειρίσεων A.5313 Lower Bound -1152.5313 2262.4687 3282.0000* 3680. Ανάλυση διακύμανσης κατά ένα παράγοντα (One Way ANOVA) για τις παραγόμενες ποσότητες βιοαερίου.72983 38.000 0.4687 3787.72983 38.000 Upper Bound -1467.00000* -2370.3364 1152.000 0.5313 -3787.72983 38.0000* -5760.000 0.00000* 3390.4687 -2477.6636 5917.

000 50.8787 2182. N 2 2 2 2 2 2 2 2 biogas Subset for alpha = .8787 -3577.000 2420.00000* 5760.0000 1. Homogeneous Subsets Tukey HSD Duncan a a met 4 1 2 3 Sig.00000* 1310.8787 1497.72983 38.000 1.72983 38.1213 *.8787 -2182.72983 38.1213 -3492. Uses Harmonic Mean Sample Size = 2.000 0.000.0000* 2370.000 1.00000* 3390.8787 -3867.00000* -2080.72983 38.00000* 2080.000 0.1213 3867.Multiple Comparisons Dependent Variable: biogas 95% Confidence Interval (I) met 1 Bonferroni 2 3 4 (J) met 2 3 4 1 3 4 1 2 4 1 2 3 Mean Difference (I-J) -1310.0000 3730. Error 38.0000* -3390.000 Upper Bound -1497.0000 2420.8787 5947.05 level.1213 -2557.1213 5572.0000 1.72983 38.000 0.000 Means for groups in homogeneous subsets are displayed.8787 3577.0000 1.72983 38.0000* -3680.72983 38.8787 Lower Bound -1122.0000 3730.72983 38.000 0.8787 -1892.1213 3202.1213 -3202.0000* Std. The mean difference is significant at the .8787 2267.0000 1. a.8787 3492.000 0.000 5810.000 0.72983 38.1213 -2267.0000 1.00000* -2370.000 0.72983 38.000 4 5810.000 1.0000* -5760.1213 1122.000 0.1213 2557. 0.1213 1892.8787 -5947.000 0.000 0.72983 Sig. 94 .05 1 2 3 50.0000* 3680.1213 -5572. 4 1 2 3 Sig.72983 38.000 0.

00000* -2060.5000* 2992.66807 34.7460 1724.7540 4909.000 0.66807 34.7540 2849. B.2460 -1916.000 0.6287 4954. 95 .00000* -2060.66807 34.000 0.6287 -2894.2540 1963.66807 34.66807 34.66807 34.000 0.00000* 1820.8713 -836.2460 2656.66807 34.66807 34.7540 2896. C.000 0.66807 34.0000* Std.000 0.0000* -932.50000* -1820.000 0.7540 -2849.3713 -4671. Error 34.66807 34.66807 34.000 0.8713 2201.66807 Sig.50000* -1820.66807 34.3713 4671.50000* 2753.2460 -2656.000 0.6287 2894.7460 *.0000* -2992.1287 -1028.7460 -2156.1287 -1918.66807 34.000 0.2540 -1963.000 0.Πίνακας 5.8713 -2201.000 0.6287 -1679.00000* 932.50000* 4813.6287 2851.50000* 4813.66807 34.5000* -4813.000 0.6287 -4954.1287 1073.7540 -4909. 0.2460 3088.2540 Lower Bound -791.3713 -1961.000 0.66807 34.7460 836.66807 34.7540 -1724.3713 2611.1287 -3133.00000* 1820.50000* 2753.000 0. οι οποίες προέκυψαν με την εφαρμογή των μεταχειρίσεων A.66807 34.000 0.000 Upper Bound -1073.2460 -4716.8713 791.66807 34.3713 -2611.2540 1916. The mean difference is significant at the .05 level.00000* 932.000 0.1287 1918.50000* -2753. D Post Hoc Tests Multiple Comparisons Dependent Variable: methane 95% Confidence Interval Tukey HSD (I) met 1 2 3 4 LSD 1 2 3 4 (J) met 2 3 4 1 3 4 1 2 4 1 2 3 2 3 4 1 3 4 1 2 4 1 2 3 Mean Difference (I-J) -932.3713 3133.2540 -3088. Ανάλυση διακύμανσης κατά ένα παράγοντα (One Way ANOVA) για τις παραγόμενες ποσότητες μεθανίου.8713 1679.2540 1028.000 0.000 0.0000* 2060.5000* 2992.0000* -2992.66807 34.2460 4716.5000* -4813.000 0.66807 34.7460 2156.000 0.000 0.66807 34.66807 34.0000* 2060.8713 -2851.1287 1961.50000* -2753.7460 -2896.000 0.66807 34.

96 .6751 2824.3249 4644.66807 34.3249 -2584. 0.8249 1652.0000* Std.000 Means for groups in homogeneous subsets are displayed.66807 34.000 0.66807 34.5000 3019.1751 Lower Bound -764.3249 2584.6751 2921. Homogeneous Subsets Tukey HSD Duncan a a met 4 1 2 3 Sig.8249 -2824.3249 -4644.66807 34.5000 1.000 0.000 0.1751 1988.6751 -2921.66807 34.05 1 2 3 26.0000* -2992. 4 1 2 3 Sig.66807 34.50000* -2753.1751 -1891.000.6751 4981.5000* 2992. Uses Harmonic Mean Sample Size = 2.000 0.3249 -1988.3249 3160.000 0.66807 Sig. a.5000* -4813.00000* 932.66807 34.000 2086.0000* 2060.8249 764.000 4 4839.66807 34.0000 1.1751 1891.66807 34.000 1.5000 2086.66807 34.50000* -1820.000 Upper Bound -1100.05 level.000 0.5000 3019.8249 *.6751 -4981.6751 -1652. The mean difference is significant at the .00000* 1820.000 0.66807 34.000 0.8249 -2228.000 4839.000 0.Multiple Comparisons Dependent Variable: methane 95% Confidence Interval (I) met 1 Bonferroni 2 3 4 (J) met 2 3 4 1 3 4 1 2 4 1 2 3 Mean Difference (I-J) -932.000 26.1751 1100.00000* -2060.0000 1.000 1. N 2 2 2 2 2 2 2 2 methane Subset for alpha = .5000 1.8249 2228.000 0.50000* 2753.000 0.5000 1.1751 -3160. Error 34.50000* 4813.000 1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful