P. 1
Veri Tabanı Yönetimi

Veri Tabanı Yönetimi

4.0

|Views: 1,693|Likes:
Published by Mehmet

More info:

Published by: Mehmet on Dec 10, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/09/2014

pdf

text

original

Veri Tabanı Yönetimi

Bazı slaytlar için kaynak: Ray R. Larson, School of Information Management and Systems, UC Berkeley 2005.02.21 - SLAYT 1 http://sims.berkeley.edu/courses/is257/s04

Plan
• Dersin tanımı • Veri tabanı kavramları ve terminolojisi • Veri tabanı modelleri

2005.02.21 - SLAYT 2

Ders Planı
• • • • • • Web sayfası Dersin tanımı Okuma parçaları Notlandırma Ödevler Takvim

2005.02.21 - SLAYT 3

Ders tanımı
Description of unit • An understanding of databases is fundamental to the development of any significant • information system. Database systems are predominant in the world of IT and continue to • demand more complex data structures as applications get increasingly sophisticated. The aim of • this unit is to provide an essential knowledge of database systems including design principles, • practical implementation and development skills for both system designer and software • engineer. • The importance of structured query languages should be stressed, and once created, databases • will be used or demonstrated for a variety of tasks including querying and report writing. Summary of learning outcomes • To achieve this unit a learner must: • 1 Understand data models and database technology • 2 Design a relational database to meet user requirements • 3 Use manipulation and query tools and techniques • 4 Implement and test database design.

2005.02.21 - SLAYT 4

Okuma Parçaları
• Ders kitabı:
– David M. Kroenke. Database Processing: Fundamentals, Design, and Implementation (9th Edition). International edition. Prentice Hall: Upper Saddle River, NJ, 2004. – 50YTL – Bıçaklar Kitabevi, Karanfil Sok. – Amazon.com (122USD)

2005.02.21 - SLAYT 5

Kaynaklar
• • Bowman, J et al — The Practical SQL Handbook: Using Structured Query Language — • (Addison-Wesley, 1996) ISBN: 0201447878 • • Dowling, N — Applying Software: Database Design and Management — (Continuum, • 2000) ISBN: 0826453902 • • Richie, C — Relational Database Principles — (Letts Educational Ltd, 1998) • ISBN: 1858053633

2005.02.21 - SLAYT 6

Okuma Parçaları
• Adım Adım Microsoft Access 2002 • MS Access Yardım sayfaları

2005.02.21 - SLAYT 7

İçindekiler

2005.02.21 - SLAYT 8

Ders kitabı web sayfaları

2005.02.21 - SLAYT 9

Notlandırma
• Geçme notu:
– Ara sınav (%40) ( Ödev, Proje = %20, Sınav= %20) – Son sınav (%60)

2005.02.21 - SLAYT 10

Ödevler
• İki çeşit ödev var
– Önceden geliştirilmiş veri tabanlarını (Cookie ve DiveShop) kullanarak arama, erişim ve değiştirme, modelleme (varlık-ilişki diyagramı) ödevleri – Kendi kişisel veri tabanınızı tasarlama, veri girme ve sorgulama
• Veri tabanı projesi türleri (Proje)
– Bireysel » İşle ilgili » Dersle ilgili – Grup » Dersle ilgili » Proje
2005.02.21 - SLAYT 11

Veri tabanı nedir?

2005.02.21 - SLAYT 12

Dosyalar ve veri tabanları
• Dosya: Bir örgüt, kişi, alan ya da konuyla ilgili kayıt ya da belge dermesi (Rowley)
– Elci (kağıt) dosyalar – Bilgisayar dosyaları

• Veri tabanı: Kayıtlar arasındaki ilişkileri de gösteren benzer kayıtlar dermesi (Rowley)
– bibliyografik, istatistiksel, işle ilgili veriler, görüntüler, etc.

2005.02.21 - SLAYT 13

Veri tabanı
• Belirli bir örgütteki uygulama sistemleri tarafından kullanılan depolanmış işletimsel veri dermesi (C.J. Date)
– Kağıt “veri tabanları”
• Dünyadaki bilginin önemli bir kısmını içeriyor

– Dosya tabanlı veri işleme sistemleri
• Erken dönem (genelde) iş verilerinin toptan işlenmesi (batch processing)

– Veri Tabanı Yönetim Sistemleri (VTYS)

2005.02.21 - SLAYT 14

Terimler ve Kavramlar
– Veri Tabanı Yönetim Sistemi - VTYS – Veri tabanı tanımlamak, yaratmak, yaşatmak ve veri tabanına denetimli erişim sağlamak için kullanılan yazılım sistemi

2005.02.21 - SLAYT 15

Terimler ve Kavramlar
• Depo (Havuz)
– Veri Sözlüğü (Data Dictionary) olarak da bilinir – Belirli bir veri tabanı için tüm metadata’nın depolandığı yer – Belirli bir veri tabanındaki dosyalar ya da tablolar arasındaki ilişkiler hakkında bilgi de içerebilir

2005.02.21 - SLAYT 16

Terimler ve Kavramlar
• Metadata
– Veri hakkında veri
• VTYS’de bir varlığın tüm özelliklerinin tanımlanması, ör:
– – – – Ad Veri türü Büyüklük Biçim veya özel karakteristikler

– Dosyaların ya da ilişkilerin özellikleri
• Ad, içerik, notlar, vs.

2005.02.21 - SLAYT 17

Niçin VTYS?
• Tarihçe
– 1950’lerde ve ’60’larda tüm uygulamalar belli gereksinimler için özel olarak geliştirildi – Dosya temelliydi – Benzer ya da tekrar uygulamalar geliştirildi – Erken VTYS’ler programlama dillerinin uzantılarıydı – 1970 - E.F. Codd ve İlişkisel Model – 1979 - Ashton-Tate ve ilk mikrobilgisayara dayalı VTYS
2005.02.21 - SLAYT 18

Dosya Temelli Sıstemler
Uygulama
Teslimat Listesi
Kömür tahmini İstenen

Dosya
Oyuncaklar Adresler

Yaramaz Oyuncaklar Güzel

2005.02.21 - SLAYT 19

Dosya Sistemlerinden VTYS’ye
• Dosya Sistemlerinin Sorunları
– Tutarsız veriler – Esnek olmama – Kısıtlı veri paylaşımı – Standartların uygulanamaması – Aşırı program yaşatımı

2005.02.21 - SLAYT 20

VTYS’nin Yararları
• • • • • • Minimum veri tekrarı Veri tutarlılığı Veri bütünleştirme Erişim paylaşımı Uygulama geliştirme kolaylığı Tekbiçim güvenlik, mahremiyet ve tutarlılık denetimleri • Veri erişilebilirliği ve cevap verebilme • Veri bağımsızlığı • Azaltılmış program yaşatımı

2005.02.21 - SLAYT 21

Terimler ve Kavramlar
• Veri bağımsızlığı
– Verinin fiziksel temsili, bulunduğu yer ve verinin kullanımı birbirinden ayrı
• Uygulamanın veri tabanının veriyi nasıl ve nerede depoladığını bilmesi gerekmez; uygulama sadece ister • Bir veri tabanını bir VTYS’den diğerine aktarmanın uygulama programı üzerinde etkisi olmamalı • Veri tabanına alanlar eklemek, verileri yeniden kodlamak uygulamaları etkilememeli

2005.02.21 - SLAYT 22

Veri Tabanı Çevresi

CASE Araçları

Kullanıcı Arayüzü

Uygulama Programları

Havuz

VTYS

Veri Tabanı

2005.02.21 - SLAYT 23

Veri Tabanı Bileşenleri
VTYS
===============

Tasarım araçları
Tablo Yaratma Form Yaratma Sorgu yaratma Rapor yaratma Prosedürel dil derleyicisi (4GL) ============= İşletim sırasında
Form işleyici Sorgu işleyici Report Writer Language Run time

Veri Tabanı
Veri tabanı: Kullanıcı verileri Metadata Dizinler Uygulama Metadatası İçerir

Uygulama Programları

Kullanıcı Arayüzü Uygulamaları

2005.02.21 - SLAYT 24

Veri Tabanı Sistemleri Türleri
• • • • • PC Veri tabanları Merkezi Veri tabanları İstemci/Sunucu Veri tabanları Dağıtık Veri tabanları Veri tabanı modelleri

2005.02.21 - SLAYT 25

PC Veri tabanları
Örneğin. Access FoxPro Dbase vs.

2005.02.21 - SLAYT 26

Merkezi Veri tabanları

Merkezi Bilgisayar

2005.02.21 - SLAYT 27

İstemci/Sunucu Veri tabanları
İstemci

İstemci

Ağ Veri tabanı sunucusu
İstemci
2005.02.21 - SLAYT 28

Dağıtık veri tabanları
Yer B

Yer C

bilgisayar

bilgisayar Homojen Veri tabanları

bilgisayar

Yer A
2005.02.21 - SLAYT 29

Dağıtık veri tabanları
Heterojen veya Federe veri tabanları Veri tabanı sunucusu İstemci
Uzak bilgisayar

Yerel ağ İletişim sunucusu İstemci
Uzak bilgisayar
2005.02.21 - SLAYT 30

Terimler ve Kavramlar
• Veri tabanı uygulaması
– Bir dizi veri tabanı etkinliğini gerçekleştirmek için kullanılan uygulama programı (veya ilgili programlar seti):
Veri tabanı kullanıcıları adına • Yarat • Oku • Güncelle • Sil

2005.02.21 - SLAYT 31

Veri Tabanı Uygulamaları Türleri
• PC veri tabanları
– Genellikle kişisel

• Çalışma Grubu veri tabanları
– Yerel ağ üzerinden herkesin veri tabanına eriştiği küçük grup kullanımı

• Bölüm veri tabanları
– Çalışma grubundan daha büyük – ama benzer

• Örgüt veri tabanları
– İntranet üzerinden (veya bazen Internet üzerinden) tüm örgüte hizmet sunar

2005.02.21 - SLAYT 32

Terimler ve Kavramlar
• Veri tabanı etkinlikleri:
– Create (Yarat)
• Veri tabanına yeni veri ekle

– Read (Oku)
• Read current data from the database

– Update (Güncelle)
• Mevcut veri tabanını güncelle ya da değiştir

– Delete (Sil)
• Veri tabanından veri sil

2005.02.21 - SLAYT 33

Terimler ve Kavramlar
• Girişim
– Örgüt

• Varlık
– Kişi, Yer, Nesne, Olay, Kavram...

• Özellikler
– Bir varlık hakkındaki veri ögeleri – Bazen alan (field), madde veya alanadı (domain olarak adlandırılır

• Veri değerleri
– Belli bir varlık için belli bir özelliğin görünümleri (instances)
2005.02.21 - SLAYT 34

Terimler ve Kavramlar
• Kayıtlar
– Belli bir varlığın tüm özelliklerinin değerler seti – İlişkisel VTYS’de “satır” ya da “tuple” olarak da bilinir

• Dosya
– Kayıtlar dermesi – İlişkisel VTYS’de “İlişki” ya da “Tablo” olarak da bilinir

2005.02.21 - SLAYT 35

Terimler ve Kavramlar
• Anahtar
– Bir dosyadaki kayıtları belirlemek ve bulmak için kullanılan özellik ya da özellikler dizisi

• Primer Anahtar
– Bir dosyadaki her kaydı tekil olarak belirleyen özellik ya da özellikler dizisi

2005.02.21 - SLAYT 36

Terimler ve Kavramlar
• DA
– Veri yöneticisi – Bir örgütteki Veri Yönetim işlevinden sorumlu kişi – Bazen CIO olabilir -- Chief Information Officer

• DBA
– Veri Tabanı Yöneticisi – Veri Tabanı Yönetim işlevinden sorumlu kişi

2005.02.21 - SLAYT 37

Terimler ve Kavramlar
• Veri Yönetimi
– Bir örgütteki veri kaynaklarının topyekün yönetimi sorumluluğu

• Veri Tabanı Yönetimi
– Fiziksel veri tabanı tasarımı ve veri tabanı yönetimi teknik sorumluluğu

• Veri Hizmetçisi
– Bir örgütün verilerinin alt setinden ve bu verilerle ilgili tüm etkileşimlerden (uygulamalar, kullanıcı erişimi vs.) sorumluluk

2005.02.21 - SLAYT 38

Terimler ve Kavramlar
• Modeller
– (1) Veri tabanı görünümleri ya da düzeyleri
• Kavramsal, mantıksal, fiziksel

– (2) VTYS türleri
• İlişkisel, Hiyerarşik, Ağ, Nesne Tabanlı, Nesne Tabanlı İlişkisel

2005.02.21 - SLAYT 39

Modeller (1)
Uygulama 1 Uygulama 2 Uygulama 3 Uygulama 4

Dış Model
Uygulama 1

Dış Model

Dış Model

Dış Model

Kavramsal gerekler
Uygulama 2

Kavramsal gerekler
Uygulama 3

Kavramsal gerekler
Uygulama 4

Kavramsal Model

Mantıksal Model

İç Model

Kavramsal gerekler

2005.02.21 - SLAYT 40

Veri Modelleri (2): Tarihçe
• Hiyerarşik Model (1960’lar ve 1970’ler)
– Programlama dillerindeki veri yapılarına benziyor.
Kitaplar (no, başlık) Yazarlar (ad, soyad)

Yayıncılar

Konular

2005.02.21 - SLAYT 41

Veri Modelleri (2): Tarihçe
• Ağ modeli (1970’ler)
Verilerin tek girişini ve veri zincirleri boyunca dolaşma “bağlantıları” sağlar

Yazarlar Konular Kitaplar Yayıncılar

2005.02.21 - SLAYT 42

Veri Modelleri (2): Tarihçe
• İlişkisel Model (1980’s)
– Veriler için kavramsal olarak basit bir model; veriler, ilişkiler (“tablolar”) olarak tanımlanır ve tüm veriler görülebilecek şekildedir
pubid 1 2 3 4 pubname Harper Addison Oxford Que Authorid 1 2 3 4 5 Author name Smith Wynar Jones Duncan Applegate

Book ID 1 2 3 4 5

Title pubid Introductio The history New stuff ab Another title And yet more

2 4 3 2 1

Author id 1 2 3 4 5

Book ID 1 2 3 4 4

Subid 2 1 3 2 3

Subid

Subject 1 cataloging 2 history 3 stuff

2005.02.21 - SLAYT 43

Veri Modelleri (2): Tarihçe
• Nesne Tabanlı Model (1990’lar)
– Veriyi ve işlemleri “Nesne” olarak kapsülleştirir

Kitaplar (no, başlık) Yazarlar (ad, soyad)

Yayıncılar

Konular

2005.02.21 - SLAYT 44

Veri Modelleri (2): Tarihçe
• Nesne-İlişkisel Model (1990’lar)
– işkisel Modelin iyi bilinen özelliklerini Nesne Tabanlı özelliklerle birleştirir. Bunlar:
• Kullanıcı tanımlı veri türleri • Kullanıcı tanımlı fonksiyonlar • Kalıtım ve alt sınıflar

2005.02.21 - SLAYT 45

Veri Tabanı Sistemi Yaşam Döngüsü
Fiziksel Yaratım 2 Dönüştürme 3

Tasarım 1

Büyüme, Değişim ve Yaşatma 6

Entegrasyon 4 İşlemler 5
2005.02.21 - SLAYT 46

Tasarım
• Örgütün gereksinimlerini belirleme • Veri tabanı Kavramsal Modelini geliştirme
– Varlık-İlişki diyagramı tekniklerini kullanarak

• Veri Sözlüğü inşa etme • Mantıksal Modeli geliştirme

2005.02.21 - SLAYT 47

Fiziksel Yaratım
• Veri tabanı Fiziksel Modelini geliştirme
– Veri formatları ve türleri – Dizinlerin belirlenmesi, vs..

• Prototip veri tabanının yüklenmesi ve test edilmesi • Güvenlik, gizlilik ve erişim denetimlerinin kararlaştırılması ve kurulması • Tutarlılık sınırlamalarının kararlaştırılması ve kurulması

2005.02.21 - SLAYT 48

Dönüştürme
• Yeni veri tabanını kullanmak için mevcut veri setlerini ve uygulamalarını dönüştürme
– Eski verileri yeni formatlara dönüştürmek için programlar ve dönüştürme programcıkları (utility) gerekebilir

2005.02.21 - SLAYT 49

Entegrasyon
• 3. Adımla örtüşür • Yeni veri tabanına dönüştürülmüş ve yeni uygulamaların entegrasyonu

2005.02.21 - SLAYT 50

İşlemler
• Tüm uygulamalar tam-ölçekli çalıştırılır • Gizlilik, güvenlik ve erişim kontrolü sağlanır • Kurtulma ve Yedekleme prosedürleri kurulmalı ve kullanılmalıdır

2005.02.21 - SLAYT 51

Büyüme, Değişim ve Yaşatma
• Değişim, bir yaşam biçimidir
– Uygulamalar, veri gerekleri, raporlar vs. yeni gereksinimlere göre değişir – Veri tabanı ve uygulamaların değişiklik gereksinimlerini karşılaması için değiştirilmeleri gerekir

2005.02.21 - SLAYT 52

Yaşam Döngüsünün Bir Başka Görüntüsü

Entegrasyon 4 İşlemler 5 Tasarım Fiziksel 1 Yaratım DönüştürümBüyüme, 2 Değişim 3 6

2005.02.21 - SLAYT 53

Cookie Veri Tabanı

2005.02.21 - SLAYT 54

Cookie Gerekleri
• Cookie hipotetik bir toplu kataloğun bilgilerini içeren bir bibliyografik veri tabanı • Hangi kütüphanelerin hangi kitaplara sahip olduğunun kaydedilmesi gerekli • Bibliyografik bilgi aranması gerekli
– Yazar, başlık, konu, yer no vs..

• Sipariş için kitapları kimin yayımladığının bilinmesi gerekli

2005.02.21 - SLAYT 55

Varlık-İlişki Diyagramları
• Varlık-İlişki diyagramları veri tabanı tasarımında kullanılan temel araçlardan biridir • Varlık-İlişki diyagramlarını daha sonra ayrıntılı olarak inceleyeceğiz • Varlık-İlişki diyagramları Varlıkları (dikdörtgenler) ve özelliklerini (elipsler) ve varlıklar arasındaki ilişkileri (baklava dilimleri) gösterir
2005.02.21 - SLAYT 56

Cookie Veri tabanı
• Halen veri tabanında 6 varlık var
– Books (bibfile) -Kitaplar – Local Call numbers (callfile) – Yerel Yer no’ları – Libraries (libfile) - Kütüphaneler – Publishers (pubfile) - Yayıncılar – Subject headings (subfile) – Konu başlıkları – Konu ve Kitaplar arasındaki bağlantılar (indxfile)
2005.02.21 - SLAYT 57

BIBFILE
• Kitaplar (BIBFILE) belli kitaplarla ilgili bilgi içerir. Her kitap için bir kayıt var. Özellikleri:
– – – – – – – – accno – “sağlama” no’su ya da seri no title – kitap adı loc – Yayın yeri date – Yayın tarihi price – Kitabın fiyatı pagination – Kaç sayfa olduğu ill – Varsa ne tür resimler (haritalar vs.) height – Kitabın yüksekliği (cm olarak)

2005.02.21 - SLAYT 58

Books/BIBFILE
accno
Title Loc

Price Books Date
Pagination

Height

Ill

2005.02.21 - SLAYT 59

CALLFILE
• CALLFILE yer no’su ve belli kitapları belli kütüphanelerle ilişkilendiren mevcutlar bilgisi içerir Özellikleri:
– accno – kitap sağlama no’su – libid –sahip olan kütüphanenin no’su – callno – nedeki yer no’su – copies –belli bir kütüphanedeki kopya sayısı

2005.02.21 - SLAYT 60

LocalInfo/CALLFILE

libid accno

Callno Copies

CALLFILE

2005.02.21 - SLAYT 61

LIBFILE
• LIBFILE toplu kataloğa katılan kütüphaneler hakkında bilgi içerir. Özellikleri:
– – – – – – – – libid – Kütüphane no’su library – Kütüphane adı laddress – Kütüphne sokak adresi lcity – Şehir adı lstate – Eyalet kodu (kısaltma) lzip -- zip kodu lphone – Telefon no’su mop - suncl – Kütüphanenin açılış kapanış ssatleri

2005.02.21 - SLAYT 62

Libraries/LIBFILE
laddress Library Libid SunOp Suncl MOp Mcl TuOp TuCl WOp WCl ThCl ThOp
2005.02.21 - SLAYT 63

lstate

lcity

lzip lphone SatCl

LIBFILE

SatOp FCl FOp

PUBFILE
• PUBFILE kitapların yayıncıları hakkında bilgi içerir. Özellikleri:
– pubid – Yayıncı no’su – publisher – Yayıncı adı – paddress – Yayıncı adresi – pcity -- Şehir – pstate -- Eyalet – pzip -- zip kodu – pphone – Telefon no – ship – Kaç günde teslim ettiği
2005.02.21 - SLAYT 64

Publisher/PUBFILE
paddress Publisher pcity

pubid

PUBFILE

pstate

Ship pphone

pzip

2005.02.21 - SLAYT 65

SUBFILE
• SUBFILE kitaplara verilebilecek her tekil konu başlığını içerir. Özellikleri:
– subcode – Konu no’su – subject – Konu başlığı/tanım

2005.02.21 - SLAYT 66

Subjects/SUBFILE

subid SUBFILE

Subject

2005.02.21 - SLAYT 67

INDXFILE
• INDXFILE kitaplarla konu başlıkları arasında çoka çoklu ilişki sağlar. Özellikleri tamamen diğer tablolara bağlantılardan ibarettir.
– subcode – Konu no’suna bağlantı – accno – Kitap sağlama no’suna bağlantı

2005.02.21 - SLAYT 68

Konularla Kitapları İlişkilendirme

subid INDXFILE

accno

2005.02.21 - SLAYT 69

Cookie Sorularına bazı örnekler
Sorular • 1. CD-ROM in the Library adlı kitabın yazarı kimdir? • 2. CD-ROM in the Library adlı kitabın yayıncısını ve adresini bulunuz. • 3. CD-ROM in the Library adlı kitap hangi kütüphanelerde vardır? • 4. CD-ROM in the Library adlı kitaba hangi konu başlıkları verilmiştir? • 5. Moffitt Kütüphanesinin sahip olduğu “Eğitim” (Education) konu başlıklı ve “Dell Publishing” yayınevi tarafından yayımlanmış olan kitapların yazarlarını ve eseadlarını yer numaralarıyla birlikte listeleyiniz. • 6. Berkeley Halk Kütüphanesinin ve şubelerinin sahip olduğu tüm kitapları yer numaraları, fiyatları ve kopya sayılarıyla birlikte listeleyiniz. • 7. Tüm kütüphanelerdeki fiyatı 10 dolardan daha fazla olan duplike kitapları en pahalısından en ucuzuna doğru listeleyiniz. • 8. Tüm kütüphanelerde kaç kitap bulunmaktadır? • 9. Tüm kütüphanelerin sahip olduğu kitapların toplam fiyatı ne kadardır? • 10. Kongre Kütüphanesindeki Veysey tarafından yazılan kitaba hangi konu başlıkları verilmiştir?

2005.02.21 - SLAYT 70

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->