P. 1
Arhitektura renesanse

Arhitektura renesanse

|Views: 14|Likes:
Published by Slobodan Ilic

More info:

Published by: Slobodan Ilic on Apr 02, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/03/2015

pdf

text

original

ARHITEKTURA RENESANSE

• U NOVIJE DOBA, NAROČITO OD XIX VEKA, SVE ČEŠĆE JE POTREBNO DA ARHITEKTA, ODNOSNO GRADITELJ, SVOJU IDEJU OBRAZLOŽI I KROZ PISANI PROGRAM, MANIFEST ILI SLIČNO, KAKO BI OBJASNIO ŠTA JE SVOJOM REALIZACIJOM ŽELEO DA ISKAŽE. • PRVI U NIZU STILSKIH PRAVACA KOJIM POČINJE EPOHA NOVOG DOBA NOSI NAZIV RENESANSA, ŠTO ZNAČI OBNOVA ILI PONOVNO RAĐANJE. POD TIM POJMOM PODRAZUMEVA SE PERIOD U ARHITEKTURI, ODNOSNO U SVIM GRANAMA UMETNOSTI, KOJI POČINJE U XV VEKU I KOJI KORISTI REPERTOAR FORMI NASTALIH U KLASIČNO DOBA ANTIKE.

• ZNAČENJE OVE ARHITEKTURE MOŽE SE TUMAČITI NA VIŠE NAČINA, ALI NAJJEDNOSTAVNIJE SE MOŽE DEFINISATI KAO ZNAČAJAN ISTORIJSKI PERIOD U ARHITEKTURI TOKOM KOJEG SU PRIHVAĆENE I PRIMENJENE JEDINSTVENE FORME POTEKLE IZ PROŠLOSTI, A KOJE SU SE SMATRALE KONSTANTOM U ARHITEKTONSKOM STVARALAŠTVU TOGA DOBA. ZA OVU POJAVU BILA SU SE STEKLA DVA PREDUSLOVA I DELOVALA SU KOMBINOVANO: • IZBOR KLASIČNOG (ANTIČKOG) REPERTOARA ARHITEKTONSKIH ELEMENATA, DELOVA I CELINA • ISTORIJSKI OKVIR ARHITEKTURE, ODNOSNO NOVI KULTURNI SISTEM U KOJEM JE ONA RAZVIJANA

• IZ PRETHODNIH IZLAGANJA O ARHITEKTURI STAROG DOBA, ODNOSNO O ARHITEKTURI ANTIČKE GRČKE I RIMA POZNATO JE ŠTA SVE OBUHVATA KLASIČAN REPERTOAR ARHITEKTONSKOG IZRAZA. • VEĆINA ISTRAŽIVAČA SLAŽE SE DA SE RENESANSA KAO STILSKI OBLIK FORMIRALA U FIRENCI, SREDIŠNJEM GRADU TOSKANE NA APENINSKOM POLUOSTRVU. U TOM GRADU BIO SE, KRAJEM XIV I POČETKOM XV VEKA, STEKAO NIZ POVOLJNIH OKOLNOSTI KOJE SU OMOGUĆILE RAZUMEVANJE NOVIH ARHITEKTONSKIH IDEJA KAO I NOVOG ARHITEKTONSKOG REČNIKA.

• FIRENCA, GRAD-DRŽAVA, IMALA JE UPRAVU KOJU SU ČINILI PREDSTAVNICI MOĆNIH TRGOVAČKIH PORODICA KAO ŠTO SU MEDIČI, PITI, RUČELAJ, STROCI I DRUGI, KOJI SU PRE SVIH DRUGIH U ITALIJI SHVATILI ZNAČAJ NOVINA U RAZNIM OBLASTIMA ŽIVOTA. NIJE, MEDJUTIM, BOGATSTVO I DRUŠTVENI OKVIR BILO JEDINO ŠTO JE OMOGUĆAVALO RADJANJE RENESANSE. U EVROPI JE TADA POSTOJAO JOŠ ČITAV NIZ BOGATIJIH GRADOVA, SA DOMINANTNIM GRADJANSKIM STALEŽOM, KAO ŠTO SU TO BILI GRADOVI U FLANDRIJI ILI LONDON U ENGLESKOJ. ALI U NJIMA JE POČETKOM XV VEKA JOŠ UVEK VLADALA CVETNA GOTIKA.

.

• RIMSKA PROŠLOST.POŠTO JE KLIMA BILA ČISTA. ALI NJIHOV KULT JE POČEO DA SE IZRAZITO NEGUJE TEK TOKOM XIV VEKA. PRI ČEMU HRIŠĆANSTVO NIJE OMETALO OVAJ PRAVAC U KOJEM SE ISKAZUJE FIZIČKA LJUBAV U LEPIM UMETNOSTIMA I LEPOTA PROPORCIJA U ARHITEKTURI I U KOJEM RIMSKA VELIČANSTVENOST I HUMANOST MOŽE BITI RAZUMLJIVA”. PONOSAN I SVETOVNI DUH ANTIKE. OŠTRA I ZDRAVA I POŠTO JE LJUDSKA MISAO BILA JASNA.. ELEMENTI UMETNOSTI I FRAGMENTI LITERARNIH DELA NISU NIKADA BILI ZABORAVLJENI NA OVOM TLU.. . OŠTROUMNA I PONOSITA.• NIKOLAUS PEVSNER POJAVU RENESANSE OBJAŠNJAVA OVAKO: “. OVDE JE MOGAO PONOVO DA SE OTKRIJE JASAN.

JEDNA OD BITNIH KARAKTERISTIKA RENESANSE POSTALA JE UNIVERZALNOST LIČNOSTI KOJE STVARAJU ARHITEKTURU. . TIME JE OBELEŽEN I NOVI PERIOD U ISTORIJI ARHITEKTURE ŠTO SE TIČE DRUŠTVENOG STATUSA AUTORA. ALI TADA JE I ON SAM BIO POMALO UBEDJEN U ONO ŠTO MU SE PRIPISUJE. BOŽANSKIM. MIKELANDJELA. TO JE BIO ATRIBUT KOJI SE I DANAS PRIPISUJE MIKELANDJELU. KOZIMO MEDIČI JE BIO PRVI KOJI JE PISMENO. NAZVAO JEDNOG UMETNIKA. MISLEĆI PRI TOME NA NJEGOV UM.• U TOSKANI SE BILA UOBLIČILA NOVA KONCEPCIJA UMETNIKA I POŠTOVANJA PREMA NJIMA. U TEKSTU.

.

• OPŠTE ODUŠEVLJENJE ANTIKOM IMALO JE ESTETSKI I DRUŠTVENI ASPEKT: 1. MUZIČAR. ARHITEKTA. A NAROČITO NJENI UKRASI SILNO DOPADALI UMETNICIMA I NARUČIOCIMA. SLIKAR.• MIKELANDJELO JE. 2. VEĆINA UMETNIKA TOGA DOBA TEŽILA JE DA ZASLUŽI TAKVO PRIZNANJE. DRUŠTVENI ASPEKT ODNOSI SE NA ČINJENICU DA JE ISTRAŽIVANJE RIMSKE PROŠLOSTI BILO OMOGUĆENO SAMO VISOKOOBRAZOVANOM DELU STANOVNIŠTVA. KAO ŠTO JE POZNATO. . VEĆ SU SE ISTRAŽIVALA. OPISIVALA ANTIČKA ZDANJA ILI NJIHOVI OSTACI. KAKO SU SE NAZIVALE LIČNOSTI ŠIROKOG OBRAZOVANJA I RASKOŠNOG TALENTA. SLIKALA. PISAC. UOPŠTENO “UOMO UNIVERSALE”. ESTETSKI ZATO ŠTO SU SE RIMSKA ARHITEKTURA. BIO SKULPTOR. VIŠE SE NIJE UČIO ZANAT KOD PORODICA ZIDARA.

RINASCITA. NAROČITO TOKOM XIX VEKA. DOK SU SE U RENESANSI TE POSTAVKE RAZREŠAVALE I TOKOM NJENOG TRAJANJA TA REŠENJA SU SE UČVRSTILA I UNAPREDILA. • OVAJ NAZIV JE. OZNAČAVAO ARHITEKTURU KOJA SE ZASNIVALA NA IMITACIJI RIMSKIH FORMI I MOTIVA. • DANTE (+ 1321). DJOTO (+ 1337) I MNOGI DRUGI VEĆ SU TOKOM XIII I XIV STOLEĆA POKRENULI NEKA SUŠTINSKA PITANJA I PROBLEME. . RINASCIMENTO. RENAISSANCE. PETRARKA (+1374).• OVAJ SNAŽNI PORIV ZA ANTIKOM VEOMA JE IMPRESIONIRAO NAUČNIKE U KASNIJIM EPOHAMA TAKO DA SU ONI CEO OVAJ PERIOD NAZVALI OBNOVA.

. USMERILA KA PRIRODI I TU JE PRONADJENA NJENA BLISKOST SA ANTIČKIM IDEJAMA. ZA RAZLIKU OD SREDNJEG VEKA. KONCEPCIJA RENESANSE JE BILA LIŠENA SHOLASTIČKOG MIŠLJENJA I BILA JE POISTOVEĆENA SA ANTIČKIM STAVOVIMA PO KOJIMA JE ČOVEK MERA SVIH STVARI. KOJE JE BILA PREPUNA MISTIKE I SIMBOLIKE. KOJI NIJE DOVOLJNO VREDNOVAO ANTIKU. RENESANSA JE U ŽIŽU SVOG INTERESOVANJA POSTAVILA ČOVEKA.• MISAO SE. NE SAMO U DUHOVNOM VEĆ I U FIZIČKOM SMISLU. ZA RAZLIKU OD SREDNJOVEKOVNE.

ODNOSNO OD POČETKA XV STOLEĆA DO 1550. GODINE. . GODINE. U SKLOPU KOJE SE IZDVAJA MANIERIZAM. DO 1550. . • DRUGA PODELA NE PRAVI TERITORIJALNU PODELU. OD 1420. GODINE I NA DRUGI PERIOD KADA SE RENESANSNI DUH U ARHITEKTONSKOM STVARALAŠTVU PROŠIRIO PO CELOJ EVROPI. OD 1550. KASNU RENESANSU. OD 1500. VEĆ GRADITELJSKO STVARALAŠTVO DELI NA RANU RENESANSU. VISOKU ILI ZRELU RENESANSU. DO 1700. GODINE. DO 1600.HRONOLOGIJA • U LITERATURI SE NAJČEŠĆE SREĆU DVE VREMENSKE PODELE. GODINE I PRELAZNI PERIOD KA BAROKU.1500. PRVA PODELA DELI RENESANSU NA PERIOD KADA SE ONA RAZVIJALA SAMO U ITALIJI.

QUATTROCENTO ZA XV VEK. TOKOM KOJEG JE DOSTIGNUTO NAJUZVIŠENIJE SAVRŠENSTVO U UMETNOSTI. KOJI SE SMATRA PERIODOM OBNOVE ANTIČKE UMETNOSTI. STARIJOJ LITERATURI SU: TRECENTO ZA XIV VEK. .• • • • UOBIČAJENI NAZIVI U ITALIJANSKOJ I DRUGOJ. KOJI SE SMATRA PERIODOM RAZVOJA I PRIPREME ZA VRHUNAC STVARALAŠTVA CINQUECENTO ZA XVI VEK.

BOJE I DRUGIH OPTIČKIH EFEKATA 4. NAJBOLJE REZULTATE DAJE POVEZIVANJE OVA DVA SISTEMA. ZANEMARUJUĆI U IZVESNOJ MERI HRONOLOGIJU. PRIMENA SVETLOSTI.OPŠTE KARAKTERISTIKE RENESANSE ARHITEKTURE • RENESANSNA ARHITEKTURA MOŽE SE PROUČAVATI PREMA DVA SISTEMA. ODNOS OBJEKTA PREMA DRUŠTVENIM FUNKCIJAMA. ODNOSNO UPOTREBA POVRŠINA I ZIDOVA 3. . KRITIČKOM I ISTORIJSKOM. KRITIČKI SISTEM. PROSTORNA KOMPOZICIJA 2. ARHITEKTONSKE SPOMENIKE ANALIZIRA NA OSNOVU ČETIRI KATEGORIJE: 1. PRIMENA. POJEDINAČNE AUTORE I MONOGRAFSKE OPISE.

FIRMITAS. LEPOTA. TRAJNOST. A O KOJIMA JE PISAO JOŠ VITRUVIJE. . PODRAZUMEVA ESTETIKU I SIMBOLIČKO ZNAČENJE PROJEKTA. JAKOST. PODRAZUMEVA ODGOVARAJUĆU UPOTREBU MATERIJALA I KONSTRUKCIJA C. TO SU: A. PODRAZUMEVA PRILAGOĐAVANJE PROJEKTA FUNKCIJI.• OVA PODELA JE PREVASHODNO ZASNOVANA NA TRI KATEGORIJE KOJE SU BILE NEGOVANE I U RIMSKOJ ARHITEKTURI.COMMODITAS. ČVRSTOĆA.DRAŽEST. PRAVA MERA. ATIS ILI FIRMITUDO (INIS) TVRDOĆA. ATIS . B. ATIS .VENUSTAS.PRIKLADNOST.

SYMETRIA .ORDINATIO.• ORGANIZACIJA ELEMENATA.U ZNAČENJU RAVNOPRAVNOSTI DELOVA S OBE STRANE NEKE OSOVINE. ONIS . KOJI SU SLEDILI TRI GLAVNE ODLIKE STARE RIMSKE ARHITEKTURE.EYRITHMIA .U ZNAČENJU UREĐENOSTI. TO SU BILI: . ODNOSNO KONCEPT PROSTORA I ODNOS SPOLJA UNUTRA ZASNIVAO SE NA NEKOLIKO ELEMENTARNIH PRINCIPA. . SREĐENOSTI .U ZNAČENJU POVEZANOSTI I HARMONIČNOSTI RITMA .

• ODMAH NAKON SIMETRČNOSTI OBJEKATA. . UOČAVA SE TEŽNJA KA CENTRALIZACIJI PROSTORA OKO JEDNOG STOŽERA.• VEROVATNO NAJZNAČAJNIJI PRINCIP BILA JE SIMETRIČNOST OBJEKTA. OTUDA IZVESNA KOMPOZICIONA STROGOST U POSTAVLJANJU URBANIH AMBIJENATA I SAMIH GRADJEVINA. OKO KOJEG SE OBLIKUJE BILO URBANI BILO GRADJEVINSKI KORPUS.

• VEROVATNO NAJZNAČAJNIJI PRINCIP BILA JE SIMETRIČNOST OBJEKTA. OTUDA IZVESNA KOMPOZICIONA STROGOST U POSTAVLJANJU URBANIH AMBIJENATA I SAMIH GRADJEVINA. .

UOČAVA SE TEŽNJA KA CENTRALIZACIJI PROSTORA OKO JEDNOG STOŽERA. . OKO KOJEG SE OBLIKUJE BILO URBANI.• ODMAH NAKON SIMETRIČNOSTI OBJEKATA. BILO GRADJEVINSKI KORPUS.

NAKON SREDNJOVEKOVNE PAUZE. TEŽNJA KA ZLATNOM PRESEKU JE BILA OČIGLEDNA. A OZNAČAVA PODUDARANJE DELOVA GRADJEVINE SA CELINOM. .• PROBLEM PROPORCIJA I SKLOPOVA PONOVO JE. JOŠ JE VITRUVIJE PISAO. BIO REŠAVAN NA BAZI MERENJA KOJA SU PROIZLAZILA IZ ANTROPOMORFNE TEMATIKE. A RENESANSNI GRADITELJI SU SVESRDNO PRIHVATILI: “SIMETRIJA NASTAJE IZ PROPORCIJE KOJA SE NA GRČKOM ZOVE ANALOGIJA”.

.

.

MUŠKI RED. KORINTSKI . . ONI SU BILI PRESUDNI UČESNICI U STRUKTURISANJU FASADNOG SISTEMA.• SVOJIM PROPORCIJAMA GRADJEVINE SUGERIRAJU ANTROPOMORFNOST. IMAJU ODREDJENU SIMBOLIKU I ANALOGNI SU LJUDSKIM FIGURAMA (DORSKI . STUBOVI. ODNOSNO IMITIRAJU LJUDSKE PROPORCIJE. A PRENOSNO SU OZNAČAVALI PRISUSTVO ČOVEKA. JOŠ U VITRUVIJEVOM TEKSTU. GLAVNI ELEMENT RENESANSNE ARHITEKTURE BILI SU STILSKI REDOVI.ŽENSKI RED I JONSKI IZMEDJU OVA DVA REDA).

.

ŠTO SE MANIFESTOVALO STROGOM ORGANIZACIJOM DELOVA. ARHITEKTURA GRADJEVINE I NJEN PROSTOR BILI SU SHVAĆENI VRLO ZATVORENO U ORGANIZACIONOM I FUNKCIONALNOM SMISLU.• GEOMETRIZACIJA ELEMENATA U RENESANSI ISKAZALA SE KROZ KONCEPCIJU SVODJENJA OBJEKATA NA OSNOVNE GEOMETRIJSKE FIGURE. . POSTOJALA JE VEOMA IZRAŽENA HIJERARHIJA ELEMENATA I ODNOSA DELOVA NA GRADJEVINAMA.

.

SKULPTURALNOST OBJEKATA JE BILA ZNAČAJNO NAGLAŠENA. S OBZIROM DA SU SE STUBOVI INTENZIVNO KORISTILI. .• PLASTIČNOST GRADJEVINA I ARHITEKTONSKIH DELOVA I ELEMENATA U RENESANSI JE BILA POVEĆANA U ODNOSU NA PRETHODNE EPOHE. ALI SE NIKADA NIJE PRELAZILO PREKO MERE DOBROG UKUSA.

VEĆ U XIII VEKU MAJSTOR VITELO SA SEVERA DOŠAO JE DO RADOVA JEDNOG ENCIKLOPEDISTE. TO JE BILO GLEDANJE SVETA IZ NOVOG POLOŽAJA. KOJI JE ŽIVEO OKO 1. ODNOSNO POZICIJE. . ARAPINA ALHASENA.OOO GODINE I KOJI JE PREVEO GRČKA DELA O PERSPEKTIVI. VITELO IH JE ZATIM OBJAVIO UZ BOGAT KOMENTAR I NAKON TOGA JE NASTALA PRAVA EKSPLOZIJA PROUČAVANJA VEZANIH ZA OPTIKU.• PROBLEM PERSPEKTIVE PREDSTAVLJA POSEBNO POLJE ISTRAŽIVANJA SKORO SVIH STVARALACA U RENESANSI.

.

.

TO JE BILA REVOLUCIONARNA IDEJA U ARHITEKTURI. JER JE DEKORACIJA.• RENESANSA JE JEDAN OD ONIH STILSKIH PRAVACA KOD KOJIH JE UOBIČAJEN DVOJNI ARHITEKTONSKI JEZIK. . ODNOSNO UKRAŠAVANJE ZGRADE. JEDAN NAČIN IZRAŽAVANJA JE KONSTRUKTIVNOSTRUKTURALAN. TO ZNAČI DA TEHNIČKA STRUKTURA ZGRADE NE MORA ODGOVARATI ARHITEKTONSKOJ ARTIKULACIJI. A DRUGI JE PLASTIČAN. BILA ODVOJENA OD KONSTRUKCIJE I NIJE JOJ MORALA U POTPUNOSTI ODGOVARATI.

JEDAN OD VRHUNSKIH STVARALACA I TEORETIČARA U DOBA RENESANSE. ALBERTI. VEĆ JE INVESTITOR DAVAO SKICU KAKO ŽELI DA MU UNUTRAŠNJOST ZGRADE BUDE ORGANIZOVANA. ZATO ŠTO JE NAJČEŠĆE RADIO OBRADU SPOLJAŠNJIH OBLIKA VEĆ POSTOJEĆIH GRADJEVINA.• TOKOM RENESANSE POSTOJALI SU AUTORI KOJI NISU UOPŠTE ZALAZILI U REŠAVANJE PROSTORNE FUNKCIJE. UBRAJA SE U ONE AUTORE KOJI SU VIŠE DALI U PLASTIČNOJ OBRADI. .

.

BIO JE ZNATNO PROŠIREN. ZNATNO JE BIO POVEĆAN BROJ ELEMENATA POMOĆU KOJIH ARHITEKTURA KOMUNICIRA S LJUDIMA. A TAJ SISTEM PREDSTAVLJA SISTEM ARHITEKTONSKIH ASOCIJACIJA. . POSTAO JE KOMPLEKSAN.KOD.• RENESANSNI JEZIK . SISTEM KOMUNIKACIJA INAČE JE SLOŽEN I SASTOJI SE IZ UNUTRAŠNJEG ODNOSA I ELEMENATA KOJI ČINE ODREDJENI SISTEM.

KOJI IMA VIŠESTRUKU SLIKU U ARHITEKTURI. . A KADA SE VEĆIM DELOM UVUČE U ZID POSTAJE USPOMENA NA STUB. PLASTIČNOST OPADA KAKO SE STUB PRIBLIŽAVA RAVNI ZIDA. NJEGOV POLOŽAJ MNOGO UTIČE NA ARHITEKTONSKO OBLIKOVANJE NE SAMO UNUTRAŠNJOSTI VEĆ I FASADE. UKOLIKO JE STUB POSTAVLJEN UZ NJU KAO POTPUNO NEZAVISAN I SAMOSTALAN. FASADA MOŽE BITI POTPUNO PLASTIČNA.• KULTNI ILI APSOLUTNI ZNAK KOJIM SE U ARHITEKTURI KOMUNICIRA JE STUB. NJEGOVA METAFORA I NAZIVA SE PILASTAR.

.

• GRUBA OBRADA KAMENE FASADE PREDSTAVLJA METAFORU PRIRODE KOJA OKRUŽUJE LJUDE I U ARHITEKTURI SE NAZIVA OPERA DI NATURA ILI RUSTIKA.• OBRADA ZIDA MOŽE. BITI RAZLIČITO PLASTIČNA. . • FINA OBRADA ZIDA UKAZUJE NA TO DA JE LJUDSKA SVEST PRERADILA I PROFINILA GRUBU OBRADU I TAKVA OBRADA NAZIVA SE U ARHITEKTURI OPERA DI MANO. TAKODJE.

GIRLANDE. BALKONI. POPRSJA.• FANTASTIČAN JE POTENCIJAL DEKORATIVNIH ELEMENATA KOJI SU SE U RENESANSNOJ ARHITEKTURI PRIMENJIVALI. GRBOVI. CELE FIGURE I SVE TO ZAJEDNO DOVODILO SE U VEZU SA TEKTONIKOM OBJEKTA. . TO SU. AKROTERIJE. TERASE. VOLOVSKA OKA. NA PRIMER. FESTONI. TIMPANONI. VENCI. SOKLE.

.

POTENCIRANJE ODNOSA SVETLO-TAMNO (CHIAROOSCURRO) I PRIMENA KONDENZOVANE SVETLOSTI.• UPOTREBA BOJE BILA JE SPECIFIČNA I PROISTEKLA JE IZ SREDNJOVEKOVNE TRADICIJE U ITALIJI. KOJI JE ELEMENTE NAGLAŠAVAO KAO CRTEŽ. KOJA DAJE DRAMATIKU I AKCENTUJE POJEDINE ELEMENTE ILI DELOVE OBJEKTA. PLASTIČNOST GRADJEVINA ISTICANA JE TAMNIM KAMENOM PIETRA SERENA. NAROČITO U NJENIM SEVERNIM KRAJEVIMA. .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->