S eda a u a r i l p mp c en

w wcslr w . bog p .

SRCE-NAJVA@NIJA PUMPA Ljudski krvotok sa arterijama, venama i kapilarima predstavlja osnovni sistem, koji integri{e sve ostale dijelove organizma. Najva`niji dio krvnog sistema koji povezuje 100 triliona }elija ljudskog bi}a jeste, bez sumnje, srce. Sa svoje ~etiri razli~ite komore kojima pumpa krv bogatu i siroma{nu kiseonikom do razli~itih delova tijela, a da ih ne mije{a me|usobno, i sa svojim kapcima koji funkcioni{u kao sigurnosni zatvara~i, dizajn srca zavisi od visoko ure|enih ravnote`a. Na{e srce, koje neprestano radi tokom cijelog `ivota odre|enim ritmom kojeg mi nismo uspostavili, predstavlja jedan nedoku~ivi sistem.

Otpo~ev{i sa kucanjem u maj~inoj utrobi, srce radi bez prestanka tokom cijelog na{eg `ivota u ritmu od 70 - 100 otkucaja u minuti. Odmara se samo pola sekunde izme|u svakog otkucaja.
5

Srce se kontrahuje oko 100 000 puta tokom jednog dana, a dvije i po milijarde puta u toku na{eg `ivota. Kada sr~ani rad preto~imo u koli~inu krvi koju srce ispumpa u toku `ivota dobijemo 300 miliona litara, {to bi ispunilo jedno manje jezero. Sve strukture u srcu, koje imaju izuzetno precizan redoslijed u svom delovanju, specijalno su dizajnirane za svoj rad. U srcu se vodi briga o svakom detalju: krv koja je bogata kiseonikom i ona koja je siroma{na kiseonikom ne mije{aju se me|usobno. Krvni pritisak je precizno regulisan. Obavljaju se sve operacije u procesu ishrane cijelog tijela, a sistemi koji pumpaju krv rade to samo koliko je potrebno. Srce je dizajnirano u skladu sa svim tim. Mo`emo nabrojati neke od osobina srca: Srce je postavljeno na jedno od najza{ti}enijih mjesta u tijelu. Po{to je jedan od najva`nijih organa, specijalno je obezbje|eno i veoma dobro za{ti}eno od spoljnih udara. Krv bogata kiseonikom i krv siroma{na kiseonikom nikada se ne mje{aju: U srcu, krv bogata kiseonikom i krv siroma{na kiseonikom u stalnom su pokretu. Specijalno tkivo dijeli srce u ~etiri komore koje imaju razli~ite osobine. Gornji dio uklju~uje desnu i lijevu sr~anu pretkomoru, koje su ispunjene razli~itim pregradama. One propu{taju krv u komore ispod njih. (Sl.1a) Zahvaljuju}i ovoj savr{enoj gra|i krv se nikada ne mije{a. Srce reguli{e krvni pritisak tako da ne dolazi do o{te}enja organa. Srce ne radi kao jedna pumpa, ve} kao dvije susjedne pumpe, od kojih svaka ima svoju komoru i pretkomoru. Ova podjela tako|e razdvaja na{ krvni sistem na dva dijela. Desna strana srca {alje krv sa relativno ni`im pritiskom u plu}a, a lijeva strana pumpa krv sa vi{im pritiskom u cijelo tijelo. Regulacija pritiska je veoma va`na, jer ako bi krv koja se {alje u plu}a imala isti pritisak kao krv koja se {alje {irom tijela, plu}a ne bi mogla da podnesu takav pritisak i raspala bi se. Ravnote`a u srcu ne dozvoljava da do|e do pojave takvog problema u plu}ima, zato {to je sve savr{eno dizajnirano.
6

Zdravlje po~inje danas

Sl.1a Desna i lijeva komora srca Srce obezbje|uje transport mnogih potrebnih supstanci u organe. Pre~i{}ena krv sa kiseonikom dolazi iz plu}a, prenosi se putem krvne `ile aorte i raznosi se do tkiva, preko mno{tva krvnih `ila. Tokom svog protoka kroz kapilare, krv osim kiseonika raznosi supstance kao {to su hormoni, hranljive materije i druge vrste sastojaka potrebnih tkivima. Krvne }elije — eritrociti, su najva`nije u prenosu kiseonika do svih dijelova tijela. (Sl.2)

Zanimljivo je ista}i da su to }elije koje gube svoje jedro, svoj centralni kompjuter radi prenosa {to ve}e koli~ine kiseonika. I pored toga, eritrociti `ive 120 dana. Stvaraju se u ko{tanoj sr`i izuzetnom brzinom. Svake sekunde se stvara 10 miliona potencijalnih }elija koje }e dati zreli i formirani eritrocit. Po{to eritrocit mora da apsorbuje - upija kiseonik, on mora da posjeduje specifi~an oblik, da bi najbr`e popunio svoje maksimalne kapacitete za prenos. Oblik koji podsje}a na prelaz izme|u krofne i pala~inke najbolje odgovara za ovu ulogu. Svaka ~etvrta }elija u organizmu je eritrocit ili jednostavnije re~eno, u organizmu se nalazi oko 25 000 milijardi eritrocita, ~ime se potvr|uje njihova esencijalna uloga u organizmu. U svakom eritrocitu postoji 265 miliona molekula hemoglobina, a to je molekularna ma{ina za vezivanje kiseonika. I zato je ispitivanje koli~ine hemoglobina izuzetno bitna pretraga pri analizi krvne slike. U svakom molekulu hemoglobina postoje 4 atoma Fe, koji svaki za sebe vezuju jedan molekul kiseonika.(Sl.3) Sl.3 Hemoglobin sa 4 atoma Fe Hemoglobin je, ustvari, najni`i molekul koji di{e, i to suprotno na{im plu}ima! Kada hemoglobin ve`e kiseonik - on se skuplja, a kada ga otpu{ta - {iri se. I zahvaljuju}i ovim biohemijskim mehanizmima kroz na{e tijelo proti~e krv bogata kiseonikom, koji nije u gasovitom stanju.
8

Zdravlje po~inje danas

Sl.2 Crvene krvne }elije
7

On se hemijski transformisao, da bi nas za{titio od embolije. Protok krvi je omogu}en kroz tijelo zahvaljuju}i na{im krvnim `ilama, koje su predstavljene kao vodovodne cijevi ili “centralno grijanje” na{eg tijela. Samo ove specijalne krvne `ile imaju mogu}nost promjene unutra{njeg lumena svojih cijevi. Posebno je bitna glatko}a zidova krvnih sudova i njihova prohodnost.(Sl.4)

Zdravlje po~inje danas

Vratimo se centralnom organu na{eg krvotoka. Srce posjeduje zaliske koji su pore|ani u smjeru toka krvi i koji rade u savr{enoj harmoniji. U srcu postoje zalisci na ulazu u svaku komoru koji sprije~avaju da krv te~e u suprotnom smjeru. Ti zalisci izme|u pretkomora i komora izgra|eni su od vlaknastog tkiva i posjeduju veoma male mi{i}e. (Sl.5)

Sl.4 Vene, arterije i kapilari

a.

Sl.5 Zalisci - kuspisi

b.

9

Ukoliko bi jedan od tih mi{i}a prestao sa radom, do{lo bi do izlivanja krvi u pretkomore {to bi izazvalo veliki poreme}aj, pa ~ak i smrt. Me|utim, do toga dolazi samo u slu~aju bolesti srca. Srce pumpa potrebnu koli~inu krvi u zavisnosti od promjene uslova. Koli~ina krvi, koja se pumpa od strane srca, mijenja se u skladu sa potrebama tijela. Pod normalnim uslovima, srce otkucava 70 puta u minuti. Kada se bavimo fizi~kim radom, kada mi{i}i zahtijevaju vi{e kiseonika, srce pove}ava koli~inu krvi koju pumpa i dosti`e ritam od 180 otkucaja u minuti. [ta bi se desilo kada toga ne bi bilo? Ako bi srce radilo u normalnom ritmu, kada je tijelu potrebno vi{e energije, npr. prilikom vo`nje bicikla, do{lo bi do poreme}aja u ravnote`i i do o{te}enja u tijelu. Me|utim, takve disfunkcije se ne de{avaju zbog savr{ene strukture srca. I bez na{eg uticaja, srce reguli{e koli~inu krvi koju pumpa. Srce funkcioni{e van na{e kontrole, pa ipak, upravo kako treba. Koli~ina krvi koja se pumpa od strane srca kontrolisana je specijalnim nervnim sistemom. Bez obzira da li spavamo ili smo budni, na{ krvni sistem reguli{e koli~inu krvi koja se pumpa, kao i brzinu pumpanja. Struktura srca - koja reguli{e gdje, kada i koliko je krvi potrebno - je besprijekorna. Srce operi{e sa specijalnim elektri~nim sistemom. Mi{i} koji odre|uje otkucaje srca i koji se zove sr~ani mi{i}, druga~iji je od svih drugih mi{i}a u tijelu. ]elije drugih mi{i}a skupljaju se svaki put kada su stimulisani od nervnog sistema. Me|utim, }elije sr~anog mi{i}a skupljaju se same od sebe. Njegove }elije imaju sposobnost da se pokre}u i {ire uz pomo} sopostvenih elektri~nih tokova. Iako svaka }elija ovog mi{i}a posjeduje tu sposobnost, nijedna od njih se ne skuplja nezavisno od ostalih }elija, jer bi do{lo do anarhije u prenosu elektri~nih impulsa.(Sl.6)
10

Zdravlje po~inje danas

Zdravlje po~inje danas

Zdravlje po~inje danas

Sl.7 Uzroci smrtnosti po u~estalosti Sl.6 Inervacija srca Ina~e, krvotok kao transportni sistem tijela ima zadatak da svojim krvnim `ilama snabdijeva krvlju, tj. hranom i kisikom sve dijelove organizma. Da bi to bilo mogu}e krvne `ile treba da imaju glatku unutra{njost i promjer koji mo`e zadovoljiti protok krvi. U poreme}aju zvanom ateroskleroza zidovi krvnog suda postaju zadebljali nakupljanjem masno}a u vidu ateroma i remete normalan tok krvi. (Sl.8) Mjesta naj~e{}eg pojavljivanja ateroskleroze su krvni sudovi mozga, srca, bubrega i nogu. Termin ateroskleroza poti~e od gr~ke rije~i “ateros,” ~ije je izvorno zna~enje “ka{a”.

Drugim rije~ima, one ne}e izazvati haos koji bi poremetio normalan ritam srca, u kojem bi se jedan dio skupljao, a drugi opu{tao. Ove }elije, koje su otkrivene u obliku lanca, rade zajedno prema instrukcijama dobijenim od elektri~nog sistema. Zahvaljuju}i ovom specijalnom elektri~nom sistemu mi mo`emo pratiti funkcionalnost i fiziolo{ke promjene na srcu u vidu elektrokardiograma ( EKG). S obzirom na izuzetnu va`nost sr~ano`ilnog sistema pozabavi}emo se potencijalnim bolestima koje prijete i njihovim tretmanom. Danas je op{te poznato da su oboljenja srca i krvnih sudova naj~e{}i uzrok smrti kod svjetskog stanovni{tva. Medicinska istra`ivanja pokazuju da su sr~ane bolesti uzrok smrti u preko 50% slu~ajeva.1,2(Sl.7) Svaki drugi ~ovjek umire od sr~anih oboljenja, {to daje alarmantnu situaciju i ukazuje da su ova oboljenja potcijenjena. U osnovi svih ovih oboljenja u oko 90 % slu~ajeva, nalazi se proces ateroskleroze6. To je degenerativno oboljenje zida arterija, koje su`avanjem lumena krvnog suda dovodi do ote`ane ili potpuno prekinute cirkulacije s vrlo te{kim i brojnim komplikacijama.
11

12

Sl.8 Aterom ka{asto za~epljenje

Sl.9 Zadebljanje u zidu krvnog suda

Naime, glavnu pojavu u aterosklerozi predstavljaju ograni~ene tvrde plo~e u zidu arterije, tzv. ateromi, ~ija je unutra{njost ispunjena `u}kastim sadr`ajem usled prisustva holesterola i drugih masno}a. Ateromske plo~e dovode do su`enja lumena arterije, {to ima za posljedicu ote`anu cirkulaciju krvi u oblasti koju ta arterija ishranjuje.(Sl.9) Istovremeno, tako izmjenjen i neravan zid krvnog suda predstavlja odli~nu podlogu za naknadno stvaranje krvnih ugru{aka ili tromba. Zbog toga dolazi do definitivnog zapu{enja krvnog suda. Kada dotok krvi u pojedine oblasti postane minimalan ili prestane javljaju se bolovi i napadi. U po~etnom stadijumu aterosklerotske promjene se ispoljavaju u vidu uzdu`nih, lako uzdignutih, `u}kastih pruga na unutra{njoj strani zida krvnog suda. Sastavljene su od nagomilanih masnih materija pa se nazivaju masne pruge. Danas se dobro zna da se masne pruge razvijaju ve} u djetinjstvu, u prosjeku oko petnaeste godine. Masne pruge se mogu transformisati u uznapredovali stadij ateroskleroze. Njega predstavljaju tzv. fibrozne plo~e ili “plakovi”, koji se sastoje od jedne ~ahure sagra|ene od vezivnog tkiva u ~ijoj unutra{njosti se nalaze masne materije i drugi produkti nastali raspadom }elija u unutra{njosti.(Sl.10)

Zdravlje po~inje danas

Fibrozne plo~e imaju izgled ~vrstih promjena koje transformi{u lumen krvnog suda i dovode do njegovog su`avanja. Osim toga, na mjestima ovakvih promjena dolazi do stvaranja vrtloga u krvnoj struji, {to stvara uslove za nastanak krvnih ugru{aka na ovim mjestima i dodatnih smetnji pri proticanju krvi. Mogu}e je da do|e i do prskanja spoljne ili vezivne ~ahure fibroznih plo~a sa pra`njenjem njihovog sadr`aja u sam lumen arterije. To dovodi do potpune opstrukcije i zapu{enja krvnih sudova, a za posljedicu ima dramati~nu sliku infarkta.(Sl.9) Zavr{ni stadij je kalcifikacija fibroznih ~vorova, odnosno njihovo zakre~enje usled talo`enja kalcija, tako da krvni sudovi dobijaju izgled tvrdih, neelasti~nih i rigidnih cijevi. (Sl. 11,12)

Zdravlje po~inje danas

Sl.10 Ateromi

Sl.11 Rigidni krvni sudovi

Sl.10 Fibrozne plo~e - plakovi u krvnom sudu
13

Ateroskleroza je zapaljenski proces uz imunolo{ko posredovanje ili jednostavnije re~eno proces ubrzanog starenja arterija. Glavni patolo{ki proces u aterosklerozi je su`enje arterija, gdje masno}e iz krvi prodiru u zid arterije. Stvara se lipidni bazen ograni~en fibroznom kapom, koja ometa normalan protok krvi.
14

Sve komplikacije su vezane za smanjeni dotok kiseonika i drugih hranljivih materija do odre|enih }elija, koje umiru zbog nedostatka hrane. Nastanak i razvoj ateroskleroze dovode se u vezu sa ~itavim nizom ~inilaca koji su povezani sa njenom pojavom. ^inioce koji su povezani sa nastankom bolesti, nazvali smo faktorima rizika. Te faktore rizika smo podijelili u dvije grupe: A) Faktori rizika na koje se ne mo`e uticati: - naslije|e, - pol, - `ivotna dob. B) Faktori rizika na koje se mo`e uticati: - povi{en holesterol i drugi lipidi, - pu{enje, - povi{en krvni pritisak, - {e}erna bolest, - gojaznost, - fizi~ka neaktivnost i - psihi~ki stresovi. Za razliku od prve grupe faktora, na ove druge se mo`e uticati odre|enim promjenama u na~inu `ivota i ishrane. U prilog va`nosti otklanjanja povi{enih nivoa holesterola govore pouzdani podaci. Dugotrajna normalizacija holesterola dovodi ~ak do djelimi~nog povla~enja ve} nastalih ateroskleroznih promjena u zidovima krvnih sudova. Aterosklerozni proces mo`e dovesti do o{te}enja bilo kog organa, ali naj~e{}e i po svojim posljedicama najte`e su lokalizacije na srcu, bubrezima, mozgu i ekstremitetima. Naj~e{}u i najva`niju lokalizaciju ateroskleroze predstavljaju, tzv. koronarne arterije srca.
15

Zdravlje po~inje danas

Ishrana sr~anog mi{i}a ne vr{i se putem krvi, koja proti~e kroz sr~ane {upljine, ve} putem dvije koronarne arterije koje se odvajaju od aorte odmah po njenom izlasku iz lijeve komore srca. Te arterije su vrlo ~esto sjedi{ta ateroskleroze, s obzirom na veliku potrebu sr~anog mi{i}a za krvlju. U slu~aju su`enja ovih arterija ateromskim plo~ama, dolazi do vrlo ozbiljnih smetnji, koje se ozna~avaju kao koronarna bolest srca. Ukoliko je do{lo do su`avanja krvnog suda, bolest se ispoljava u obliku napada vrlo jakih bolova u predsr~anom predjelu. Bolest sa takvom simptomatologijom naziva se angina pektoris ili stenokardija. Poznato je da se angina pektoris javlja zbog nedovoljne opskrbe srca krvlju i to iznenada, pri naporu ili emocionalnom stresu. Me|utim, ako do|e do pucanja ove fibrozne kape i izlijevanja sadr`aja, uz stvaranje tromba, mo`e do}i do trenutnog prekidanja cirkulacije, {to }e izazvati izumiranje }elija u distalnim (donjim) podru~jima srca i nastanak infarkta srca, koji se mo`e letalno zavr{iti. Druga opasnost od zapu{enja sr~anih arterija jeste kod koronarnog spazma, (periodi~no stezanje sr~ane arterije) koji se naj~e{}e doga|a u emocionalnom ili nekom drugom stresu. Stanje ovakvih bolesnika, sa djelimi~no ili potpuno zatvorenim sr~anim arterijama, je dramati~no, uz dominiranje simptoma: -bol u prsima, koji se ~esto {iri u u desno rame ili ruku, a traje nekoliko sati, ili koji se ponavlja (Sl. 12), -nedostatak daha, -hladni znoj, -mu~nina i -vrtoglavica.
16

Zdravlje po~inje danas

Zdravlje po~inje danas

Zdravlje po~inje danas

Sl.12

Sl.12 Anginozni bolovi;

Sl.13

Sl.13,14 Izumrlo tkivo srca

Sl.14

Sl. 16 Aterogeni elementi ishrane Na dijagramu mo`ete vidjeti koji aterogeni elementi iz ishrane pove}avaju nivo holesterola u serumu.3 (Sl.16) Najopasniji je unos zasi}enih masnih kiselina, zatim visok unos holesterola, kao i pove}an energetski unos, {to se manifestuje gojazno{}u. Zasi}ene masne kiseline su skoro sve `ivotinjskog porijekla. Uglavnom su ~vrste na normalnoj temperaturi i pove}avaju nivo holesterola u krvi. Na tabeli mo`emo vidjeti procentualnu zastupljenost ovih kiselina u na{oj ishrani.3(Sl.17)

Najte`a manifestacija ovih poreme}aja na srcu javlja se u vidu izumrlog tkiva tj. infarkta miokarda.(Sl.13,14) Drugu ~estu lokalizaciju ateroskleroze predstavljaju mo`dane arterije. U tom slu~aju dolazi do te{kih poreme}aja cirkulacije i protoka krvi s nastankom mo`danog udara ili mo`dane kapi (“{log”). (Sl.15) Jasno je da su posljedice aterokleroze izuzetno opasne i zato preporu~ujemo sprije~avanje nastanka i rano lije~enje. Prije svega moramo obratiti pa`nju na na{u ishranu, tako {to }emo nivo holesterola i triglicerida odr`avati u normali. Ishrana je izuzetno va`an faktor u nastanku i razvoju ateroskleroze. Pri tome su od zna~aja ne samo vrsta unijete hrane, ve} i cjelokupni energetski unos. Sl.15 Lokalizacija mo`danog udara

17

18

Sl.17. Izvori zasi}enih masnih kiselina

Obratimo pa`nju na ove opasne zasi}ene masne kiseline i poku{ajmo ih eliminisati ili svesti na najmanju mjeru. Najve}e koli~ine zasi}enih masno}a nalaze se u crvenom mesu: svinjsko i gove|e. Opasne namirnice su mesni proizvodi: pe~enje, bifteci, hamburgeri, vir{le, {unka, mesni doru~ak, slanina i kobasice. Bogat izvor ovih masno}a su mije{ana jela: masti, ulja za kuvanje, umaci, sosovi i grickalice. Vrlo ozbiljan problem jeste nepoznavanje ~injenice da je zna~ajan izvor zasi}enih masno}a punomasno mlijeko, jaja i razni pekarski proizvodi od bijelog bra{na. Najva`niji aterogeni faktor iz hrane je holesterol i sav je `ivotinjskog porijekla, dok biljni proizvodi ne sadr`e holesterol. Posebno bogate izvore holesterola predstavljaju `umance jajeta, sve iznutrice, (mozak, jetra, bubrezi, srce) buter, punomasno mlijeko i mlije~ni proizvodi.4 Na dijagramu mo`ete vidjeti najva`nije izvore holesterola iz hrane, koje su zastupljene sa po 33% u ukupnoj koli~ini holesterola koji unosimo.3(Sl.18)

Zdravlje po~inje danas

Studija koja je izvedena na 365 000 mu{karaca u periodu od 6 godina, jasno je pokazala povezanost izme|u porasta nivoa holesterola u krvi i stope smrtnosti od koronarne bolesti.3 (Sl.19). Holesterol se kre}e kroz krv spojen sa supstancama koje se zovu lipoproteini, koji upravo dijele holesterol na dvije vrste: LDL holesterol ~ini 75% ukupnog holesterola i on poma`e nastajanje ateroskleroze i zovemo ga “lo{i holesterol”. HDL holesterol se naziva “dobrim holesterolom” jer prevenira nastanak ateroskleroze. Maslinovo ulje nas {titi upravo zato {to pove}ava nivo “dobrog”, za{titnog holesterola. Pomenu}emo jo{ jedan faktor rizika za koronarnu bolest, a to je pu{enje. Kod pu{a~a pove}avaju se naslage holesterola u krvnim sudovima. Nikotin su`ava krvne sudove i dodatno sprije~ava dotok krvi do svih organa. Naro~ito je bitno da su pomenuti lipidni bazeni mnogo te~niji kod pu{a~a, tako da njihovo pucanje izaziva pojavu vulkanske erupcije i opstruktivnu trombozu koja se tragi~no zavr{ava.(Sl.20)

Zdravlje po~inje danas

Sl. 18.Izvori holesterola u hrani

Sl. 19 Korelacija holesterola i smrtnosti
19 20

Sl.20 Pucanje lipidnog bazena kod pu{a~a

U stresu, kao {to je tragi~na smrt, dolazi do gr~enja i su`avanja krvnog suda, ~ime se mo`e izazvati pucanje ove fibrozne kape. U tom slu~aju dolazi do potpune obustave krvotoka i infarkta. Kako se boriti protiv ovog pritajenog i tihog ubice? Analizira}emo ulogu ishrane u lije~enju i sprije~avanju ateroskleroze. Adekvatnom ishranom mo`e se posti}i znatno smanjivanje holesterola i triglicerida, a samim tim i rje{enja problema sr~anih bolesti. Ispitivanja u Finskoj pokazala su da smanjen unos zasi}enih masnih kiselina, ukupnih masti i namirnica bogatih holesterolom, ve} poslije 6 nedelja, dovodi do smanjenja holesterola i triglicerida za 25 % tj. za 1/4.3 Obratimo pa`nju na namirnice bogate zasi}enim masnim kiselinama, koje su vrlo opasne. (Sl 21) Vrlo je bitno pove}ati koli~inu unosa polinezasi}enih masnih kiselina, koje imaju izuzetno blagotvorna dejstva. One se uglavnom nalaze u te~nom stanju i lak{e stupaju u metaboli~ke reakcije, ~ime se transformi{u. Djeluju ~ak i na smanjenje holesterola, te im se pozitivni uticaj umno`ava. Na ovom dijagramu vidimo vrlo malo ovih kiselina u mesu i mlijeku i njegovim proizvodima, a izuzetno mnogo u biljnim namirnicama.(Sl.22) Kao {to vidimo, namirnice biljnog porijekla treba koristiti u mnogo ve}im koli~inama. Druga klju~na mjera jeste smanjiti unos holesterola. Na ovoj tabeli mo`ete vidjeti prezasi}enost holesterolom sljede}ih namirnica, te bi iste trebalo izbje}i.(Sl.23).5 Jedan bitan dijetetski princip je pove}an unos celuloze ili biljnih vlakana. Ona pove}avaju volumen crijevne mase, ubrzavaju crijevni transport, omogu}avaju detoksikaciju organizma, usporavaju apsorpciju {e}era, djeluju}i pozitivno na bilans {e}era.
21

Zdravlje po~inje danas

Zdravlje po~inje danas
Sl.21

Sl.22

Sl.23

22

Imamo dvije vrste biljnih vlakana: rastvorljiva i nerastvorljiva. Nerastvorljiva biljna vlakna smanjuju nivo triglicerida u krvi, a njihovu koli~inu u namirnicama mo`ete vidjeti na slici 24. Danas postoje sigurni dokazi da rastvorljiva biljna vlakna smanjuju nivo holesterola za 7 %, a u osobama sa vi{kom holesterola i za 19%. Koli~ina vlakana u odre|enim namirnicama je predstavljena u tabeli.(Sl.24) Mekinje od zobi imaju najve}u koli~inu ovih rastvorljivih biljnih vlakana. Moramo posebno obratiti pa`nju na bjelan~evine, jer je ustanovljeno da se unosom `ivotinjskih namirnica pove}ava nivo krvnih lipida i ubrzava proces ateroskleroze. Nasuprot pomenutim, bjelan~evine biljnog porijekla djeluju za{titno na krvne sudove. Posebno dobar izvor bjelan~evina predstavlja soja i sojine prera|evine. Soja je duplo ve}i izvor bjelan~evina od bilo kog mesa.(Sl.25) Postoje i dokazi da ishrana sojinim bjelan~evinama dovodi do smanjivanja holesterola za oko 20-25 %.

Zdravlje po~inje danas

Pomenimo jo{ jednu ~udesnu materiju -lecitin. To je materija koja rastvara masne naslage u krvnim sudovima tj. djeluje suprotno aterosklerozi. Nalazimo ga u p{eni~nom zrnu, bademu, orasima i lje{njacima. U uglednom medicinskom ~asopisu “Lancet” objavljena je studija na pacijentima oboljelim od ateroskleroze, koji su bili podvrgnuti biljnom na~inu ishrane, te nisu pili alkohol ni pu{ili. 82% ispitanih poslije 6 nedjelja su imali smanjenje naslaga holesterola i zapu{enja arterija.7

Zdravlje po~inje danas

Sl.25 Koli~ina proteina na 100 gr. Naglasimo jo{ jedanput da je ateroskleroza tihi ubica, i da simptome ne osje}amo dok nam se ne zapu{e arterije i do 5070%. ^ak i danas u ve}ini dr`ava biv{e Jugoslavije nema tehni~ke mogu}nosti da se utvrdi obim za~epljenja, dok proces ne zauzme 75% arterije, a tada je ve} kasno za radikalne mjere. Zato je sada vrijeme za prevenciju i terapijsko djelovanje. Slijede}e promjene se preporu~uju: * Smanjiti ukupnu koli~inu unesenih masti na 30% kompletnog energetskog unosa. * Koristiti namirnice bogate polinezasi}enim masnim kiseli nama, a to su namirnice biljnog porijekla.
24

Sl.24 Celuloza, rastvorljiva i nerastvorljiva

23

* Upotrebljavati namirnice bogate bjelan~evinama biljnog porijekla. * Obezbjediti ugljene hidrate iz namirnica bogatih biljnim vlaknima. Va`no je napomenuti da se biljnom ishranom mo`e sprije~iti 90- 97% sr~anih bolesti. promijenimo navike i hrana }e poslu`iti kao lijek. Jo{ je i Pitagora rekao: “Izaberi najbolje i navika }e izabrano u~initi prijatnim i korisnim”.

25

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful