P. 1
gjeografi

gjeografi

|Views: 160|Likes:
Published by Eni En

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: Eni En on Apr 08, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/08/2012

pdf

text

original

Caribbean

From Wikipedia, the free encyclopedia

"West Indian" and "West Indies" redirect here. For other uses, see West India, West Indies (disambiguation) and Caribbean (disambiguation). This article is about the group of islands. For the body of water surrounding them, see Caribbean Sea.

Caribbean

Area

2,754,000 km2 (1,063,000 sq mi)

Land area

239,681 km2 (92,541 sq mi)

Population (2009)

39,169,962[1]

Density

151.5 /km2 (392 /sq mi)

Ethnic groups

Afro-Caribbean, Indo-Caribbean, Chinese Caribbean,[2] Amerindians(Arawak, Caribs, Taínos), European

Demonym

West Indian, Caribbean person, Caribbean

Languages

Spanish, English, French, Dutch and many others

Government

13 sovereign states 17 dependent territories

Largest cities

Santo Domingo Havana Santiago de los Caballeros Port-au-Prince Kingston Santiago de Cuba San Juan Holguín

Internet TLD

Multiple

Calling code

Multiple

Time zone

UTC-5 to UTC-4

The Caribbean (pronounced /ˌkærɨˈbiːən/ or /kəˈrɪbiən/[3]) is a crescent-shaped group of islands more than 2,000 miles (3,200 km) long separating the Gulf of Mexico and theCaribbean Sea, to the west and south, from the Atlantic Ocean, to the east and north. From the peninsula of Florida on the mainland of the United States, the islands stretch 1,200 miles (1,900 km) southeastward, then 500 miles (800 km) south, then west along the north coast ofVenezuela on the South American mainland. Situated largely on the Caribbean Plate, the region comprises more than 7,000 islands, islets, reefs, and cays. These islands, called the West Indies, generally form island arcs that delineate the eastern and northern edges of the Caribbean Sea.[4] The region consists of the Antilles, divided into the larger Greater Antilles which bound the sea on the north, the Lesser Antilles on the south and east (including the Leeward Antilles), the Bahamas, and the Turks and Caicos Islands (the Lucayan Archipelago). Geopolitically, the Caribbean islands are usually regarded as a subregion of North America[5][6][7][8][9] and are organized into 30 territories including sovereign states, overseas departments, and dependencies. From January 3, 1958, to May 31, 1962, there was a short-lived country called the Federation of the West Indies composed of ten English-speaking Caribbean territories, all of which were then UK dependencies. The West Indies cricket teamcontinues to represent many of those nations.

Contents
[hide]

  

1 Etymology 2 Definition 3 Geography and climate

o o o o 

3.1 Island groups 3.2 Historical groupings 3.3 Modern day island territories 3.4 Continental countries with Caribbean coastlines and islands

4 Biodiversity

o 

4.1 Plants and animals of the Caribbean

5 Demographics

o o o 

5.1 Indigenous tribes 5.2 Language 5.3 Religion

6 Politics

o

6.1 Regionalism

    

6.1.1 United States effects on regionalism 6.1.2 European Union effects on regionalism 6.1.3 Venezuela's effects on regionalism

7 Regional institutions 8 Cuisine

o    

8.1 Favorite or national dishes

9 See also 10 References 11 Further reading 12 External links

[edit]Etymology
The region takes its name from that of the Carib, an ethnic group present in the Lesser Antilles and parts of adjacent South America at the time of European contact.[10]

[edit]Definition

Map of the Caribbean

The word "Caribbean" has multiple uses. Its principal ones are geographical and political. The Caribbean can also be expanded to include territories with strong cultural and historical connections to slavery, European colonisation and theplantation system.

The United Nations geoscheme for the Americas accords the Caribbean as a distinct region within The Americas.

Physiographically, the Caribbean region consists mainly of the Caribbean Sea to north, bordered by the Gulf of Mexico, the Straits of Florida, the Northern Atlantic Ocean which lies to the east and northeast, and a chain of islands surrounding the Caribbean Sea; the coastline of the continent of South America lies to the south.

Politically, "Caribbean" may be centred on socio-economic groupings found in the region. For example the block known as the Caribbean Community(CARICOM) contains both the Co-operative Republic of Guyana and the Republic of Suriname found in South America, along with Belize in Central America as full members. Bermuda and the Turks and Caicos Islandswhich are found in the Atlantic Ocean are associate members of the Caribbean Community, and the same goes for the Commonwealth of the Bahamas which is a full member of the Caribbean Community.

Alternately the organisation known as the Association of Caribbean States (ACS) consists of almost every nation in the surrounding regions which lie on the Caribbean plus El Salvador which lies solely on the Pacific Ocean. According to the ACS the total population of its member states is some 227 million people.[11]

[edit]Geography

and climate

The Caribbean plate

The geography and climate in the Caribbean region varies: Some islands in the region have relatively flat terrain of non-volcanic origin. These islands include Aruba (possessing only minor volcanic features), Barbados, Bonaire, the Cayman Islands, Saint Croix, The Bahamas or Antigua. Others possess rugged towering mountain-ranges like the islands of Cuba, Hispaniola, Puerto Rico, Jamaica, Dominica, Montserrat, Saba, Saint Kitts, Saint Lucia, Saint Thomas, Saint John,Tortola, Grenada, Saint Vincent, Guadeloupe, Martinique, and Trinidad & Tobago. The climate of the area is tropical but rainfall varies with elevation, size and water currents (cool upwellings keep the ABC islands arid). Warm, moist tradewinds blow consistently from the east creating rainforest/semidesert divisions on mountainous islands. Occasional northwesterlies affect the northern islands in the winter. The region enjoys year-round sunshine, divided into 'dry' and 'wet' seasons, with the last six months of the year being wetter than the first half. The waters of the Caribbean Sea host large, migratory schools of fish, turtles, and coral reefformations. The Puerto Rico trench, located on the fringe of the Atlantic Ocean and Caribbean Sea just to the north of the island of Puerto Rico, is the deepest point in all of the Atlantic Ocean.[12] Hurricanes, which at times batter the region, usually strike northwards of Grenada, and to the west of Barbados. The principal hurricane belt arcs to northwest of the island of Barbados in the Eastern Caribbean. The region sits in the line of several major shipping routes with the Panama Canal connecting the western Caribbean Sea with the Pacific Ocean.

Beach in Tobago

Puerto Rico's south shore, from the mountains of Jayuya

Puerto Cruz beach in Margarita Island,Venezuela

Grand Anse beach, St. George's,Grenada

A church cemetery perched in the mountains of Guadeloupe.

[edit]Island

groups

Lucayan Archipelago[13]

 

Bahamas Turks and Caicos Islands (United Kingdom)

Greater Antilles

 

Cuba Hispaniola

    

Haiti Dominican Republic Jamaica Cayman Islands (United Kingdom) Puerto Rico (U.S. Commonwealth)

Lesser Antilles

Leeward Islands

      

U.S. Virgin Islands (United States) Saint Croix Saint Thomas Saint John Water Island British Virgin Islands (United Kingdom) Tortola

        

Virgin Gorda Anegada Jost Van Dyke Anguilla (United Kingdom) Antigua and Barbuda Antigua Barbuda Redonda

Saint Martin

             

Saint Martin (French Antilles, France) Sint Maarten (Kingdom of the Netherlands) Saba (BES islands, Netherlands) Sint Eustatius (BES islands, Netherlands) Saint Barthélemy (French Antilles, France) Saint Kitts and Nevis Saint Kitts Nevis Montserrat (United Kingdom) Guadeloupe (French Antilles, France) including les Saintes Marie-Galante la Désirade

Windward Islands

         

Dominica Martinique (French Antilles, France) Saint Lucia Saint Vincent and the Grenadines Saint Vincent The Grenadines Grenada Grenada Carriacou and Petite Martinique

Barbados

   

Trinidad and Tobago Tobago Trinidad

Leeward Antilles

  

Aruba (Kingdom of the Netherlands) Curaçao (Kingdom of the Netherlands) Bonaire (BES islands, Netherlands)

[edit]Historical

groupings

Main article: History of the Caribbean

Political evolution of Central America and the Caribbean from 1700 to present

The mostly Spanish-controlled Caribbean in the 16th century

All islands at some point were, and a few still are, colonies of European nations; a few areoverseas or dependent territories:

British West Indies/Anglophone Caribbean – Anguilla, Antigua and Barbuda, Bahamas,Barbados, Bay Islands, Belize, British Virgin Islands, Cayman Islands, Dominica, Grenada,Guyana, Jamaica, Montserrat, Saint Croix (briefly), Saint Kitts and Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent and the Grenadines, Trinidad and Tobago (from 1797) and the Turks and Caicos Islands

Danish West Indies – present-day United States Virgin Islands

Dutch West Indies – Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten, Bay Islands (briefly), Saint Croix (briefly), Suriname, Tobago and Virgin Islands

French West Indies – Anguilla (briefly), Antigua and Barbuda (briefly), Dominica, Dominican Republic (briefly), Grenada, Haiti, Montserrat (briefly), Saint Lucia, Saint Vincent and the Grenadines, Sint Eustatius (briefly), Sint Maarten, St. Kitts (briefly), Tobago (briefly), Saint Croix, the current French overseas départements of Martinique and Guadeloupe (includingMarie-Galante, La Désirade and Les Saintes), and the current French overseas collectivities ofSaint Barthélemy and Saint Martin

Portuguese West Indies – present-day Barbados, known as Os Barbados in the 16th century when the Portuguese claimed the island en route to Brazil. The Portuguese left Barbados abandoned in 1533, nearly a century prior to the British arrival to the island.

Spanish West Indies – Cuba, Hispaniola (present-day Dominican Republic, Haiti (until 1609 to France)), Puerto Rico, Jamaica (until 1655 to Great Britain), the Cayman Islands (until 1670 to Great Britain) Trinidad (until 1797 to Great Britain) and Bay Islands (until 1643 to Great Britain), coastal islands of Central America (minus Belize), and some Caribbean coastal islands of Colombia, Mexico, and Venezuela.

 

Swedish West Indies – present-day French Saint-Barthélemy and Guadeloupe (briefly). Courlander West Indies – Tobago (until 1691)

The British West Indies were united by the United Kingdom into a West Indies Federation between 1958 and 1962. The independent countries formerly part of the B.W.I. still have a joint cricket team that competes in Test matches, One Day Internationals and Twenty20 Internationals. The West Indian cricket team includes the South American nation of Guyana, the only former British colony on that continent. In addition, these countries share the University of the West Indies as a regional entity. The university consists of three main campuses in Jamaica, Barbados and Trinidad and Tobago, a smaller campus in the Bahamas and Resident Tutors in other contributing territories such as Trinidad.

[edit]Modern

day island territories

Islands in and near the Caribbean

Main article: List of islands in the Caribbean See also: Caribbean South America and Caribbean basin

               

Anguilla (British overseas territory) Antigua and Barbuda (Constitutional monarchy) Aruba (Kingdom of the Netherlands) Bahamas (Constitutional monarchy) Barbados (Constitutional monarchy) Bonaire (special municipality of the Netherlands) British Virgin Islands (British overseas territory) Cayman Islands (British overseas territory) Cuba (Republic) Curaçao (Kingdom of the Netherlands) Dominica (Republic) Dominican Republic Grenada (Constitutional monarchy) Guadeloupe (overseas department of France) including les Saintes Marie-Galante

                

la Désirade Haiti (Republic) Jamaica (Constitutional monarchy) Martinique (overseas department of France) Montserrat (British overseas territory) Puerto Rico (commonwealth of the United States) Saba (Netherlands) Saint Barthélemy (overseas collectivity of France) Saint Kitts and Nevis (Constitutional monarchy) Saint Lucia (Constitutional monarchy) Saint Martin (overseas collectivity of France) Saint Vincent and the Grenadines(Constitutional monarchy) Sint Eustatius (special municipality of the Netherlands) Sint Maarten (Kingdom of the Netherlands) Trinidad and Tobago (Republic) Turks and Caicos Islands (British overseas territory) United States Virgin Islands(territory of the United States)

[edit]Continental                Belize

countries with Caribbean coastlines and islands
        Nicaragua Corn Islands Miskito Cays Pearl Cays Panama Kuna Yala Islands (comprising more than 1300 islands) Colón Bocas del Toro Archipelago (archipelago with approximately 300 islands)       United States Florida Keys Navassa Island Venezuela Isla Margarita Coche Island

Ambergris Caye Belize City Big Creek Caye Caulker Glover's Reef Dangriga Hicks Cays Hopkins Lighthouse Reef Placencia Punta Gorda St. George's Caye South Water Caye Turneffe Islands

 

Colombia Archipelago of San Andrés and Providencia     Barranquilla Cartagena Riohacha Santa Marta Costa Rica  Puerto Limón Guatemala Honduras      Guanaja Roatán Útila Cayos Cochinos Swan Islands Mexico  Quintana Roo      Cancún Chetumal Cozumel Isla Contoy Isla Mujeres

             

Cubagua Island Los Monjes Archipelago Las Aves archipelago Isla Aves Los Hermanos Archipelago Islas Los Frailes Los Roques archipelago La Sola Island La Tortuga Island La Orchila Blanquilla Island Los Testigos Islands Isla de Patos Paraguaná

 

[edit]Biodiversity
This section requires expansion.

The Caribbean islands are remarkable for the diversity of their animals, fungi and plants, and have been classified as one of Conservation International's biodiversity hotspots because of their exceptionally diverse terrestrial and marine ecosystems, ranging from montane cloud forests to cactus scrublands. The region also contains about 8% (by surface area) of the world's coral reefs[14] along with extensive seagrass meadows,[15] both of which are frequently found in the shallow marine waters bordering island and continental coasts off the region.

For the fungi, there is a modern checklist based on nearly 90,000 records derived from specimens in reference collections, published accounts and field observations.[16] That checklist includes more than 11250 species of fungi recorded from the region. As its authors note, the work is far from exhaustive, and it is likely that the true total number of fungal species already known from the Caribbean is higher. The true total number of fungal species occurring in the Caribbean, including species not yet recorded, is likely to be far higher, given the generally accepted estimate that only about 7% of all fungi worldwide have so far been discovered. [17] Although the amount of available information is still very small, a first effort has been made to estimate the number of fungal species endemic to some Caribbean islands. For Cuba, 2200 species of fungi have been tentatively identified as possible endemics of the island;[18] for Puerto Rico, the number is 789 species;[19] for the Dominican Republic, the number is 699 species;[20] for Trinidad and Tobago, the number is 407 species.[21] Many of the ecosystems of the Caribbean islands have been devastated by deforestation, pollution, and human encroachment. The arrival of the first humans is correlated with extinction of giant owls and dwarf ground sloths.[22] The hotspot contains dozens of highly threatened animals (ranging from birds, to mammals and reptiles), fungi and plants. Examples of threatened animals include the Puerto Rican Amazon, two species of solenodon (giant shrews) in Cuba and the Hispaniola island, and the Cuban crocodile.

Saona Island, Dominican Republic

The region's coral reefs, which contain about 70 species of hard corals and between 500-700 species of reefassociated fishes[23] have undergone rapid decline in ecosystem integrity in recent years, and are considered particularly vulnerable to global warming and ocean acidification.[24] Some Caribbean islands have terrain that Europeans found suitable for cultivation for agriculture. Tobacco was an important early crop during the colonial era, but was eventually overtaken by sugarcane production as the region's staple crop. Sugar was produced from sugarcane for export to Europe. Cuba and Barbados were historically the largest producers of sugar. The tropical plantation system thus came to dominate Caribbean settlement. Other islands were found to have terrain unsuited for agriculture, for example Dominica, which remains heavily forested. The islands in the southern Lesser Antilles, Aruba, Bonaire and Curaçao, are extremely arid, making them unsuitable for agriculture. However, they have salt pans that were exploited by the Dutch. Sea water was pumped into shallow ponds, producing coarse salt when the water evaporated. [25]

The natural environmental diversity of the Caribbean islands has led to recent growth in eco-tourism. This type of tourism is growing on islands lacking sandy beaches and dense human populations. [26]

[edit]Plants

and animals of the Caribbean

Epiphytes (bromeliads, climbing palms) in therainforest of Dominica.

A Green and Black Poison frog, Dendrobates auratus

Caesalpinia pulcherrima,Guadeloupe.

Costus speciosus, a marsh plant, Guadeloupe.

A crab in Martinique.

Crescentia cujete, or calabash fruit, Martinique.

Thalassoma bifasciatum (Bluehead Wrasse fish), over Bispira brunnea (Social Feather Duster Worms).

Two stenopus hispidus banded cleaner shrimp on a xestospongia muta barrel sponge.

Cyphoma signatum(Fingerprint Cowry) pair of marine animals, off coastal Haiti.

The Martinique Amazon, Amazona martinicana, was a species of parrot in the Psittacidae family. It is now extinct.

Anastrepha suspensa, a Caribbean fruit fly.

Hemidactylus mabouia, a tropical gecko, Dominica.

[edit]Demographics

A linen market in Dominica in the 1770s

Cuban school children

The population of the Caribbean is estimated to have been around 750,000 immediately before European contact, although lower and higher figures are given. After contact, social disruption and epidemic diseases such as smallpox and measles (to which they had no natural immunity)[27] led to a decline in the Amerindian population.[28] From 1500 to 1800 the population rose as slaves arrived from West Africa[29] such as the Kongo, Igbo, Akan, Fon and Yoruba as well as military prisoners and captured slaves from Ireland, who were deported during the Cromwellian reign in England.[30] Immigrants from Britain, Italy. France, Spain, the Netherlands, Portugal and Denmark also arrived, although the mortality rate was high for both groups. [31] The population is estimated to have reached 2.2 million by 1800.[32] Immigrants from India, China, and other countries arrived in the 19th century.[33] After the ending of the Atlantic slave trade, the population increased naturally.[34] The total regional population was estimated at 37.5 million by 2000.[35] The majority of the Caribbean has populations of mainly Africans in the French Caribbean,Anglophone Caribbean and Dutch Caribbean, there are minorities of mixed-race and European peoples of Dutch, English, French, Italian and Portuguese ancestry. Asians, especially those ofChinese and Indian descent, form a significant minority in the region and also contribute to multiracial communities. All of their ancestors arrived in the 19th century as indentured laborers. The Spanish-speaking Caribbean have primarily mixed race, African, or European majorities. Puerto Rico has a European majority with a mixture of European-African(mulatto), and a large West African minority. One third of Cuba's (largest Caribbean island) population is of African descent, with a sizable Mulatto (mixed African– European) population, and European majority. The Dominican Republic has a largely African descent and mixed majority who are primarily descended from West Africans and Spaniards, with some Amerindians.

Carnival in Trinidad and Tobago

Larger islands such as Jamaica, have a very large African majority, in addition to a significant mixed race, Chinese, Europeans, Indian, Lebanese, Latin American, and Syrian populations. This is a result of years of importation of slaves and indentured labourers, and migration. Most multi-racial Jamaicans refer to themselves as either mixed race or simply Black. The situation is similar for the Caricom states of Guyana, Suriname and Trinidad and Tobago. Trinidad and Tobago has a multi-racial cosmopolitan society due to the arrival of the Africans, Indians, Chinese, Syrians, Lebanese, Native Amerindians and Europeans. This multi-racial mix has created sub-ethnicities that often straddle the boundaries of major ethnicities and include Chindian and Dougla.

[edit]Indigenous         
Ciboney Ciguayo Kalinago Galibi Garifuna Igneri Lucayan Macorix Taíno

tribes

[edit]Language
Main article: Caribbean Languages

Spanish, English, French, Dutch, Haitian Creole and Papiamento are the predominant official languages of various countries in the region, though a handful of unique Creole languages or dialects can also be found from one country to another.

[edit]Religion
See also: :Category:Religion in the Caribbean Christianity is the predominant religion in the Caribbean. Other religious groups in the region are: Hinduism, Islam, Rastafari, Santería, andVoodoo among others.

[edit]Politics [edit]Regionalism

Flag of the Caribbean Common Market and Community (CARICOM)

Insignia of the Bolivarian Alliance for the Peoples of Our America

Caribbean societies are very different from other Western societies in terms of size, culture, and degree of mobility of their citizens.[36] The current economic and political problems which the states face individually are common to all Caribbean states. Regional development has contributed to attempts to subdue current

problems and avoid projected problems. From a political economic perspective, regionalism serves to make Caribbean states active participants in current international affairs through collective coalitions. In 1973, the first political regionalism in theCaribbean Basin was created by advances of the English-speaking Caribbean nations through the institution known as the Caribbean Common Market and Community (CARICOM).[37] Certain scholars have argued both for and against generalizing the political structures of the Caribbean. On the one hand the Caribbean states are politically diverse, ranging from communist systems such as Cuba toward more capitalist Westminster-style parliamentary systems as in the Commonwealth Caribbean. Other scholars argue that these differences are superficial, and that they tend to undermine commonalities in the various Caribbean states. Contemporary Caribbean systems seem to reflect a "blending of traditional and modern patterns, yielding hybrid systems that exhibit significant structural variations and divergent constitutional traditions yet ultimately appear to function in similar ways."[38] The political systems of the Caribbean states share similar practices. The influence of regionalism in the Caribbean is often marginalized. Some scholars believe that regionalism cannot not exist in the Caribbean because each small state is unique. On the other hand, scholars also suggest that there are commonalities amongst the Caribbean nations that suggest regionalism exists. "Proximity as well as historical ties among the Caribbean nations has led to cooperation as well as a desire for collective action."[39] These attempts at regionalization reflect the nations' desires to compete in the international economic system.[39] Furthermore, a lack of interest from other major states promoted regionalism in the region. In recent years the Caribbean has suffered from a lack of U.S. interest. "With the end of the Cold War, U.S. security and economic interests have been focused on other areas. As a result there has been a significant reduction in U.S. aid and investment to the Caribbean."[40] The lack of international support for these small, relatively poor states, helped regionalism prosper. Following the Cold War another issue of importance in the Caribbean has been the reduced economic growth of some Caribbean States due to the United States and European Union's allegations of special treatment toward the region by each other.[clarification needed]

[edit]United States effects on regionalism
The United States under President Bill Clinton launched a challenge in the World Trade Organization against the EU over Europe's preferential program, known as the Lomé Convention, which allowed banana exports from the former colonies of the Group of African, Caribbean and Pacific states (ACP) to enter Europe cheaply.[41] The World Trade Organization sided in the United States' favour and the beneficial elements of the convention to African, Caribbean and Pacific states has been partially dismantled and replaced by the Cotonou Agreement.[42]

During the US/EU dispute the United States imposed large tariffs on European Union goods (up to 100% on some imports) from the EU in order to pressure Europe to change the agreement with the Caribbean nations in favour of the Cotonou Agreement.[43] Farmers in the Caribbean have complained of their falling profits and rising costs as the Lomé Convention weakens. Some farmers have faced increased pressure to turn towards the cultivation of illegal drugs, which has a higher profit margin and fills the sizable demand for these illegal drugs in North America and Europe.[44][45]

[edit]European Union effects on regionalism
The European Union has also taken issue with US based taxation extended to US companies via the Caribbean countries. The EU instituted a broad labeling of many nations as tax havens by the Francebased OECD. The United States has not been in favor of shutting off the practice yet, mainly due to the higher costs that would be passed on to US companies via taxation. Caribbean countries have largely countered the allegations by the OECD by signing more bilateral information sharing deals with OECD members, thus reducing the dangerous aspects of secrecy, and they have strengthened their legislation against money laundering and on the conditions under which companies can be based in their nations. The Caribbean nations have also started to more closely cooperate in the Caribbean Financial Action Task Force and other instruments to add oversight of the offshore industry. One of the most important associations that deal with regionalism amongst the nations of the Caribbean Basin has been the Association of Caribbean States (ACS). Proposed by CARICOM in 1992, the ACS soon won the support of the other countries of the region. It was founded in July 1994. The ACS maintains regionalism within the Caribbean on issues which are unique to the Caribbean Basin. Through coalition building, like the ACS and CARICOM, regionalism has become an undeniable part of the politics and economics of the Caribbean. The successes of region-building initiatives are still debated by scholars, yet regionalism remains prevalent throughout the Caribbean.

[edit]Venezuela's effects on regionalism
This section requires expansion.

The President of Venezuela, Hugo Chavez launched an economic group known as the Bolivarian Alliance for the Americas (ALBA) which saw several eastern Caribbean islands join. In 2012 the nation of Haiti with 9 million became the largest nation of CARICOM seeking to join the union.[46]

Ekonomia e Shteteve - Kina
Sot Kina është ekonomia e tretë më e madhe e botës. Ne vitin 2010 ajo pritet që tia kalojë dhe ekonomisë së Japonisë, dhe të marrë së shpejti fuqinë nr 2 ne botë pas SHBA-se. Kjo falë rritjes se jashtëzakonshme ekonomike te saj (8-12 % çdo vit. Degët kryesore të ekonomisë janë bujqësia, blegtoria, industria, transporti dhe tregtia. Bujqësia është dega kryesore e ekonomisë. Prodhimet kryesore bujqësore janë : orizi, gruri, misri, meli, soja, pambuku, qaji dhe duhani. Me prodhimin e orizit Kina zë vendin e parë në bote. Rajonet ku bimësia është më e zhvilluar në luginat e lumenjve Jance, Huanho dhe ultësira Manqurisë në Kinën verilindore.

Blegtoria

Në Kinë rriten derrat, gjedhet, delet, dhitë , kuajt dhe shpezët shtëpiak. Kina e ka të zhvilluar edhe peshkatarinë. Kina zë vendin e parë në botë për peshkatari.

Industria ka prodhimet e veta siç janë porcelani, mëndafshi, qilimet, prodhimin e lodrave etj. Transportet në Kinë hekurudhor, automobilistik, ajror dhe ujor.

Tregtia

Kina eksporton : sojë, qaj, pambuk, duhan, mëndafsh, qymyr, hekur, mangan, volfram, antimon, prodhime te artizanateve, makia moderne etj. Ndërsa importon : oriz, grurë, mjete te komunikacionit, prodhime të elektroindustrisë, prodhimeve kimike, metale etj., ka marrëdhënie të mira tregtare me : Japoninë, Australinë, Britaninë e Madhe Francën, Rusinë, Italinë, Gjermaninë, SHBA-në.
Përmbajtja
[fshih]

    

1 Gjendja ekonomike 2 Gjendja themelore e strukturës industriale 3 Bujqësia 4 Industria 5 Sektorët e shërbimeve

o 

5.1 Sistemi i ekonomisë socialiste të tregut

6 Struktura e pronësive

o o  

6.1 Strategjia e zhvillimit 6.2 Mjedisi i investimeve

7 Ndërtimi i infrastrukturës 8 Politikat e investimeve

   

9 Rajonet e posaçme ekonomike dhe qytetet e hapura bregdetare 10 Zonat shtetërore të zhvillimit ekonomiko-teknik 11 Rajonet shtetërore të teknologjisë së lartë dhe të re 12 Zonat e përjashtuara nga taksat

[redakto]Gjendja

ekonomike

Qysh nga shpallja e Kinës së re, ekonomia kineze ka pasur një zhvillim të shpejtë. Sidomos, qysh nga fillimi, në vitin 1978, i reformës dhe i hapjes, ekonomia kineze është zhvilluar përpara në mënyrë të vazhdueshme dhe të shëndetshëm me një rritje mesatare vjetore mbi 9 %. Në vitin 2003, vëllimi i prodhimit të përgjithshëm të vendit të Kinës arriti në 1 trilionë e 400 miliardë dollarë amerikanë dhe vëllimi i përgjithshëm i ekonomisë kineze është radhitur në vendin e 6-të në botë pas SHBA-së, Japonisë, Gjermanisë, Anglisë dhe Francës. Deri në fund të vitit 2003, vëllimi i prodhimit të përgjithshëm të vendit për frymë të Kinës i kaloi 1000 dollarët amerikanë. Tani, gjendja e investimeve dhe e konsumit të vendit të Kinës është shumë e mirë. Në vitin 2003, investimet në kapitale fikse të gjithë shoqërisë kineze arritën në mbi 5 trilionë e 500 miliardë juanë, vëllimi i përgjithshëm i shitjes me pakicë të mallrave të konsumit të gjithë shoqërisë ishte 4 trilionë e 600 miliardë juanë, vëllimi i tregtisë së jashtme arriti në mbi 850 miliardë dollarë amerikanë, shifër kjo kaloi Anglinë e Francën dhe është radhitur në vendin e 4-të në botë pas SHBA-së, Gjermanisë dhe Japonisë. Deri në fund të vitit 2003, rezerva e valutave të Kinës kaloi 400 miliardë dollarët amerikanë, duke zënë vendin e 2-të në botë pas Japonisë. Me rezultate të reformës dhe të hapjes mbi 20-vjeçare dhe të ndërtimit të modernizimit, Kina ka kryer, në përgjithësi, ndryshimin e ekonomisë socialiste të tregut nga ekonomia e planit dhe krijimin dhe përmirësimin e mëtejshëm të sistemit të ekonomisë socialiste të tregut. Njëkohësisht, ligjet e rregulloret kineze janë përmirësuar pandërprerë, shkalla e hapjes së tregut është shtuar pandërprerë, mjedisi i investimeve është përsosur pandërprerë dhe reforma e sistemit monetar është zhvilluar në mënyrë të qëndrueshme. Të gjitha këto i kanë dhënë garancinë e sigurt zhvillimit të vazhdueshëm të ekonomisë kineze. Qysh nga hyrja në shekullin e ri, Kina ka parashtruar më tej konceptin e zhvillimit të gjithanshëm dhe përpjesëtimor midis njeriut e natyrës, njeriut e shoqërisë, qyteteve e fshatrave, lindjes e perëndimit dhe ekonomisë e shoqërisë. Në vitin 2002, Kongresi i 16-të i Partisë Komuniste të Kinës ka parashtruar edhe objektivi i luftës për ndërtimin e plotë të shoqërisë komode deri në vitin 2020.

[redakto]Gjendja

themelore e strukturës industriale

Struktura industriale do të thotë përbërja proporcionale të faktorëve kryesorë të prodhimit midis sektorëve të industrisë dhe lidhja e ekzistencës reciproke dhe e frenimit reciprok midis tyre, duke u përfshirë marrëdhëniet proporcionale midis bujqësisë, industrisë dhe industrisë shërbyese dhe midis sektorëve të ndryshëm etj.

Qysh nga shpallja e Kinës së re, struktura industriale e Kinës ka kaluar 3 periudhat e zhvillimit. Periudha e parë filloi nga 50 vitet e shekullit të kaluar deri në fund të 70 viteve, Kina ndryshoi shumë shpejt karakteristikën e ekonomisë gjysmëkoloniale, duke vendosur fillimisht bazën e industrializimit. Periudha e 2-të filloi nga viti 1979 deri në fillim të viteve 90 të shekullit të kaluar, Kina ka zbatuar kursin e reformës dhe të hapjes, duke rregulluar pandërprerë strukturën industriale. Si rezultat, Kina ka hyrë në periudhën e mesme të industrializimit. Periudha e 3-të filloi nga fillimi i viteve 90 të shekullit të kaluar, pasi Kina parashtroi krijimin e sistemit të ekonomisë socialiste të tregut, deri në vitin 2020, Kina do të realizojë industrializimin dhe do të kryejë informatizimin fillestar. Gjatë më se 50 vjetëve të kaluar, në marrëdhëniet proporcionale midis 3 industrive të Kinës ndodhën, gjithashtu, ndryshime shumë të mëdha. Qysh nga fillimi i viteve 50 të shekullit të kaluar deri në vitin 2002, pesha e bujqësisë kineze u ul në 14,5 % të vitit 2002 nga 45,4 % që ishin, pesha e industrisë u ngrit në 51,8 % nga 34,4 % që ishin, dhe pesha e industrisë shërbyese u rrit në 33,7 % që 20,2 % që ishin.

[redakto]Bujqësia
Kina është një vend me një popullsi bujqësore dërrmuese. Pozita e bujqësisë është shumë e rëndësishme në ekonominë kineze. Megjithëse Kina ka një sipërfaqe tokësore prej 9 milionë e 600 mijë kilometrash katrore, ndërsa sipërfaqja e tokave të punueshme ka vetëm 1 milion e 270 mijë kilometra katrore, shifër kjo ka zënë 7 % të sipërfaqes së përgjithshme të tokave të punueshme të botës, të cilat janë grumbulluar në zonën fushore dhe të ultësirave të Kinës lindore. Mbjellja është sektori më i rëndësishëm i prodhimit bujqësor të Kinës. Kulturat e drithërave kryesore janë orizi, gruri, misri, soja etj, bimët industriale janë pambuku, kikiriku, lakër vajdhënëse, panxhar sheqeri etj. Zhvillimi i shpejtë i bujqësisë kineze është filluar nga viti 1978, pas reformës së fshatrave. Gjatë më se 20 vjetëve të kaluar, nën kornizën e pronësisë kolektive, reforma e fshatrave kineze, me tregun si drejtim, ka prishur me guxim të madh pengesën e sistemit tradicional dhe ka kërkuar formën e re të realizimit të ekonomisë kolektive nën kushtet e ekonomisë së tregut. Reforma u ka sjellë fshatarëve interesat, ka çliruar dhe zhvilluar forcat prodhuese, ka nxitur rritjen e shpejtë të bujqësisë, sidomos të prodhimit të drithërave dhe përmirësimin e vazhdueshëm të strukturës bujqësore, në mënyrë që bujqësia kineze ka arritur sukseset e dukshme. Tani, sasia e prodhimit të drithërave, pambukut, farërave të lakrës vajdhënëse, duhanit, mishrave, vezave, produkteve ujore dhe të zarzavateve zë mesatarisht vendin e parë në botë. Vitet e fundit, qeveria kineze e ka konsideruar, gjithmonë, zhvillimin e bujqësisë si një punë më të rëndësishme në punët e rëndësishme, ka shtuar pandërprerë investimet në bujqësi, ka ngritur të ardhurat e fshatarëve dhe ka realizuar ngradualisht zhvillimin përpjesëtimor të fshatrave dhe të qyteteve.

[redakto]Industria

Zhvillimi i shpejtë i industrisë kineze filloi në fillim të viteve 50 të shekullit të kaluar. Pas shpalljes së së Kinës së re në vitin 1949, industria kineze ka hyrë në periudhën e rigjallërimit dhe të zhvillimit të plotë. Deri në vitin 1978, para reformës dhe hapjes, Kina ka krijuar fillimisht një sistem relativisht të përsosur të ekonomisë industriale. Industria tradicionale e naftës si dhe industria kimike e industria elektronike, si industri të reja, kanë pasur një zhvillim relativisht të shpejtë, industria bërthamore e industria kozmike, si industri të shkencës dhe teknologjive të larta, kanë arritur zhvillimin e përshtatshëm. Qysh nga fundi i viteve 70 të shekullit të kaluar, prirja e zhvillimit të industrisë kineze është shpejtuar më tej, nga viti 1979 deri në vitin 2003, rritja vjetore e mesatare e vlerës së shtuar të industrisë ishte mbi 10 %. Me zhvillimin mbi 50-vjeçar, sasia e prodhimit të produkteve kryesore të industrisë kineze është shtuar në dhjetëra dhe qindra herë, produktet e shumëllojshme industriale janë shitur në rajone të ndryshme të botës. Qysh nga viti 1996, sasia e prodhimit të çelikut, qymyrgurit, çimentos, plehrave kimike dhe televizorëve ka zënë gjithmonë në vendin e parë të botës. Në vitin 2003, vlera e shtuar e industrisë kineze arriti në 5 trilionë e 361 miliardë e 200 milionë juanë, duke u shtuar 12,6 %. Tani, Kina jo vetëm mund të prodhojë aeroplanët, anijet dhe automjetet, por edhe mund të prodhojë satelitin tokësor artificial si dhe pajisjet industriale të modernizimit. Është krijuar një sistem i pavarur industrial. Në të ardhmen, Kina do të zbatojë më tej strategjinë e industrializimit në mbështjen nga informatizimi, për të shpejtuar rilin e nxitjes të industrisë për zhvillimin ekonomik të Kinës.

[redakto]Sektorët

e shërbimeve

Qysh nga fundi i viteve 70 të shekullit të kaluar, sektorët e shërbimeve të kinës kanë pasur zhvillimin e përshtatshëm. Ai ka treguar kryesisht në dy drejtime: së pari ; përmasa e sektorëve të shërbimeve është zgjeruar pandërprerë. Sipas të dhënave statistikore, nga viti 1978 deri në vitin 2002, vlera e shtuar e sektorëve të shërbimeve të Kinës u shtua në 3 trilionë e 453 miliardë e 300 milionë juanë nga 86 miliardë e 500 mijë juanë, duke u shtuar në 40 herë. Rritja vjetore mesatare ishte mbi 10 %, shifër kjo ishte më e lartë se rritja e vëllimit të prodhimit të përgjithshëm të vendit me të njëjtën periudhë. Përqindja e vlerës së shtuar të sektorëve të shërbimeve u ngrit në 33,7 % të vitit 2002 nga 21,4 % që ishin në vitin 1979. Megjithëse sektorët e shërbimeve të kinës u prekën nga ndikimet e Sarsit dhe të thatësirave e të përmbytjeve dhe kanë pasur zhvillimin e shpejtë. Nga një anë tjetër, sektorët e shërbimeve të Kinës është bërë gradualisht kanale kryesore të punësimit të shoqërisë. Numri i personave të sektorëve të shërbimeve u shtua mbi 210 milionë të vitit 2002 nga 48 milionë e 900 mijë të vitit 1978, shifër kjo ishte 3 herë të numrit të personave zë industrisë së dytë. Tan, sektorët e shërbimeve të Kinës kanë prekur restorant, turizëm, shitje me pakicë, monedhë, sigurime, informacione, transport, ligje, llogari etj. Sipas planifikimit të zhvillimit të Kinës, deri në vitin 2020, përqindja e vlerës së shtuar të sektorëve të shërbimeve do të ngrihet mbi një të dytat nga një e tretat.

[redakto]Sistemi

i ekonomisë socialiste të tregut

30 vjetët e parë pas shpalljes së Kinës së re, qeveria kineze zbatonte, gjithmonë, sistemin e ekonomisë së planit. Institucionet e posaçme shtetërore planifikonin dhe hartonin objektivat e zhvillimit ekonomik në fushat e ndryshme. Ky sistem mund ta drejtonte ekonominë kineze të zhvillohej në mënyrë të qëndrueshme me plan dhe me objektiv, por ai ka penguar rëndë vitalitetin e vet dhe ritmin e zhvillimit. Në fund të viteve 70 të shekullit të kaluar, Kina filloi reformën e sistemit të ekonomisë së planit. Në vitin 1978, Kina ka zbatuar sistemin e prodhimit me kontrata familjare. Në vitin 1984, reforma e sistemit ekonomik është zgjeruar në qytete nga fshatrat. Në vitin 1992, Kina ka përcaktuar drejtimin e reformës për krijimin e sistemit të ekonomisë socialiste të tregut. Në tetor të vitit 2003, Kina ka sqaruar më tej objektivat dhe detyrat për përmirësimin e sistemit të ekonomisë socialiste të tregut. Domethënë, sipas kërkesave të planifikimit të përgjithshëm të zhvillimit të qyteteve dhe fshatrave, të zhvillimit rajonal, të zhvillimit ekonomik e shoqëror, të zhvillimit të njeriut dhe të natyrës në harmoni, të zhvillimit të vendit dhe të zhvillimit të hapjes së jashtme, do të luhet roli themelor i tregut në kuotën e burimeve. Forcimi i vitalitetit të ndërmarrjeve dhe i potencialit të konkurrencës, përsosja e makrokontrollit shtetëror, përmirësimi i administrimit shoqëror dhe i funksionit të shërbimeve publike të qeverisë kanë dhënë garancinë e fortë të sistemit për ndërtimin e plotë të shoqërisë komode. Detyrat kryesore janë : përmirësimi i pronësisë shtetërore dhe i sistemit ekonomik të zhvillimit të përbashkët të pronësive të shumëllojshme, krijimi i sistemit të strukturës së ekonomisë dypolalizuese, formimi i sistemit për nxitjen e zhvillimit përpjesëtimor të ekonomisë rajonale, ndërtimi i sistemit të tregut modern, përsosja e sistemit të makrokontrollit përmirësimi i sistemit të punësimit, dhe të sigurimeve shoqërorte dhe krijimi i sistemit për nxitjen e zhvillimit të vazhdueshëm ekonomik dhe shoqëror. Sipas planit të parashikuar, deri në vitin 2010, Kina do të krijojë një sistem relativisht të përsosur të ekonomisë socialiste të tregut dhe deri në vitin 2020, do të krijohet sistemi i përsosur i ekonomisë socialiste të tregut.

[redakto]Struktura

e pronësive

Sipas kushtetutës kineze, në fazën fillestare socialiste, shteti i përmbahet sistemit ekonomik të zhvillimit të përbashkët të ekonomisë së pronësive të shumëllojshme, me pronësinë shtetërore si kryesore dhe i përmbahet sistemit të shpërblimit sipas punës. Tani, ekonomia e pronësive kineze përfshijë kryesisht ekonominë shtetërore, ekonominë kolektive, ekonominë private, ekonominë e aksioneve, ekonominë e investimeve të tregtarëve të huaja dhe ekonominë e investimeve të Honkongut, të Makaos dhe të Tajvanit. Ekonomia shtetërore do të thotë një lloj i ekonomisë me materiale të prodhimit të shtetit : ekonomia kolektive do të thotë një lloj i ekonomisë me materiale të prodhimit të kolektivit të qytetasve, ekonomia private me materiale të prodhimit të personit, ekonomia e administrimit të përbashkët do të thotë një lloj i ekonomisë i

grupit të ri ekonomik të formuar me investime të përbashkëta midis ndërmarrjeve ose ndërmarrjeve dhe institucioneve shtetërore, ekonomia e sistemit të aksioneve do të thotë një lloj i ekonomisë me investime të pronarit të aksionit për krijimin e ndërmarrjeve, ekonomia me investime të tregtarëve të huaj do të thotë një lloj i ekonomisë që investuesit, sipas ligjeve rregulloreve të ekonomisë së jashtme, krijojnë ndërmarrje në Kinë me formën e investimeve të përbashkëta, të bashkëpunimit dhe private. Ekonomia me investimet e tregtarëve të huaj përfshijë 3 forma si ndërmarrjet e administrimit me investime të përbashkëta kineze dhe të huaja, ndërmarrjet e administrimit të bashkëpunimit kinez dhe të huaj dhe ndërmarrjet me investime private. Ekonomia me investimet e Honkongut, të Makaos dhe të Tajvanit do të thotë një lloj i ekonomisë që investuesit e Honkongut, të Makaos dhe të Tajvanit krijojnë, me forma të investimeve të përbashkëta, të bashkëpunimit dhe të investimeve private, ndërmarrje në pjesë kontinentale, duke u mbështetur tek ligjet dhe rregulloret përkatëse të RP të Kinës për ekonominë e jashtme. Ekonomia me investimet e Honkongut, të Makaos dhe të Tajvanit ka 3 forma, si ndërmarrjet e administrimit me investime të përbashkëta, ndërmarrjet e administrimit të bashkëpunimit dhe ndërmarrjet me investime private. Sipas rregulloreve të kushtetutës kineze, ndalimi i asnjë organizate dhe i asnjë personi të përdorin asnjë mjet të pushtojnë dhe të shkatërrojnë prona shtetërore dhe kolektive. Shteti duhet të mbrojë të drejtat dhe interesat e ligjshme të ekonomisë personale, ekonomisë private dhe të ekonomisë joshtetërore. Pronat e ligjshme private të shtetasve nuk mund të ndërhyjnë.

[redakto]Strategjia

e zhvillimit

Në tetor të vitit 1987, kongresi i 13-të i Partisë Komuniste të Kinës parashtroi qartë planin strategjik në “3 hapa” për ndërtimin e modernizimit të Kinës. Objektivat konkrete janë : Hapi i parë, nga viti 1981 deri në vitin 1990, vëllimi i prodhimit të përgjithshëm të vendet të Kinës u dyfishua për zgjidhjen e problemit të veshmbathjes dhe të ushqimit. Hapi i dytë, nga viti 1991 deri në fund të shekullit të 20të, vëllimi i prodhimit të përgjithshëm të vendit u katërfishua për të arritur në nivelin e jetesës komode të popullit. Hapi i 3-të, deri në mes të shekullit të 21-të, vëllimi i prodhimit të përgjithshëm të vendit për frymë të kinezëve do të arrijë në nivelin e vendeve të mesme, jeta e popullit do të jetë e pasur dhe do të realizohet në përgjithësi, modernizimi. Në shtator të vitit 1997, kongresi i 15-të i Partisë Komuniste të Kinës ka konkretizuar më tej objektivin e luftës të hapit të 3-të. Kjo do të thotë se deri në 10 vjetët e parë të shekullit të 21-të, vëllimi i prodhimit të përgjithshëm të vendit të Kinës do të dyfishohet në krahasim me vitin 2000, jetesa komode e popullit do të jetë më e pasur dhe do të krijohet sistemi i përsosur i ekonomisë socialiste të tregut; deri në vitin 2050, Kina do të realizojë, në përgjithësi, modernizimin dhe do të bëhet një vend socialist i begatisë, i demokracisë dhe i civilizimit.

[redakto]Mjedisi

i investimeve

[redakto]Ndërtimi

i infrastrukturës

Xhadetë: Kina ka sipërfaqe të madhe, xhadetë shkojnë në të gjitha drejtimet. Ndër to ka 12 linja kryesore të xhadeve shtetërore të kategorisë së lartë me një gjatësi prej 35 mijë kilometrash që kalojnë nga lindja në perëndim dhe nga jugu në veri, deri tani është inauguruar pjesa dërrmuese e këtyre xhadeve. Kina e konsideron gjithmonë ndërtimin e xhadeve si një nga përmbajtjet e rëndësishme të shpejtimit të ndërtimit të infrastrukturës. Nga viti 1998 deri në vitin 2001, Kina investonte çdo vit mbi 200 miliardë juanë në ndërtimin e xhadeve. Në vitin 2002, Kina investoi 300 miliardë juanë dhe ndërtoi 67 mijë kilometra xhade të reja, ndër to kishte 5,7 mijë kilometra autostrada. Në vitin 2003, u ndërtuan 36 mijë kilometra xhade të reja. Deri në fund të vitit 2003, gjatësia e xhadeve të mbarë vendit arriti në mbi 1,8 milionë kilometra, ndër to gjatësia e autostradave që përfaqësojnë nivelin e zhvillimit të transportit modern arriti në 40 mijë kilometra. Njëkohësisht, shteti ka shpejtuar ndërtimin e xhadeve të krahinave qendrore e perëndimore duke përmirësuar shumë kushtet e transportit të këtyre krahinave. Në vitin 2008, do të inaugurohet rrjeti i linjave kryesore të xhadeve shtetërore kineze. Atë kohë, mbi 200 qytete si Pekini, Shangai, të gjitha qytetet e varura direkt nga qendra, kryeqendrat e provincave dhe të rajoneve autonome do të lidhen me xhade të kategorisë së lartë me autostrada në krye. Hekurudhat : Deri në fund të vitit 2003, gjatësia e përgjithshme e hekurudhave kineze arriti në 73 mijë kilometra, ndër to kishte mbi 20 mijë kilometra hekurudha me dy palë shina dhe 18 mijë hekurudha elektrike. Më 7 janar të vitit 2003, u inaugurua hekurudha e parë që kapërcen detin në Kinë – hekurudha “Yuehai”. Hekurudha me lartësi më të madhe mbi nivelin e detit në botë – hekurudha “Qinghai-Tibet” ka gjatësi prej 1142 kilometrash dhe do të inaugurohet në vitin 2006. Tani Kina është bërë një nga vendet me transportet më të shumta hekurudhore në botë dhe është vendi me rritjen më të shpejtë të transporteve. Qysh nga viti 1998, hekurudha kineze ka ngritur disa herë shpejtësinë e transportit, është shtuar pandërprerë shpejtësia më e madhe e trenit. Njëkohësisht koha e udhëtimit të trenave është pakësuar shumë. Portet: Kina ka ndërtuar kryesisht portet e transportit të qymyrgurit, të kontejnerëve, të mineralit hekuror të importuar, të drithërave etj. dhe porte të thellësisë së detit, veçanërisht ka forcuar ndërtimin e sistemit të transportit të kontejnerëve. Qeveria ka ndërtuar disa porte të kontejnerëve në Dalian, Tianjin, Qingdao, Shangai, Ningbo, Shenzhen etj. duke i hedhur bazë krijimit të porteve kyçe të kontejnerëve të Kinës. Është forcuar ndërtimi i sistemit të transportit të qymyrgurit dhe janë inauguruar disa porte të reja të ngarkimit dhe të shkarkimit të qymyrgurit. Njëkohësisht janë rindërtuar shumë porte të importit të naftës dhe të mineralit hekuror. Deri në fund të vitit 2003, portet kryesore detare kishin gjithsej 1800 vende të ankorimit, ndër to kishte mbi 530 vende të ankorimit në rang 10 mijë tonësh, kapaciteti i transportit të mallrave arriti në mbi 1.7 miliardë tonë. Kapaciteti vjetor i transportit i disa porteve kryesore ka kaluar 100 milionë tonë, porti i Shangait, porti i Shenzhenit, porti i Qingdaos, porti i Tianjinit, porti i Guangxhout, porti i Xiamenit, porti i Ningbos dhe porti i Dalianit janë radhitur në 50 portet më të mëdha të kontejnerëve të botës.

Aviacioni civil: Linjat ajrore kineze shkojnë në kontinente të ndryshme të botës. Deri në fund të vitit 2003, në Kinë kishte mbi 140 aeroporte dhe mbi 1000 linja ajrore. Ndër to kishte mbi 160 linja ajrore ndërkombëtare që lidhen me mbi 60 qytete të mbi 30 vendeve. Telefoni: Në vitin 2003, në Kinë u shtuan 49 milionë e 80 mijë përdorues të rinj të telefonit të palëvizshëm, numri i përgjithshëm i përdoruesve të telefonit arriti në mbi 260 milionë, ndër to përdoruesit qytetarë arritën në mbi 170 milionë, përdoruesit fshatarë arritën në 92 milionë e 13 mijë. Në vitin 1987, Kina hapi biznesin e telekomunikacionit të celularit, pas vitit 1990, ky biznes është zhvilluar shumë shpejtë, rritja mesatare vjetore ka arritur në mbi 100 %. Në vitin 2003, rrjeti i celularit mbuloi të gjitha qytetet e mëdha e të mesme dhe mbi 2000 qyteza. U shtuan 62 milionë e 690 mijë përdorues të rinj të celularit, numri i përgjithshëm i përdoruesve arriti në 270 milionë. Në fund të vitit 2003, numri i përgjithshëm i përdoruesve të telefonit të palëvizshëm dhe të celularit arriti në mbi 530 milionë dhe u shtuan mbi 110 milionë në krahasim me vitin 2002, në çdo 100 njerëz kishte 42 telefona. Interneti: Tani vizituesit e internetit në Kinë kanë arritur në 80 milionë. Sipas statistikave, numri i personave që vizitojnë internet çdo javë të paktën për një orë në Kinë radhitet në vendin e 3-të në botë pas SHBA-së dhe Japonisë. Qysh nga gjashtëmujori i dytë i vitit 2001, sasia e vebsaiteve kineze është shtuar pandërprerë, tani ka afro 300 mijë. Është krijuar rrjeti i transmetimit me kapacitet të madh dhe me shpejtësi të madhe i përbërë nga kabllo optike, satelite dhe mikrovalë digjitale. Në fund të vitit 2003, gjatësia e përgjithshme e kabllove optike kineze arriti në 2.7 milionë kilometra. Në krahina të përparuara ekonomike, kabllo optike kanë hyrë në qyteza, lagje dhe ndërtesa dhe janë bërë mënyra kryesore teknologjike e transmetimit të informacioneve. Tani, është krijuar në përgjithësi rrjeti i telekomunikacionit publik i përbërë nga rrjeti i këmbimit të të dhënave në grupe, rrjeti i të dhënave digjitale, interneti, rrjeti i multimedias etj. që ka mbuluar mbi 90% të qyteteve dhe qytezave dhe është bërë një nga rrjetet më të mëdha të telekomunikacionit publik në botë.

[redakto]Politikat

e investimeve

Kina është një nga vendet që kanë tërhequr më shumë investime të huaja në botë. Nën gjendjen e depresionit të ekonomisë botërore dhe të pakësimit në përmasa të mëdha të investimeve ndërkombëtare, Kina ka tërhequr akoma shumë investime të huaja për shkak që Kina ka hartuar shumë politika të favorshme dhe të rregulltë të investimeve. Duke filluar nga fillimi i viteve 80-të të shekullit të kaluar, Kina ka ndërtuar shumë infrastruktura që kanë krijuar mjedis të mirë për investimet e biznesmenëve të huaj në Kinë. Njëkohësisht, Kina ka hartuar me radhë mbi 500 rregullore të jashtme ligjore ekonomike që kanë dhënë biznesmenëve të huaj garanci dhe bazë ligjore. Në fund të vitit 1997, Kina rishikoi dhe publikoi “listën e sektorëve me investime të huaja” që inkurajon dhe përkrah biznesmenë të huaj të bëjnë investime në fushën bujqësore, energjetike, të transportit, të lëndëve të para, të teknologjisë së lartë dhe të re, të shfrytëzimit të burimeve, të mbrojtjes së mjedisit etj. Sipas rregullave të Organizatës Botërore të Tregtisë dhe premtimeve të Kinës, qeveria kineze verifikoi 2300 rregullore ligjore dhe

dokumente, abrogoi 830 dokumente, rishikoi 325 dokumente duke mbaruar në përgjithësi punët e rishikimit të ligjeve dhe rregullore të jashtme ligjore ekonomike, si rezultat, u krijua në përgjithësi sistemi juridik i investimeve të huaja me ligjin e administrimit të ndërmarrjeve me investime kineze dhe të huaja, ligjin e administrimit të ndërmarrjeve me bashkëpunimin midis Kinës dhe vendeve të huaja dhe ligjin e ndërmarrjeve me investime të huaja në krye. Deri në fund të vitit 2003, biznesmenët e mbi 170 vendeve e rajoneve bënë investime në Kinë duke krijuar mbi 400 mijë ndërmarrje me investime të huaja. Grupet kryesore financiare ndërkombëtare dhe Shoqëritë ndërshtetërore kanë shprehur besimin e plotë për tregun e Kinës, pothuajse të gjitha shoqëritë ndërshtetërore që radhiten në 500 shoqëritë më të fuqishme botërore kanë bërë investime në Kinë. Kina vlerësohet nga investitorët dhe qarqet financiare botërore si një nga vendet me mjedis më të mirë të investimeve.

[redakto]Rajonet

e posaçme ekonomike dhe qytetet e hapura bregdetare

Kur filloi reforma e sistemit ekonomik në vitin 1978, qeveria kineze filloi njëkohësisht të zbatojë sipas planit politikën e hapjes ndaj botës së jashtme. Duke filluar nga viti 1980, Kina krijoi me radhë 5 rajone të posaçme ekonomike në Shenzhen, Zhuhai, Santou të provincës Guangdong, në Xiamen të provincës Fujian dhe në provincën Hainan. Në vitin 1984, Kina hapi edhe 14 qytete bregdetare si Dalian, Qinghuangdao, Tianjin, Yantai, Qingdao, Lianyungang, Nantong, Shangai, Ningbo, Wenxhou, Fuxhou, Guangxhou, Zhanjiang, Beihai etj. Në vitin 1985, Kina krijoi me radhë deltën e lumit Jançe, deltën e lumit Zhujiang, rajonin e trekëndëshit në jug të provincës Fujian, gadishullin Shandong, gadishullin Liaodong, Hebei dhe Guangxi si rajone të hapura ekonomike duke u krijuar zona e hapur ekonomike bregdetare. Në vitin 1990, qeveria kineze vendosi të zhvillojë dhe të hapë zonën e re të Pudongut të Shangait dhe të hapë më tej disa qytete buzë lumit Jançe duke u krijuar zona e hapur e lumit Jançe me Pudong në krye. Qysh nga viti 1992, Kina ka hapur edhe disa qytete kufitare duke hapur më tej të gjitha kryeqendrat e provincave dhe të rajoneve autonome, ka krijuar në disa qytete të mëdha dhe të mesme 15 rajone të doganës, 49 rajone shtetërore ekonomike teknologjike dhe 53 rajone të sektorëve të teknologjisë së lartë. Kështu, në Kinë u krijua struktura e gjithanshme e hapjes ndaj botës së jashtme. Rajonet e hapura të sipërpërmendura me politika të ndryshme të favorshme kanë luajtur rolin drejtues për zhvillimin e tregtisë së jashtme, eksportin dhe tërheqjen e teknologjive të përparuara.

[redakto]Zonat

shtetërore të zhvillimit ekonomiko-teknik

Zonat shtetërore të zhvillimit ekonomiko-teknik janë pjesë e rëndësishme përbërëse e zonave të hapura të Kinës ndaj botës, dhe ndodhen në qytetet qendrore, si në kryeqendra të provincave dhe rajoneve autonome, në qytetet e hapura bregdetare dhe në qytete të tjera të hapura. Në këto zona ndërtohet me forca të përqendruara infrastruktura e përsosur, krijohet mjedisi i investimeve në përputhje me kriteret ndërkombëtare, formohet struktura e industrisë moderne me industrinë e teknologjisë së re e të lartë nëpërmjet tërheqjes së

investimeve të huaja, në mënyrë që këto zona të bëhen zona kryesore për zhvillimin e ekonomisë dhe tregtisë së jashtme të qyteteve ku ndodhen dhe qyteteve përreth tyre. Në vitin 1988, Këshilli i Shtetit i Kinës miratoi krijimin e 14 zonave të zhvillimit ekonomiko-teknik në qytete të hapura bregdetare Dalien, Çinhuandao, Tiencin, Jantai, Çindao, Lienjungan, Nantong, Minhang, Honçiao, Caohëjing, Ningbo, Fuxhou, Guanxhou dhe Xhanjiang. Deri më sot numri i këtyre zonave ka arritur në 49, ndër to 27 janë në zonat bregdetare lindore dhe 22 në zonat qendrore dhe perëndimore të Kinës. Karahas këtyre Këshilli i Shtetit miratoi zonën industriale të Suxhout, zonën e përpunimit të mallrave të eksportit Kinçiao, zonën e zhvillimit ekonomiko-teknik Dasie të qytetit Ningbo, zonën e investimeve Haiçan të Siamenit, zonën e zhvillimit Janpu të Hainanit dhe zona të tjera që zbatojnë politikën e zonave të zhvillimit ekonomiko-teknik. ME SE PARITI NE DUHET TE DIME SE QESHT EKONOMIA E TREGUT PER TA KUPTUR TE GJITHA KETO DHE TE BEHEMI EKONOMISAT TE NJOHUR NDERKOMBETAR SHQIPTAR E I GJITH BALLKANI ETJ?

[redakto]Rajonet

shtetërore të teknologjisë së lartë dhe të re

Tani Kina ka krijuar mbi 50 rajone shtetërore të sektorëve të teknologjisë së lartë dhe të re që kanë tërhequr mbi 600 rezultate tekniko-shkencore. Treguesit kryesor ekonomik të këtyre rajoneve rriten çdo vit mesatarisht 60% për 10 vjet me radhë dhe janë bërë forcat kryesore që nxitin rritjen e ekonomisë kombëtare. Për shkak të zhvillimit të shpejtë, të mjedisit të mirë dhe të rritjes së shpejtë të eksportit të produkteve të teknologjisë së lartë dhe të re, Rajoni tekniko-shkencor Zhongguancun i Pekinit dhe disa rajone shtetërore të teknologjisë së lartë dhe të re në Tianjin, Shangai, Helongjiang, Jiangsu, Anhui, Sandong, Hubei, Guangdong, Shanxi, Dalian, Xiamen, Qingdao, Shenzhen etj. u përcaktuan nga shteti si baza e eksportit. Ndër to, vëllimi i eksportit i deltës së lumit Zhujiang, i deltës së lumit Jançe, i Pekinit dhe i Tianjinit ku ka shumë baza të eksportit zuri mb 80 % të eksportit të produkteve të teknologjisë së lartë dhe të re të mbarë vendit. Në vitin 2002, eksporti i produkteve të teknologjisë së lartë dhe të re kineze zuri mbi 20% të vëllimit të përgjithshëm të eksportit të tregtisë së jashtme duke përsosur më tej strukturën e eksportit të Kinës.

[redakto]Zonat

e përjashtuara nga taksat

Zonat e përjashtuara nga taksat janë zonat për zhvillimin e tregtisë ndërkombëtare dhe të shërbimeve të përjashtuara nga taksat, të miratuara nga Këshilli i Shtetit i Kinës, janë të ngjanshme me zonat e tregtisë së lirë në arenën ndërkombëtare. Në këto zona lejohen biznesmenët e huaj të investojnë dhe të merren me tregti ndërkombëtare, të zhvillojnë magazinim e mallrave e përjashtuar nga taksat, dhe të merren me përpunimin dhe eksportimin e mallrave etj. Deri tani në Kinë numërohen 15 zona të përjashtuara nga taksat, si zona e përjashtuar nga taksat Vaigaoçiao e Shangait etj., që janë bërë pikat e reja të lidhjes së ekonomisë kineze me ekonominë botërore.

Zhvillimi Paqësor i Kinës(Përkthim)
2011-09-24

Zyra e Informacionit e Këshillit të Shtetit në Kabinetin e Kinës, publikoi një komunikim zyrtar mbi zhvillimin paqësor të Kinës. Më poshtë është teksti i plotë: Zhvillimi Paqësor i Kinës(Përkthim) Zyra e Informacionit e Këshillit të Shtetit Republika Popullore e Kinës Shtator 2011, Pekin Përmbajtja: I. Rruga e Zhvillimit Paqësor të Kinës: Rreth saj II. Çfarë synon të arrijë Kina duke ndjekur Zhvillimin Paqësor III. Politikat e Jashtme të Kinës për ndjekjen e Zhvillimit Paqësor IV. Rruga e Zhvillimit Paqësor të Kinës është një zgjedhje e kërkuar nga Historia V. Çfarë nënkupton Zhvillimi Paqësor i Kinës për pjesën tjetër të botës E pozicionuar në lindje, Kina, një vend me një qytetërim të lashtë dhe një popullsi prej 1,3 miliardë banorësh, po bën hapa të mëdha në përparimin e saj drejt modernizimit. Çfarë rruge zhvillimi ka zgjedhur Kina? Çfarë dë t‟i sjellë zhvillimi i Kinës pjesës tjetër të botës? Këto çështje janë në fokus të gjithë botës. Në shumë raste Kina i ka deklaruar pjesës tjetër të botës se ajo ndërmerr një rrugë të zhvillimit paqësor dhe se është e angazhuar të mbështesë paqen në botë dhe të promovojë zhvillimin e përbashkët dhe prosperitetin në të gjitha vendet. Në fillimin e dhjetëvjeçarit të dytë të shekullit të 21-të dhe me rastin e 90-vjetorit të themelimit të Partisë Komuniste Kineze (PKK), Kina i deklaroi, sërish në mënyrë solemne, botës se zhvillimi paqësor është një zgjedhje strategjike e bërë nga Kina për të realizuar modernizimin, për tu bërë më e fortë dhe e lulëzuar, dhe për të dhënë më shumë kontribut në prosperitetin dhe qytetërimin njerëzor. Kina do të ndjekë e palëkundur rrugën e zhvillimit paqësor. I. Rruga e Zhvillimit Paqësor të Kinës: Rreth saj Gjatë 5000 viteve të kaluara, njerëz nga të gjitha grupet etnike në Kinë, me zell e mençuri, kanë krijuar një qytetërim të shkëlqyer dhe ndërtuar një shtet multi-etnik të bashkuar.

Qytetërimi kinez ka karakteristikën e veçantë e të qenit i duruar, gjithëpërfshirës dhe i hapur. Shteti kinez është përpjekur të mësojë nga shtetet e tjera dhe është vetë-përmirësuar në ndërveprimin me pjesën tjetër të botës në shekuj me radhë, duke dhënë një kontribut të madh në progresin e qytetërimit njerëzor. Në mes të shekullit të 19-të fuqitë perëndimore e detyruan Kinën, me anë të luftëanijeve të vogla, të hapte dyert. Trazirat e brendshme dhe agresioni i huaj gradualisht e kthyen Kinën në një shoqëri gjysmë-koloniale dhe gjysmë-feudale. Vendi u shndërrua në një vend të varfër dhe të dobët dhe njerëzit vuanin nga luftrat dhe kaosi. Duke u përballur me rrezikun e afët të nënshtrimit të vendit, një gjeneratë pas tjetrës patrotësh luftuan shumë për të gjetur një mënyrë për reformimin dhe shpëtimin e vendit. Revolucioni i vitit 1911 i dha fund sistemit të monarkisë, i cili udhëhoqi Kinën për mijëra vjet dhe frymëzoi kinezët për të luftuar për pavarësi dhe prosperitet. Megjithatë, këto përpjekje dhe luftra dështuan në ndryshimin e natyrës së Kinës si shoqëri gjysmë-koloniale dhe gjysmë-feudale dhe nuk e nxorën popullin kinez nga mjerimi. Duke u mbështetur te pritshmëria e njerëzve, PKK i drejtoi ata për të fituar luftën e lodhshme dhe në fund në vitin 1949 themeloi Republikën Popullore të Kinës. Kjo gjë shënoi realizimin e pavarësisë dhe lirisë së njerëzve dhe shpalli një epokë të re në historinë e Kinës. Në gjashtë dhjetëvjeçarët e fundit dhe që nga themelimi i Kinës së re, veçanërisht që nga prezantimi i politikave të reformës dhe të hapjes në 1978, qeveria kineze ka punuar shumë për të eksploruar rrugën e modernizimit socialist, rrugë e cila përshtatet me kushtet e Kinës dhe tendencat e kohërave. Duke tejkaluar vështirësitë dhe pengesat, kinezët kanë avancuar me kohën, duke marrë eksperiencë dhe mësime nga vetë zhvillimi i Kinës si dhe nga vendet e tjera, ata kanë thelluar kuptimin e ligjeve që drejtonin zhvillimin e shoqërisë njerëzore dhe kanë promovuar vetë-përmirësimin dhe rritjen e sistemit socialist. Me përpjekje të lodhshme, kinezët kanë patur sukses në gjetjen e rrugës së zhvillimit në përputhje me realitetin e Kinës, të rrugës së socializmit me karakteristikat kineze. E parë në një kontekst më të gjerë, global dhe historik, rruga e zhvllimit paqësor mund të përkufizohet si më poshtë: Kina duhet të vetë-zhvillohet duke mbështetur paqen në botë dhe duke kontribuar në të nëpërmjet zhvillimit të saj. Ajo duhet të arrijë zhvillimin me përpjekjet e veta dhe duke ndërmarrë reforma dhe shpikje; në të njëjtën kohë ajo duhet të hapet me botën e jashtme dhe të mësojë nga vendet e tjera. Duhet të kërkojë përfitimin e zhvillimin e përbashkët me vendet e tjera për të qenë në të njëtën vijë me tendencat e globalizimit ekonomik, si dhe duhet të punojë së bashku me vendet e tjera për të ndërtuar një botë harmonioke me paqe të qendrueshme dhe prosperitet të përbashkët. Kjo është rruga e zhvillimit shkencor, të pavarur, të hapur, paqësor, bashkëpunues dhe të përbashkët. -- Zhvillimi shkencor. Zhvillimi shkencor nënkupton respektimin dhe ndjekjen e ligjeve që qeverisin zhvillimin e ekonomisë, shoqërisë dhe natyrës, duke u fokusuar mbi zhvillimin, si dhe duke i lënë të lira e duke i zhvilluar forcat prodhuese. Kina e konsideron Perspektivën Shkencore mbi Zhvillimin si një princip të rëndësishëm në drejtimin e zhvillimit ekonomik dhe shoqëror dhe i jep një përparësi të lartë zhvillimit në qeverisjen dhe përtëritjen e vendit nga Partia. Ajo i vendos njerëzit në vend të parë, promovon zhvillimin e përgjithshëm të balancuar dhe të përshtatshëm si dhe i merr në konsideratë të gjithë faktorët kur ndërmerr planin e përgjithshëm të balancuar. Duke i vendosur njerëzit në vend të parë, qeveria kineze gjithmonë respekton të drejtat dhe vlerat njerëzore dhe punon për të arritur plotësimin e të mirave

materiale gjithnjë në rritje dhe nevojat kulturore të njerëzve, si dhe promovon prosperitetin për të gjithë. Ajo përpiqet shumë për të avancuar në zhvillimin e gjithanshëm të njeriut, për tu siguruar që zhvillimi është për njerëzit, nga njerëzit dhe me njerëzit që ndajnë frutet e tij. Duke promovuar zhvillimin e përgjithshëm të balancuar dhe të përshtatshëm, qeveria kineze promovon zhvillimin e përgjithshëm ekonomik si dhe atë politik, progresin kulturor dhe shoqëror, përmirësimin ekologjik, dhe zhvillimin e koordinuar e të gjitha lidhjeve dhe aspekteve të rrugës së modernizimit. Duke bërë plane të përgjithshme të balancuara, qeveria kineze kërkon të identifikojë dhe përballë në mënyrën më të mirë marrëdhëniet kryesore në çështjen e ndërtimit të socializmit me karakteristikat kineze, si dhe të mbajë balancën midis zhvillimit urban dhe rural, zhvillimit në rajone të ndryshme, zhvillimit ekonomik dhe shoqëror, njeriun dhe natyrën, zhvillimit të bredshëm dhe hapjen me botën e jashtme. -- Zhvillimi i pavarur. Si një vend popullor në zhvillim, Kina duhet të mbështetet në vetvete për ndjekjen e zhvillimit. Kina ruan pavarësinë, fokusohet në zhvillimin e brendshëm, vepron që të vetëmbahet me kushtet e saj kombëtare, kryen reforma dhe shpikje për zhvillimin ekonomik dhe shoqëror nëpërmjet përpjekjeve të saj, dhe nuk i zhvendos problemet dhe vështirësitë te vendet e tjera. Në kohën e globalizimit ekonomik, Kina, mund të marrë pjesë në mënyrë më efektive në ndarjet ndërkombëtare të punës dhe mund të promovojë një bashkëveprim me përfitim të përbashkët me vendet e tjera, vetëm duke ndjekur zhvillimin e pavarur. -- Zhvillimi i hapur. Kina ka mësuar nga rruga e zhvillimit të saj se nuk mund të vetë-zhvillohet duke mbajtur të mbyllura dyert e saj. Duke patur reformat dhe hapjen me botën si politikën e saj bazë, Kina jo vetëm ndërmerr reforma të brendshme dhe hapet me botën e jashtme, por edhe ndjek zhvillimin e pavarur, merr pjesë në globalizimin ekonomik dhe trashëgon traditat e vërteta të shtetit kinez dhe mëson nga arritjen e vërteta të qytetërimeve të tjera. Ajo kombinon tregun e brendshëm dhe tregjet e huaja dhe përdor si burimet e vendit edhe ato të huaja. Kina e integron veten me pjesën tjetër të botës me një sjellje të hapur, zgjeron dhe thellon strategjinë e hapjes, dhe forcon shkëmbimet dhe bashkëveprimin me vendet e tjera. Ajo lufton për të ngritur një sistem ekonomik të hapur i cili siguron lidhje më të mira me ekonominë botërore, bashkëveprim me përfitim reciprok si dhe siguri dhe efikasitet. Kina nuk do t‟i mbyllë asnjëherë dyert e saj për botën e jashtme dhe do të hapet edhe më tepër me botën. -- Zhvillimi paqësor. Kombi kinez e do paqen. Kinezët e kanë kuptuar vlerën e paqes dhe nevojën e ngutshme për zhvillim nga vuajtjet e tyre të hidhura të luftës dhe varfërisë në kohët moderne. Ata shohin se vetëm paqja mund tu lejojë atyre të jetojnë dhe punojnë në prosperitet dhe kënaqësi, dhe se vetëm zhvillimi mund tu sjellë atyre një jetesë të kënaqshme. Prandaj, qëllimi kryesor i diplomacisë kineze është të krijojë një mjedis ndërkombëtar paqësor dhe të qendrueshëm. Ndërkohë, Kina lufton për të dhënë kontributin e saj për paqen në botë dhe për zhvillimin. Ajo nuk angazhohet asnjëherë në agresione dhe ekspansione, kurrë nuk kërkon hegjemoninë dhe mbetet një forcë e palëkundur në mbështetjen e paqes rajonale dhe botërore si dhe në stabilitet. --Zhvillimi bashkëpunues. Në marrëdhëniet ndërkombëtare ka gjithmonë konkurim dhe konflikte. Çdo vend duhet të mësojë nga anët pozitive të tjetrit për të zbutur dobësitë e tij nëpërmjet konkurimit të ndershëm, duhet të gjejë mundësi bashkëpunimi, të zgjerojë fushat e bashkëpunimit dhe të përmirësojë interesat e përbashkëta. Kina e përdor bashkëpunimin si një mënyrë për të ndjekur paqen, për të promovuar zhvillimin dhe për të zgjidhur grindjet. Ajo

kërkon të vendosë dhe zhvillojë marrëdhënie bashkëpunimi të formave të ndryshme me vendet e tjera dhe të përballet efektivisht me sfidat globale në rritje duke zgjeruar në mënyrë konstante bashkëveprimin përfitues me vendet e tjera, si dhe punon me to për të zgjidhur problemet madhore që ndikojnë zhvillimin ekonomik botëror dhe mbijetesën e progresin njerëzor. -- Zhvillimi i përbashkët. Vendet po bëhen gjithnjë e më tepër të ndërvarura. Paqja në botë dhe qendrueshmëria kanë një themel solid dhe janë të garantuara efektivisht, si dhe zhvillimi është i përballueshëm në të gjitha vendet vetëm atëherë kur realizohet zhvillimi i përbashkët i të gjitha vendeve dhe më shumë njerëz ndajnë frutet e tij. Prandaj, Kina ndjek e palëkundur një strategji të hapjes ndaj botës dhe të përfitimit të ndërsjelltë. Ajo ndjek në të njëjtën kohë interesat e saj dhe interesat e përbashkëta të njerëzimit dhe punon për të siguruar që zhvillimi i saj dhe zhvillimi i vendeve të tjera të jenë të forcuara në mënyrë të ndërsjelltë, që rrjedhimisht të promovohet zhvillimi i përbashkët i të gjitha vendeve. Kina sinqerisht shpreson të punojë me vendet e tjera për të arritur zhvillimin e përbashkët dhe prosperitetin. Falë rrugës së saj të zhvillimit paqësor, Kina ka pësuar ndryshime të thella. Ajo ka patur arritje të shkëlqyera në zhvillim, ka dhënë një kontribut të madh në prosperitetin dhe qendrueshmërinë botërore, si dhe është më shumë e lidhur me pjesën tjetër të botës. Fuqia e përgjithshme e Kinës është rritur në mënyrë të konsiderueshme. Prodhimi i saj i përgjithshëm ekonomik ka arritur në 5,88 trilion $ në vitin 2010, 16 herë më shumë se në vitin 1978, duke rritur me 9,3% totalin në botë nga 1,85 që ishte në 1978. Baza materiale për rrugën e modernizimit kinez është bërë më solide, dhe një progres i qendrueshëm është bërë në kthimin e Kinës në një vend të industrializuar, të bazuar në informacion, të urbanizuar, të orientuar nga tregu dhe të ndërkombëtarizuar. Po ashtu çështja e zhvillimit socialist ka përparuar në të gjitha aspektet. Kinezët që dikur ushqeheshin dhe visheshin në mënyrë të pamjaftueshme, tani bëjnë një jetë të kënaqshme në përgjithsi, gjë e cila është një arritje historike. Përqindja e Kinës në të ardhurat për kapital krahasuar me mesataren botërore janë rritur nga 24,9% në vitin 2005, në 46,8% në vitin 2010. Është arritur të bëhet një transformim historik në Kinë, nga një ekonomi e planifikuar dhe krejt e centralizuar, në një ekonomi tregu dinamike socialiste. Është vendosur një sistem ekonomik në të cilin prona publike kryeson dhe prona të ndryshme ekonomike rriten krah për krah. Tregu luan një rol të rëndësishëm që është në rritje në lidhjen e burimeve dhe sistemi rregullues makro-ekonomik është përmirësuar. Po merr formë një sistem i sigurimeve shoqërore i cili mbulon si rezidentët në zonat urbane edhe ato në zonat rurale, dhe po lulëzojnë kultura, edukimi, shkenca dhe teknologjia, kujdesi për shëndetin, raportet dhe programet e tjera shoqërore. Është arritur një transformim historik, i cili e ka kthyer Kinën nga një shtet i mbyllur apo gjysmë i mbyllur në një shtet që është i hapur përgjithsisht. Me ngritjen e zonave speciale ekonomike, me hapjen për botën e jashtme të zonave bregdetare, të rajoneve përgjatë lumenjve kryesorë, si dhe zonave kufitare apo të brendshme, me thithjen e investimeve të huaja dhe kryerjen e investimeve kineze jashtë Kinës, si dhe me hyrjen në Organizatën Botërore të Tregtisë (OBT), Kina ka marrë një rol aktiv në globalizimin ekonomik dhe bashkëpunimi ekonomik rajonal, dhe hapja e saj me botën është thelluar fuqishëm. Volumi në total i importeve dhe eksporteve në vend është rritur nga një vlerë prej 20,6 miliard $ në vitin 1978, në 2,974 trilion $ në vitin 2010. Investimet direkte të përdorura nga viti 1978 në vitin 2010 arritën vlerën 1.04838 trilion $. Kina

ka lidhje biznesi dhe tregtie me 163 vende dhe rajone. Ajo ka nënshkruar 10 marrëveshje të zonave të tregtisë së lirë, marrëveshje bilaterale në investime me 129 vende, dhe ka dyfishuar marrëveshjet e shmangies së tatimit të dyfishtë me 96 vende. E gjithë kjo tregon se Kina po promovon në mënyrë aktive liberalizimin dhe lehtësimin e tregtisë dhe investimeve. Për të nderuar angazhimet e saj në OBT, Kina ka ulur interesat e tarifës së saj nga 15,3% që ishte para hyrjes së saj në OBT, në 9,8 % që është aktualisht, si dhe ka hequr pjesën më të madhe të masave. Kina ka punuar për të ndërtuar një strukturë në të cilën marrëdhëniet e saj me vendet e tjera kryesore të jenë përgjithsisht të qendrueshme dhe me përfitim të ndërsjelltë dhe që të zhvillohen në mënyrë të balancuar, gjë e cila siguron që Kina dhe fqinjët e saj të ndajnë mundësitë dhe të zhvillohen së bashku. Ajo ka forcuar miqësinë tradicionale, solidaritetin dhe bashkëpunimin me vende të tjera në zhvillim. Ajo po bëhet gjithnjë e më tepër e varur me vende të tjera, po ashtu është e lidhur ngushtë me to në kuptim të interesave dhe shkëmbimet e bashkëpunimi po bëhen më të shpeshta se asnjëherë më parë. Kina ka dhënë një kontribut të rëndësishëm për zhvillimin e qendrueshëm të ekonomisë botërore. Qysh nga hyrja e saj në OBT në vitin 2001, Kina ka importuar mallra me vlerë rreth 750 miliard $ çdo vit, dhe ka krijuar mbi 14 milion vende pune për vendet dhe rajonet përkatëse. Gjatë dhjetëvjeçarit të fundit, kompanitë me financim të huaj në Kinë kanë arkëtuar një total prej 261,7 miliard $ fitime, me një rritje vjetore prej 30%. Nga viti 2000 deri në 2010, investimet vjetore jashtë vendit u rritën nga më pak se 1 miliard $ në 59 miliard$, duke rritur zhvillimin ekonomik në vendet marrëse. Në vitin 2009 kompanitë jashtë me investim nga Kina paguan taksa që shkonin deri në 10,6 miliard $ dhe punësuan 439,000 njerëz vendas. Kina ka kontribuar me mbi 10% në rritjen ekonomike botërore çdo vit në vitet e fundit. Në 1997, kur kriza finaciare aziatike shkaktoi një zhvlerësim dramatik të monedhave të vendeve dhe rajoneve në Azi, Kina pati sukses në mbajtjen të qendrueshme të përqindjes së këmbimit të monedhës RMB, duke kontribuar kështu në qendrueshmërinë ekonomike rajonale dhe në zhvillim. Qysh nga fillimi i krizës financiare botërore në vitin 2008, Kina ka marrë pjesë aktive në përpjektet e G20 për të ngritur një mekanizëm qeverisës ekonomik global, ajo ka promovuar reformën e sistemit financiar ndërkombëtar, është përfshirë në koordinimin makroekonomik politik të shumë vendeve, dhe ka marrë pjesë në skemat financiare të tregtisë ndërkombëtare dhe të bashkëpunimit financiar. Ajo ka dërguar shumë misione jashtë për blerje dhe ka ndihmuar vendet në vështirësi. Kina vazhdimisht plotëson Objektivat e Zhvillimit të Mijëvjeçarit të Kombeve të Bashkuara, dhe është vendi i vetëm në botë që ka përgjysmuar numrin e njerëzve që jetojnë në varfëri duke e tejkaluar planin. Për më tepër, Kina u jep asistencë vendeve dhe rajoneve të tjera aq sa dhe e lejon kapaciteti i saj. Në fund të vitit 2009, Kina i ka dhënë asistencën e saj me një vlerë prej 256,3 miliard RMB 161 vendeve dhe mbi 30 organizatave ndërkombëtare dhe rajonale, ajo ka ulur dhe hequr 380 borxhe të marra nga 50 vende shumë të ngarkuara me borxhe dhe të pazhvilluara, ka trajnuar 120,000 njerëz për vende të tjera në zhvillim, dhe ka dërguar 21,000 vetë personel mjeksor dhe afërsisht 10,000 mësues jashtë për të ndihmuar vendet e tjera. Kina inkurajon vendet më pak të zhvilluara të zgjerojnë eksportet e tyre me Kinën dhe ka vendosur një trajtim me tarifë zero për mbi 95% të eksporteve në Kinë nga të gjitha vendet më pak të zhvilluara që kanë marrëdhënie diplomatike me Kinën. Kina luan një rol të rëndësishëm në ruajtjen e paqes në botë dhe në përballimin e sfidave globale. Kina është i vetmi vend që ka armë bërthamore i cili ka deklaruar publikisht që nuk do të jetë i pari vend që do të përdorë armët bërthamore, të përdorë apo të kërcënojë për të

përdorur këto armë kundër vendeve që nuk kanë armë bërthamore apo kundër zonave pa armë bërthamore. Kina ka nisur rreth 21,000 vetë personel në 30 misione paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara, numër i cili është më i larti midis anëtarëve të përhershëm të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Kina merr pjesë aktivisht në bashkëpunimin ndërkombëtar për anti-terrorizmin dhe kundër-shumëfishimin. Ajo jep ndihmë humanitare dhe nis skuadra shpëtuese në vende që goditen nga fatkeqësi të mëdha natyrore dhe dislokon flota detare eskortë për të luftuar piraterinë në Gjirin Aden dhe në brigjet e Somalisë. Kina është anëtare në mbi 100 organizata ndërkombëtare ndërqeveritare, pjesë e mbi 300 konventave ndërkombëtare, dhe një pjesëmarrëse aktive në ndërtimin e sistemit ndërkombëtar. Kina është vendi i parë në zhvillim që formulon dhe zbaton Programin Kombëtar të Ndryshimit të Klimës. Ajo gjithashtu është një nga vendet që ka bërë përpjekjet më të mëdha në kursimin e energjisë dhe në uljen e rrezatimit dhe e cila vitet e fundit ka bërë progresin më të shpejtë në zhvillimin e burimeve të reja dhe të përtëritshme të energjisë. Kina ka luajtur një rol konstruktiv në adresimin e problemeve në vatrat e nxehta ndërkombëtare dhe rajonale. Për shembull, ajo bën thirrje për zgjidhjen e çështjes nukleare Koreane, çështjes nukleare Iraniane dhe çështje të tjera të nxehta nëpërmjet bisedimeve paqësore, dhe ka ndihmuar në themelimin e mekanizmit të Bisedimeve të Palëve të Gjashtë në çështjen nukleare Koreane. Kina ka zgjidhur probleme të trashëguara nga historia për kufijtë me 12 fqinjë të saj tokësor. Ajo bën thirrje për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve mbi të drejtat e interesat territoriale dhe detare me vendet fqinje nëpërmjet dialogut dhe negociatave. Për shembull, Kina ka bërë një propozim konstruktiv „për të pushuar mosmarrëveshjet dhe për të kërkuar një zhvillim të përbashkët‟ dhe ka bërë të pamundurën për të përkrahur paqen dhe stabilitetin në Detin në Jug të Kinës, Detin në Lindje të Kinës dhe zonat përreth. Kina kërkon të promovojë zhvillim dhe prosperitet të qendrueshëm in rajonin Aziatiko-Paqësor duke ndjekur bashkëpunim bilateral dhe duke marrë pjesë në bashkëpunimin rajonal dhe nën-rajonal. Qysh nga themelimi i Kinës së Re në 1949 dhe veçanërisht qysh nga fillimi i politikës së reformës dhe hapjes në 1978, zhvillimi i Kinës tregon se ajo është një anëtare e rëndësishme në komunitetin ndërkombëtar, e cila ka kontribuar me pjesën që i takon për sjelljen e një rregulli ndërkombëtar politik dhe ekonomik më të drejtë dhe të barabartë. II. Çfarë synon të arrijë Kina duke ndjekur Zhvillimin Paqësor Objektivi i përgjithshëm i Kinës për ndjekjen e një zhvillimi paqësor është që të promovojë zhvillimin dhe harmoninë brenda në vend dhe që të ndjekë bashkëpunimin dhe paqen jashtë vendit. Në mënyrë të specifikuar qartë, kjo do të thotë se Kina do të përpiqet ta bëjë jetën e popullit të saj më të mirë dhe për të kontribuar për progresin njerëzor nëpërmjet punës, shpikjeve dhe reformave të ndërmarra nga kinezët, duke rritur marrëdhëniet e miqësisë për një kohë të gjatë dhe duke promovuar barazi dhe bashkëpunim me përfitim të ndërsjelltë me vendet e tjera. Kjo gjë është kthyer në një angazhim kombëtar i cili është një manifestim në strategjitë për zhvillim kombëtar dhe për progres të bërë në rrugën e zhvillimit të Kinës. Arritja e modernizimit dhe prosperitetit të përbashkët për njerëzit është objektivi i përgjithshëm i rrugës së Kinës në zhvillimin paqësor. Në vazhdim të prezantimit të politikave të reformës dhe hapjes me botën në fund të viteve 1970, Kina adoptoi dhe zbatoi një strategji me tre hapa për të arritur modernizimin. Hapi i parë ishte të dyfishonte prodhimin për vitin 1980 dhe të arrinte prosperitet fillestar në fund të shekullit të 20-të. Objektivat e këtyre dy hapave janë

arritur. Hapi i tretë synon ta bëjë PBB për kapital të arrijë nivelin që kanë vendet me zhvillim mesatar, të sjellë prosperitet të përgjithshëm, që do të thotë me pak fjalë të realizojë modernizimin dhe të ndërtojë një Kinë e cila të jetë një vend i pasur, i fuqishëm, demokratik, i qytetëruar, harmonik dhe socialist modern në përvjetorin e 100-të të Republikës Popullore të Kinës në mes të shekullit të 21-të. Objektivi kryesor i kësaj strategjie me tre hapa për zhvillimin është që të përmirësojë jetën materiale dhe kulturore të njerëzve, dhe që t‟i pasurojë ata, si dhe ta bëjë vendin më të fuqishëm. Ndërkohë, me rritjen e përgjithshme të fuqisë Kina do të mbajë përsipër përgjegjësitë dhe detyrimet ndërkombëtare. Objektivi afat-mesëm dhe afat-gjatë i rrugës së Kinës për zhvillimin paqësor është të ndërtojë një shoqëri me një prosperitet të nivelit të lartë në mënyrë të gjithanshme, nga i cili do të përfitojnë rreth 1 miliardë kinezë. Në vitin 2020, Kina do të ketë ndërtuar një shoqëri me një prosperitet fillestar të nivelit të lartë në mënyrë të gjithanshme, nga i cili do të përfitojnë mbi 1 miliardë kinezë. Kjo gjë do ta shndërrojë Kinën në një vend i cili ka kryesisht një industrializim të arritur, që ka rritur në mënyrë të konsiderueshme fuqinë e saj të përgjithshme kombëtare dhe ka marrë drejtimin e botës në kuptimin e madhësisë totale të tregut të brendshëm. Standarti i përgjithshëm and cilësia e jetesës për kinezët do të rritet dhe mjedisi natyror i vendit do të mbrohet. Kinezët do të gëzojnë të drejta të plota demokratike, do të jenë më të mirëarsimuar dhe do të kenë nivel të lartë shpirtëror. Sistemi shoqëror i Kinës dhe institucionet do të përmirësohen edhe më tepër, shoqëria kineze do të jetë më dinamike, e qendrueshme dhe e bashkuar, dhe Kina do të jetë një vend më i hapur dhe më i angazhuar dhe do të kontribojë më shumë në qytetërimin njerëzor. Objektivi më i afërt dhe afat-mesëm i rrugës së Kinës për zhvillimin paqësor është të zbatojë Planin e 12-të 5-vjeçar të zhvillimit. Vija kryesore e Planit të 12-të 5-vjeçar për Zhvillimin Kombëtar Ekonomik dhe Shoqëror të Republikës Popullore të Kinës (2011-2015) paraqiste parimet udhëzuese, objektivat dhe detyrat kryesore të kësaj periudhe për ndërtimin e një shoqërie me një prosperitet fillestar të nivelit të lartë në mënyrë të gjithanshme. Në 5 vitet e ardhshme, Kina do të fokusohet mbi zhvillimin shkencor dhe do të shpejtojë lëvizjen e modelit të rritjes në ndjekjen e zhvillimit ekonomik dhe shoqëror, si dhe do të bëjë përpjekje për të arritur objektivat e mëposhtme: sigurimin e një zhvillimi të qendrueshëm dhe të shpejtë të ekonomisë, arritjen e një progresi të madh në ndërmarrjen e rregullit strategjik për ekonominë, përmirësimin e konsiderueshëm në shkencë, teknologji dhe edukim, arritjen e një progresi të madh në kursimin në burime dhe mbrojtjen e mjedisit, në vazhdimin e përpjekjeve për përmirësimin e jetesës së njerëzve, shtimin e shërbimeve sociale dhe thellimin e mëtejshëm të reformave dhe hapjes me botën e jashtme. Nëpërmjet përpjekjeve të bashkërenduara të popullit kinez, ne do të bëjmë një progres të madh në lëvizjen e modelit të rritjes, në përmirësimin e qartë të fuqizimit të përgjithshëm të Kinës, konkurencës nëdrkombëtare dhe aftësisë për të shmangur rreziqet dhe për të konsoliduar themelin për ndërtimin e një shoqërie me prosperitet fillestar në mënyrë të gjithanshme. Ndërkohë, Kina do të drejtojë plot energji shkëmbimet dhe bashkëpunimet ndërkombëtare, dhe do të zgjerojë dhe thellojë interesat e përbashkëta me të gjitha vendet për të promovuar zhvillimin e përbashkët. Strategjia e zhvillimit paqësor të Kinës konsiston në sigurimin e nevojave bazë të jetesës së njerëzve për ndërtimin e një shoqërie me prosperitet fillestar e më pas për arritjen e niveleve të vendeve me zhvillimin mesatar. Për të arritur këto objektiva, Kina do të bëjë përpjekjet e

mëposhtme: --Shpejtimi i lëvizjes së modelit të rritjes Një prioritet parësor do të ketë rregullimi i sektorëve ekonomikë. Kërkesa e bredshme, veçanërisht kërkesa e konsumatorit do të stimulohet duke rritur konsumin induvidual nëpërmjet kanaleve të shumfishta dhe duke rregulluar dhe përmirësuar përzjerjen e investimit të bredshëm. Industrializimi, urbanizimi dhe modernizimi në bujqësi do të promovohet në të njëjtën kohë në mënyrë që rritja ekonomike do të drejtohet nga forcat e kombinuara të konsumit, nga investimet dhe eksportet në vend të investimeve dhe eksporteve në mënyrë individuale. Rritja ekonomike e Kinës do të drejtohet nga forcat e kombinuara të sektorëve parësorë, dytësorë dhe tretësorë dhe jo vetëm të sektorit dytësor. Do të drejtohen gjithashtu nga progresi i kërkesë-ofertës, cilësi më e mirë e forcës punëtore dhe inovacion menaxherial në vend të rritjes së konsumit material dhe burimor. Për më tepër, ne po ndërmarrim strategjitë e shpejtimit të zhvillimit nëpërmjet zhvillimit të shkencës dhe teknologjisë, dhe nëpërmjet rritjes së njerëzve me aftësi për të kthyer Kinën në një vend të risive. Ne duhet të jemi të hapur për ide të reja dhe duhet të jemi plot risi në përmirësimin e institucioneve, të mësojmë nga teknologjia e avancuar dhe ekspertiza në menaxhim e vendeve të tjera, si dhe duhet të përmirësojmë qendrueshmërinë dhe efikasitetin e rritjes së ekonomisë. Ne do të bëjmë më shumë përpjekje për të hequr ngushtimet e mundshme në burime dhe mjedis të cilat ndalojnë zhvillimin. Ne do të adoptojmë një metodë të zhvillimit të një mjedisi të gjelbër dhe me pak karbon me theksin në kursimet në energji dhe uljet në rrezatim, si dhe do të shpejtojmë hapat në formimin e metodave të prodhimit dhe konsumit për kursimin e energjisë dhe ekosistemit miqësor. Ne do të ndërtojmë një ekonomi qarkulluese, do të përmirësojmë cilësinë mjedisore, do të ndërtojmë industri energjitike të sigurta, te qendrueshme, efikase, të pastra dhe moderne, do të shtojmë furnizimin me lëndë të parë, do të promovojmë zhvillimin harmonik midis njerëzve dhe natyrës. Ne do të eksplorojmë një rrugë të re drejt industrializimit e bazuar kjo në shkencë dhe teknologji me fitime të larta ekonomike, konsum të ulët të lëndës së parë, më pak ndotje, dhe një përdorim të plotë të burimeve njerëzore.. rritje e gjithanëshme, e kooordinuar dhe e qendrueshme do të krijojmë një hapësirë të madhe për rritjen e ekonomisë botërore. --Shfrytëzimi i mëtejshëm i burimeve të bredshme të Kinës dhe të pikave të forta të tregut të saj Për të ndjekur një zhvillimi të përballueshëm Kina mund të mbështetet kryesisht te vetvetja në burimet e saj të bollshme njerëzore dhe materiale si dhe në një sistem industrial të plotësuar siç duhet. Është parashikuar që nga viti 2015 numri i personelit të aftë do të arrijë në 156 milion në Kinë, 15% e forcës së punës do të ketë arsim të lartë, dhe shkalla e kontributit në rritjen e ekonomisë nga njerëzit e aftë do të shkojë në 32%. Kjo gjë do të sigurojë një furnizim të bollshëm të forcës së punës me cilësi për të arritur zhvillimin ekonomik të Kinës. Kina renditet midis të parave në botë në kuptim të depozitave në lëndë të parë minerale dhe tokë bujqësore dhe është në parim e vetë-mjaftueshme për furnizimin me drithëra. Edhe pse aksionet për kapital të burimeve në Kina janë të ulta, ne mund ta minimizojmë varësinë në burime falë zhvillimit ekonomik dhe shoqëror të Kinës duke i dhënë një pozicion të plotë rolit të tregut të shpërndarjes dhe progresit të burimeve në kërkesë-ofertë. Kina do t‟i përdorë të gjitha

pikat e forta e industrive të saj të lëndëve të para, prodhimin e pajisjeve dhe prodhimin e mallrave për konsum për të arritur të plotësojë kërkesat e konsumit të kinezëve dhe për të siguruar mallra dhe shërbime me cilësi më të mirë për tregun ndërkombëtar. Numri i popullsisë së Kinës dhe prodhimi i saj i përgjithshëm ekonomik nënkuptojnë një potencial shumë të madh për kërkesën e brendshme. Me rritjen e vazhdueshme të të ardhurave për kapital, me rritjen e qendrueshme të investimeve të brendshme dhe me progresin e mëtejshëm në zbatimin e strategjisë për zhvillim rajonal, Kina do të shohë emergjencën e rrtijes së makinerive dhe tregu i saj do të zgjerohet më tej. Në pesë vitet e ardhshme, struktura e konsumit të Kinës do të përmirësohet më tej dhe potenciali i konsumit individual do të lehtësohet më tej. Madhësia e tregut të brendshëm në Kinë do të jetë një nga më të mëdhenjtë në botë, dhe volumi i mbledhur i importit pritet të jetë 8 miliard $. Kjo gjë do të krijojë më tepër mundësi biznesi për vendet e tjera. --Shpejtimi i hapave në ndërtimin e një shoqërie harmonike Kina do të shpejtojë hapat për ndërtimin e një shoqërie harmonike duke vënë theksin në përmirësimin e jetës së njerëzve, rrjedhimisht në fuqizimin e themelit për arritjen e një harmonie sociale. Kjo gjë do të shpejtojë reformën në sistemet shoqërore, do të përmirësojë shërbimet publike bazë, do të zhvillojë mekanizma të reja për menaxhim shoqëror dhe do ta kthejë një menaxhim të tillë në më efektiv, si dhe do të përmirësojë shpërndarjen e të ardhurave dhe sistemin shoqëror të sigurimit. Objektivi ynë është të sigurohet se të gjithë njerëzit të kenë të drejtën e arsimit, punësimit dhe pagesës, të kenë shërbime mjeksore dhe për moshat e vjetra, strehim, në mënyrë që të gjithë të ndajnë përgjegjshmërinë e krijimit të një shoqërie harmonike, të gëzojnë jetën dhe përfitimin e plotë të zhvillimit në një shoqëri të tillë. Ne do të forcojmë ndërtimin e demokracisë socialiste, do të avancojmë aktivisht dhe qendrueshmërisht reformën strukturore politike, do të zhvillojmë demokracinë socialiste dhe do ta kthejmë Kinën në një vend socialist nën rregullin e ligjit dhe do të sigurojmë që njerëzit të kontrollojnë fatin e tyre. Ne do të vazhdojmë të kemi zgjedhje demokratike, vendim-marrje, qeverisje dhe supervizim në akord me ligjin, do të mbështesim të drejtat e njerëzve për të patur hyrje në informacion, për të marrë pjesë në qeverisje, për të shprehur pikëpamjet e tyre dhe për të mbikqyrur qeverinë, dhe ne do të zgjerojmë pjesëmarrjen e publikut të thjeshtë në proçesin politik. Ne do të vazhdojmë të trajtojmë të gjitha grupet etnike si të barabarta dhe do të praktikojmë sistemin e autonomisë rajonale të minoriteteve etnike, do të mbrojmë lirinë e njerëzve për besim fetar sipas ligjit, dhe do të respektojmë plotësisht dhe mbështesim të drejtat bazë njerëzore dhe të drejta të tjera të ligjshme dhe interesat e qytetarëve. --Zbatimi i strategjisë së hapjes me botën me përfitim të përbashkët Kina do të vazhdojë të ndjekë politikën bazë të shtetit për hapjen me botën e jashtme dhe strategjinë e hapjes me përfitim të përbashkët. Duke përdorur plotësisht të gjitha kushtet e favorshme të krijuara nga globalizimi ekonomik dhe bashkëpunimi ekonomik rajonal në vazhdim të rrugës së hapjes, ne do të përparojmë nga fokusimi në eksport dhe interesi në thithjen e investimeve të huaja drejt vënies së theksit të barabartë në import dhe eksport dhe në thithjen e investimeve të huaja dhe në kryerjen e investimeve jashtë vendit. Ne do të eksplorojmë vazhdimisht rrugë të reja të hapjes dhe të përmirësimit të sistemit ekonomik dhe

do ta bëjmë ekonominë e hapur të funksionojë më mirë në mënyrë që të promovohet zhvillimi i Kinës, reforma dhe inovacioni nëpërmjet hapjes. Ne do të shpejtojmë mënyrën e drejtimit të tregtisë së jashtme dhe do të vazhdojmë të marrim pjesë aktivisht në ndjarjen ndërkombëtare të punës. Ne do të përparojmë nga fokusimi, vetëm në rritjen e volumit të tregtisë, në përmirësimin e cilësisë dhe efikasitetit në tregti dhe do të rrisim konkurencën e gjithanëshme të tregtisë së jashtme të Kinës në vend të mbështetjes në prodhimin me kosto të ulët. Ne do të bëjmë përpjekje të mëdha për të promovuar tregtinë e shërbimit, për të rritur importet, dhe për të sjellë një balancim bazë në tregtinë ndërkombëtare. Ne jemi kundër proteksionizmit të tregtisë dhe trajtojmë në mënyrë të arsyeshme mosmarrëveshjet në tregtinë ndërkombëtare. Ne do të mirëpërdorim investimet e huaja duke përmirësuar vazhdimisht strukturën e investimeve, duke ndryshuar mënyrat e investimit dhe duke zgjeruar kanalet e investimit. Gjithashtu do të përshpejtojmë prezantimin e burimeve intelektuale, njerëzve të talentuar dhe teknologjive të reja, dhe do të inkurajojmë investimet e huaja në zona dhe rajone kryesore. Ne do të mbrojmë të drejtat ligjore dhe interesat e kompanive të huaja në Kinë, do të adoptojmë një qendrim të hapur kundrejt kapitalit të huaj dhe teknologjive të përparuara, dhe do të krijojmë një mjedis të drejtë dhe të rregullt investimesh. Ne do të vazhdojmë të zbatojmë strategjinë kombëtare për të drejtën e pronës intelektuale dhe do të vëmë theksin mbi aftësinë e të krijuarit, vënies në punë, mbrojtjes dhe të menaxhimit të pronës intelektuale. Ne do t‟i japim një rëndësi të madhe investimeve jashtë vendit dhe bashkëpunimit ndërkombëtar. I inkurajojmë kompanitë e çdo lloji të bëjnë investime jashtë si dhe të angazhohen në operacione bashkëpunuese në mënyrë të rregullt, të bëjnë investime të lidhura midis kërkesë-nevojës dhe të ndërmarrin projekte të kontraktuara jashtë e të sigurojnë shërbime pune. Po ashtu, ne do të zgjerojmë bashkëpunimin ndërkombëtar në bujqësi dhe do të thellojmë bashkëpunimin me përfitim të përbashkët me vende të tjera në kuadër të zhvillimit të energjisë dhe burimeve të tjera. Do të ndërmarrim më shumë projekte bashkëpunimi në vendet pritëse, projekte të cilat përmirësojnë jetën e njerëzve të lokalitetit dhe shtojnë aftësitë për vetë-zhvillim të vendeve pritëse. Nga kompanitë kineze kërkohet që të respektojnë rajonet lokale dhe zakonet, të shikojnë ligjet lokale, të ndërmarrin përgjegjësi dhe detyrime sociale në lidhje me vendin dhe të promovojnë zhvillimin e vendeve pritëse. Ne do të përmirësojmë dhe do të zhvillojmë mënyra të reja për të siguruar ndihmë në mënyrë që kjo ndihmë të jetë më efektive. Ne do të vazhdojmë të hapim tregun dhe sektorët financiare të Kinës sipas rregullave. Do të ndërtojmë një sistem financiar i cili siguron shërbime efektive dhe i mban nën kontroll rreziqet e mundshme. Do të përmirësojmë sistemin e menaxhuar dhe lëvizës të interesave të shkëmbimit valutor i bazuar në ofertën dhe kërkesën e tregut, dhe do të bëjmë që monedha RMB të jetë e këmbyeshme nën llogarinë kapitale në një proçes me faza. Këto masa jo vetëm do të lehtësojnë tregtinë e jashtme dhe bashkëpunimin në investime me Kinën, por edhe do të krijojnë kushte më të mira për mbajtjen e qendrushmerisë në monedhat ndërkombëtare dhe tregun financiar dhe në promovimin e zhvillimit të duhur të globalizimit ekonomik. --Krijimi i një mjedisi ndërkombëtar paqësor dhe kushteve të jashtme të favorshme

Kina do të vazhdojë të promovojë marrëdhëniet miqësore me vendet e tjera mbi bazën e Pesë Parimeve të Bashkë-ekzistencës Paqësore. Ne do të shtojmë dialogun strategjik me vendet e zhvilluara për të promovuar besimin strategjik të përbashkët, do të thellojmë bashkëpunimin me përfitim të përbashkët, do të përballemi në mënyrën më të mirë me ndryshimet, do të eksplorojmë mënyra për të vendosur dhe zhvilluar një lloj të re marrëdhënieje midis vendeve kryesore dhe për të promovuar rritjen afat-gjatë, të qendrueshme dhe të plotë të marrëdhënieve të Kinës me këto vende. Ne do të vazhdojmë të mbajmë politikën e zhvillimit të marrëdhënieve të mira me fqinjët dhe t‟i trajtojmë fqinjët tanë si partnerë e të rrisim miqësinë dhe bashkëpunimin si me vendet fqinje edhe me vendet e tjera Aziatike. Ne do të zgjerojmë bashkëpunimet bilaterale dhe rajonale dhe që së bashku të krijojmë një mjedis rajonal paqësor, të qendrueshëm, të barabartë, me besim reciprok, bashkëpunim dhe përfitim të përbashkët. Ne do të rrisim bashkimin me vende të tjera në zhvillim, do të thellojmë miqësinë tradicionale, do të zgjerojmë bashkëpunimin me përfitim të përbashkët, të ndihmojmë sinqerisht vendet e tjera në zhvillim që ato të kenë një zhvillim të pavarur duke dhënë ndihmën tonë dhe duke bërë investime dhe duke përkrahur të drejtat e tyre ligjore dhe interesat po ashtu edhe interesat e tyre të përbashkëta. Ne do të angazhohemi aktivisht në përballjen me çështje multilaterale dhe në adresimin e çështjeve globale, do të ndërmarrim detyrimet tona ndërkombëtare dhe do të luajmë një rol konstruktiv në kthimin e rregullit politik dhe ekonomik ndërkombëtar në një rregull më të drejtë dhe më të paanshëm. Ne do të vazhdojmë të bëjmë shkëmbime dhe bashkëpunime me parlamentet, partitë, autoritetet lokale dhe OJQ-të e vendeve të tjera, do të zgjerojmë shkëmbimet mes njerëzve dhe ato kulturore për të rritur botëkuptimin dhe miqësinë midis kinezëve dhe njerëzve të vendeve të tjera. Kina është e angazhuar të ndjekë një politikë mbrojtëse e cila është e justifikueshme në natyrë. Ajo ka një territor dhe zona detare të mëdha, me një vijë kufitare që shkon mbi 22,000 km dhe një vijë bregdetare që shkon mbi 18,000 km. Kina përballet me sfida të shumta tradicionale dhe jo-tradicionale për sigurinë si dhe rrezikun e separatizmit dhe terrorizmit. Prandaj është e nevojshme dhe e justifikuar për të modernizuar aftësitë mbrojtëse të Kinës në mënyrë që të përkrahim sigurinë e Kinës dhe të mbrojmë zhvillimin paqësor të saj. Qëllimi themelor i modernizimit të forcave të armatosura kineze është që të mbrojmë sovranitetin e Kinës, sigurinë, integritetin territorial dhe interesat e zhvillimit kombëtar. Shpenzimet e Kinës për mbrojtjen janë të duhura dhe të moderuara dhe janë për plotësimin e nevojave për mbrojtjen e sigurisë së saj. Kina nuk do angazhohet në garën e armëve me ndonjë vend tjetër, si dhe nuk përbën një rrezik ushtarak për ndonjë vend tjetër. Ajo ndjek parimin e mos-sulmimit të të tjerëve vetëm në rastin kur ajo sulmohet, dhe gjithashtu është e angazhuar në zgjidhjen e mosmarrëveshjeve ndërkombëtare dhe çështjeve të nxehta me anë të mjeteve paqësore. Kina ndërmerr aktivisht shkëmbime ndërkombëtare ushtarake, promovon bashkëpunimin ndërkombëtar dhe rajonal për sigurinë si dhe kundërshton terrorizmin në të gjitha format. III. Politikat e Jashtme të Kinës për ndjekjen e Zhvillimit Paqësor Si një anëtare e komunitetit ndërkombëtar, Kina shpreson shumë për botën në të ardhmen, dhe adopton mendimin e mëposhtëm mbi marrëdhëniet ndërkombëtare dhe politikat e jashtme të cilat janë konform zhvillimit paqësor. --Promovimi i ndërtimit të një bote harmonike

Politika e jashtme e Kinës ka për qëllim të mbështesë paqen në botë dhe të promovojë zhvillimin e përbashkët. Kina mbron mendimin e ndërtimit të një bote harmonike me një paqe të qendrueshme, prosperitet të përbashkët dhe punon me vendet e tjera për të arritur këtë objektiv. Ky është një objektiv afat-gjatë dhe një detyrë aktuale. Për të ndërtuar një botë harmonike, ne duhet të bëjmë përpjekjet e mëposhtme: Në aspektin politik, vendet duhet të respektojnë njëra-tjetrën dhe ta trajtojnë njëra-tjetrën si të barabarta, si dhe të punojnë së bashku për të promovuar demokracinë në marrëdhëniet ndërkombëtare. Të gjitha vendet në botë, të mëdha apo të vogla qofshin ato, të fuqishme apo jo, të pasura apo të varfra, janë anëtare të barabarta të komunitetit ndërkombëtar dhe duhet të marrin respektin e duhur të komunitetit ndërkombëtar. Gjithashtu, vendet duhet të mbrojnë rolin thelbësor të Kombeve të Bashkuara në përballjen me çështjet globale, të përkrahin qëllimet dhe parimet e Aktit Themelues të Kombeve të Bashkuara, të pajtohen me ligjin ndërkombëtar dhe me parimet në përgjithësi të pranuara që drejtojnë marrëdhëniet ndërkombëtare, të promovojnë demokracinë, harmoninë, koordinimin dhe shpirtin fitues për të gjitha palët në marrëdhëniet ndërkombëtare. Punët e bredshme të një vendi duhet të vendosen nga vetë njerëzit e këtij vendi, punët ndërkombëtare duhet të vendosen nga të gjitha vendet nëpërmjet konsultimit të barabartë, dhe duhet të respektohet dhe përkrahet e drejta e çdo vendi për të marrë pjesë në mënyrë të barabartë në punët ndërkombëtare. Në aspektin ekonomik, vendet duhet të bashkëpunojnë me njëra-tjetrën, të mësojnë nga pikat e forta të njëra-tjetrës dhe ta bëjnë globalizimin ekonomik në proçes të balancuar dhe fitues për të gjitha palët dhe me përfitim për të gjithë. Gjithashtu vendet duhet të kërkojnë të vendosin një sistem tregtar ndërkombëtar multilateral, i cili është i drejtë, i hapur, i përshtatshëm dhe jo-diskriminues në mënyrë që përfitimi i globalizimit ekonomik të mbulojë të gjitha vendet. Të gjitha vendet duhet të punojnë së bashku për të plotësuar Objektivat e Zhvillimit të Mijëvjeçarit të Kombeve të Bashkuara dhe të mundësojnë që të gjithë të gëzojnë nga përfitimi i zhvillimit të shekullit të 21-të. Në aspektin kulturor, vendet duhet të mësojnë nga pikat e forta të njëra-tjetrës, të kërkojnë një gjuhë të përbashkët për të lënë mënjanë diferencat, të respektojnë diversitetin e botës dhe të promovojnë progresin e qytetërimit njerëzor. Dialogjet dhe shkëmbimet midis qytetërimeve duhet të inkurajohen në mënyrën që të mënjanohen paragjykimet ideologjike dhe mosbesmi, dhe që ta bëjnë shoqërinë njerëzore më harmonike dhe botën plot ngjyra. Në aspektin e sigurisë, vendet duhet të besojnë te njëra-tjetra dhe të forcojnë bashkëpunimin, të zgjidhin diskutimet dhe konfliktet paqësisht dhe jo duke shkuar në luftë, dhe të mbrojnë së bashku paqen dhe qendrueshmërinë në botë. Duhe të bëhen konsultime dhe dialogje për të shtuar besimin reciprok, për të rralluar diferencat dhe për të zgjidhur mosmarrëveshjet. Duhet të mënjanohet përdorimi apo kërcënimi i përdorimit të forcave ushtarake. Në aspektin e mjedisit, të gjitha vendet duhet ta ndihmojnë njëra-tjetrën dhe të bëjnë përpjekje të përbashkëta për të mbrojtur shtëpinë tonë të vetme - Tokën. Vendet duhet të zhvillojnë metoda të reja zhvillimi, të ndjekin rrugën e zhvillimit të përmbajtur dhe të promovojnë zhvillimin harmonik të njerëzimit dhe natyrës. Ne duhet të ndjekim parimin e përgjegjësive të përbashktëta por të ndara, dhe të shtojmë bashkëpunimin ndërkombëtar në mbrotjen

mjedisore dhe në adresimin e ndryshimit të klimës. --Ndjekja e një politike të jashtme të pavarur të paqes Populli kinez aderon në sistemin social dhe në rrugën e zhvillimit të zgjedhur nga ai vetë dhe nuk do të lejojë asnjë forcë të jashtme të ndërhyjë në punët e brendshme të Kinës. Kina promovon marrëdhëniet miqësore dhe bashkëpunuese me të gjitha vendet duke u bazuar në Pesë Parimet e Bashkëjetesës Paqësore. Ajo nuk bën aleanca me asnjë vend apo grup vendesh, por as nuk e përdor sistemin apo ideologjinë shoqërore si një njësi matëse për të përcaktuar se çfarë lloj marrëdhëniesh ajo duhet të ketë me vendet e tjera. Kina respekton të drejtën e njerëzve të vendeve të tjera për të zgjedhur në mënyrë të pavarur sistemin e tyre shoqëror dhe rrugën e zhvillimit, dhe nuk ndërhyn në punën e brendshme të vendeve të tjera. Ajo është kundër praktikave të të madhit që tiranizon të voglin dhe të fortit që mbyt të dobëtin, dhe kundër hegjemonisë dhe politikës së fuqisë. Ajo bën thirrje për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dhe konflikteve nëpërmjet bisedimeve dhe konsultimeve dhe duke kërkuar një gjuhë të përbashkët për të lënë mënjanë diferencat. Ajo nuk e imponon dëshirën e saj tek të tjerët dhe vepron në interesat themelore të kinezëve dhe në interesat e përbashkëta të popujve në gjithë botën. Kina e bazon vendimin e saj në një çështje të veçantë sipas natyrës së saj. Duke përkrahur drejtësinë Kina luan një rol aktiv dhe konstruktiv në çështjet ndërkombëtare. Kina është e vendosur të mbrojë interesat e saj jetike të cilat përfshijnë si më poshtë: sovraniteti i shtetit, siguria kombëtare, integriteti territorial dhe ribashkimi territorial kombëtar, sistemi politik kinez i vendosur nga Kushtetuta dhe qendrueshmëria shoqërore e gjithanëshme, si dhe mbrojtja bazë për sigurimin e një zhvillimi ekonomik dhe shoqëror të përmbajtshëm. Kina i respekton plotësisht të drejtat ligjore të vendeve të tjera për të mbrojtur interesat e tyre. Gjatë zhvillimit të vetvetes, ajo merr plotësisht në konsideratë shqetësimet ligjore dhe interesat të vendeve të tjera dhe asnjëherë nuk fiton në kurriz të të tjerëve apo i trasmeton problemat e saj te të tjerët. Kina i bashkon interesat e saj me interesat e përbashkëta të njerëzve në botë dhe kërkon të zgjerojnë intersat e përbashkëta të të gjitha palëve. Ajo punon për të themeluar dhe zgjeruar komunitete të interesave të përbashkëta në fusha dhe nivele të ndryshme me vende dhe rajone të tjera. Kina është e angazhuar për të promovuar interesat e përbashkëta të të gjithë njerëzimit dhe për të sjellë te çdokush përfitimin e qytetërimit njerëzor. --Promovimi i mendimit të ri mbi sigurinë ku spikat besimi dhe përfitimi reciprok, barazia dhe koordinimi Kina përkrah mendimin e ri mbi sigurinë ku spikat besimi dhe përfitimi reciprok, barazia dhe koordinimi, si dhe ndjekja e sigurisë së përgjithshme, sigurinë e përbashkët dhe bashkëpunuese. Në aspektin e sigurisë së përgjithshme, çështja e sigurisë ka dimensione të reja pasi kërcënime të sigurisë tradicionale dhe jo-tradicionale janë bërë të ndërthurura me kushtet e

reja historike. Komuniteti ndërkombëtar duhet të vlerësojë nevojën e sigurimit të sigurisë së përgjthshme dhe të adoptimit të masave të përgjthshme për të adresuar kërcënime të sigurisë dhe shkaqet e tyre fillestare, dhe vendet në të gjithë botën duhet të punojnë së bashku për tu përgjigjur ndaj sfidave të ndryshme për sigurinë. Në lidhje me sigurinë e përbashkët, të gjitha vendet ndajnë një pjesë në erën e globalizimit ekonomik. Komuniteti ndërkombëtar duhet ta rrisë vëmendjen për siguri të përbashkët. Vendet duhet të mbrojnë sigurinë e tyre, ndërkohë që respektojnë shqetësimet e të tjerëve për sigurinë. Ato duhet të heqin dorë nga mentaliteti dhe përballja e Luftës së Ftohtë midis aleancave të ndryshme, të përkrahin sigurinë e përbashkët nëpërmjet bashkëpunimit multilateral dhe të punojnë së bashku për të parandaluar konfliktet dhe luftrat. Është e rëndësishme t‟i jepet një rol i plotë Kombeve të Bashkuara për mbajtjen e paqes në botë dhe sigurisë dhe për të vendosur një mekanism të drejtë dhe efikas për përkrahjen e sigurisë e përbashkët Në lidhje me sigurinë bashkëpunuese, lufta dhe përballja do të çonte vetëm në një cikël vicioz dhune që sjell dhunën, ndërkohë që dilagu dhe negacimi janë e vetmja rrugë efikase dhe e besueshme për të zgjidhur mosmarrveshjet. Vendet duhet të kërkojnë paqen, mbrojtjen e sigurisë, të zgjidhin mosmarrveshjet dhe të rpomovojnë harmoninë nëpërmjet bashkëpunimit, dhe të kundërshtojnë përdorimin apo kërcëmimin e përdorimit të forcave ushtarake kundër njëri-tjetrit. --Mbajtja aktive e përgjegjësive ndërkombëtare Për Kinën, vendin në zhvillim me popullsi më të madhe, plotësimi më i rëndësishëm i përgjegjësive ndërkombëtare është të bëjë mirë punën e vet. Si një anëtare e përgjegjshme e komunitetit ndërkombëtar, Kina i bindet ligjit ndëkombëtar dhe parime të njohura përgjithsisht që qeverisin marrëdhëniet ndërkombëtare, dhe i përmbush me padurim përgjegjësitë e saj ndërkombëtare. Kina ka marrë pjesë aktivisht në reformimin e sistemit ndërkombëtar, në formulimin e rregullave ndërkombëtare dhe në adresimin e çështjeve globale. Ajo mbështet zhvillimin e vendeve të tjera në zhvillim, dhe punon për të mbrojtur paqen në botë dhe qendrueshmërinë. Meqenëse vendet kanë kushte kombëtare të ndryshme dhe janë në stade të ndryshme të zhvilimit, ato duhet të përputhin përgjegjësiitë me të drejtat në akord me fuqinë e tyre kombëtare. Ato duhet të luajnë një rol konstruktiv duke përmbushur përgjegjësitë e tyre ndërkombëtare në akord me aftësinë e tyre dhe në bazë të rreshtimit të interesave të tyre me interesat e përbashkëta të njerëzimit. Për pjesën e saj, Kina do të marrë më shumë përgjegjësi ndërkombëtare me rritjen e fuqisë së saj të përgjithshme. --Promovimi i bashkëpunimit rajonal dhe i marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë. Kina i shton aktivisht bashkëpunimet miqësore me fqinjët e saj dhe punon me to për të promovuar një Azi harmonike. Kina bën thirrje te vendet e rajonit për të respektuar njëratjetrën, për të rritur besimin reciprok, për të kërkuar gjuhën e përbashkët në lënien mënjanë të diferencave, për të mbrojtur paqen dhe qendrueshmërinë rajonale, dhe për të zgjidhur mosmarrëveshjet ku përfshihen edhe ato mbi pretendimet territoriale dhe të drejtat detare dhe interesat nëpërmjet dialogut dhe negociatave miqësore. Vendet duhet të rrisin bashkëpunimin në tregti me përfitim reciprok, të promovojnë integrimin ekonomik rajonal, të përmirësojnë

mekanizmat aktuale të bashkëpunimit rajonal dhe nën-rajonal, të jenë të hapur ndaj propozimeve të tjera për bashkëpunim rajonal, dhe të mirëpresin vendet që janë jashtë rajonit për të luajtur një rok konstruktiv në promovimin e paqes rajonale dhe zhvillimit. Kina as nuk kërkon hegjemoni rajonale apo sfera influence dhe as nuk dëshiron të përjashtojë ndonjë vend nga pjesëmarrja në bashkëpunimin rajonal. Prosperiteti i Kinës, zhvillimi dhe stabiliteti afatgjatë përfaqsojnë një mundësi dhe jo një kërcënim për fqinjët e saj. Kina do të mbështesë shpirtin e Azisë për të qendruar e fortë mbi këmbët e veta, duke qenë guximtare për gjëra të reja, duke qenë e hapur dhe përfshirëse dhe duke ndarë lumturi dhe fatkeqësi. Ajo do të vazhdojë të mbetet një fqinj i mirë, një mike, një partnere për vendet e tjera aziatike. IV. Rruga e Zhvillimit Paqësor të Kinës është një zgjedhje e kërkuar nga Historia Duke ndjekur rrugën e zhvillimit paqësor është një zgjedhje strategjike e bërë nga qeveria kineze dhe njerëzit për të mbajtur traditën e mirë të kulturës kineze, tendencën e zhvillimit të kohërave dhe interesat themelore të Kinës, dhe është gjithashtu një zgjedhje për të cilën zhvillimi i Kinës bën thirrje që: --Zhvillimi paqësor çon përpara traditën historike dhe kulturore kineze. Qysh në lashtësi në kulturën kineze besohej se bota ishte një gjithësi harmonike. Ky besim ka një impakt të përhershëm në mendimin dhe veprimet e kombit kinez, gjë e cila është një vlerë e rëndësishme që kinezët e ndjekin për të zgjidhur marrëdhëniet ndërpersonale, në marrëdhënien e njeriut me natyrën dhe në lidhjet midis vendeve të ndryshme. Kinezët gjithmonë kanë ushqyer idenë e pikëpamjes së një bote „të bashkuar pa uniformitet‟, „me harmoni midis njerëzve dhe natyrës‟, dhe se „harmonia është e paçmueshme‟. Ky besim kërkon për lidhjen e një familjeje harmonike, e harmonisë në fqinjësi dhe të marrëdhënieve të mira ndërpersonale. Nën ndikimin e kulturës së harmonisë, dëshira për paqe ka qenë thellësisht e ingranuar në karakterin kinez. Për shembull, Rruga e Mëndafshit, e njohur botërisht, ishte rruga e tregtisë, e shkëmbimit kulturor dhe paqes, e cila dëshmon për ndjekjen e miqësisë dhe bashkëpunimit me përfitim të përbashkët të kinezëve në kohët e lashta me njerëzit e tjerë. Lundërtari Zheng, i Dinastisë së famshme Ming ka bërë shtatë udhëtime në detet perëndimore, duke vizituar 30 shtete dhe rajone midis Azisë dhe Afrikës. Në këto udhëtime ai mori me vete edhe ajkën e kulturës dhe teknologjisë kineze si dhe mesazhin e paqes dhe miqësisë. I mbrujtur me besimin se një njeri duhet të jetë aq përfshirës sa dhe oqeani i cili pranon qindra lumenj, kombi kinez ka përqafuar këtë besim që është i duhur edhe për kulturat e huaja. Kjo gjë ka sjellë lidhje të forta kulturore, duke lënë pas shumë anekdoda të thëna për ndërveprimet kulturore midis Kinës dhe botës. Kinezët kanë një ndërgjegjshmëri të fortë kolektive dhe sens përgjegjshmërie sociale. Ne besojmë se „nuk duhet t‟i bësh të tjerëve atë nuk do të doje të ta bënin ty‟. Ne respektojmë kulturat dhe pikëpamjet e ndryshme, i trajtojmë të tjerët në të njëjtën mënyrë siç edhe presim të na trajtojnë, dhe nuk imponojmë dëshirën tonë tek të tjerët. I trajtojmë të gjitha vendet e huaja me kortezi, ushqejmë lidhje harmonike me fqinjët dhe lidhim miqësi me vendet e largëta. Kinezët kanë trashëguar traditën e bukur të kulturës kineze të mbi 5000 vjetëve dhe i kanë

shtuar asaj dimensionet e reja të kohëve. --Zhvillimi paqësor është i përcaktuar nga kushtet kombëtare bazë të Kinës. Kina ka një popullsi të madhe por një bazë të dobët ekonomike. I duhet të ushqejë afërsisht 20% të popullsisë së botës me 7,9% të tokës bujqësore të botës dhe 6,5% të ujit të freskët botëror. Ajo çfarë është arritur në zhvillimin social dhe ekonomik duhet të plotësojë nevojën e 1,3 miliard njerëzve, gjë e cila përbën një sfidë të madhe për Kinën. PBB i Kinës për vitin 2010 ishte rreth 4,400 $, prodhim i cili renditet rreth vendit të 100-të në botë. Akoma ekziston një zhvillim i pabarabartë midis zonave urbane dhe rurale dhe midis rajoneve të ndryshme, mbeten akute problemet strukturore në zhvillimin ekonomik dhe social; dhe rritja ekonomike, e cila varet shumë nga të ardhurat e burimeve, shtrëngohet së tepërmi nga uljet burimore dhe nga problemet mjedisore. E gjithë kjo e ka bërë ndryshimin e modelit të rritjes një detyrë të vështirë. Aftësia e Kinës për një inovacion të pavarur është e vogël, si dhe është në vend të fundit të zinxhirit të vlerave si në grupin ndërkombëtar të punës edhe në atë të tregtisë. Standartet e jetesës së kinezëve nuk janë të larta, dhe sistemi i sigurisë shoqërore të Kinës nuk është i përshtatshëm duke u pozicionuar shumë prapa atij të vendeve të zhvilluara. Modernizimi i Kinës përfshin një të pestën e popullsisë së botës dhe do të jetë një proçes afatgjatë. Shkalla dhe magnituda e vështirësive dhe problemeve që përfshihen është e papreçedent në botën aktuale dhe e rrallë në historinë njerëzore. Kina do të mbetet një vend në zhvillim për një kohë të gjatë, gjë e cila nënkupton se Kina duhet t‟i përkushtohet vetvetes për të përparuar në rrugën për modernizimin e saj, duke promovuar zhvillimin dhe duke përmirësuar jetesën e njerëzve të saj. Kjo gjë përbën një thirrje për të mbajtur një mjedis ndërkombëtar paqësor dhe të qendrueshëm dhe për të patur shkëmbime dhe bashkëpunime ndërkombëtare. Kina mund të bëhet e fuqishme në të ardhmen. Por sërish paqja do të jetë thelbësore për zhvillimin e saj, dhe Kina nuk ka ndonjë arsye për të devijuar nga rruga e zhvillimit paqësor. Kushtet bazë të saj, traditat e saj kulturore, interesat e saj themelore kombëtare dhe interesat e saj afat-gjata – të gjithë këto faktorë kanë krijuar forcën e natyrshme që drejton zhvillimin paqësor të Kinës. --Zhvillimi paqësor është një zgjedhje e cila përfaqson tendencën globale. Paqja dhe zhvillimi janë dy çështjet kryesore të botës së sotme. Paqja, zhvillimi dhe bashkëpunimi janë pjesë të tendencës së parezistueshme globale. Bota e sotme po lëviz përpara në shumë pole dhe globalizimi ekonomik merr fuqi. Ka një thirrje në rritje për ndryshime në sistemin ndërkombëtar dhe bota po përballet me shumë sfida historike. Për të ndarë mundësitë e prezantuara nga zhvillimi dhe për të larguar bashkërisht rreziqet, është dëshira e përbashkët e njerëzve në botë. Globalizimi ekonomik është kthyer në një tendencë të rëndësishme në evolucionin e marrëdhënieve ndërkombëtare. Vende të sistemeve dhe llojeve të ndryshme dhe në stade të ndryshme zhvillimit janë në një gjendje të varësisë reciproke dhe me interesat e ndërthurura. Kjo gjë e ka kthyer botën në një komunitet me të njëjtin fat ku anëtarët janë të ndërlidhur ngushtë me njëri-tjetrin. Një tjetër luftë botërore do të ishte shkatërruese për të gjithë njerëzimin, dhe asnjë nuk do të dilte fitimtar në një konflikt gjithëpërfshirës midis fuqive të

mëdha. Sfidat globale janë kërcënime madhore për botën. Çështjet e sigurisë së përbashkët po bëhen edhe më të ashpra. Ato përfshijnë terrorizmin, përhapjen e armëve të shkatërrimit në masë, krizat financiare, fatkeqësitë natyrore, ndryshimi i klimës, si dhe sigurimi i energjisë, burimeve, ushqimit dhe shëndetit publik, dhe lista vazhdon të rritet në numër. Këto dhe probleme të tjera globale kanë një impakt madhor në mbijetesën e njeriut dhe në zhvillimin e pandërprerë ekonomik dhe social. Asnjë vend nuk mund t‟i përballojë këto çështje vetëm, çështje të cilat duhet tu drejtohen të gjitha vendeve së bashku. Nëse këto probleme nuk adresohen nëpërmjet një bashkëpunimi të përgjithshëm dhe të pandërprerë ndërkombëtar, paqja në botë dhe zhvillimi do të ndeshin në pengesa të mëdha si dhe mund të ndjejnë pengesa shkatërruese. Tendenca globale drejt multipolarizimit është e parezistueshme. Ekonomitë që shfaqen, grupet rajonale, rajonet aziatike e të tjera po fuqizohen, po rriten me hapa të shpejtë edhe aktorë të ndryshëm jo-shtetërorë, të cilët, duke patur avantazh nga globalizimi ekonomik dhe nga koha e informacionit, e zgjerojnë ndikimin e tyre dhe janë bërë një forcë e rëndësishme në shumë vende dhe në arenën ndërkombëtare. Tendenca globale po shtyhet përpara si një dallgë: ata të cilët ecin me të do të zhvillohen dhe ata që shkojnë në kah të kundërt do të pësojnë disfatën. Komuniteti ndërkombëtar duhet ta refuzojë lojën ku fitimi është zero, lojë kjo e cila ishte produkt i marëdhënieve të vjetra ndërkombëtare, të mentalitetit të rrezikshëm të luftës së ftohtë dhe të nxehtë, dhe të të gjitha atyre trajektoreve të shkelura, të cilat njëra pas tjetrës e kanë drejtuar njerëzimin drejt përballjes dhe luftës. Duhet të gjenden perspektiva të reja në këndin e komunitetit me fat të përbashkët, duke ndarë mirëqenien dhe fatkeqësitë dhe duke ndjekur bashkëpunimin me përfitim të përbashkët, duke eksploruar mënyra të reja për të shtuar shkëmbimet dhe mësimin reciprok midis qytetërimeve të ndryshme, duke identifikuar dimensione të reja në interesin e përbashkët dhe në vlerat e njerëzimit, dhe duke parë për mënyra të reja për të përballuar sfida të shumta nëpërmjet bashkëpunimit midis vendeve dhe duke realizuar zhvillime gjithëpërfshirëse. Ne dëshirojmë paqe dhe jo luftë, zhvillim dhe jo stanjacion, dialog dhe jo përballje, mirëkuptim dhe jo keqkuptim. Kjo është tendenca e përgjithshme e botës dhe aspirata e përbashkët e të gjithë njerëzve. Kina ka zgjedhur rrugën e zhvillimit paqësor pikërisht kundër këtij sfondi kistorik. V. Çfarë nënkupton Zhvillimi Paqësor i Kinës për pjesën tjetër të botës Rruga e zhvillimit paqësor është një rrugë e re e zhvillimit, të cilën, Kina, vendi më i madh në zhvillim në botë, ka nisur, dhe impakti global i saj do të tregojë vetveten me kalimin e kohës. Suksesi i saj kërkon si përpjekjet e palodhura të kinezëve edhe mirëkuptimin dhe mbështetjen nga komuniteti ndërkombëtar. Zhvillimi paqësor i Kinës ka devijuar nga modeli tradicional, ku fuqia që shfaqej ishte në kërkim të hegjemonisë. Në historinë moderne, disa fuqi që u shfaqën krijuan kolonitë, luftuan për sferat e influencës, si dhe organizuan ekspansione ushtarake kundër vendeve të tjera. Kjo arriti pikën kulmore të saj në shekullin e 20-të, ku rivaliteti për hegjemoni dhe përballjet ushtarake e zhytën njerëzimin në humnerën e dy luftrave shkatërruese botërore. Me një vlerësim të fortë të traditës historike dhe kulturore prej mijëra vjetësh, natyrës së globalizimit

ekonomik, ndryshimet si në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe në tabllonë e sigurisë ndërkombëtare të shekullit të 21-të, ashtu edhe në interesat e përbashkëta dhe të vlerave njerëzore, Kina ka vendosur për rrugën e zhvillimit paqësor dhe të bashkëpunimit me përfitim të përbashkët, si rruga themelore për të realizuar modernizimin e saj, për të marrë pjesë në çështjet ndërkombëtare dhe për të përballuar marrëdhëniet ndërkombëtare. Eksperiencat e dhjetëvjeçarëve të shkuar kanë treguar se Kina është korrekte në nisjen e rrugës së zhvillimit paqësor, dhe nuk ka asnjë arsye çfarëdoqoftë për Kinën që të devijojë nga kjo rrugë. Globalizimi ekonomik dhe revolucioni në shkencë dhe teknologji kanë krijuar kushte historike që shumë vende të ringjallin vetveten duke ndjekur zhvillimin ekonomik dhe bashkëpunimin me përfitim të përbashkët, dhe bënë të mundur që shumë vende në zhvillim të hynin në rrugën e zhvillimit të shpejtë. Për këtë arsye, madhësia e ekonomisë botërore dhe potenciali i zhvillimit janë në rritje, komuniteti ndërkombëtar është i pozicionuar më mirë për të rezistuar ndaj krizave ekonomike dhe financiare, dhe ka impuls më të fuqishëm për të reformuar sistemin ekonomik ndërkombëtar. Zhvillimi paqësor i Kinës është në përputhje me tendencën botërore. Kina është e gëzuar që po e sheh këtë gjë dhe mbështet gjithnjë e më shumë vende në zhvillim që duan të ndryshojnë fatin e tyre, dhe është po ashtu e gëzuar që sheh dhe mbështet vendet e zhvilluara që mbajnë prosperitetin dhe zhvillimin. Në botën e sotme gjithnjë në ndryshim e sipër, të gjitha doktrinat, sistemet, modelet dhe rrugët janë subjekt i testimit të kohëve dhe praktikës. Meqenëse kushtet kombëtare ndryshojnë nga një vend në tjetrin, nuk ka një mënyrë fikse të zhvillimit, e cila duhet të jetë e vetmja efektive dhe e aplikueshme për të gjithë. Një rrugë zhvillimi është e zbatueshme vetëm kur i përshtatet kushteve kombëtare të një vendi. Rruga e zhvillimit të Kinës ka marrë formë në mjedisin kinez. Kina është plotësisht e përgjegjshme se ndjekja e rrugës së zhvillimit paqësor është një proçes i rëndësishëm dhe afat-gjatë dhe se mjediset aktuale të brendshme dhe të huaja po pësojnë ndryshime të thella dhe komplekse. Prandaj është më mirë të përmbledhë dhe të aplikojë eksperiencën e saj të vetën, të mësojë nga praktikat e vendeve të tjera, dhe të jetë në gatishmëri për probleme dhe sfida të reja që mund të shfaqen, në mënyrë që të hapë prospekte më të mira për zhvillimin paqësor. Kina nuk mund të zhvillohet duke u izoluar nga pjesa tjetër e botës, dhe prosperiteti e stabiliteti global nuk mund të mbahen pa Kinën. Arritjet e Kinës janë të pandashme nga bashkëpunimi i saj miqësor me botën e jashtme; në ndjekjen e zhvillimit ajo ka nevojë për mirëkuptim të mëtejshëm dhe mbështetje nga pjesa tjetër e botës. Ne i jemi thellësisht mirënjohës të gjitha vendeve dhe njerëzve të cilat kanë treguar mirëkuptim dhe përkujdesje dhe kanë dhënë mbështetje dhe ndihmë për zhvillimin e Kinës. Ndjekja e rrugës së zhvillimit paqësor nga Kina me popullsinë e saj prej mbi një miliardë banorë është një sipërmarrje e re e madhe në historinë e zhvillimit njerëzor, dhe ne nuk pretendojmë se ajo çfarë ne bëjmë nuk lë më asgjë për të dëshiruar. Ne i mirëpresim të gjitha sugjerimet miqësore dhe kritikat me qëllim të mirë. Ne shpresojmë sinqerisht se komuniteti ndërkombëtar do të ketë një vlerësim më të thellë të traditave të Kinës të nderuara nga koha dhe të respektojnë sovranitetin e saj, sigurinë, integritetin territorial dhe qendrueshmërinë shoqërore, gjë të cilën kinezët e kanë shumë për zemër. Ne shpresojmë se ky komunitet do të vlerësojë nevojën e Kinës për të zgjidhur, hap pas hapi, vështirësitë e ndryshme me të cilat ajo përballohet në zhvillim si vendi më i madh në zhvillim, si dhe të vlerësojë aspiratën e kinezëve për të shkundur varfërinë dhe për të jetuar një jetë të begatë. Ne shpresojmë se komuniteti ndërkombëtar do të ketë besim në sinqeritetin e kinezëve dhe në vendosmërinë e tyre për të arritur zhvillimin paqësor, dhe që të mbështesin

dhe jo të pengojnë ndjekjen e rrugës së zhvillimit paqësor të Kinës. Duke parë pas në të shkuarën dhe përpara në të ardhmen, ne jemi të bindur se një Kinë e begatë dhe e zhvilluar, një vend demokratik, harmonik dhe i qendrueshëm nën rregullin e ligjit, do t‟i japë një kontribut më të madh botës. Populli kinez do të bëjë përpjekje të pandërprera së bashku me njerëz të tjerë për të sjellë një të ardhme të ndritshme për njerëzimin.

Industria e Kinës
2006-09-21 12:45 CRI

Zhvillimi i shpejtë i industrisë kineze filloi në fillim të viteve 50 të shekullit të kaluar. Pas shpalljes së së Kinës së re në vitin 1949, industria kineze ka hyrë në periudhën e rigjallërimit dhe të zhvillimit të plotë. Deri në vitin 1978, para reformës dhe hapjes, Kina ka krijuar fillimisht një sistem relativisht të përsosur të ekonomisë industriale. Industria tradicionale e naftës si dhe industria kimike e industria elektronike, si industri të reja, kanë patur një zhvillim relativisht të shpejtë, industria bërthamore e industria kozmike, si industri të shkencës dhe teknologjive të larta, kanë arritur zhvillimin e përshtatshëm. Qysh nga fundi i viteve 70 të shekullit të kaluar, prirja e zhvillimit të industrisë kineze është shpejtuar më tej, nga viti 1979 deri në vitin 2003, rritja vjetore e mesatare e vlerës së shtuar të industrisë ishte mbi 10%. Me zhvillimin mbi 50-vjeçar, sasia e prodhimit të produkteve kryesore të industrisë kineze është shtuar në dhjetra dhe qindra herë, produktet e shumëllojshme industriale janë shitur në rajone të ndryshme të botës. Qysh nga viti 1996, sasia e prodhimit të çelikut, qymyrgurit, çementos, plehrave kimike dhe televizorëve ka zënë gjithëmonë në vendin e parë të botës. Në vitn 2003, vlera e shtuar e industrisë kineze arriti në 5 trilionë e 361 miliardë e 200 milionë juanë, duke u shtuar 12,6%. Tani, Kina jo vetëm mund të prodhojë aeroplanet, anijet dhe automjetet, por edhe mund të prodhojë satelitin tokësor artificial si dhe pajisjet industriale të modernizimit. Është krijuar një sistem i pavarur industrial. Në të ardhmen, Kina do të zbatojë më tej strategjinë e industrializimit në mbështjen nga informatizimi, për të shpejtuar rilin e nxitjes të industrisë për zhvillimin ekonomik të Kinës.

Mjeku i mushkërive, Juli Bushati: Ndotja e ajrit, shkaktari kryesor i kancerit në mushkëri
Tërhequr më 16 Shkurt 2012

Studimet

shëndetësi,

qytetarëve

u

shkurtohet

5

vite

jetë

nga

ndotja

e

ajrit

Një ndër problemet më të ndjeshme për të gjithë shqiptarët dhe në mënyrë të veçantë për kryeqytetasit mbetet ndotja e ajrit. Ndotja e ajrit mbi normat e lejuara po shkakton situatë alarmante mbi shëndetin e popullatës. Madje nga ndotja e ajrit humbim afërsisht 5 vite jetë, pasi cilësia e tij ndikon në rritjen e numrit të sëmundshmërisë e si pasojë edhe vdekshmërisë të dhënat bëhen të ditura nga specialistë të shëndetit. Kështu, duke marr shkas nga ndotja e ajrit dhe sëmundjet që shkaktohen, gazeta ka kontaktuar me doktor Juli Bushatin në spitalin e Sanatoriumit për të mësuar më tepër se cilat janë sëmundjet që shkaktohen nga ndotja e ajrit. Mjeku Bushati na ka shpjeguar se kohët e fundit ka një shtim të rasteve me sëmundjen e aparatit të frymëmarrjes, kancerit të mushkërive etj. Kemi shtim të pacientëve më sëmundje polmonare. Ajo çka mbetet problematike është se ndotja e ambientit po bëhet një ndër shkaktarët kryesorë për rritjen e sëmundshmërisë Polmonare, por dhe shkaktimin e kancerit të mushkërive, ka pohuar doktor Juli Bushati në spitalin Shefqet Ndroqi, në Tiranë. Disa nga sëmundjet kryesore të cilat shkaktohen nga ndotja e mjedisit janë sipas dok Bushati janë bronkopneumopatia kronike obstruktve e mushkërive, pneumokoniozat të cilat janë të ndryshme sipas llojit të ekspozimit, Kanceri i mushkërive, Astma etj. Këto sëmundje doktor Bushati na i shpjegon duke thënë se lloji i sëmundjes varet nga lloji i ekspozimit, p.sh në rast se ka nivele të lart të gazit radon, hidrokarburet policiklike favorizohet zhvillimi i kancerit të mushkërive; alergjenët japin sëmundje alergjike përfshirë astmën bronkiale etj. Sipas një studimi në spitalin tonë ka rezultuar se ndër rastet më insuficience respiratorë të shtruara në spitalin tonë SPOK ka qenë sëmundja bazë në 68.4% të rasteve, fibroza pulmonare në 27.8% dhe patologjia e paretit në 3.8%, gjithashtu nga 11 raste të vdekura me 7 kanë qenë me SPOK. Por numër më të lartë të vdekjeve ka pasur sëmundja e kancerit të mushkërive me 11.3 % të vdekjeve, pohon Bushati.

Ndotja Ndotja e ajrit në vendin tonë është mbi normat e lejuara nga BE-së dhe kjo po shkakton pasoja të parikuperueshme mbi shëndetin e si pasojë po ulet jetëgjatësia e njerëzve. Ekspertët që kanë kryer hulumtimin për ndotjen e ajrit në Tiranë, paralajmërojnë se nëse nuk merren masa urgjente, humbja e pritshme e jetëgjatësisë në kryeqytet do të jetë 5 vjet për çdo banor, thekson specialistët. Specialistëve pranë Ministrisë se Shëndetësisë bëjnë të diture se një fëmijë që lindë në një qytete si Tiranë që ka një përqindje të lartë të ndotjes së ajrit rrezikon që ti shkurtohet deri në 5 vite jetë. Por përveç kësaj, fëmijë mund të ketë edhe shqetësime të tjera gjatë jetës së tij siç janë problemet në mushkëri, e me kancerin por jo vetëm fëmijët e vuajnë këtë problem pasi të njëjtën gjë e vuajnë edhe nëna e fëmijës. Të gjitha këto vijnë nga ndikimin në një sasi të madh ndotja nga gazet e makinave dhe dioksidi i azotit, të gjitha këto të dhëna behët të ditura nga specialistë të shëndetësisë por edhe të mjedisit. Mjekët pranë maternitetit bëjnë të ditur se sa më i madh të jetë ekspozimi ndaj ndotjes në muajt e parë dhe të fundit të shtatzënisë, aq më të mëdha janë rreziqet që foshnja të mos zhvillohet normalisht. Fëmijët më të rrezikuar nga ndotja e ajrit, janë ato raste kur një nënë jetojnë në një qytete që ka një ndotje të lartë të ajrit, pra problemet më të madhe u vunë re në gratë që banonin pranë rrugëve automobilistike.

Vdekshmëria Duke iu referuar statistikave të OBSH-së, rreth 200 vdekje në vit në Shqipëri janë të lidhura vetëm me ndotjen e ajrit, duke u bërë kështu shkak për prishjen e cilësisë së jetës. Studimi i Institutit të Shëndetit Publik tregon se, rreth 1400 raste të reja me kancer që shfaqen çdo vit ndodhin për shkak të faktorëve të ndotjes së ambientit. Kancerit, sipas studimit, janë të llojeve të ndryshme, ku ato të mushkërive dhe lëkurës që vijnë direkt nga mjedisi, janë faktorët kryesorë. Raporti tregon se problem kryesor në kryeqytet është prania e lartë e grimcave në ajër, nga 100 që është norma në 348, ndërkaq niveli i lartë i azotit ka tashme vlera të konsiderueshme në shumicën e pikave të Tiranës, ku janë kryer matjen. Studimi i monitorimit të ajrit tregon se zonat më problematike janë "21 Dhjetori" si dhe "Zogu i Zi", ku grimcat e shkarkuara në mjedis dhe çlirimi i gazrave nga makinat kapin shifra disa herë më të larta se standardet e lejuara.

Fshati që jeton me vdekjen!
14 February, 2009 06:29:00

Font size:

TRANSLATE

Reportazh nga fshati MARINZ ku për cdo ditë banorët jetojnë me vdekjen. Intervista me banore, mjeke të zonës dhe specialistë 2500 banorë të Marinzës krahas infrastrukturës vuajnë edhe sëmundjet e rënda të

fenoleve në gjak. Fshati që përjeton cdo ditë vdekjen. Vajzat kanë frikë të martohen ose të lindin nga frika dhe pasojat që do të kene fëmijët e tyre në të ardhmen.

Për të shkuar në fshatin Marinz të Fierit të duhet të përshkosh një rrugë gjithë gropa. Kjo është një anë e vuajtjeve të këtyre banorëve, por ajo që e bën këtë fshat më problematik është ndotja e ambjentit. Kjo dihet prej shumë vitesh dhe askush nuk kujtohet të investojë për zbutjen sado pak të ajrit, i cili në cdo kohë është i ngarkuar me helme kancerogjene. Janë vëndburimet e naftës në Marinëz, të cilat kanë shkaktuar sëmundje shumë të rënda ndër vite për të gjithë zonën, e cila vazhdon edhe sot të rëndojë më tepër shendetin e këtyre banorëve.

Me një popullsi prej 2500 banorësh sipas mjekes së këtij fshati Emerilda Avdulaj pyetjes sa është numri i të prekurëve nga fenolet në gjak të përgjigjet se i gjithë ky komunitet vuan pasojat e helmimit të gjakut pasi ndodhet në zonën naftëmbajtëse më të madhe të kompanisë së Albpetrolit. Banorët tepër të indinjur flasin se ka patur raste që fëmijë dhe banorë kanë vdekur nga leucemia të shkatuara nga karboni në gjak ose pasojat e ajrit kancerogjen dhe të tjerë janë në trajtim mjeksor, ndërsa qindra të tjerë kanë frikë të vizitohen se e dinë që vuajnë nga sëmundjet e karbonit në gjak.

Mjeku Kilo Stoja që meret me sëmundjet e shkaktuara nga clirimi i gazrave nga puset e naftës apo karbonit në gjak krahas trajtimit të këtyre të sëmurëve nga ana mjeksore ka bërë edhe një studim ku këtë zonë e ka cilësuar si më të rënduar nga fenolet në gjak. Sipas tij vetëm për këtë vit janë shtruar ose janë vizituar rreth 50 persona jo vetëm nga Marinza por edhe nga fshati Belin edhe ky mjaft i ngarkuar me ndotje të ajrit tej normave të lejuara që kanë kërkuar ndihme mjekesore .

Të njëjtën gjëndje paraqet edhe mjekja e komunës Zharzë Rovena Diko. Ajo shprehet se në qëndrën shëndetsore pak paraqiten por dihet se sëmundja e fenoleve në gjak është shumë e theksuar pasi sipas saj duke qënë edhe banore e kësaj zone di se shumë prej tyre të sëmurë me karbon në gjak shkojnë në Fier me pretendimin se aty ka specialistë që e trajtojnë më mirë këtë sëmundje

Sot shumë prej banorëve të këtij fshati kanë dalë pranë banesave ku jetojnë duke shprehur mërzitjen e tyre që përballë kësaj gjëndje kanë ngritur qindra herë zërin, por askush nuk i ka dëgjuar, dhe përfundimi i tyre është shtrimi në spitalin Rajonal të Fierit. Shumë gra si Vjollca Prifti, Sila Kaceli dhe të tjera kanë deklaruar se femrat e reja kanë frike të martohen ose të lindin pasi e dinë që fëmijët e tyre do të dalin me sëmundje të karbonit në gjak. Pasojat dihen pohojnë ato, të sapolindurit do të vuajnë gjithë jetën ose ata që prindërit kanë ngrakesa të mëdha fenolesh në gjak do të vdesin ashtu sic kanë vdekur edhe fëmijë apo banorë të tjerë të kësaj zone.

Gjergj Faslliu, Harilla Kaceli, Kozma Kaceli të shtruar në spital dhe të tjerë shprehen se këto sëmundje ose vdekje vijnë nga ndotje tejet të mëdha të ambjentit ku jetojmë edhe pse disa prej nesh nuk punojnë në këto puse,pasi në gjakun tonë ndodhen gazra helmuese. Kjo sipas tyre është më e theksuar në mëngjes dhe mbrëmje, ndërsa preokupacioni për të ndaluar dëmtimin e ndotjes gjatë njëzet vjetëve të fundit ka rënë përtokë. Ata shtojnë se me blerjen e puseve nga firmat private në këtë zonë sikur ka një farë përmirësimi por jo i ndjeshëm. Elton Faslliu 18 vjec banor i këtij fshati pohon faktin se ai vuan qysh në vogëli nga karboni në gjak. Jam shtruar në Tiranë për shumë kohë. Jam trajtuar me ilace dhe jam përmirësuar në spital por përsëri ndjehem keq kur kam ardhur këtu. E gjithë familja ime është e sëmurë dhe nuk kemi cfarë të bëjmë..

Të gjitha këto sëmundje dhe probleme të tjera të këtij fshati edhe të dhjetra fshatrave që shtrihen në zonat naftëmbajtëse të Marinzës e shkaktojnë rreth 1200 puse të kompanisë Albpetrol. Një pjesë e tyrë është blerë nga kompania Bankers, e cila ka investuar lidhur me ndotjen e ambjentet. Amortizimi i tubacioneve edhe pse sipas psecialistëve të Albpetrolit është investuar ato përsëri derdhin naftën në natyrë në gropa afër puseve ose clirojnë gazra në atmosferë ku e pësojnë banorët duke krijuar probleme serioze për jetën deri në vdekje.

Por banorët e ketij fshati kanë edhe probleme të tjera. Edhe pse ka ujë e kanë të vështirë të pinjë prej puseve të hapura pasi uji vjen era dhe është gjithë ndryshk. Këtë fakt e pohon edhe mjekja Emerilda Avdulaj pasi sipas saj në cdo vend që të hapësh puse për ujë të pijshëm uji del jo i pastër dhe në ndonjë rast edhe me hidrokarbure.

Ndërkohë amvisat, atyre që u bije bara më shumë në punët e shtëpisë e ndjejnë më shume mungesën e ujit. Kjo është me e theksuar në larjen e teshave. Për të larë kto të fundit atyre u duhet të ngarkojnë në karro rrobat për të udhëtuar përreth 30 minuta për të shkuar deri në një pus të ndaluar qysh në vitin 1957 i cili nxjer ujë të ngrohtë që është i përshtshëm për larje rrobash.

I nderuar i semure! Po te drejtohem keshtu, sepse sic pranohet tashme boterisht nje bashkejetese e shendetshme me duhanin nuk mund te ekzistoje.Sado shendet te plote te mendosh qe gezon efektet e cdo cigare qe pin nuk mund te kalojne paperfillshem.Duke filluar kryesisht nga sistemi frymemarrjes e ai kardiovaskular,thuajse te gjitha sistemet e trupit preken nga duhani. Rreth 25% e duhanpireseve eshte vene re te mbyllin jeten e tyre ne nje moshe te re.Sipas statistikave te kryera ne vitet 1950-1975 10 milion njerez kane vdekur si pasoje e

semundjeve te shkaktuara nga duhani,nderkohe qe ne vitet 1975-2000pritej qe kjo shifer te kapte vleren 50 milion. Mendoni se kaq e pavlere eshte jeta? Kanceret perbejne grupin kryesor te semundjeve te shkaktuara nga duhani.Duke filluar nga kanceri i mushkerive, rrugeve te frymemarrjes, faringut, laringut, gojes, gjuhes, rruget e sistemit te tretjes, stomakut, pankreasit, veshkave, fshikzes se urines, dhe mitres tek femrat, eshte bere e ditur te shkaktojne 30% te vdekjeve; ndersa 90% e vdekjeve nga kanceri I mushkerive eshte pasoje e duhanit. Nje pakete cigare ne dite eshte vene re te rrise 20 here rrezikun e kanerit te mushkerive. Cdo cigare e konsumuar eshte nje hap drejt vdekjes!! Duhani eshte gjithashtu shkaku kryesor i bronshitit kronik dhe amfizemes. Probabiliteti I vdekjes nga bronshiti kronik: nga 3/100000 qe eshte tek mospiresit e duhanit, tek ata qe konsumojne me shume se nje pakete ne dite kap raportin 114/100000. Per me teper duhani duke demtuar sistemin imunitar te mushkerive rrit keshtu prevalencen e cdo lloj infeksioni ne kete zone.(Zaturee,bronshit etj.)Kush deshiron ta mbylle jeten e tij ne shtrat pa fryme? Semundjet koronare te zemres dhe hipertensioni jane me te shpeshta tek duhanpiresit, si dhe rreziku I krizave te zemres rritet 3fish. Me ndikimin e hormoneve nga duhani vihet re nje rritje impotence e steriliteti te meshkujt e rrezik deshtimi e lindjeje te parakohshme tek femrat shtatzene. Cfare permban nje cigare? Sic dihet cigarja perbehet nga duhani, letra, filtri dhe nga dis materjale shtese. Por gjate prodhimit i shtohet dhe perberes te tjere si pesticide, fertilizer dhe materiale disinfektimi. Tymi i cigares permban rreth 4000 lloje kimikate nga te cilat 2000 jane helme. Disa nga kimikatet qe permban tymi i duhanit:

+Karbonmonoksid: tymi i makinave, +Arsenik: helm, +Metanol: gazi qe perdoret nga raketat, +DDT: ilac kunder insekteve, +Kadmium: bateri makine, +Gaz Butan: gaz cakmaku, +Aceton: shkrires kimik, +Naftalin: ilac tejash, +Amoniak: pastrues kimik, Disa nga kancerogjenet qe permban duhani: Tymi i duhanit permban rreth 60 lloje kancerogjenesh,nje pjese te vogel e te cileve jane rradhitur me poshte

+ Styrene, + Benzen, + Nitrozaminat, + Formaldehid, + Hidralazin, + Vinil klorur, + Nikel, + Kadmium, + Arsenik, + Polonium, + Hidrokarburet aromatike policiklike A keni te drejte tia beni keto femijeve tuaj? Duhani demton jo vetem duhanpiresit po dhe ato qe i rrethojne. Eshte zbuluar se edhe pirja pasive e cigares rrit rrezikun per semundjet e lartpermendura.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->