Uvod

POJAM I NAMJENA RAČUNARA Vjekovima su ljudi pokušavali da olakšaju i ubrzaju proces računanja. Pojavom računara (elektronskih uređaja za skladištenje i obradu informacija) ubrzan je tehnološki i informativni razvoj civilizacije. Od prvog komercijalnog digitalnog računara iz 1940-e, godine do današnjih moćnih računara postoji veoma malo promjena u osnovnim principima rada. Sve informacione tehnologije (Information Tehnologies) razvijene kroz istoriju rješavaju probleme na isti način: postoje ulazne informacije koje se obrađuju i rezultat obrade se vraća onome ko je zahtijevao rješenje problema. Pomoću računara informacije mogu da se: - obrađuju (računanje, crtanje, obrada teksta, kreiranje zvuka i pokretne slike, itd.), - pamte (trajno ili privremeno ) i - razmjenjuju (bez obzira na udaljenost). Da bi razmjenjivali informacije ljudi moraju da komuniciraju. Pronalaskom telefona (1876. god.) prenos informacija se automatizovao i ubrzano razvijao. Danas je prenos infomacija skoro trenutan u okviru planete zahvaljujući savremenim sredstvima komunikacije: telefonu, telefaksu, mobilnom telefonu, radiju, televiziji i računarskim mrežama. Tehnologije koje se koriste za prenos informacija u raznim oblicima nazivaju se komunikacionim tehnologijama (Communication Tehnologies). Informaciono - komunikacione tehnologije (Information Communication Tehnologies) ili ICT je skup tehnologija koje se koriste pri automatskoj obradi informacija i njihovom prenosu nekim komunikacionim sredstvom. ICT je danas prisutan u svim ljudskim djelatnostima. Bez računara i komunikacija se ne bi mogla zamisliti savremena saobraćajna sredstva, proizvodni pogoni, obrazovne institucije, kompanije, zdrastvene organizacije, državni organi, itd. OSNOVNE HARDVERSKE KOMPONENTE RAČUNARA, FUNKCIJE, KARAKTERISTIKE, NAMJENA Računar Računar ili kompjuter je mašina (uređaj) za automatsku obradu podataka. Računar je uređaj (hardware) koji operiše, računa, pamti i razmjenjuje podatke i to sve pod kontrolom programa. Program (software) se sastoji od instrukcija koje specificiraju svaki detalj o tome šta treba uraditi sa podacima. Znači, dva neodvojiva dijela računara su: - hardver – uređaj (hardware ) i - softver – program (software). Hardver bez softvera je samo gomila čipova i žica s kojim nije moguće ništa korisno uraditi, a s druge strane softver bez hardvera ni;emu ne služi pa je jasno da oni zajedno čine računar. Vrste računara Svi računari rade na sličnom principu, ali ipak postoji nekoliko karakterstika koji čine da se računari razlikuju jedan od drugog. 1

glavna memorija (Random Access Memory .centralna jedinica (Central Unit . Današnji procesori imaju brzinu oko 3 GHz (giga herc) ili 3 000 000 000 Hz. ALU obavlja aritmetičke i logičke operacije nad podacima. Pentium III. Najčešće ih dijelimo prema namjeni i mogućnostima (performansama). Hardver PC računara Računarski hardver Računarski hardver (computer hardware) je fizički. u razne svrhe. itd.Računari se mogu podijeliti na više načina. zavisno od instaliranih programa. CPU se zagrijava pri radu pa se na njega ugrađuje hladnjak (cooler) sa malim ventilatorom. pamćenje i razmjena informacija).. priključci za sve ulaznoizlazne uređaje i za napajanje električnom energijom. Centralna jedinica (CU) U centralnoj jedinici su smješteni i međusobno usklađeni svi elektronski djelovi koji mogu da obrađuju. Računari za specijalne namjene su napravljeni samo za određenu vrstu poslova (upravljanje mašinom za varenje. Mjera njegove brzine je Hz (herc .. RAM memorija 2 . igranje šaha.CU) koju često nazivamo računarom i .specijalne namjene. opipljivi dio računara koji omogućava čovjeku korišćenje funkcija računara (obrada. Računari opšte namjene su najbrojniji i koriste se. Fizički centralnu jedinicu predstavlja matična ploča (motherboard). Prema namjeni računari mogu biti: .ulazno-izlazni uređaji (Input/Output – I/O).opšte namjene i . memorišu i razmjenjuju podatke kao i da vrše kontrolu i upravljanje..PC) kao standardni računar opšte namjene. automatsko pilotiranje. To su računari koje svakodnevno koristimo na poslu ili kod kuće. Računarska kompanija Intel je formirala porodicu svojih procesora u koje se ubrajaju Celeron. Hardver PC računara se sastoji iz dva dijela: . kontrola rada motora u autu.jedan “otkucaj” u sekundi).).RAM) i kontrolne jedinice ili kontrolni uređaji. a upravljačka jedinica šalje signale ALU-u koja određuje koje operacije će se izvšavati nad podacima. Celeron je procesor najmanje brzine 226 Mhz. Pentium IV.CPU). upravljanje mobilnim telefonom.. Takođe su na njoj i priključci za dodatne kartice (slotovi). Od brzine takta (clock) procesora zavisi brzina izvršavanja operacija te samim tim i brzina samog računara. To znači da imaju 3 000 000 000 “otkucaja” u sekundi ili da mogu da izvrše toliko prostih procesorskih naredbi u sekundi (ne korisničkih). koja omogućava komunikaciju između ostalih hardverskih dijelova u računaru. Procesor (CPU) Procesor (CPU) je jedna jedinica u kojoj su obično povezani aritmetičko/logička jedinica ALU (Arithmetic/Logic Unit) i upravljačka jedinica. Matična ploča je ravna ploča koja sadrži čipove i razne djelove. Na njoj se nalaze: centralna procesorska jedinica ili procesor (Central Processing Unit . Danas je najviše u upotrebi personalni računar (Personal Computer .

računar dobija informacije iz vanjskog svijeta i šalje rezultate natrag. Kontroleri Kontroleri upravljaju raznim elektronskim sklopovima i nalaze se zajedno sa CPU i RAM memorijom na matičnoj ploči računara koja je smještena u kućičtu računara. Tako se sve informacije (brojevi. potrebne podatke iz RAM memorije treba na nekom drugom memorijskom uređaju trajno pamtiti. razmjenu i emitovanje podataka iz računara. Bajt je suviše mala jedinica pa se koriste kilobajti (1 KB = 1024 B). DVD. hard disk itd. tower desktop kombinovano kućište Ulazni. Novi PC računari imaju 512 MB ili 1 GB RAM memorije. . Tu su još i signalne lampice i neki I/O uređaji (CD.. To je takozvani binarni oblik podataka. 1024 = 210 ROM memorija ROM memorija (Read-only memory) je memorija u kojoj se podatak može upisati samo jednom ali može se čitati više puta. Na kućištu se sa prednje strane nalaze prekidači za uključenje i isključenje računara.. RAM je još karakterističan po tome što se kod ove vrste memorije podaci mogu ne samo čitati. pa je ROM malog kapaciteta (128 KB). skener. Izlazni uređaji su: monitor. Kad isključimo računar podaci iz RAM memorije se gube. projektor. izlazni i ulazno-izlazni uređaji (I/O) Putem ulaza i izlaza (I/O). gigabajti (1 GB = 1024 MB) i terabajti (1 TB = 1024 GB). a najčešće se sreću vertikalno (tower). 1B = 8b). horizontalno (desktop) i kombinovano. Na pr.. Izlazni uređaji služe za prikazivanje. Sa zadnje strane kućišta se nalaze utičnice za povezivanje ulazno-izlaznih uređaja i električnog napajanja. zvukovi. DVD. iz koje se podaci mogu samo čitati. Zato je primjena ove memorije ograničena na čuvanje podataka koji su uvijek jednaki i nepromijenjeni. mikrofon. ploter. CD-ROM.) pamte kao kombinacija nula i jedinica. Postoje razni oblici kućišta. već i zapisivati. pamćenje. Međutim. štampač (printer). nepromijenjivih podataka ima relativno malo. megabajti (1 MB = 1024 KB). DVD. Sledeća jedinica je bajt koji sadrži 1 bajt (B – byte. slova. međutim ne i brisati. . mijenjati ili upisivati novi podatak. ZIP.). Svi podaci u računaru se pamte na osnovu dvije cifre 0 i 1. Od veličine RAM memorije zavisi količina podataka koju računar može da obrađuje trenutno. Veličina RAM-a utiče na brzinu rada računara. Jedan bit je najmanji nosilac informacije koji sadrži nulu ili jedinicu (1 b). hard disk itd.. U ulazne uređaje se ubrajaju: tastatura (keyboard). Kućište računara Kućište računara je kutija u kojoj su smješteni i usklađeni svi djelovi važni za ispravan rad računara. Ulazni uređaji služe za unos podataka u računar. miš (mouse). slike. štampanje.RAM memorija služi za privremeno smještanje podataka čijem sadržaju se može pristupiti po bilo kojem redoslijedu. Neki 3 . Može se primijetiti da su svi brojevi koji opisuju veličine memorijskih jedinica stepeni broja 2. Dakle. kamera. zvučnike. za razliku od ROM (Read-only memory) memorije. CD-ROM.

zvučna kartica. monitor osjetljiv na dodir (touch screen) itd. USB port. 4 . Zato ih zovemo jednim imenom I/O uređaji i to su: modemi.uređaji su ujedno ulazni i izlazni. mrežna kartica.

Caps Lock. Iako današnje tastature sadrže 104 tipke. Takođe. alfanumeričke tipke windows tipke aplikaciona tipka funkcijske tipke numeričke tipke tipke za pomjeranje kursora Enter tipke ostale tipke Alfanumerički dio tastature čine slova i brojevi kao i znakovi interpunkcije. Sve više su u upotrebi i bežične tastature koje nemaju kabal koji bi ih spojio sa kućištem. Kad je Caps Lock uključen (lampica svijetli) pritiskom na slovne tastere ispisuju se samo velika slova inače samo mala. Backspace . Tipka Shift se koristi u kombinaciji sa drugim slovnim tasterima da bi se unijelo veliko slovo. Naime. Shift. Tipka Caps Lock (u gornjem desnom uglu ima i lampica sa istim nazivom) utiče samo na slovne tastere. Tastatura se uključuje u okruglu utičnicu (PS/2 Personal System/2) na zadnjoj strani kućišta. tipka Shift služi za unos gornjih simbola sa tastature (! $ % & / “ # ? *) na isti način. Tipka Tab služi za pomjeranje kursora (kursor je znak koji pokazuje poziciju na monitoru gdje će se pojaviti simbol koji unosite sa tastature) za određeni broj pozicija. Ctrl+W za zatvaranje dokumenta. Alt. te njome unosimo znakove i tekst. Tipka Ctrl (Control) se koristi u kombinaciji sa drugim tipkama i zavisno od toga ima razne funkcije za različite programe. Ctrl. one mogu izvesti mnogo više znakova i funkcija kombinovanjem postojećih.Da otvorite listu svih prečica u Word-u otvorite meni Tools zatim Macro pa Macros. 5 . Space (ili razmak). Na pr. Ctrl+Alt+Del za restartovanje računara. Oko ovih tastera se nalaze upravljačke tipke: Tab. selekciju više elemenata itd. držeći tipku Shift pritisnutu i pritisnuvši jednu slovnu tipku unijećete veliko slovo.RAD SA TASTATUROM I MIŠEM Ulazni ureĐaji Tastatura Tastatura (keyboard) je najzastupljeniji ulazni uređaj pomoću kojeg upravljamo računarom.

Tipka Backspace služi za uklanjanje pogrešno unijetog znaka unazad (sa desna u lijevo) i pokazuje smjer strelice. tipka Num Lock i 4 tipke za osnovne računarske operacije. Recimo. F1 tipka u većini programa prikazuje uputstvo za korišćenje programa (popularni Help). Funkcijske tipke izvršavaju određene funkcije za određene programe. Tipka Num Lock (iznad tipke ima i lampica sa istim nazivom) služi da uključi ili isključi tipke brojeva. Otvoriće se prozor List Commands i u njemu potvrdite opciju Current menu and keyboard Settings. Kad je Num Lock uključen (lampica svijetli) pritiskom na tipke unosimo brojeve. 6 . Numerički dio čine brojevi.Iz liste Macro in izaberite Word Commands a u Macro name pronađite stavku ListCommands i kliknite na dugme Run. Windows tipke sa sličicom su rezervisane za Windows (grafički operativni sistem). Tipka Alt (Alternate) se koristi u kombinaciji sa drugim tipkama koji zavisno od programa aktiviraju neku drugu (alternativnu) funkciju. Tipka Esc (Escape) uglavnom služi za prekid izvršavanja nekog programa ili unosa podataka. Aplikaciona tipka otvara pop-up meni za aplikacije i ima isti učinak kao i klik na desno dugme miša. Tipka Space (razmak) služi da odvoji simbole ili da unese „prazno mjesto“. Kliknite OK i otvoriće se prozor sa tabelom prečica. Tipka je postavljena tako da se teško možete nenamjerno pritisnuti. Funkcijske tipke su tipke Esc i 12 funkcijskih tipki (od F1 do F12).

Tipka Insert se koristi za aktiviranje umetanja znaka između već unijetih znakova. odnosno dolje. Enter tipke se nalaze u alfanumeričkom i numeričkom dijelu i ima istu funkciju. Tipkama se startuju programi. Tipka Pause (Break) u većini programa služi za privremeno zaustavljanje izvršenja tog programa ali može imati i druge funkcije u kombinaciji sa upravljačkim tipkama. PgUp (Page Up). Standardne veličine se kreću između 15’’ i 19’’. manje dimenzije. Delete. Scroll Lock. manje zračenja. Tipke Home i End se koriste za pomjeranje kursora na početak. LCD monitori imaju nekoliko prednosti:kvalitetnija slika. Monitor je osnovni uređaj bez kojeg bi računar bio skoro neupotrebljiv.monitori sa katodnom cijevi već se umjesto njih koriste monitori u obliku ravne ploče (LCD). manja potrošnja električne 7 energije. Kabal od miša se spaja na posebni PS/2 port sličan onom za tastaturu. Pause (Break). Monitor je osnovni uređaj bez kojeg bi računar bio skoro neupotrebljiv. Tipka Enter se najčešće koristi i ima funkcije od startovanja programa. Zavisno od posla koji radite na PC birate veličinu monitora. Miš Miš (mouse) je ulazni uređaj koji očitava pokrete koje korisnik pravi i pretvara ih u signal koji se šalje računaru. Postoji i multimedijalni dio koji nije prisutan na standardnoj tastaturi. Istovremeno se na ekranu pomjera pokazivač (pointer) koji prati kretanje miša po podlozi. za promjenu slajdova u nekim programima itd.skrolovanje) teksta na monitoru. Home. Tipka Scroll Lock (u gornjem desnom uglu ima i lampica sa istim nazivom) ima kod raznih programa neke funkcije vezane za vertikalno pomjeranje („proticanje“ . biraju naredbe od ponuđenih. Sve manje se koriste CRT. završetak unosa podataka. utišavanje i isključivanje zvuka. te tipke specijalno namijenjene za grafičke programe. . Na mišu se nalaze najmanje 2 tipke (može ih biti i 5). Monitor je izlazni uređaj koji prikazuje računarske signale kao sliku koju korisnik vidi. a kod nekih programa štampa na papir.Tipke za pomjeranje kursora (četiri strelice) se koriste pri unosu podataka za pozicioniranje kursora. U ostale tipke spadaju tipke Print Screen. Računarski miš ima senzor kretanje (kuglicu ili svjetlosni zrak) koji detektuje pomjeranje.54 cm). novi red u tekstu itd. Tipka Print Screen sliku ekrana pamti u privremenu memoriju. U odnosu na način prikazivanja slike i tehnologiju izrade najčešće su dvije vrste monitora CRT i LCD. Tipke PgUp i PgDn se koriste za pomjeranje kusora za visinu jednog ekrana gore. Izlazni ureĐaji Monitor Monitor je izlazni uređaj koji prikazuje računarske signale kao sliku koju korisnik vidi. Veličina se izražava u dužini dijagonale i to u inčima (1’’ = 1 inch = 2. Insert. odnosno na kraj reda. Tu su tipke za pojačavanje. End i PgDn (Page Down). unose podaci itd.

8 . Danas su u upotrebi laserski. HDD je mnogo puta sporiji od RAM memorije. 20. Sve ostale spoljašnje memorije su mobilnog karaktera i služe za prenos podataka između računara. Ima prosječan kapacitet do 2 i više GB. Ipak. Zato se koristi kao “magacin” podataka i prosječan HDD ima kapacitet oko 80 GB. odnosno u računaru. printer ili pisač je uređaj koji na papiru ili na nekom sličnom materijalu pravi fizičku kopiju nekog dokumenta ili slike koja je u elektronskoj formi. Takođe se mogu podijeliti na crno-bijele i kolor štampače. Postoje razne vrste štampača. Po svojoj konstrukciji vrlo je slična RAM memoriji podaci trajno pamte.spoljašnji). Hard disk je neophodan dio PC računara i smješten je u kućištu.NIC) je ulazno-izlazni uređaj koji omogućava razmjenu podataka između računara. najviše se koriste za pristup Internetu. Projektor Projektor je izlazni uređaj koji prikazuje sliku sa računara na zid ili platno. On je najčešće fiksiran u računaru i služi kao osnovni spoljašnji memorijski uređaj za trajno čuvanje podataka. Hard disk Hard disk (HDD – Hard Disk Drive) ili tvrdi disk je magnetni uređaj sa kojeg mogu da se čitaju i na kojem mogu da se upisuju podaci. matrični. Najčešćen se koriste u obrazovnim institucijama ili za poslovne prezentacije. Malih je dimenzija i velike brzine pisanja i veću primjenu i najčešći je način prenosa podataka između priključuje na USB memorije od 128 MB samo što se na njoj čitanja pa ima sve računara. ink-jet itd. mogu se naknadno ugrađivati (interni unutrašnji) ili su to posebni uređaji (eksterni . 40 GB. Pomoću modema se mogu primati ili slati fax poruke pa čak i obaviti telefonski razgovor (ako imate mikrofon i zvučnike). Mrežna kartica Mrežna kartica (Network Interface Card . ZvuČna kartica Zvučna kartica (sound card) je elektronski uređaj koji obrađuje zvučne signale. ali i većeg kapaciteta. Stariji računari su imali kapacitet HDD 10. Flash memorija Flash memorija je poseban uređaj koji se najčešće pa se često zove i USB memorija. Povezuju se obično na video karticu računara isto kao i monitor. Modemi mogu biti dio matične ploče (integrisani). Ulazno-izlazni uređaji Modem Modem (MODulate/DEModulate) je uređaj koji služi da pošalje ili primi podatke preko nekog tipa telefonskog kabla. Obično se na hard disku nalaze i smještaju svi potrebni podaci.Štampač Štampač.

7 do 8. CD-ovi služe za trajno pamćenje i prenos podataka. DVD disk je optički prenosni disk koji se može koristiti za smještanje podataka. Ona je malih dimenzija i lako prenosiva ali je spora u radu.Read Only Memory) je optički uređaj za čitanje CD medija. Floppy disk Flopi disk (Floppy Disk) je uređaj za smještanje podataka koji je bio glavni medijum za prenošenje i arhiviranje podataka do pojave CD-a. uključujući filmove sa visokim video i audio kvalitetom. DVD DVD (Digital Video Disc) uređaj služi za čitanje sadržaja koji se nalaze na DVD disku. a kasnije i DVD uređaja i medijuma.5 GB). Disketa se čita preko disketnog uređaja.44 MB.CD-ROM CD-ROM ili CDR (Compact Disc . Kapacitet diskete je 1. DVD spolja izgleda kao i CD. ali se na njega može upisati mnogo više podataka (od 4. 9 .