You are on page 1of 9

Osmanlı Devletinin Yıkılma Sebebleri -Sultan 2.

Beyazıt Döneminde(1492) İspanyadan kovulan Yahudilerin Osmanlı Donanmasıyla kurtarılması ve 150 bin Yahudinin Osmanlı Memleketine yerleştirilmeleri. -Kanuni Sultan Süleymanın çok büyük bir gaflet ile oğlu Selimi Yahudi bir kızla evlendirmesi. -Buna mukabil Yahudilerin Osmanlı Sarayına sızması Padişah ailesini bozmaya çalışması.Sarayda bir çok entrikalar ortaya çıkması. -Eğitim,öğretimin bozulması. -Padişahların Yeniçerilere bol harçlık vererek onları şımartması,Buna mukabil harçlıklarını alamayan yeniçerilerin isyan etmesi,Yeniçeri ocağına Hristiyan ailelerin yoğun ilgi göstermesi,Yeniçeri maaşının yüksek olması,Yeniçeri ocağına alınan Gayri Müslimlerin Tam devşirilmeden tam Müslüman edilmeden ocağa alınması,Yeniçeri ocağında rüşvet ve kayırmacanın olması. -Yeniçeriler Bektaşi Tarikatına mensubtu.Zamanla Bektaşilikle alakası olmayan ve kendisinede Bektaşi diyen bozuk inançlı kişilerin Yeniçeri ocağına sızmaları. -18 yüzyılda ağır yenilgiler alınmasına rağmen Bu dönemdeki Padişahların Ordu bozulmuş olduğu halde savaşa gitmeleri.Orduyu düzeltmeden düşmanla çarpışılması.Yeniçeri Ocağını 200 yıl boyunca ortadan kaldıracak Kudretli bir padişahın ortaya çıkmaması.Nitekim Sultan 3.Selim Döneminde 180 bin kişilik Yeniçeri Ordusunun 30 bin kişilik RUS ordusuna yenilmesi ve Yeniçerilerin kaçarak Savaş Hazinesini yağmalaması bozukluğun zirveye çıktığı dönemdir.2.Mahmut Yeniçeri ocağını kaldıracaktır fakat bütün imkanlar tükenmiş Devletin bağışıklık sistemi mahvolmuş ve artık Hastalığa yakalanan ve 1 asır sonrada ölecek duruma gelmiştir. -Yeniçeriler zamanında Kaldırılmadığı için Osmanlı Devletindeki Bilim ve Teknolojinin ilerlemesine engel olmuşlardır.Mesela Yeniçeriler o zamanın yeni teknolojili ateşli silahlarını kullanmamakta ısrar etmişler,Talim ve terbiye edilmelerine karşı çıkıp isyan etmişlerdir. -Sultan Abdülmecid döneminde Gayri Müslimlere eşitlik getiren Tanzimat fermanının kabul edilmesidir ki Zaten İslam Dini bütün İnsanlara inanç eşitliğini vermiştir.Devlet Yöneticilerin İslam Hukuku nu bırakıp Roma hukukuna yönelmesi İlk defa bu dönemdedir.Nitekim Liberal düşünceler Osmanlı Devletine bu sayede girmiş Jön Türkler vb.oluşumlar ve bundan türeyen İttihat Terakki Osmanlı Devletinin tabiri caizse ipini çekmiştir. -Osmanlı Devletinin kırılma noktası Sultan 2.Abdülhamid Han dönemidir.Sultan Abdülhamid in kendisini indirmeye gelen Hareket Ordusuna karşı Elindeki orduyu Kullanmaması Osmanlı devletinin ömrünü sürdürecekken tam tersi yıkılmasına da neden olmuştur.Üstelik İslam Aleminin büyük bir işgal altına girmesine ve İşgalcilerin Anadolu içlerine kadar gelip Müslüman Halkı kırmasına sebeb olmuştur. -Sultan 2.Abdülhamid Kardeş kanının dökülmemesi için Hareket Ordusunu darmadağın etmemiştir fakat Devletin ömrünün Bekası ve İslam alemi için Geçmişteki Padişahlar gerektiğinde Rakiplerini Katletmiştir.Hatta Sultan 2.Mahmut Bu Fetvaya göre Yeniçeri Ordusunu darmadağın edip ortadan kaldırmıştır.Bir nevi Devletin hayatını tehlikeye atan İster padişah kardeşi olsun ister Başka yerden gelen bir ordu olsun Katli caizdir.Bu Hükmü veren geçmiş asırlarda yaşayan büyük Şeyhülİslamlardır. Sultan Abdülhamid burada bir anda duygularını kontrol altına alsa ve Geçmiş Padişahların uygulamalarını düşünse karşısında kendisini indirmek isteyen Bir Yahudi bir ermeni ve Birde nankörden oluşan heyet ile karşılaşmayacaktır.Osmanlı Devletinin toparlanarak Günümüzde Süper bir güç olarak devamı mümkün olacaktı.Avrupalı bir çok tarihçide bunu dile getirmektedir.

Türk İnkılâbı’nı Osmanlı Islahatlarından Ayıran Farklar: 1.Kapsamlı, değişimci ve köklüdür. 2.Sadece devleti ve kurumları değil halkı da yüceltmeyi amaçlamıştır. 3.Islahatlar tereddütlü; inkılâplar kararlıdır. 4.İnkılâplarda dış baskı yoktur. 5.Sıra izlendi: Önce çağdaşlaşmayı engelleyen kurumlar kaldırıldı; sonra yenilik yapıldı.

( Yeniçerilerin isyanı üzerine her ikisi de kaldırıldı. Medreselerin yanında günümüz üniversitelerine benzeyen. Meclis-i Valay-ı Ahkam-ı Adliye kuruldu (1837) (Askerlik dışındaki tüm ıslahatların planlığı ve icraatların denetlendiği başlıca müessese.) Karantina usulü ilk kez uygulı. ( Devlete ıslahat hareketlerinde yardımcı olmak. Yapacağı yenilikler için Meşveret Meclisine.Osmanlı tüccarlarına gümrük kolaylıkları sağladı. Posta teşkilatını kurdu. Mahmut. Vergide adalet. Aslen II.MAHMUT Sekban-ı Cedit(Nizam-ı Ceditin yerine).Mahmud Dönemi Islahatları III. İlk devlet matbaası Matbaa-i Amire açılmıştır. Erkeklere dört yıl mecburi askerlik. Mekteb-i Marriffi Adliye. Harbiye Mektebi. Avrupai tarzdaki Nizam-ı Cedit ordusunu kurdu ve ordunun masraflarını karşılaması için İrad-ı Cedit hazinesini oluşturdu. İngilizlerle Balta Limanı Anlaşmasını imzaladı. Osmanlı tarihinde Tanzimat Dönemi olarak anılır. . Mahmut'un ölümünün ardından oğlu Abdülmecit döneminde dışişleri bakanı Mustafa Reşit Paşa tarafından okunmuştur.öldürülmüştür. Bolşevizm de ise millet egemenliği reddedilip sınıf egemenliği ön planda tutulur.(1838) ( Osmanlı bu anlaşmadan sonra. Darüş Şüray-ı Bab-ı Aliyi kurdu. İlköğretim ilk kez zorunlu kılındı. II. Fermanda yer alan başlıca konular: Tüm vatandaşların can ve mal güvenliğinin sağlanması. 1833 yılında Babialide Tercüme odasını açtı. Yerli malı özendirilmiştir.Osmanlı padişahları içinde en başarılı ıslahatları yapan padişah sayılır. Erkek nüfus sayımı yapıldı. Meşrutiyet'in ilanına kadar geçen dönem. Rüşvetin ortadan kaldırılması olmuştur. ( Ordu ilk başarısını Akka Kalesi Zaferi.Selim Ve II. III. Napolyona karşı kazanmıştır.) Divan kaldırılarak. Yargılamada açıklık. Tanzimat Fermanı'nın okunmasından I. İlk Osmanlı Resmi gazetesi Takvim-i Vekay-i çıkarıldı. (Gülhane Parkı'nda okunması nedeniyle) Gülhane Hatt-ı Hümayunu veya Tanzimat-ı Hayriye de denir.bakanlık usulü getirildi.(Üsküdardan İzmite kadar) Ayanlarla Sened-i İttifakı imzaladı. çağdaşlaşmaya ve cumhuriyet fikrine önayak olmuştur. Mahmut döneminde planlanmasına rağmen. Fermanda verilen bütün sözlerin tamamen yerine getirilememesine rağmen bu çabalar. II.) Yeniçeri ocağı kaldırdı(Vaka-ı Hayriye-1826) Yeniçeri ocağının yerine Asakir-i Mensure-i Muhammediye ordusunu kurdu.Mektebi Tıbbıye açıldı. ( Başkomutanlığını yürütmek için Seraskerlik makamını oluşturdu. ( İlk özel matbaa Lale Devrinde ) Kabakçı Mustafa isyanıyla tahtan indirilip. Lahiyalar hazırlattı. Tanzimat ve Islahat Fermanları 3 Kasım 1839'da okunan Tanzimat Fermanı. Kara ve deniz mühendishanelerini genişletip.Eşkinci Ocağını kurdu. İllerdeki valilerin yanına halkın seçtiği ayanları getirilmiştir. yeni teklifler getirmek.bunun yanında mülk yazımı da yapıldı.) Müsadere sistemini kaldırdı.modernleştirdi.Avrupanın açık pazarı haline gelmiştir. iktidarı saraydan alıp bürokrasiye vermek ve devlet yönetiminde merkezileşmeyi sağlamaktı.(Başarılı olunamadı) Tımar sistemi kaldırıldı. SELİM (1789-1807) Yapılan yeniliklerin tümüne Nizam-ı Cedit adı verilir.Bu fermanla devlet kendisini yenilemesi gerektiğini söylemiştir. Fransızca devletin ilk resmi yabancı dili olmuştur. Buradaki amaç. (Ordunun yıldızı bu başarıdan sonra parladı) Avrupada sürekli elçilikler açtı.) II. Dış ülkelerle resmi yazışmaları sürdürmek ve yabancı dil bilen memur yetiştirmek amacıyla.(Veba ve kolera salgınları için) Avrupalı tüccarlarla rekabet edebilmesi için. memurların terfii ve yargılanmalarıyla ilgilenmek üzere. Bu ferman sayesinde padişahların yetkileri meclislere ya da kişilere devredilmiştir.Açıklama: Faşizmde seçimle iş başına gelenler yönetimden ayrılmak istemez. Türk tarihinde demokratikleşmenin somut ilk adımıdır. İlk defa Avrupaya öğrenci gönderildi.

Yahudilerin vaat edilen topraklara yerleşmesine engel olunamamıştır. Meşrutiyet taraftarları da buna karşılık muhalefetlerinin dozunu artırmışlardı.Abdülhamit içte ve dışta meydana gelen olumsuz gelişmelerin de etkisiyle. Kırım Savaşı'nın sonunda ilan edilen Islahat Fermanı. Balkanlardaki çalkantıların yanı sıra Osmanlı Devleti iktisadî açıdan da çok zor durumda idi. İngiltere. Islahat fermanı yabancı devletlerin hazırladığı ve Bâb-ı âlî'nin kabul etmek zorunda kaldığı bir ıslahat programıdır. Fermanın içeriği: Hristiyanlara Bedel-i Nakdi (Bedelli askerlik) hakkı tanındı Vergiler herkesin gelirine göre toplanacaktı. Savaşın Anlam ve Önemi Kırım Savaşı. Fransa'ya göre başarının anahtarı İngiltere ile anlaşmaktan geçiyordu ve Kırım Savaşı bunun için bir fırsattı. Sonuçları: Islahat Fermanı ile azınlıklara geniş haklar vererek onları Müslüman halk ile kaynaştırmak isteyen Osmanlı Devleti yönetimi amacına ulaşamamıştır.Meşrutiyet'in kaldırılmasından sonra II. İngiltere. İngiltere için önemli olan husus. Ancak devletin içinde bulunduğu güç durum onların başlattığı muhalefetin güçlenerek büyümesine zemin hazırlamaktaydı. İtalya birliğine giden yolu hızlandırmıştır. Endüstrileşmeyi kaçırdığı için ekonomisi çağdışı kalmış olan devlet. sonra affedilerek.KIRIM SAVAŞI Kırım Savaşı. Özellikle 1848 yılında çıkan Macar ayaklanmasının Rusya tarafından kanlı bir şekilde bastırılmasıyla yara alan Avrupa özgürlükleri korunmalı ve dengelerin Rusya'nın tek başına bozmasına göz yumulmamalıydı. yasalar önünde dine bakılmaksızın eşitlik sağlamaktı. imparatorluk içindeki herkese Osmanlı yurttaşlığı vererek. Islahat Fermanı Islahat Fermanı. kilise ve hastanelerini açma hakkı verilecekti. Savaşa asker göndererek İngiltere’nin sempatisi ve Fransa'nın etkin desteğini kazanan Sardinya-Piemonte Krallığı. Gayri müslimler devlet memuru olabilecekti Gayri müslimlere kendi okul. Özellikle Fransa'daki Yahudi Rothschild Ailesinin sahibi olduğu bankalardan alınan borçlar sonucunda. müttefik güçlerin zaferiyle bitmiştir. aslında savaştan çok büyük zarar alarak çıkmıştır. Islahat Fermanı'nın amacı. Temel olarak Tanzîmât Fermanı hükümlerini tekrarlayan. Ali Suavi. "Avrupa uyumu" içinde diplomasi yoluyla yapılmalıydı. yarı sömürge olacaktır. Avrupa'nın siyasal statüsü ile ilgili idi. Avrupa'daki güç dengesiydi ve bunun İngiltere aleyhine bozulmasına izin verilemezdi. ödeme yeteneğinin çok üstünde borç almıştır. savaşı izleyen yıllarda İtalya birliğini kuracaktır. Mahkemeler herkese açık olacak. Abdülmecit tarafından yerine getirildi ve Islahat Fermanı ilân edildi. İngiltere ile Fransa'nın ortak düşüncesi ise Rusya'nın Avrupa dışında tutulmasıydı Savaşın Sonuçları Kâğıt üzerinde. 1853-1856 yılları arasındaki Osmanlı-Rus Savaşıdır. Paris Antlaşması görüşmeleri sürerken. Osmanlı reform hareketlerinde çok önemli bir yer tutar. onları açıklayan ve genişleten bir fermandır. Islahat Fermanı ile Batı'da dolaşan liberal düşünceler Osmanlı'ya girmeye başlayacaktır. Devlet iç ve dış . Kırım Savaşı. Arabistan'a sürgüne gönderilmiş ve 1883'te öldürülmüştü. Osmanlılık fikrinin temsilcisi olan Sadrazam Midhat Paşa 1881'de ölüm cezasına çarptırılmış. Çok pahalı olan bu savaşı yürütebilmek için Osmanlı devleti. bu borçların altından kalkamayacak ve 1881 yılında II. barış için ön şart koşmuşlardı. katı bir yönetim sergilemeye başlamıştı. savaşın galiplerinden olan Osmanlı devleti. Avrupalı devletlerin Rusya'yı Avrupa ve Akdeniz dışında tutmak amacıyla verdiği bir savaş halini almıştır. Meşrutiyet Dönemi I. Avrupa'nın statükosu tek taraflı iradelerle değil. 18 Şubat 1856'da yayınlanan ferman. Fransa ve Piyemote-Sardinya’nın Osmanlı tarafında savaşa dâhil olmasıyla savaş. II. Fransa ve Avusturya Kırım Savaşı sonlarına doğru Hristiyanlarla Müslümanlar arasındaki farklılıkların her alanda ortadan kaldırılmasını öngören bir fermanı sultanın yayınlamasını. müttefiklerin bu istekleri I. Savaş. Osmanlı devletine yardım etmekten çok. Ziya Paşa ve Namık Kemal gibi kişiler de sultan tarafından bertaraf edilmişlerdi. Abdülhamit döneminde Düyunu Umumiye idaresinin kurulmasıyla. Bu nedenle. herkes kendi inancına göre yemin edecekti. Herkes din ve inancında özgür olacak Hristiyanlar da il genel meclislerine seçilebilecek. Avrupalı devletlerin mali denetimi altına girip.

a) Paris Şubesi b) Cenevre şubesi c) Kahire şubesi. Mülkiye ve Bahriye gibi okullarda hızla örgütlenmiştir. II. Cemiyet.Abdülhamit. askerî ve sivil yüksekokullarda. kapatılmış olan Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nı açtırmak ve anayasa ile Osmanlı vatandaşlarına verilmiş olan hak ve hürriyetlere yeniden sahip olmak için. İngiliz ve Fransızların kontrolünde bu maksatla kurulan Düyun-ı Umumîye İdaresi Osmanlı ülkesini âdeta bir sömürge hâline getirecektir. kısa sürede duruma hâkim olarak isyanı bastırdı. Abdülhamit yönetimi.Abdülhamit anayasayı yürürlüğe koyarak II. Takip ve yakalanmaktan kurtulan bir çok cemiyet mensubu yurt dışına kaçmıştır. 17 Aralık 1908'de meclis yeniden açıldı. Bu cemiyet. Harekat Ordusu adı verilen bu ordunun kurmay başkanı Mustafa Kemal idi. Ömer Naci Bey. ilk kuruluşunda örgütlenme modeli olarak İtalyan “Carbonari Cemiyetini” örnek almıştır. Osmanlı Devleti hızla dağılma devrine girmekteydi. daha sonra Askeri Tıbbiye. 1889 yılının Mayıs ayında “İttihad-ı Osmanî” adıyla İstanbul’da kurulmuştur. İshak Sukuti. İstanbul'daki Avcı Taburları'nın 13 Nisan 1909'da başlattıkları isyan sırasında pek çok İttihatçı öldürüldü. Mehmet Reşat yerine getirildi. Aynı günlerde. bazı Avrupa devletlerinin de kışkırtmasıyla isyan ettiler. Bu gizli cemiyetin ilk kurucuları. Bundan faydalanmak isteyen Meşrutiyet aleyhtarları. Kanun-i Esasî’yi yürürlüğe koydurarak devleti anayasal yapıya kavuşturmak. Prens Sebahattin Bey’in öncülüğünde bir grup üye cemiyetten ayrılarak “Teşebbüs-ü Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti”ni kurmuşlar ve Terakki Gazetesi’ni çıkarmaya başlamışlardır. Abdülhamit’e ve yönetimine karşı mücadeleyi temel amaç olarak belirlemişlerdi. Yurt dışına kaçan cemiyet üyeleri burada da kendilerinden önce Avrupa’ya gelmiş olan “Genç Türk (Jön Türk)”lerle ilişkiye girmişler ve bulundukları yerlerde örgütlenmeye çalışmışlardır. İsyandan sorumlu tutulan II. 1906 Ekim’inde Şam’da “Vatan ve Hürriyet” adlı gizli bir cemiyet kurmuş olan Mustafa . Askeri Tıp Okulu öğrencilerinden İbrahim Ethem (Temo). Kazım Nami Bey (Duru). 4-9 şubat l902’de yapılan büyük “Jön Türk Kongresi’nde”. Selanik'te Enver ve Niyazi Paşalar gibi subayların da katılmasıyla güçlenen İttihatçılar. Harbiye. Yeni iktidar zamanında da felâketler birbirini takip etti. İşgal altındaki Bosna Hersek ise Avusturya tarafından fiilen ilhak edilmişti (5 Ekim 1908) Millî bir politika izlemeyi amaçlayan İttihatçılar. üyelerini takip ettirmiş ve tutuklatmıştır. Mehmet Reşit ve Abdullah Cevdet. ülkeye yeniden kazandırılacak olan Meşrutiyet yönetiminin uygulanması konusunda beliren görüş ayrılıkları cemiyeti ikiye bölmüştür. Bunlar. Diğer taraftan. Sonradan “İttihat ve Terakki Cemiyeti” adını alacak olan bu cemiyet. Cemiyetin böyle hızla yayıldığı. üyeleri kanalıyla da çeşitli illerde örgütlenmiştir. Kuruluşundan sonra bir süre sessiz kalan cemiyet. Bunun üzerine Mahmut Şevket Paşa komutasındaki ordu Selanik'ten yola çıktı. Yapılan seçimlerde İttihat ve Terakki Fırkası büyük bir başarı sağlamıştı. V. Buna göre banka mali yardımları karşılığında. Burada ismini de “Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti” olarak değiştiren cemiyetin Ülke dışındaki örgütlenmesi başlıca Üç merkezde yoğunlaşmıştır.Abdülhamit olayları önleyemedi. olumsuz gelişmelerin de etkisiyle gittikçe otoriter bir idare oluşturmaya başlamışlardı. Genç Türkler veya Jön Türkler adı verilen ve yurt dışında ve içinde faaliyet gösteren Meşrutiyet taraftarları. ve Hüseyin Zade Ali Bey’dir. kongre sonrası ilk icraat olarak “Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti”nin ismini “Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti”ne dönüştürmüştür. devletin bazı gelirlerini devralıyordu.Mehmed (1909-1918) devlet idaresinde inisiyatifi İttihatçı hükûmete bırakmıştı. medreseler ve hatta tekkelerde taraftarlarını artıran cemiyet. Ancak bu gelişmeler esnasında Bulgaristan bağımsızlığını elde etmiş ve Girit meclisi Yunanistan'a ilhak kararı almıştı. Subaylar arasında. yurt içinde ve yurt dışında kurulmuş olan Jön Türk cemiyetlerinin bir devamı değildir. Kolağası Niyazi Bey ve ona katılan Enver Bey'in Resne'de isyan ederek dağa çıkmaları ve Rumeli'de halk tarafından büyük bir destek bulmaları üzerine II. Talat (Paşa) gibi bilahare İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin (Partisi) önde gelen isimlerinin yer aldığı “Osmanlı Hürriyet Cemiyeti” adıyla yeni bir cemiyet kurulmuştur. Osmanlı Sultanı II. Bu cemiyet. İttihat ve Terakki Cemiyeti ve Yönetimi Osmanlı Devleti’nin son dönemi olarak nitelendirdiğimiz “1908-1918 Döneminde” üzerinde durulması gereken siyasal kuruluşlardan en önemlisi. Ahmet Rıza Bey başkanlığında temsil edilen diğer grup ise. İstanbul'da İttihad-ı Osmani derneğini kurmuşlar ve bu dernek 1894/95'te İttihat ve Terakki Cemiyeti adını almıştı.borçlarını kapatabilmek için batılıların elindeki Osmanlı Bankası ile malî bir anlaşma imzalamak zorunda kalmıştı (1879 ve 1881). Harekat Ordusu.Meşrutiyet'i ilân etti ((23 Temmuz 1908). daha sonra bir siyasî parti niteliği kazanacak olan “İttihat ve Terakki Cemiyeti”dir. taraftarlarını çoğalttığı günlerde II. Osmanlı devletini ancak Kanun-ı Esasî'nin yeniden kabulünün kurtarabileceğini düşünüyorlardı. İttihatçılar ülkede yeniden “Meşrutiyet Yönetimi” kurmak. Selanik’te de l906 Eylül’ünde içlerinde Bursalı Mehmet Tahir Bey. l908-1918 yılları arasında on yıla yakın bir süre Türk siyasi hayatını yönlendirmiş ve damgasını vurmuştur. şeyhülislâmdan alınan fetva ile meclis tarafından tahttan indirildi (27 Nisan 1909) ve kardeşi V. cemiyetin varlığından haberdar olarak.

Osmanlı Hürriyet Cemiyeti 27 Eylül l907’de merkezi Paris’te bulunan Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti ile resmen birleşmiştir. Bu dönemde bazı siyasî partiler kapatılmış veya faaliyetleri yasaklanmış. Bu amaçla Kolağası Niyazi Bey Resne’de emrindeki kuvvetlerle dağa çıkmış. Dünya Savaşı’ndan Osmanlı Devleti’nin mağlup olarak çıkması ve Mondros Mütarekesi’nin imzalanması üzerine İttihat ve Terakki Partisi. birçok siyasî muhalifleri tutuklanmış ve sürgünlere yollanmıştır. Osmanlı Hürriyet Cemiyeti kısa zamanda Rumeli’nin her tarafına yayılmıştır. Yahudiler gibi gayri müslimleri almışlardır. İttihat ve Terakki Cemiyeti Osmanlı Devleti’nin dağılmasını önlemek için “Osmanlıcılık veya PanOsmanizm” düşüncesini “İttihad-ı Anasır” (Unsurların Birliği) şekliyle benimsemiş ve cemiyet-parti içinde ve devlet yönetimindeki uygulamalarında bunu gerçekleştirmeye çalışmıştır. Abdülhamit yönetimine karşı yaptığı mücadeleyi siyasî olmaktan çıkararak askerî bir temele de dayandırmıştır. tahtından indirileceği Sultan II. Türk demokrasisinde ilk siyasî parti olma özelliği İttihat ve Terakki Partisi’nin olmuştur. Ancak gayri müslimler ile Arnavutlar ve bilahare Araplar gibi Türk olmayan Müslümanların her yönden Türk milletine ve Osmanlı Devleti’ne karşı ihanet. Selahattin ve Hasan Tosun Bey’ler Arnavutluk’ta aynı şekilde “Hürriyet Taburları” kurarak dağa çıkmışlardır. yayınladığı bir bildiriyle Osmanlı Devleti’nde anayasayı yeniden yürürlüğe koyduğunu ve meşrutiyeti ilân ettiğini açıklamıştır. Abdülhamit’e bildirilmiştir. Ancak şunu hemen belirtmeliyiz ki. cemiyet-parti bünyesine Türklerin yanında Araplar. Osmanlı Devleti’ni parçalanmaktan kurtarmak amacıyla yola çıkmalarına ve iktidara hiç düşünmedikleri kadar kolay ulaşmalarına rağmen. Talat Paşa. daha sonra da Enver Bey Tikveş’te. Dünya Savaşı’yla ülkeyi parçalanmanın ve yıkılmanın eşiğine getirmişlerdir. Aynı zamanda bunlar lider olarak da ön plâna çıkmışlardır. Arnavutlar gibi Türk olmayan Müslümanları ve Ermeniler. Makedonya’nın bütün şehir ve kasabalarında ve özellikle Türk Alayları’nın bulunduğu yerlerde genç subaylar arasında taraftar bulmuştur. Meşrutiyetin ilânından sonra yeni bir dönem başlamıştır. Ancak. Burada. 5 Kasım 1918’de yaptığı son kongresinde partiyi kapatarak “Teceddüt Fırkası” adıyla kuracakları yeni parti bünyesinde siyasî faaliyetlerine devam etmelerini kararlaştırmıştı. Mutlak iktidarları döneminde siyasî rakiplerine ve diğer siyasal partilere hayat hakkı vermemişlerdir. gazeteci. 5 Kasım 1918’deki son kongresinde kendisini feshetmiş ve Teceddüt Fırkası adıyla yeni bir kimlik kazanmıştır. isyan ve ayaklanmaları üzerine bu düşüncelerini terketmişlerdir. sivil. yani Anadolu’nun işgal edilerek milletimizin esaret altına alınmak istenmesi karşısında. Bu nedenle. binbaşı rütbesindeki subayları bu cemiyete katılmışlardır. Bütün bu gelişmeler üzerine Sultan II. Abdülhamit. Üstelik Trablusgarp Savaşı. Genç ve idealist bir kadroya dayanan İttihat ve Terakki Cemiyeti-Partisi. I. yüzbaşı. yazar ve şair isimleri barındırmıştır. İttihat ve Terakki Cemiyeti-Partisine mensup bir çok vatansever Mustafa Kemal Paşa önderliğinde başlamış olan Milli Mücadele’ye katılmışlardır. kendi elleriyle kurdukları çok partili hayatı yine kendi elleriyle katletmişlerdir. Böylece. kurduğu cemiyetin Selanik Şubesi’ni oluşturan Mustafa Kemal daha sonra Suriye’ye geri dönmüştür. fikir adamı. Bu birleşmeden güçlenerek çıkan cemiyet. Ayrıca şayet milletin bu isteklerini kabul etmeyecek olursa. Balkan Savaşları esnasında uğradığımız yenilgi ve Türk insanının uğradığı haksızlık ve zulüm devlet adamlarımızın ve aydınlarımızın savundukları “Osmanlılık” ve “İslâmcılık” fikirlerinden uzaklaşarak “Türkçülüğü” ön plana çıkarmalarına yol açmıştır. Milli Mücadele’mizin büyük önderi Mustafa Kemal Paşa başta olmak üzere Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarındaki bir çok önemli isim bu cemiyetin bünyesinden çıkmıştır. Özellikle. 1911 Kongresi’nde tüzüğünde yapılan bir değişikle İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin merkezi İstanbul olan bir siyasal parti olduğu belirtilmiştir. İttihat ve Terakki deyince ilk akla gelen isimler “Enver Paşa. Türkçülük fikrini parti programlarına almışlar ve 1913-1918 yılları arasında iç ve dış politikalarında adeta bir devlet politikası olarak uygulamışlardır. Makedonya’da bulunan Osmanlı III. İttihat ve Terakki Cemiyeti (Partisi) bünyesinde. Ancak. artık Sultan II. Abdülhamit’in baskıcı yönetimini sona erdirmek amacıyla bazı genç subaylar genel bir ayaklanma çıkarılmasını istemekteydiler. Rumlar. Nitekim 23 Temmuz l908’de Manastır’da ve Selanik’te Meşrutiyet resmen ilân edilmiştir. Artık İttihat ve Terakki ismini kullanmakta olan cemiyet için. Eyüb Sabri Bey Ohri’de. Yukarıda da belirttiğimiz gibi. Cemiyetin. devlet yönetimindeki tecrübesizlikleri ve dönemlerindeki iç ve dış gaileler sebebiyle bu amaçlarını gerçekleştirememişler dir. saraya telgraflar çekerek Anayasa’nın hemen yürürlüğe konulması ve Meclis-i Mebusan’ın toplantıya çağırılmasını istemiştir. . Böylece Vatan ve Hürriyet Cemiyeti ortadan kalkmıştır. Osmanlı Hürriyet Cemiyeti’yle birleşmiştir. Bu nedenle İttihatçılar. Böylece. çok sayıda asker. Bu parti. Cemiyet. Birinci Dünya Savaşı sonrası Türk milletinin anavatanının. Cemal Paşa”lardır. bir süre sonra Vatan ve Hürriyet Cemiyeti.Kemal Selanik’e gelmiştir. Balkan Savaşları ve nihayet I. Osmanlı Devleti’nde ikinci defa Meşrutiyeti kazandırmakla ve Türk siyasî hayatına çok partili hayatı getirmekle övünmüş olan İttihatçılar. Ordusu’nun teğmen.

Yemen . bu hattın kanadını aşacak şekilde. 23 Tümenlik bir kuvvetle İttifak Devletleri Romanya'ya taarruz etti. bağımsızlığını ilan etti.Mahmut (1808-1839) Abdülmecit (1839-1861) Abdülaziz (1861-1876) V. Mekke Emiri Şerif Hüseyin. Yemen'i. Yemen'de İmam Yahya Osmanlılara bağlı kalırken Asir'de Seyyid İdris de ayaklanmaya katıldı.selim (1787-1807) IV. I. Dünya Savaşı boyunca Osmanlı Devleti 4 Tümenlik bir kuvvetle Arabistan'daki kutsal İslam şehirlerini korumaya çalıştı. Yine bu plana göre. Mondros Mütarekesi'nden bir müddet sonra. Dünya Savaşı sonuna kadar savunan 7. Şam'a gelen Mustafa Kemal Paşa.Mustafa (1807-1808) II. Bu plana göre önce Fransa'ya saldırmıştır.Mehmet reşat (1909-1918) Mehmet Vahdettin (1918-1922) Genel Cepheler Batı Cephesi *değiştir+Ana madde: Batı Cephesi (Birinci Dünya Savaşı) I. Uzaklık sebebiyle bu tümenlere yeni asker. bu gecikme de Fransız ve İngiliz ordularına gerekli manevraları yapma zamanı kazandırmıştır. kadar yaklaşabilmişlerse de sonunda giderek sertleşen direnç ve ağır kayıplarla Schlieffen Planı'ndan beklenen sonuca ulaşamamıştır.Tümen'i 1917 yılı ortalarında Filistin'e kaydırıldı. Bahriye Nazırı . Asir. San'a ve Hudeybe'de konuşlandırılmıştı. Dünya Savaşı için Almanya'nın öngördüğü savaş planı Schlieffen Planı'ydı.100 şehit verdi. ve Balkan Cephesi (Birinci Dünya Savaşı) Doğu Cephesi *değiştir+Daha çok bilgi için: Doğu Cephesi (Birinci Dünya Savaşı) Romanya Cephesi *değiştir+Romanya. Asir'in kuzeyini I. 42. Tümenleri bulunuyordu. Hicaz'ın boşuna savunulmayıp boşaltılmasını istedi. Türk tümenleri bu harekatta büyük başarı gösterdi. Almanya Başkomutanlık Karargahı'nda yapılan toplantıdan sonra. Bu kuvvet içinde. Türklerin 6. Araplar kendilerini koruyan Osmanlı Kuvvetlerine karşı ayaklandı. 1916 yılında İngilizlerin kışkırtmasıyla.Osmanlı Devletinin Dağılma Dönemi Padişahları          III. Kolordu'nun birer tümeni Hicaz. 25. Ancak Belçika kuvvetlerinin beklenmedik direnişi Alman ordularını geciktirmiş.Filistin Cephesi *değiştir+İngilizler 1914 yılı Aralık ayında Türk dostu saydıkları Hidiv Abbas Hilmi Paşa'yı yönetimden uzaklaştırarak. ABD'nin savaşa katılmasıyla Batı Cephesi'nde güçler dengesi Almanya'nın aleyhine dönmüş ve ağır baskılar sonucu Alman topraklarına kadar geri çekilmesine yol açmıştır. Bunun üzerine İttifak Devletleri de Romanya'ya savaş açtı.Hicaz (Arabistan) Cephesi *değiştir+Halk arasında Yemen cephesi adıyla da anılır. ve 26. Kolordu yaklaşık 300 bin şehit vererek. 23 Ocak 1919'da teslim oldu. 1917 Şubatında Hicaz Seferi Kuvvetler Komutanlığı'na atanmak üzere.Murat (1876-1876) II. Kolordu. Belçika'dan geçerek Fransız topraklarına kuzeyden girmeyi ve Majino Hattında ve onun hemen gerisinde konuşlanmış Fransız kuvvetlerinin gerisine sarkmayı planlamaktadır. Bükreş Türk şehitliğinde 500 kadar şehit yatmaktadır. Fransa'ya Majino Hattı üzerinden değil. 28 Ağustos'da Avusturya'ya saldırdı. 6. Schlieffen Planı. Bin bir güçlükle Medine'yi.Abdulhamit (1876-1909) V. Meşhur galiçya cephesi buradadır. Fransa topraklarında cereyan eden daha sonraki savaşlarda her ne kadar Alman birlikleri Paris'e 70 km. Güney Cepheleri *değiştir+Daha çok bilgi için: Osmanlı Cephesi (Birinci Dünya Savaşı). malzeme ve silah desteği sağlanamıyordu. Rus İhtilali'ne kadar Romanya'da kalan 6. Manevi sebeplerden dolayı bu istek uygulanmadı. Sina (Suriye) . 1917 Ocak ayının ilk haftasına kadar bütün Romanya'yı ele geçirdi. Kolurdu'ya mensup 15. Komutanlık ataması da yapılmadı. İttifak kuvvetleri. 7. Kolordu'nun 26. Mısır ve Süveyş Kanalı'na tamamen egemen oldular. Belçika üzerinden saldırmıştır.000 kişilik mevcudundan 19. Italyan Cephesi (Birinci Dünya Savaşı). . 17 Ağustos 1916'da bir anlaşma imzalayarak İtilaf Devletlerinin yanında savaşa girdi.

petrol yataklarının bulunduğu Musul'a giremediler. 27 Haziran 1917'de Yunanistan İtilaf Devletleri safında savaşa girdi. 14 Ocak 1915'te 14. bir Fransız tümeni Çanakkale'den getirilerek. Taarruza geçtiler. Ordu Komutanlığına atanan Mustafa Kemal Paşa. Kanal Harekatı yapılırken.000'e ulaşınca 10. Halep'te hazırlıklar sürerken. Türk Kolordusu ile birtakım Alman ve Bulgar birlikleri İngiliz ve Fransızların karşısında yer aldı. Kanlı çarpışmalardan sonra İngilizler. Ayaklanmanın bastırılması için 4. Yıldırım Ordular Komutanı General Falkenhayn ile anlaşamadı. İngilizlerin petrol sahalarını ele geçirmek amacıyla.ve 4. Samerra'yı da ele geçiren İngiliz Ordusu. Bu kollardan biri İstanbul'u hedef almıştı. mütarekeye aykırı şekilde burayı işgal ettiler. Aynı yıl 7. İngilizler. 26 Kasım 1915'te çekildiler. Bulgar ordusu yenildi. Türk Kolordusu da 17 Kasım 1916'da cepheye geldi. ve 2. Ordu Komutanı Cemal Paşa'nın. Mekke Emiri Şerif Hüseyin İngilizlerin kışkırtmasıyla Osmanlı Devletine karşı ayaklandı. . 5 Ekim 1915'te Selanik'te karaya çıkarıldı. Fransız ve Sırp askerlerinin sayıları 250. İngiliz birlikleri 1917 yılı başında bekledikleri güce ulaştılar. 1917 yılı küçük muharebelerle geçti Türk Kuvvetleri Kavala-Serez hattında savaştı. Falkenhayn'ın saldırıya geçme fikrinin tamamen yanlış olduğunu düşünüyordu. İtilaf Devletleri üç koldan Balkanlar'da ilerlemeye başladı. Bağdat'ı geri almak için 6. Fransız. General Townshend komutasında saldırdılar. Türk Kuvvetleri. 24 Ekim 1917'de 138. General Townshend dahil 13. Makedonya Cephesi *değiştir+Sırbistan'ın İttifak Devletlerince işgali tehlikesi belirince. 20 Aralık 1914'te. Gazze Savaşları yapıldı. İngilizler Tikrit'e kadar ilerlediler. 29 Mayıs 1918'de İngiliz. Yerli askerlerle karışık Osmanlı kuvvetleri işgale karşı koyamadı. 15 Ekim 1914'te Bahreyn'i ve 23 Kasım 1914'te Basra'yı işgali üzerine açıldı. 29 Eylül'de Bulgaristan. savaştan çekildi.000'e yükselen İngiliz ordusunun 19 Eylül 1918'de Filistin'de başlattığı taarruz hızla gelişti ve Filistin tamamen İngilizlerin eline geçti. Mustafa Kemal elde kalan birliklerle ancak savunma savaşı yapılabileceğini.000 askerle taarruza başladılar. 4 Şubat 1915'te Birüsseba-Gazze'ye geri dönüldü. Musul'a doğru ilerlemeye başladı. 1. Selanik Ateşkes Antlaşmasını imzalayıp.Şükrü Naili Gökberk komutasındaki 50. Harbin yönetimini tenkit eden iki rapor yazarak 6 Ekim 1917'de komutanlıktan istifa etti. beş ay süren bir direnişten sonra 28 Nisan 1916'da teslim oldu. ne yazık ki. Birüsseba-Gazze Savaşı'nı kazandılar. 1916 yılında İngiliz. 9 Kasım 1917'de Kudüs düştü. Böylece Makedonya cephesi açılmış oldu. 1916 yılı başında bir kısım İngiliz birlikleri General Townshend'in yardımına geldiyse de İran'da Hamedan'a kadar sürüldüler. Şuaybiye Savaşında başarılı olamadı ve Kutülamare'ye çekildi. İngilizler Türklerin kahramanca savunması karşısında çekilmek zorunda kaldılar.Tümen Drama civarında düşmanla savaştı. Süleyman Bey askeri aşiretlerden ve gönüllülerden yararlanarak topladığı kuvvetle. Gazze-Şeria-Birüsseba hattında savunmaya çekildi. 1916 yılında Süveyş Kanalı'nı almak için 2. Ordunun geri kalan kısmıysa. Türk kuvvetlerinin Bağdat'ı geri alma teşebbüsü başarılı olamadı. Topraklarından İtilaf Devletleri'ne ait askeri birliklerin geçmesine de izin verdi. Yzb. Savaş hazırlıklarını tamamlayan İngilizler. Ordu'dan bir kısım birlikler Hicaz'a gönderildi. Salt-Amman taarruzları başarıyla durduruldu. Yunan ve Sırp kuvvetleri büyük bir taarruz başlattı.000 deveyle iki koldan Süveyş Kanalı'na yaptığı harekat (1. 12 Nisan 1915'te taarruz etti. 1918 yılında aldıkları takviyelerle iyice güçlenen İngiliz birlikleri. Ordu birleştirilerek General Falkenhayn komutasında Yıldırım Ordular Grubu kuruldu. Basra'yı geri almak amacıyla cephe komutanlığına atanan. Gazze'ye saldırdı. Cemal Paşa'nın uyarısıyla Yıldırım Ordularının Irak cephesinde kullanılmasından vazgeçilerek Filistin ve Suriye'de kullanılması kararlaştırıldı. İngilizler burayı da ele geçirip Bağdat'ı almak için. Ordu'yla Halep'te kurulan 7. 10 Aralık 1916'da Yb. Yığınaklarını artıran ve mevcudu 460. 1. İntihar etti. 11 Aralık 1916'da. 11 Mart 1917'de General Maude yönetimindeki İngiliz birlikleri Bağdat girerken Halil Paşa'nın komutasındaki Osmanlı askerleri Bağdat'ı boşalttı. İran'da Ahvaz'ı da ele geçerdiler. 20. İngilizleri Selmanpak'ta durdurdu. Irak Cephesi *değiştir+Bu cephe. Takviyelerini artırmaya başlayan İngilizlerin Filistin Cephesinde toplanmaları üzerine. Kutülamare'de 8 aralık 1915'te kuşatılan İngiliz birlikleri. ve 2. Cephedeki küçük taarruzların yanında en önemli olay.399 esir alındı. Manastır'ın İtilaf Devletleri'nin eline geçmesidir.Kanal Savaşı) başarılı olamadı. 1917 baharında İngilizler. Ancak. General Allenby komutasındaki İngiliz kuvvetlerinin Mart 1918 başı ile 18 Mayıs arasındaki Telazur. Bir İngiliz tümeniyle bir Fransız tugayı da daha sonra bu birliğe katıldı. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından üç gün sonra 3 Kasım 1918'de.

Önemli temsilcileri Namık Kemal . 19. Halil İnalcık’ın deyimi ile “Osmanlı tarihi yazılmadan Dünya tarihi yazılamaz” gerçeği göz önünde tutulmalıdır. 1839 tarihine gelindiğinde daha önce yapılan ıslahatların yetersizliğine inanan bir kesim bürokrat sınıfının öncülüğünde Gülhane-i Hatt-ı Humayunu ilan edildi. kendi iç bünyesinin arz ettiği gerçeklik.İSLAMCILIK: ( Panislamizm ) Bütün İslam ümmetini Osmanlı bayrağı altında toplama düşüncesi. uzun ve başarılı yılların ardından 16. Abdülhamit zamanında bu fikir akımı Osmanlı idaresinde son derece etkili olmuştur. Batıcılık ile ilgili önemli bir isim Abdullah Cevdet’tir.yy’a gelindiğinde bozuklukların nedeni konjektürel değil. 19. TÜRK BİRLİĞİ (TURANCILIK) Türkiye. Arapların I. 3. yapısal olduğu gerçeği kabul edilerek daha köklü ıslahatlar yapılmaya başlanmıştı. dil.yy’a kadar ıslahat fikirleri ve yapılan ıslahatlar. Osmanlı’nın İngiltere.OSMANLICILIK: Din.yy’ın sonlarına doğru bir takım bozuklukların başlamasıyla devlette ıslahatlar yapılması gereği gündeme gelmişti. ırk ayrımı yapmadan Osmanlı topraklarında yaşayan herkesin Osmanlıyım demesini sağlamak. Ziya Gökalp’in Turan şiiri bu görüşü veya düşünceyi çok iyi yansıtmaktadır. Afganistan ve Çin’de yaşayan Türkleri bir bayrak altında toplayarak Turan adlı bir devlet kurma düşüncesi. Dünya savaşı sırasındaki tutumları bunun gerçekleşmeyeceğini göstermiştir. Rusya. bir çok alanlarda yapılan yenilikler ve bunların nasıl gerçekleştikleri çok geniş bir araştırmanın konusu olabilecek büyüklüktedir. OSMANLI’DA BATILILAŞMA Osmanlı İmparatorluğu. İran. Yukardaki fikir akımlarından başka Turancılık ve Adem-i Merkeziyetçilik de görüş olarak sunulmuştur. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasında Türkçülük fikir akımının etkisi vardır. Fransa. ADEM-İ MERKEZİYETÇİLİK Bir nevi yerinden yönetimi esas alan merkeziyetçi yapıya karşı çıkan ve Prens Sebahattin önderliğinde gelişen bir akımdır. Buna bağlı olarak bu dönemde ülkenin bekası için batılılaşmak gerektiği benimsenmeye başlanmıştır. Afrika Cephesi (Birinci Dünya Savaşı). Dünya Tarihi içinde önemli bir yer tutar. 4. En önemli temsilcilerinden birisi bilindiği gibi Ziya Gökalp’tir. III. Bunla amaçlanan ebed müddet bilinen devletin gücünü yeniden kazandırmaktı. Selim ve II. Arnavutların bağımsız olmaları. Beylikten imparatorluğa uzanan süreçte bir cihan devleti haline gelen Osmanlılar. Türkçülüğün ileri bir boyutudur. Rusya ve daha bir çok ülkelerle olan mücadelesi. Bu fikir akımlarının ortak özelliği: Hiç biri Osmanlı Devleti’ni yıkılmaktan kurtaramamıştır. Fakat Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasında Türkçülük ve Batıcılık önemli etkiye sahiptir.BATICILIK Osmanlı Devleti’nin tek kurtuluşunun batıya ayak uydurmak olduğunu savunmak. ve Pasifik Cephesi (Birinci Dünya Savaşı) Bu alt başlık taslaktır. Ziya Paşa gibi edebi kalemlerdir. Katkılarınızla bu başlık geliştirilebilir Osmanlı Son Dönem Fikir Akımları ve Temsilcileri 1. Batıcılara göre bazıları Batının tekniği alınmalıdır derken bazıları da Batının tekniğinin yanında onu oluşturan kültür yapısı da alınmalıdır. Bununla birlikte Sultan II.TÜRKÇÜLÜK ( PanTürkizm ) Osmanlı Devleti’nde yaşayan Türkleri yönetimde ve sosyal hayatta hakim kılma düşüncesi. Buna göre . 2. Mehmet Akif Ersoy önemli temsilcisi diyebiliriz. Şinasi . Bu büyük tarih içinde önemli bir yere sahip olan Tanzimat Dönemi’ni incelemek dahi hayli güçtür. Batının gülü ve dikeniyle yani bütün özellikleriyle alınmasını sunmuştur. Mahmud’un yaptıkları ıslahatlar ile yavaş yavaş Kanun-i Kadime olan bağlılığın azaldığı görülür. Üç kıtada altı asırdan fazla hükümran olan bir imparatorluğu araştırıp yazmak büyük bir dikkat ve azim ister. bozukluğun kendi düşüncelerinden değil uygulamalarından kaynaklandığı fikrine dayalı olarak Kanun-i Kadime dönüş şeklindeydi.Diğerleri *değiştir+Daha çok bilgi için: Atlantik Cephesi (Birinci Dünya Savaşı). Klasik Osmanlı geleneğinden en ciddi ayrılışı ve yeni bir . Balkan savaşları ve Ermeni olayları bunun gerçekleşemeyeceğini gösterdi.

. Uzun süren ıslahat devri ardından başlayan batılılaşma devri. yy ‘da tam anlamıyla bıçak sırtındaki günleridir Tanzimat Fermanı ile Islahat Fermanı dönemleri. toplumsal yapıya yönelik öngörülen ıslahat fermanı ilan olundu.medeniyet tercihi. Bu tarihten itibaren hızlı bir değişime ve dönüşüme şahit olunmaktadır. Bu dönemleri anlamak ve anlamlandırmak sanırım Osmanlıyı anlamanın bir icabı olmaktan öte daha birçok şeyi kavramanın yolunu açacaktır. bu ferman ve uygulamalarıyla yapılmıştır. Osmanlı İmparatorluğunun en zahmetli ve en uzun devri olan 19. etkileri ve tercih olarak geçerliliği halen sürmektedir. Devletin kurumlarının ardından millet sisteminde de klasik Osmanlı anlayışı terk edilerek batılılaşmak benimsendi. 1856’da yabancılarında isteğiyle devletin kurumlarından ziyade. Bu ferman ile vatandaşlık kavramı kabul edilmiş teba eşitliği benimsenmiştir. Batılılaşma. milletin refahı ve devletin bekasına ulaşmakta bir yöntem olmaktan çok zamanla kısmen anlamsız bir amaca dönüşecektir.