You are on page 1of 10

1.

IBERI Iberi su bili prvi stanovnici Britanije koji su došli u Britaniju sa Iberskog poluostrva i ušća rijeke Rajne, u periodu oko 2000 god. prije nove ere. Doseljenici su čamcima prelazili Lamanš (koji je tad bio mnogo uţi) i naseljavali Ostrvo na kojem je bilo vrlo malo stanovnika, te su bez smetnje prevozili svoje porodice i pokretnu imovinu, koja se sastojala od stoke, sjemena za sjetvu i stine graĎe. Tragove tih tamnoputih, mirnih zemljoradnika nalazimo i danas u etničkom tipu onih crnomanjastih dolihokanefalnih Engleza, za koje se pogrešno govori da su Keltskog porjekla. Iberi su ţivjeli u izolovanoj zajednici zasnovanoj na plemenskog organizaciji. Ostali su na tlu Britanije sve do dolaska naroda koje Britanci nazivaju Beaker folk u periodu oko 1700 godine prije nove ere, koji su dobili naziv po karakterističnom obliku jedne njihove posude koje su nazivali beaker. 2. PRAISTORIJSKI SPOMENICI Iz doba paleolita u Britaniji su naĎene rezbarije na oruĎu za koje se pretpostavlja da su sluţili u magijske i ritualne svrhe. Iz mezolita su pronaĎeni ostaci nakita od školjki, ćilibara i zuba raznih ţivotinja. Iz doba neolita naĎene su kamene ploče sa magijskim crteţima u ostacima nekih grobnica. Iz bronzanog doba najznačajniji su ostaci hramova koji se nalaze na više mjesta u Engleskoj, Škotskoj i Irskoj. Najveći od njih je spomenik Stonhendž, koji je danas pretvoren u nacionalni park. Nalazi se u jugozapadnoj Engleskoj i sastoji se od dva koncentrična kruga kamenih blokova, a u sredini se nalazi oltarski kamen. Smatra se svetilištem boga sunca. Prvi tragovi potiču iz vremena oko 1800. godine p.n.e. a rekonstrukcija je završena oko 1400. godine p.n.e. Sjeveroistočno od Stonhendţa pronaĎeni su tragovi spomenika nazvanog Vudenhendž. Predstavljao je veliki kruţni trijem od drveta i ne zna se da li je bio hram ili skupštinska zgrada. Spomenik Averberi predtavlja kruţni bedem i šanac oko platoa gdje su postavljena četiri kruga kamenih blokova. Razorili su ga zemljoposjednici u XVIII vijeku. U okolini Averberija nalaze se i drugi spomenici poput zajedničke grobnice Vest Kenet Long Berov, zatim kruţno svetilište od drveta Overton Hil i najveći vještački brijeg u Evropi Silburi. 3. RIMSKA OSVAJANJA Britanija nije privlačila rimske osvajače sve do Julija Cezara. On je napao Britaniju 55 g. p.n.e. prije svega zbogrobova, jer su Kelti imali visoku cijenu na robovskom trţištu, takoĎe i zbog ruda kalaja i bakra, kao i zbog Belga koji su ometali ratovanje sa Galima. Još jedan razlog je bilo i njgovo ratničko slavoljublje. Tri sedmice nakon što je stupio na tlo Britanije Cezar se povukao preko Lamanša, ali je idućeg ljeta ponovo napao, kada se iskrcao na juţnoj strani i krenuo prema središtu Ostrva. Nakon što je poveo sa sobom nekoliko taoca i dobio obećanje od Brita da će redovno plaćati danak, vratio se u Galiju zbog tamošnjih nereda nakon čega se nije više vraćao u Britaniju. Nakon Cezarove smrti 44.g.p.n.e. Imperijom su vladali njegovi nasljednici kao Julijanski carevi. Njegov potomak Klaudije organizovao je novi pohod na Britaniju 43. g.p.n.e. Rimljani su se sluţili domaćim izdajnicima koji su im pokazali puteve kroz močvare te su savladali otpor Brita. Legije su nakon toga ostale na Ostrvu a Klaudije se vratio u Rim. U ovoj neravnopravnoj borbi istakla se kraljica Boudisi iz plemena Iseni. Ona i njene kćeri su pretrpjele tešku uvredu od strane Rimljana te se ona stavila na čelo svog naroda i podigla ustanak, u kojem su stradala tri rimska grada. Nakon što je uvidjela da je bitka ipak izgubljena kraljica se ubila u 61. godini. Rimske jedinice su se utvrĎivale gdje god su stigle i pri tom su gradili i puteve. Vels su pokorili za 35. godina od svog iskrcavanja u Britaniju. Najviše teškoća imali su sa Škotima. U drugoj polovini prvog vijeka rimski vojskovoĎa Agrikola, prodro je daleko na sjever u Visokoškotsko Gorje, ali se zbog velikog otpora Škota i Pikta ubrzo povukao. Jedan od pretendenata za carski presto odveo je rimske legije preko Lamaša 407. godine nakon čega se nisu više ni vraćali. 4. HADRIJANOV I ANTONINOV ZID a) HADRIJANOV ZID – Da bi se Engleska zaštitila od varvaskih prodora iz Škotske, car Hadrijan rješio je u drugom vijeku da podigne zid, od obale Sjevernog mora do Atlantika (od zaliva Solveja do ušća rijeke Tajn), na mjestu gdje je Britansko ostrvo najuţe. Izgradnja zida započeta je 123. god. ali je završena tek za vladavina cara Severusa 210. godine. Taj zid svjedoči o grandioznoj razmjeri rimske moći. On je predstavljao sistem utvrĎenja, koji se sastojao od paralelnih šančeva i bedema i niza straţarnica, kula i tvrĎava, koje su bile povezane velikim debelim

a imela se nakon sječenja stavljala u bjeli čaršav. do 154. dok su prosti ljudi nosili kratko ošišanu kosu. U srednjem vijeku su ga zvali i Grimova brana (Grym's Dyke) prema djedu mitskog kralja Eugenija. Njegovana i duga kosa bila je znak visokog roda. Kelti su došli iz Galije. Nesloga izmeĎu keltskih kraljeva i knezova pomogla je Rimljanima da se lakše učvrste u Britaniji. Krvna osveta je bila glavni izvršilac pravde. I danas postoji običaj da se na Boţić kuća kiti imelom. Svako je mogao stupiti u redova Druida. Skupove su odrţavali u šumi jer nisu odobravali podizanje hramova i kipova njihovim bogovima. čuvajući juţni dio Ostrva. a organizacija je bila podjeljena u nekoliko redova. Na samom „dnu“ organizacije bio je puk a iznad njega ratnici koji su se dokazivali u ratnim pohodima. ali u petom vijeku su se počeli preseljavati zajedno sa porodicama. Oni su imali strogu organizaciju i rukovodili su duhovnim ţivotom naroda koji ih je veoma poštovao. 7. Napušten je nakon samo par godina i nikad više nije obnovljen. Uz njega se nalaze brojna vojna groblja s memorativnim natpisima od kojih su 22 sačuvana. pri čemu je Druid bio obučen u bjelu odoru. Imela se sjekla zlatnim srpom. Na čelu organizacije nalazio se vrhovni druid koji je izabran od strane organizacije da doţivotno obavlja tu duţnost. Rimljani nisu bili pristalice Druida zbog njihove jake organizacije. te su zbog povlastica koje su imali roditelji često slali svoju djecu na obuku da uĎu u redove druida. Kralj je bio ne samo nadmocniji nego i najbogatiji jer je danak koji su plaćala pokorena plemena išao u njegovu riznicu. . Karakterističan je bio njihov kult zimzelene biljke koju mi znamo kao imela (mistletoe). a širok oko 5 metara.n. Sredinom osmog vijeka p. Zid je bio zaštićen s 16 utvrda i brojnim tornjevima. Oni su ih napali u njihovom središtu na ostrvu Anglesey kod velške obale. poslije su došli Britoni (koji su i dali ime Britaniji). od zaljeva Firth of Forth u Irskom moru i zaljeva Firth of Clyde na Sjevernom moru. su trajale i do 20 godina. riĎokosi i svijetlih očiju i bijele puti.e. Vladala je plemensko-ratnička organizacija. a pripeme koje su se podrazumjevale učenje napamet odreĎenih tekstova i recepata. Kelti su bili krupni.zidom.e. Oni su obavljali poslove koji su bili iznad fizičkog rada i ratovanja. Kako se u nekim djelovima Škotske Ďavo naziva Graeme. meĎutim svakodnevnica Keltskih plemena je bilo ratovanje i bili su mnogo bolje opremljeni te su oni imali nadmoć nad Ibercima koji su im plaćali neku vrstu danka. Zid je pravljen od kamena i ćerpiča je bio visok 3. Sasi i Juti bili u predjelima izmeĎu Šlezviga i ušća rijeke Rajne gdje su dospjeli tokom velike seobe naroda. 6. U početku su dolazili samo radi pljačke. te ga nazivaju i Severovim zidom. oni su bili i sveštenici i sudije i ljekari čarobnjaci i vaspotači. Zid su izgradili Rimljani od 142. a vojnici su ih opskrbljivali vojnim putem sa juţne strane zida. Zid je napušten nakon samo 22 godine upotrebe i rimske legije su se vratile juţno do Hadrijanovog zida. na čelu plemena nalazio se poglavar koji sebe nazivao i kraljem. godine rimski car Septimije Sever je obnovio legije i naredio obnovu zida. ANGLOSAKSONSKA PLEMENA Uglavnom se moţe smatrati da su Angli. s iskopanim dubokim jarkom sa sjeverne strane. Prva plemena zvali su se Gali. a nakon njih Belgi (po kojima je Belgija dobila ime). ali neki djelovi su još vidljivi. oni su počeli dolaziti u velikom broju na juţne i istočne obale Britanije. 59 godine. Stalna vojska je boravila u pomenutim straţarnicama i tvrĎavama. Većina zida i tvrĎava uništena je tokom vremena. KELTI Prvi doseljenici prešli su Lamanš oko 1000 godine p. danšnja Francuska. visoki ljudi. Svete šume su posjekli a njih pobili. 208. vjerovatno potiskivani nadiranjem Huna i Avara.n. zid je bio poznat i kao Đavolji zid 5. jer su podizali duh naroda protiv rimljana. Na Ostrvu su ih dočekali Iberci i nisu bili prijateljski nastrojeni. godine na zapovjest rimskog cara Antonina Pija koji je htio napraviti stabilniju granicu prema ratobornim Kaledoncima na sjeveru. b) ANTONINOV ZID Antoninov zid je utvrĎena rimska granica koja se sastoji od zida koji se proteţe 63 km u središnjoj Škotskoj. Oni su bili osloboĎeni davanj i obaveza da učestvuju u ratu. DRUIDI Mnogoboţačku religiju Kelta su odlikovali Druidi (Deru = Hrast). Kelti su došli u Britaniju jer su ih potiskivala druga plemena. Nešto sjevernije započeta je izgradnja još jednog zida ali je prekinuta kada je vojna sila Imperije počela davati znake slabljenja.

U istom vijeku Francuski kralj dopustion im je da se nasele u oblast sjeverne Francuske. KRALJ ALFRED Alfred(849 . koji su se kretali na jedra i na vesla. Hamburga. peharima. U IX vijeku voĎena je ţestoka borba izmeĎu Vikinga i Engleza sve dok Vikinzi nisu priznali vlast Veseksa. a najtraţenije je bili skandinavsko oruţje. Kralj Nortambrije. Sevilje. Bavili su se brodogradnjom. Konačno pokrštavanje Anglosaksona zajedničko je djelo misionara iz Rima i onih iz Jone. Poslije Etelberta pokrstio se kralj Eseksa i sa njim njegov narod. Oni su takoĎe rado napadali i pljačkali manastire jer su znali da manastiri imaju riznice. mačevima. itd. koji je navodno ţivio u šestom vijeku i o kome su mnogo kasnije ispjevani brojni viteški spjevovi. Na jugoistoku. je nakon povratka iz izgnanstva pozvao kaluĎere iz Jone i dao im ostrvo u Sjevernom moru da osnuju novi manastir. Nisu nastupali u velikim grupama. Prve napade na Englesku izvršili su pod kraj VIII vijeka ali u IX vijeku ţrtve njihovi napada postali su. koga je nasljedio na prjestolu Veseksa 871. 8. pa su Danci nakon dvonedeljne opsade bili primorani da napuste Veseks. Angla i Sasa pri čemu je lokalno stanovništvo ili asimilovano ili potisnuto u neplodne planinske krajeve. Uskoro nakon toga uslijedilo je masovno doseljavanje Juta. koji je izgnanstvo proveo u manastiru Jona. 9. Kent. godine. i ti napadi su trajali sve do normanskog osvojenja 1066. pored Londona. ali ono što je ljude plašilo je njihov iznenadan i silovit nastup. oni su se iskrcali na obale poluostrva Kenta. PRIMANJE HRIŠĆANSTVA Pokrštavanje novih stanovnika nije preduzeto od strane domaćih misionara. u Istočnoj Angliji. Ubrzo nakon toga stanovnici Kenta na čelu sa kraljem primili su hrišćanstvo slijedeći kraljev primjer. Legendarna ličnost Britanskog oruţja bio je kralj Artur. Oni su bili Germanskog porjekla. novu vjeru je takoĎe uveo kralj kada se vratio iz izgnanstva u pokrštenoj Galiji. jedan od misionara pape Grgura. Tu ih je dobro primio kralj Etlebert čija je ţena bila porjeklom Francuskinja i hrišćanka. koja se i danas po njima zove Normandija. priključio im tumače. Trgovina ih je dovela u dodir sa rimskim provincijama. potomak iz irske kraljevske loze. val pokrštavanja zahvatio je Nortambriju čiji se kralj Edvin oţenio kentskom princezom u čijoj je pratnji bio episkom Paulinus. 10. Potpuno pokrštavanje izvedeno je uz pomoć misionara iz Irske i Škotske. Čim je postao kralj odmah je morao platiti Dancima veliku sumu novca da se povuku iza granica Alfredove drţave. Jute su predvodili braća Hengst i Horsa koji se nisu samo zadovoljili pobjedom nad neprijateljem domaćina već su se okrenuli protiv kralja i osvojili Kent. Sedam godina kasnije Vikinzi su iznenada upali u Veseks u zimu 878. Papa Grgur I je pripremio grupu misionara na čelu sa svetim Avgustinom. Alfredu je ostao Veseks. pa je kralj bio primoran da se povuče na jedno ostrvo u sred močvare. Malo toga je ostalo od runa koje su uglavnom zapisivane na kamenim spomenicima. U proljeće je krenuo u odbranu Veseksa. Manastir Jona je bio centar keltskog hriščanstva čiji je osnivač bio sveti Kolumba. Vikinzi koji su osnovali kolonije duţ istočnih obala Engleske ubrzo su primili Hrišćanstvo i stopili se sa Anglosaksonima.. Skandinavci su imali i neku vrstu pisma. On je bio najzasluţniji za širenje nove religije meĎu Piktima i Škotima. Ali krajem istog vijeka novi val skandinavaca je napao Britaniju.. gdje je svaki glas imao svoj znak i oni se nazivaju rune. godine. godine. te su im brodovi i čamci sluţili kao neophodno prevozno sredstvo. i gradovi poput Pariza. mačevi. koji je svoj ţivot posvetio širenju Hristove vjere.Legenda kaţe da su sami Briti navukli nevolju na sebe kada je kralj Vortigern pozvao Jute da im pomognu u odbrani od napada keltskih plemena u grad Kent. Osvald. .899) je bio najmlaĎi sin veseškog kralja. snabdjeo ih svetim moštima i teološkim knjigama. gdje je ostao do proljeća. štitovi i oklopi. 625. srebrnim krstovima i sjajnim odorama i poučio ih kako će pridobiti za svoju vjeru neznaboţačke Germane. bili su mnogobošci i nisu imali poštovanja prema hrišćanskim vrijednostima. već iz Rima.. VIKINZI Od IX do XI vijeka Engleska je bila izloţena invaziji Skandinavaca koji su bili poznatiji pod imenom Northmen (ljudi sa Sjevera) ili kako su ih savremenici zvali Vikinzi. prime hrišćanstvo i vrate se u istočnu Angliju. Da bi se taj danak mogao isplatiti narod je morao davati poseban porez – Danegeld. Godine 597. dio Mersije i London sa okolinom.

On je čak imao i papu na svojoj strani. Juniusov rukopis i Verčelijeva knjiga. a jednu školu je osnovao na samom dvoru za dvorske dječake. iskrcao i učvrstio kod Hejstingsa. Preveo je neka djela meĎu kojima i Bedeovu srkvenu istoriju. a danas se ponekad pravnici koriste njome. godine. On je napisao klasično djelo Crkvena istorija engleskog naroda (Ecclasiastical History of English People) u kojoj objektivno opisuje stanje u Anglosaksonskom periodu i prihvatanje hrišćanstva. redovno godišnje praćenje engleske istorije. pa je ono stoga bilo i najbogatije ukrašeno. Najranije škole osnovala je crkva u prvoj polovini VII vijeka. te za Viljema više nije bilo prepreke do prijestola. te je dok se Harold borio sa kraljevim bratom Tostigom na ušću rijeke Hamber. ribnjaka. indoevropskoj zajednici. NORMANSKO OSVOJENJE Kralj Harold je imao mnogo suparnika koji su mu osporavali pravo na prijesto. Dalje je zapisivano tačno koliko ima obradive površine. Ročesteru i Londonu. jer su bili srodnici po ţenskoj liniji. Najcjenjenije djelo bilo je JevanĎelje. Knjige su bile velika rijetkost. Viljem se temeljito spremao za napad preko Lamanša. . a koliko robova. godine. čiji je zadatak bio da se pridruţe kralju u ratu a u mirnom periodu morali su svaki treći mjesec provesti na kraljevskom dvoru. 13. Alfred je oko sebe okupljao učenjake i osnovao je škole za dječake slobodnih roditelja. U devetom vijeku Alfred je naredio da se vodi Hronika. tj. livada. koji je tvrdio da mu je pokojni kralj Edvard Ispovjednik obećao englesku krunu poslije svoje smrti. 12. a obično su ih donosili monasi sa svojih putovanja u Rim. koji su ujedno i ilustorvali knjige. Knjige su anonimne kao i skoro sva djela iz tog perioda a napisane su oko 1000 godine. a staroskandinavskim (Old Norse) govorili su Vikinzi. Nakon duge borbe kralj Harold je poginuo pogoĎen strijelom. Za njega se uglavnom veţe anglosaksonska proza. 11. Egziterska knjiga. On je takoĎw naredio da se vodi Hronika. On je ušao u grad i krunisao se za kralja u Vestminsterskoj crkvi. Iz seljačke mase je izdvojio ratnike i dao im poloţaj vlastele. On je pisao knjige za potrebe crkve u ranom srednjem vijeku na kitnjastom latinskom. Čim je čuo da se Viljem iskrcao krenuo je nepripremljen i neorganizovan u napad. Harold je za to vrijeme bio na sjeveru engleske i sreĎivao stanje nakon pobjede nad Tostigom. Fond donesenih knjiga uvećavali su kaluĎeri prepisivači. Naumio je da obezbjedi obrazovanje svim dječacima slobodnih roditelja. jer on nije bio od Alfredove kraljevske loze. ime njegovog vlasnika za vrijeme kralja Edvarda i ime sadašnjeg vlasnika. i jednu školu na samom dvoru za dvorske dječake. Ona se dugo koristila kao najpouzdanija zemljišna knjiga. u Kanterberiju. Sve što je ostalo od anglosaksonske knjiţevnosti sačuvano je u četiri djela: Beovulf. KNJIGA SUDNJEG DANA Kada je sredio prilike u novoosvojenoj zemlji Viljem je odlučio da napravi popis svih vrijednosti u kraljevini. MeĎu prvim učenicima škole u Kenterberiju nalazio se Aldhelm (Aldhelm c. Za stanovništvo sela se biljeţilo koliko ima seljaka. plugova. Keltski dijalekti su takoĎe bili u upotrebi. zatim je beleţio ime sela. godine i bilo je napisano na latinskom jeziku. godine svi podaci su skupljeni i uneseni u jednu knjigu koja se danas zove Knjiga sudnjeg dana (Doomsday book). Još jedna bitna ličnost je prečasni Bid (Venerable Bede) iz manastira Jarrow. kao i broj krupne i sitne stoke. Viljemu su došli glasnici prestrašenih velikaša sa pozivom da doĎe u London i preuzme prijesto. a nakon njegove smrti 1087. On je ovo djelo završio tek 731. koja se danas čuva u Drţavnom arhivu u Londonu. Zakon je potisnuo pravosuĎe zasnovano na običajnom pravu i zabranio krvnu osvetu. vodenica. 639 – 709). Svaki potpisivač bi sazvao predstavnike sela da se zakunu da će govoriti istinu. KULTURA U ANGLOSAKSONSKOM PERIODU (KNJIŽEVNOST) Jezik kojim se govorilo u Engleskoj tokom ranog srednjeg vijeka nazivali su latinski pisci Lingua Anglica ili Lingua Saxonica. koliko kmetova. On se upotrebljavao u velikom broju dijalekata. Popisivači su krenuli u popis 1086. Najopasniji Haroldov suparnik bio je Viljem. vojvoda Normandijski. On je umro u 50oj godini ţivota. tj. rodom iz Veseksa. Ona takoĎe najbolje pokazuje Viljemovu veliku organizacionu sposobnost. pašnjaka i zabrana. redovno praćenje istorije Engleske. On je pripadao germanskoj grupi jezika tj. Tako je uveo stalnu vojsku. na Boţić 1066. Za ţivota on je učvrstio drţavnu vlast i stvorio nacionalno osjećanje.Njegova borba sa Vikinzima je trajala i kasnije sve do njihovog konačnog sloma. Bio je isljučivo autokrata. Njena vrijednost je ogromna za detaljno upoznavanje socijalne strukture feudalne Engleske. i uopšte zapadne Evrope. Svi ovi podaci su odneseni kralju na uvid.

Zatim je nastavio ratove francuskim kraljem Filipom. Umro je prilikom svog poslednjeg posjeta Francuskoj. Izgubio je sve posjede u Francuskoj osim Gaskonje i Poatjea (zbog čega je i dobio nadimak). Papa je zabranio da se obavljaju ikakvi crkveni obredi u Engleskoj a kasnije. romanskom stilu (debeli zidovi i kameni krov). MeĎutim feudalci nisu bili osloboĎeni vojne obaveze. izopštio je Dţona iz crkve. To se zvao novac za nabavku štitova i sa njim je najmio slobodne seljake i strane ratnike. Na polju slikarstva u XIV vijeku umjetnici ţele da scene iz Svetog pisma prikaţu što ljupkije. Dţonovi baroni ovi dokumentom nisu traţili ništa novo već su ţeljeli da svoj sukob s kraljem riješe pomoću ustava. UMJETNOST SREDNJEG VIJEKA Srednjovjekovni umjetnik nije imao naše moderno shvatanje o tome da mora biti originalni stvaralac. čime je htio da izbjegne parčanje imovine. 15. Dţon nije planirao da se pridrţava ovog dokumenta već je okupio vojsku da se obračuna sa velikašima. ali je bila vrlo vaţan dokument jer je običajno pravo jedne klase regulisala zakonom. nakon kojeg je Henri u ljutnji rekao ima li neko da ga riješi Beketa. Nakon smrti Kanterberijskog episkopa Henri je na njegovo mjesto postavio svog prijatelja Tomasa Beketa. 16. HENRI II PLATEDŽENET Henri Anţujski je osnivač dinastije Platedţeneta (ime dobili prema svijetu iz njihovog porodičnog grba) i jedan od najjačih vladara Engleske. što su čula četiri plemića te odmah otišli i ubili Beketa u samoj katedrali za vrijeme sluţbe. Nakon prividnog pomirenja izbio je novi sukob. DŽON BEZ ZEMLJE I MAGNA KARTA Dţon Bez Zemlje je bio najmlaĎi Henrijev sin. krajem XII vijeka dolazi gotski stil (ogromni prozori obojeni slikama iz Hristovog ţivota. TakoĎe morao je za sudije postavljati engleze a ne strance. On je prije svega s vlasti skinuo Artura a kako se pretpostavlja i naredio da ga ubiju. a nakon njega. zatim je naredio da se poruše svi utvrĎeni zamkovi koji su baroni bespravno gradili. Nakon toga svi su bili protiv Henrija te je na kraju bio primoran da se javno pokaje. i nije smio prisvajati imanja maloljetnih plemića pod njegovim starateljstvom. Henri je uveo zakon primogeniture što je značilo da bi nakon smrti oca najstariji sin dobijao svu imovinu. a ljudske likove oblikuju prema savremenom ţivotu. On je takoĎe odlučio da izgradi profesionalnu vojsku pa su feudalci umjesto da dovode ratnike davali njemu novac za odrţavanje vojske. te bi se vjerovatno desile unutrašnje borbe da nije kralj nije iznenada umro 1216. On je prije svega podčinio sebi feudalce. kasnije je vratio oteta imanja crkvi i prihvatio novog arhiepiskopa odabranog od strane pape. za kojeg je htio postaviti svog prijatelja. Primoran. Kasnije je bilo dozvoljeno da se grade samo neutvrĎeni zamkovi. Pored njegove vrlo uspješne vladavine doţivio je neuspješan kraj. Sva veća umjetnička djela izraĎivana su po naredbi crkve. Nakon što je Beket postao arhiepiskop nije više podrţavao kralja te je bio izgnan. Ona nije obuhvatala većinu naroda – kmetove. kraljevski dvorovi i koledţi u Oksfordu i Kembridţu. Kasnije je došao u sukob i sa papom povodom imenovanja novog Kanterberijskog arhiepiskopa. . On je navukao nezadovoljstvo sveg naroda. godine. Crkve koje su graĎene tokom XI i XII vijeka pripadaju tzv. dva sina su mu umrla a druga dva su radila protiv njega. Stilom gotike graĎene su crkve. Ova povelja naziva se Magna Carta Libetatum i potpisana je 1215. Henri se sukobio sa papom jer je htio da crkveni sudovi predaju kraljevskim sudovima lica okrivljena za teţe prestupe. najuticajniji velikaši uz podršku novog Kanterberijskog arhiepiskopa sastavili su povelju i primorali kralja da je potpiše. i bičovan je na samom Beketovom grobu od strane sakupljenih sveštenika. Poslije očeve smrti on je već bio naslijedio pokrajine Normandiju i Anţu. Pošto je njegova glavna briga bila usredsreĎena na religioznu temu on nije teţio da bude tvorac lijepog niti da podrţava prirodu. da kralj ne smije da skuplja porez ako mu to prethodno ne odobre njegovi vazali. pored ostalog. U cilju da ograniče kraljevu vlast. a brak sa vojvotkinjom od Poatua mu je donio u miraz i Akvitaniju. a vojnu obavezu su sada imali i slobodni seljaci i zanatlije. Imajući religiozan cilj pred sobom. PresuĎivali su na osnovu utvrĎenih činjenica a konačnu presudu donosila je porota. srednjovjekovni umjetnik je ţelio da bude jasan i da na taj način podstakne poboţno osjećanje onih za koje je stvarao svoje djelo. Oni su bili pravno zasnovani i svi sudski troškovi odlazili su u kraljevsku blagajnu. U njoj je stajalo. godine. TakoĎe je izvršio reformu pravosuĎa i osnovao kraljevske sudove. pošto to nije pomoglo.14.

MeĎutim. Nakon toga dvanaest kraljevskih srodnika pretendovali su na krunu. Slijedeći ustanak Škota predvodio je Viljem Volas i pobjedio je 1297 kod Sterlinga. ali kralju bi poštedio ţivot. što je i uspio nakon što je porazio kneza. SELJAČKI RAT (VOT TAJLER) 1348. Najzad se sam podigao iz bolesničke postelje i krenuo za Škotsku ali je umro na putu do tamo. Kralj se za to vrijeme sklonio i sutradan pozvao voĎu pobunjenika Vota Tajlera na pregovore. gdje je tada ţivjela. meĎu kojima su bila i dva gradska odbornika. MeĎutim. Kuga je zahvatila sve pa je smanjen broj radne snage. Margarita se na svom putu od Norveške. odnosno parlament. kralj je izdao naredbu kojom se kmetovi oslobaĎaju svih drugih obaveza sem novčane zakupnine. ili Black Death. Kada su pobunjenici vidjeli šta se desilo. godine iako su se Škoti snaţno borili. bili su savladani. godine. niti je govorio francuski ali je svim srcem bio vezan za rodnu zemlju. Na čelo ustanika stao je narodni voĎa Viljem Valas. jer je to bila praksa još od Viljema Osvajača. htjeli su da pobiju kraljevu druţinu. Po stupanju na prijesto on je on je poslao svoje ljude da ispitaju stanje u zemlji. Beliol je potpisao svoju obavezu prema Edvardu. MeĎutim. škotska gerila je nastavljala svoje akcije. Da bi udovoljio seljačkim voĎama. ali ako on prizna Edvarda kao vrhovnog gospodara. USTANAK ŠKOTA I VILJEM VOLAS Surovost okupatora izazvala je opštenarodni ustanak. ali kasnije nije poštovao Edvarda jer se on nametao na vlasti. Brus je ubrzo slomljen a svi oni plemići pa i sveštenici koji su bili uz njega su osuĎeni na vješala. Oni su upali u TvrĎavu i izvukli odatle Kanterberijskog episkopa i kraljevog ministra finansija i ubili ih. godine. 19. On je pokazao vojničku sposobnost i smeonost. Cijeli dan . Iako je on bio kraljev miljenik učestvovao je u zavjeri protiv kralja nakon čega je prognan i završio je u rukama ustanika. Drugi partizanski pokret poveo je Robert Brus.EDVARD PRVI I ŠKOTSKI RATOVI ZA NEZAVISNOST Edvard I (1272 – 1307) je veoma poštovao Veliki savjet. koji je zasjedao sa savjetnicima u TvrĎavi. godine Englesku je zahvatila epidemija kuge. koji je pao sa konja niz morsku liticu i poginuo. jer nisu htjeli da priznaju Edvardovu krunu. Njihovim posredstvom otvorene su kapije grada. Kasnije su knez i njegov brat David poginuli i pokušaju otpora Edvardu nakon čega je Vels potpao pod potpunu vlast Engleske. nakon slučajne smrti Aleksandra III. unuk negdašnjeg pretendenta na prijesto. Neposredni povod za engleski napad na Škotsku bio je upraţnjen prijesto. U bici kod Folkirka 1298. Sam kralj Edvard je iduće godine krenuo da kazni Škote. Sačekao je bolje opremljenu englesku vojsku na jugu Škotske. koga je osudio na smrt kao veleizdajnika. koji su ga krunisali i za kralja Škotske. godine kada je Beliol pozvao škotsko plemstvo da se odupre Edvardu. Iako je poslije pobjede Edvard odlučio da bude popustljiviji. i obećao je da će oprostiti svim seljacima koji se odmah povuku. već je teţio da stvori jednu ujedinjenu drţavu na Ostrvu. u kome su učestvovali seljaci i graĎani. te su seljaci palili kuće nekih bogataša. i da kmetovi moraju obavljati poljske radove za svoje gospodare. Prvi cilj mu je bio da Vels pripoji Engleskoj. Otvoreni sukob je izbio 1295. ovo predstavlja raĎanje nacionalnog osjećanja. Sukob sa poreznicima u jednom selu pokrajine Eseks izazvala je seljački rat. ali Ričard je krenuo prema seljacima sa pozivom da se umire. Valas nije imao posjede u Engleskoj. sve dok Edvard nije uspio da zarobi Valasa. u Vestminstersku katedralu gdje se i danas nalazi. i sazivao ga je u svim vaţnijim prilikama. Kasnije je donijet propis da nadnice ne smiju biti veće nego prije epidemije kuge. Edvard je tu vidio priliku i predloţio brak izmeĎu svog sina i Aleksandrove jedine nasljednice Margarite.17. a samim tim podigle su se cijene najamnine poljoprivrednih radnika. iako su doĎivjeli poraz. a kasnije kada ga je Edvard pronašao i osudjen na smrt kao veleizdajnik. na domaku škotske granice 1307. Kolone pobunjenika krenule su prema Londonu. čim su se našli lodnonski gradonačelnik je odmah probo Tajlera mačem. ali je nakon ponovne bitke kod Falkirka 1298. a takoĎe su zaleĎene cijene svih proizvoda. Nije toliko brinuo o osvajanju novih teritorija. Krajem XIII vijeka posegao je za škotskom krunom. poraţen. a Beliola bacio u tamnicu. Tajler je htio pobiti sve one oko kralja. a Edvard se ponudio kao arbitrar. Iako se većina povukla oni koji su ostali bili su sada u teţem poloţaju. razboljela i umrla u šesnaestoj godini. 18. Edvard je odnio prijestolni kamen na kojem su do tad proglašavani škotski kraljevi. On je izabrao Dţona Beliola za nasljednika. Njihova odbrana je bila slaba pa je Edvard pokorio cijelu Škotsku 1296. Na vlasti u to vrijeme je bio četrnaestogodišnji kralj Ričard. kod utvrĎenog zamka Sterlinga gdje su ih i pobjedili septembra 1297. gdje su unutar Londona imali pristalica.

Rat je trajao sve do 1453. DŽON VIKLIF I LOLARDI Dţon Viklif (1320 – 1384) je bio profesor teologije na Oksfordu. 20. jedni na strani vojvode Burgundijskog. Francuska je takoĎe razarana unutrašnjim neredima. Njegov sin Herni V kao i otac nije se mogao lako odrţati na vlasti. koje se nazivaju Lolardi koji su većinom pripadali niţem sveštenstvu. zatim ga svrgnuo i ubio. ali je zaokupio velikaše obnovom rata protiv Francuske. te je nastavio dalje da osvaja. 21. MeĎutim on ih na kraju nije objesio. kojim je francuski prestolonasljednik isključen iz prava nasljeĎa a i dobio je oblasti koje je osvojio. on je na svojo strani imao i plemstvo.godine gdje su Englezi pobjedili bez problema i krenuli u pravcu Kalea. 21. 1415. Zatim je napadao crkvenu hijerarhiju i crkvenu moć nad ljudima. a 1358. ali je isto tako probudio nacionalno osjećanje. Francuska je bila oslableljena zbog unutrašnjih svaĎa velikaša. Napao je Francusku dok je na vlasti bio malouman kralj. to nije sprječilo Viklifovom učenju da idalje stiče pristalice. kad je ugovor potpisala kraljica umjesto maloumnog kralja. MeĎutim. Ričardov roĎak Henri od Gonta. kada je zaključen mir po kome je Englezima ostao samo Kale. pa je tako Francuska i Engleska ostavljena Henrijevom jednogodišnjem sinu Henriju VI. godine Henri se sukobio sa velikašima vojvode Orleanskog kod Aţenkura gdje je i pobjedio. godine je pokrenut i odmah u krvi ugušen seljački rat poznatiji pod nazivom žakerija. prebacivao Papi zbog visokig daţbina. Prva veća bitka odigrala se kod Kresija 1346. Sastanak se završio tek uveče i to je označavalo kraj seljačkog rata. Edvard je nakon pobjede na Lamanšu počeo sa pustošenjem Francuske. 1376. Ovim ratom pokazalo se da feudalni sistem niti jedne zemlje (od dvije) nije u stanju da odrţava društvenu organizaciju. osjećanje pripadnosti nacionalnoj zajednici. godine tijelo mu je izvaĎeno iz gorba. godine nakon koje su Francuzi morali platiti veliku otkupninu za kralja koji je dopao engleskog ropstva. ali su tokom sledećeg vijeka djelovali i sticali pristalice tako da Engleska nije bila nepripremljena za ideje reformacije. a na prijesto je postavljen kao Henri IV (1399 – 1413). gdje je najviše stradala Normandija.je proveo sa pobunjenicima djeleći ima povelje i obećanja. RAT RUŽA Dvije godine poslije završetka stogodišnjeg rata. meĎutim. na saboru u Konstanci odlučeno je 1415. godine počeo je sukob egleskih velikaša. On je u svojim spisima napadao crkvu zbog odsupanja od ideala hrišćanstva. čije je učenje podstaklo seljački rat. na kojim je vojska nosila hladno oruţje ali i neke sprave za opsadu gradova. godine Francuzi su morali pristati na mir pod nepovoljnim uslovima i ustupiti Englezima veći dio svojih gradova. Francuska je to iskoristila i polako vraćala grad za gradom napadajući Engleze kad su se najmanje nadali. koje je koristio kao izgovor za dodatne poreze za opremanje vojske koji su mu kasnije i odobreni. što je značilo kraj besmislenim sukobima izmeĎu pokrajina. kao i neki vid prvih topova koji su bili nesavršeni a samim tim i malo ubojiti. Ubrzo nakon toga umire Henri a za njim i Šarl. Edvard je krenuo preko Lamanša sa 200 brodova. Nastavili su da opsjedaju i izgladnjuju narod grada Kalea sve dok oni nisu pristali da nadju 6 najuglednijih graĎana da donesu ključeve grada sa konopcem oko vrata u znak poornosti. 1420. Šarl Ludi kako su ga još zvali. Njihove ideje su bile buntovne i pogaĎale su kako crkvu tako i društveno ureĎenje zbog čega su bili povremeno proganjani. te im je na kraju ostao samo uzani obalski pojas i grad Kale. 1455. zalagao se za skromnost sveštenstva. francuzi su pristali na poniţavajući mir u gradu Troa. Engleski kralj umire. i digao buku protiv Ričarda. Naredna velika pobjeda Engleza bila je kod Poatjea 1356. vojvoda od Lankastera se vratio u Englesku nakon izgnanstva. STOGODIŠNJI RAT Uzroka stogodišnjeg rata bilo je više. Sukobili su se u Flandriji jer je Francuska htjela da pripoji Flandriju sebi zbog vune pa je Engleska pritekla kao saveznik Flandriji dok na drugoj strani Francuska je pritekla u pomoć Škotskoj koju je Engleska htjela dvesti pod svoju krunu. 1360. Edvard III je dodao tome i svoje pretenzije na francuski prijesto. zbog čega je ţivot proveo bez progonstva. spaljeno i pepeo bačen u rijeku. Šarl VI tj. a drugi na strani vojvode Orleanskog.. prije svega tu su bili trgovački interesi dveju zemalja. Htio je da pribliţi Sveto pismo svakome pa ga je dao prevesti na engleski. MeĎutim nakon njegove smrti. Zbog svega toga papa ga je proglasio jeretikom. Sa jedne strane bili su plemići porodice Jork a sa druge Lankaster. a iduće godine umire i njegov otac Edvard III nakon čega na prijesto dolazi kralj-dječak Ričard II. Rat ruţa je dobio ime jer je na grbu porodice Jork bila bijela a .

Henri je napao monahe. nakon čega je ţivjela bez uzneiravanja. ali je brak bio samo formalan. godine. carine i trošarine. Zabranio je plemićima drţanje najamnika. TakoĎe se orodio sa kraljevskim kućama Španije i Škostske preko svoje djece. MeĎutim. Kasnije je postao jako sumnjičav pa je bacao u tamnicu sve za koje je mislio da rade protiv njega. zanatlije i sve slobodne profesije. godine zbog manjka novca. Svoj poloţaj je učvrstio pomoću braka sa prinzezom iz suprotnog tabora dinastije Jork. Henri je svom nasljedniku ipak ostavio pune kase novca. Zatim je napravio reformu sudstva. pa samim tim i prijatelja Tomasa mura kojeg je osudio na smrt i pogubljen 6. ovaj put dobio je sina ali je ţena uskoro nakon toga umrla. Zahvaljujući mornarici Engleska je uspjela da se odbrani od pokušaja invazije Francuske. što je izmjenilo taktiku ratovanja na moru. a kralj je bio jedini koji je imao na raspolaganju artiljeriju. Henri se takoĎe više puta ţenio. Taj roĎak bio je iz loze Lankaster i zvao se Henri Tjudor. Od ove ţene se razveo i dao joj veliku otpremninu. od svoje druge ţene ţene se razveo iz istog razloga kao i od prve. On je volio pomorstvo. 1529. b) Henri VIII – Prestolonasljednik Artur umro je u mladosti pa ga je nasljedio mlaĎi brat Henri. Tako se zaljubio u jednu dvorkinju Anu Bolejn i htio je razvod da bi mogao da je oţeni ali papa to nije odobravao zbog čega je došao u sukob s crkvom. jedan roĎak koji je ţivio u izgnanstvu opremio je u Francuskoj vojsku i iskrcao se u Velsu. Nije bio predan radu kao njegov otac. poput kardinala Vulzija i Tomasa Kromvela. 22. sa samo 18 godina. sada su trgovci i drugi ugledni ljudi bili počastvovani titule za zasluge u mirnodopskom ţivotu. Kao krajnja mjera protiv crkve. Prvo se pobrinuo da sebi i svojim potomcima osigura engleski prijesto i da uspostavi red u zemlji. godini ţivota. pod istom optuţbom. sa Ričardom. jula 1535. osnovao je jedan visoki sud kome su podlijegali i najviši plemići. Iz savjeta je isključio sve one koji mu nisu bili po volji. Henrijeva kraljevska riznica s početka i nije bila baš duboka. iznuĎivajući poklone velikaša. Pred kraj ţivota Henri je izgubio popularnost zbog tvrdičluka i gramzivosti. gdje je Ričard obezglavljen. čime su feudalci izgubili dio vojne snage. Dok su nekada ratnici. MeĎutim. ali vremenom on je nakupio novca konfiskujući zemlju i imovinu pobjeĎenih velikaša. Oni koji su se protivili konfiskaciji bili bi obješeni. proglašena je nezakonitom i lišio je nasljedstva. a i zemljoradnička burţoazija. kraljev kancelar uz pomoć parlamenta lišio je kaluĎere njihove imovine koja je kasnije prodata na licitaciji. a tu su se uplitale i druge porodice u nadi da će profitirati. rodila mu je samo ćerku. uništivši monaške redove i uzevši njihovo bogatstvo. Nakon mjesec dana od Anine smrti on se opet oţenio. Po peti put se oţenio ali je i ova ţena završila na pogubilištu kao i Ana Bolejn.porodice Lankster srvena ruţa. Optuţio je za blud i pogubio i nju i njenih navodnih pet ljubavnika. On se nazivao Sud dvorane zvijezda po nazivu sudske dvorane gdje je zasjedao. Od svih nasilnika najviše se pročuo Ričard III. Njihova borba zahvatila je i engleski prijesto te su se naglo i krvavo smjenjivali vladari. koji je naredio da se ubiju njegova dva sinovca. a i davanja crkvi su smanjena. HENRI VII I HENRI VIII a) Henri VII . sestrom ona dva kraljevića koje je Ričard III podlo ubio u Londonskoj tvrĎavi. a prihodi su pristizali od trgovine. Vladao je zemljom uz pomoć kancelara. ćerkom Edvarda VI. Pred smrt je bio veoma zao i sve vjerne . Dve godine kasnije oţenio se iz političkih razloga njemačkom princezom. IzmeĎu 1536. zavojevači bili nagraĎivani titulama. od kojih je jedan bio maloljetni Edvard V. koji se oţenio nakon tri mjeseca Arturovom udovicom Katarinom Aragonskom. Uz njega su bili naročito brodovlasnici. Jedini ustupak novom duhu vremena bio je prevod Biblije sa latinskog na engleski. i 1537. Ovi potezi bili su dobro primljeni jer je oslobodio podanike visokih poreza koje su plaćali Rimu. a od oca je nasljedio par brodova koje je opremio artiljerijom.Vlast Henrija VII bila je upitna jer se zasnivala na tome da ju je on ugrabio. Mladi kralj je dočekan s nadom da će zavesti red i svi su bili spremni da podrţe jaku centralističku vlast koja bi obezbjedila mir i red u zemlji. zatimtrgovci vunom. preferirao je muziku i uţitak. a kruna koja mu je spala s glave odnesena je Henriju i tako je on započeo dinastiju Tjudora. Anina ćerka. Najvaţniji od tih je onaj kojim se kralj proglašava poglavarem crkve. On se sukobio 1458. Obe porodice ţeljele su da se domognu krune. buduća kraljica Elizabeta. godine sazvao je tzv parlament koji je zasjedao sedam godina i za to vrijeme izglasao 137 statuta kojima je promjenjen odnos drţave i crkve. Brak je sklopljen uz posebnu dozvolu pape. Šesta ţena ga je preţivjela jer je umro u 55.

iako nevoljko. Čak je i djeci bilo zabranjeno da se igraju nedeljom. a u Engleskoj se slavila pobjeda i tu je počela premoć engleza na moru. a pretendent na engleski prijesto bila je Meri Stjuart unuka Henrija VII. Ţivjela je kao i njen otac. Meri Tjudor i Elizabeta I. Isto tako englezi su skrivali mnoge protestante čiji je protivnik upravo bio Filip. poznatog engleskog moreplovca. godine potpisala njeno pogubljenje. sitni posjednici na selu. skrivali u Engleskoj.dvorane je poslao jednog po jednog na gubilište. Puritanci su bili oduševljene pristalice crkvene reformacije i zahtjevali su da se Engleska odlučnije odvoji od rimokatoličkih načela. nakon čega je prognana. gdje ih je zatekao nepovoljan vjetar te su izgonjeni na pučinu Sjevernog mora. što donosi profit a odbacivali su umjetnost kao lakomislenu zabavu. Ovaj termin se prvi put pojavljuje u XVI vijeku. na šta su oni iz straha od poţara izašli iz zaklona u Lamanš. Pored morskog rata Elizabeta je vodila borbe na kopnu pomaţući vojskom španske neprijatelje u Nizozemskoj i Francuskoj. MeĎutim. ELIZABETANSKA ENGLESKA Elizabeta I (1558 – 1603) je bila ćerka Henrija VIII iz njegovog braka sa Anom Bolejn. pa je engleska irce drţala u potčinjenosti sve do I svjetskog rata. sina Meri Stjuart. Puritanski pokret je nastao kao odraz klasne borbe izmeĎu starog društva sa njegovim privilegijama i vitalne burţoazije koja je negirala te privilegije u ime slobode i savjesti. Odlično se snašla na prestolu. Španijom je vladao kralj Filip II tada najmoćniji evropski vladar. ali je vodio bitku protiv Britanije i kraljice Elizabete. Filip je odlučio da sakupi flotu koju je nazvao Nepobjediva armada i napadne Englesku. Elizabeta je podrţavala pirate koji su ga pljačkali te je došlo do sukoba na moru. i kralj je izvukao najviše materijalne koristi od tog rascjepa. jer su borbenoj burţoaziji dali ideologiju oko koje su se mogli okupiti. i daleko prevazilazi pojavu religijskog karaktera. Pobunjenici su uskoro savladani. ljubavnike javno pokazivala. koja je kasnije ubila muţa i udala se za njegovog ubicu. ali se nikada nije udavala. Puritanski pokret nije zahvatio sve klase engleskog renesansnog društva. Svi koji su se domogli kopna bili su posječeni od strane vojnika koji su ih tamo dočekali. kasnije je prihvatio i othranio na svom dvoru. Prvo je upao u špansku luku Kadiz i potopio osam brodova a zatim je 1588. PURITANIZAM Sam termin nastao je od latinske riječi puritas što znači čistoća. Prije svega zbog toga što su se mnogi protestanti. Nisu se mogli vratiti nazad nego su otišli duţ španske i irske obale gdje je mnogo brodova uništeno. Francuska je ugroţavala jer je podrţavala Škotsku. Druga briga je bila kako da sačuva englesku samostalnos i odbrani je od Španije i Francuske. 24. jer je bila razborita i lukava što joj je omogućilo autoritet meĎu plemićima. a za svog nasljednika imenovala je Dţejmsa VI. godine poslao 130 brodova u pravcu Lamanša. NEPOBJEDIVA ARMADA Španski kralj Filip II je bio najmoćniji vladar Evrope. gdje je Engleska izvojevala pobjedu i počela svoju prevlast na moru. tako da se samo 64 španske laĎe vratile. Ona je došla na vlast sa svega 25 godina. Nakon napada Fransisa Drejka. U svijesti renesansnih graĎana društvena emancipacija išla je uporedo sa religijskom. 1603. U Engleskoj je odvajanje od pape izvršio dvor. zanatlije i trgovci u gradu bili su najprogresivniji i najborbeniji dio društva. Otuda su oduševljeno prihvaćene ideje Lutera. Srednja klasa. Puritanci su stvorili kult rada jer samo radom je pojedinac mogao akumulirati kapital a on je bio polazna tačka cjelokupnog sistema vrijednosti ovih ozbiljnih. u smislu jevanĎeljskog učenja. 26. Jedan od prvih koraka koje je preduzela je sreĎivanje kraljevske blagajne tako da je svom nasljedniku ostavila stabilne finansije. koji su je se u neki ruku i bojali. Drejk je zatim zapalio 6 svojih starih laĎa i pustio ih meĎu špansko prodovlje. godine kraljica se razboljela. 25. Kalvina i Cvinglija. ali i zbog toga što su engleski pirati napadali španske brodove i uzimali njihov bogat plijen. kojem su smetale engleske flote koje su napadale njegove brodove i otimale im plijen. molitve i čitanja poboţnoh knjiga u slobodno vrijeme. Puritanski pokret ima socijalno – istorijske korjene. Borba je trajala 15 dana ali niko nije pobjedio. . Poslije smrti od 6 brakova preţivjelo je troje djece budući vladari koji su vladali kao Edvard VI. Iako je u početku isključio iz prava nasljeĎa kao nezakonitu kćer. Elizabeta je na zahtjev parlamenta 1587. marljivih i štedljivih ljudi. Najkrvavije borbe voĎene su u Irskoj gdje je izbila pobuna protiv engleske vlasti. Reformacija je potekla iz Njemačke i Švajcarske. trgovine i razmah kapitalizma. Elizabeta je branila iako je Meri kovala zavjeru protiv Elizabete. Oni su nametali strogo poštovanje nedelje. koje je proganjao. a mladićima i djevojkama bile su zabranjene nevine zabave. vjeroispovjesti. U ime tog ubjeĎenja puritanci su cjenili samo ono što je korisno.

kasnije su i mnogi drugi pomagači širom Engleske uhvaćeni. Tada ljevica pod rukovodstvom Olivera Kromvela preuzima vodstvo u dotadašnjoj izjednačenoj borbi. vijest o njihovoj zavjeri je procurila u javnost. KOMONVELT Smjena dinastija Tjudora i Stjuarta bila je jedna od osnovnih razloga izbijanja graĎanskog rata sredinom XVII vijeka. Jakova u Parizu. To pismo e dospjelo u ruke Roberta Cecila. Kontrarevolucija je pobjedila. Pošto su rojalisti pogubljeni. od sukobljavanja sa parlamentom oko poreza i njegovog raspuštanja 1629. Parlament mu je čak ponudio kraljevsku krunu koju je odbio. godine preko podrţavanja unutrašnje politike lorda Staforda i crkvene politike arhiepiskopa Loda do pokušaja nametanja engleskog molitvenika nezavisnoj Škotskoj crkvi. Parlament je oduzeo Čarlsu njegove glavne osnovice. Danton i Maraom. veliki gradovi i bogati jugoistočni krajevi Engleske. Burţoazija je stala na čelo novog poretka. Čarls I sin Dţejmsa I. 1653.27. optuţujuči pojedince za skretanje s puta revolucije. MeĎutim. godine grupa katolika predvoĎena Gajem Foksom pokušala je na prvi dan zasjedanja parlamenta barutom dići cijeli parlament u zrak. ubrzao je izbijanje rata svojim postupcima.novembra inače poznato pod nazivom Gunpowder Plot. Kromvel je istjerao protivnike iz parlamenta i sa preostalih 60 independenata nastavio sa radom. a njegova dva savjetnika Staforda i Loda pogubio. disciplinu i organizaciju. Čarls je uhvaćen i pogubljen 1649. James. Zbog nepotpunog sastava ovaj parlament se naziva i krnji parlament. religiozni fanatizam. Usred tih dogaĎaja neprijatelji revolucije iz inostranstva upali su preko granice. 28. gdje su se sastajali. 29. i predstavljali su lijevo krilo revolucionara Francuske. Škotska pobjeda na sjeveru primorala ga se da 1640. Jakobinci su dobili ime po manastiru sv. a na strani kralja sjeverozapadni i sjeverni okruzi. a sa njim i njegove pristalice. godine sazove i drugi parlament pod nazivom dugi. I danas se taj praznik slavi svakog 5. a na kraju i Robespjer pogubljeni na giljotini. Rat koji je Čarls otpočeo 1642. Pošto su se bojali da bi neko od katolika mogao nastradati u zavjeri poslali su pismo u kojem su predstavnike katolika savjetovali da smisle razlog da ne odu na prvi dan zasjedanja parlamenta. U pokušaju da doĎe do novca Čarls I je sazvao kratki parlament nazvan po tome što ga je brzo raspustio. te ih je on uhvatio na djelu kada su došli da provjere da li je sve s barutom u redu. godine. SLAVNA REVOLUCIJA . BARUTNA ZAVJERA I JAKOBINCI 5. To su bili članovi politčkog udruţenja sa najrevnosnijim revolucionarnim zahtjevima za slobodom i jednakošću. U Parizu su Jakobinci sprovodili teror nad pravim i nabjeĎenim rojalistima. gvozdeni vojnici unijeli su u rat svijest o onome za šta se bore. Novi parlament ustao je protiv kralja i odlučio da će zasjedati bar jednom u tri godine i da se neće rasturati sem po sopstvenoj odluci. tadašnjeg drţavnog sekretara. nije im dao velika prava u Engleskoj pa su oni odlučili da se pobune. Kromvelova vojska zarobila je i samog kralja. Tako su same voĎe. novembra 1605. iako se činilo da će biti popustljiv prema katolicima. Na strani parlamenta bili su London. odlukom da se oruţanom borbom obračuna sa parlamentom doveo je do podjele britanskih graĎana u dva tabora. iako su sve uspjeli da isplaniraju jako dobro zbog stalnog odgaĎanja zasjedanja parlamenta. pa su on i njegovi saučesnici uhvaćeni i privedeni na sud. Kromvel i njegovi tzv. godine Kromvel sebe proglašava Lordom protektorom i u tom zvanju je vladao do smrti. Kromvel je postepeno zaveo ličnu diktaturu. a zajedno sa njim i Jamesa I od Engleske odnosno Jamesa VI od Škotske. ali ne i monarhija. što im je dalo više vremena. što je dovelo do rata sa Škotima. godine a zemlja je postala repubila Commonwealth. Nakon što se saznalo da rojalisti pripremaju ponovni bijeg kralja Luja XVI preuzeli su vlast u Parizu i zarobili kralja. jakobinci su počeli da izvode sami sebe na sud. Na čelu ove grupe bili su Robespjer. Foks nije poricao zašto je tu.