You are on page 1of 3

Για το Κύρος τοσ ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΕΝΓΚΕΛΣ

14/07/2010 - 09:51

Μεξηθνί ζνζηαιηζηέο άξρηζαλ ηνλ ηειεπηαίν θαηξφ κηα θαλνληθή ζηαπξνθνξία ελάληηα ζ'
απηφ πνπ νλνκάδνπλ: αξρή ηνπ θχξνπο. Αξθεί λα ηνπο πνπλ φηη ηνχηε ή εθείλε ε πξάμε
είλαη πξάμε θχξνπο, γηα λα ηελ θαηαδηθάζνπλ. Γίλεηαη ηφζε θαηάρξεζε κ' απηή ηε
ζπλνπηηθή δηαδηθαζία, πνπ ρξεηάδεηαη λα εμεηάζνπκε ηελ ππφζεζε ιίγν απφ θνληά. Κχξνο
ζα πεη κε ηε ζεκαζία ηεο ιέμεο πνπ πξφθεηηαη εδψ: επηβνιή κηαο μέλεο ζέιεζεο ζηε δηθή
καο. Τν θχξνο πξνυπνζέηεη απφ ηελ άιιε πιεπξά ηελ ππνηαγή. Επεηδή φκσο θαη νη δπφ
απηέο ιέμεηο ρηππνχλ άζρεκα ζη' απηηά θαη ε ζρέζε πνπ εθθξάδνπλ είλαη δπζάξεζηε γηα
ην ππνηαζζφκελν κέξνο, κπαίλεη ην εξψηεκα κήπσο ππάξρεη θαλέλα άιιν κέζν γηα λα ηα
βγάινπκε αιιηψο πέξα. Μήπσο ζα κπνξνχζακε – ζηηο ησξηλέο θνηλσληθέο ζπλζήθεο – λα
θέξνπκε ζηε δσή κηα άιιε θνηλσληθή θαηάζηαζε, φπνπ απηφ ην θχξνο δε ζα έρεη θαλέλα
πηα ζθνπφ θαη θαηά ζπλέπεηα ζα πξέπεη λα ιείςεη. Όηαλ εμεηάδνπκε ηηο νηθνλνκηθέο –
βηνκεραληθέο θαη αγξνηηθέο – ζρέζεηο, πνπ απνηεινχλ ηε βάζε ηεο ζεκεξηλήο αζηηθήο
θνηλσλίαο, βξίζθνπκε φηη έρνπλ ηελ ηάζε λα αληηθαηαζηαίλνπλε ζηγά ζηγά ηε κεκνλσκέλε
δξάζε ησλ αηφκσλ κε ηε ζπλδπαζκέλε δξάζε ησλ αηφκσλ. Σηε ζέζε ησλ κηθξψλ
εξγαζηεξίσλ πνπ αλήθνπλ ζε απνκνλσκέλνπο παξαγσγνχο κπήθε ε ζχγρξνλε
βηνκεραλία κε ηα κεγάια εξγνζηάζηα θαη εξγαζηήξηα, φπνπ εθαηνληάδεο εξγάηεο
επηβιέπνπλ πνιχπινθεο αηκνθίλεηεο κεραλέο. Τα ακάμηα θαη ηα θάξα ησλ κεγάισλ
δεκνζίσλ δξφκσλ αληηθαηαζηάζεθαλ απφ ηνπο ζηδεξνδξνκηθνχο ζπξκνχο, φπσο νη κηθξέο
βάξθεο κε θνππηά θαη ηα ηζηηνθφξα αληηθαηαζηάζεθαλ απφ ηα αηκφπινηα. Αθφκα θαη ε
αγξνηηθή νηθνλνκία πεξλάεη ζηγά ζηγά θάησ απφ ηελ θπξηαξρία ηεο κεραλήο θαη ηνπ αηκνχ
πνπ αξγά κα ζηαζεξά βάδνπλ ζηε ζέζε ησλ κηθξντδηνθηεηψλ κεγάινπο θεθαιαηνθξάηεο
πνπ θαιιηεξγνχλ κε ηε βνήζεηα κηζζσηψλ εξγαηψλ κεγάιεο εθηάζεηο γεο. Παληνχ ζηε
ζέζε ηεο αλεμάξηεηεο δξάζεο ησλ αηφκσλ κπαίλεη ε ζπλδπαζκέλε δξάζε, ν ζπλδπαζκφο
αιιειεμαξηνχκελσλ ιεηηνπξγηψλ. Όπνηνο φκσο κηιάεη γηα ζπλδπαζκέλε δξάζε, κηιάεη γηα
νξγάλσζε.
Μπνξεί
φκσο
λα
ππάξρεη
νξγάλσζε
ρσξίο
θχξνο;
Αο ππνζέζνπκε φηη κηα θνηλσληθή επαλάζηαζε εθζξφληζε ηνπο θεθαιαηνθξάηεο πνπ ην
θχξνο ηνπο ζήκεξα δηεπζχλεη ηελ παξαγσγή θαη ηελ θπθινθνξία ησλ πιηθψλ αγαζψλ. Αο
δερηνχκε αθφκα, παίξλνληαο πέξα γηα πέξα ηε ζέζε ησλ αληίπαισλ ηνπ θχξνπο: φηη ε γε
θαη ηα εξγαιεία δνπιεηάο έγηλαλ ζπιινγηθή ηδηνθηεζία ησλ εξγαηψλ πνπ ηα
ρξεζηκνπνηνχλ. Θα ιείςεη ηφηε ην θχξνο ή απιψο ζα έρεη αιιάμεη κνξθή; Αο δνχκε. Αο
πάξνπκε γηα παξάδεηγκα έλα θισζηήξην βακβαθηνχ. Τν βακβάθη πξέπεη λα πεξάζεη
ηνπιάρηζηνλ απφ έμη δηαδνρηθέο επεμεξγαζίεο πξνηνχ απνθηήζεη ηε κνξθή ηνπ λήκαηνο. Οη
επεμεξγαζίεο απηέο γίλνληαη – ζην κεγαιχηεξφ ηνπο κέξνο – ζε δηάθνξεο αίζνπζεο. Χψξηα
απ' απηφ ρξεηάδνληαη, γηα λα ιεηηνπξγνχλ ηα κεραλήκαηα, δηπισκαηνχρνη κεραληθνί, γηα
λα επηβιέπνπλ ηηο αηκνκεραλέο, κεραλνπξγνί γηα ηξέρνπζεο επηδηνξζψζεηο θαη πνιινί
αλεηδίθεπηνη εξγάηεο πνπ κεηαθέξνπλ ηα πξντφληα απφ ηε κηα αίζνπζα ζηελ άιιε θιπ.
Όινη απηνί νη εξγάηεο άληξεο, γπλαίθεο θαη παηδηά, είλαη ππνρξεσκέλνη λ' αξρίδνπλ θαη λα
ηειεηψλνπλ ηε δνπιεηά ηνπο κηαλ νξηζκέλε ψξα πνπ ηελ νξίδεη ην θχξνο ηνπ αηκνχ, πνπ
δε δίλεη κηα δεθάξα γηα ηελ αηνκηθή απηνλνκία. Χξεηάδεηαη ινηπφλ πξψηα λα
ζπκθσλήζνπλ νη εξγάηεο γηα ηηο ψξεο εξγαζίαο. Καη άκα νξηζηνχλ κηα θνξά απηέο νη
ψξεο, ηφηε ν θαζέλαο ππνηάζζεηαη ρσξίο εμαίξεζε ζ' απηέο. Αθφκα παξνπζηάδνληαη, ζε
θάζε αίζνπζα ησλ εξγνζηαζίσλ θαη θάζε ζηηγκή, ιεπηνκεξεηαθά δεηήκαηα γηα ηνλ ηξφπν
ηεο παξαγσγήο, ηε δηαλνκή ηνπ πιηθνχ θιπ., δεηήκαηα, πνπ πξέπεη λα ιπζνχλ ακέζσο αλ
δελ πξφθεηηαη λα ζηακαηήζεη ηελ ίδηα ζηηγκή ε παξαγσγή. Τψξα αλ ιπζνχλ κε απφθαζε
ελφο εληεηαικέλνπ πνπ έρεη ηνπνζεηεζεί επηθεθαιήο θάζε θιάδνπ ηεο δνπιεηάο ή, φπνπ
απηφ είλαη δπλαηφ, κε απφθαζε ηεο πιεηνςεθίαο, ην απνηέιεζκα είλαη πάληα ππνηαγή ηεο
ζέιεζεο ηνπ θάζε αηφκνπ. Απηφ ζεκαίλεη φηη ηα δεηήκαηα ζα ιπζνχλ κε ηελ επηβνιή. Ο
απηφκαηνο κεραληζκφο ελφο κεγάινπ εξγνζηαζίνπ είλαη πνιχ πην ηπξαλληθφο απφ φηη ήηαλ
άιινηε νη κηθξνί θεθαιαηνθξάηεο πνπ απαζρνινχζαλ εξγάηεο. Τνπιάρηζηνλ γηα ηηο ψξεο
εξγαζίαο κπνξνχκε λα γξάςνπκε πάλσ απφ ηελ είζνδν απηψλ ησλ εξγνζηαζίσλ: Lasciate
ogni autonomia , voi che entiale . (ζ.ζ. Σεηο πνπ κπαίλεηε εδψ κέζα αθήζηε θάζε ηδέα γηα
ηελ απηνλνκία). Αλ ν άλζξσπνο ππφηαμε ηηο δπλάκεηο ηεο θχζεο κε ηε βνήζεηα ηεο
επηζηήκεο θαη ηεο εθεπξεηηθήο κεγαινθπΐαο, φκσο θη απηέο εθδηθνχληαη ππνβάιινληάο

Αο πάξνπκε γηα άιιν παξάδεηγκα έλα ζηδεξφδξνκν. Αλ νη νπαδνί ηεο απηνλνκίαο αξθνχληαλ λα ιέλε φηη ε θνηλσληθή νξγάλσζε ηνπ κέιινληνο ζα πεξηνξίζεη ην θχξνο κφλν κέζα ζηα φξηα πνπ γίλνληαη αλεμάξηεηα απφ ηνπο φξνπο ηεο παξαγσγήο. λα ζηαζεξνπνηήζεη απηή ηελ θπξηαξρία ηεο κε ηνλ ηξφκν πνπ εκπλένπλ ηα φπια ηεο ζηελ αληίδξαζε. Εδψ ηε ζηηγκή ηνπ θηλδχλνπ ε δσή φισλ θξέκεηαη απφ ην αλ φινη ππαθνχνπλ ακέζσο θαη απφιπηα ζηε ζέιεζε ελφο θαη κφλνλ πξνζψπνπ. είλαη αλεμάξηεηνο απφ θάζε θνηλσληθή νξγάλσζε. Καη ζηελ κηα θαη ζηελ άιιε πεξίπησζε έρνπκε λα θάλνπκε κε έλα μεθάζαξν δήηεκα θχξνπο. δε ζα πξέπεη λα ηελ θαηεγνξήζνπκε γηα ην φηη δελ ην ρξεζηκνπνίεζε φζν έπξεπε. αλ δε ζέιεη λα είλαη κάηαηνο ν αγψλαο πνπ έθαλε. Θα θξαηνχζε πνηέ ε Παξηζηλή Κνκκνχλα έζησ θαη κηα κέξα αλ δελ είρε κεηαρεηξηζηεί ελάληηα ζηελ αζηηθή ηάμε απηφ ην θχξνο ηνπ νπιηζκέλνπ ιανχ. Κάζε θνξά πνπ πξφβαιια ηέηνηα επηρεηξήκαηα ζηνπο πην αθεληαζκέλνπο αληηπάινπο ηνπ θχξνπο. Τν θχξνο θαη ε απηνλνκία είλαη ζρεηηθά πξάγκαηα. ζ' έλαλ αιεζηλφ δεζπνηηζκφ. ε έθηαζε ζηελ νπνία εθαξκφδνληαη αιιάδεη ζηηο δηάθνξεο θάζεηο ηεο θνηλσληθήο εμέιημεο. Κάηη παξαπάλσ: ηη ζα ζπλέβαηλε κε ην πξψην θηφιαο ηξαίλν πνπ ζα μεθηλνχζε αλ θαηαξγνχζακε ην θχξνο ησλ ζηδεξνδξνκηθψλ ππαιιήισλ πάλσ ζηνπο θπξίνπο ηαμηδηψηεο. έλα νξηζκέλν θχξνο. Μα ε αλαγθαηφηεηα ηνπ θχξνπο θαη κάιηζηα ηνπ πξνζηαθηηθνχ θχξνπο θαίλεηαη παξαζηαηηθφηεξα ζην θαξάβη πνπ βξίζθεηαη ζηελ αλνηρηή ζάιαζζα. Καη εδψ επίζεο είλαη απφιπηα αλαγθαία ε ζπλεξγαζία πνιιψλ αλζξψπσλ: κηα ζπλεξγαζία πνπ πξέπεη λα γίλεηαη ζε απφιπηα θαζνξηζκέλεο ψξεο. πνπ. δειαδή κε ηα πην απηαξρηθά κέζα πνπ κπνξνχζε λα θαληαζηεί θαλείο. Αληίζεηα. Είλαη κηα πξάμε κε ηελ νπνία έλα κέξνο ηνπ πιεζπζκνχ επηβάιιεη ηε ζέιεζή ηνπ ζην άιιν κε φπια. ελάληηα ζην θξάηνο. αιιά γηα κηα εληνιή». νιφηεια αδηάθνξν κε πνην ηξφπν παξαρσξήζεθε. Απαηηνχλ ε πξψηε πξάμε ηεο θνηλσληθήο επαλάζηαζεο λα είλαη ε θαηάξγεζε ηνπ θχξνπο.ηνλ. Καη ε ληθήηξηα κεξίδα πξέπεη. γηαηί αιιηψο ζα γίλνπλ δπζηπρήκαηα. Οη θχξηνη απηνί πηζηεχνπλ φηη άιιαμαλ ην δήηεκα επεηδή αιιάμαλε ην φλνκα. καδί κε ηνπο πιηθνχο φξνπο θάησ απφ ηνπο νπνίνπο παξάγνπκε θαη θπθινθνξνχκε ηα πξντφληα. ηφηε ζα κπνξνχζακε λα ζπλελλνεζνχκε. Επνκέλσο έλα απφ ηα δπφ: ή δελ μέξνπλ ηη ιέλε νη αληίπαινη ηνπ θχξνπο θαη έηζη . Γηα πνην ιφγν νη αληίπαινη ηνπ θχξνπο δελ πεξηνξίδνπλ ηελ πνιεκηθή ηνπο ελάληηα ζην πνιηηηθφ θχξνο. Τν λα ζέινπκε λα θαηαξγήζνπκε ην θχξνο ζηε κεγάιε βηνκεραλία. Έηζη νη βαζπζηφραζηνη απηνί. αλεμάξηεηα απφ θάζε θνηλσληθή νξγάλσζε. Είδακε παξάιιεια φηη νη πιηθνί φξνη ηεο παξαγσγήο θαη ηεο θπθινθνξίαο πιαηαίλνπλ αλαπφθεπθηα απφ ηε κεγάιε βηνκεραλία θαη ηε κεγάιε αγξνηηθή νηθνλνκία θαη έρνπλ ηελ ηάζε λα επεθηείλνπλ φιν θαη πεξηζζφηεξν ην πεδίν απηνχ ηνπ θχξνπο. κε ιφγρεο θαη κε θαλφληα. Είδακε ινηπφλ φηη. απφ ην έλα κέξνο. Όινη νη ζνζηαιηζηέο έρνπλ ηελ ίδηα γλψκε φηη ην πνιηηηθφ θξάηνο θαη καδί ηνπ θαη ην πνιηηηθφ θχξνο ζα εμαθαληζηνχλ ζαλ απνηέιεζκα ηεο κειινληηθήο θνηλσληθήο επαλάζηαζεο θαη απηφ ζεκαίλεη φηη ζα ράζνπλ νη δεκφζηεο ιεηηνπξγίεο ηνλ πνιηηηθφ ηνπο ραξαθηήξα θαη ζα κεηαηξαπνχλ ζε απιέο δηνηθεηηθέο ιεηηνπξγίεο πνπ ζα πξνζηαηεχνπλ ηα πξαγκαηηθά θνηλσληθά ζπκθέξνληα. θαη απφ ην άιιν. αιιά εδψ δελ πξφθεηηαη γηα ην θχξνο κε ην νπνίν πεξηβάιινπκε ηνπο αληηπξνζψπνπο. Μηα επαλάζηαζε είλαη αζθαιψο ην απζεληηθφηεξν πξάγκα πνπ ππάξρεη. είλαη ζαλ λα ζέινπκε λα θαηαξγήζνπκε ηελ ίδηα ηε βηνκεραλία. θάπνηα ζρεηηθή ππνηαγή είλαη πξάγκαηα πνπ καο επηβάιινληαη. θνξντδεχνπλ ηνλ θφζκν. Καη εδψ ν πξψηνο φξνο ηεο ιεηηνπξγίαο είλαη κηα θπξίαξρε ζέιεζε πνπ ιχλεη θάζε δεπηεξεχνλ δήηεκα. δελ ήμεξαλ ηίπνηα άιιν λα κνπ απαληήζνπλ εθηφο απφ απηφ: «Αρ! Απηφ είλαη αιήζεηα. ζην βαζκφ πνπ ηηο ππνηάζζεη ζηελ ππεξεζία ηνπ. Είλαη επνκέλσο παξάινγν λα ιέκε φηη ε αξρή ηνπ θχξνπο είλαη κηα απφιπηα θαθή αξρή θαη φηη ε αξρή ηεο απηνλνκίαο είλαη κηα απφιπηα θαιή αξρή. είλαη ζαλ λα ζέινπκε λα θαηαζηξέςνπκε ηελ αηκνθίλεηε λεκαηνπξγία θαη λα γπξίζνπκε πίζσ ζην ξνδάλη. Είδαλ πνηέ απηνί νη θχξηνη κηα επαλάζηαζε. Οη αληίπαινη φκσο ηνπ θχξνπο απαηηνχλ λα θαηαξγεζεί κνλνκηάο ην απζεληηθφ πνιηηηθφ θξάηνο πξηλ αθφκα εμαθαληζηνχλ νη θνηλσληθνί φξνη πνπ πξνθάιεζαλ ηε γέλλεζή ηνπ. άζρεηα αλ απηή ηε ζέιεζε ηελ εθθξάδεη έλαο αληηπξφζσπνο ή κηα επηηξνπή ζηελ νπνία αλέζεζαλ ηελ εθηέιεζε ησλ απνθάζεσλ κηαο πιεηνςεθίαο ελδηαθεξνκέλσλ πξνζψπσλ. Όκσο δελ βιέπνπλ ηα γεγνλφηα πνπ θάλνπλ αλαγθαίν ην θχξνο θαη ξίρλνληαη πάλσ ζηε ιέμε.

Τν άξζξν απηφ πεξηιακβάλεηαη ζηα δηαιερηά έξγα ησλ Μάξμ – Έλγθειο θαη Λέληλ. Τα πιηθά απηψλ ησλ έξγσλ θπιάγνληαη ζην Ιλζηηηνχην ΜάξμΈλγθειο-Λέληλ ηεο Μφζραο. θαη ζηελ πεξίπησζε απηή πξνδίλνπλ ην πξνιεηαξηαθφ θίλεκα. Μφζρα 1948). Καη ζηε κηα θαη ζηελ άιιε πεξίπησζε εμππεξεηνχλ ηελ αληίδξαζε. Σεκ: Τν θείκελν γξάθηεθε απφ ηνλ Φ. .πξνθαινχλ ζχγρπζε. πνπ επηκειήζεθε ην Ιλζηηηνχην Μάξμ-Έλγθειο-Λέληλ (Κξαηηθφο Εθδνηηθφο Οίθνο γηα πνιηηηθή θηινινγία. Έλγθειο ην Γελάξε – Φιεβάξε ηνπ 1873. ή μέξνπλ. Δεκνζηεχηεθε ζε ηηαιηθή γιψζζα ζην " Aimanacco Requbblicano per l' anno 1874".