You are on page 1of 2

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ

του Δημήτρη Γληνού

Απόσπασμα από το άρθρο του που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Νέοι Πρωτοπόροι»
το 1932

Σε όλες τις χώρες όπου το εργατικό επαναστατικό κίνημα πήρε κάποια έκταση και
σημασία, η αστική τάξη πέρασε στο στάδιο της αντίδρασης. Η αντίδραση αυτή,
θετική και αρνητική, άμυνα και αντεπίθεση, απλώνεται σε όλα τα επίπεδα της ζωής.
Στο οικονομικό επίπεδο ζητάει να ξαναφέρει τον εργάτη στη θέση του σιωπηλού
σκλάβου, να του πάρει και αυτά τα λίγα δικαιώματα που με πολύχρονους και
αιματωβαμένους αγώνες κατάκτησε, να του αυξήσει τις ώρες δουλιάς, να ελαττώσει
τα μεροκάματα και να ρίξει απάνω του όλα τα βάρη από τις κρίσεις του
καπιταλισμού.
Στο πολιτικό επίπεδο δημιουργεί τις ποικίλες μορφές της αστικής απολυταρχίας από
τον καθαρό φασισμό και τις στρατιωτικές διχτατορίες, ως τον κοινοβουλευτικό
φασισμό, διατηρώντας κάποιες εξωτερικές φόρμες αστικής δημοκρατίας, προσπαθεί
να καταπνίξει με εξαιρετικούς νόμους και σκληρότερους διωγμούς κάθε ττολιτική
κίνηση του προλεταριάτου.
Τελος, η αντίδραση απλώνεται σ' όλες τις μορφές της πνευματικής ζωής. Και εδώ το
έργο της είναι διπλό. Από τη μια μεριά ζητάει να δικαιώσει, να ξαναθεμελιώσει και
στερεοποιήσει παλιούς θεσμούς, που αποτελούνε κοινωνικά στηρίγματα του
αστικού καθεστώτος και από την άλλη προσπαθεί με κάθε μέσο να σταματήσει το
διαφωτισμό και το ψυχικό ξύπνημα των σκλάβων, να «αναιρέσει» την
επαναστατική ιδεολογία, να καταπνίξει με τη βία την επαναστατική πνευματική
κίνηση και να κρατήσει μέσα στην πρόληψη και στο σκοτάδι τα εκατομμύρια των
ανθρώπων, που άρχισαν να λαχταρούνε για το απολυτρωτικό φως. Ο
αντιδραστικός τύπος κάθε φορά, που η ανησυχία για το επαναστατικό κύμα
κορυφώνεται, ζητάει με αγωνία τη βοήθεια της Εκκλησίας. Η Ελληνική αστική τάξη
δεν βρέθηκε στην ανάγκη να κάμει δυνατούς αγώνες αντιθρησκευτικούς και
αντικληρικούς, όπως έγινε σε άλλες χώρες τον καιρό, που οι αστοί στην εξόρμησή
τους για την κατάχτηση της εξουσίας έβρισκαν αντιμέτωπη την εκκλησία, σύμμαχο
της φεουδαρχίας. Το κράτος το ελληνικό, που δημιουργήθηκε κατά τα 1830 την
εκκλησία την υπόταξε διοικητικά και την άφησε στον εσωτερικό μαρασμό της,
προστατεύοντάς την μόνο απέναντι στις ξένες προπαγάντες. Και η Ελληνική
εκκλησία στηριγμένη σε μια αμετακίνητη παράδοση έπαιξ τον αντιδραστικό ρόλο
της περισσότερο με τη νέκρα της παρά με τη δράση της.
Το κράτος το απασχολούσε μόνό σαν επίπεδο ρουσφετολογίας στη μοιρασιά των
επισκοπικών εδρών και στη διοίκηση των μοναστηριακών χτημάτων.
Ηρθε όμως η στιγμή, όπου ο κίνδυνος από το ξύπνημα των σκλάβων έγινε πολύ
μεγάλος, Και τότε θυμήθηκε η «αστική δημοκρατία» την «εκκλησία».
Η εκκλησία πρέπει να αναλάβει τη δράση της, να ξαναζωντανέψει το κατηχητικό
έργο της, να μορφωθεί ο κλήρος και να εξασφαλιστεί οικονομικά, να
δημιουργηθούν καλοί ιεροκήρυκες. Η μοναστηριακή περιουσία να ρευστοποιηθεί
για να χρησιμοποιηθεί για την εκκλησιαστική αυτή αναγέννησή.
Να λοιπόν ένα λαμπρό λαϊκό περιεχόμενο της αστικής δημοκρατίας. Να
δημιουργηθεί ένα πολυάριθμο οικονομικά εξασφαλισμένο και μορφωμένο ιερατείο
για να καλοκαθίσει στη ράχη του λαού και να επιτελέσει όσο μπορεί πιο
ευσυνείδητα το έργο του που είναι τόσο χρήσιμο στην άρχουσα τάξη.
Αυτό είναι το νόημα της μεγάλης και σπουδαίας εκκλησιαστικής νομοθεσίας, που

Η εκκλησιαστική νομοθεσία του υπουργείου της Παιδείας στα τελευταία δυο χρόνια χωρίς άλλο είναι μια γερή συμβολή στην ανασύνταξη των αντιδραστικών δυνάμεων. Και φωνάζουν έπειτα. Ο κλήρος όργανο διαφωτισμού για τη συντήρηση της σημερινής κοινωνικής διάρθρωσης. Η γνώμη μου είναι. ότι θα ωφελούσε πάρα πολύ η προσπάθεια να διαχυθεί στο λαό η γνώση των φυσικών επιστημών και της ιστορίας των θρησκειών και η κατανόηση του σημερινού κοινωνικού ρόλου του οργανωμένου ιερατείου.πιστέβει ακόμη για αλήθειες απόλυτες τρία ψέματα. Το πρωτο ψέμα είναι η «Κοινή Γνώμη». Ναι και η Εκκλησία Το λένε οι ίδιοι. . θέλει άραγε. Δεν τους συνέτισε η ιστορία. κι άλλοι να γεννιούνται γυμνοί και πεινασμένοι και να περνάνε όλη τους τη ζωή σε μιαν επίγεια κόλαση. Και όμως η Εκκλησία στάθηκε ο πιο πιστός και αφοσιωμένος σύμμαχος της φεουδαρχίας επί δέκα αιώνες. άλλοι να γεννιούνται δούκες και βαρόνοι και κόμητες με φέουδα και με προνόμια. Και τώρα πάλι ρίχνεται στον κοινωνικό αγώνα με όλα τα όπλα του συσκοτισμού και του φανατισμού. όπως υποστήριζαν άλλοτε οι λειτουργοί του Κυρίου. Η προσπάθεια αυτή χρειάζεται μεγάλη προσοχή για να μη φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα από κείνα που επιιδιώκει. Ο απλοϊκός άνθρωπος της εποχής μας -και στον όρο αυτό περιλαμβάνονται όχι μόνο οι αγράμματοι. πως η εκκλησία θα δώσει τη βοήθεια. Δεν το λέμε εμείς πια. Η ελληνική αστική τάξη αναζητάει με αγωνία τη βοήθεια της εκκλησίας. την προικίζει πλουσιοπάροχα. Μα αν η θρησκεία θελει όλους τους ανθρώπους αδελφούς κσι τέκνα του Κυρίου. το δεύτερο ψέμα είναι η «παιδεία επάνω από τις κοινωνικές τάξεις» και το τρίτο ψέμα είναι «η Εκκλησία κοινή μητέρα των ανθρώπων……… Μα και η Εκκλησία σκόμη. παρά και οι πολύ γραμματισμένοι. Η επαναστατική παράταξη έχει υποχρέωση να προσέξει και στο σημείο αυτό και αν είναι μττορετό να οργανώσει το διαφωτιστικό έργο και στο επίπεδο της θρησκείας. πως προσβάλλεται η θρησκεία.θεσμοθετήθηκε από το 1930 ως σήμερα. Το ισχυρότερο όπλο του φωτισμού είναι η επιστημονική κοσμοθεωρία και η ιστορική κριτική. που είναι αδιαφώτιστοι σε ωρισμένα ζητήματα. που της ζητούν με σναζωογονημένες δυνάμεις. της εξασφαλίζει προνόμια και ελπίζει με τα μέτρα αυτά να επιτύχει το σκοπό της Και δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία.