Ú±¬ı˛œÀ‰¬Ó¬Ú±

’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ ¤¬ı— øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ‘√ø©Ü¬ı˛ ’±À˘±Àfl¡
¤fl¡øȬ Ó≈¬˘Ú±˜”˘fl¡ ’±À˘±‰¬Ú±

1

2

Ú±¬ı˛œÀ‰¬Ó¬Ú±

’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ ¤¬ı— øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ‘√ø©Ü¬ı˛ ’±À˘±Àfl¡
¤fl¡øȬ Ó≈¬˘Ú±˜”˘fl¡ ’±À˘±‰¬Ú±

ά. ø˙ ¬ı± Úœ ˆ¬ A± ‰¬± ˚«

’Ò…±ø¬Ûfl¡± ¬ı„√√±˝◊√·“±› fl¡À˘Ê√

øˆ¬øfl¡ ¬Û±¬ıø˘˙±¸«

3

Narichetana Asahapurna Devi Ebong Nirupama Borgohainer drishtir Aloke

collection of articles by Dr. Shivani Bhattacharya

õ∂Ô˜ ¸—¶®¬ı˛Ì
2010
õ∂26√√
Ú˚˛ÚÀÊ√…±øÓ¬ ˙˜«±
fl¡ø¬Û¬ı˛±˝◊√Ȭ
Œ˘‡fl¡
ø¬ıøÚ˜˚˛
80 Ȭ±fl¡±
õ∂fl¡±˙fl¡
øˆ¬øfl¡ ¬Û±¬ıø˘˙±¸«
¸¬ı˛¶§Ó¬œ ’…±¬Û±È«¬À˜KI◊
ø‰¬˘±¬ı˛±˚˛ Ú·¬ı˛, ˆ¬±„√√±·Î¬ˇ, &˚˛±˝√√±øȬ- 5
”√¬ı˛ˆ¬±¯∏ 0361 2451586, 94350 10632
˝◊√-Œ˜˘ vcaghy99@gmail.com
ISBN 978-93-80382-59-3

4

5

ά◊»¸·«√

’±˜±¬ı˛ ˜±

¿˜Ó¬œ ’i߬۔̫± Œ√¬ıœÀfl¡

¸”ø‰¬

ˆ”¬ø˜fl¡± ˘˘ 9
’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ ˘˘ 26
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û ˘˘ 29
’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±¸ ˘˘ 30
¸≈¬ıÌ«˘Ó¬± ˘˘ 33
¬ıfl≈¡˘ fl¡Ô± ˘˘ 36
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±¸ ˘˘ 39
ë˝◊√¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛ ø¸¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛í ˘˘ 42
’øˆ¬˚±Sœ ˘˘ 45
’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ ¤¬ı— øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ Ó≈¬˘Ú±˜”˘fl¡ ’±À˘±‰¬Ú± ˘˘ 47
ά◊¬Û¸—˝√√±¬ı˛ ˘˘ 57
øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ¬ı˛ ¸Àe Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ¸±é¬±»fl¡±¬ı˛ ˘˘ 59
¸˝√√±˚˛fl¡ ¢∂Lö±¬ıø˘¬ı˛ Ó¬±ø˘fl¡± ˘˘ 64

fl‘¡

¬›
Œ¸ÃÀ˜Ú ˆ¬±¬ı˛Ó¬œ˚˛±

7

’˜À¬ı˛˙ ¬ı˛±˚˛, ø¬ÛKI◊≈ &5, õ∂¸”Ú ¬ı˜«Ú, ¬ı±¸¬ı ¬ı˛±˚˛, Ú˚˛ÚÀÊ√…±øÓ¬ ˙˜±«, ˜±À˘fl¡ ’±˘œ,

Ó¬±

:

Ó¬

6

8

ˆ”¬ø˜fl¡±

Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˜”˘…±˚˛Ú ¤ ˙sȬ± ά◊2‰¬±¬ı˛Ì fl¡¬ı˛± ˚Ó¬ ¸˝√√Ê√, ¤¬ı˛ ·ˆ¬œÀ¬ı˛ õ∂À¬ı˙ fl¡¬ı˛±
ӬӬȬ±˝◊√ fl¡øÍ¬Ú ¬ı…±¬Û±¬ı˛º ¤¬ı˛ fl¡±¬ı˛Ì Ú±¬ı˛œ ¬ı…øMê√ ø˝√√¸±À¬ı ˚ӬȬ± Ú± ¶§œfl‘¡Ó¬, Ó¬±¬ı˛ ‰¬±˝◊√ÀÓ¬
Ú±¬ı˛œÀfl¡ ¬ıd ø˝√√¸±À¬ı Œ√‡ÀÓ¬ øfl¡—¬ı± Œ√‡±ÀÓ¬˝◊√ ’±˜±À√¬ı˛ ¸˜±Ê√ ’ˆ¬…ô¶º ’±Ê√Àfl¡
¤fl¡ø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ ’ˆ¬…ôLÀ¬ı˛ Œ¬ÛÓÀÂ√› ¤¬ı˛ ‡≈¬ı ¤fl¡È¬± ¬ı…øÓ¬Sê˜ ’˜¬ı˛± Œ√‡ÀÓ¬ ¬Û±˝◊√ Ú±º
Ú±¬ı˛œ Ê√±·¬ı˛À̬ı˛ Œõ∂鬱¬ÛȬ ¬ı˘ÀÓ¬ Œfl¡±ÀÚ± ¤fl¡È¬± øÚø«√©Ü ¸œ˜±Ú±Àfl¡ ø‰¬˝ê±ø˚˛Ó¬ fl¡¬ı˛±
˚±˚˛ Ú±º Œfl¡ÚÚ± ¤˝◊√ Œõ∂鬱¬ÛÀȬ¬ı˛ ø¬ıô¶‘øÓ¬¬ı˛ ø˙fl¡Î¬ˇ ’ÀÚfl¡ ·ˆ¬œÀ¬ı˛ Œõ∂±øÔÓ¬º ø¬ı—˙
˙Ó¬±sœ øfl¡—¬ı± ¤fl¡ø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ ¤ˆ¬±À¬ı ¤Àfl¡ ˙Ú±Mê√ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛ Ú±º ∆˜ÀS˚˛œ¬ı˛
’±RÊ√±·¬ı˛Ì øfl¡—¬ı± ¸±ø¬ıSœ¬ı˛ ˚À˜¬ı˛ fl¡±Â√ ŒÔÀfl¡ ¶§±˜œÀfl¡ øÙ¬ø¬ı˛À˚˛ ’±Ú±¬ı˛ ‘√Ϭˇõ∂øÓ¬:± ¤¬ı˛
˜ÀÒ… Ú±¬ı˛œ¬ı˛ øÚÀʬı˛√ õ∂øÓ¬ ’±¶ö±¬ı˛ ˆ¬±¬ıøȬ˝◊√ õ∂fl¡øȬӬº ¤&À˘±Àfl¡ ¶§±˜œ ˆ¬øMê√ øfl¡—¬ı± ’Ú…
Œ˜±Î¬ˇÀfl¡ ¬Ûø¬ı˛À¬ıø˙Ó¬ fl¡¬ı˛± ˝√√À˘› ’±√ÀÓ¬ ¤&À˘±Àfl¡ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’±R˙øMê√ ¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬±
ø˝√√¸±À¬ı› ø‰¬˝ê±ø˚˛Ó¬ fl¡¬ı˛± ˝√√˚˛º
¸˜±ÀÊ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¶ö±Ú õ∂±‰¬œÚ ŒÔÀfl¡ ’±Ò≈øÚfl¡ ˚≈À·¬ı˛ fl¡±˘ø¬ıÀ•§ ˚ø√ ά◊¬Û¶ö±ø¬ÛÓ¬ fl¡¬ı˛±
˚±˚˛ Ó¬±˝√√À˘ õ∂ÔÀ˜˝◊√ ά◊À~‡ fl¡¬ı˛± √¬ı˛fl¡±¬ı˛ ∆¬ıø√fl¡ ˚≈À·¬ı˛º Œfl¡ÚÚ± õ∂±‰¬œÚ ¸±ø˝√√Ó¬… ¬ı˘ÀÓ¬
˚± Œ¬ı±Á¡±˚˛ Ó¬± Œ¬ı√Àfl¡˝◊√ øÚÀ«√ø˙Ó¬ fl¡À¬ı˛º ∆¬ıø√fl¡ ¸±ø˝√√Ó¬… Â√±Î¬ˇ± ›˝◊√ ¸˜˚˛fl¡±¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ±
õ∂±˜±Ì… ˝◊√øÓ¬˝√√±¸ ’±˜±À√¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ŒÚ˝◊√º ¤ ¸±ø˝√À√Ó¬… õ∂Ò±ÚÓ¬ ¸—ø˝√√Ó¬±, ¬ı˱p¡Ì, ’±¬ı˛Ì…fl¡,
ά◊¬ÛøÚ¯∏√ › ¸”S ¸±ø˝√√Ó¬… ’Ô«±» Œ|ÃÓ¬…, ·‘˝√…, Ò˜«¸”S˝◊√ õ∂Ò±Úº õ∂±‰¬œÚÓ¬˜ Œ¬ı√ ˚±¬ı˛
¸˜˚˛fl¡±˘ ø‡Ëà¬Û”¬ı« ¡Z±˙√ ˙Ó¬fl¡ ŒÔÀfl¡ √˙À˜¬ı˛ Œ˙¯∏ ¬ı± Ú¬ıÀ˜¬ı˛ qè¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú± ¬ıÀ˘
¬ÛøGÓ¬¬ı˛± ˜ÀÚ fl¡À¬ı˛Ú ¤¬ı— ¤¬ı˛¬Û¬ı˛ ˚Ê≈«√À¬ı√ › ¸±˜À¬ı√ ¤¬ı— õ∂±‰¬œÚ ¬ı˱p¡Ì&ø˘
[ø‡Ëà¬Û”¬ı« Ú¬ı˜ ŒÔÀfl¡ ¸5˜ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛], ’Ô¬ı«À¬ıÀ√¬ı˛ õ∂±‰¬œÚÓ¬˜ ’—˙› ›˝◊√ ¸˜˚˛fl¡±¬ı˛º
¬ı±øfl¡ ’—˙ ¤¬ı— ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œ ¬ı˱p¡Ì › ά◊¬ÛøÚ¯∏√&ø˘ ø‡Ëà¬Û”¬ı« ’©Ü˜ ŒÔÀfl¡ ¬Û=˜
˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú±º ¸”S ¸±ø˝√√Ó¬… ¸y¬ıÓ¬ ø‡Ëà¬Û”¬ı« ¬Û=˜ ŒÔÀfl¡ ø‡Ëàœ˚˛ ‰¬Ó≈¬Ô« ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛
˜ÀÒ… ¬ı˛ø‰¬Ó¬º ¸≈Ó¬¬ı˛±— ∆¬ıø√fl¡ ˚≈À· Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¶ö±Ú ø‰¬ø˝êÓ¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ·À˘ ø‡Ëà¬Û”¬ı« ¡Z±√˙

˘˘ 9 ˘˘

ŒÔÀfl¡ ø‡Ëàœ˚˛ ‰¬Ó≈¬Ô« ˙Ó¬fl¡ ¤˝◊√ Œ√άˇ ˝√√±Ê√±À¬ı˛¬ı˛ øfl¡Â≈√ Œ¬ıø˙ ¸˜À˚˛¬ı˛ ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ˜ÀÒ…˝◊√
Ó¬±¬ı˛ ’Ú≈¸g±Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√˚˛º ¤ Â√±Î¬ˇ± Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’¬ı¶ö±ÀÚ¬ı˛ øfl¡Â≈√ ˝√√ø√˙ ¬Û±›˚˛± ˚±˚˛ õ∂PÓ¬N,
ø˙˘±ø˘ø¬Û, Ó¬±•⁄˙±¸Ú, √≈øȬ ˜˝√√±fl¡±¬ı…, õ∂Ô˜ ˚≈À·¬ı˛ ¬Û≈¬ı˛±Ì ¤¬ı— Œ¬ıÃX ¸±ø˝√√Ó¬…
˝◊√Ó¬…±ø√ÀÓ¬º ∆¬ıø√fl¡ ˚≈À·¬ı˛ Œ˙¯∏ ˆ¬±À· Ú±Ú± ∆¬ıÀ√ø˙fl¡ ’±Sê˜À̬ı˛ Ù¬À˘ Ú±¬ı˛œ ˝√√¬ı˛Ì ¬ıÌ«
¸—¶®±À¬ı˛¬ı˛ ’±˙—fl¡±˚˛ Ú±¬ı˛œÀfl¡ ’ôL–¬Û≈À¬ı˛ ŒÍ¬À˘ Œ√›˚˛± ˝√√˚˛ ¤¬ı— Ó¬‡Ú ŒÔÀfl¡˝◊√ Ú±¬ı˛œ
Sê˜˙ ’¸”˚«•Û˙…± ˝√√À˚˛ ›Àͬº ’Ô«±» ¬ı˛±©Ü™ÕÚøÓ¬fl¡ › ’Ú…±Ú… Œ·±˘À˚±À· ˚‡Ú˝◊√ ‚À¬ı˛
¬ı±˝◊√À¬ı˛ Œfl¡±Ô±› ø¬ı¬ÛøM√√ ‚ÀȬÀÂ√ Ó¬‡Ú Ó¬±¬ı˛ ˜±q˘ ø√ÀÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√ Ú±¬ı˛œÀfl¡º ∆¬ıø√fl¡
¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ õ∂Ô˜ ¢∂Lö Ÿ¬À¢´À√ ¸¬ı˛±¸ø¬ı˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’¬ı¶ö±Ú ¸•ÛÀfl«¡ ø¬ıÀ˙¯∏ Œfl¡±ÀÚ± Ó¬Ô…
¬Û±›˚˛± ˚±˚˛ Ú±º Ó¬À¬ı Ÿ¬À¢´À√¬ı˛ õ∂Ô˜ ô¶À¬ı˛¬ı˛ ˜La&À˘±ÀÓ¬ Ú±¬ı˛œÀfl¡ ’ÀÚfl¡‡±øÚ
¶§±ÒœÚ‰¬±ø¬ı˛Ìœ Œ√‡± Œ·ÀÂ√º ø¬ı¬ı±À˝√√ fl¡Ú…±¬ÛÀ̬ı˛ ά◊À~‡› ¤‡±ÀÚ Œ√‡± ˚±˚˛ ¤ Â√±Î¬ˇ±
Ÿ¬À¢´À√¬ı˛ ˚≈À· Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¬ÛÀé¬ ø¬ı¬ı±˝√√ ¬ı±Ò…Ó¬±˜”˘fl¡ øfl¡—¬ı± ¸˝√√˜¬ı˛À̬ı˛ ά◊À~‡› ¬Û±›˚˛± ˚±˚˛
Ú±º
˚Ê≈À¬ı«À√¬ı˛ ˚≈À·˝◊√ ’±˚«-õ∂±·±˚« ¸—ø˜|À̬ı˛ ¶Û©Ü õ∂ˆ¬±¬ı ˘øé¬Ó¬ ˝√√˚˛ ¸±ø˝√√ÀÓ¬…º ¤˝◊√
¸˜˚˛ ¸˜±ÀÊ√ Œ˚˜Ú Ê√øȬ˘Ó¬± Œ¬ıÀάˇÀÂ√, ŒÓ¬˜øÚ ·‘˝√fl¡˜« Â√±Î¬ˇ± ’±¬ı˛ ’Ú… Œfl¡±ÀÚ± ¬ı‘øM√√
fl≈¡˘Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Ê√Ú… ¬ı˛øé¬Ó¬ øÂ√˘ Ú±º Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ø˙鬱¬ı˛ õ∂¸Àe Œ√‡± ˚±˚˛ ¬ıËp¡‰¬˚« ¬ı± Œ¬ı√
’Ò…˚˛ÀÚ¬ı˛ õ∂À¬ı˙¡Z±¬ı˛, Ó¬± ¬ıU õ∂±‰¬œÚ ˚≈À·˝◊√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¬ÛÀé¬ øÚø¯∏X ˝√√À˚˛ÀÂ√ ’Ô«±» ø˙鬱
˘±Àˆ¬¬ı˛ ¸˜ô¶ ¬ÛÔ èX fl¡¬ı˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œé¬ÀSº ¬ı˱p¡Ì… ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ˚≈· ŒÔÀfl¡ Œ√‡±
˚±˚˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ø˙鬱¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ Sê˜˙ ˘≈5 ˝√√À˚˛ ’±¸øÂ√˘º ’¬ı˙… ¬ı…øÓ¬Sꘜ Œé¬ÀS Œfl¡±Ú±
Œfl¡±ÀÚ± Ú±¬ı˛œ ø˙鬱¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ ’¬ı˙…˝◊√ Œ¬ÛÀ˚˛øÂ√À˘Úº ¤“À√¬ı˛ ˜ÀÒ… ¬ı±flƒ¡, ·±·«œ, ∆˜ÀS˚˛œ,
˙±ù´Ó¬œ õ∂˜≈À‡¬ı˛ Ú±˜ ’±Ê√› õ∂ø¸X ˝√√À˚˛ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º Œ˙¯∏ ¬Û˚«ôL ’¬ı¶ö± ¤˜Ú ¤fl¡È¬±
Ê√±˚˛·±˚˛ ¤À¸ Œ¬ÛÓÀÂ√øÂ√˘ Œ˚‡±ÀÚ ·øÌfl¡± Â√±Î¬ˇ± ø˙鬱ÀÓ¬ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ’øÒfl¡±¬ı˛ øÂ√˘
Ú±º
¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¬ıUø¬ı¬ı±˝√√ ’¬ı˙… Ÿ¬À¢´À√¬ı˛ ˚≈· ŒÔÀfl¡˝◊√ ‰¬À˘ ¤À¸ÀÂ√º Ó¬À¬ı Ÿ¬À¢´À√¬ı˛
¸˜À˚˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛› ¬ıU¬ÛøÓ¬ÀQ ’øÒfl¡±¬ı˛ øÂ√˘ øfl¡c ’ä øfl¡Â≈√ø√ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÒ…˝◊√ Ó¬±¬ı˛ ¤ ’øÒfl¡±¬ı˛
‡±ø¬ı˛Ê√ ˝√√À˚˛ ˚±˚˛º ˙±À¶a¬ı˛ Œ√±˝√√±˝◊√ ø√À˚˛ ¤ ¸˜±Ê√ Ú±¬ı˛œÀfl¡ ˚ÀÔ26√ ˙±¸Ú › Œˆ¬±· fl¡¬ı˛±¬ı˛
’øÒfl¡±¬ı˛ ø√À˚˛ÀÂ√ ¬Û≈è¯∏Àfl¡, øfl¡c Œ¸˝◊√ Ó≈¬˘Ú±˚˛ √±ø˚˛Q ø√À˚˛ÀÂ√ ŒÚ˝√√±»˝◊√ Ú·Ì…º ø˙鬱
ŒÔÀfl¡ Ú±¬ı˛œÀfl¡ ‰”¬Î¬ˇ±ôLˆ¬±À¬ı ¬ıø=Ó¬ fl¡À¬ı˛, ¬ı˛±©Ü™œ˚˛ ‡¬ı˛‰¬±˚˛ ·øÌfl¡±Àfl¡ Ú±Ú± ø¬ı√…±˚˛
¬Û±¬ı˛√ø˙«Úœ fl¡À¬ı˛ ¸˜±Ê√ fl≈¡˘Ú±¬ı˛œ¬ı˛ õ∂øÓ¬ ‰”¬Î¬ˇ±ôL ’¬Û˜±Ú ŒÍ¬À˘ ø√À˚˛øÂ√˘º Ú±¬ı˛œ¬ı˛
¸¬ı«õ∂Ò±Ú ¸—:± øÂ√˘ ˜±S ≈√øȬº Œ¸ ¬Û≈ÀS¬ı˛ Ê√ÚÚœ ¤¬ı— ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Œˆ¬±·…¬ıdº
Œ¬ı√ ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œ ¸±ø˝√√Ó¬… Œ˚ Ú±¬ı˛œÀfl¡ Œˆ¬±·…^¬ı… › ¬ÛÌ…^¬ı… ø¬ıÚ± ø¡ZÒ±˚˛ ¬ı˘ÀÓ¬
Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√ Ó¬±¬ı˛ ˜≈‡¬Û±S ∆¬ıø√fl¡ ¸±ø˝√√Ó¬…, ∆¬ıø√fl¡ ˆ¬±¬ı˛Ó¬¬ıÀ¯∏« Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˜˚«±√± øÂ√˘ Ú±, ˜±Ú≈¯∏
¬ıÀ˘ Ó¬±¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ¶§œfl‘¡øÓ¬› øÂ√˘ Ú±º ’Ú…±Ú… õ∂±‰¬œÚ ¸ˆ¬…Ó¬±ÀÓ¬› øÂ√˘ Ú±º ’±˜¬ı˛± ˚Ó¬˝◊√
˘˘ 10 ˘˘

∆¬ıø√fl¡ ˚≈À· Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˜ø˝√√˜±˜˚˛ ’øô¶ÀQ¬ı˛ fl¡Ô± ¬ı˘±¬ı˛ Œ‰¬©Ü± fl¡ø¬ı˛ Ú± Œfl¡Ú ˚Ô±Ô«ˆ¬±À¬ı
Œ√‡ÀÓ¬ Œ·À˘ Œ√‡± ˚±˚˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˜˚«±√± Œ¸‡±ÀÚ Œ˚˜Ú ˘—ø‚Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√ ŒÓ¬˜øÚ Ú±¬ı˛œ›
øÚÀÊ√¬ı˛ ’±R¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬±¬ı˛ fl¡Ô± Œfl¡±Ô±› ¬ı˘±¬ı˛ Œ‰¬©Ü± fl¡À¬ı˛øÚ, øÚø¬ı«¬ı±À√ ¸¬ı ’Ú…±˚˛ Œ˜ÀÚ
øÚÀ˚˛ÀÂ√º ¤˝◊√ ˙Ó¬±sœÀÓ¬˝◊√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˜ÀÒ… õ∂Ô˜ ’±R¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬± Œ√‡± ˚±˚˛º
¬ı˛±˜±˚˛Ì ¤¬ı— ˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛Ó¬ ¤˝◊√ ≈√øȬ ˜˝√√±fl¡±À¬ı… Ò˜«œ˚˛ › ¸±˜±øÊ√fl¡ ˜”˘…À¬ı±ÀÒ¬ı˛ Ú±Ú±
ø‰¬S õ∂øÓ¬Ù¬ø˘Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸±˜±øÊ√fl¡ ’¬ı¶ö±Ú› ¤ÀÓ¬ ˘é¬ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛º ¬ı˛±˜±˚˛ÌÀfl¡
’±ø√ ˜˝√√±fl¡±¬ı… ¬ı˘± ˝√√˚˛º ¤‡±ÀÚ Œ√‡± ˚±˚˛ ∆fl¡Àfl¡˚˛œ ‘√Ϭˇ ¸±˝√√À¸ √˙¬ı˛ÔÀfl¡ ¬Û”¬ı« õ∂øÓ¬:±˚˛
¬ıX fl¡À¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛ ˜ÀÚ±¬ı±¸Ú± ¬Û”Ì« fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√Úº ˘ÑÌ ¬ıÀÚ ·˜Ú fl¡¬ı˛À˘› ά◊ø˜«˘±
ŒÔÀfl¡ ˚±Ú ¬ı˛±Ê√õ∂±¸±À√º √˙¬ı˛ÀÔ¬ı˛ ˜‘Ó≈¬…¬ı˛ ¬Û¬ı˛ ¬ı˛±øÚ¬ı˛± ¸Ó¬œ Ú± ˝√√À˚˛ ø¬ıÒ¬ı± ˝√√À˚˛ õ∂±¸±À√˝◊√
ŒÔÀfl¡ ˚±Úº ˜Àµ±√¬ı˛œ Ó“¬±¬ı˛ ø¬ı˘±À¬Û ¸œÓ¬±˝√√¬ı˛Ì fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú… ¬ı˛±¬ıÌÀfl¡ øÚµ± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº
¬ı˛±˜±˚˛ÀÌ ˜≈‡… ‰¬ø¬ı˛S ¸œÓ¬±º ¤˝◊√ Ú±¬ı˛œ ¶§±˜œ ø¬ı¬ı˛˝√ ’±˙—fl¡±ÀÓ¬ ø¬ıÚ± ø¡ZÒ±˚˛ ¬ı˛±Ê√õ∂±¸±À√¬ı˛
¸≈‡œ Ê√œ¬ıÚ ŒÙ¬À˘ ¬ÛøÓ¬ ¬ı˛±˜‰¬Àf¬ı˛ ¸Àe ¬ıÚ¬ı±À¸ ø·À˚˛øÂ√À˘Úº ¤‡±ÀÚ ¸œÓ¬±¬ı˛
¶§Ó¬–¶£”¬¬Ó«¬ Œõ∂˜ ˜ø˝√√˜±Àfl¡ •°±Ú fl¡À¬ı˛ ø√À˚˛ÀÂ√ ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œ fl¡±À˘¬ı˛ ¬ÛøÓ¬¬ıËÓ¬±Ò˜«º ¸œÓ¬± Œ˚
ˆ¬±¯∏±˚˛ ¬ı˛±¬ıÌÀfl¡ õ∂Ó¬…±‡…±Ú › øÓ¬¬ı˛¶®±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú Ó¬±¬ı˛ ˜”˘ ¬ıMê√¬ı… ˝√√˘ øÓ¬øÚ ë¬ı˛±‚¬ı¸…
øõ∂˚˛±— ˆ¬±˚«±—ºí ¤‡±ÀÚ ¸œÓ¬±¬ı˛ ’˝√√DZÀ¬ı˛¬ı˛ ˜ÀÒ… õ∂26√iß ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ¬ı˛±À˜¬ı˛ Œ˙Ã˚« ›
¬ÛPœÀõ∂˜º øfl¡c ¸˝√√Ê√ ¸±¬ı˘œ˘ ¤˝◊√ Œõ∂˜ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬¬ı˛ ¬ı…?Ú±Àfl¡ é≈¬J fl¡À¬ı˛ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ¤˝◊√
˜˝√√±fl¡±À¬ı… Ò˜«œ˚˛ › ¸˜±øÊ√fl¡ ø¬ıÒ±Ú õ∂øé¬5ˆ¬±À¬ı ø˜ø˙À˚˛ Œ√›˚˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º õ∂±‰¬œÚ ˆ¬±¬ı˛Ó¬
Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸øÓ¬ÀQ¬ı˛ fl¡Ô± ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ά◊À~‡ fl¡¬ı˛À˘› ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Œé¬ÀS ¤¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± õ∂øÓ¬˙Às¬ı˛
ά◊À~‡ Œ√‡± ˚±˚˛ Ú±º ¸œÓ¬±Àfl¡ ά◊X±¬ı˛ ¬ı˛±˜ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú ¬ÛPœ¬ı˛ õ∂øÓ¬ Œõ∂˜¬Û¬ı˛¬ı˙ ˝√√À˚˛ Ú˚˛,
øÓ¬øÚ ¬ı˛±¬ıÀ̬ı˛ ø¬ıèÀX ˚≈X fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú ˝◊√鬱fl≈¡ ¬ı—À˙¬ı˛ ˜˚«±√± ¬ı˛±‡±¬ı˛ Ê√Ú…º ¬ı˛±À˜¬ı˛ ˜ÀÓ¬±
¸”Ñ Ò˜«À¬ı±Ò¸•Ûiß ¬ı…øMê√¬ı˛ ¬ÛÀé¬ ¬Û¬ı˛˝√ô¶±·Ó¬± ¸œÓ¬±Àfl¡ ¶aœ¬ı˛ ˜˚«±√±˚˛ ¬Û≈Ú¬ı˛±˚˛ ’øˆ¬ø¯∏Mê√
fl¡¬ı˛± ¸y¬ı Ú˚˛, Ó¬±˝◊√ øÓ¬øÚ ’Ú±˚˛±À¸ ¸œÓ¬±Àfl¡ ¸¬ı«¸˜Àé¬ Ó¬…±· fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ø¡ZÒ± fl¡À¬ı˛Ú Ú±º
¤¬ı˛¬Û¬ı˛› øÓ¬øÚ ¶§˚˛— ˆ¬·¬ı±Ú ¬ıÀ˘ Ê√Ú˜±ÚÀ¸ ø‰¬ø˝êÓ¬ ˝√√Úº ’ø¢üÀÓ¬ õ∂À¬ı˙ Â√±Î¬ˇ± ¸œÓ¬±¬ı˛
’±R¸•ú±Ú ¬ı˛é¬±¬ı˛ ά◊¬Û±˚˛ øÂ√˘ Ú±º øfl¡c øÓ¬øÚ Ê√±ÚÀÓ¬Ú ¬ı˛±˜Àfl¡ Â√±Î¬ˇ± ’Ú… fl¡±Î¬◊Àfl¡
fl¡‡ÀÚ± ˝√√+√√À˚˛ ¬ı¬ı˛Ì fl¡À¬ı˛ÚøÚº ¤¬ı— ˚Ô±Ô« ¸Ó¬œ ˝√√›˚˛±¬ı˛ Ê√Ú…˝◊√ øÓ¬øÚ ’ø¢üÀÓ¬ √* ˝√√À˘Ú
Ú±º Ó¬‡Ú Ò√˜« › ¬ı˛±©Ü™œ˚˛ ø¬ı‰¬±À¬ı˛¬ı˛ øÚø¬ı˛À‡ øÚÀ«√±¯∏ õ∂˜±øÌÓ¬ ˝√√À˚˛ ’À˚±Ò…±˚˛ øÙ¬À¬ı˛ ˚±Úº
øfl¡c Œ¸‡±ÀÚ› ’ä øfl¡Â≈√fl¡±˘ ø¶öøÓ¬¬ı˛ ¬Û¬ı˛ õ∂Ê√±À√¬ı˛ Œù≠¯∏¬Û”Ì« ¬ı±fl¡… qÀÚ ¬ı˛±˜ ’±¬ı±¬ı˛
ø¬ı‰¬ø˘Ó¬ ˝√√À˘Úº ¬ı˛±Ê√¸ˆ¬±˚˛ ø¡ZÓ¬œ˚˛¬ı±¬ı˛ ’ø¢ü¬Û¬ı˛œé¬± ø√À˚˛ ¸œÓ¬±Àfl¡ ’±¬ı±¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛
qø‰¬Ó¬± õ∂˜±Ì fl¡¬ı˛±¬ı˛ ’±À√˙ ø√À˘Ú ¬ı˛±˜º ¸œÓ¬±Àfl¡ ¬Û¬ı˛¬Û≈è¯∏ ¶Û˙« fl¡À¬ı˛ÀÂ√ ’¸˝√√±˚˛
¸œÓ¬±¬ı˛ ¤øȬ˝◊√ ¬ıÀάˇ± ’¬Û¬ı˛±Òº Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’¬ı¶ö±¬ı˛ ¤˝◊√ ’¬ıÚ˜Ú ¬ı˛±˜±˚˛ÀÌ ’Ó¬…ôL ¶Û©Üº
Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸±˜±Ú…Ó¬˜ ¶ö˘Ú› ¸˜±Ê√ 鬘± fl¡À¬ı˛ Ú±º ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Œé¬ÀS ˚ø√› ¤øÚ˚˛˜
Œfl¡±ÀÚ±ˆ¬±À¬ı˝◊√ õ∂À˚±Ê√… Ú˚˛º ˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ ¤ ø‰¬S ’±¬ı˛› ¬ı…±¬Ûfl¡, Œfl¡ÚÚ± ˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛Ó¬
˘˘ 11 ˘˘

’±˚˛Ó¬ÀÚ ¬ı˛±˜±˚˛Ì ŒÔÀfl¡ õ∂±˚˛ ‰¬±¬ı˛&Ì ¬ıÀάˇ±º ˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ ’¬ı˙… øfl¡Â≈√ Œé¬ÀS Ú±¬ı˛œ¬ı˛
¶§±ÒœÚ ‰¬˘±‰¬˘ › ’±‰¬¬ı˛À̬ı˛ øfl¡Â≈√ ø‰¬˝ê ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º ·±g±¬ı˛œ ¬ı±À¬ı˛ ¬ı±À¬ı˛ Ò‘Ó¬¬ı˛±©Ü™Àfl¡ ’Ú≈À˚±·
fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº õ∂fl¡±˙… ¬ı˛±Ê√¸ˆ¬±˚˛ ¶§±˜œÀfl¡ øÓ¬¬ı˛¶‘®Ó¬ fl¡À¬ı˛ Ó¬“±Àfl¡ fl≈¡èÀé¬S ˚≈ÀX¬ı˛ Ê√Ú… √±˚˛œ
fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº Ú±¬ı˛œ ˝√√À˚˛› fl‘¡¯ûÀfl¡ ¸¬ı—À˙ Ò√ı—¸ ˝√√¬ı±¬ı˛ ’øˆ¬˙±¬Û ø√À˚˛ÀÂ√Úº Œ^ìÛ√œ Ó“¬±¬ı˛
¶§±˜œ ¶§˚˛— Ò˜«¬Û≈S ˚≈øÒøá¬À¬ı˛¬ı˛ ¸Àe Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ∆ÚøÓ¬fl¡, ¬ı˛±ø©Ü™fl¡ › √±˙«øÚfl¡ ¸˜¸…±¬ı˛
¸˜±Ò±ÀÚ¬ı˛ ¬ı…±¬Û±À¬ı˛ Ó¬fl«¡ fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Úº Ò‘Ó¬¬ı˛±©Ü™ › ·±g±¬ı˛œ¬ı˛ ¸Àe fl≈¡ôLœ ˚‡Ú ’¬ı˛Ì…¬ı±¸
fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ‰¬±˝◊√À˘Ú Ó¬‡Ú ¬Û≈SÀ√¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ˚≈øMê√ › ’Ú≈À¬ı˛±Ò øÓ¬øÚ ˜±ÀÚÚøÚº ≈√¯∏…ôL˙fl≈¡ôL˘±¬ı˛ ά◊¬Û±‡…±ÀÚ› Œ√‡± ˚±˚˛ ≈√¯∏…ôL ¶§±˜œ¬ı˛ fl¡Ó¬«¬ı… ¬Û±˘Ú fl¡À¬ı˛ÚøÚ ¬ıÀ˘
¬ı±˘fl¡¬Û≈SÀfl¡ øÚÀ˚˛ ¬ı˛±Ê√±¬ı˛ ¸ˆ¬±˚˛ ¤À¸ Ó“¬±Àfl¡ õ∂‰≈¬¬ı˛ fl¡È≈¬ ¬ı±fl¡…À¶⁄±ÀÓ¬ ˆ¬»«¸Ú± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú
˙fl≈¡ôL˘±º ˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ Ú±¬ı˛œ øÚÀÊ√¬ı˛ ¬ı…±¬Û±À¬ı˛ øÚÀÊ√ ø¸X±ôL øÚÀ˚˛ÀÂ√ ’ÀÚfl¡ ¶öÀ˘˝◊√º
˙fl≈¡ôL˘±, ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ, ’•§± ¤¬ı— ’±¬ı˛› ’ÀÚÀfl¡¬ı˛ Ú±˜ ¤õ∂¸Àe ά◊À~‡ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛º
˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ ’¬ı˙… fl¡±˜Ú±˚˛ ά◊À¡Z˘ ˝√√À˚˛ Ú±¬ı˛œ-¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ’¬ı±Ò ø˜˘ÀÚ¬ı˛ ø¬ıèÀX
’ÀÚfl¡ øÚÀ¯∏Ò ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º ¤‡±ÀÚ ’ÀÚfl¡ ’—À˙˝◊√ ¸Ó¬œ › fl¡Ó«¬¬ı…¬Û¬ı˛±˚˛Ì± Ú±¬ı˛œ¬ı˛ õ∂˙—¸±
¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ¤¬ı— Ó¬±¬ı˛ ‰”¬Î¬ˇ±ôL ‰¬ø¬ı˛Ó¬±Ô«Ó¬± ¶§±˜œÀfl¡ ˆ¬øMê√ fl¡¬ı˛± › Ó¬±¬ı˛ ¸ôL±Ú Ò±¬ı˛À̬ı˛ ˜ÀÒ…˝◊√
øÚø˝√√Ó¬ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ¬ıÀ˘ øÚÀ√«ø˙Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ¬ı˛±˜±˚˛Ì-˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ ¶aœ¬ı˛ õ∂øÓ¬˙s&ø˘ ˘é¬
fl¡¬ı˛À˘ Œ¬ı±Á¡± ˚±˚˛ ¸˜±ÀÊ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¶ö±Ú fl¡œ øÂ√˘ñ [1] ˆ¬±˚«±ñ ˚±Àfl¡ ˆ¬¬ı˛Ì fl¡¬ı˛± ˝√√˚˛,
¤‡±ÀÚ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ’±øÒ¬ÛÓ¬… Œfl¡ÚÚ± Œ¸ ’iß ŒÊ√±·±˚˛ ¤¬ı— ˆ¬¬ı˛ÌÀ¬Û±¯∏Ì fl¡À¬ı˛º Œfl¡ÚÚ±
ˆ¬¬ı˛ÌÀ¬Û±¯∏Ì ’Ê«√Ú fl¡¬ı˛±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ¶§±ÒœÚÓ¬± Ú±¬ı˛œÀfl¡ Œ√›˚˛± ˝√√ÀÓ¬± Ú±º fl¡±ø˜Úœ, ¬ı˛˜Ìœ,
fl¡±ôL±ñ ¤&ø˘¬ı˛ õ∂ÀÓ¬…fl¡øȬ¬ı˛ ˜”˘ ¸≈¬ı˛ ¬Û≈è¯∏Àfl¡ Ó‘¬ø5√±Ú fl¡¬ı˛±º Ê√±˚˛±ñ ˚±ÀÓ¬ ¬Û≈è¯∏
¸ôL±Ú¬ı˛+À¬Û Ê√±Ó¬ ˝√√˚˛ ’Ô«±» Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œé¬ÀS õ∂À˚±Ê√… ¤˝◊√ ¸—:±&À˘± õ∂ÀÓ¬…fl¡øȬ ¬ı…øMê√
øÚ¬ı˛À¬Û鬺 Ú±¬ı˛œÀfl¡ ¸˜±ÀÊ√ ˚±ÀÓ¬ ¶ö±Ú Ú± Œ√›˚˛± ˝√√˚˛ ¤¬ı˛ ¸¬ÛÀé¬ ’ÀÚfl¡ ¬ı…¬ı¶ö± ¬ı˝√√±˘
øÂ√˘º ≈√À˚˛fl¡øȬ ¬ı…øÓ¬Sê˜ ¬ı±À√ ø˙鬱˚˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ’øÒfl¡±¬ı˛ øÂ√˘ Ú±º ¤˝◊√ ¸˜˚˛
ë˜Ú≈¸—ø˝√√Ó¬±í ¬ı˛ø‰¬Ó¬ ˝√√˚˛º Œ¸‡±ÀÚ ¬Û≈ÀS¬ı˛ ø˙鬱 ¬ı…¬ı¶ö±¬ı˛ ø¬ıÒ±Ú Œ¬ı±¬ı˛ ¬Û¬ı˛ ¬ı˘± ˝√√À˚˛ÀÂ√
fl¡Ú…±Àfl¡› ¤fl¡˝◊√ˆ¬±À¬ı ˚ÀP ¬Û±˘Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√À¬ı ¤¬ı— ø˙鬱 ø√ÀÓ¬ ˝√√À¬ıñ ëfl¡Ú…±À¬Û…¬ı—
¬Û±˘Úœ˚˛± ø˙é¬Úœ˚˛±øÓ¬ ˚PÓ¬–íº øfl¡c Ó¬±¬ı˛ ¬Û¬ı˛˝◊√ ¬ı˘± ˝√√À˚˛ÀÂ√- Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¬ÛÀé¬ ø¬ı¬ı±˝√√ ˝√√˘
ά◊¬ÛÚ˚˛Ú, ¬ÛøÓ¬·‘À˝√√ ¬ı±¸ ˝√√˘ &è·‘À˝√√ ¬ı±¸ ¤¬ı— ¬ÛøÓ¬À¸¬ı±˝◊√ ˝√√À˘± Œ¬ı√±Ò…˚˛Úº ’Ô«±»
ø¬ı¬ı±˝√√ fl¡À¬ı˛ ¬ÛøÓ¬·‘À˝√√ ¬ı±¸ fl¡À¬ı˛ ¬ÛøÓ¬À¸¬ı± fl¡¬ı˛±˝◊√ ˝√√˘ Ó¬±¬ı˛ ¬ÛÀé¬ Œ¬ı√¬Û±Àͬ¬ı˛ ø¬ıfl¡ä ¤¬ı—
Ó¬±ÀÓ¬ Œ¸ ¤fl¡˝◊√ Ù¬˘ Œˆ¬±· fl¡¬ı˛À¬ıº ¬ı±Àfl¡…¬ı˛ ¸≈‰¬±è õ∂À˚˛±À· Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ø˙鬱øÒfl¡±¬ı˛ Œfl¡Àάˇ
ŒÚ›˚˛±¬ı˛ ¤fl¡ ¤fl¡ ’øˆ¬Ú¬ı ά◊¬Û±˚˛ ¬ı˘± Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º
·øÌfl¡±˝◊√ Œ˝√√±fl¡, fl≈¡˘¬ıÒ”˝◊√ Œ˝√√±fl¡ ¬Û≈è∏À¯∏¬ı˛ ˜ÀÚ±¬ı˛?ÀÚ¬ı˛ ¡Z±¬ı˛±˝◊√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˆ¬¬ı˛ÌÀ¬Û±¯∏À̬ı˛
¸—¶ö±Ú ˝√√ÀÓ¬±º ˜ÀÓ«¬…¬ı˛ ·øÌfl¡± ¬ı˘ÀÓ¬ ˚±À√¬ı˛ Œ¬ı±Á¡±ÀÚ± ˝√√˚˛ ¶§À·« Ó“¬±¬ı˛±˝◊√ ’o¬ı˛±¬ı˛+À¬Û
ø‰¬ø˝êÓ¬º ¬ı˛±˜±˚˛˜Ì-˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ ¸¬ı«S˝◊√ Œ√¬ıÓ¬±¬ı˛± Ó¬“±À√¬ı˛ fl¡±ÀÊ√ ˘±ø·À˚˛ÀÂ√Úº ¤“¬ı˛± Ÿ¬ø¯∏¬ı˛
˘˘ 12 ˘˘

Ò…±Úˆ¬e fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú ’ÀÚ…¬ı˛ Z±¬ı˛± øÚÀ˚˛±øÊ√Ó¬ ˝√√À˚˛º øfl¡c ¬ı…øMê√·Ó¬ˆ¬±À¬ı ¤“¬ı˛± ¸≈µ¬ı˛œ
˝√√À˘› øÚø©ç¡˚˛º Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¤˝◊√ Œˆ¬±·…¬ıd ˆ”¬ø˜fl¡± ¬ı˛±˜±˚˛Ì-˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ Ú±Ú±ˆ¬±À¬ı ø‰¬øSÓ¬
’±ÀÂ√º ’¸—‡… ά◊¬Û±‡…±ÀÚ Ú±¬ı˛œ ¤˝◊√ ˆ”¬ø˜fl¡±˚˛ ’¬ıÓ¬œÌ«º ·±˘À¬ı¬ı˛ ά◊¬Û±‡…±Ú ¤¬ı˛ ¤fl¡øȬ
ά◊√±˝√√¬ı˛Ìº ¤¸À¬ı¬ı˛ ¬Û(±ÀÓ¬ ¸˜±Ê√˜±ÚÀ¸ Œ˚ Œ¬ı±ÒøȬ Ê√±¢∂Ó¬ ¬ı± ¸øSê˚˛ øÂ√˘ Ó¬± ˝√√˘ñ
Ú±¬ı˛œ ¬ı…øMê√ Ú√˚˛º ¬ıd ¤¬ı— Œˆ¬±·…¬ıdº ¤˝◊√ Œ¬ı±Ò ¬ı±À¬ı˛ ¬ı±À¬ı˛ õ∂˜±øÌÓ¬ ˝√√˚˛ ˚‡Ú Œ√‡± ˚±˚˛
˝√√ô¶œ, ø˝√√¬ı˛Ì…, ¬ı˛Ô, ’ù´, ˆ”¬ø˜ ˝◊√Ó¬…±ø√¬ı˛ ¸Àe Ú±¬ı˛œÀfl¡› ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ˚≈Mê√ fl¡¬ı˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√ √±ÀÚ¬ı˛
Ó¬±ø˘fl¡±˚˛º ¤ √±ÀÚ¬ı˛ ¬ÛȬˆ”¬ø˜ ø¬ı¬ı±˝√√, |±X, ø¬ıÊ√À˚˛±»¸¬ı, ’øÓ¬øÔ, ’±¬Û…±˚˛Ú, ˚À: ›
¸±˜±øÊ√fl¡ Ú±Ú± ’Ú≈ᬱÀÚ ø¬ıô¶‘Ó¬º ’Ô«±» Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œ√˝√ › |˜ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Œˆ¬±·…¬ıdñ ¤
Œ‚±¯∏̱˚˛ ˙±¶afl¡±¬ı˛À√¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± fl≈ƒ¡F± Œ√‡± ˚±˚˛øÚº ¤ õ∂Ô± ‰¬À˘ ’±¸øÂ√˘ ∆¬ıø√fl¡ fl¡±˘
ŒÔÀfl¡˝◊√º ˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ ¤¬ı˛fl¡˜ ’ÀÚfl¡ fl¡±ø˝√√øÚ Œ√‡± ˚±˚˛ Œ˚‡±ÀÚ ’øÓ¬øÔ ’±¬Û…±˚˛Ú
fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú… ·‘˝√¶§±˜œ ¶§˚˛— ¶aœÀfl¡ ¬Û±øͬÀ˚˛Â√Ú Ó¬±¬ı˛ ˙˚˛Úfl¡À鬺 ˆ¬œÉ ˚≈øÒøᬬı˛Àfl¡ ¬ıÀ˘ÀÂ√Ú,
Œ√¬ıÓ¬±¬ı˛± ÷¯∏«± fl¡À¬ı˛ ¬Û≈è¯∏Àfl¡ õ∂˘≈X fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú… Ú±¬ı˛œÀfl¡ ¸‘ø©Ü fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº
õ∂Ô˜ ˚≈À·¬ı˛ ¬ı˛ø‰¬Ó¬ ’—À˙ Ú±¬ı˛œ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¸˜fl¡é¬ Ú± ˝√√À˘› ’ÀÚfl¡ ’—À˙ Ó¬±¬ı˛
’±‰¬¬ı˛À̬ı˛ ¶§±ÒœÚÓ¬± øÂ√˘º Ó¬±¬ı˛ ø‰¬ôL± fl¡¬ı˛±¬ı˛ ˙øMê√ ¤¬ı— ¶§Ó¬La ˜±Úø¸fl¡Ó¬±› ’ÀÚfl¡È¬±
¶§œfl‘¡Ó¬ ˝√√À˚˛øÂ√˘º ’Ô«±» Ó¬‡ÀÚ± Ó¬±Àfl¡ ¬ı…øMê√N¬ı˛ø˝√√Ó¬ fl¡À¬ı˛ ¬ıdÀÓ¬ ¬Ûø¬ı˛ÌÓ¬ fl¡¬ı˛± ˝√√˚˛øÚº
˚ø√› Ó¬±¬ı˛ Œ‰¬Ó¬Ú±¬ı˛ ·ˆ¬œÀ¬ı˛ ÒœÀ¬ı˛ ÒœÀ¬ı˛ õ∂À¬ı˙ fl¡¬ı˛±ÀÚ± ˝√√ø26√˘ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Ó≈¬˘Ú±˚˛ Œ˚ ˝√√œÚ
¤¬ı— Ó¬±¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¤fl¡ ø¬ıøÒøÚø«√©Ü ’øÒfl¡±¬ı˛ ’±ÀÂ√º ˚≈øÒøᬬı˛ Ê≈√˚˛±ÀÓ¬ ¤Àfl¡ ¤Àfl¡
¸¬ı Œ˝√√À¬ı˛ Œ˙¯∏ ¬Û˚«ôL Œ^ìÛ√œÀfl¡› ¬ı±øÊ√ ¬ı˛±‡À˘Úº Œfl¡Ã¬ı˛¬ı”√Ó¬ ’ôL–¬Û≈À¬ı˛ ¤À¸
Œ^ìÛ√œÀfl¡ Œ¸˝◊√ ¸—¬ı±√ ø√À˘ Œ^ìÛ√œ õ∂ùü Œ¬ı˛À‡ÀÂ√Ú ˚≈øÒøᬬı˛ øfl¡ ’±À· ¬ı±øÊ√ÀÓ¬
øÚÀÊ√Àfl¡ Œ˝√√À¬ı˛ÀÂ√Ú Ú± Ó¬±Àfl¡ ¬ı±øÊ√ÀÓ¬ Œ¬ı˛À‡ Œ˝√√À¬ı˛ ¬ÛÀ¬ı˛ øÚÀÊ√ Œ˝√√À¬ı˛ÀÂ√Úº ¤‡±ÀÚ
Œ^ìÛ√œ¬ı˛ ¶§±ÒœÚ ø‰¬ôL±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛‰¬˚˛ Ô±Àfl¡˘› ¬ıdÓ¬ Œ¸È¬± ∆Ó¬˘±Ò±À¬ı˛ √œ¬Û Ú± √œ¬Û±Ò±À¬ı˛
∆Ó¬˘ ¤˝◊√ õ∂Àùü˝◊√ ¬Û˚«¬ıø¸Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º Œfl¡ÚÚ± ’øÒfl¡±¬ı˛ Ú± Ô±fl¡± ¸ÀN› ˚≈øÒøᬬı˛ Ó“¬±Àfl¡
’Ú…±˚˛ˆ¬±À¬ı ¬ı±øÊ√ÀÓ¬ Œ¬ı˛À‡ Œ˝√√À¬ı˛ÀÂ√Úº ¤¸¬ı ŒÂ√±ÀȬ±‡±ÀȬ± ‚Ȭڱ › ά◊øMê√ õ∂Ó≈¬…øMê√¬ı˛
˜ÀÒ… Ò¬ı˛± ¬ÛÀάˇ ¸˜±ÀÊ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¶ö±Ú fl¡Ó¬È¬± ’¬ıÚø˜Ó¬ øÂ√˘º ¤fl¡¸˜˚˛ ¸±ø¬ıSœ, ¸œÓ¬±
√˜˚˛ôLœ¬ı˛± ·ˆ¬œ¬ı˛ Œõ∂À˜ ’øˆ¬ˆ”¬Ó¬ ˝√√À˚˛ ¶§±˜œ¬ı˛ Ê√Ú… Œ˚ Ó¬…±· ¶§œfl¡±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú
¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œfl¡±À˘ Œ¸È¬±˝◊√ ¬ÛøÓ¬¬ıËÓ¬± ÒÀ˜«¬ı˛ ’Ú≈˙±¸ÀÚ ¬Ûø¬ı˛ÌÓ¬ ˝√√˘º Œ¸˝◊√ ˜‘Ó≈¬…?˚˛ Œõ∂À˜¬ı˛
¸±¬ı«Àˆ¬Ã˜Ó¬±, ¶§Ó¬–¶£≈¬Ó«¬Ó¬± ¶§œfl¡±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ øÚ˘Ú± ¸˜±Ê√º Ù¬À˘ ¬ÛøÓ¬¬ıËÓ¬±Ò˜« fl¡Ó¬&ø˘
˚±øLafl¡ øÚÀ«√À˙¬ı˛ ¸˜±˝√√±À¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛ÌÓ¬ ˝√√˘º Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’¬ı˜”˘…±˚˛Ú ¸˜±Ê√ õ∂À˚˛±Ê√Úœ˚˛ ¬ıÀ˘
˜ÀÚ fl¡À¬ı˛øÂ√˘ Ú±Ú± fl¡±¬ı˛À̺ ˚≈øMê√ ø˝√√¸±À¬ı ¬ı˘± ˝√√À˚˛ÀÂ√ ø‡Ëà¬Û”¬ı« Ó‘¬Ó¬œ˚˛ ˙Ó¬fl¡ ŒÔÀfl¡
ø‡Ëàœ˚˛ Ó‘¬Ó¬œ˚˛¬˙Ó¬fl¡ ¬Û˚«ôL ¬ıU ¬ıø˝√√–˙Sn∏¬ı˛ ’±Sê˜ÀÌ ˚‡Ú ά◊M√¬ı˛ ˆ¬±¬ı˛Ó¬ ø¬ı¬Û˚«ô¶ Œ¸˝◊√
¸˜˚˛ ˜≈‡…Ó¬ √¸≈…¬ı˛ ’±Sê˜Ì ŒÔÀfl¡ Ú±¬ı˛œÀfl¡ ¬ı˛é¬± fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú… ’¬ıÀ¬ı˛±Ò õ∂Ô± ø¬ıô¶‘øÓ¬ ›
fl¡Àͬ±¬ı˛Ó¬± ˘±ˆ¬ fl¡À¬ı˛º ¤ ˚≈øMê√ Ó≈¬øfl¡« ’±Sê˜Ì ¸•ÛÀfl«¡› ¬ı…Mê√ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ’Ô‰¬ ¤ˆ¬±À¬ı
˘˘ 13 ˘˘

fl¡‡ÀÚ± ˆ¬±¬ıÀÓ¬ ˝◊√À26√ ˝√√˚˛øÚ ¬ı± ˆ¬±¬ı± ˝√√˚˛øÚ Œ˚ Ú±¬ı˛œ ø˙øé¬Ó¬ › ¶§±¬ı˘•§œ ˝√√À˘ ¬Ûø¬ı˛ø¶öøÓ¬
Œ˚ˆ¬±À¬ı ¸±˜À˘ ŒÚ›˚˛± ˚±˚˛, ’ø˙øé¬Ó¬ › ¬Û¬ı˛˜≈‡±À¬Û鬜 ˝√√À˘ Œ¸È¬± fl¡‡ÀÚ± ¸y¬ı ˝√√˚˛
Ú±º fl¡±ÀÊ√˝◊√ ¬ı˘± Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ ¤¸¬ı fl≈¡˚≈øMê√ Ú±¬ı˛œÀfl¡ ø˙鬱¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ¬ıø=Ó¬
fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú…˝◊√ ¸‘ø©Üº ¬ı…øMê√·Ó¬ ¸•ÛøM√√ ¸˜±ÀÊ√ ˚Ó¬ ¬ı±Î¬ˇÀÓ¬ ˘±·˘ Ó¬Ó¬ ø¬ıÀ˙¯∏
¸≈ø¬ıÒ±Àˆ¬±·œ ¤fl¡øȬ Œ|ø̬ı˛ ¶§±Ô« ¬ı˛é¬±¬ı˛ Ê√Ú…˝◊√ Ú±¬ı˛œ Ó¬±¬ı˛ ¬Û”À¬ı«fl¡±¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ ŒÔÀfl¡
ά◊M√À¬ı˛±M√√¬ı˛ ¬ıø=Ó¬ ˝√√ÀÓ¬ ˘±·À˘±º ¤˝◊√ ¶§±Ô« ˝√√À˘± ¸•ÛøM√√¬ı˛ ά◊M√¬ı˛±øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ Ê√Ú…
¬Ûø¬ı˛¬ı±À¬ı˛¬ı˛ ¬Û≈è¯∏fl¡Ó«¬±¬ı˛ ¤fl¡˜±S ¤fl¡±¢∂ fl¡±˜Ú± ˝√√À˘± ˚±ÀÓ¬ Ó¬±¬ı˛ ¬Û≈S¸ôL±Ú Ê√ij±˚˛ ¤¬ı—
fi¬ı˛¸Ê√±Ó¬ Œ¸˝◊√ ¬Û≈S ¸ôL±ÀÚ¬ı˛ Ê√ÀÚ…˝◊√ Œ¸ Ó¬±¬ı˛ ¸¬ı ¸•ÛøM√√ Œ¬ı˛À‡ Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º
¬Û≈¬ı˛±ÀÌ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œ˚ ‰”¬Î¬ˇ±ôL ’¬ı˜±ÚÚ± øÚ˘«7¡¡¡ ’¸—Àfl¡±À‰¬ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ά◊2‰¬±ø¬ı˛Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√
¬ı˛±˜±˚˛Ì-˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ Ó¬±¬ı˛ ¸”‰¬Ú±- ˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ ¬ı˱p¡Ì… õ∂Àé¬À¬Ûº øfl¡c ¬ı˛À¸±M√√œÌ«
¸±ø˝√√Ó¬…Àfl¡ é≈¬J Ú± fl¡À¬ı˛ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ¬ı˱p¡Ì… ˜”˘…À¬ı±ÀÒ¬ı˛ õ∂¬ıMê√¬ı˛± ‹ ¸±ø˝√√Ó¬…Àfl¡ Ê√Úø˙鬱¬ı˛
˜±Ò…˜¬ı˛+À¬Û ¬ı…¬ı˝√√±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ ‰¬˘˘º Ê√Ú·ÌÀfl¡ Ó¬±¬ı˛ Œ˚ ø˙鬱 Œ√›˚˛± qè fl¡À¬ı˛øÂ√˘ SêÀ˜
SêÀ˜ Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… ˜≈‡… ¤fl¡øȬ ø˙鬱 ¤fl¡øȬӬ ˝√√À˚˛ ά◊ͬøÂ√˘º Œ¸øȬñ ëÚ ¶aœ ¶§±Ó¬La…˜˝«√øÓ¬í ,
¶§±ÒœÚÓ¬±˚˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ’øÒfl¡±¬ı˛ ŒÚ˝◊√º
qè¬ı˛ ¸˜˚˛ ’Ô«±» Œ¬ıÀ√¬ı˛ ˚≈À·¬ı˛ õ∂±Ôø˜fl¡ ¬Û˚«±À˚˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œ˚È≈¬fl≈¡ ¶§±Ó¬LaÀ¬ı±Ò
øfl¡—¬ı± ¸˜±ÀÊ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œ˚ ’¬ı¶ö±Ú ˘é¬… fl¡¬ı˛± ˚±˚˛ fl¡±˘SêÀ˜ Œ¸˝◊√ ’øÒfl¡±¬ı˛ Sê˜˙ qÒ≈
¸—fl≈¡ø‰¬Ó¬˝◊√ ˝√√˚˛ Ú±, ’¬ı˘≈5› ˝√√À˚˛ ˚±˚˛º Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œ˚ ¤fl¡È¬± ¶§±ÒœÚ¸M√√± ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ Ó¬±Àfl¡
¸•Û”Ì« ’¢∂±˝√√… fl¡À¬ı˛ Ú±¬ı˛œÀfl¡ ¸˜±Ê√ Ó¬Ô± ¸≈ø¬ıÒ±¬ı±√œ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ˝√√±ÀÓ¬ ¬Û≈Ó≈¬˘ fl¡À¬ı˛ ŒÓ¬±˘±
˝√√˘º ¤¬ı˛ ø¬ÛÂ√ÀÚ ¬ı˛±©Ü™œ˚˛ ˝◊√øÓ¬˝√√±À¸¬ı˛ ˆ”¬ø˜fl¡±› ’ÀÚfl¡‡øÚ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º
ά◊øÚ˙ ˙Ó¬fl¡Àfl¡ ’±˜±À√¬ı˛ Œ√À˙ ˝◊√—À¬ı˛Ê√ ˙±¸Ú ¸≈õ∂øÓ¬øá¬Ó¬ ˝√√¬ı±¬ı˛ ¬Û¬ı˛ Ú¬ı… ¬ıe
¸˜±ÀÊ√ ¬Û±(±Ó¬… ¸ˆ¬…Ó¬± › ø˙鬱 õ∂¸±À¬ı˛¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ø˙鬱 › ¶§±Ó¬LaÀ¬ı±Ò ¤¬ı—
’øÒfl¡±¬ı˛ õ∂øӬᬱ¬ı˛ ’±Àµ±˘Ú› ÒœÀ¬ı˛ ÒœÀ¬ı˛ ·Àάˇ ά◊ͬÀÓ¬ Ô±Àfl¡º ¬ı±—˘±¬ı˛ Ú±¬ı˛œ
fl¡˘…±Ì˜≈‡œ ¸±˜±øÊ√fl¡ ’±Àµ±˘Ú&ø˘ Ó¬±¬ı˛˝◊√ Ù¬˘|n∏øÓ¬º Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛ ’±À¬ı˛±¬Û fl¡¬ı˛± ¬ıU
¸±˜±øÊ√fl¡ fl≈¡-õ∂Ô± ¤&À˘± ”√¬ı˛œˆ”¬Ó¬ fl¡¬ı˛±¬ı˛ õ∂˚˛±À¸¬ı˛ ˜ÀÒ… Ú±¬ı˛œ ά◊iß˚˛Ú˜”˘fl¡ qˆ¬
ˆ¬±¬ıÚ±¬ı˛ ά◊ƒ√À¬ı±ÒÚ ¤fl¡ ¸˜˚˛fl¡±¬ı˛ Ú¬ıÊ√±·¬ı˛À̬ı˛ ¤fl¡øȬ ’Ú…Ó¬˜ õ∂˚˛±¸ ¬ıÀ˘ ˜ÀÚ fl¡¬ı˛±
˚±˚˛º ¤˝◊√ ’±Àµ±˘Ú Ó¬Ô± ¸˜±ÀÊ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’¬ı¶ö±ÀÚ¬ı˛ ¸øͬfl¡ ˜”˘…±˚˛ÀÚ¬ı˛ ˜”˘ ¬Û≈À¬ı˛±ø˝√√Ó¬
øÂ√À˘Ú ¬ı˛±˜À˜±˝√√Ú ¤¬ı— ø¬ı√…±¸±·¬ı˛º ¬ıdÓ¬¬ÛÀé¬ ¬ı±—˘±À√À˙ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˜”˘…±˚˛ÀÚ¬ı˛ Œé¬ÀS
¤“À√¬ı˛ ˆ”¬ø˜fl¡± õ∂¬ı˘º ¤“À√¬ı˛ ’±ôLø¬ı˛fl¡ õ∂˚˛±À¸ ¬ı±—˘±¬ı˛ Ê√ÚÊ√œ¬ıÚ ˝√√ͬ±» Œ˚Ú
¤Ó¬ø√Úfl¡±¬ı˛ ’±26√iß ˆ¬±¬ı ŒÔÀfl¡ ŒÊ√À· ά◊ͬÀÓ¬ qè fl¡À¬ı˛º ¬ı˛±˜À˜±˝√√ÀÚ¬ı˛ ¸Ó¬œ√±˝√√ õ∂Ô±
Œ¬ı˛±ÀÒ¬ı˛ Œ‰¬©Ü±, ø¬ı√…±¸±À·¬ı˛ Œfl¡Ãø˘Ú… õ∂Ô±, ¬ı±˘… ø¬ı¬ı±˝√√, ø¬ıÒ¬ı± ø¬ı¬ı±˝√√ ˝◊√Ó¬…±ø√
’±Àµ±˘ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÒ… ¬ı±„√√±˘œ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¤fl¡ ÚÓ≈¬Ú ˆ¬ø¬ı¯∏…» ¸”‰¬Ú±¬ı˛ ˝◊√øeÓ¬ ¬Û±›˚˛± Œ·À˘±º
øͬfl¡ Œfl¡±Ú ¸˜˚˛ ŒÔÀfl¡ ¬ı±—˘±À√À˙ ¬ıU ø¬ı¬ı±˝√√ › ¬ı±˘… ø¬ı¬ı±À˝√√¬ı˛ õ∂Ô± ø¬ıô¶±¬ı˛ ˘±ˆ¬
˘˘ 14 ˘˘

fl¡À¬ı˛øÂ√˘ Ó¬±¬ı˛ ˚Ô±Ô« ˝√√ø√√˙ ‡≈“ÀÊ√ ¬Û±›˚˛± ˜≈˙øfl¡˘º Ó¬À¬ı ’Ô«∆ÚøÓ¬fl¡ ˆ¬±„√√ÀÚ¬ı˛ ¸Àe Œ˚
¤&À˘± Ê√øάˇÓ¬ øÂ√˘ Œ˚ ø¬ı¯∏À˚˛ Œfl¡±ÀÚ± ¸Àµ˝√√ ŒÚ˝◊√º ¤¬ı˛˝◊√ Ù¬À˘ ¬ı±˘… ø¬ı¬ı±˝√√ ¤¬ı—
¸Ó¬œ√±˝√√ õ∂Ô± ø¬ıô¶±¬ı˛ ˘±ˆ¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Ô±Àfl¡º ø¬ıÒ¬ı± Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˆ¬¬ı˛ÌÀ¬Û±¯∏À̬ı˛ √±ø˚˛Q ¢∂˝√Ì Ú±
fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú… ¤¬ı— Ó¬±Àfl¡ ¸•ÛøM√√ ŒÔÀfl¡ ¬ıø=Ó¬ fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú…˝◊√ ’ÀÚfl¡ Œé¬ÀS ¤˝◊√ ¬Û≈À¬ı˛±ÀÚ±
fl≈¡¸—¶®±¬ı˛Àfl¡ fl¡±ÀÊ√ ˘±·±ÀÚ± ˝√√À˚˛ÀÂ√º Ó¬±˝◊√ ’ÀÚfl¡ Œé¬ÀS Œ√‡± Œ·ÀÂ√ Œ˚ ¶§±˜œ¬ı˛
¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œ ά◊M√¬ı˛±øÒfl¡±¬ı˛œ¬ı˛±˝◊√ ˜‘Ó¬ ¶§±˜œ¬ı˛ ¶aœÀfl¡ ¸˝√√˜¬ı˛Ì ¬ı± ’Ú≈˜¬ı˛À̬ı˛ ø√Àfl¡ ŒÍ¬À˘
ø√À˚˛ÀÂ√º ¤fl¡ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ ¬ı˘± ˚±˚˛, õ∂±‰¬œÚ ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬ ˜±Ó‘¬¬ıµÚ±¬ı˛ ’±Î¬ˇ±À˘ ‰¬˘øÂ√˘ Ú±¬ı˛œ
øڬۜάˇÀÚ¬ı˛ ’±À˚˛±Ê√Úº ¸±˜ôLÓ¬±øLafl¡ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ¬ıÀ‡ ˚±›˚˛± ’¬Û√±Ô« ¬Û≈è¯∏ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛
˚ÀÔ©Ü Ê≈√˘≈˜ ‰¬±˘±ÀÓ¬ Œfl¡±ÀÚ± ø¡ZÒ± fl¡¬ı˛Ó¬ Ú±º ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœÀÓ¬ ’±˜±À√¬ı˛ Œ√À˙
˝◊√—À¬ı˛øÊ√ ø˙鬱¬ı˛ õ∂ˆ¬±À¬ı Œ˚ Ú¬ıÊ√±·¬ı˛Ì ¤À¸øÂ√˘, Œ¸ ¸˜˚˛ ˝◊√—˘…±À`¬ ¸˜±Ê√ ¸ˆ¬…Ó¬±¬ı˛
fl¡œ ¬ı˛+¬Û õ∂fl¡øȬӬ øÂ√˘ Œ˚ ¸•§Àg ¤fl¡È≈¬ Œfl¡ÃÓ”¬˝√√˘ ’±˜±À√¬ı˛ ˜ÀÒ…› Ê√±À·º ’©Ü±√˙
˙Ó¬±sœ¬ı˛ Œ˙¯∏ˆ¬±À· ¤fl¡ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ Œ√À˙¬ı˛ ˜ÀÒ… ø˙ä ø¬ıõ≠¬ı ’Ú…ø√Àfl¡ Œ√À˙¬ı˛ ¬ı±˝◊√À¬ı˛
Ù¬¬ı˛±ø¸ ø¬ıõ≠À¬ı¬ı˛ [1789] õ∂ˆ¬±À¬ı ˝◊√—˘…±À`¬› Ó¬‡Ú ÒÚÓ¬ÀLa¬ı˛ õ∂¸±¬ı˛ ¤¬ı— ¸Àe ¸Àe
∆¬ıõ≠ø¬ıfl¡ ˆ¬±¬ıÒ±¬ı˛±¬ı˛ õ∂¸±¬ı˛ ‰¬˘ÀÂ√º ’±ôLÊ«√±øÓ¬fl¡ Œé¬ÀS Ù¬¬ı˛±ø¸ ø¬ıõ≠À¬ı¬ı˛ õ∂ˆ¬±¬ı,
Ê√±˜«±øÚ¬ı˛ ¬ıάˇ ¬ıάˇ √±˙«øÚfl¡ñ Œ·…ÀȬ, ø˙˘±¬ı˛, fl¡±KI◊, Œ˝√√À·˘ õ∂˜≈À‡¬ı˛ õ∂ˆ¬±¬ı,
˝◊√—˘…±À`¬¬ı˛ ά±¬ı˛Î¬◊˝◊√Ú, ø˜˘, Œ¬ıLö±˜, Œ¶ÛÚ¸±¬ı˛, ˝√√±'ø˘ õ∂˜≈‡ ˜Úœ¯∏œ ¤¬ı— ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛
Ê√·ÀÓ¬ Œ¬ıvfl¡, ¬ı±Ú«¸, Œfl¡±˘ø¬ı˛Ê√, ›˚˛±Î¬«¸ƒ›˚˛±Ô«, Œ˙ø˘, øfl¡È¬ƒ¸, ¬ı±˚˛¬ı˛Ú õ∂˜≈‡ Œ¬ı˛±˜±øKI◊fl¡
˚≈À·¬ı˛ Œ˘‡fl¡À√¬ı˛ õ∂ˆ¬±À¬ı ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ ø‰¬ôL± › ˆ¬±¬ıÊ√·ÀÓ¬ ’ˆ¬”Ó¬¬Û”¬ı«
’±À˘±Î¬ˇÀÚ¬ı˛ ¸‘ø©Ü ˝√√˚˛º ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœÀÓ¬ ¸˜¢∂ ˝◊√ά◊À¬ı˛±À¬Û ¤˝◊√ :±Ú ø¬ı:±Ú
ά◊»fl¡À¯∏«¬ı˛ ‰¬¬ı˛˜¸œ˜±˚˛ ¤À¸ ˜±fl¡«¸¬ı±À√¬ı˛ ’±ø¬ı©®±¬ı˛ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœÀÓ¬ ˜±Ú≈¯∏
Œ˚ øÓ¬ÚøȬ Œ|ᬠøÊ√øÚ¸ ¸‘ø©Ü fl¡À¬ı˛øÂ√˘ºñ ëÊ√±˜«±øÚ¬ı˛ √˙«Ú, ˝◊√—À¬ı˛Ê√À√¬ı˛ ¬ı˛±©Ü™ ø¬ı:±Ú ›
’Ô«ÚœøÓ¬ ¤¬ı— Ù¬¬ı˛±ø¸À√¬ı˛ ¸˜±Ê√Ó¬La¬ı±√ñ Ó¬±À√¬ı˛ ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ ά◊M√¬ı˛±øÒfl¡±¬ı˛œ ˝√√˘
˜±fl¡«¸¬ı±√º ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ ø¡ZÓ¬œ˚˛±Ò« ŒÔÀfl¡˝◊√ ¸‘ø©Ü ÒÚÓ¬ÀLa¬ı˛ ¬Û”Ì« ø¬ıfl¡±À˙¬ı˛ ˚≈À·
¸˜±Ê√Ó¬ÀLa¬ı˛ ˆ¬±¬ıÒ±¬ı˛± Œ¸ ¸˜˚˛ ø¬ıÀù´ ’±À˘±Î¬ˇÚ Ó≈¬˘ÀÓ¬ qè fl¡À¬ı˛øÂ√˘º
øˆ¬À"√√±ø¬ı˛˚˛±¬ı±À√¬ı˛ Œ·“±Î¬ˇ± ’gø¬ıù´±¸ › ’±R¸cø©Ü¬ı˛ ’±Î¬ˇ±À˘ ¤¸˜˚˛ øˆ¬Ó¬À¬ı˛ › ¬ı±˝◊√À¬ı˛
¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡ › ’Ô«ÕÚøÓ¬fl¡ ¡ZiZ ¸—‚±Ó¬ õ∂fl¡È¬ ˝√√À˚˛ ά◊ͬøÂ√˘º
›˝◊√ ¸˜˚˛ ˝◊√—˘…±À`¬ ¬Û¬ı˛¬Û¬ı˛ ¬ıU ’±˝◊√Ú ¬Û±¸ ˝√√˚˛ › ¸±Ò±¬ı˛Ì ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ’ÀÚfl¡
·ÌÓ¬±øLafl¡ ’øÒfl¡±¬ı˛› ¶§œfl‘¡Ó¬ ˝√√˚˛º ¤˝◊√ ¸˜˚˛ |ø˜fl¡À√¬ı˛ Ê√Ú… øfl¡Â≈√ ’±˝◊√ÀÚ¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙
¬Û≈è¯∏ › Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸˜±Ú ’±øÒfl¡±¬ı˛ ¸±˜±øÊ√fl¡ ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ Ê√Ú… ø¬ı¬ı±˝√√ › ø¬ı¬ı±˝√√ø¬ıÀ26√√
’±˝◊√Ú [The marriage and Divroce act of 1857] › ø¬ı¬ı±ø˝√√Ó¬± Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸•ÛøM√√¬ı˛
’øÒfl¡±¬ı˛ ’±˝◊√Ú [Marriage Women's Property Bill, 1882] ¬Û±¸ ˝√√˚˛º Ú±¬ı˛œ¬ı˛
¸˜±Ú ’øÒfl¡±¬ı˛, ’Ô«fl¡¬ı˛œ ø˙鬱 õ∂ˆ‘¬øÓ¬ øÚÀ˚˛ ¤˝◊√ ¸˜˚˛ ˝◊√—˘…±À`¬ ’ÀÚfl¡ ’±Àµ±˘Ú ›
˘˘ 15 ˘˘

¸—·Í¬Ú ·Àάˇ ›Àͬº Œ¸˝◊√ ¸˜À˚˛˝◊√ ˆ¬±¬ı˛Ó¬¬ıÀ¯∏« ˝◊√—À¬ı˛øÊ√ ø˙鬱 › ¸—¶‘®øÓ¬¬ı˛ ˜±Ò…À˜
Ú¬ıÊ√±·¬ı˛À̬ı˛ ˚≈· Œ√‡± ø√˘º
¬ı±—˘±À√À˙ ¤˝◊√ Ú¬ıÊ√±·¬ı˛À̬ı˛ Œfl¡f¶ö˘ ˝√√˘ fl¡˘fl¡±Ó¬±º ˝◊√—À¬ı˛ÀÊ√¬ı˛ ¬ı˛±Ê√Ò±Úœ
ø˝√√À¸À¬ı, ø˙ä-¬ı±øÌÀÊ√…¬ı˛ Œfl¡f¶ö˘ ø˝√√À¸À¬ı, ø˙鬱-¸—¶‘®øÓ¬, ¸±˜±øÊ√fl¡ ˆ¬±¬ıÒ±¬ı˛±ø¬ı¬ıÓ«¬ÀÚ¬ı˛ ˜˜«¶ö˘ ø˝√√À¸À¬ı fl¡˘fl¡±Ó¬± ˙˝√√¬ı˛ ‹øÓ¬˝√√±ø¸fl¡ Ó¬±»¬Û˚«¬Û”Ì« ˝√√À˚˛ ά◊ͬ˘º ¤˝◊√
Ú¬ıÊ√±·¬ı˛À̬ı˛ Œõ∂鬱¬ÛÀȬ Ú±¬ı˛œ õ∂·øÓ¬ fl¡Ó¬‡±øÚ Ó¬±»¬Û˚«˜øGÓ¬ ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬøÂ√˘ ¤È¬±˝◊√
¤‡±ÀÚ ’±À˘±‰¬… ø¬ı¯∏˚˛º Ú±¬ı˛œ õ∂·øÓ¬¬ı˛ ’Ú…Ó¬˜ ø¬ı¯∏˚˛ ¶aœ ø˙鬱¬ı˛ õ∂¸±¬ı˛› ÿÚø¬ı—˙
˙Ó¬±sœ¬ı˛ õ∂Ô˜±Ò« ŒÔÀfl¡˝◊√ ˝√√ÀÓ¬ Ô±Àfl¡º ’¬ı˙… ¤Àé¬ÀS ’Ô«±» ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛
õ∂Ô˜±ÀÒ« ¶aœ ø˙鬱¬ı˛ Ê√Ú… ¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛ ¸˝√√À˚±ø·Ó¬± ˘é¬ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛øÚº Œ¬ı¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛ õ∂À‰¬©Ü± ›
ø‡Ëà±Ú ø˜˙Ú±ø¬ı˛À√¬ı˛ õ∂À‰¬©Ü±˝◊√ ¤˝◊√ ¸˜˚˛ ˜≈‡… ˆ”¬ø˜fl¡± ¢∂˝√Ì fl¡À¬ı˛øÂ√˘º ¬ı±—˘±À√À˙
1817 ¸±À˘ ¶≈®˘ Œ¸±¸±˝◊√øȬ ¶ö±ø¬ÛÓ¬ ˝√√¬ı±¬ı˛ ¬Û¬ı˛ ŒÂ√À˘À√¬ı˛ ¸Àe Œ˜À˚˛¬ı˛±› Œ˘‡±¬Ûάˇ±
ø˙À‡ÀÂ√º 1949 ¸±À˘ Œ¬ıÔ≈Ú ¸±À˝√√À¬ı¬ı˛ ά◊À√…±À· Œ¬ıÔ≈Ú ¬ı±ø˘fl¡± ø¬ı√…±˘˚˛ ¶ö±ø¬ÛÓ¬ ˝√√˚˛º
Sê˜˙ ˜Ù¬¸ƒ¸˘ › ŒÊ√˘±&À˘±ÀÓ¬ ¬ı±ø˘fl¡± ø¬ı√…±˘˚˛ ¶ö±ø¬ÛÓ¬ ˝√√ÀÓ¬ Ô±Àfl¡º
¬ı±—˘±À√À˙ ¶aœ ø˙鬱 õ∂¸±À¬ı˛¬ı˛ Ê√Ú… ¤˝◊√ ’±À˘±Î¬ˇÚ › ¬ı…±¬Ûfl¡ ‰¬±ø˝√√√±¬ı˛ Ù¬À˘
1845 ¸±À˘ ά◊ά¸ƒ ŒÎ¬¸¬Û…±‰¬ [Woods Despatch] Ú±À˜¬ı˛ ø¬ı‡…±Ó¬ √ø˘À˘
¸¬ı«õ∂Ô˜ ¤À√À˙ ¶aœ ø˙鬱¬ı˛ √±ø˚˛Q ¶§œfl¡±¬ı˛ fl¡¬ı˛± ˝√√˚˛º øfl¡c õ∂±‰¬œÚ¬ÛLöœ › ά◊√±¬ı˛¬ÛLöœ ¤˝◊√
≈√˝◊√ Ò±¬ı˛±¬ı˛ ˜Ó¬ø¬ıÀ¬ı˛±ÀÒ¬ı˛ Ù¬À˘ ¤Àé¬ÀS ¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛ ¸±˝√√±˚… ŒÓ¬˜Úˆ¬±À¬ı ’±À¸øÚº Ó¬±˝◊√
¶aœø˙鬱 õ∂¸±À¬ı˛ Œ¬ı¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛ õ∂À‰¬©Ü±˝◊√ õ∂Ò±Ú øÂ√˘º ˝◊√—À¬ı˛Ê√ ¸¬ı˛fl¡±¬ı˛ ¤À√À˙ ø˙鬱¸—¶‘®øÓ¬ ø¬ıô¶±À¬ı˛¬ı˛ Ú±À˜ øÚÀÊ√À√¬ı˛ ’±À‡¬ı˛ &øÂ√À˚˛ øÚÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√º Œ¸Àfl¡À˘ Œ·“±Î¬ˇ±
¬ÛøGÓ¬À√¬ı˛ ˜±Úø¸fl¡ Ò…±ÚÒ±¬ı˛Ì±Àfl¡ õ∂±Ò±Ú… ø√À˚˛ Ó¬±¬ı˛± Œ‰¬©Ü± fl¡À¬ı˛ÀÂ√ ¸±À¬ıøfl¡
¬ı˛é¬Ì˙œ˘Ó¬±¬ı˛ õ∂±Ò±Ú… ¤¬ı— ¤¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ õ∂·øÓ¬˙œ˘ ˆ¬±¬ıÒ±¬ı˛±Àfl¡ ŒÍ¬øfl¡À˚˛ ¬ı˛±‡ÀÓ¬º
˝◊√—À¬ı˛Ê√ ¸¬ı˛fl¡±À¬ı˛¬ı˛ Ò”Ó«¬ ¶§ø¬ıÀ¬ı˛±Òœ ÚœøÓ¬ › fl¡±˚«fl¡˘±À¬Û¬ı˛ ¸Àe fl¡‡ÀÚ± ¸˝√√À˚±ø·Ó¬±¬ı˛,
fl¡‡ÀÚ± ø¬ıÀ¬ı˛±øÒÓ¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… ø√À˚˛ ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ ¬ı±—˘±À√À˙¬ı˛ ¸˜±Ê√ ˜”˘Ó¬ õ∂·øÓ¬¬ı˛
¬ÛÀÔ˝◊√ ¤ø·À˚˛ ‰¬˘øÂ√˘º Œ¸˝◊√ ¸˜˚˛fl¡±¬ı˛ õ∂·øÓ¬˙œ˘ ’±Àµ±˘ÀÚ¬ı˛ ‹øÓ¬À˝√√…¬ı˛ Ò±¬ı˛± Œ¬ıÀ˚˛˝◊√
¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œfl¡±À˘ Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√¬ı˛ › Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸˜±Ú±øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ ’±Àµ±˘Ú ø¬ıøˆ¬iß ô¶À¬ı˛¬ı˛ ˜ÀÒ…
ø√À˚˛ ’¢∂¸¬ı˛ ˝√√À˚˛ ¤À¸ÀÂ√ ¤˝◊√ fl¡Ô±È¬± ¸fl¡˘Àfl¡˝◊√ ˜ÀÚ ¬ı˛±‡ÀÓ¬ ˝√√À¬ıº
ø¬ıÒ¬ı± ø¬ı¬ı±˝√√ ’±˝◊√Ú, ëø¸øˆ¬˘ ˜…±À¬ı˛Ê√ ’…±"√√ øÔËí ˝◊√Ó¬…±ø√ ’ÀÚfl¡ ’±˝◊√Ú ¬Û±˙ ˝√√˘º
øfl¡c qÒ≈ ’±˝◊√ÀÚ¬ı˛ ¡Z±¬ı˛± ¸˜±Ê√Àfl¡ ¤ø·À˚˛ øÚÀ˚˛ øÚÀ˚˛ ˚±›˚˛± ˚±˚˛ Ú±º ¸±˜±øÊ√fl¡
˜ÀÚ±ˆ¬±¬ı › ’ˆ¬…±À¸¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú ˝√√ÀÓ¬ ’ÀÚfl¡ ¸˜˚˛ ˘±À·º Sê˜˙ ’øˆ¬:Ó¬± › Œ‰¬Ó¬Ú±
ø¬ıfl¡±À˙¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛› ˜±Ú≈¯∏ ¸—¶®±¬ı˛˜≈Mê√ ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ › õ∂·øÓ¬˙œ˘ ’±˝◊√Ú&ø˘
¸±˜±øÊ√fl¡ˆ¬±À¬ı õ∂À˚˛±· ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º Œ˚ Œfl¡±ÀÚ± Œé¬ÀS˝◊√ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ õ∂·øÓ¬˙œ˘ Ò±¬ı˛±¬ı˛
‹øÓ¬˝√√…Àfl¡ ¬ı≈Á¡ÀÓ¬ ˝√√À˘ ¸˜±Ê√ ø¬ı¬ıÓ«¬ÀÚ¬ı˛ ‹øÓ¬˝√√±ø¸fl¡ › ∆¬ı:±øÚfl¡ ø¬ıÀù≠¯∏À̬ı˛
˘˘ 16 ˘˘

õ∂À˚˛±Ê√Úº ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ˜”˘ ’±Ô«-¸±˜±øÊ√fl¡ fl¡±Í¬±À˜±¬ı˛ ¸Àe Ê√øάˇÀ˚˛ ’±ÀÂ√ ¸˜±Ê√
¸—¶®±À¬ı˛¬ı˛¬ı˛ ¸˜¸…±&ø˘º
ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ Ú±¬ı˛œ õ∂·øÓ¬ õ∂¸Àe ø¬ı√…±¸±·À¬ı˛¬ı˛ ’Ú…Ó¬˜ ά◊À~‡À˚±·… fl¡±Ê√
˝√√À˘± ¬ı±—˘±À√À˙ ¶aœ-ø˙鬱 õ∂¸±À¬ı˛¬ı˛ Ê√Ú… Ó“¬±¬ı˛ õ∂À‰¬©Ü±º ø¬ı√…±¸±·À¬ı˛¬ı˛ ¬Û”¬ı« ŒÔÀfl¡˝◊√
’¬ı˙… ¤¬ı˛ ά◊À√…±· ‰¬˘øÂ√˘º 1849 ¸±À˘ Œ¬ıÔ≈Ú ¸±À˝√√¬ı ˚‡Ú ø˙鬱 ¬Ûø¬ı˛¯∏À√¬ı˛
¸ˆ¬±¬ÛøÓ¬ øÂ√À˘Ú Ó¬‡Ú ŒÔÀfl¡˝◊√ ø¬ı√…±¸±·¬ı˛ Ó“¬±¬ı˛ ¸˝√√fl¡˜«œ ø˝√√¸±À¬ı fl¡±Ê√ fl¡¬ı˛ÀÓ¬Ú ¤¬ı—
Œ¬ıÔ≈Ú ø¬ı√…±˘À˚˛¬ı˛ ’Õ¬ıÓ¬øÚfl¡ ¸•Û±√fl¡› øÚ˚≈Mê√ ˝√√Úº ¶aœ-ø˙鬱 ø¬ı¯∏À˚˛ Œ√˙¬ı±¸œÀfl¡
ÒÀ˜«¬ı˛ ø¬ıÒ±Ú Œ˙‡±¬ı±¬ı˛ Ê√Ú… øÓ¬øÚ Œ¬ıÔ≈Ú ø¬ı√…±˘À˚˛¬ı˛ ·±øάˇ¬ı˛ ≈√˝◊√ ¬Û±À˙ ˜Ú≈¸—ø˝√√Ó¬±¬ı˛
Œù≠±fl¡ ëfl¡Ú…±À¬Û…¬ı— ¬Û±˘Úœ˚˛± ø˙é¬Úœ˚˛±øÓ¬ ˚PÓ¬–í [¬Û≈ÀS¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ˚P fl¡À¬ı˛ fl¡Ú…±Àfl¡›
¬Û±˘Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√À¬ı ¤¬ı— ø˙鬱 ø√ÀÓ¬ ˝√√À¬ı] Œ‡±ø√Ó¬ fl¡À¬ı˛ Œ√Úº Œ¬ıÔ≈ÀÚ¬ı˛ ˜‘Ó≈¬…¬ı˛ ¬Û¬ı˛
1856 ¸±À˘¬ı˛ ¬Û¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ¤˝◊√ ø¬ı√…±˘˚˛øȬ ¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛ ¬ı…À˚˛ ¬Ûø¬ı˛‰¬±ø˘Ó¬ ¸¬ı˛fl¡±ø¬ı˛ ø¬ı√…±˘À˚˛
¬Ûø¬ı˛ÌÓ¬ ˝√√À˘±º
¶aœ ø˙鬱 › ø¬ı¬ı±˝√√ õ∂Ô±¬ı˛ ¸—¶®±À¬ı˛¬ı˛ ¸±˜±øÊ√fl¡ fl¡±Ê√ Â√±Î¬ˇ±› ø¬ı√…±¸±·¬ı˛ ¬ıU
øÚ˚«±øÓ¬Ó¬± ≈√–¶ö Ú±¬ı˛œÀfl¡ Ú±Ú±ˆ¬±À¬ı ¸±˝√√±˚… fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº Ú¬ıÊ√±·¬ı˛À̬ı˛ õ∂Ò±Ú ¬Û≈À¬ı˛±ø˝√√Ó¬
¬ı˛±˜˛À˜±˝√√Ú ¬ı˛±˚˛ ¸˜±ÀÊ√ Ú±¬ı˛œ-¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¸•§gÀfl¡ ˜±Úø¬ıfl¡ ˚≈øMê√¬ı±À√¬ı˛¬ı˛ ‘√ø©ÜÀÓ¬
Œ√À‡øÂ√À˘Úº Ó¬±˝◊√ øÓ¬øÚ øÚ˚«±øÓ¬Ó¬ Ú±¬ı˛œ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ˜eÀ˘¬ı˛ Ê√Ú… qÒ≈ ¸Ó¬œ√±˝√√ õ∂Ô±
øÚ¬ı±¬ı˛Ì fl¡À¬ı˛˝◊√ øÚø(Ó¬ ˝√√ÚøÚ, ¸˜±ÀÊ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˝√√œÚ ’¬ı¶ö± ”√¬ı˛ fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú…, Ó¬±¬ı˛± ˚±ÀÓ¬
˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ¬ı“±‰¬±¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ ¬Û±˚˛ Ó¬±¬ı˛ Ê√Ú… ’Ú…±Ú… ¸˜¸…±¬ı˛ ø√Àfl¡› ‘√ø©Ü¬Û±Ó¬
fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Úº ¬ıUø¬ı¬ı±˝√√ õ∂Ô±¬ı˛ ø¬ıèÀX øÓ¬øÚ Ê√Ú˜Ó¬ ¸‘ø©Ü fl¡À¬ı˛ Œ¬ı±Á¡±ÀÓ¬ Œ‰¬©Ü± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú
¤ õ∂Ô± ˙±¶a¸•úÓ¬ Ú˚˛º Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸•ÛøM√√¬ı˛ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ Ê√Ú… øÓ¬øÚ Œ‰¬©Ü± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº
õ∂fl‘¡Ó¬¬ÛÀé¬ ¸Ó¬œ√±˝√√ ¸•§Àg ·ˆ¬Ú«À˜ÀKI◊¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ øÓ¬øÚ Œ˚ ’±À¬ı√Ú¬ÛS Œ¬Û˙ fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Ú
Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… ά◊À~‡ fl¡À¬ı˛øÂÀ˘√Ú Œ˚, ¸•ÛøM√√¬ı˛ ά◊M√¬ı˛±øÒfl¡±¬ı˛œ¬ı˛±˝◊√ Ó¬±À√¬ı˛ ¬ÛÔ øÚ©®∞I◊fl¡
fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú… ¸˝√√˜¬ı˛Ì õ∂Ô±˚˛ ’øÓ¬ ά◊»¸±˝√√œ ˝√√À˚˛ ά◊ͬӬ ¤¬ı— ø¬ıÒ¬ı±À√¬ı˛ ¸˝√√˜¬ı˛ÀÌ ˚±¬ı±¬ı˛
Ê√Ú… õ∂À¬ı˛±ø‰¬Ó¬ fl¡¬ı˛Ó¬º ¤˝◊√ ¸¬ı fl≈¡õ∂Ô±¬ı˛ Ù¬À˘ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ’Ô«ÕÚøÓ¬fl¡ ¬ı…¬ı¶ö± ¤¬ı—
ø¬ıÒ¬ı±À√¬ı˛ ¸•ÛøM√√¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ¬ıø=Ó¬ fl¡¬ı˛±¬ı±¬ı˛ õ∂À‰¬©Ü± Œ˚ ¤¬ı˛ õ∂Ò±Ú fl¡±¬ı˛Ì, Ó¬±
¬ı˛±˜À˜±˝√√ÀÚ¬ı˛ Œ‰¬±À‡ Ò¬ı˛± ¬ÛÀάˇøÂ√˘º ˚ø√› ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ˜”˘ ¸±˜ôLÓ¬±øLafl¡ Œ|øÌ ø¬ıÚ…±À¸¬ı˛
ø¬ıèÀX ø¬ıÀ¬ı˛±øÒÓ¬± fl¡¬ı˛¬ı±¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± fl¡Ô± ¤‡±ÀÚ ’±À¸ Ú± øfl¡c ’Ô«ÕÚøÓ¬fl¡ ¬ı…¬ı¶ö±˚˛
øfl¡Â≈√Ȭ± ¸—¶®±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛±› ˚±ÀÓ¬ ¶§±˜œ¬ı˛ ˜‘Ó≈¬…¬ı˛ ¬Û¬ı˛ ¬Û≈ÀS¬ı˛ ˜ÀÓ¬±˝◊√ ¸•ÛøM√√¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛
¬Û±˚˛ Ó¬±¬ı˛ Ê√Ú… øÓ¬øÚ ¸À‰¬©Ü ˝√√À˚˛øÂ√À˘Úº øÓ¬øÚ ¬ıÀ˘øÂ√À˘Ú, qÒ≈ Ò˜« ¸—¶®±À¬ı˛¬ı˛ Ê√Ú… ˙Ó¬
˙Ó¬ Ú±¬ı˛œ ¤˜Ú fl¡À¬ı˛ ’ø¢üÀÓ¬ ’±R±UøÓ¬ ø√ÀÓ¬ ¬ı±Ò… ˝√√ÀÓ¬± Ú± ˚ø√ Ó¬±À√¬ı˛ ¶§±˜œ¬ı˛ ˜‘Ó≈¬…¬ı˛
¬Û¬ı˛ Œ‡À˚˛ ¬ÛÀ¬ı˛ Œ¬ı“À‰¬ Ô±fl¡¬ı±¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ Ô±fl¡Ó¬º
Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸±˜±øÊ√fl¡ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ ¤˝◊√ ¸¬ı õ∂À‰¬©Ü±¬ı˛ ¸Àe ¬ı˛±˜À˜±˝√√Ú Ó¬‡Úfl¡±¬ı˛ ø√ÀÚ
˘˘ 17 ˘˘

¶aœ ø˙鬱 õ∂¸±À¬ı˛¬ı˛ Ê√Ú…› ¶≈®˘ Œ¸±¸±˝◊ø√Ȭ, ëøÙ¬À˜˘ Ê≈√Àˆ¬Ú±˝◊√˘ Œ¸±¸±˝◊√øȬí, 댬ıe˘
Œ˘øά¸ Œ¸±¸±˝◊√øȬí õ∂ˆ‘¬øÓ¬¬ı˛ ˜±Ò…À˜ ø‡Ëàœ˚˛ ø˜˙Ú±ø¬ı˛À√¬ı˛ ¤¬ı— Œ√˙œ ¬ı…øMê√À√¬ı˛ ¸Àe
¸˝√√À˚±ø·Ó¬±¬ı˛ õ∂À‰¬©Ü± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº ¬ı˘±¬ı±U√˘…, Ú±¬ı˛œ Ê√±øÓ¬¬ı˛ Ê√Ú… ¬ı˛±˜À˜±˝√√Ú ¬ı˛±˚˛ Œ˚
¸˜±Ê√ ¸—¶®±¬ı˛ ’±Àµ±˘Ú fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú, Ó¬± Ó“¬±¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ø¬ıø26iß fl¡±Ê√ Ú˚˛º ¤È¬± Ó“¬±¬ı˛ Ò˜« ›
¸˜±Ê√ ¸—¶®±À¬ı˛¬ı˛ ø¬ı˙±˘ fl¡˜«˚À:¬ı˛ ¤fl¡øȬ ’—˙º
ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ øÂ√˘ ø¬ıù´ ˝◊√øÓ¬˝√√±À¸ ¤fl¡øȬ ά◊8˘ ’Ò…±˚˛º ¸˜±Ê√-¸ˆ¬…Ó¬±¬ı˛
Ú¬ıø√·ôL ά◊Àijø‰¬Ó¬ ˝√√À˚˛øÂ√˘ ¤˝◊√ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ õ∂Ô˜ ŒÔÀfl¡˝◊√º ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ ¤˝◊√
‹øÓ¬˝√√±ø¸fl¡ Ú¬ıÊ√±·¬ı˛Ì ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ˚≈øMê√¢∂±˝√√… ∆¬ı:±øÚfl¡ ‘√ø©Ü ‡≈À˘ ø√À˚˛ÀÂ√º ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú
¤ÀÚÀÂ√ ·Ó¬±Ú≈·øÓ¬fl¡ ¸˜±Ê√À¬ı±Ò, ∆ÚøÓ¬fl¡ ˜”˘…À¬ı±Ò › Ò…±ÚÒ±¬ı˛Ì±¬ı˛º ¤fl¡ø√fl¡ ŒÔÀfl¡
¬Û±(±ÀÓ¬… ÒÚÓ¬ÀLa¬ı˛ ’¢∂¸¬ı˛ ô¶À¬ı˛ ¤À¸ qè ˝√√À˚˛ÀÂ√ ¸±•⁄±Ê√…¬ı±√œ Œ˙±¯∏À̬ı˛ ¬Û˚«±˚˛,
’Ú…ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ ø¬ıfl¡ø˙Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ Œ¬ı±ÀÒ¬ı˛, ¸—¢∂±˜œ Œ‰¬Ó¬Ú±¬ı˛º
¤˝◊√ ¬ı±—˘± øÂ√˘ Œ¸ ˚≈À·¬ı˛ Œ√˙¬ı…±¬Ûœ ¸˜±Ê√-¸—¶®±¬ı˛ ’±Àµ±˘ÀÚ¬ı˛ ¬ÛœÍ¬¶ö±Úº
¤À√À˙ Ú¬ıÊ√±·¬ı˛À̬ı˛ ’¢∂”√ÀÓ¬¬ı˛ ˆ”¬ø˜fl¡± ¬Û±˘Ú fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Ú ¬ı˛±˜À˜±˝√√Ú ¬ı˛±˚˛º ¬ı˛±˜À˜±˝√√Ú
¬ı˛±À˚˛¬ı˛ õ∂±˚˛¬ ’Ò«˙Ó¬±sœ ¬Û¬ı˛, Ú¬ıÊ√±·¬ı˛À̬ı˛ fl¡˜«˚À: ’±˜¬ı˛± Œ¬ÛÀ˚˛øÂ√˘±˜ ¸˜±Ê√
ø¬ı¬ıÓ«¬ÀÚ¬ı˛ ¸øgé¬ÀÌ ˝◊√øÓ¬˝√√±À¸¬ı˛ ’Ú…Ó¬˜ ø¬ı¬ı˛˘ ¸‘ø©Ü ÷ù´¬ı˛‰¬f ø¬ı√…±¸±·¬ı˛Àfl¡º
’¸±Ò±¬ı˛Ì Œ˜Ò±, ¬Û±øGÓ¬…, fl¡˜«øÚᬱ › ˜±Úø¬ıfl¡ &̱¬ıø˘¬ı˛ ¸˜i§˚˛ ø¬ı√…±¸±·¬ı˛Àfl¡ ø‰¬ø˝êÓ¬
fl¡À¬ı˛øÂ√˘ ¬ı±—˘±¬ı˛ Œ|ᬠ˜±Ú≈¯∏¬ı˛+À¬Ûº ¬ÛøGÓ¬ ø¬ı√…±¸±·¬ı˛, ¬ı±—˘± ˆ¬±¯∏±¬ı˛ ¶⁄©Ü± ø¬ı√…±¸±·¬ı˛,
¸˜±Ê√ ¸—¶®±¬ı˛fl¡ ø¬ı√…±¸±·¬ı˛Àfl¡ Â√±øάˇÀ˚˛ Ú¬ıÊ√±·¬ı˛À̬ı˛ ˜Ò…±˝ê ¸”À˚« ˜≈À‡±˜≈ø‡ ˜±Ô± ά◊“‰≈¬
fl¡À¬ı˛ “√±øάˇÀ˚˛øÂ√˘ ˜±Ú≈¯∏ ø¬ı√…±¸±·¬ı˛º ø¬ı√…±¸±·À¬ı˛¬ı˛ ¸˜¸±˜ø˚˛fl¡À√¬ı˛ ˜ÀÒ… øÂ√À˘Ú
Œ√À¬ıfÚ±Ô Í¬±fl≈¡¬ı˛, ’é¬˚˛fl≈¡˜±¬ı˛ √M√, ¬ı˛±ÀÊ√f˘±˘ ø˜S, ¬ı˛±Ê√Ú±¬ı˛±˚˛Ì ¬ı¸≈, fl‘¡¯ûfl¡˜˘
ˆ¬A±‰¬±˚«, Ó¬±¬ı˛±˙—fl¡¬ı˛ Ó¬fl«¡¬ı˛P, ¬ı˛±˜·øÓ¬ Ú…±˚˛¬ı˛P, ¬ı˛±Ê√fl‘¡¯û ¬ıÀµ…±¬Û±Ò…±˚˛, fl¡±˘œõ∂¸iß
ø¸—˝√√, √œÚ¬ıg≈ ø˜S, ˆ”¬À√¬ı ˜≈À‡±¬Û±Ò…±˚˛, ˜±˝◊√Àfl¡˘ ˜Ò≈¸”√Ú õ∂˜≈‡ ˜Úœ¯∏œº ¤“À√¬ı˛ ˜ÀÒ…
’ÀÚÀfl¡˝◊√ ¸˜±Ê√ ¸—¶®±À¬ı˛¬ı˛ fl¡±ÀÊ√ ÷ù´¬ı˛‰¬Àf¬ı˛ ¬Û±À˙ ¤À¸ “√±øάˇÀ˚˛øÂ√À˘Úº
¬ı˛±˜À˜±˝√√Ú-ø¬ı√…±¸±·À¬ı˛¬ı˛ øÚÀ«√ø˙Ó¬ ¬ÛÔ ÒÀ¬ı˛ ¤ø·À˚˛ ‰¬À˘ÀÂ√ ’±Ò≈øÚfl¡ õ∂Ê√Àij¬ı˛
¸˜±Ê√ ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬ÀÚ¬ı˛ fl¡øÍ¬Ú ¸±ÒÚ±º øfl¡c ¤‡ÀÚ± ’ÀÚfl¡ ¬ÛÔ ¬ı±øfl¡º ¤‡ÀÚ± ’ø˙鬱,
Ò˜«±gÓ¬±, fl≈¡¸—¶®±¬ı˛, Ê√±Ó¬-¬Û±Ó¬ ¸±•x√±ø˚˛fl¡ Œˆ¬√-ø¬ıÀˆ¬√ ¸˜±Ê√À√˝√Àfl¡ ’±26√iß fl¡À¬ı˛
¬ı˛À˚˛ÀÂ√º Ó¬±¬ı˛˝◊√ ø¬ıè∏ÀX ¸—¢∂±˜ fl¡À¬ı˛ ’±˜±À√¬ı˛ ¬Û±¬ı˛ ˝√√ÀÓ¬ ˝√√À¬ı √≈ô¶¬ı˛ ¬Û±¬ı˛±¬ı±¬ı˛, Œ¬ÛÓÂ√±ÀÓ¬
˝√√À¬ı ¤fl¡ø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœÀÓ¬º
ÿøÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ qèÀÓ¬ ¬ı±—˘± ¸±ø˝√√ÀÓ¬… ˜≈^Ì ’±¬ı˛ ·√… ¤˘ ˝√√±Ó¬ Ò¬ı˛±Òø¬ı˛ fl¡À¬ı˛º
¤˘ ¸±˜ø˚˛fl¡ ¬ÛSº ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ˜ÀÒ… ’±À˘±‰¬Ú± Œé¬ÀS¬ı˛ ø¬ıô¶±¬ı˛ ‚Ȭ˘º Ê√Ú¸˜±ÀÊ√¬ı˛
¤fl¡È¬± ¬ıÀάˇ± ’—˙˝◊√ øÂ√˘ ’ø˙øé¬Ó¬ ’±¬ı˛ Œ¸˝◊√ ¬ıÀάˇ± ’—À˙¬ı˛ ˜ÀÒ… øÂ√˘ ˝◊√Ó¬¬ı˛¸±Ò±¬ı˛Ì
’±¬ı˛ Œ˜À˚˛¬ı˛±º ø˙øé¬Ó¬ ¬ı±„√√±ø˘ ˆ¬^À˘±Àfl¡¬ı˛± ¸fl¡À˘ Ú± ˝√√À˘› Œfl¡Î¬◊ Œfl¡Î¬◊ ‰¬±˝◊√À˘Ú
˘˘ 18 ˘˘

¸˝√√Òø˜«ÌœÀfl¡ Œ˘‡±¬Ûάˇ± ø˙ø‡À˚˛ øÚÀÊ√¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÓ¬± fl¡À¬ı˛ ·Àάˇ Ó≈¬˘ÀÓ¬º ¸Ú±Ó¬Úœ
¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ˙Ó¬ ¬ı±Ò±√±Ú ¸ÀN› Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Ê√Ú… øfl¡Â≈√ ø¬ı√…±˘˚˛› ‰¬±˘≈ ˝√√˘º øfl¡Â≈√Ȭ±
ø˜˙Ú±ø¬ı˛À√¬ı˛ õ∂˚˛±À¸, øfl¡Â≈√Ȭ± ¬ı± Œ√˙œ˚˛ ’±À˘±fl¡õ∂±5 ¸z±ôLÊ√ÀÚ¬ı˛ ˝◊√26√±˚˛º Ú±Ú±ˆ¬±À¬ı
ø˙鬱¬ı˛ ¸≈À˚±· ¬Û±¬ı±¬ı˛ Ù¬À˘ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Œ˘‡± ø‰¬øͬ ¸±˜ø˚˛fl¡ ¬ÛÀS õ∂fl¡±˙ Œ¬ÛÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛˘
ά◊øÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ õ∂Ô˜±ÀÒ«˝◊√, ˚ø√› Ó¬± ¸—‡…±˚˛ øÂ√˘ ‡≈¬ı˝◊√ ’äº ¤Ó¬˝◊√ ’ä Œ˚ Ó¬±ÀÓ¬ ¬ı˘±
˚±À¬ı Ú± ˜≈^Ì ¸—¶‘®øÓ¬ÀÓ¬ Ê√±˚˛·± Œ¬ÛÀ˚˛ Œ·À˘Ú Œ˜À˚˛¬ı˛±º ¤fl¡È≈¬ ¤fl¡È≈¬ fl¡À¬ı˛ Ó“¬±¬ı˛± Œ¸
Ê√±˚˛·± ’øÒfl¡±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ øÚÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛À˘Ú ά◊øÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ ø¡ZÓ¬œ˚˛±ÀÒ«º
1831 ¸±À˘ 븕§±√-Œfl¡Ã˜≈√œíÀÓ¬ õ∂fl¡±ø˙Ó¬ ø‰¬øͬøȬ˝◊√ ¸y¬ıÓ¬ ¸±˜ø˚˛fl¡ ¬ÛÀS õ∂Ô˜
Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Œ˘‡± ø‰¬øͬ, Œ˘‡± ˝√√À˚˛øÂ√˘ ¸˜±Ê√ø¬ıøÒ¬ı˛ õ∂øÓ¬fl¡±¬ı˛ Œ‰¬À˚˛º ˚ø√› ¶§Ú±À˜ ø‰¬øͬ
Œ˘‡± ¸y¬ı øÂ√˘ Ú± ¬ıÀ˘ ¤ÀÓ¬ ¬ı˛‰¬ø˚˛Ó¬±¬ı˛ Ú±˜ Œ·±¬ÛÚ fl¡¬ı˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º fl≈¡˘œÚ ø¬ı¬ı±À˝√√¬ı˛
õ∂Ô±Ê√øÚÓ¬ ¬ıø=Ó¬ ˝√√Ó¬ˆ¬±·… øÚÀÊ√¬ı˛ Ê√œ¬ıÚfl¡Ô± øÓ¬øÚ qøÚÀ˚˛ÀÂ√Ú ¤˝◊√ ˆ¬¬ı˛¸±˚˛, ˚ø√
¬ıUø¬ı¬ı±˝√√ õ∂Ô± ¬ı˛ø˝√√Ó¬ ˝√√˚˛, ˚ø√ Ó“¬±À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ≈√–‡˜˚˛ Ê√œ¬ıÚ ’Ú… Œfl¡±ÀÚ±
Œ˜À˚˛¬ı˛ ’±¬ı˛ Ú± ˝√√˚˛º 1835 ¸±À˘ 븘±‰¬±¬ı˛ √¬Û«ÀÌí ¸±Ó¬ø√ÀÚ¬ı˛ ’ôLÀ¬ı˛ ≈√øȬ ø‰¬øͬ
õ∂fl¡±ø˙Ó¬ ˝√√À˚˛øÂ√˘, ≈√øȬÀÓ¬˝◊√ ’±À˘±‰¬… ø¬ı¯∏˚˛ øÂ√˘ fl≈¡˘œÚ ø¬ı¬ı±˝√√ ¤¬ı— Œ¸˝◊√ ¸”S ÒÀ¬ı˛
ø¬ıÒ¬ı±-ø¬ı¬ı±˝√√¬ı˛œøÓ¬¬ı˛ õ∂¬ıÓ«¬ÀÚ¬ı˛ √±ø¬ıº
ÿøÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ ø¡ZÓ¬œ˚˛±ÀÒ«, Œ˜À˚˛¬ı˛± ˚‡Ú ·√…øÚ¬ıg õ∂fl¡±˙ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˘±·À˘Ú,
Ó¬‡Ú Ó“¬±¬ı˛± ’ÀÚfl¡˝◊√ ¬ıUø¬ı¬ı±˝√√, ¬ı±˘… ø¬ı¬ı±À˝√√¬ı˛ ø¬ı¬ÛÀé¬ ¤¬ı— ø¬ıÒ¬ı±-ø¬ı¬ı±À˝√√¬ı˛ ¸¬ÛÀé¬
˜Ó¬±˜Ó¬ :±¬ÛÚ fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Úº Œ¸ ¸˜À˚˛ ά◊√±¬ı˛˜Ú¶® ¬Û≈è¯∏À√¬ı˛ Œ˘‡±ÀÓ¬› Œ¸¸¬ı
˜Ó¬±˜Ó¬ õ∂fl¡±˙ Œ¬ÛÓ¬º øfl¡c 1840 ¸±À˘ ¤fl¡øȬ ¬ÛÀS Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ¸•ÛøM√√¬ı˛ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛
√±ø¬ı Ê√±Ú±ÀÚ± ˝√√À˚˛øÂ√˘ ˚± ¬ı˛±˜À˜±˝√√ÀÚ¬ı˛ ¤fl¡È¬± ˝◊√—À¬ı˛øÊ√ Œ˘‡±ÀÓ¬ Â√±Î¬ˇ± ’Ú… Œfl¡±Ô±›
¤¬ı˛ ’±À· Œ√‡± ˚±˚˛øÚº 1835 ¤ ‰≈“¬‰≈¬Î¬ˇ±¬ı˛ ˜ø˝√√˘±À√¬ı˛ Œ˘‡± ¤fl¡È¬± ø‰¬øͬÀÓ¬ ¤˜Ú øfl¡Â≈√
øfl¡Â≈√ √±ø¬ı øÂ√˘, ¬Û≈è¯∏Ó¬ÀLa¬ı˛ ¤˜Ú ¸˜±À˘±‰¬Ú± øÂ√˘, ˚± qÒ≈ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ fl¡˘À˜˝◊√ ¸y¬ıº
ø˙鬱 ¤¬ı— ¸fl¡À˘¬ı˛ ¸Àe Œ˜˘±À˜˙±¬ı˛ ¸≈À˚±· Œ‰¬À˚˛øÂ√À˘Ú ¤“¬ı˛±, ø¬ı¬ı±˝√√ ¸—Sê±ôL
¸±˜±øÊ√fl¡ øÚ˚˛˜&ø˘¬ı˛ ’Ú…±À˚˛¬ı˛ ø√fl¡ øÚÀ«√˙ Â√±Î¬ˇ±› ¤“¬ı˛± ’±¬ı˛› ˚± Œ‰¬À˚˛øÂ√À˘Ú Ó¬± ˝√√˘
¶§±˜œ øÚ¬ı«±‰¬ÀÚ¬ı˛ ¶§±ÒœÚÓ¬±, ë¬ı˘√ › ’À‰¬Ó¬Ú ^¬ı…±ø√¬ı˛ Ú…±˚˛í Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ˝√√ô¶±ôL¬ı˛ fl¡¬ı˛±¬ı˛
øÚ«√˚˛Ó¬± Œfl¡Ú fl¡À¬ı˛ ¬Û≈è¯∏ ¸˜±Ê√ñ ¤È¬±˝◊√ øÂ√˘ Ó“¬±À√¬ı˛ øÊ√:±¸±º
ø˘ø‡Ó¬ ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ Œé¬ÀS Œ˜À˚˛¬ı˛± ø¬ÛøÂ√À˚˛ Ô±fl¡À˘› Ó¬±À√¬ı˛ ’±Rõ∂fl¡±À˙¬ı˛ Œé¬S
Œ˚ ¤Àfl¡¬ı±À¬ı˛ øÂ√˘ Ú±, Ó¬± Ú√˚˛, Â√άˇ±-¬ı˛+¬Ûfl¡Ô±-¬ıËÓ¬fl¡Ô±-·œøÓ¬fl¡±-øfl¡—¬ı√øôL ¤˝◊√¸¬ı
Œ˜Ãø‡fl¡ ¬Û¬ı˛•Û¬ı˛±¬ı˛ ¸±ø˝√√Ó¬… Œ˜À˚˛¬ı˛±˝◊√ ¬ı˛‰¬Ú± fl¡À¬ı˛ ¤À¸ÀÂ√º 1860 ¸±À˘ 댸±˜õ∂fl¡±˙í
¬ÛøSfl¡±˚˛ ¬ı±˜±¸≈µ¬ı˛œ¬ı˛ ·√…¬ı˛‰¬Ú± õ∂fl¡±ø˙Ó¬ ˝√√˚˛º ¸y¬ıÓ¬ ¬ı±„√√±ø˘ Œ˜À˚˛¬ı˛ Œ˘‡± õ∂Ô˜
õ∂fl¡±ø˙Ó¬ ·√… õ∂¬ıg, Œ˚ ˚≈À·¬ı˛ ¤fl¡È¬± ‚À¬ı˛±˚˛± Œ˜À˚˛ Œ˚ ά◊√±¬ı˛ ˜±Ú¬ıÓ¬±¬ı˛ ¶§õü
Œ√À‡øÂ√À˘Ú Ó¬± õ∂fl¡±˙ Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√ ¤ Œ˘‡±˚˛º ά◊øÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ ¯∏±ÀȬ¬ı˛ √˙fl¡ ŒÔÀfl¡ ˜≈ø^Ó¬
˘˘ 19 ˘˘

¬ı±—˘± ·À√… ¤ˆ¬±À¬ı˝◊√ ¶§Ú±À˜ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ’ä ¤fl¡È¬≈ ¶ö±Ú Ê≈√Ȭ˘º 1863-ŒÓ¬
∆fl¡˘±¸¬ı±ø¸Úœ Œ√¬ıœ Ó“¬±¬ı˛ õ∂¬ıg ¬Û≈ô¶fl¡ ëø˝√√µ≈ ˜ø˝√√˘±À√¬ı˛ ˝√√œÚ±¬ı¶ö±í˚˛ Œ˜À˚˛À√¬ı˛
¸±˜±øÊ√fl¡ ≈√¬ı˛¬ı¶ö±¬ı˛ ø¬ıô¶‘Ó¬ ø¬ı¬ı¬ı˛Ì ø√À˚˛ÀÂ√Úº ∆fl¡˘±¸¬ı±ø¸Úœ øfl¡—¬ı± ¬ı˛±¸¸≈µ¬ı˛œ¬ı˛ ˜ÀÓ¬±
¢∂Lö õ∂fl¡±˙ Œ¸ ¸˜À˚˛ ˝√√˚˛ÀÓ¬± ’±¬ı˛ Œfl¡Î¬◊ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ÚøÚ øfl¡c Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ·À√…¬ı˛ Œ¬ı˙
øfl¡Â≈√ Ú˜≈Ú± ¬Û±›˚˛± ˚±˚˛ ¸±˜ø˚˛fl¡ ¬ÛÀS, ø¬ıÀ˙¯∏Ó¬ ë¬ı±˜±À¬ı±øÒÚœí ¬ÛøSfl¡±˚˛º ·√… Œ˘‡±¬ı˛
Ê√Ú… Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ά◊»¸±˝√√ ŒÊ√±·±ø26√˘ ë¬ı±˜±À¬ı±øÒÚœí ¬ÛøSfl¡±º
˜ø˝√√˘± ¸•Û±ø√Ó¬ õ∂Ô˜ ¸±˜ø˚˛fl¡ ¬ÛS ë¬ıe˜ø˝√√˘±í 1266 ¬ıe±Às õ∂fl¡±ø˙Ó¬ ˝√√˚˛º
Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ø‰¬ôL±˜”˘fl¡ ·À√…¬ı˛ ¤fl¡È¬± ¬ıÀάˇ± Ò±¬ı˛± øÂ√˘ ά◊¬ÛÀ√˙˜”˘fl¡º ¤¸¬ı Œ˘‡±˚˛
Œ˜À˚˛¬ı˛±˝◊√ ά◊¬ÛÀ√˙ ø√ÀÓ¬Ú Œ˜À˚˛À√¬ı˛º Œ˜À˚˛À√¬ı˛ fl¡œ fl¡œ fl¡¬ı˛± ά◊ø‰¬Ó¬, fl¡œ ’Ú≈ø‰¬Ó¬ ¤¸¬ı
’±À˘±‰¬Ú± øÚÀ˚˛˝◊√ √œ‚« Œ˘‡±ø˘ø‡º Œ˘‡±¬Ûάˇ± fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ù¬À˘ ˚±ÀÓ¬ Œ˜À˚˛¬ı˛± ·‘˝√fl¡À˜«
’˜ÀÚ±À˚±·œ Ú± ˝√√Ú, Œ¸ ø¬ı¯∏À˚˛› ¸±¬ıÒ±Ú ¬ı±Ìœ ά◊2‰¬±¬ı˛Ì fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú Œ˜À˚˛¬ı˛±˝◊√º ’¬ıÀ¬ı˛±Ò
¬ı± Œ√˙±‰¬±À¬ı˛¬ı˛ Ó≈¬˘Ú±˚˛ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ¸M√√±˚˛ Œ˚ ˙‘∫˘ Œ‰¬À¬Û ¬ıÀ¸øÂ√˘ Œ¸ ø¬ı¯∏À˚˛
¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬± Ó¬‡Ú› ¬ı±„√√±ø˘ Œ˜À˚˛¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú±˚˛ Œ√‡± ˚±˚˛øÚº ÚÓ≈¬Ú ˚≈À· ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ
˚Ó¬˝◊√ ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú ’±¸≈fl¡, Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ Œ˚Ú Ó¬±¬ı˛ õ∂ˆ¬±¬ı Ú± ¬ÛÀάˇñ ¤ø¬ı¯∏À˚˛
¬Û≈è¯∏À√¬ı˛ ’ÀÚfl¡ Œ˘‡± õ∂fl¡±˙ Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√ Œ¸¸˜˚˛º ¬Û≈è¯∏¬ı˛±˝◊√ ø˘À‡ÀÂ√Ú Œ˜À˚˛À√¬ı˛
fl¡Ó«¬¬ı…-’fl¡Ó«¬¬ı… øÚÀ˚˛, ’¬ı˙… Ó“¬±¬ı˛± øÚÀÊ√¬ı˛± Ô±fl¡ÀÓ¬Ú ø¬ıøÒøÚÀ¯∏ÀÒ¬ı˛ ÿÀÒ√ı«º øfl¡c Œfl¡Ú
¸˜ô¶ ˜”˘…À¬ı±ÀÒ¬ı˛ Œ¬ı±Á¡± qÒ≈ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ ‰¬±ø¬ÛÀ˚˛ Œ√›˚˛±ñ ¤˜Ú õ∂ùü Œ˜À˚˛¬ı˛±
ŒÓ¬±À˘ÚøÚ Œ¸ø√Úº øfl¡c Ó¬¬ı≈ ø˙øé¬Ó¬ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ õ∂øÓ¬ ˜”˘…À¬ı±Ò ø¬ı‰≈¬…øÓ¬¬ı˛ ’øˆ¬À˚±·
øÂ√˘ Œ¸ø√Ú õ∂¬ı˘º
Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ¬ÛœÎ¬ˇÚ˜”˘fl¡ ¬ıU ¸±˜±øÊ√fl¡ fl≈¡õ∂Ô± ø¬ı¯∏À˚˛ ø˘À‡ÀÂ√Ú Œ˜À˚˛¬ı˛±, øÚÀÊ√À√¬ı˛
˝√√œÚ±¬ı¶ö±¬ı˛ fl¡Ô± ¬ıÀ˘ÀÂ√Ú, øfl¡c õ∂øÓ¬ø¬ıÒ±Ú ‰¬±˝◊√ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√Ú Œfl¡¬ı˘ ÷ù´À¬ı˛¬ı˛ fl¡±ÀÂ√,
¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ øfl¡—¬ı± ¬Û≈è¯∏˙±ø¸Ó¬ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ Ú˚˛º Œ¸ ¸˜˚˛fl¡±¬ı˛ ≈√Ê√Ú Ú±¬ı˛œ¬ı˛ fl¡Ô±
¤‡±ÀÚ Î¬◊À~‡ fl¡¬ı˛± ø¬ıÀ˙¯∏ õ∂À˚˛±Ê√Úº ¤“À√¬ı˛ ¤fl¡Ê√Ú ˜˝√√±¬ı˛±©Ü™œ˚˛ Ú±¬ı˛œ ŒÚSœ ¬ÛøGÓ¬
¬ı˛˜±¬ı±˝◊√ ¤¬ı— ’Ú…Ê√Ú ¬ı±„√√±ø˘ fl‘¡¯ûˆ¬±ø¬ıÚœ √±¸º ˜˝√√±¬ı˛±À©Ü™¬ı˛ ’¸±˜±Ú… Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸Àe
fl‘¡¯ûˆ¬±ø¬ıÚœ Ó≈¬˘Úœ˚˛ Ú± ˝√√À˘› øÚÀÊ√¬ı˛ Œ√À˙¬ı˛ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ õ∂øÓ¬ ˆ¬±À˘±¬ı±¸±¬ı˛ ’Ú≈ˆ¬À¬ı
¤“À√¬ı˛ ˜ÀÒ… ø˜˘ ’±ÀÂ√º ≈√Ê√ÀÚ˝◊√ ¤“¬ı˛± ¸±·¬ı˛ ¬Û±øάˇ ø√À˚˛ ø¬ıÀ√˙ ø·À˚˛øÂ√À˘Úº
Œ√˙w˜À̬ı˛ ¬ÛÀÔ õ∂±fl‘¡øÓ¬fl¡ Œ¸Ãµ˚« Œ√À‡ ¤“¬ı˛± Œ˚ ˜≈˝”√ÀÓ«¬ ˜≈* ˝√√À˚˛ÀÂ√Ú, Œ¸˝◊√ ˜≈˝”√ÀÓ«¬˝◊√
≈√–‡ ’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú Œ√À˙¬ı˛ ’Ê√¶⁄ Œ˜À˚˛¬ı˛ ¬ıµœ√˙± ¶ú¬ı˛Ì fl¡À¬ı˛º ¬ı˛˜±¬ı±˝◊√À˚˛¬ı˛ ¤˝◊√
’Ú≈ˆ¬À¬ı¬ı˛ fl¡Ô± ¬Û±›˚˛± ˚±˚˛ Ó“¬±¬ı˛ ¤fl¡È¬± ø‰¬øͬÀÓ¬º ’±¬ı˛ fl‘¡¯ûˆ¬±ø¬ıÚœ Ó“¬±¬ı˛ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬ õ∂fl¡±˙
fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú ë˝◊√—˘…±ÀG ¬ıe˜ø˝√√˘±í Ú±˜fl¡ ¢∂ÀLöº 1885 ¸±À˘ ¤˝◊√ ¢∂ÀLö¬ı˛ õ∂fl¡±˙ Œ˜À˚˛À√¬ı˛
·À√…¬ı˛ ˝◊√øÓ¬˝√√±À¸ ¤fl¡øȬ ¶ú¬ı˛Ìœ˚˛ ‚Ȭڱº ¤˝◊√ ¢∂ÀLö˝◊√ õ∂Ô˜ Œfl¡±ÀÚ± Œ˜À˚˛ Œ√À˙¬ı˛
¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡ ¬Û¬ı˛±ÒœÚÓ¬± ø¬ı¯∏À˚˛ ¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬± õ∂fl¡±˙ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú, õ∂Ô˜ Œfl¡±ÀÚ± Œ˜À˚˛
˘˘ 20 ˘˘

Œˆ¬À¬ıÀÂ√Ú Œ√À˙¬ı˛ ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ Ê√Ú… Œ˜À˚˛À√¬ı˛› øfl¡Â≈√ fl¡¬ı˛±¬ı˛ ’±ÀÂ√º ¤¬ı˛ ≈√øÓ¬Ú ¬ıÂ√¬ı˛
’±À· õ∂fl¡±ø˙Ó¬ ¬ı˛¬ıœfÚ±ÀÔ¬ı˛ ë˝◊√ά◊À¬ı˛±¬Û õ∂¬ı±¸œ¬ı˛ ¬ÛSí ¢∂ÀLö¬ı˛ fl¡Ô± ø˙øé¬Ó¬ ¬ı±„√√±ø˘¬ı˛
’¬ı·Ó¬ Ô±fl¡À˘› fl‘¡¯ûˆ¬±ø¬ıÚœ¬ı˛ ¢∂ÀLö¬ı˛ fl¡Ô± øfl¡c ‡≈¬ı fl¡˜ Œ˘±Àfl¡¬ı˛˝◊√ Ê√±Ú± øÂ√˘º
븱ø˝√√Ó¬…í ¬ÛøSfl¡±˚˛ õ∂fl¡±ø˙Ó¬ fl‘¡¯ûˆ¬±ø¬ıÚœ¬ı˛ ëø˙øé¬Ó¬± Ú±¬ı˛œí õ∂¬ıgøȬ¬ı˛ Ó¬œ¬ıË ˆ¬±¯∏±˚˛
ø¬ı¬ı˛+¬Û ¸˜±À˘±‰¬Ú± fl¡À¬ı˛Ú ¶§˚˛— ¬ı˛¬ıœfÚ±Ôº ’Ô‰¬ ¤ õ∂¬ıÀg fl‘¡¯ûˆ¬±ø¬ıÚœ ŒÓ¬˜Ú øfl¡Â≈√
Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ ’±À˘±‰¬Ú± fl¡À¬ı˛ÚøÚº øÓ¬øÚ qÒ≈ ¬ı˘ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√À˘Ú ø˙鬱 õ∂À˚˛±Ê√ÀÚ
Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ’±RøÚˆ«¬¬ı˛Ó¬± ø√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º ¬ÛÀ¬ı˛±¬Ûfl¡±¬ı˛ › ’ÀÚ…¬ı˛ Ê√Ú… Ê√œ¬ıÚÒ±¬ı˛Ì fl¡¬ı˛±
Œ˚˜Ú Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ά◊ÀV˙…, ¬ı˛˜Ìœ ŒÓ¬˜øÚ øÚÀÊ√¬ı˛ øÚø˜M√√› ¬ı“±ø‰¬˚˛± Ô±Àfl¡º fl‘¡¯ûˆ¬±ø¬ıÚœ¬ı˛
¤¸¬ı ¬ı˛‰¬Ú±ÀÓ¬˝◊√ Ú±¬ı˛œ¬ı±√ ¬ı±—˘± ’±À˘±‰¬Ú± Ê√·ÀÓ¬ ¸˜…fl¡ õ∂øӬᬱ Œ¬Û˘º ¬Û≈è¯∏
õ∂Ó¬±À¬Û¬ı˛ ø¬ıèÀX Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Œ˘‡±ø˘ø‡ Œ¸ ˚≈À· Ú·Ì… ˝√√À˘› &Ì·Ó¬ ø¬ı‰¬±À¬ı˛ Ú·Ì…
øÂ√˘ Ú±º
fl‘¡¯ûˆ¬±ø¬ıÚœ ¬ıÀ˘øÂ√À˘Ú, Ú±¬ı˛œ-¬Û≈èÀ¬ı˛ ¸˜fl¡é¬Ó¬±¬ı˛ fl¡Ô±, ’±¬ı˛ Œ¬ı·˜ Œ¬ı˛±Àfl¡˚˛±
¬ıÀ˘øÂ√À˘Ú ¬Û≈è¯∏Ó¬ÀLa¬ı˛ ’Ó¬…±‰¬±À¬ı˛¬ı˛ fl¡Ô±º Œ¸ ’Ó¬…±‰¬±À¬ı˛¬ı˛ ˝√√±øÓ¬˚˛±¬ı˛ Ò˜«, ¸˜±Ê√ÚœøÓ¬,
’Ô«ÕÚøÓ¬fl¡ fl¡±Í¬±À˜± ¸¬ıøfl¡Â≈√˝◊√º Œ¬ı˛±Àfl¡˚˛±˝◊√ õ∂Ô˜ ¬ı±—˘±ˆ¬±¯∏±˚˛ ’±Àµ±˘ÀÚ¬ı˛ ’±˝3√±Ú
Ê√±Ú±À˘Ú Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ά◊ÀVÀ˙º Ú±¬ı˛œ¬ı±À√¬ı˛ ¬ıø˘á¬ õ∂fl¡±˙, Ò±¬ı˛±À˘± ˚≈øMê√, Œ¸˝◊√¸Àe
õ∂¬ı±√-õ∂¬ı‰¬Ú ¸À˜Ó¬ Œ˜À˚˛ø˘ fl¡Ô…ˆ¬±¯∏±¬ı˛ Œ¸Ãµ˚«-Œ¬ı˛±Àfl¡˚˛±¬ı˛ ˚≈øMê√˜”˘fl¡ ·√…Àfl¡ ’ÚÚ…
fl¡À¬ı˛ Ó≈¬À˘ÀÂ√º
ά◊øÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ Œ˙¯∏ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ Ú±Ú±ˆ¬±À¬ı Ê√±Ó¬œ˚˛Ó¬± ˆ¬±¬ıÚ± õ∂fl¡±˙ ¬Û±ø26√˘º
¬ıeˆ¬e ’±Àµ±˘ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÓ¬± Ê√±Ó¬œ˚˛ ‚Ȭڱ øfl¡—¬ı± ø¬ıù´˚≈ÀX¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ’±ôLÊ«√±øÓ¬fl¡ ‚Ȭڱ¬ı˛
¬Ûø¬ı˛Àõ∂øé¬ÀÓ¬ Œ√À˙¬ı˛ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ fl¡Ó«¬¬ı… fl¡œñ Ó¬±˝◊√ øÚÀ˚˛ ˆ¬±¬ıÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√Ú Œ˜À˚˛¬ı˛±º
¶§Ì«fl≈¡˜±¬ı˛œ Œ√¬ıœ¬ı˛ ë’±˜±À√¬ı˛ fl¡Ó«¬¬ı…í øfl¡—¬ı± øõ∂˚˛—¬ı√± Œ√¬ıœ¬ı˛ ë˚≈X õ∂¸eí õ∂¬ıÀg Ó¬±¬ı˛
¬Ûø¬ı˛‰¬˚˛ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º ø¬ı—˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ ¸”‰¬Ú±¸˜˚˛ ŒÔÀfl¡˝◊√ ¬ı±—˘± ’±À˘±‰¬Ú±Ê√·ÀÓ¬ Ú±¬ı˛œ ’±¬ı˛
øÚÂ√fl¡ Ú±¬ı˛œ ø˝√√À¸À¬ı Ú˚˛, Œ√À˙¬ı˛ ¤fl¡Ê√Ú ¸√¸… ø˝√√À¸À¬ı Œ√À˙¬ı˛ ¸˜¸…± ø¬ı¯∏À˚˛ øÚÀÊ√¬ı˛
’øˆ¬˜Ó¬ Ê√±Ú±ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√Úº
¬ı±„√√±ø˘ Œ˜À˚˛¬ı˛ ˆ¬±¬ıÚ±, ¬ı…øMê√ ø˝√√À¸À¬ı ’±Rõ∂øӬᬱ ˘±Àˆ¬¬ı˛ ˝◊√26√±, Ú±Ú± ˆ¬±¬ıÚ±¬ı˛
¸˜±À¬ıÀ˙ ά◊øÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ Ú±¬ı˛œ Ê√±·¬ı˛À̬ı˛ Œõ∂鬱¬ÛÀȬ ’ÀÚfl¡ Ú±˜˝◊√ ø¬ıÀ˙¯∏ˆ¬±À¬ı
ά◊À~‡À˚±·…º ¬ı±˜±¸≈µ¬ı˛œ, Œ¬ı˛±Àfl¡˚˛±, fl‘¡¯ûˆ¬±ø¬ıÚœ¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ ˜ÀÚ±À˜±ø˝√√Úœ √±¸œ,
˘Ñœ˜øÌ Œ√¬ıœ [¬Û¬ı˛±ÒœÚÓ¬± øfl¡ fl¡©Ü], :±Ú › ÒÀ˜« ¶aœ-¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¸˜±Ú ’øÒfl¡±¬ı˛
[˜Ò≈˜Ó¬œ ·Àe±¬Û±Ò…±˚˛], Œ¸Ãµ˚«øõ∂˚˛Ó¬± › ’±|˚˛±fl¡±„∏鬱 ˘˝◊√˚˛± ¶aœ-¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Œõ∂À˜¬ı˛
ø¬ıÀ˙¯∏Q [˙¬ı˛»fl≈¡˜±¬ı˛œ Œ‰¬ÃÒ≈¬ı˛±Ìœ], 똱ӑ¬ˆ”¬ø˜¬ı˛ ≈√ø«√ÀÚ ˜ø˝√√˘±·À̬ı˛ fl¡Ó«¬¬ı…í [fl≈¡˜≈ø√Úœ
ø˜S], 붧À√˙À¸¬ı±˚˛ ¬ıe¬ı˛˜Ìœí [¸¬ı˛˘±¬ı±˘± ¸¬ı˛fl¡±¬ı˛], ë¬ı±ø˘fl¡± ø˙鬱¬ı˛ ’±√˙«í [fl¡±ø˜Úœ
¬ı˛±˚˛], ë¶aœÀ˘±Àfl¡¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛í [˙±ôL±À√¬ıœ], ëfl¡œ fl¡œ fl≈¡¸—¶®±¬ı˛ øÓ¬À¬ı˛±ø˝√√Ó¬ ˝√√˝◊√À˘ ˙œ‚Ë ¤
˘˘ 21 ˘˘

Œ√À˙¬ı˛ |œ¬ı‘øX ˝√√˝◊√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛í [¬ı±˜±¸≈µ¬ı˛œ Œ√¬ıœ], 븘±Ê√ ¸—¶®±¬ı˛ › fl≈¡¸—¶®±¬ı˛í
[:±Ú√±ÚøµÚœ Œ√¬ıœ], ë’±˜±À√¬ı˛ ·‘À˝√√ ’ôL–¬Û≈¬ı˛ø˙鬱 › Ó¬±˝√√±¬ı˛ ¸—¶®±¬ı˛í [¶§Ì«fl≈¡˜±¬ı˛œ
Œ√¬ıœ], ë¶aœ ø˙鬱í [˘±¬ıÌ…õ∂ˆ¬± ¬ı¸≈] õ∂ˆ‘¬øÓ¬ ¬ı˛‰¬Ú± Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¶§fl¡œ˚˛ ø‰¬ôL±ˆ¬±¬ıÚ±¬ı˛ øÚ˙«Ú
õ∂fl¡±˙ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º
Ú±¬ı˛œ¬ı±√ ’¸ø˜˚˛± ¸±ø˝√√ÀÓ¬… ¤À¸ÀÂ√ ¬Û±(±Ó¬… ¸ˆ¬…Ó¬±¬ı˛ ˝√√±Ó¬ ÒÀ¬ı˛ ¤¬ı— Ó¬±¬ı˛
¸˜˚˛fl¡±˘ ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ Œ˙¯∏ˆ¬±·º ˆ¬±¬ı˛Ó¬¬ıÀ¯∏«¬ı˛ ’Ú…±Ú… õ∂±ÀôL¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ¬Û±(±Ó¬…
¸ˆ¬…Ó¬±¬ı˛ ŒÏ¬Î¬◊ ’¸À˜› ¤À¸ Œ¬ÛÓÀÂ√øÂ√˘º Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¬Û”Ì« ˜˚«±√±¬ı˛ ˘Î¬ˇ±˝◊√ õ∂fl¡±À˙… Ú± ˝√√À˘›
øˆ¬Ó¬À¬ı˛ øˆ¬Ó¬À¬ı˛ ڱάˇ± ø√ø26√˘º ˚≈ÀX±M√√¬ı˛ ˚≈À·¬ı˛ Œ¸¸fl¡˘ Œ˘ø‡fl¡± ¶§fl¡œ˚˛ ¬ı…øMê√Q øÚÀ˚˛
¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬ ¬Û√±¬Û«Ì fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Ú Ó“¬±À√¬ı˛ ˜ÀÒ… øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ Ú±˜
’¬ı˙…˝◊√ ø¬ıÀ˙¯∏ˆ¬±À¬ı ά◊À~‡…À˚±·…º ¤ Â√±Î¬ˇ± Úœø˘˜± √M√, ˜±˜øÌ ¬ı˛˚˛¸˜ Œ·±¶§±˜œ,
’ø˜˚˛± ‰¬Sê¬ıÓ«¬œ¬ı˛ Ú±˜› ¤ õ∂¸Àe ά◊À~‡ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛º ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œ ¬Û˚«±À˚˛ ’¸ø˜˚˛± ¸±ø˝√√ÀÓ¬…
’±¬ı˛› ’ÀÚfl¡ Œ˘ø‡fl¡± fi¬ÛÚ…±ø¸fl¡ ø˝√√À¸À¬ı ‡…±øÓ¬ ˘±ˆ¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú ˚±¬ı˛ √œ‚« ø¬ı¬ı¬ı˛Ì
¤‡±ÀÚ Œ√›˚˛± ¸y¬ı Ú˚˛º ø¬ı—˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ ¬Û=±À˙¬ı˛ √˙fl¡ ŒÔÀfl¡ ’¸ø˜˚˛± ¸±ø˝√√ÀÓ¬…
Œ¬ı˙ øfl¡Â≈√ ¸—‡…fl¡ ά◊¬ÛÚ…±¸ ¬ı˛ø‰¬Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√ Œ˚&À˘±ÀÓ¬ õ∂·øÓ¬¬ı±√œ ø‰¬ôL±Ò±¬ı˛± Ò√ıøÚÓ¬
˝√√À˚˛ÀÂ√º ¤˝◊√ ¸˜˚˛ ’¸À˜ ø˙鬱 õ∂øӬᬱÀÚ¬ı˛ ¸—‡… Œ˚˜Ú ¬ı‘øX ‚ÀȬÀÂ√ ŒÓ¬˜øÚ ø˙øé¬Ó¬
˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ¸—‡…±› ¬ı‘øX Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√º
Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ √˙«ÀÚ¬ı˛ ˜”˘ˆ¬±¬ıñ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ Œ‰¬Ó¬Ú±¬ı˛ ø¬ıfl¡±˙ ø¬ıÀù´ õ∂Ô˜ ‚ÀȬ ’©Ü±√˙
˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ Ù¬¬ı˛±ø¸ √±˙«øÚfl¡ fl“¡Î¬À¸ [Condorcet]-¬ı˛ ëAdmission of woman to
full citizenshipí [1790] Ú±˜fl¡ ¢∂ÀLöº ˜ø˝√√˘±À√¬ı˛ ˜ÀÒ… ¤Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ ø‰¬ôL±¬ı˛ õ∂Ô˜
õ∂fl¡±˙ Œ√‡± ˚±˚˛ ˝◊√—À¬ı˛Ê√ ˜ø˝√√˘± Œ˜ø¬ı˛ è˘àÚSê±Ù¬È¬-¤¬ı˛ ëA vindication of the
rights of womení Ú±˜fl¡ ¢∂ÀLö [1792]º ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬Àfl¡ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ ø‰¬ôL±Ò±¬ı˛± ¤fl¡
’±Àµ±˘ÀÚ¬ı˛ ¬ı˛+¬Û ŒÚ›˚˛±¬ı˛ ø¬ÛÂ√ÀÚ ˝◊√—À¬ı˛Ê√ √±˙«øÚfl¡ Ê√Ú à≈˚˛±È«¬ ø˜˘ [J.S. Mill]-¤¬ı˛
ëThe subjection of womení Ú±À˜¬ı˛ ¢∂LöøȬ ˚ÀÔ©Ü ¸±˝√√±˚… fl¡À¬ı˛øÂ√˘º ¤˝◊√
√±˙«øÚfl¡·Ì Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˜˚«±√± ’±¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ ¸•ÛÀfl«¡ ˚ÀÔ©Ü ˚≈øMê√-õ∂˜±Ì Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛øÂ√À˘Úº
è˘àÚSê±Ù¬ÀȬ¬ı˛ ˜ÀÓ¬, Ú±¬ı˛œ qÒ≈ ¤fl¡ Œ˚ÃÚ¸M√√± Ú˚˛, ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ˜ÀÓ¬±˝◊√ ˚≈øMê√‰¬±ø˘Ó¬ ¤fl¡
˜±Ú¬ı¸M√√±º øÓ¬øÚ Ú±¬ı˛œ ø˙鬱 ’±¬ı˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’Ô«ÕÚøÓ¬fl¡ ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ &èQ ø√À˚˛ÀÂ√Úº
ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬Àfl¡ ˝√√…±ø¬ı˛˚˛È¬ ŒÈ¬˘¬ı˛ ëThe Enfranchisement of womení Ú±À˜¬ı˛
õ∂¬ıÀg Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œˆ¬±È¬±øÒfl¡±¬ı˛ √±ø¬ı fl¡À¬ı˛Úº ¤˝◊√ Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ ø‰¬ôL± ‰¬‰«¬±¬ı˛ Ù¬˘¶§¬ı˛+¬Û Ú±¬ı˛œ¬ı˛
¸±˜±øÊ√fl¡ ¤¬ı— ¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ √±ø¬ı øÚÀ˚˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛± ¸—·øͬӬ ˝√√ÀÓ¬ qè fl¡¬ı˛˘º
1848 ¸±À˘ ’±À˜ø¬ı˛fl¡±˚˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ √±ø¬ıÀÓ¬ ¤fl¡ ’±ôLÊ«√±øÓ¬fl¡ ’±À˘±‰¬Ú±¬ı˛
’±À˚˛±Ê√Ú ˝√√˚˛ ¤¬ı— ¤¬ı˛˝◊√ ¸”S ÒÀ¬ı˛ ˝◊√ά◊À¬ı˛±¬Û ¤¬ı— ’±À˜ø¬ı˛fl¡±˚˛ Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√ ’±Àµ±˘Ú
˙øMê√˙±˘œ ¬ı˛+À¬Û Â√øάˇÀ˚˛ ¬ÛÀάˇº ˝◊√¬ıÀ¸ÀÚ¬ı˛ ëDolls Houseí, fl¡±˘« ˜±fl«¡À¸¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú±¬ıø˘,
˘˘ 22 ˘˘

¤Àe˘À¸¬ı˛ ëOrigin of the family, Private Property and the stateí Ú±À˜¬ı˛
¢∂Lö ø¸À˜±Ú √… Œ¬ı±Àˆ¬˚˛±¬ı˛ ëThe second Sexí Ú±À˜¬ı˛ ¢∂Lö ¤¬ı— ¤˝◊√ ¸˜˚˛fl¡±¬ı˛ ’±À¬ı˛±
øfl¡Â≈√ ¢∂Lö Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√ ’±Àµ±˘ÚÀfl¡ ά◊Vœ5 fl¡À¬ı˛ Ó≈¬À˘øÂ√˘º ˝◊√øÓ¬˜ÀÒ… Ú±¬ı˛œø˙鬱¬ı˛
’øÒfl¡±¬ı˛, Œˆ¬±È¬±øÒfl¡±¬ı˛ ˝◊√Ó¬…±ø√ ’Ê«√Ú fl¡À¬ı˛ ¤˝◊√ ’±Àµ±˘Ú Ó¬±¬ı˛ ¬Û±›Ú± ’ÀÚfl¡‡±øÚ
’±√±˚˛ fl¡À¬ı˛ øÚÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√˘º
’±√˙« ¤¬ı— ¬Û±Ô«Àfl¡…¬ı˛ øˆ¬øM√√ÀÓ¬ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œÀ√¬ı˛ õ∂Ò±ÚÓ¬ øÓ¬ÚøȬ Ò±¬ı˛±˚˛ ø¬ıˆ¬Mê√ fl¡¬ı˛±
˚±˚˛º ¬ı…øMê√¬ı±√œ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ [Individual feminist], ¸˜±Ê√¬ı±√œ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ [Socialist
feminist] ¤¬ı— Œ˜Ã˘ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ [Radical feminist]º Ê√Ú à≈˚˛±È«¬ ø˜˘Àfl¡
¬ı…øMê√¬ı±√œ Ú±¬ı˛œ¬ı±À√¬ı˛ õ∂¬ıMê√± ¬ı˘± ‰¬À˘º Ó“¬±¬ı˛ ά◊¬ÛÀ˚±ø·Ó¬±¬ı±√ [Utilitarianism]-¤¬ı˛
¡Z±¬ı˛± ’Ú≈õ∂±øÌÓ¬ ˝√√À˚˛ Œ√‡À˘ Œ√‡± ˚±˚˛, ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ’Ò«±—˙ ¤˝◊√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛± ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¡Z±¬ı˛±
Œ˙±ø¯∏Ó¬ ˝√√À˚˛ ‰¬˘ÀÂ√º ¤¬ı˛ øˆ¬øM√√ÀÓ¬˝◊√ øÓ¬øÚ ëThe subjection of women í ¢∂ÀLö
Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√¬ı˛ õ∂À˚˛±Ê√Úœ˚˛Ó¬± Œ‚±¯∏̱ fl¡¬ı˛À˘Úº ¸˜±Ê√¬ı±√œ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œÀ√¬ı˛ ˜ÀÓ¬, Ú±¬ı˛œ¬ı˛
fl¡Ó«¬¬ı… Œ˚ø√Ú ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ fl¡Ó«¬¬ı…¬ı˛+À¬Û ¶§œfl‘¡øÓ¬ ¬Û±À¬ı Œ¸ø√Ú˝◊√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¬Û”Ì« ’øÒfl¡±¬ı˛ ˘±ˆ¬
¸y¬ı ˝√√À¬ıº ø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ ¯∏±È¬ ¤¬ı— ¸M√√À¬ı˛¬ı˛ √˙Àfl¡ ’øô¶Q¬ı±√ [Existentialism],
¬ı…øMê√¬ı˛ ¬Û”Ì« ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ Ò±¬ı˛Ì± ˝◊√Ó¬…±ø√¬ı˛ õ∂ˆ¬±À¬ı Œ˜Ã˘ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ¬ı˛ [Radical
feminist] ¸”S¬Û±Ó¬ ˝√√˚˛º ¬Û≈è¯∏ ø¬ıÀ¡Z¯∏ ¤À√¬ı˛ õ∂Ò±Ú ∆¬ıø˙©Ü…º
øfl¡ ¤À√À˙ øfl¡ ¬Ûø(À˜ ø˙鬱¬ı˛ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ √±ø¬ı øÂ√˘ ¸˜±Ú ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ ø√Àfl¡
õ∂Ô˜ ¬Û√À鬬ۺ ¤À√À˙ Ú±¬ı˛œ ø˙鬱˚˛ ά◊À√…±·œ¬ı˛± ¬Ûø(˜œ ˆ¬±¬ıÚ±¬ı˛ ¸Àe ¬Ûø¬ı˛ø‰¬Ó¬
¬ı≈øXÊ√œ¬ıœ ˝√√À˘› Ó¬±¬ı˛ ¸Àe ˚≈Mê√ ˝√√À˚˛øÂ√˘ ˆ¬±¬ı˛Ó¬œ˚˛ øÚÊ√¶§Ó¬±º Ó¬±˝◊√ ¬ı±—˘±¬ı˛ Ú±¬ı˛œø˙鬱
øÚÀ˚˛ õ∂Ô˜ ¬Û≈ô¶fl¡ Œ·Ã¬ı˛À˜±˝√√Ú ø¬ı√…±˘Ç±À¬ı˛¬ı˛ ë¶aœø˙鬱 ø¬ıÒ±˚˛fl¡í-¤¬ı˛ õ∂fl¡±˙fl¡ ˝√√Ú
¬ı˛é¬Ì˙œ˘ øfl¡c ’±À˘±fl¡õ∂±5 ¬ı˛±Ò±fl¡±ôL Œ√¬ıñ ø˚øÚ øÚÀÊ√ ø¬ıÒ¬ı± ø¬ı¬ı±À˝√√¬ı˛ ¸øSê˚˛
ø¬ıÀ¬ı˛±Òœ øÂ√À˘Úº
ø˙鬱¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛À¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ¸˜±Ú±øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ ø√Àfl¡ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ √œ‚« ˚±S± qè, Œ˚ ø˙鬱
Ó¬±Àfl¡ ’±À¬ı˛± ¬ı‘˝√M√¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬¬ı˛ ¬Û±›Ú±-·`¬± ¬ı≈ÀÁ¡ øÚÀÓ¬ ¸±˝√√±˚… fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ø˙鬱¬ı˛
’±Àµ±˘Ú ŒÔÀfl¡ Œˆ¬±ÀȬ¬ı˛ ’±Àµ±˘Ú, ¬ı≈ÀÊ«√±˚˛± Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ ˆ¬±¬ıÚ± ŒÔÀfl¡ ¸˜±Ê√Ó¬Laœ
ˆ¬±¬ıÚ± Œ¬Ûø¬ı˛À˚˛ ’±Ê√Àfl¡¬ı˛ ¶§Ó¬La Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ ˆ¬±¬ıÚ±˚˛ Œ¬ÛÓÂ√±ÀÚ±¬ı˛ ˝◊√øÓ¬˝√√±¸ ˜±Ú¬ı ¸ˆ¬…Ó¬±¬ı˛
¸˜Ó¬±¬ı˛ ø√Àfl¡ ˚±S±¬ı˛ ˝◊√øÓ¬˝√√±¸º
Œ¬ıÀfl¡±ÀÙ¬±ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÓ¬, ¸˜±ÀÊ√ ’±ø√ÀÓ¬ ˜±Ó‘¬Ó¬La fl¡±À˚˛˜ øÂ√˘º Œ¸‡±ÀÚ Ú±¬ı˛œ¬ı˛±
Ò˜«, ¸•ÛøM√√ ¤¬ı— ø¬ı¬ı±˝√√Àfl¡ øÚ˚˛øLaÓ¬ fl¡¬ı˛Ó¬º ¬ÛÀ¬ı˛ Œ¸˝◊√ ¬ı…¬ı¶ö±Àfl¡ ¸ø¬ı˛À˚˛ ø¬ÛÓ‘¬ ’øÒfl¡±¬ı˛
fl¡±À˚˛˜ ˝√√À˚˛ÀÂ√º Ú±¬ı˛œ¬ı˛ õ∂øÓ¬ ∆¬ı¯∏˜… Œ˚ Œfl¡±ÀÚ± ÷ù´¬ı˛√M√ ø¬ıÒ±Ú Ú˚˛ ¬ı± ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡
∆Ê√ø¬ıfl¡ ¬Û±Ô«Àfl¡…¬ı˛ õ∂fl¡±˙ Ú˚˛, ¤˝◊√ ˚≈øMê√¬ı˛ ’Ú…Ó¬˜ õ∂¬ıMê√± ˝√√À˘Ú ŒÙˬάø¬ı˛fl¡ ¤Àe˘¸º
¤Àe˘À¸¬ı˛ ˜ÀÓ¬, ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ˝◊√øÓ¬˝√√±À¸ qè ŒÔÀfl¡ ˙±¬ı˛œø¬ı˛fl¡ ¸é¬˜Ó¬±¬ı˛ øˆ¬øM√√ÀÓ¬ Ú±¬ı˛œ˘˘ 23 ˘˘

¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ˜ÀÒ… ¤fl¡È¬± Œ˜Ãø˘fl¡ |˜ ø¬ıˆ¬±Ê√Ú ¸‘ø©Ü ˝√√À˚˛ ø·À˚˛øÂ√˘º ¤˝◊√ Œ|øÌø¬ıˆ¬±øÊ√Ó¬
¸˜±ÀÊ√ õ∂fl‘¡Ó¬ ά◊M√¬ı˛±øÒfl¡±¬ı˛œÀfl¡ Ê√ij Œ√›˚˛±¬ı˛ Ê√Ú… Ú±¬ı˛œÀfl¡ ¬Û≈è¯∏ øÚÀÊ√¬ı˛ ’ÒœÀÚ
’±Ú˘º ¤ˆ¬±À¬ı Ú±¬ı˛œ ¤fl¡ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¸•ÛøM√√¬ı˛ ά◊M√¬ı˛±øÒfl¡±¬ı˛œ¬ı˛ Ê√ij√±SœÀÓ¬ ¬Ûø¬ı˛ÌÓ¬ ˝√√˘º
ÒÚÓ¬±øLafl¡ ¤¬ı— ÒÚÓ¬La ά◊M√¬ı˛ ¸˜±ÀÊ√ Œ˜À˚˛¬ı˛± ¸±˜±øÊ√fl¡ |À˜ ¬ı…±¬Ûfl¡ ¸—‡…±˚˛
’—˙¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛À˘› Œ√‡± Œ·ÀÂ√ ’¸±˜… ŒÔÀfl¡˝◊√ Œ·ÀÂ√º ¤Àe˘¸ Ó“¬±¬ı˛ ¬ı…±‡…±˚˛
˜±Ó‘¬Ó¬ÀLa¬ı˛ Ê√±˚˛·±˚˛ ø¬ÛÓ‘¬Ó¬La ’±¸±¬ı˛ ¬ı…±¬Û±¬ı˛È¬±Àfl¡ õ∂Ò±ÚÓ¬ ˜Úô¶±øNfl¡ ¬ıÀ˘ ’øˆ¬ø˝√√Ó¬
fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√Úº
˜Ò…˚≈À·¬ı˛ ˝◊√ά◊À¬ı˛±À¬Û ø˙鬱 øÂ√˘ ¸•Û”Ì« Ò˜«œ˚˛ õ∂øӬᬱÀÚ¬ı˛ ’Ҝں Œ˘‡±¬Ûάˇ±
ø˙‡À˘ Œ˜À˚˛¬ı˛± ø¬ıÒ¬ı± ˝√√˚˛ ¤¬ı— ˙±À¶a ¬ı± Œ¬ıÀ√ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ ŒÚ˝◊√ ¤ Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ fl¡Ô±
Œ˚ qÒ≈ ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ Œ˜À˚˛¬ı˛± qÀÚÀÂ√ Ó¬± Ú˚˛º ¸5˜ ŒÔÀfl¡ ¡Z±√˙ ˙Ó¬±sœ ¬Û˚«ôL ˝◊√ά◊À¬ı˛±À¬Û¬ı˛
¸±Ò±¬ı˛Ì Œ˜À˚˛¬ı˛±› ø˙鬱¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ¸•Û”Ì« ¬ıø=Ó¬ øÂ√˘º qÒ≈ ¸œø˜Ó¬ ¸—‡…fl¡
’øˆ¬Ê√±Ó¬ Ó¬èÌœ ‰¬±À‰«¬ Œ˚±· ø√Ó¬º Ó¬±¬ı˛± fl¡ÚÀˆ¬KI◊ ¬ı± ˜Úà±ø¬ı˛¬ı˛ ‰¬±¬ı˛ Œ√›˚˛±À˘¬ı˛ ˜ÀÒ…
øfl¡Â≈√ Ò˜«œ˚˛ ø˙鬱 Œ¬ÛÓ¬º
Ú¬ıÊ√±·¬ı˛Ì, Ò˜«¸—¶®±¬ı˛, ∆¬ı:±øÚfl¡ ø¬ıõ≠¬ı ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ‘√ø©Üˆ¬øe ¤¬ı— õ∂øӬᬱÀÚ Œ˚
¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú ’±Ú˘ñ Ó¬± Sê˜˙ ŒÏ¬Î¬◊À˚˛¬ı˛ ˜ÀÓ¬± Â√øάˇÀ˚˛ ¬ÛÀάˇ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ Œ‰¬˝√√±¬ı˛±È¬±˝◊√ ¬ı√À˘
ø√˘º ø˙ä ø¬ıõ≠¬ı øڕ߬ıÀÌ«¬ı˛ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ˜ÀÒ…› ¶§±øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ õ∂¬ıÌÓ¬± ¤ÀÚ ø√˘º ¬Ûø(À˜
¬ÛÀÚÀ¬ı˛± ŒÔÀfl¡ ’±Í¬±À¬ı˛± ˙Ó¬fl¡ ¬Û˚«ôL ¸˜Ó¬±¬ı˛ Ê√Ú… Œ˚ ¸˜ô¶ Œ˜À˚˛ ˘Î¬ˇ±˝◊√ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú,
Ó“¬±¬ı˛± Ú±Ú±¬ı˛fl¡˜ ¸±˜±øÊ√fl¡ ’¬ı¶ö±Ú ŒÔÀfl¡ ’±¸ÀÓ¬Úº |˜Ê√œ¬ıœ, Œ˘ø‡fl¡±, ’øˆ¬ÀÚSœ,
ŒÙ¬ø¬ı˛›˚˛±ø˘, ø˙é¬ø˚˛Sœ, Œ˜À˚˛ |ø˜fl¡ ŒÔÀfl¡ Œ√˝√Ê√œ¬ıœ Œ˜À˚˛¬ı˛±› ø¬ıõ≠À¬ı¬ı˛ ø¬ıøˆ¬iß
˜≈˝”√ÀÓ«¬ ’—˙ øÚÀ˚˛ÀÂ√Úº ø¬ı¬Û¬ı˛œÀÓ¬ ά◊øÚ˙ ’±¬ı˛ ø¬ı˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ ˜Ò…ø¬ıM√√ Ú±¬ı˛œ ¸˜Ó¬±¬ı±√œ¬ı˛±
˜”˘Ó¬ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ¸•ÛøM√√ ’±¬ı˛ Œˆ¬±ÀȬ¬ı˛ √±ø¬ıÀÓ¬ øÚÀÊ√À√¬ı˛ ˙øMê√ ¸—˝√√Ó¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº
¤¸˜˚˛ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛˝√œÚÓ¬± ¤Ó¬È¬±˝◊√ ·ˆ¬œ¬ı˛ øÂ√˘ Œ˚ ’±˝◊√ÀÚ¬ı˛ Œ‰¬±À‡ Ó¬±À√¬ı˛ ¬ı…øMê√
¬ıÀ˘ ¶§œfl¡±¬ı˛› fl¡¬ı˛± ˝√√ÀÓ¬± Ú±º 1830 ŒÔÀfl¡ 1840 ¤˝◊√ √˙Àfl¡ øÚÊ√¶§ √±ø¬ı¬ı˛ ¸Àe
˝◊√—À¬ı˛Ê√ Œ˜À˚˛¬ı˛± fl¡Ó¬&À˘± ·ˆ¬œ¬ı˛ Œ˜Ãø˘fl¡ ¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡ √±ø¬ı› Ó≈¬˘À˘Úº Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ…
øÂ√˘ √±¸ ¬ı…¬ı¸±¬ı˛ ’¬ı¸±Ú, ¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡ ’øÒfl¡±¬ı˛Àfl¡ õ∂¸±ø¬ı˛Ó¬ fl¡À¬ı˛ |ø˜fl¡ Œ|ø̬ı˛
¬Û≈è¯∏À√¬ı˛ ’ôLˆ≈«¬Mê√ fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú… ‰¬±È«¬±¬ı˛ ’Ú≈À˜±√Ú õ∂ˆ‘¬øÓ¬º
qÒ≈ ˝◊√—˘…±À`¬ Ú˚˛, ˝◊√ά◊À¬ı˛±À¬Û¬ı˛ ’Ú…S› Œ˚ ¸˜ô¶ Œ˜À˚˛¬ı˛± ¬Û±ø¬ı˛¬ı±ø¬ı˛fl¡ ¬ı± ’Ú…
Œfl¡±ÀÚ± ¬Ûø¬ı˛ø‰¬øÓ¬ ¸”ÀS Œfl¡±ÀÚ±ˆ¬±À¬ı ά◊√±¬ı˛ÕÚøÓ¬fl¡ ¬ı± ø¬ıõ≠¬ıœ ˆ¬±¬ıÚ±¬ı˛ ¶ÛÀ˙«
¤À¸ÀÂ√Úñ Ó“¬±¬ı˛± Sê˜˙ øÚÀÊ√À√¬ı˛ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ √±ø¬ı› Ó≈¬À˘ÀÂ√Úº 1869 ¸±À˘
˝◊√—˘…±À`¬¬ı˛ ø¬ıõ≠¬ı, 1789, 1848 ’±¬ı˛ 1871 ¸±À˘ Ùˬ±Àk, 1848 ¸±À˘
Ê√±˜«±øÚÀÓ¬ñ ¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ √±ø¬ıÀÓ¬ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ Œ|øÌ øÚø¬ı«À˙À¯∏ ¸˜ô¶ Œ˜À˚˛
Œ¸±2‰¬±¬ı˛ ˝√√À˚˛ÀÂ√Úº ø¬ıõ≠À¬ı, ¸—·Í¬ÀÚ, ¸˙¶a ¸—¢∂±À˜, ¸˝√√±˚˛Ó¬±˚˛ ¸øSê˚˛ ˆ”¬ø˜fl¡±
˘˘ 24 ˘˘

øÚÀ˚˛ÀÂ√Úº øfl¡c õ∂øÓ¬¬ı±¬ı˛˝◊√ ø¬ıõ≠À¬ı¬ı˛ ¬Û¬ı˛ õ∂øÓ¬ø¬ıõ≠À¬ı¬ı˛ ŒÏ¬Î¬◊ ¤À¸ÀÂ√º Œ˜À˚˛¬ı˛± Œ˚
Ó¬±À√¬ı˛˝◊√ Œ|ø̬ı˛, Ó¬±À√¬ı˛ ¸˜À·±Sœ˚˛ñ ¤fl¡Ô± ˆ≈¬À˘ ø·À˚˛ ¬Û≈è¯∏ ŒÚÓ‘¬Q ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛
Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ ‡¬ı« fl¡À¬ı˛ÀÂ√, √˜Ú fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¬ı˛é¬Ì˙œ˘Ó¬± ’±¬ı˛ Œ·“±Î¬ˇ±ø˜¬ı˛ ø¬ıèX
Œ¶⁄±ÀÓ¬ Œˆ¬À¸ Œ˜À˚˛¬ı˛± ‚À¬ı˛ øÙ¬À¬ı˛ Œ˚ÀÓ¬ ¬ı±Ò… ˝√√À˚˛ÀÂ√Úº ˚Ó¬ø√Ú Ú± ÚÓ≈¬Ú Œfl¡±ÀÚ± ŒÏ¬Î¬◊
’±À¸º 1848 ¸±À˘¬ı˛ ø¬ıõ≠À¬ı¬ı˛ ¬Û¬ı˛ Ùˬ±Àk, õ∂≈ø˙˚˛± ’±¬ı˛ ’øàò˚˛±ÀÓ¬ ¸¬ı˛fl¡±¬ı˛ ¸˜ô¶
Ú±¬ı±˘Àfl¡¬ı˛ ¸Àe Œ˜À˚˛À√¬ı˛› ¬ı˛±Ê√ÕÚøÓ¬fl¡ ’—˙¢∂˝√Ì øÚø¯∏X fl¡À¬ı˛ÀÂ√º Ù¬¬ı˛±ø¸ ø¬ıõ≠À¬ı¬ı˛
’±À· Œ˜À˚˛¬ı˛± Œ˚ ¸±˜±Ú… ’øÒfl¡±¬ı˛È≈¬fl≈¡ Œˆ¬±· fl¡¬ı˛ÀÓ¬Ú, 1793 ¸±À˘¬ı˛ ¬Û¬ı˛ Œ¸È¬±›
ø¬ı˘≈5 ˝√√À˚˛ÀÂ√º
ø¬ı˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ õ∂Ô˜ ø√Àfl¡ ˝◊√—À¬ı˛Ê√ Œ˜À˚˛¬ı˛± Œ¬Ûìı˛¸ˆ¬± õ∂ˆ‘¬øÓ¬ÀÓ¬ Œˆ¬±È¬ Œ√¬ı±¬ı˛
’øÒfl¡±¬ı˛ Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√Úº fl¡±Î¬◊øk˘¬ı˛ ¶≈®˘À¬ı±Î«¬ ¬ı± Œ˜˚˛À¬ı˛¬ı˛ ¬ÛÀ√ øÚ¬ı«±ø‰¬Ó¬ ˝√√ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√Ú,
˚ø√ Ó“¬±À√¬ı˛ õ∂À˚˛±Ê√Úœ˚˛ ¸•ÛøM√√ Ô±Àfl¡º øfl¡c Ó¬‡ÀÚ± Ó“¬±¬ı˛± Ê√±Ó¬œ˚˛ øÚ¬ı«±‰¬ÀÚ Œˆ¬±È¬ ø√ÀÓ¬
¬Û±À¬ı˛ÚøÚº ’ÀÚfl¡ fl¡˜«fl¡±ÀG¬ı˛ ¬Û¬ı˛ 1918 ¸±À˘ øSÀ˙±Ò√ı« ˝◊√—À¬ı˛Ê√ Œ˜À˚˛¬ı˛± Œˆ¬±È¬
Œ√¬ı±¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ Œ¬ÛÀ˘Úº Ó¬‡ÀÚ± øfl¡c ŒÂ√À˘À√¬ı˛ Œˆ¬±È¬ Œ√¬ı±¬ı˛ Ú”…ÚÓ¬˜ ¬ı˚˛¸ 21º
¤fl≈¡˙ ¬ıÂ√¬ı˛ ¬ı˚˛À¸ Œˆ¬±È¬ Œ√¬ı±¬ı˛ Ê√Ú… ˝◊√—À¬ı˛Ê√ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ’±À¬ı˛± √˙ ¬ıÂ√¬ı˛ ’Ô«±» 1928
¸±˘ ¬Û˚«ôL ’À¬Û鬱 fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ¤ˆ¬±À¬ı 1921 ¸±À˘ Œ¬Û±˘…±À`¬, ø¢∂À¸ 1929
¸±À˘, Œ¶ÛÀÚ 1931 ¸±À˘ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Œˆ¬±È¬±øÒfl¡±¬ı˛ ¶§œfl‘¡Ó¬ ˝√√˘º

˘˘ 25 ˘˘

’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ
¬ı±¬ı± ø‰¬Sø˙äœ ˝√√À¬ı˛fÚ±Ô &5 ¤¬ı— ¶§±˜œ fl‘¡¯ûÚ·¬ı˛¬ı±¸œ fl¡±ø˘√±¸ &5º ¬ı±—˘±
¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ’Ú…Ó¬˜ Œ|ᬠfl¡Ô±¸±ø˝√√øÓ¬…fl¡ ’±˙±¬Û”̱« Œ√¬ıœ¬ı˛ Ê√ij 1909 ¸±À˘¬ı˛ 8 Ê√±Ú≈˚±˛ ø¬ı˛º
˜‘Ó≈¬… 1995 ¸±À˘¬ı˛ 13√ Ê≈√˘±˝◊√º
¤fl¡ ¬ı˛é¬Ì˙œ˘ ¬Ûø¬ı˛¬ı±À¬ı˛ Ê√ij øÚÀ˚˛øÂ√À˘Ú ’±˙±¬Û”Ì«±º Œ¸ ˚≈À·¬ı˛ ’±¬ı˛ ¬Û“±‰¬È¬±
¬ı˛é¬Ì˙œ˘ ¬Ûø¬ı˛¬ı±À¬ı˛¬ı˛ Œ˜À˚˛¬ı˛± Œ˚ˆ¬±À¬ı ‚¬ı˛·‘˝√¶ö±ø˘ ˝◊√Ó¬…±ø√ fl¡±ÀÊ√ øÚÀÊ√À√¬ı˛ ά◊»¸·«
fl¡À¬ı˛ ø√ÀÓ¬ ¬ı±Ò… ˝√√ÀÓ¬±, ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ Œé¬ÀS› ¤øÚ˚˛À˜¬ı˛ ¬ı…Ó¬…˚˛ ‚ÀȬøÚº ¤fl¡±ôL fl¡Àͬ±¬ı˛
¬ı˛é¬Ì˙œ˘ ¬Ûø¬ı˛¬ı±À¬ı˛¬ı˛ fl¡Ú…± ’±˙±¬Û”Ì«±› Ó¬±˝◊√ ¶≈®À˘ ˚±¬ı±¬ı˛ ¸≈À˚±· ¬Û±ÚøÚº øfl¡c ¶≈®À˘
˚±¬ı±¬ı˛ ¸≈À˚±· Ú± Œ¬ÛÀ˘› Ó¬“±¬ı˛ ˜ÀÒ… ¬Û≈ô¶fl¡ø¬Û¬Û±¸≈ Œ˚ ¤fl¡È¬± ˜Ú øÂ√˘, Œ¸˝◊√ ˜Ú ¶≈®À˘
˚±›˚˛±¬ı˛ ≈√–‡Àfl¡ ˆ≈¬˘ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√ ¬Ûάˇ±¬ı˛ ˜±Ò…À˜º ˜±À˚˛¬ı˛ ¸±ø˝√√Ó¬…õ∂œøÓ¬ fl¡Ú…±¬ı˛ ˜ÀÒ…›
¸=±ø¬ı˛Ó¬ ˝√√À˚˛øÂ√˘º ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ ˜±Ó‘¬À√¬ıœ¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¤fl¡ø√fl¡ Ê≈√Àάˇ Œ˚˜Ú øÂ√˘ Ó¬“±¬ı˛
¸—¸±¬ı˛ ŒÓ¬˜øÚ ’Ú…ø√Àfl¡ Ó¬“±¬ı˛ ˜ÀÒ… ¤fl¡ ¸±ø˝√√Ó¬…ø¬Û¬Û±¸≈ ˝√√+√˚˛ øÂ√˘ ˚± ¸˜ô¶ fl¡±ÀÊ√¬ı˛
’¬ı¸±ÀÚ ˜±ø¸fl¡ ¬ÛS, ø¬ıøˆ¬iß ¢∂Lö ¬Û±Àͬ ¸¬ı¸˜˚˛ øÚÀ˚˛±øÊ√Ó¬ Ô±fl¡Ó¬º ¤ Â√±Î¬ˇ± øÓ¬ÚÀȬ
˘±˝◊√À¬ıËø¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ¬ı˝◊√ ’±¸Ó¬ ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ ˜±À˚˛¬ı˛ Ê√Ú…º ˜±À˚˛¬ı˛ ¬Û≈ô¶fl¡¬Û±Àͬ¬ı˛ ’√˜… ’±¢∂˝√
Ó“¬±¬ı˛ øÓ¬ÚÀ¬ı±ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÒ…› ¸=±ø¬ı˛Ó¬ ˝√√À˚˛øÂ√˘º ¶≈®À˘ ˚±¬ı±¬ı˛ Ó¬±ø·√ ¬Ú± Ô±fl¡±ÀÓ¬ ˜±À˚˛¬ı˛
Ê√Ú… ’±¸± ¬ı˝◊√&À˘± Ó¬“±¬ı˛± øÓ¬ÚÀ¬ı±Ú › øÚø¬ı«‰¬±À¬ı˛ ¬Û±Í¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬Úº ¤˝◊√ ¬Ûάˇ±¬ı˛ ¸”S ÒÀ¬ı˛˝◊√
˝√√ͬ±»˝◊√ Œ˘‡±¬ı˛ ¬ı±¸Ú± Ê√±À· ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛º ¤˝◊√ ¬ı±¸Ú± ‰¬ø¬ı˛Ó¬±Ô« fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú…˝◊√ øÓ¬øÚ ¤fl¡È¬±
fl¡ø¬ıÓ¬± ø˘À‡ ¤fl¡øȬ ¬ÛøSfl¡±˚˛ õ∂fl¡±À˙¬ı˛ Ê√Ú… ¬Û±Í¬±Úº Ó¬‡Ú Ó“¬±¬ı˛ ¬ı˚˛¸ ˜±S ŒÓ¬À¬ı˛±
¬ıÂ√¬ı˛º ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ ’Ú… ≈√˝◊√ Œ¬ı±Ú› Â√ø¬ı ’“±fl¡± ¤¬ı— fl¡ø¬ıÓ¬± Œ˘‡±¬ı˛ ¸Àe ˚≈Mê√ øÂÀ√˘Úº
¬ı˛é¬Ì˙œ˘ ¬Ûø¬ı˛¬ı±À¬ı˛¬ı˛ Œ˜À˚˛ øÂ√À˘ ¬ıÀ˘ ’±Rœ˚˛¶§Ê√Ú Â√±Î¬ˇ± ’Ú… fl¡±À¬ı˛± ¸Àe Œ˜˘±À˜˙±
¬ı± fl¡Ô± ¬ı˘±¬ı˛ ¸≈À˚±· øÂ√˘ Ú± Ó“¬±À√¬ı˛º ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ ø¬ÛÓ¬± ˝√√À¬ı˛fÚ±Ô &5 Â√ø¬ı ’“±fl¡ÀÓ¬Úº
Œ¸fl¡±À˘ ø¬ı‡…±Ó¬ ˜±ø¸fl¡ ¬ÛøSfl¡± ˆ¬±¬ı˛Ó¬¬ıÀ¯∏«¬ı˛ ’ÀÚfl¡ Â√ø¬ı Ó“¬±¬ı˛˝◊√ ’“±fl¡± øÂ√˘º ¤˜Úøfl¡
¤˝◊√ ¬ÛøSfl¡±¬ı˛ õ∂Ô˜ ¸—‡…±¬ı˛ ˜˘±ÀȬ¬ı˛ Â√ø¬ı› øÓ¬øÚ˝◊√ ¤“Àfl¡øÂ√À˘Úº ¸•Û±√fl¡ Ê√˘Ò¬ı˛ Œ¸Ú
˘˘ 26 ˘˘

Â√±Î¬ˇ±› ’±¬ı˛› ’ÀÚfl¡ ø¬ı‡…±Ó¬ Œ˘‡fl¡¬ı˛± Ó“¬±À√¬ı˛ ¬ı±øάˇÀÓ¬ ¤À˘› ¤“À√¬ı˛ ¸Àe ¬ı±fl¡…±˘±À¬Û¬ı˛
’øÒfl¡±¬ı˛ ¬ı± ¸≈À˚±· Ó“¬±À√¬ı˛ øÂ√˘ Ú±º
’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ ˆ¬±˝◊√À¬ı±ÀÚ¬ı˛ ¸—‡…± Ó“¬±Àfl¡ øÚÀ˚˛ øÂ√˘ ’±È¬Ê√Úº Ó“¬±À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ øÂ√˘
¤Àfl¡¬ı±À¬ı˛˝◊√ ¸±Ò±ø¸ÀÒ Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛º Ó“¬±¬ı˛ √±√±¬ı˛± Œ˘‡±¬Ûάˇ± ø˙‡À˘› 12 ¬ıÂ√¬ı˛ ¬ı˚˛À¸
Œ¬ÛÓÂ√±ÀÚ±¬ı˛ ¸Àe ¸Àe Ó“¬±À√¬ı˛ ¬ı±øάˇ¬ı˛ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ¬ı±˝◊√À¬ı˛ ˚±Ó¬±˚˛±Ó¬ fl¡¬ı˛± fl¡Àͬ±¬ı˛ˆ¬±À¬ı
øÚø¯∏X øÂ√˘º ¤Àfl¡¬ı±À¬ı˛ Ó¬»fl¡±˘œÚ ¸±Ò±¬ı˛Ì ˜Ò…ø¬ıM√√ ‚À¬ı˛¬ı˛ ¸ôL±Ú ˝√√›˚˛± ¸ÀN› ’±Rœ˚˛¶§Ê√Ú ¬ı± ’Ú…À√¬ı˛ ¸Àe Ó“¬±À√¬ı˛ ¤fl¡È¬± ˜±ø¸fl¡ ¬ı…¬ıÒ±Ú øÂ√˘º ¤˝◊√ ¬ı…¬ıÒ±Ú ¤À¸øÂ√˘
˝√√˚˛ÀÓ¬± ˜±À˚˛¬ı˛ ¸±ø˝√√…Ó¬õ∂œøÓ¬ ¤¬ı— ¬ı±¬ı±¬ı˛ Â√ø¬ı ’“±fl¡±¬ı˛ ∆˙øäfl¡À¬ı±Ò Ó“¬±À√¬ı˛ ’¬ıÀ‰¬Ó¬Ú
˜ÀÚ õ∂ˆ¬±¬ı ŒÙ¬˘±¬ı˛ √èÚº
¸±ø˝√√Ó¬… › ¸—¸±¬ı˛ Â√±Î¬ˇ± ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ’±fl¡¯∏«Ì ¬ı˘ÀÓ¬ ’±¬ı˛ øfl¡Â≈√˝◊√ øÂ√˘Ú±º
Œfl¡ÚÚ± fl¡Àͬ±¬ı˛ øÚ˚˛˜±Ú≈¬ıøÓ«¬Ó¬±˚˛ ¬ıÀάˇ± ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬøÂ√À˘Úº ¶≈®À˘ ˚±›˚˛±, Â√ø¬ı ’“±fl¡± øfl¡—¬ı±
·±Ú Œ˙‡± Œfl¡±ÀڱȬ±¬ı˛ ¸≈À˚±·˝◊√ Ó“¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ ’±À¸øÚº Ó¬À¬ı ˜ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÒ… Œ¬ıάˇ±ÀÚ±¬ı˛
¸±Ò øÂ√˘ õ∂¬ı˘ ¤¬ı— ’¬ı˙…˝◊√ ¬ı˝◊√ ¬Ûάˇ±¬ı˛ ¸±Òº Œ¸fl¡±À˘¬ı˛ ¬ı˛œøÓ¬ ’Ú≈˚±˚˛œ ’ä ¬ı˚˛À¸˝◊√
Ó“¬±¬ı˛ ø¬ıÀ˚˛¬ı˛ ’±˘±¬Û ‰¬˘øÂ√˘º Œ¸ ¸˜˚˛ Ó“¬±¬ı˛ ˜ÀÚ ˝√√ÀÓ¬± ˚ø√ Ó“¬±¬ı˛ ˆ¬±¬ıœ ¬ı¬ı˛ ˘±˝◊√À¬ıËø¬ı˛˚˛±Ú
˝√√Ú Ó¬±˝√√À˘ ¬ı˝◊√ ¬Ûάˇ±¬ı˛ ’±fl¡±„√√鬱 Ó‘¬ø5 ˘±ˆ¬ fl¡¬ı˛À¬ıº ’±¬ı±¬ı˛ fl¡‡ÀÚ± Œˆ¬À¬ıÀÂ√Ú ˝√√¬ı≈ ¶§±˜œ
˚ø√ Œ¬ı˛À˘¬ı˛ ‰¬±fl≈¡À¬ı˛ ˝√√Ú Ó¬±˝√√À˘ ’“±˙ ø˜øȬÀ˚˛ ‚≈À¬ı˛ Œ¬ıάˇ±ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛À¬ıÚº øfl¡c Ó“¬±¬ı˛ øÚˆ‘¬Ó¬
‰¬±ø˝√√√± ¬Û”Ì« ˝√√˚˛øÚº ˚“±¬ı˛ ¸Àe Ó“¬±¬ı˛ ø¬ıÀ˚˛ ˝√√À˚˛øÂ√˘ øÓ¬øÚ øÂ√À˘Ú ¬ı…±—Àfl¡¬ı˛ ‰¬±fl≈¡À¬ı˛ ¤¬ı—
˜±Ú≈¯∏øȬ øÂ√À˘Ú ¸±√±ø¸ÀÒº ¸±Ò ¤¬ı— ¸±ÀÒ…¬ı˛ ˜ÀÒ… ≈√ô¶¬ı˛ ¬ı…¬ıÒ±ÚøȬ ¬ı˛À˚˛˝◊√ ø·À˚˛øÂ√˘º
’¬ı˙… ¬ı˝◊√ ¬Ûάˇ±¬ı˛ Œé¬ÀS ¤¬ı— Œ˘‡±ø˘ø‡¬ı˛ Œé¬ÀS ŒÓ¬˜Ú Œfl¡±ÀÚ± ¬ı±Ò± ’±À¸øÚ Ó“¬±¬ı˛
Ê√œ¬ıÀÚº ¤Àé¬ÀS øÓ¬øÚ øÂ√À˘Ú ¶§±ÒœÚ‰¬±ø¬ı˛Ìœ, ˚ø√› ¶≈®À˘ ˚±¬ı±¬ı˛ ¸≈À˚±· ˝√√˚˛øÚ ¬ıÀ˘
Œ˙‡±¬ı˛ Œé¬ÀS qÒ≈ øÚÀÊ√¬ı˛ ¬Ûάˇ≈˚˛± ˜ÚøȬÀfl¡˝◊√ ¸•§˘ fl¡À¬ı˛ ‰¬˘ÀÓ¬ ˝√√À˚˛øÂ√˘º ¬ı±—˘± ˆ¬±¯∏±
Â√±Î¬ˇ± ’Ú… ˆ¬±¯∏± ø˙À‡ ά◊ͬÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ÚøÚ ¬ıÀ˘˝◊√ ø¬ıÀ√ø˙ ¸±ø˝√√øÓ¬…fl¡À√¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú±¬ı˛ ’Ú≈¬ı±√
¬Û±Í¬ fl¡À¬ı˛˝◊√ Ó‘¬5 Ô±fl¡ÀÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√ Ó“¬±Àfl¡º øfl¡c ’ôLÀ¬ı˛¬ı˛ ’ôL–¶öÀ˘ Œ˚ ˆ¬±¬ı≈fl¡ ˜ÀÚ¬ı˛ ¬ı±¸
øÂ√˘, Œ¸˝◊√ ˆ¬±¬ı≈fl¡ ˜Ú øÚÀ˚˛˝◊√ Œ√ø˙-ø¬ıÀ√ø˙ ¸±ø˝√√Ó¬… ¬Û±Àͬ¬ı˛ ¬ı˛¸±¶§±√Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Ó¬“±¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ±
’¸≈ø¬ıÒ± ‚ÀȬøÚº
’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ ¸±ø˝√√Ó¬…À¸¬ı± qè ˝√√À˚˛øÂ√˘ ŒÂ√±ÀȬ±À√¬ı˛ Ê√Ú… Œ˘‡±¬ı˛ ˜±Ò…À˜º ’¬ı˙…
¬ÛÀ¬ı˛ ˚‡Ú øÓ¬øÚ ¬ıÀάˇ±À√¬ı˛ Ê√Ú…› ø˘‡ÀÓ¬ qè fl¡¬ı˛À˘Ú Ó¬‡Ú› Ó“¬±¬ı˛ ŒÂ√±ÀȬ±À√¬ı˛ Ê√Ú…
Œ˘‡±¬ı˛ ’±¢∂˝√ øô¶ø˜Ó¬ ˝√√˚ø˛ Úº Œ˙¯∏ ¬ı˚˛¸ ¬Û˚«ôL Ó¬±˝◊√ øÓ¬øÚ ¬ıÀάˇ±À√¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ ŒÂ√±ÀȬ±À√¬ı˛
Ê√Ú…› ø˘À‡ Œ·ÀÂ√Ú ’flv¡±ôLˆ¬±À¬ıº ¬ıÀάˇ±À√¬ı˛ Ê√Ú… õ∂ÔÀ˜ Ó“¬±¬ı˛ Œ˘‡± qè ˝√√˚˛ ŒÂ√±ÀȬ±·ä
ø√À˚˛º ¤¬ı˛ ¬Û¬ı˛ qè fl¡À¬ı˛Ú ά◊¬ÛÚ…±¸ Œ˘‡±º ’¬ı˙… Œ˘‡± ¤¬ı— Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¸Àe ¤fl¡È¬±
·“±È¬Â√άˇ± ¬ı“±Ò± Ó¬Ó¬ø√ÀÚ qè ˝√√˚˛ Œ·ÀÂ√º ‰¬±¬ı˛ Œ›√˚˛±À˘¬ı˛ ˜ÀÒ… ¬ıøµ õ∂ÔÀ˜ ¬ı˛é¬Ì˙œ˘
¬Ûø¬ı˛¬ı±À¬ı˛¬ı˛ fl¡Ú…± ¤¬ı— Ó¬±¬ı˛¬Û¬ı˛ Ó¬ÀÓ¬±øÒfl¡ ¤fl¡ ¬ı˛é¬Ì˙œ˘ ¬Ûø¬ı˛¬ı±À¬ı˛ ¬ıÒ” ˝√√À˚˛øÂ√À˘Úº
˘˘ 27 ˘˘

¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛ ¬Û‘øÔ¬ıœ Ó“¬±¬ı˛ Œ‰¬±À‡ Ò¬ı˛± ø√À˚˛ÀÂ√ Ê√±Ú±˘±¬ı˛ Ù“¬±fl¡ ø√À˚˛º ’ÀÚfl¡ ŒÂ√À˘À¬ı˘±˚˛
Œ˘‡± qè fl¡¬ı˛À˘› Ó“¬±¬ı˛ ‰¬ø~˙ ¬ıÂ√¬ı˛ ¬ıÀ˚˛¸ ¬Û˚«ôL ’ÀÚÀfl¡˝◊√ Ê√±ÚÀÓ¬Ú Ú± ë’±˙±¬Û”Ì«±
Œ√¬ıœí Œfl¡∑ ’ÀÚÀfl¡¬ı˛ Ò±¬ı˛Ì± øÂ√˘ ¤È¬± ˝√√˚˛ÀÓ¬± Œ¸Àfl¡À˘¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛ø‰¬Ó¬ ¬ı˛œøÓ¬˜ÀÓ¬± Œfl¡±ÀÚ±
¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Â√ΩÚ±˜º ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œfl¡±À˘ ˚‡Ú ¬ı±˝◊√À¬ı˛ Œ¬ı¬ı˛ ˝√√À˚˛ ¤À¸ÀÂ√Ú, ’ÀÚÀfl¡¬ı˛ ¸Àe ¬Ûø¬ı˛ø‰¬øÓ¬
‚ÀȬÀÂ√ Ó¬‡Ú Ó“¬±À√¬ı˛ ˜≈À‡˝◊√ ¤¸¬ı fl¡Ô± ŒÊ√ÀÚÀÂ√Ú øÓ¬øÚº
Ó“¬±¬ı˛ ’fl¡¬ÛȬ ¶§œfl¡±À¬ı˛±øMê√ øÂ√˘ Œfl¡±ÀÚ± ’˘é¬… ˙øMê√˝◊√ Ó“¬±Àfl¡ ø√À˚˛ ø˘ø‡À˚˛ ŒÚ˚˛º
Ê√œ¬ıÀÚ ’ÀÚfl¡ øfl¡Â≈√ ’Ò¬ı˛± ŒÔÀfl¡ Œ·À˘› Ê√œ¬ıÚÀfl¡ øÓ¬øÚ Œ√À‡ÀÂ√Ú ‡≈¬ı ’ôL¬ı˛e ‘√ø©ÜÀÓ¬º
˜Ò…ø¬ıM√√ ¬Û±ø¬ı˛¬ı±ø¬ı˛fl¡ Ê√œ¬ıÀÚ ŒÂ√À˘ ¤¬ı— Œ˜À˚˛¬ı˛ ˜ÀÒ… Œ˚ ¤fl¡È¬± ø¬ı¬ı˛±È¬ ¬ı…¬ıÒ±Ú ¬ı˛À˚˛ÀÂ√
Œ¸È¬± øÓ¬øÚ qÒ≈ Œ√À‡ÚøÚ, ’Ú≈ˆ¬¬ı› fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú ‡≈¬ı˝◊√ ·ˆ¬œ¬ı˛ˆ¬±À¬ıº õ∂øÓ¬¬ı±À√¬ı˛ ¸±˝√√¸
˚ø√› øÂ√˘ Ú± øfl¡c ¤˝◊√ ’¸±˜… Ó“¬±Àfl¡ õ∂øÓ¬ ˜≈˝”√ÀÓ«¬ fl≈¡“À¬ı˛ fl≈“¡À¬ı˛ Œ‡À˚˛ÀÂ√º øˆ¬Ó¬À¬ı˛ øˆ¬Ó¬À¬ı˛
¤fl¡ õ∂øÓ¬¬ı±À√¬ı˛ Ê√ij ø√À˚˛ÀÂ√º Ó¬“±¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ Ú±ø˚˛fl¡±¬ı˛± Ó¬±˝◊√ õ∂øÓ¬¬ı±√œ ˜”øÓ«¬ÀÓ¬˝◊√ Ò¬ı˛±
ø√À˚˛ÀÂ√º Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ÚÓ¬ ˝√√À˚˛ Ô±fl¡± ¸¬ı ¸˜˚˛ Ó“¬±¬ı˛ øˆ¬Ó¬À¬ı˛ ¤fl¡ Œé¬±Àˆ¬¬ı˛ Ê√ij ø√À˚˛ÀÂ√º
ëõ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬í¬ı˛ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ ¤¬ı˛˝◊√ ˜”Ó«¬ õ∂Ó¬œfl¡º ’øÒfl¡±¬ı˛˝√ œÚÓ¬±, ˆ¬±À˘±˘±·±¬ı˛
’Ú≈ˆ”¬øÓ¬&À˘±Àfl¡ ù´±¸À¬ı˛±Ò fl¡À¬ı˛ ¬ı˛±‡± ¤&À˘± qÒ≈ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Œé¬ÀS Œfl¡Ú õ∂À˚±Ê√…
Ó“¬±¬ı˛ Œ˘‡±¬ı˛ ˜ÀÒ… ¤˝◊√ õ∂ùü·À˘± ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ Œ¸±2‰¬±¬ı˛ ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬÀÂ√º ¸˜±ÀÊ√ ’¸±˜… ”√¬ı˛
fl¡¬ı˛±¬ı˛ ¸±Ò… Ú± Ô±fl¡À˘› ¸±ø˝√√ÀÓ¬… ¤˝◊√ ≈√Úœ« øÓ¬¬ı˛ ø¬ıè∏ÀX øÓ¬øÚ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ õ∂øÓ¬¬ı±√ Ê√±øÚÀ˚˛ÀÂ√Úº
ø¬ıÀ^±ø˝√√Úœ øfl¡Â≈√ ‰¬ø¬ı˛S øÓ¬øÚ ¸‘ø©Ü fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú õ∂øÓ¬¬ı±À√¬ı˛ ˜±Ò…˜ ø˝√√¸±À¬ı˝◊√º Ó¬À¬ı Œ¸˝◊√ õ∂øÓ¬¬ı±√
ά◊2‰¬øfl¡Ó¬ õ∂øÓ¬¬ı±√ ˝√√À˚˛ ›ÀͬøÚ fl¡‡ÀÚ±º
Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¬Û±ø¬ı˛¬Û±øù´fl« ¡ ¬ÛȬˆ”¬ø˜ÀÓ¬ ˚±À√¬ı˛ Œ√À‡ÀÂ√Ú Ó¬±¬ı˛±˝◊√ ά◊Àͬ ¤À¸ÀÂ√ Ó“¬±¬ı˛ Œ˘‡±˚˛º
˜Ò…ø¬ıM√√ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ’ôL–¶ö˘ ŒÔÀfl¡ Ó¬“±¬ı˛ ‰¬±¬ı˛¬Û±À˙ ˚±À√¬ı˛ Œ√À‡ÀÂ√Ú Ó¬±À√¬ı˛ ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛
Œ‰¬˝√√±¬ı˛±È¬±¬ı˛ ’ôL¬ı˛±À˘ Œ˚ ¸øÓ¬…fl¡±¬ı˛ Œ‰¬˝√√±¬ı˛±È¬± ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ Œ¸˝◊√ ¸Ó¬… ¬Ûø¬ı˛‰¬˚˛Àfl¡˝◊√ øÓ¬øÚ Ó“¬±¬ı˛
Œ˘‡±˚˛ Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√Úº Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ’¬ıÀ¬ı˛±Ò ’¬ı¶ö± ŒÂ√±ÀȬ±À¬ı˘± ŒÔÀfl¡˝◊√ øÓ¬øÚ
õ∂Ó¬…é¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº ¤ Â√±Î¬ˇ± ¸¬ı ø¬ı¯∏À˚˛¬ı˛ ’ÚøÒfl¡±¬ı˛ ¤&À˘± Ó¬±Àfl¡ ¬ÛœøάˇÓ¬ fl¡¬ı˛Ó¬º ¤˝◊√
øˆ¬Ó¬¬ı˛·Ó¬ ¬ÛœÎ¬ˇÚ˝◊√ ˝√√˚˛ÀÓ¬± Ó¬“±¬ı˛ ˜ÀÒ… ¤fl¡È¬± ¸≈5 ø¬ıÀ^±˝√√œ ¸M√√± ·Àάˇ Ó≈¬À˘øÂ√˘º ‚À¬ı˛±˚˛±
Œ˜À˚˛À√¬ı˛ fl¡Ô± Ó“¬±¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú±¬ı˛ ˜ÀÒ… õ∂fl¡±˙ Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√º
’±˙±¬Û”Ì«± ¸±ø˝√√Ó¬… Œé¬ÀS ¬Û≈¬ı˛¶‘®Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√Ú ’ÀÚfl¡¬ı±¬ı˛º Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… fl¡˘fl¡±Ó¬±
ø¬ıù´ø¬ı√…±À˚˛¬ı˛ ë˘œ˘± ¬Û≈¬ı˛¶®±¬ı˛í, 눔¬¬ıÚÀ˜±ø˝√√Úœ ¬Û≈¬ı˛¶®±¬ı˛í, ˆ¬±¬ı˛Ó¬ ¸¬ı˛fl¡±À¬ı˛¬ı˛ ¬ÛΩ¿, ¬Ûø(˜¬ıe
¸¬ı˛fl¡±À¬ı˛¬ı˛ ¬ı˛¬ıœf ¬Û≈¬ı˛¶®±¬ı˛ ¤¬ı— 1977 ¸±À˘ ˆ¬±¬ı˛Ó¬œ˚˛ :±Ú¬ÛœÍ¬ ¬Û≈¬ı˛¶®±À¬ı˛ ¸•ú±øÚÓ¬
˝√√À˚˛ÀÂ√Ú øÓ¬øÚº

˘˘ 28 ˘˘

øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û

øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ Ê√ij 1932 ¸±À˘ Œ·Ã˝√√±øȬÀÓ¬, Ó“¬±¬ı˛ ø¬ÛÓ¬±¬ı˛ Ú±˜ ˚±√¬ı‰¬f
Ó¬±˜≈˘œ, ˜±Ó¬± fl¡±À˙ù´¬ı˛œ Ó¬±˜≈˘œº 1948 ¸±À˘ øȬ ø¸ ¶≈®˘ ŒÔÀfl¡ øÓ¬øÚ õ∂Ô˜ ø¬ıˆ¬±À·
˜…±ø¬∏Cfl¡ ¬Û±˙ fl¡À¬ı˛Úº ¸—¶‘®Ó¬ ¤¬ı— ˝◊√øÓ¬˝√√±À¸ Œ˘È¬±¬ı˛ Ú•§¬ı˛ Œ¬ÛÀ˚˛ õ∂Ô˜ ô¶À¬ı˛¬ı˛ ¬ı‘øM√√ ˘±ˆ¬
fl¡À¬ı˛Úº 1950 ¸±À˘ øÓ¬øÚ fl¡È¬Ú fl¡À˘Ê√ ŒÔÀfl¡ õ∂Ô˜ ø¬ıˆ¬±À· ’±˝◊√ ¤¸ ø¸ ¬Û±˙
fl¡À¬ı˛Úº 1952 ¸±À˘ fl¡È¬Ú fl¡À˘Ê√ ŒÔÀfl¡˝◊√ ¤Î≈¬Àfl¡˙ÀÚ ’Ú±¸« øÚÀ˚˛ øÓ¬øÚ ø¬ı ¤ ¬Û±˙
fl¡À¬ı˛Úº ¤¬ı˛¬Û¬ı˛ 1954 ¸±À˘ øÓ¬øÚ fl¡˘fl¡±Ó¬± ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛ ŒÔÀfl¡ ˝◊√—¬ı˛±øÊ√ ¸±ø˝√√ÀÓ¬… ¤˜
¤ ¬Û±˙ fl¡À¬ı˛Úº Ó“¬±¬ı˛ fl¡˜«Ê√œ¬ıÚ qè ˝√√˚˛ &˚˛±˝√√±øȬ¬ı˛ ’ôL·«Ó¬ ˜±ø˘·“±› ŒÚÓ¬±øÊ Œ¬ı˛˘›À˚˛
·±˘«¸ ˝√√±˝◊√¶≈®À˘º 1957 ¸±˘ ŒÔÀfl¡ øÓ¬øÚ Ú˘¬ı±øάˇ fl¡À˘ÀÊ√ ˝◊√—À¬ı˛øÊ√ ø¬ıˆ¬±À· ’Ò…±¬ÛÚ±
qè fl¡À¬ı˛Úº 1958ÀÓ¬ ˜±Ê≈√ø˘¬ı˛ fl¡˜˘±¬ı±øάˇ ˝√√±˝◊√¶≈®À˘ ø˙é¬fl¡Ó¬± fl¡À¬ı˛Úº
1958 ¸±À˘˝◊√ øÓ¬øÚ ø¬ıø˙©Ü ¬ı…øMê√Q Œ˝√√±À˜Ú ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ¸Àe ø¬ı¬ı±˝√√¸À” S ’±¬ıX
˝√√Úº Ó¬“±¬ı˛ ≈√˝◊√ ¬Û≈S ˚Ô±SêÀ˜ ’øÚµ… ¤¬ı— õ∂√œ5º 1961 ¸±À˘ øÓ¬øÚ Œ·±˚˛±˘¬Û±Î¬ˇ±
fl¡À˘Ê√ ˝◊√—À¬ı˛øÊ√ ø¬ıˆ¬±À· ’Ò…±¬ÛÚ± ’±¬ı˛y fl¡À¬ı˛Úº 1963-65ÀÓ¬ ˘ø‡˜¬Û≈¬ı˛ fl¡À˘ÀÊ√
˝◊√—À¬ı˛øÊ√ ø¬ıˆ¬±À· ’Ò…±¬ÛÚ± fl¡À¬ı˛Úº 1965-ŒÓ¬ Œ·Ã˝√√±øȬ ø¬ıù´ø¬ı√…±˘˚˛ ŒÔÀfl¡ ’¸ø˜˚˛±
¸±ø˝√√ÀÓ¬… ¤˜ ¤ ¬Û±˙ fl¡À¬ı˛Úº 1966-ŒÓ¬ Œ˚±¬ı˛˝√±È¬ fl¡À˘ÀÊ√ ˝◊√—À¬ı˛øÊ√¬ı˛ ’Ò…±ø¬Ûfl¡± øÚ˚≈Mê√
˝√√Úº 1968-80 ¸±˘ ¬Û˚«ôL ¸±5±ø˝√√fl¡ Úœ˘±‰¬˘-¤¬ı˛ ¸˝√√fl¡±¬ı˛œ ¸•Û±√Àfl¡¬ı˛ ¬ÛÀ√ ’øÒøá¬Ó¬
Ô±Àfl¡Úº 1981-94 ¤˝◊√ ¸˜˚˛ ¬Û˚«ôL ¸±5±ø˝√√fl¡ ëÊ√ÚÊ√œ¬ıÚí, 븱5±ø˝√√fl¡ ¸“±ø‰¬¬Û±Ó¬í,
ë¬ÛÀ¯∏fl¡œ˚˛±í, ëø‰¬S±e√±í¬ı˛ ¸•Û±√fl¡ ø˝√À¸À¬ı fl¡±Ê√ ‰¬±˘±Úº 1967 ¸±À˘ ë’Ú… Ê√œ¬ıÚí
ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ Ê√Ú… Œ¬ıe±˘≈À¬ı˛¬ı˛ ë˙±ù´Ó¬œí Ú±À˜¬ı˛ ˜ø˝√√˘± ’Ú≈ᬱÀÚ¬ı˛ ¬Ûé¬ ŒÔÀfl¡ ›˝◊√Ú±À˜¬ı˛
¬Û≈¬ı˛¶®±¬ı˛ ˘±ˆ¬ fl¡À¬ı˛Úº 1989-90 ¸±À˘ øÓ¬øÚ ’¸˜ ¸±ø˝√√Ó¬… ¸ˆ¬±¬ı˛ ë¬ı±¸ôLœ Œ√¬ıœ ¬ı¬ı˛√Õ˘í
¬Û≈¬ı˛¶®±¬ı˛ ˘±ˆ¬ fl¡À¬ı˛Ú ë’Ú…Ê√œ¬ıÚí ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ Ê√Ú…˝◊√º 1994 ¸±À˘ ë’øˆ¬˚±Sœí
ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ Ê√Ú…˝◊√ ¸¬ı«ˆ¬±¬ı˛Ó¬œ˚˛ ¸±ø˝√√Ó¬… ’±fl¡±Àάø˜ ¬Û≈¬ı˛¶®±¬ı˛ ˘±ˆ¬ fl¡À¬ı˛Úº øÚè¬Û˜±
¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¤fl¡øȬ ø¬ıÀ˙¯∏ ¬ı…øÓ¬Sꘜ ø√fl¡ ˝√√˘ øÓ¬øÚ ¸¬ı±¬ı˛ ά◊¬ÛÀ¬ı˛ ˜±Ú≈¯∏Àfl¡
¶ö±Ú ø√À˚˛ÀÂ√Úº Œ¸‡±ÀÚ õ∂±À√ø˙fl¡Ó¬±À¬ı±Ò Ó¬“±Àfl¡ fl¡‡ÀÚ± ’±26√iß fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº ’¸˜
’±Àµ±˘ÀÚ¬ı˛ ¸˜˚˛ øÓ¬øÚ Ó¬±˝◊√ ’Ú… ’ÀÚÀfl¡¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ’±À¬ıÀ·¬ı˛ õ≠±¬ıÀÚ Œˆ¬À¸ ˚±ÚøÚº
¤¬ı˛ Ê√Ú… Ó“¬±Àfl¡ ¬ı±¬ı˛ ¬ı±¬ı˛ Ú±Ú± õ∂øÓ¬fl”¡˘ ¬Ûø¬ı˛ø¶öøÓ¬¬ı˛› ¸•ú≈‡œÚ ˝√√ÀÓ¬ ˝√√À˚˛øÂ√˘º

˘˘ 29 ˘˘

’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±¸
õ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬ – ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ’±À˘±‰¬Ú±˚˛ ’±ø˜ õ∂Ò±ÚÓ¬ øÓ¬ÚøȬ
ά◊¬ÛÚ…±¸Àfl¡ Œ¬ıÀÂ√ øÚÀ˚˛øÂ√º Œ¸˝◊√ øÓ¬ÚøȬ ˝√√À˘± ëõ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬í, ë¸≈¬ıÌ«˘Ó¬±í ¤¬ı—
ë¬ıfl≈¡˘fl¡Ô±íº ¤¬ı˛ õ∂øÓ¬øȬ ‡G ¤fl¡øȬ ’Ú…øȬ¬ı˛ ¸Àe ¬Û¬ı˛•Û¬ı˛± ¸”ÀS ’±¬ıXº
ëõ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬íÀÓ¬ Ú±¬ı˛œ ˜ÀÚ¬ı˛ ¸—À¬ı√Ú˙œ˘ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬¬ı˛ ’±À˘±Àfl¡ ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛
¸Ó¬…¬ıÓ¬œ ¤fl¡ ’¸±Ò±¬ı˛Ì ‰¬ø¬ı˛S ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬÀÂ√º fl¡ÀÔ±¬Ûfl¡ÔÀÚ¬ı˛ ˆ¬øeÀÓ¬ Œ˘ø‡fl¡± ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛
·ä ’±˜±À√¬ı˛ ¸±˜ÀÚ Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ÀÂ√Úº Œ¸˝◊√ Ó¬≈À˘ Ò¬ı˛±¬ı˛ ˜ÀÒ… ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ Œ√‡±¬ı˛ øÚø¬ıάˇ
¬Û±Í¬º ’±¬ı˛ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛ ¸•§Àg ¤fl¡ õ∂26√iß ¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬±º Ó¬±˝◊√ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ ·Àä
õ∂Ô˜ ¬Û±Ó¬±ÀÓ¬˝◊√ øÓ¬øÚ ø˘À‡ÀÂ√Úñ ë’±Ê√Àfl¡¬ı˛ ¬ı±—˘±À√À˙¬ı˛ ’Ê√¶⁄ ¬ıfl≈¡˘-¬Û±è˘À√¬ı˛
˜± ø√ø√˜± ø¬ÛÓ¬±˜˝√√œ ’±¬ı˛ õ∂ø¬ÛÓ¬±˜˝√√œÀ√¬ı˛ ¸—¢∂±À˜¬ı˛ ˝◊√øÓ¬˝√√±¸º Ó¬±¬ı˛± ¸—‡…±˚˛ ’Ê√¶⁄ øÂ√˘
Ú±, Ó¬±¬ı˛± ’ÀÚÀfl¡¬ı˛ ˜ÀÒ… ˜±S ¤fl¡-¤fl¡Ê√Úº Ó¬±¬ı˛± ¤fl¡˘± ¤ø·À˚˛ÀÂ√º ¤ø·À˚˛ÀÂ√ ‡±Ú±
ŒÎ¬±¬ı± øάø„√√À˚˛, ¬Û±Ô¬ı˛ Œˆ¬Àe√, fl“¡±È¬±ÀÁ¡±¬Û ά◊¬ÛÀάˇº ¬ÛÔ fl¡±È¬ÀÓ¬ fl¡±È¬ÀÓ¬ ˝√√˚˛ÀÓ¬± ø√À˙˝√√±¬ı˛±
˝√√À˚˛ÀÂ√, ¬ıÀ¸ ¬ÛÀάˇÀÂ√ øÚÀÊ√¬ı˛˝◊√ fl¡±È¬± ¬ÛÀÔ¬ı˛ ¬ÛÔ Ê≈√Àάˇ, ’±¬ı±¬ı˛ ¤À¸ÀÂ√ ’±¬ı˛ ¤fl¡Ê√Ú,
Ó¬±¬ı˛ ’¸•Û”Ì« fl¡˜«ˆ¬±¬ı˛ Ó≈¬À˘ øÚÀ˚˛ÀÂ√ øÚÀÊ√¬ı˛ ˝√√±ÀÓ¬º ¤˜øÚ fl¡À¬ı˛˝◊√ ŒÓ¬± ∆Ó¬¬ı˛œ ˝√√˘ ¬ı˛±ô¶±º
Œ˚‡±ÀÚ ø√À˚˛ ¬ıfl≈¡˘-¬Û±è˘¬ı˛± ¤ø·À˚˛ Œ·ÀÂ√íº
¤˝◊√ ¬ıfl≈¡˘-¬Û±è˘À√¬ı˛ ¤ø·À˚˛ ˚±¬ı±¬ı˛ ¬ı˛±ô¶±È¬±¬ı˛ õ∂Ô˜ ¸±ø¬ı˛ÀÓ¬ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œº
õ∂√œ¬Û ;±˘±¬ı±¬ı˛ ’±À· Œ˚˜Ú ¸˘ÀÓ¬ ¬Û±fl¡±ÀÓ¬ ˝√˚˛√, ¤˝◊√ ¸˘ÀÓ¬ ¬Û±fl¡±ÀÚ±¬ı˛ fl¡±Ê√Ȭ±¬ı˛
√±ø˚˛Q øÚÀÊ√¬ı˛˝√◊ ’Ê√±ÀôL˝◊√ ˝√√˚À˛ Ó¬± øÚÀÊ√¬ı˛ ‚±Àάˇ Ó≈¬À˘ øÚÀ˚˛øÂ√À˘Ú ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ, Ó¬±˝◊√ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ
ø¬ıø‰¬S, ’ÀÚÀfl¡¬ı˛ Œ‰¬±À‡ ‡±¬ÛÂ√±Î¬ˇ±› ¬ı˝◊√øfl¡º
¬ı˛±˜fl¡±˘œ ‰¬±È≈¬ÀÊ√…¬ı˛ Œ˜À˚˛ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ ¸Àe Œ˘ø‡fl¡± ˚‡Ú ’±˜±À√¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛‰¬˚˛ fl¡ø¬ı˛À˚˛
Œ√Ú Ó¬‡Ú Œ¸ ø¬ı¬ı±ø˝√√Ó¬±, øfl¡c ‚¬ı˛¬ı¸Ó¬ ˝√√˚˛øÚº Ú±Àfl¡ ŒÚ±˘fl¡, fl¡±ÀÚ ˜±fl¡øάˇ, ¬Û±À˚˛ ˜˘
 , ¬ı‘µ±¬ıÚœ Â√±À¬Û¬ı˛ ’±È¬˝√√±øÓ¬ ˙±øάˇ ¬Û¬ı˛± ¸Ó¬…¬ıÓ¬œº õ∂‰¬G õ∂Ó¬±À¬Û ¸±¬ı˛± ¢∂±˜ Ê≈√Àάˇ Œ¸
‚≈À¬ı˛ Œ¬ıάˇ±˚˛º Ó¬±¬ı˛ ¬ı˚˛ø¸ ¬ı± Ó¬±¬ı˛ ¬ıÀάˇ± øfl¡—¬ı± ŒÂ√±ÀȬ±, Œ¸ ŒÂ√À˘˝◊√ Œ˝√√±fl¡ ¬ı± Œ˜À˚˛
¸fl¡À˘ Ó¬±¬ı˛ fl¡Ó‘¬«ÀQ¬ı˛ ’±Î¬ˇ±À˘ Ê√Àάˇ±¸Àάˇ± ˝√√À˚˛ Ô±Àfl¡º ¤˝◊√ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ ù´q¬ı˛¬ı±øάˇÀÓ¬ ‚¬ı˛
˘˘ 30 ˘˘

¬ı¸Ó¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ø·À˚˛ ¬ÛÀ√ ¬ÛÀ√ Ò±!¡± ‡±˚˛º øfl¡c Œ˚ ˜”˘…À¬ı±Ò Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… øÚÀÊ√¬ı˛ ’Ê√±ÀôL˝◊√
·Àάˇ ά◊ÀͬøÂ√˘, ¸À¬ı«±¬Ûø¬ı˛ ¬ı˛±˜fl¡±˘œ ‰¬±È≈¬ÀÊ√…¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ¸Ó¬…øÚᬠ¬ı…øMê√Q¬ı±Ú ø¬ÛÓ¬±¬ı˛ ¬Û≈Sœ
˝√√›˚˛±¬ı˛ ¸”ÀS [˝√√˚˛ÀÓ¬±-¬ı± ¤È¬± øÊ√Ú¬ı±ø˝√√Ó¬] ŒÂ√±ÀȬ±À¬ı˘± ŒÔÀfl¡ ø¬ÛÓ¬±¬ı˛ ’±√˙« Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ
Œ·“ÀÔ ø·À˚˛øÂ√˘º Œ¸Àfl¡À˘ ˆ¬±¬ıÚ±¬ı˛ ¸±Ô«fl¡ õ∂Ó¬œfl¡ Ó¬±¬ı˛ ù´q¬ı˛-˙±qøάˇº õ∂øÓ¬ ˜≈˝”√ÀÓ«¬
õ∂øÓ¬øȬ fl¡±ÀÊ√˝◊√ Ó¬±¬ı˛ ¸˝√√À˚±ø·Ó¬± [¤“À√¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ Œ¸È¬± ’¸˝√√À˚±· ¬ıÀ˘˝◊√ õ∂˜±øÌÓ¬ ˝√√˚˛]
¤“À√¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ’æ≈√Ó¬ ¬ıÀ˘ ˜ÀÚ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ¬ı…e-ø¬ı^+À¬Û¬ı˛ ¬ı±ÀÌ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ Ó¬±Àfl¡ ø¬ıX fl¡À¬ı˛ÀÂ√
¤¬ı˛±º ¬ı±ø˘fl¡± ¬ıÀ˘ Œ¬ı˛˚˛±» fl¡À¬ı˛øÚº ¬ı…øMê√Q˝√√œÚ ¶§±˜œ Ú¬ıfl≈¡˜±¬ı˛ õ∂øÓ¬ ˜≈˝”√ÀÓ«¬ Ó¬±¬ı˛
˜±Úø¸fl¡Ó¬±¬ı˛ ø¬ı¬Û¬ı˛œÓ¬ Œ˜èÀÓ¬ “√±øάˇÀ˚˛ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º ¤À√¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ ¸¬ıøfl¡Â≈√˝√◊ ‡±¬ÛÂ√±Î¬ˇ±º
¸Ó¬…¬ıÓ¬œ fl¡±ÀÂ√ Œ˚Ȭ± ¸¬ıÀ‰¬À˚˛ ’¸˝√√Úœ˚˛ ˜ÀÚ ˝√√À˚˛ÀÂ√, Œ¸È¬± ˝√√˘ Ó¬±Àfl¡ Œfl¡f fl¡À¬ı˛ õ∂øÓ¬
˜≈˝”√ÀÓ¬« Ó¬±¬ı˛ Œ√¬ıÓ¬±Ó≈¬˘… ø¬ÛÓ¬±Àfl¡ Œ‡“±È¬± Œ√›˚˛±º øÚÀÊ√ Œ¸ ¸¬ıøfl¡Â≈√˝◊√ ¸˝◊√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ øfl¡c
¬ı±¬ı±¬ı˛ õ∂øÓ¬ ø¬ı¬ı˛+¬Û ˜ôL¬ı… Ó¬±Àfl¡ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ø¬ıÀ^±ø˝√√Úœ fl¡À¬ı˛ Ó≈¬À˘ÀÂ√ ˜ÀÚº ¤˝◊√ ø¬ıÀ^±˝√√
Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÒ… ¸Àe±¬ÛÀÚ ¤fl¡ ˙øMê√› Ê√≈ø·À˚˛ÀÂ√º ¸ôL±ÀÚ¬ı˛ ¬Ûάˇ±À˙±Ú±¬ı˛ Ê√Ú… ¸Ó¬…
Ó¬±˝◊√ fl¡˘fl¡±Ó¬±˚˛ ¤À¸ÀÂ√º ¶§±˜œÀfl¡ Œ¸ ’|X± fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ‰¬±˚˛øÚº ¬ı¬ı˛— ˆ¬œÓ≈¬ ¶§±˜œ¬ı˛ Ê√Ú…
Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÒ√… ˜˜QÀ¬ı±Ò› øÂ√˘º øfl¡c ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ¶§±ø˜ÀQ¬ı˛ ¬Û¬ı˛œé¬±˚˛ ŒÙ¬˘ ˝√√›˚˛±
¶§±˜œ¬ı˛ ‚¬ı˛ Â√±Î¬ˇÀÓ¬› Ó¬±¬ı˛ ø¡ZÒ± ˝√√˚˛øÚº ¸ÀÓ¬…¬ı˛ ’¬Û˘±¬Û øfl¡—¬ı± ’¸•ú±Ú ˜±Ô± Œ¬ÛÀÓ¬
ŒÚ›˚˛±ñ ¤¬ı˛ Œfl¡±ÀڱȬ±˝◊√ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ¢∂˝√ÌÀ˚±·… ˝√√˚˛øÚº Ó¬±˝◊√ øÓ¬˘ øÓ¬˘ fl¡À¬ı˛
·Àάˇ ŒÓ¬±˘± ¸—¸±¬ı˛ ¤fl¡˜≈˝”√ÀÓ«¬ Ó¬±¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ Ó≈¬26√ ˝√√À˚˛ Œ·ÀÂ√º ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛ ø¬ı^+¬Û, ·?Ú±
øfl¡Â≈√˝√◊ Ó¬±Àfl¡ √˜±ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº Œfl¡ÚÚ± ’ôLøÚ«ø˝√√Ó¬ ˙øMê√Ȭ± ø‰¬¬ı˛fl¡±˘˝◊√ Ó¬±Àfl¡ ¸±˝√√¸ Ê√ø≈ ·À˚˛ÀÂ√
Ê√œ¬ıÚ ¸—¢∂±À˜º ¸Ó¬… ¤˚≈À·¬ı˛ Ú±¬ı˛œ Ú˚˛º Ó¬±˝◊√ fl¡˘À˜ ¸ÀÓ¬…¬ı˛ ‰¬ø¬ı˛SÀfl¡ ’“±‰¬Î¬ˇ Œfl¡ÀȬ
ŒÓ¬±˘± ˚ӬȬ± ¸˝√√Ê√ ¬ı±ô¶À¬ı¬ı˛ ¸Ó¬… ‰¬ø¬ı˛SÀfl¡ ˚±‰¬±˝◊√ fl¡¬ı˛± Ó¬±¬ı˛ ‰¬±˝◊√ÀÓ¬ ŒÏ¬¬ı˛ fl¡øÍ¬Ú fl¡±Ê√º
¤-≈√À˚˛¬ı˛ Œ˜˘¬ıgÚ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√Ú Œ˘ø‡fl¡± ’±˙±¬Û”Ì«±º ˝√√˚˛ÀÓ¬± Ú±¬ı˛œ ¬ıÀ˘˝◊√ ¤È¬±
¸y¬ı ˝√√À˚˛ÀÂ√º Ú±ø¬ı˛ÀQ¬ı˛ ’øÓ¬¸”Ñ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬ ø√À˚˛ øÓ¬øÚ ¸Ó¬…Àfl¡ ·Àάˇ Ó≈¬À˘ÀÂ√Úº
¸Ó¬… øfl¡c ‚¬ı˛-¸—¸±¬ı˛Àfl¡ ’|X± fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ‰¬±˚˛øÚº ¬ı¬ı˛— ˆ¬±À˘±À¬ıÀ¸, |X± fl¡À¬ı˛
¤˜Ú ¤fl¡ ¸—¸±¬ı˛ ·Àάˇ Ó≈¬˘ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√ Œ¸, Œ˚ ¸—¸±À¬ı˛ ¸ÀÓ¬…¬ı˛ ¶ö±Ú ˝√√À¬ı ¸≈¬ı˛øé¬Ó¬º
¸Ó¬…¬ıÓ¬œ ¤˝◊√ Ú±À˜¬ı˛ õ∂Ô˜ ≈√øȬ ’é¬À¬ı˛¬ı˛ õ∂øÓ¬ øÚᬱ Œ¸ ά◊M√¬ı˛±øÒfl¡±¬ı˛ ¸”ÀS Œ¬ÛÀ˚˛øÂ√À˘
ø¬ÛÓ¬± ¬ı˛±˜fl¡±˘œ fl¡ø¬ı¬ı˛±ÀÊ√¬ı˛ fl¡±ÀÂ√º ¬ı±¬ı±Àfl¡ ¸Ó¬… õ∂øÓ¬ ˜≈˝”√ÀÓ«¬ ’±ø¬ı©®±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ÀÂ√, ¬ı±¬ı±¬ı˛
Œõ∂¬ı˛Ì± Ó¬±¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ¤fl¡ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ ˝◊√©Ü˜ÀLa¬ı˛ fl¡±Ê√ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º
¸Ó¬…¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ ¸¬ı‰¬±˝◊√ÀÓ¬ ¬ıÀάˇ± ¬ı…Ô± ¤À¸ÀÂ√ ¸ôL±ÚÀ√¬ı˛ fl¡±Â√ ŒÔÀfl¡º ≈√˝◊√ ¬Û≈S
¸ÀÓ¬…¬ı˛º ¬ıÀάˇ± ¬Û≈S ¶§±˜œ Ú¬ıfl≈¡˜±À¬ı˛¬ı˛ ˜ÀÓ¬±˝◊√ ¬ı…øMê√Q˝√√œÚ, ˆ¬œÓ≈¬º ŒÂ√±ÀȬ± ¬Û≈S ’ÀÚfl¡È¬±
˜±À˚˛¬ı˛ õ∂ˆ¬±À¬ı õ∂ˆ¬±ø¬ıÓ¬ ˝√√À˘› ¸ôL±ÀÚ¬ı˛ Ê√Ú… ¸Ó¬…¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ ‚À¬ı˛ Œ˚ ¶§õü øÂ√˘ Œ¸˝◊√
¶§Àõü¬ı˛ ¸±¬ı˛Ôœ ˝√√À˚˛ ά◊ͬÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚ Œ¸º Œ¸˝◊√ ’ˆ¬±¬ı ¸Ó¬… fl¡Ú…± ¸≈¬ı«ÌÀfl¡ ø√À˚˛ ˆ≈¬˘ÀÓ¬
Œ‰¬À˚˛øÂ√˘º Ó¬±˝◊√ ¸≈¬ıÌ«Àfl¡ Œ¸ øÓ¬˘ øÓ¬˘ fl¡À¬ı˛ ∆Ó¬ø¬ı˛ fl¡À¬ı˛ Ó≈¬˘øÂ√˘º øfl¡c ¤fl¡ ’±fl¡ø¶úfl¡
˘˘ 31 ˘˘

’‚ȬÀÚ ¸≈¬ıÌ«› Ó¬±¬ı˛ ˝√√±Ó¬Â√±Î¬ˇ± ˝√√À˚˛ ˚±˚˛º ¤À˘±Àfl¡˙œ ¸Ó¬…Àfl¡ øÚÀÊ√¬ı˛ fl¡r√±˚˛ ’±ÚÀÓ¬ Ú±
¬Û±¬ı˛À˘› ¤fl¡¬ı˛øM√√ Œ˜À˚˛ ¸≈¬ıÌ«Àfl¡ ¬ı±À· ¬Û±¬ı±¬ı˛ ¸≈À˚±·È¬± ˝√√±Ó¬Â√±Î¬ˇ± fl¡À¬ı˛ÚøÚº Ó¬±˝◊√ ¸Ó¬…¬ı˛
’Ê√±ÀôL˝◊√ ¸≈¬ıÀÌ«¬ı˛ Œ·Ã¬ı˛œ√±Ú ˝√√À˚˛ ˚±˚˛º ¸Ó¬… Œ¸ ‘√˙… ¸˝√√… fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº ’±˝√√Ó¬ ¬Ûq¬ı˛
˜Ó¬ ¸≈¬ıÀÌ«¬ı˛ Œ‰¬±‡ ≈√ÀȬ±¬ı˛ ‘√ø©Ü ¸Ó¬… ¬Û±À¬ı˛øÚ ¸˝√√… fl¡¬ı˛ÀÓ¬, Œ˙¯∏ ¬Û˚«ôL ¸Ó¬… Ó¬±˝◊√ fl¡±˙œ˚±S±
fl¡À¬ı˛ÀÂ√ Ó¬±¬ı˛ ¸¬ı ¸—˙˚˛, ¸¬ı õ∂Àùü¬ı˛ ά◊M√¬ı˛ Œ¬ÛÀÓ¬, Œ˚‡±ÀÚ ¬ı˛±˜fl¡±˘œ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ Œ˙¯∏
ø√Ú&À˘± fl¡±È¬±ø26√À˘Úº
¤ ά◊¬ÛÚ…±À¸ ’ÀÚfl¡ ‰¬ø¬ı˛ÀS¬ı˛ øˆ¬Î¬ˇº ¬ı˛±˜fl¡±˘œ¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛¬ı±À¬ı˛ ’±ø|ÀÓ¬¬ı˛ ¸—‡…± ŒÚ˝√√±»
fl¡˜ øÂ√˘ Ú±º fl¡±ÀȬ±˚˛±¬ı˛ ¬ıά◊ ˙Ǭı˛œ, Ó¬±¬ı˛ Œ˜À˚˛ ¸≈˝√±¸ ¤À√¬ı˛ ¸Ó¬… Ó¬±¬ı˛ Ú±¬ı˛œ¸M√√±¬ı˛
øÚø¬ıάˇ ˜˜QÀ¬ı±ÀÒ ’±¬ÛÚ fl¡À¬ı˛ øÚÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√˘º ’ÀÚ…¬ı˛ Œ‰¬±À‡ ¤¬ı˛± ·ø˝«√Ó¬ ˝√√À˘›
¸Ó¬… Ó¬±¬ı˛ ’ôL¬ı˛¸M√√±¬ı˛ ¸Ó¬… ’Ú≈ˆ¬” øÓ¬ ø√À˚˛ ¤“À√¬ı˛ ø‰¬ÀÚ øÚÀ˚˛øÂ√˘º ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ ˜± ˆ¬≈¬ıÀÚù´¬ı˛œ,
Œ√±«√Gõ∂Ó¬±¬Û ¶§±˜œ¬ı˛ ¸—¸±À¬ı˛ ¸¬ı√±ø˚˛Q ¬Û±˘Ú fl¡À¬ı˛ÀÂ√ ˝√√±ø¸˜≈À‡º Ó¬±¬ı˛ ’fl¡±˘˜‘Ó≈¬…
¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ ¤fl¡ ·ˆ¬œ¬ı˛ ˙”Ú…Ó¬±À¬ı±Ò ¤ÀÚ ø√À˚˛øÂ√˘º √œÚÓ¬±ø¬ı˛Ìœ, fl¡±À˙ù´¬ı˛œ,
Œ˜±é¬√±, ø˙¬ıÊ√±˚˛± ¬ı±—˘±À√˙¬ı˛ Ó¬»fl¡±˘œÚ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸±é¬±» õ∂øÓ¬26√√ø¬ıº ¤À˘±Àfl¡˙œ ¢∂±˜œÌ
fl≈¡‰≈¬ÀȬ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸±Ô«fl¡ øÚ«√˙Úº ’Ê√¶⁄√ ‰¬ø¬ı˛S ¤‡±ÀÚ Ó¬±À√¬ı˛ ¶§fl¡œ˚˛ ∆¬ıø˙À©Ü… ¸˜≈8˘º
øfl¡c ¤ ·ä ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛º Ó¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ø¬ıøˆ¬iß õ∂±ÀôL ¤¬ı˛± ¤À¸ÀÂ√, øÚÊ√¶§ ’±¬ıÓ«¬ÀÚ
ø¬ı√±˚˛ øÚÀ˚˛ÀÂ√º ¸˜¢∂ ά◊¬ÛÚ…±À¸ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬¬ı˛ ¸”Ñ Ó¬Ô± ’øÓ¬ ¸”Ñ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬
Œ˘ø‡fl¡± øÚ¬Û≈̈¬±À¬ı Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ÀÂ√Úº
õ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬ ¸Ó¬… ¤ÀÚ ø√À˚˛øÂ√˘º Œ¸˝◊√ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬ Ú±¬ı˛œ ø˝√√¸±À¬ı ’±Rõ∂øӬᬱ¬ı˛º
øÚÀʬı˛ ˆ¬±À˘±˘±·±, øÚÀÊ√¬ı˛ ø¬ıù´±¸ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ’ÀÚ…¬ı˛ ˝√√±ÀÓ¬ ø¬ıøfl¡À˚˛ Œ˚ÀÓ¬ Œ√À‡ÀÂ√ ¸Ó¬…º
øfl¡c ¤˝◊√ ø¬ıÀfl¡±ÀÚ± Ê√œ¬ıÚ Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… Œ˚ Ê√œ¬ıÚ˚La̱¬ı˛ ¸”‰¬Ú± fl¡À¬ı˛ÀÂ√ Œ¸È¬± Ó¬±Àfl¡ é¬Ó¬ø¬ıé¬Ó¬
fl¡¬ı˛À˘› Ó¬±¬ı˛ ’±¢∂˝√Àfl¡ √ø˜À˚˛ ¬ı˛±‡ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº ¤˝◊√ ’±¢∂˝√ Ê√œ¬ıÚ øÊ√:±¸±¬ı˛º ¤˝◊√
’±¢∂˝√ øÚÀÊ√Àfl¡ Ê√±Ú±¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ Ú±¬ı˛œ¸M√√±¬ı˛ ά◊M√¬ı˛À̬ı˛º ¤˝◊√ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬ Ó¬±˝◊√ ¸Ó¬…¬ı˛º
Œ¸˝◊√ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬ fl¡Ó¬‡±øÚ Ù¬˘õ∂¸” ˝√√À˚˛øÂ√˘ Œ¸È¬± Ê√±Ú±¬ı˛ Ê√Ú… ’±˜±À√¬ı˛ Œ˚ÀÓ¬ ˝√√À¬ı
õ∂¸e±ôLÀ¬ı˛º

˘˘ 32 ˘˘

¸≈¬ıÌ«˘Ó¬±

¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ¸¬ı‰¬±˝◊√ÀÓ¬ ¬ıÀάˇ± ¬Ûø¬ı˛‰¬˚˛ Œ˚ ¸Ó¬…¬ı˛ Œ˜À˚˛º ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ ¬ıÀάˇ± ’±√À¬ı˛¬ı˛ ¸ôL±Ú
¸≈¬ıÌ«º øÚÀÊ√¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÓ¬± Ó¬±Àfl¡ øfl¡c ·Àάˇ ŒÓ¬±˘±¬ı˛ ¸≈À˚±· ¬Û±˚˛øÚ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œº ¸Ó¬…¬ı˛
˙±qøάˇ Ó¬±Àfl¡ Œ¸ ¸≈À˚±· Œ√˚˛øÚº Œ√À˙¬ı˛ ¬ı±øάˇÀÓ¬ ¬ı±ø˘fl¡± ¸≈¬ıÌ« Œ¬ıάˇ±ÀÓ¬ ø·À˚˛øÂ√˘
¬Û¬ı˛˜ ’±ÚÀµº fl¡˘fl¡±Ó¬± ˙˝√√À¬ı˛ Œ˚ ¸≈À˚±· Œ¸ ¬Û±˚˛øÚ Ó¬±¬ı˛˝◊√ ¸¡Z…¬ı˝√√±¬ı˛ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Ó¬±¬ı˛
¢∂±À˜ ˚±›˚˛±º ¬Û≈fl¡≈À¬ı˛ √±¬Û±√±ø¬Û, ·±ÀÂ√ ›Í¬±, ˜ÀÚ¬ı˛ Œfl¡±ÀÌ Ê√À˜ Ô±fl¡± Œfl¡±ÀÚ± ¸±Ò˝◊√
Ó¬±¬ı˛ ¬Û”Ì« ˝√√˘ Ú±º Ó¬±¬ı˛ ¬Û±À˚˛ Œ¬ıøάˇ ¬Ûø¬ı˛À˚˛ Œ√›˚˛± ˝√√˘º Œ·Ã¬ı˛œ√±ÀÚ¬ı˛ ¤˜Ú ¸≈¬ıÌ« ¸≈À˚±·
Ó¬±¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ ¸Ó¬…Àfl¡ ¬Ê√s fl¡¬ı˛±¬ı˛, Ó¬±¬ı˛ ¶ÛÒ«±¬ı˛ ¸˜≈ø‰¬Ó¬ Ê√¬ı±¬ı Œ√¬ı±¬ı˛ fl¡±Ê√øȬ ¸≈‰¬±è¬ı˛+À¬Û
¸•Ûiß fl¡¬ı˛À˘Ú ¸Ó¬…¬ı˛ ˙±qøάˇº ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ’±˝√√Ó¬ Œ‰¬±À‡¬ı˛ ˜ÀÒ… Ê√À˜ ›Í¬± ’Ê√¶⁄ õ∂Àùü¬ı˛
ά◊M√¬ı˛ ‡≈“Ê√ÀÓ¬ ¸Ó¬… fl¡±˙œ¬ı˛ ά◊ÀVÀ˙ ¬ı˛›Ú± Œ√˚˛º Œ¸‡±ÀÚ ’ÀÚfl¡ø√Ú ÒÀ¬ı˛ ¬ı±¸ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú
¶§˚˛— ¬ı˛±˜fl¡±˘œº ¸Ó¬…¬ı˛ ˜±Ó¬± ˆ¬≈¬ıÀÚù´¬ı˛œ¬ı˛ ø¬ıÀ˚˛±À·¬ı˛ ¬ı…Ô± ¬ı˛±˜fl¡±˘œ¬ı˛ ˝√√+√À˚˛¬ı˛ ·ˆ¬œÀ¬ı˛
Œ˚ ‚± Œ√À· ø√À˚˛øÂ√˘ Œ¸È¬± ’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡¬ı˛±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬ ’Ú… fl¡±À¬ı˛± Ú± Ô±fl¡À˘›
¸Ó¬…¬ı˛ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬ÀÓ¬ Ó¬± Ò¬ı˛± ¬ÛÀάˇøÂ√˘º
¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ˜± ·‘˝√Ó¬…±ø·Úœº ¤˝◊√ fl¡˘Ç ˜±Ô±˚˛ øÚÀ˚˛ ¸≈¬ıÌ« ¶§±˜œ¬ı˛ ‚À¬ı˛ ¤À¸øÂ√˘º
˚ø√› ¤˝◊√ fl¡˘Ç Ó¬±¬ı˛ ˙±qøάˇ Ó¬±Àfl¡ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ¶ú¬ı˛Ì fl¡ø¬ı˛À˚˛ ø√À˚˛ÀÂ√º øfl¡c ‚¬ı˛-¸—¸±À¬ı˛¬ı˛
ø‰¬¬ı˛±‰¬ø¬ı˛Ó¬ fl¡±Ê√ ¸•Ûiß fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ¸È¬± Œfl¡±ÀÚ± ¬ı±Ò± ˝√√À˚˛ “√±Î¬ˇ±˚˛øÚº Ó¬±˝◊√ ¤ ¸—¸±À¬ı˛ ¤À¸
Œ¸ ¬ı±¬ı˛ ’±À©Üfl¡ ’±Ó≈¬¬ı˛‚À¬ı˛ Œ·ÀÂ√º Œ˝√√À¸ÀÂ√, Œfl“¡À√ÀÂ√, ¸—¸±À¬ı˛¬ı˛ ¸¬ı øfl¡Â≈√ÀÓ¬˝◊√ ’—˙¢∂˝√Ì
fl¡À¬ı˛ÀÂ√º õ∂À˚˛±Ê√ÀÚ¬ı˛ ’øÓ¬ø¬ı˛Mê√ ¬Ûø¬ı˛|˜ fl¡À¬ı˛ÀÂ√ ¤“À√¬ı˛ ˜Ú Œ¬ÛÀÓ¬º øfl¡c Ó¬± ¸ÀN›
¸‘ø©Ü Â√±Î¬ˇ± ¬ıÀ˘˝◊√ Ó¬±Àfl¡ ’øˆ¬ø˝√√Ó¬ fl¡¬ı˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º õ∂øÓ¬˜≈˝”√ÀÓ«¬ ¤“À√¬ı˛ ’Ú≈˙±¸Ú Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ
Œé¬±Àˆ¬¬ı˛ ¸=±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ø¬Û?¬ı˛±¬ıX ¬Ûq¬ı˛ ˜ÀÓ¬± Œ¸ ÂȬ٬Ȭ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¸≈¬ıÌ«˘Ó¬± õ∂À˚˛±Ê√ÀÚ¬ı˛
‰¬±˝◊√ÀÓ¬ Œ¸Ãµ˚«Àfl¡ õ∂±Ò±Ú… Œ√˚˛º ¬ı±øάˇ¬ı˛ Ê√Ú… ÚÓ≈¬Ú õ≠…±Ú Ó¬±¬ı˛ ˜±Ô±˚˛ Œ‚±À¬ı˛, ¤¸¬ı
’Ú…À√¬ı˛ Œ‰¬±À‡ ‡≈¬ı ’æ≈√Ó¬ ¬ı…±¬Û±¬ı˛ ¬ıÀ˘ ˜ÀÚ ˝√√˚˛º ¬ı±øάˇ ˝√√À¬ı ¬ı˛±ô¶±¬ı˛ ›¬Û¬ı˛, ·ø˘¬ı˛ ˜ÀÒ…
Ú˚˛ ¤¸¬ı ’±¶Û«√± Œ˚ Ó¬±¬ı˛ Ê√ij¸”ÀS ¬Û±›˚˛±, ¤˝◊√ ¬ıÀ˘ Ó¬±¬ı˛ ˜±À˚˛¬ı˛ ·‘˝√Ó¬…±À·¬ı˛ ˝◊√øÓ¬¬ı‘M√

˘˘ 33 ˘˘

¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ø¬ı¬ı‘Ó¬ ˝√√˚˛º
·‘˝√ õ∂À¬ıÀ˙¬ı˛ ¬ı“±Ò±Ò¬ı˛± ’Ú≈á¬±Ú Œ˙¯∏ ˝√√¬ı±¬ı˛ ¬Û¬ı˛ ¸≈¬ıÌ« Ê√±ÚÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ó¬±¬ı˛ ¶§±˜œ
Ó¬±Àfl¡ ͬøfl¡À˚˛ÀÂ√º ¤˝◊√ ¬ı±øάˇÀÓ¬ Ó¬±¬ı˛ ’±s±¬ı˛ Œ˜È¬±ÀÓ¬ Œfl¡±ÀÚ± ¬ı±¬ı˛±µ±¬ı˛ ¸≈À˚±· ŒÚ˝◊√º
¬ı¬ı˛= ¬ı±¬ı˛±µ± Œ‰¬À˚˛ÀÂ√ ¬ıÀ˘ ¶§±˜œ Ó¬±Àfl¡ ¸Àµ˝√√ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ’¬ı˙… ¸ÀµÀ˝√√¬ı˛ øˆ¬øM√√› Œ˚
’˜”˘fl¡ Œ¸È¬±› ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ¶§±˜œ ˆ¬±À˘± fl¡À¬ı˛˝◊√ Œ¬ı±ÀÁ¡º Ó¬¬ı≈› ¬ıά◊Àfl¡ ø˙鬱 Œ√¬ı±¬ı˛, ≈√À˚˛±
Œ√¬ı±¬ı˛ ¤˝◊√ ¸≈À˚±· Œ¸ ˝√√±Ó¬Â√±Î¬ˇ± fl¡À¬ı˛ Ú±º ’¬ı˙… ¤˝◊√ ≈√À˚˛±ÀÓ¬ ø˙鬱 ˝√√ÀÓ¬ ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ¬ıÀ˚˛˝◊√
Œ·ÀÂ√º øfl¡c ¶§±˜œ Ó¬±¬ı˛ ¸Àe ¤ˆ¬±À¬ı ø¬ıù´±¸‚±Ó¬fl¡Ó¬± fl¡¬ı˛À¬ı ¤fl¡Ô± ¸≈¬ıÌ« fl¡‡ÀÚ±˝◊√
ˆ¬±¬ıÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº Ó¬±˝◊√ ·‘˝√õ∂À¬ıÀ˙¬ı˛ ’Ú≈á¬±Ú Œ˙¯∏ ˝√√¬ı±¬ı˛ ¬Û¬ı˛ Œ¸ Ó¬iß Ó¬iß fl¡À¬ı˛ Œ‡“±ÀÊ√
¬ı±¬ı˛±µ± Ú±˜fl¡ ¬ıdȬ±Àfl¡, ˚‡Ú ’±ø¬ı©®±¬ı˛ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ú± Ó¬‡Ú ¤fl¡ ·ˆ¬œ¬ı˛ ˝√√Ó¬±˙± ›
’¬Û˜±ÀÚ ¸≈¬ıÌ« ¬ı˛±„√√± ˝√√À˚˛ ›Àͬº ¤˝◊√ Œé¬±Àˆ¬˝◊√ Œ¸ ¬ı±øάˇ¬ı˛ ¸¬ı‰¬±˝◊√ÀÓ¬ fl¡˜ ’±À˘± ˝√√±›˚˛±˚≈Mê√
‚¬ı˛È¬±Àfl¡ øÚÀÊ√¬ı˛ Ê√Ú… õ∂±Ô«Ú± fl¡À¬ı˛ ˙±qøάˇ¬ı˛ fl¡±ÀÂ√º ˜≈Mê√Àfl¡˙œ ¸≈¬ıÌ« ¤À˝√√Ú ø¬ıÀ¬ı‰¬Ú±˚˛
’¬ı˙… ’‡≈˙œ ˝√√Ú Ú±º øfl¡c ¸≈¬ı«Ì¬ı˛ ¶§±˜œ ¤ÀÓ¬ Œé¬±Àˆ¬ ŒÙ¬ÀȬ ¬ÛÀάˇ ›¬ı— Œ¸˝◊√ ŒÙ¬ÀȬ
¬Ûάˇ± ’¬ı˙…˝◊√ ’±Î¬ˇ±À˘ ¸≈¬ı«À̬ı˛ ˜≈‡±˜≈ø‡ ˝√√À˚˛º øfl¡c ¤¬ı±¬ı˛ ¸≈¬ıÌ« ø¸X±ôL ’Úάˇº
¸≈¬ıÀÌ«¬ı˛ ¬ı‘M√±ôL ’ÀÚfl¡º ¤Ê√ÀÚ… ¬ı±øάˇ¬ı˛ Œ˘±fl¡Ê√ÀÚ¬ı˛± ¸‘ø©ÜÂ√±Î¬ˇ± ’±‡…± Œ√˚˛ Ó¬±Àfl¡º
Ó¬± Â√±Î¬ˇ± Œ˚˜Ú ˜± Ó¬±¬ı˛ Â√±Ú±› ŒÓ¬± ŒÓ¬˜øÚ ˝√√À¬ı ¤¬ı˛fl¡˜ ’Ê√¶⁄ ’±‡…± Ó¬±¬ı˛ fl¡¬Û±À˘
ŒÊ√±ÀȬ, Ó¬± ¤¸¬ı ’¬ı˙… ¸≈¬ıÌ«Àfl¡ √˜±ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ú±º ¸≈¬ıÌ« Ó¬±˝◊√ ¸‘ø©ÜÂ√±Î¬ˇ± ¶§ˆ¬±¬ı øÚÀ˚˛ Ó¬±¬ı˛
¬ı±À¬Û¬ı˛ ¬ı±øάˇ ˚±¬ı±¬ı˛ Ufl≈¡˜ ’˜±Ú… fl¡À¬ı˛º ¬ı±À¬Û¬ı˛ ¬ı±øάˇ ’¬ı˙… Œ¸ ø·À˚˛øÂ√˘ ¤¬ı— Œ¸È¬± ¤
¬ı±øάˇ ŒÔÀfl¡ ø¬ıÓ¬±øάˇÓ¬ ˝√√¬ı±¬ı˛ Ù¬À˘º øfl¡c Œ¸‡±Ú ŒÔÀfl¡› Œ¸ Ò”ø˘¬Û±À˚˛˝√◊ øÙ¬À¬ı˛ ¤À¸øÂ√˘º
¤˝◊√ ¸≈¬ıÀÌ«¬ı˛ ˜ÀÚ ˜±À˚˛¬ı˛ õ∂øÓ¬ ¤fl¡È¬± Œé¬±ˆ¬› ˘≈øfl¡À˚˛øÂ√˘º Œ¸ Œé¬±ˆ¬ ˜±¬ Ó¬±Àfl¡ ŒÂ√Àάˇ
˚±¬ı±¬ı˛ ’Ú…º ˜± Ó¬±Àfl¡ øÚÀÊ√¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ·Î¬ˇ±¬ı˛ ¸≈À˚±· Ú± Œ¬ÛÀ˘› Œfl¡˜Ú fl¡À¬ı˛ Œ˚Ú Œ¸
˜±À˚˛¬ı˛ Œ˜À˚˛ ˝√√À˚˛˝◊√ ά◊ÀͬøÂ√˘º ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ Œ˚˜Ú ù´q¬ı˛‚À¬ı˛ Œ˚±·… ¸˜±√¬ı˛ ¬Û±˚˛øÚ ŒÓ¬˜øÚ
¸≈¬ıÀÌ«¬ı˛ fl¡¬Û±À˘› Œ¸È¬± fl¡‡ÀÚ± ŒÊ√±ÀȬøÚº ¤ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ ˜± ’±¬ı˛ Œ˜À˚˛¬ı˛ ¤fl¡ ’æ≈√Ó¬
ø˜˘ Œ√‡± ˚±˚˛º ’¬ı˙… ¤À√¬ı˛ ˜±Úø¸fl¡Ó¬± Œ¬ı±Á¡±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± 鬘Ӭ±› ›À√¬ı˛ fl¡±À¬ı˛± øÂ√˘
Ú±º ’Ú…À√¬ı˛ fl¡Ô± ŒÂ√Àάˇ Œ√›˚˛± ˚±fl¡º ¸Ó¬… ¤¬ı— ¸≈¬ıÀÌ«¬ı˛ ŒÂ√À˘¬ı˛±› Ó¬±À√¬ı˛ ˜±Àfl¡
ø‰¬ÚÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº ¬ı≈Á¡ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº ’ÀÚÀfl¡¬ı˛ ˜ÀÒ… ŒÔÀfl¡› ¤¬ı˛± Ó¬±˝◊√ ¤fl¡±˝◊√ ŒÔÀfl¡
Œ·ÀÂ√º
¸≈¬ıÀÌ«¬ı˛ ¬ı±À¬Û¬ı˛ ¬ı±øάˇ¬ı˛ ¸Àe ¸—À˚±· ø¬ıÀ˚˛¬ı˛ ¬Û¬ı˛˝◊√ Ù≈¬ø¬ı˛À˚˛ ø·À˚˛øÂ√˘º øfl¡c ¶§±˜œ¬ı˛
¸—¸±À¬ı˛, ’¬ı˙… ¶§±˜œ¬ı˛ ¸—¸±¬ı˛ ¬ı˘À˘ ˆ≈¬˘ ˝√√À¬ı, ˜≈Mê√Àfl¡˙œ¬ı˛ ¸—¸±À¬ı˛ ˙M≈√À¬ı˛¬ı˛ ˜≈À‡ Â√±˝◊√
ø√À˚˛ Œ¬Û±¯∏… ¸—‡…± ‡≈¬ı ¤fl¡È¬± fl¡˜ øÂ√˘ Ú±º Ó¬± ¤Ó¬ Œ˘±Àfl¡¬ı˛ ˜±ÀÁ¡ ŒÔÀfl¡› Œfl¡Ú ¸≈¬ıÌ«
¤fl¡± øÂ√˘ ¤fl¡Ô±¬ı˛ ά◊M√À¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ±ÚÀµ¬ı˛ fl¡ø¬ıÓ¬± ¤À¸ ˚±˚˛ñ ë¸fl¡˘ Œ˘±Àfl¡¬ı˛ ˜±ÀÁ¡
¬ıÀ¸º ’±˜±¬ı˛ øÚÀʬı˛√˝◊√ ˜≈^± Œ√±À¯∏˚’±ø˜ ¤fl¡± ˝√√ÀÓ¬øÂ√ ’±˘±√±ºí ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ ¸≈¬ıÌ« ¤¬ı˛±
Œ˚Ú fl¡±À˘¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ’ÀÚfl¡È¬± ¤ø·À˚˛, Ó¬±˝◊√ Ó¬±À√¬ı˛ ˜±Úø¸fl¡Ó¬± Œ¬ı±Á¡±, ø√Ú·Ó¬ ¬Û±¬Ûé¬˚˛
˘˘ 34 ˘˘

fl¡¬ı˛± Œ˘±Àfl¡À√¬ı˛ ¬ÛÀé¬ ¸y¬ı Ú˚˛º
¸Ó¬…¬ıÓ¬œ Ú¬ıfl≈¡˜±À¬ı˛¬ı˛ ¸—¸±¬ı˛ ŒÂ√ÀάˇøÂ√˘ ·ˆ¬œ¬ı˛ ’øˆ¬˜±ÀÚº ’¬Û˜±ÀÚº ¸≈¬ıÌ« ¤Ó¬È¬±
¬Û±À¬ı˛øÚº Ó¬± ¬ıÀ˘ ù´q¬ı˛‚À¬ı˛ ø¬ıÚ± õ∂øÓ¬¬ı±À√ ¸¬ı øfl¡Â≈√ Œ˜ÀÚ ŒÚ˚˛øÚ ¸≈¬ıÌ«º õ∂øÓ¬¬ı±√
fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ø·À˚˛ ˘±ø>Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√, ’ÀÚfl¡ ¸˜˚˛ õ∂˝√±¬ı˛› Ê≈√ÀȬÀÂ√ Ó¬¬ı≈ √À˜øÚ ¸≈¬ıÌ«º Œ˙¯∏
¬Û˚«ôL ø‰¬Ó¬±¬ı˛ ’±&ÀÚ ¸¬ıøfl¡Â≈√ ø¬ı˘œÚ ˝√√À˚˛ÀÂ√º øfl¡c Œ¸ ’±&ÀÚ¬ı˛ ø˙‡± õ∂8ø˘Ó¬ ˝√√À˚˛
’±À¬ı˛fl¡Ê√ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÚ ’±&Ú ;±ø˘À˚˛ÀÂ√º Œ¸˝◊√ ’±&Ú ;À˘ÀÂ√ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ ˜ÀÚº ¬ıfl≈¡˘
˜±À˚˛¬ı˛ Œ˘‡± ‡≈“Ê√ÀÓ¬ ¤À¸øÂ√˘ Ê√& Ê√…±Í¬±¬ı˛ Œõ∂À¸º øfl¡c Œ¸‡±ÀÚ Ó¬±Àfl¡ ˝√√Ó¬±˙ ˝√√ÀÓ¬
˝√√À˚˛ÀÂ√º øfl¡c ¤fl¡ ˆ¬œ¯∏Ì õ∂øÓ¬:± øÚÀ˚˛ Œ¸ øÙ¬À¬ı˛ÀÂ√º ¤˝◊√ õ∂øÓ¬:± ˜±À˚˛¬ı˛ ˝√√±ø¬ı˛À˚˛ ˚±›˚˛±,
¬Û≈Àάˇ ˚±›˚˛± Œ˘‡± ¬Û≈ÚèX±À¬ı˛¬ı˛ õ∂øÓ¬:±º
¸≈¬ıÌ« ŒÊ√ÀÚÀÂ√ ¤˝◊√ ¸—¸±À¬ı˛ õ∂øÓ¬¬ı±√ fl¡À¬ı˛ Œ¸ Ó¬±¬ı˛ ŒÂ√±ÀȬ± ŒÂ√±ÀȬ± ˝◊√À26¬ı˛√ ˜≈‡&À˘±
¬Û”Ì« fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛À¬ı Ú±º Ê√&√±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ˆ¬¬ı‚≈À¬ı˛ Œ˘±fl¡ ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ Ú˜¸…º ’ø•§fl¡±¬ı˛
¶§À√À˙¬ı˛ ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ ’±fl¡±„√√鬱 Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ Œ√±˘± Œ√˚˛º ¤˝◊√ ¸≈¬ıÌ« Ó¬±˝◊√ ø¬ıÀ˘øÓ¬ ¬ı¶a
Œ¬Û±Î¬ˇ±˚˛ ŒÂ√±ÀȬ±À√¬ı˛ ’øˆ¬˜±Ú, ¬ıÀάˇ±À√¬ı˛ ¬ı˛Mê√‰¬é≈¬ ά◊À¬Û鬱 fl¡À¬ı˛º Ó¬± ¸≈¬ıÌ« ŒÓ¬± ø‰¬¬ı˛È¬±fl¡±˘˝◊√
øÚ˚«±øÓ¬Ó¬ ˝√√À˚˛ ¤À¸ÀÂ√º ¤¸¬ı ‚Ȭڱ˚˛ ù´q¬ı˛¬ı±øάˇÀÓ¬ Ó¬±¬ı˛ øÚ˚«±Ó¬ÀÚ¬ı˛ ˜±S±È¬± ¤fl¡È≈¬ ¬ı±Î¬ˇÀ¬ı,
¬ı±fl¡…¬ı±ÀÌ Ó¬±Àfl¡ ø¬ÛÀ¯∏ ŒÙ¬˘À¬ı ¤È¬± ŒÓ¬± ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ ‚Ȭڱº Ó¬¬ı≈ ¸≈¬ıÌ« √À˜ Ú±º ˜˝√√±fl¡±À˘¬ı˛
¬ı˛Ô‰¬ÀSê¬ı˛ ·øÓ¬ ¤ø·À˚˛ Œ√¬ı±¬ı˛ ˆ¬±¬ı˛ Ó¬±˝◊√ ’˘À鬅 ˙Ó¬-¸≈¬ıÌ«À√¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛˝◊√ ¸•x¸±ø¬ı˛Ó¬
˝√√˚˛º ˚±¬ı˛± ˘é¬ fl¡À¬ı˛ Ó¬±¬ı˛±˝◊√ ’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ ¤“À√¬ı˛ ˜±Úø¸fl¡Ó¬±º

˘˘ 35 ˘˘

¬ıfl≈¡˘ fl¡Ô±
¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ fl¡±ø˝√√øÚ¬ı˛ Œ˙¯∏¬Û¬ı« ¬ıfl≈¡˘ fl¡Ô±º ’¬ı˙… ¬ÛÀ¬ı˛±Àé¬ ˝√√À˘› ’±Ê√ ’ÀÚfl¡
’ÀÚfl¡ ¬ıfl≈¡˘ ’±˜±À√¬ı˛ ‰¬±¬ı˛¬Û±À˙ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º ¬ıfl≈¡˘ ¸‘ø©ÜÂ√±Î¬ˇ± ø√ø√˜±¬ı˛ Ó¬ÀÓ¬±øÒfl¡ ¸‘ø©ÜÂ√±Î¬ˇ±
˜±À˚˛¬ı˛ fl¡Ú…±º Œ¸˝◊√ fl¡Ú…±› ˜±À˚˛¬ı˛ ¶§ˆ¬±¬ı ¬Û±À¬ı ¤ÀÓ¬ ’±¬ı˛ ’±(À˚«¬ı˛ fl¡œ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º Œ˚
¬ıfl≈¡˘ ¤fl¡ø√Ú Ê√& Ê√…±Í¬±¬ı˛ Œõ∂¸ ŒÔÀfl¡ ¤fl¡ ¬ˆ¬˚˛±Úfl¡ õ∂øÓ¬:± ¬ı≈fl¡ Œ¬ı“ÀÒ øÚÀ˚˛øÂ√˘ºñ
˜±À˚˛¬ı˛ ˆ¬±¬ıÚ±&À˘± ¤fl¡øSÓ¬ fl¡¬ı˛À¬ı, ¬Û≈ÚèX±¬ı˛ fl¡¬ı˛À¬ıº Ó¬±¬ı˛ Œ¸˝◊√ ¸‘ø©ÜÂ√±Î¬ˇ± ˜± ¸≈¬ıÌ«
¸¬ı±¬ı˛ ’À·±‰¬À¬ı˛ ˚± ø˘À‡øÂ√˘ ¤¬ı— ¬ÛÀ¬ı˛ Ó¬± õ∂fl¡±˙ ¬Û±¬ı±¬ı˛ ¬Û¬ı˛ Œ˚ ˘±>Ú± Ó¬±Àfl¡ Œˆ¬±·
fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√À˚˛øÂ√˘ Ó¬±¬ı˛ õ∂øÓ¬À˙±Ò√ ŒÚÀ¬ıº Ó¬± ¬ıfl≈¡˘ Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√˘º ’¬ı˙… Ó¬±› ¶§Ú±À˜ Ú˚˛º
’Ú±ø˜fl¡± Œ√¬ıœ Ú±À˜ Ó¬±Àfl¡ Œ˘±Àfl¡ ø‰¬ÀÚÀÂ√º ’Ú±ø˜fl¡± Ú±˜øȬ ¸øÓ¬…˝◊√ ¸±Ô«fl¡º Œfl¡ÚÚ±
¤˝◊√ Ú±À˜¬ı˛ ’±Î¬ˇ±À˘ ‰¬±¬Û± ¬ÛÀάˇøÂ√À˘± ¬ıfl≈¡˘º øfl¡c ¸7¡¡¡±øȬÀÓ¬± ¤fl¡˝◊√º Œ¸ ’Ú±ø˜fl¡±
Ú±˝◊√-¬ı± ˝√√˘ ¬ıfl≈¡˘º ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ Úœ¬ı˛¬ı ø¬ıÀ^±˝√√, ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ’±fl¡±„√√鬱 ¸øÓ¬…˝◊√ øfl¡ Ù¬˘¬ıÓ¬œ
˝√√À˚˛øÂ√˘∑ Œ¸ õ∂Àùü¬ı˛ ά◊M√¬ı˛ ¬Û±›˚˛± fl¡øͬں Ó¬¬ı≈ ˝◊√øÓ¬˝√√±À¸¬ı˛ øÚ˚˛˜ Œfl¡Î¬◊ ¬Û±Ô¬ı˛ ˆ¬±À„√√,
Œfl¡Î¬◊ õ∂±¸±À√ ¬ı±¸ fl¡À¬ı˛º ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ ¤fl¡È≈¬ ¶§±ÒœÚÓ¬± Œ‰¬À˚˛øÂ√˘, Œ¸˝◊√ ¶§±ÒœÚÓ¬±ñ øÚÀÊ√¬ı˛
˜Ó¬ õ∂fl¡±˙ fl¡¬ı˛±, ˚± ¸Ó¬… Œ¸È¬±Àfl¡ ø¬ıÚ± ø¡ZÒ±˚˛ ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛±ºñ ¬ı˛±˜fl¡±˘œ ‰¬±È≈¬ÀÊ√…¬ı˛ Œ˜À˚˛
¬ı±¬ı±Àfl¡ Œ√À‡ÀÂ√º øÓ¬øÚ fl¡‡ÀÚ± ¸ÀÓ¬…¬ı˛ ’¬Û˘±¬Û fl¡À¬ı˛ÚøÚº Ó¬“±¬ı˛˝√◊ ¬ı˛Mê√Ò±¬ı˛± ¬ı±ø˝√√Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√
¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ Ò˜øÚÀÓ¬º øfl¡c ¬ı˛±˜fl¡±˘œ ¬Û≈è¯∏ ˝√√À˚˛ Ê√ÀijøÂ√À˘Ú ¬ıÀ˘ Ó¬“±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚÒ±¬ı˛±
¤fl¡‡±ÀÓ¬ ¬ıÀ˚˛ Œ·ÀÂ√º ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ Œ˚ Ú±¬ı˛œ, øS¸—¸±À¬ı˛ Ú±¬ı˛œ fl¡‡Ú ’±¬ı˛ ¬ı…øMê√ ø˝√¸±À¬ı
¶§œfl‘¡Ó¬º ’ôLÓ¬ Œ¸˝◊√ ˚≈À· Œ˚ ¸˜˚˛ Ú±¬ı˛œ ’Ú≈˙±¸ÀÚ¬ı˛ ·GœÀÓ¬ ’±À©Ü¬Û‘Àᬠ¬ı“±Ò±, Œ¸
¸˜˚˛ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ ¤˜ÚÒ±¬ı˛± ˆ¬±¬ıÚ± ŒÓ¬± ‰¬¬ı˛˜ ø¬ıÀ^±˝√√ ¤¬ı— ’Ú±‰¬±¬ı˛ ¬ıÀ˘˝◊√ øÒfl‘¡Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º
Ó¬¬ı≈ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√˘ øÚ˜«˜ ˝√√ÀÓ¬º Ó¬±¬ı˛˝◊√ ¬Ûø¬ı˛Ì±˜ ø˝√√¸±À¬ı Ó¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ’ÀÚfl¡È¬±
¸˜˚˛ Œfl¡ÀȬÀÂ√ fl¡±˙œÀÓ¬º ¤¬ı— Œ¸‡±ÀÚ› ŒÂ√À˘ ¬ÛøάˇÀ˚˛ ’Ô« ŒÊ√±·±Î¬ˇ fl¡À¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛
¢∂±¸±26√±√Ú fl¡À¬ı˛À Œ¸º ¬Û¬ı˛øÚˆ«¬¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¢≠±øÚ ¤ˆ¬±À¬ı˝◊√ ˝√√˚˛ÀÓ¬± Œ¸ ˆ≈¬˘ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√º
øfl¡c ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ŒÓ¬± Œfl¡±ÀÚ± ’±|˚˛ øÂ√˘ Ú±º ˜± ·‘˝√Ó¬…±ø·Úœº ¤˜Ú ¬ı±À¬Û¬ı˛ ¬ı±øάˇÀÓ¬ ¬ıά◊Àfl¡
˘˘ 36 ˘˘

¬Û±øͬÀ˚˛ ¬ıά◊À˚˛¬ı˛ ‰¬ø¬ı˛S ˝√√ÚÚ fl¡À¬ı˛ ¬ı˛±øÊ√ ˝√√ÚøÚ ˜≈Mê√Àfl¡˙œº Ó¬± Â√±Î¬ˇ± ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ¬ı±¬ı± fl¡‡ÀÚ±
øÚÀÊ√¬ı˛ ¶§±ÒœÚ ¸M√√±Àfl¡ õ∂øÓ¬øá¬Ó¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚ Ê√œ¬ıÀÚº ˜±-¶aœ ¬ÛÀ¬ı˛ ¬Û≈S ¤¬ı— ¬Û≈S¬ıÒ”
¤À√¬ı˛ ¬ı˙ ˝√√À˚˛˝◊√ Ê√œ¬ıÚ fl¡±øȬÀ˚˛ÀÂ√º Ó¬±˝◊√ ¸≈¬ıÌ« ˚ø√› Œ˙¯∏ ¬Û˚«ôL ¬ı±À¬Û¬ı˛ ¬ı±øάˇÀÓ¬
¤À¸øÂ√˘ñ Ó¬¬ı≈ Ó¬±Àfl¡ ¬ı≈Àfl¡ ŒÈ¬ÀÚ øÚÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚ Ú¬ıfl≈¡˜±¬ı˛º Œ¶ßÀ˝√√¬ı˛ ‰¬±˝◊√ÀÓ¬ ¬Û±ø¬ı˛¬ı±ø¬ı˛fl¡
’Ú≈˙±¸ÀÚ¬ı˛ Œ¬ıøάˇ˝◊√ Ó¬±¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ õ∂Ò±Ú ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬÀÂ√º ¤¬ı˛˝◊√ Ù¬˘|n∏øÓ¬ÀÓ¬ ¸≈¬ıÌ« Ò”ø˘¬Û±À˚˛
Œ¸‡±Ú ŒÔÀfl¡ ø¬ı√±˚˛ øÚÀ˚˛ÀÂ√ ø‰¬¬ı˛ Ê√Àij¬ı˛˝◊√ ˜ÀÓ¬±º Ó¬±¬ı˛› ’ÀÚfl¡ø√Ú ¬Û¬ı˛ ¸¬ı ˘±>Ú±,
¸¬ı ·?Ú±, ¸¬ı øfl¡Â≈√ ˝√√Ê√˜ fl¡À¬ı˛ Œ¸ ¤ ¸—¸±¬ı˛ ŒÔÀfl¡˝◊√ ø¬ı√±˚˛ ¢∂˝√Ì fl¡À¬ı˛ÀÂ√º
¸≈¬ıÌ« ø¬ı√±˚˛ øÚÀ˘› ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ˆ¬±¬ıÚ± ø¬ıÀ√˚˛ ŒÚ˚˛øÚº Ó¬±¬ı˛ ά◊M√¬ı˛¸”ø¬ı˛ ø˝√√À¸À¬ı ¬ıfl≈¡˘
¤À¸ÀÂ√º ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ fl¡˘˜ øfl¡c ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ô¶t ˝√√À˚˛ ˚±˚˛øÚº ¸≈¬ıÌ« õ∂√œ¬Û ;±˘±¬ı±¬ı˛
’±À· ¸˘ÀÓ¬ ¬Û±øfl¡À˚˛øÂ√˘º õ∂√œ¬Û ;±˘±¬ı±¬ı˛ fl¡±Ê√øȬ ¸˜±Ò± fl¡À¬ı˛ÀÂ√ ¬ıfl≈¡˘ Ó¬± Œ˝√√±fl¡ Ú±
Œfl¡Ú ’Ú±ø˜fl¡± Ú±À˜º ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ Œ˘ø‡fl¡ ø˝√√À¸À¬ı ‡…±øÓ¬ Ó¬±Àfl¡ fl¡Ó¬È¬± ˙±øôL ø√À˚˛ÀÂ√ Œ¸
õ∂ùü ¤‡±ÀÚ ’¬ı±ôL¬ı˛º ’¬ı˙… ˆ¬±À˘±¬ı±¸± Ú± Œ¬ÛÀ˘› ¸—¸±¬ı˛ Ó¬±Àfl¡ ¸˜œ˝√√ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¤˝◊√
¸˜œ˝√√ ’¬ı˙… Ú±˜ ά±fl¡ ¤¬ı— ’ÀÔ«¬ı˛ Ê√Ú…º ˆ¬±À˘±¬ı±¸± Œ˚ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ ˆ¬±À·… ¤Àfl¡¬ı±À¬ı˛
ŒÊ√±ÀȬøÚ Ó¬± Ú˚˛º ¸‘ø©ÜÂ√±Î¬ˇ± ø¬Ûø¸¬ı˛ Ó¬ÀÓ¬±øÒfl¡ ¸‘ø©Ü Â√±Î¬ˇ± ¤fl¡È¬± ˆ¬±˝◊√øÁ¡› øÂ√˘, ˚±¬ı˛ Ú±˜
˙•Û±º ¤˝◊√ ˙•Û± Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ ¸¬ı fl¡Ô± ά◊Ê√±Î¬ˇ fl¡À¬ı˛ ø√Ó¬ ø¬Ûø¸¬ı˛ fl¡±ÀÂ√º ¤˝◊√ Œ¬ı¬ÛÀ¬ı˛±˚˛±
Œ˜À˚˛È¬±Àfl¡ ˆ¬±À˘±À¬ıÀ¸øÂ√˘ ¬ıfl≈¡˘, ’±¬ı±¬ı˛ Ó¬±Àfl¡ ά◊æ√Ȭ fl¡±G-fl¡±¬ı˛‡±Ú±¬ı˛ Ê√Ú… ˆ¬˚˛›
˝√√ÀÓ¬± ˜ÀÚº ¬ıfl≈¡˘ ø¬ıÀ˚˛ fl¡À¬ı˛øÚº ¤fl¡Ô± ¬ı˘± ˚±˚˛ ø¬ıÀ˚˛ ˝√√˚ø˛ Ú Ó¬±¬ı˛º ŒÓ¬˜Ú fl¡À¬ı˛ ˝√√±˘Ò¬ı˛±¬ı˛
ŒÓ¬± Œfl¡Î¬◊ øÂ√˘ Ú± Œ˚ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ Ê√Ú… ¬Û±S ŒÊ√±·±Î¬ˇ fl¡¬ı˛À¬ı, ø¬ıÀ˚˛ Œ√À¬ıº ¬ıfl≈¡˘ Ó¬±˝◊√
Œ˘‡± øÚÀ˚˛ ¬ı≈“√ ˝√√À˚˛ ŒÔÀfl¡ÀÂ√º ˙•Û±¬ı˛ ˜ÀÒ… ¬ıfl≈¡˘ øfl¡ Œfl¡±Ô±› øÚÀÊ√Àfl¡ ‡≈“ÀÊ√ Œ¬ÛÀÓ¬
Œ‰¬À˚˛ÀÂ√º ˙•Û±¬ı˛ ’±√√±À√ ’±È¬‡±Ú± Œ‰¬˝√√±¬ı˛± Œ√‡À˘ Ó¬±¬ı˛ Ó¬À¬ı Œfl¡Ú ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛
¤fl¡ ø¬ıÀ˙¯∏ ¬ı˚˛À¸¬ı˛ Œ‰¬˝√√±¬ı˛±È¬± Œˆ¬À¸ ›Àͬ ˜ÀÚº
¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ› ˆ¬±À˘±¬ı±¸± ¤À¸øÂ√˘º øfl¡c ¤˝◊√ ˆ¬±À˘±¬ı±¸±˚˛ ¬ıfl≈¡˘ ά◊7¡¡¡œø¬ıÓ¬
˝√√À˘› Œ¸È¬± ¬ı…Mê√ fl¡¬ı˛±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ¸±˝√√¸ Ó¬±¬ı˛ øÂ√˘ Ú±º ¬ıfl≈¡˘ Œ˚ ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ¸ôL±Ú, Ó¬±˚˛ ’±¬ı±¬ı˛
Œ˜À˚˛ ¸ôL±Ú, ¤¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ¬ıÀάˇ± ’¬Û¬ı˛±Ò ’±¬ı˛ fl¡œ ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ Œ¸Ê√ø√ Œ‰¬©Ü±
fl¡À¬ı˛øÂ√˘ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ Ê√œ¬ıÚÀfl¡ ¤fl¡È¬± ¸À˜ øÚÀ˚˛ ’±¸ÀÓ¬º ¤˝◊√ Œ¸Ê√ø√ ¬ıÀάˇ±À˘±Àfl¡¬ı˛
·‘ø˝√√Ìœ, ¬ı±À¬Û¬ı˛ ¬ı±øάˇÀÓ¬ Ó¬±¬ı˛ √±¬ÛȬ ¤fl¡È≈¬ Œ¬ıø˙º Ó¬± Â√±Î¬ˇ± Œ¸±Ê√± fl¡Ô± Œ¸±Ê√±¸±õI◊±
¬ı˘ÀÓ¬ Ó¬±¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ø¡ZÒ±› øÂ√˘ Ú±º Ó¬±˝◊√ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ ø¬ıÀ˚˛¬ı˛ fl¡Ô± ¬ı±¬ı±¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ¶Û©Ü
ά◊2‰¬±¬ı˛ÀÌ Œ‚±¯∏̱ fl¡À¬ı˛ÀÂ√ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ Œ¸Ê√ø√ ¤¬ı— ’¬ı˙…˝◊√ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ ˜±Ú≈¯∏øȬ¬ı˛
¸Àeº øfl¡c Œ¸‡±ÀÚ˝◊√ Œ˚ ·˘√ Œ¸È¬± ’±ø¬ı©‘®Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√ ’ÀÚfl¡ ¬ÛÀ¬ı˛º ’±¬ı˛ ¬ıfl≈¡˘ øˆ¬Ó¬À¬ı˛
øˆ¬Ó¬À¬ı˛ ’±¬ı˛› &øȬÀ˚˛ Œ·ÀÂ√º Œ¸ ’ÀÚfl¡ ’±À·¬ı˛ fl¡Ô±º ’±Ê√ ¬ıfl≈¡˘ ’Ú±ø˜fl¡± Œ√¬ıœ
Ú±À˜ ¸≈õ∂ø¸X± Œ˘ø‡fl¡±º Ó¬¬ı≈ ˙•Û±¬ı˛ Œ¬ıÀ‡˚˛±ø˘¬ÛÚ±˚˛ Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ Œfl¡±Ô±˚˛ Œ˚Ú ¬Û≈À¬ı˛±ÀÚ±
fl¡Ô± ’Ú≈¬ı˛øÌÓ¬ ˝√√˚˛º Œ¸ ¸˜˚˛ øÚÀÊ√Àfl¡ ¤fl¡È≈¬ ¤fl¡˘± Œ¬ÛÀÓ¬ ˝◊√À26√ fl¡À¬ı˛º ’¬ı˙… ¬ıfl≈¡˘
˘˘ 37 ˘˘

ŒÓ¬± ’±¬ı˛ fl¡‡ÀÚ± Œ√±fl¡˘± Ú˚˛º Ó¬¬ı≈ Œ˘‡±ø˘ø‡¬ı˛ ¸”ÀS Ó¬±¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ø¬ıøˆ¬iß Œ˘±Àfl¡¬ı˛
’±Ú±À·±Ú± fl¡‡ÀÚ± ¸ˆ¬±-¸ø˜øÓ¬, fl¡‡ÀÚ± ¸˜±Ê√-Œ¸¬ı±, fl¡‡ÀÚ± Œ˘‡±¬ı˛ ‰¬±ø˝√√√± ¤¬ı˛fl¡˜
’Ê√¶⁄ fl¡±ÀÊ√¬ı˛ Ù¬¬ı˛˜±¸ Ó¬±¬ı˛ Ê√Ú… ¬ı¬ı˛±Vº ˆ¬±˝◊√À˚˛¬ı˛ ¸—¸±À¬ı˛ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ ά◊¬Ûø¶öøÓ¬ ’¬ı˙…
Úœ¬ı˛¬ıº Œ˘ø‡fl¡± ÚÚ√Àfl¡ w±Ó‘¬¬ıÒ” ¸±˜ÀÚ ˚ÀÔ©Ü |X± fl¡¬ı˛À˘› ’ôLÀ¬ı˛¬ı˛ Ȭ±ÚȬ± Œ¸‡±ÀÚ
¤Àfl¡¬ı±À¬ı˛˝◊√ ά◊À¬Ûøé¬Ó¬º ¤fl¡˜±S ˆ¬±˝◊√øÁ¡ ˙•Û± Ó¬±Àfl¡ ’±R±¬ı˛ Œ√±¸¬ı˛ ¬ıÀ˘ ˜ÀÚ fl¡À¬ı˛º
’±¬ı˛ Œ¸Ê√Ú…˝◊√ Ó¬±¬ı˛ ¸¬ı fl¡Ô±, ¸¬ı ’±¬ı√±¬ı˛ ø¬Ûø¸¬ı˛ fl¡±ÀÂ√º ¬ıfl≈¡˘ ˜ô¶ Œ˘ø‡fl¡±, ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛
˜Úô¶N Ó¬±¬ı˛ Œ˘‡±˚˛ ·ˆ¬œ¬ı˛ ˆ¬øeÀÓ¬ Ù≈¬ÀȬ ›Àͬº Ó¬±˝◊√ ¬ıfl≈¡˘ ˙•Û±Àfl¡ ŒÂ√À˘˜±Ú≈¯∏ ¬ıÀ˘˝◊√
ˆ¬±À¬ıº ·`¬±-·`¬± Œõ∂˜ fl¡¬ı˛± ˙•Û±¬ı˛ ˚Ô±Ô« ¶§¬ı˛+¬ÛȬ± ¬ıfl≈¡˘ ŒÊ√ÀÚÀÂ√ ’ÀÚfl¡ ¬ÛÀ¬ı˛º ø˝√√ ø˝√√
fl¡¬ı˛± ˙•Û±, ˚‡Ú ¸¬ı±¬ı˛ ¸±˝√√±˚… ά◊À¬Û鬱 fl¡À¬ı˛ ¬Ûe≈ ¶§±˜œÀfl¡ ¬Û±˘Ú fl¡¬ı˛±¬ı˛ √±ø˚˛Q ¸¬ıÀ˘
øÚÀÊ√¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ Ó≈¬À˘ øÚÀ˚˛ÀÂ√ Œ¸˝◊√ ˙•Û±Àfl¡ Œ√À‡ ø¬ıø¶úÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√ ¬ıfl≈¡˘º ¤Ó¬ ˙øMê√
Œfl¡±Ô±˚˛ Œ¬Û˘ ˙•Û±º ¤fl¡±À˘¬ı˛ ŒÂ√À˘À˜À˚˛&À˘±Àfl¡ ø‰¬ÚÀÓ¬ øfl¡ Ó¬À¬ı ˆ≈¬˘ fl¡À¬ı˛ÀÂ√
¬ıfl≈¡˘º Ú±˝√√À˘ ˙•Û± Œfl¡Ú ˆ¬˚˛ Œ¬Û˘ Ú±º ˙•Û±¬ı˛ ¸±˜ÀÚ ŒÓ¬± ¤‡±ÀÚ± √œ‚« ˆ¬ø¬ı¯∏…»
¬ÛÀάˇ ’±ÀÂ√º ¤˝◊√ ˆ¬ø¬ı¯∏…ÀÓ¬¬ı˛ Ò±¬ı˛fl¡ ˙•Û±º Ê√œ¬ıÀÚ ˆ¬±À˘±-˜µ ¸¬ı ø˜À˙ Ô±Àfl¡º
ά◊XÓ¬, ’¬ı±Ò… ¤fl¡±À˘¬ı˛ ¤fl¡&26√ ŒÂ√À˘À˜À˚˛Àfl¡ Œ√À‡ ˚≈·È¬±Àfl¡ ø¬ıÀù≠¯∏Ì fl¡¬ı˛± ˚±˚˛ Ú±º
ˆ¬ø¬ı¯∏…» ¸¬ı¸˜˚˛ ÚÓ≈¬Ú ÚÓ≈¬Ú ‚Ȭڱ øÚÀ˚˛ ’À¬Û鬱 fl¡À¬ı˛º Ó¬±Àfl¡ ø‰¬ÀÚ øÚÀÓ¬ ˝√√˚˛º Ú±
ø‰¬ÚÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛À˘ w±ôL Ò±¬ı˛Ì± øÚÀ˚˛˝◊√ Ê√œ¬ıÚ ’øÓ¬¬ı±ø˝√√Ó¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√˚˛º

˘˘ 38 ˘˘

ë’Ú… Ê√œ¬ıÚí

øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±¸

øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ’±À˘±‰¬Ú± õ∂¸Àe ¤‡±ÀÚ øÓ¬ÚøȬ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ fl¡Ô±˝◊√
¬ıÌ«Ú± fl¡¬ı˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º ¤˝◊√ øÓ¬ÚøȬ ˝√√˘ñ ë’Ú… Ê√œ¬ıÚí, ë˝◊√¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛ ø¸¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛í ¤¬ı—
ë’øˆ¬˚±Sœíº
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ Œ¸˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±¸&À˘±Àfl¡ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ ¬ıÀ˘ ’øˆ¬ø˝√√Ó¬ fl¡¬ı˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√
Œ˚‡±ÀÚ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Œ˜Ãø˘fl¡ ¸˜¸…±¬ı˛ øfl¡Â≈√Ȭ± ¸˜±Ò±Ú ¬Û±(±Ó¬… Ú±¬ı˛œ¬ı±À√¬ı˛ ¬ÛÀÔ˝◊√ ¸y¬ı
˝√√À˚˛ÀÂ√º ë’Ú…Ê√œ¬ıÚí ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ Ú±¬ı˛±¬ı±√œ ¬Î¬◊¬ÛÚ…±¸ ø˝√√À¸À¬ı ø‰¬ø˝êÓ¬º ¶§±˜œ¬ı˛ ˝√√±ÀÓ¬ ø¬ıÚ±À√±À¯∏
øÚ˜«˜ ˙±øô¶ Œ¬ÛÀ˚˛ ˜‘Ó≈¬…¬ı¬ı˛Ì fl¡¬ı˛± ¬ı˛y±¬ı˛ ‡≈άˇÓ≈¬ÀÓ¬± Œ¬ı±Ú ¬Û≈Ó¬˘œ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Œ˙±¯∏À̬ı˛
ø¬ıèÀX ˚ÀÔ©Ü ¸Ê√±· øÂ√˘ ¤¬ı— ¤¬ı˛ ¸˜±Ò±ÀÚ¬ı˛ ά◊M√¬ı˛ ‡≈“Ê√ÀÓ¬ ø·À˚˛ ’ÀÚfl¡ ¬Û≈ô¶fl¡
¬Û±Í¬› fl¡À¬ı˛øÂ√˘º ¬ı±˜¬ÛLöœ ÚÀ¬ı˛ÀÚ¬ı˛ õ∂ˆ¬±À¬ı Œ¸ ¬Û≈è¯∏ ø¬ıÀ¡Z¯∏œ Ú± ˝√√À˚˛ ¸˜±Ê√¬ı±√œ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ
˝√√À˚˛ ›Àͬº ¬Û≈Ó¬˘œ ˜±fl«¡¸¬ı±√œ ¸˜±Ê√¬ı±√œ √À˘¬ı˛ ¸√¸…± ˝√√À˚˛ √À˘¬ı˛ ˜ø˝√√˘± ˙±‡±¬ı˛ ¸Àe
Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¸˜¸…± ¸˜±Ò±ÀÚ¬ı˛ Ê√Ú… fl¡±Ê√ qè fl¡À¬ı˛º ¬Û≈Ó¬˘œ ¸•ÛÀfl«¡ ˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛ ¬ıMê√¬ı…ñ
ÚÀ¬ı˛Ú ¬ı±“›¬ÛLöœ √˘ ¤È¬±¬ı˛ ¸øSê˚˛ ¸ˆ¬…, ·øÓ¬Àfl¡ Ó¬±¬ı˛ õ∂ˆ¬±¬ıÓ¬ ¬Ûø¬ı˛À˚˛ ¬Û≈Ó≈¬˘œ ŒÙ¬ø˜øÚà
∆˝√√ Ú¬Ûø¬ı˛˘º ¸≈¶ö, ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡, ŒÂ√±˚˛±ø˘ ¤Ê√Ú ∆˝√√ ¬Ûø¬ı˛˘º [¬Û‘. 109]
’Ú…ø√Àfl¡ Ú±¬ı˛œ¬ı±À√¬ı˛ õ∂ˆ¬±À¬ı õ∂ˆ¬±ø¬ıÓ¬ Ú± ˝√√À˚˛› ø˙øé¬Ó¬± ¸—À¬ı√Ú˙œ˘± ¬ı≈øX˜Ó¬œ
’øÚ˜± Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ›¬ÛÀ¬ı˛ ˚≈· ˚≈· ÒÀ¬ı˛ ‰¬À˘ ’±¸± Œ˙±¯∏Ì õ∂Ó¬…é¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√ øÚÊ√ ’ôLÀ¬ı˛¬ı˛
’Ú≈ˆ”¬øÓ¬ÀÓ¬º ˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛ ˜± ¸fl¡˘Àfl¡ ‡±˝◊√À˚˛ ¸c©Ü fl¡À¬ı˛ øÚÀÊ√ ’±ÒÀ¬ÛȬ± Œ‡À˚˛ Ô±Àfl¡
¤È¬± fl¡±è¬ı˛ Œ‰¬±À‡˝◊√ ¬ÛÀάˇ Ú±º ¤˜Úøfl¡ ˜±À˚˛¬ı˛ ¤fl¡±ôL ’±√À¬ı˛¬ı˛ ˜ÀÚ±Ê√› ¤È¬± ˘é¬ fl¡À¬ı˛
Ú±º ¢∂±À˜¬ı˛ ˜ø˝√√˘±¬ı˛± ‚À¬ı˛ ¬ı±˝◊√À¬ı˛ fl¡Àͬ±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛|˜ fl¡¬ı˛À˘› Ó¬±À√¬ı˛ fl¡À©Ü¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ±
¶§œfl‘¡øÓ¬ Œ√¬ı±¬ı˛ õ∂À˚˛±Ê√Ú Œ¬ı±Ò fl¡À¬ı˛ Ú± ¬Û≈è¯∏º ¸√± ¬ı…ô¶, ’øˆ¬À˚±·˝√√œÚ± ø¬ıU¬Û≈¬ı˛œ˚˛±øÚ
¶§±˜œ¬ı˛ ¬ı˛øé¬Ó¬± ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ŒÊ√ÀÚ› õ∂øÓ¬¬ı±√ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ú±, ’Ú…ø√Àfl¡ ¬ı…øˆ¬‰¬±¬ı˛œ ¶§±˜œ¬ı˛
fl¡fl«¡˙ fl¡Ô±› Ó¬±Àfl¡ ¸˝√√… fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√˚˛º ˜±Ê√ÚœÀfl¡ Ó¬±¬ı˛ ¶§±˜œ fl¡Ú…± ¸ôL±ÀÚ¬ı˛ ˜± ˝√√¬ı±¬ı˛ Ê√Ú…

˘˘ 39 ˘˘

Œ√±¯∏œ ¸±¬ı…ô¶ fl¡À¬ı˛ ¤¬ı— ’Ó¬…±‰¬±¬ı˛ ‰¬±˘±˚˛º ˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛ ø˙øé¬Ó¬ ø¬ÛÓ¬± fl¡Ú…±Àfl¡ ¬Ûάˇ±ÀÚ±¬ı˛
¬ı√À˘ ø¬ıÀ˚˛ Œ√›˚˛±Àfl¡˝◊√ Œ¬ıø˙ &èQ¬Û”Ì« ¬ıÀ˘ ˜ÀÚ fl¡À¬ı˛º ’øÚ˜± ˚≈· ˚≈· ÒÀ¬ı˛ ‰¬À˘
’±¸± Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛ ’Ó¬…±‰¬±¬ı˛ ˝◊√Ó¬…±ø√¬ı˛ ø¬ı¬ı¬ı˛Ì ˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛ ¸±˜ÀÚ Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ Ó¬±¬ı˛ Œ‰¬Ó¬Ú±Àfl¡
’±‚±Ó¬ fl¡À¬ı˛, Œ˙¯∏ ¬Û˚«ôL ¬ı˛y± fl¡±øfl¡˜±¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ ˝√√›˚˛± ’Ó¬…±‰¬±À¬ı˛¬ı˛ fl¡Ô± qÀÚ ’øÚ˜±
ˆ¬œ¯∏̈¬±À¬ı ø¬ı‰¬ø˘Ó¬ ˝√√˚˛º ’øÚ˜± ¬Û≈è¯∏ ø¬ıÀ¡Z¯∏œ Ú˚˛, øfl¡c ¬Û¬ı˛•Û¬ı˛±·Ó¬ˆ¬±À¬ı ‰¬À˘ ’±¸±
¬Û≈è¯∏õ∂Ò±Ú ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ Œ√±¯∏ Sn∏øȬ&À˘±¬ı˛ õ∂øÓ¬ Œ¸±2‰¬±¬ı˛ ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬÀÂ√º Œ˙¯∏¬Û˚«ôL ’¬ı˙…
’øÚ˜± Ú±Ú± ¬ı±ô¶¬ı ’øˆ¬:Ó¬±¬ı˛ ¸•ú≈‡œÚ ˝√√À˚˛ ¤˝◊√ ø¸X±ÀôL ¤À¸ÀÂ√ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ ¬ÛÔ ÒÀ¬ı˛˝◊√
¤˝◊√ ¸˜±Ò±Ú ˝√√›˚˛± ¸y¬ıº
·äÀ˘ø‡fl¡± ø˝√√À¸À¬ı ¸±ø˝√√Ó¬√… Ê√·ÀÓ¬ ’±Rõ∂fl¡±˙fl¡±¬ı˛œ øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û Ó“¬±¬ı˛
¸≈√œ‚« ¸±ø˝√√Ó¬… ¬Ûø¬ı˛S꘱˚˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ øfl¡Â≈√ Œ˜Ãø˘fl¡ ¸˜¸…±¬ı˛ fl¡Ô± Œ˚˜Ú ¸˝√√±Ú≈ˆ”¬øÓ¬¬ı˛ ¸Àe
ά◊O±¬ÛÚ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú ŒÓ¬˜øÚ Œ¸&À˘±¬ı˛ ¸˜±Ò±Ú fl¡œˆ¬±À¬ı ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ó¬±¬ı˛› ¤fl¡È¬± ˝◊√øeÓ¬
ø√À˚˛ÀÂ√Úº
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ά◊À~‡À˚±·… ¬ı˛‰¬Ú± ë’Ú…Ê√œ¬ıÚíº È≈¬ÚÈ≈¬øÚ Ú√œ¬ı˛ ¬Û±À¬ı˛¬ı˛
˜ÀÚ±Ê√, ’øÚ˜±, ¬ı˛y±, ¬Û≈Ó¬˘œ¬ı˛ Ê√œ¬ıÚfl¡Ô±˚˛ ¬Ûø¬ı˛¬Û”Ì« ¤fl¡øȬ &èQ¬Û”Ì« ά◊¬ÛÚ…±¸º
ë’Ú…Ê√œ¬ıÚí-¤¬ı˛ ˜”˘ õ∂ùü Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√¬ı˛ õ∂ùü ’±¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ Œfl¡f¶öÀ˘ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ¬ı˛y±
‡≈øάˇ¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ ’±¬ı˛ ˜‘Ó≈¬…¬ı˛ øÚ˜«˜ fl¡±ø˝√√øÚ, ˚± ¤˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ õ∂Ò±Ú ‰¬ø¬ı˛S ’øÚ˜± ’±¬ı˛
¬ı˛y±¬ı˛ fl¡Ú…± ¬Û≈Ó¬˘œ¬ı˛ Œ‰¬Ó¬Ú±˚˛ øÚ˚˛Ó¬ õ∂ˆ¬±¬ı ŒÙ¬À˘ÀÂ√ ¤¬ı— Ó¬±¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛˝◊√ Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√¬ı˛
õ∂ùüøȬÀfl¡ Œˆ¬À¬ı Œ√‡ÀÓ¬ ά◊¡Z≈X fl¡À¬ı˛ÀÂ√º
¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ’Ú…±Ú… Œ˘‡±ÀÓ¬ ˚± Œ√‡± ˚±˚˛ ë’Ú…Ê√œ¬ıÚí-¤ Œ¸˝◊√ ¸±ø˝√√Ó¬…±Ú≈¬ı˛±·
Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ’Ú≈À˜±ø√Ó¬ ‰¬ø¬ı˛ÀS¬ı˛ ¤fl¡ ø¬ıÀ˙¯∏ ∆¬ıø˙©Ü…º ¸±Ò±¬ı˛Ìˆ¬±À¬ı ¸±ø˝√√Ó¬…±Ú≈¬ı˛±· ¬ı˘À˘
¤Àfl¡ øͬfl¡ Œ¬ı±Á¡± ˚±À¬ı Ú±º ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ˜Ò… ŒÔÀfl¡˝◊√ ¤˝◊√ ‰¬ø¬ı˛S&À˘± Œ˚Ú Ê√œ¬ıÚ¬ı˛¸
’±˝√√¬ı˛Ì fl¡À¬ı˛, Œ‰¬Ó¬Ú±Àfl¡ ¸˜‘X fl¡À¬ı˛º ¤˝◊√ Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ ¤fl¡øȬ ‰¬ø¬ı˛S ’øÚ˜±, ˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛ Œ˘‡±
¤fl¡È¬± ·ä ¬ÛÀάˇ Œ¸ Œ˜±ø˝√√Ó¬ ˝√√À˚˛ Ó¬±Àfl¡ ø¬ıÀ˚˛ fl¡À¬ı˛º ¤fl¡È¬± ·Àä¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛˝◊√ Œ¸ Œ˚Ú
˜ÀÚ±Ê√Àfl¡ ¸•Û”Ì« ¬ı˛+À¬Û ¬ı≈Á¡ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ˚˛ Ó¬±¬ı˛ õ∂øÓ¬ ‰≈¬•§Àfl¡¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ’±fl¡¯∏«Ì Œ¬ı±Ò fl¡À¬ı˛ÀÂ√º
˜±Ú≈¯∏ Œ‰¬Ú±¬ı˛ ¤˝◊√ õ∂øSê˚˛±øȬ fl¡Ó¬”√¬ı˛ ¬ı±ô¶¬ı¸•úÓ¬ Œ¸È¬± Ê√±Ú± Ú± Œ·À˘› ’øÚ˜± ¤˝◊√
¬ı˛±ô¶± ¢∂˝√Ì fl¡À¬ı˛ ˆ≈¬˘ fl¡À¬ı˛øÚº øά¬ıËn∏·Àάˇ¬ı˛ ά◊M√¬ı˛ ¬Û±À¬ı˛ ’ÀÚfl¡ ’ˆ¬…ôLÀ¬ı˛ ’¬ıø¶öÓ¬ ¤fl¡øȬ
ŒÂ√±ÀȬ± ¢∂±À˜ Œ˜Ò±¬ıœ ˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛ ¬ı±¸º ø¬ÛÓ¬±¬ı˛ ˝◊√26√± øÂ√˘ ˜ÀÚ±Ê√ ø˙鬱 ¸˜±5 fl¡À¬ı˛
˝√√±øfl¡À˜¬ı˛ ¬Û√ ¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛À¬ıº øfl¡c ø¬ÛÓ¬±¬ı˛ ˝◊√26√±˚˛ ¬ı±Ò Œ¸ÀÒ ˜ÀÚ±Ê√ Ò≈¬ıøάˇÀÓ¬ ø˙é¬Àfl¡¬ı˛
‰¬±fl¡ø¬ı˛ ¢∂˝√Ì fl¡À¬ı˛º ø¬ıÀ˚˛¬ı˛ ¬Û¬ı˛ õ∂Ô˜¬ı±¬ı˛ ’øÚ˜±¬ı˛ ù´q¬ı˛·‘À˝√√ ˚±S± ¤¬ı— ¢∂±À˜ ø·À˚˛
’øˆ¬:Ó¬± ¸=˚˛ñ ¤¬ı˛ ˜ÀÒ…˝◊√ Œ˘ø‡fl¡± fl¡˘±¸•úÓ¬ˆ¬±À¬ı Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ÀÂ√Ú ¬Û≈è¯∏ õ∂Ò±Ú
¸˜±ÀÊ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’¬ı√˜ÀÚ¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ ø˙˝√√¬ı˛Ú˜”˘fl¡ øÚ˜«˜ ’Ó¬…±‰¬±À¬ı˛¬ı˛ ’±À˘‡…º
¸≈√œ‚« flv¡±øôLfl¡¬ı˛ øÓ¬Úø√ÀÚ¬ı˛ ˚±S±¬ı˛ Œ˙À¯∏ ·è¬ı˛ ·±øάˇÀÓ¬ Œ‰¬À¬Û ’øÚ˜± È≈¬ÚÈ≈¬øÚ
˘˘ 40 ˘˘

Ú√œ¬ı˛ Œ¸Ó≈¬¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ Œ¬ÛÓÀÂ√ Ú√œ¬ı˛ Œ˙±ˆ¬± Œ√‡±˚˛ ¬ı…ô¶ ˝√√À˚˛ ¬ÛÀάˇº ¤‡±ÀÚ˝◊√ Œ¸ ’¸Ó¬fl«¡
˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛ ˜≈À‡ ¤˜Ú ¤fl¡È¬± ·ä Œ˙±ÀÚ ˚± Ó¬±Àfl¡ ø¬ı˝3√˘ fl¡À¬ı˛ ŒÓ¬±À˘º ‡¬ı˛±¬ı˛ ¸˜˚˛
È≈¬ÚÈ≈¬øÚ Ú√œ¬ı˛ Ê√˘ qøfl¡À˚˛ Œ·À˘ Œ¸ Ú√œÀÓ¬ ¶ß±Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛À¬ı Ú± ¤˝◊√ ’±˙DZ õ∂fl¡±˙
fl¡¬ı˛±˚˛ ˜ÀÚ±Ê√ Ó¬±Àfl¡ Ê√±Ú±˚˛ ¤˝◊√ Ú√œ¬ı˛ Ê√˘ ‡¬ı˛±¬ı˛ ¸˜˚˛› qøfl¡À˚˛ ˚±˚˛ Ú±º qÒ≈ Ó¬±˝◊√ Ú˚˛,
Œ¸ ’øÚ˜±Àfl¡ ¤fl¡Ô±› Ê√±Ú±˚˛ ¬ı˛y± fl¡±øfl¡˜± ¤˝◊√ ‡¬ı˛±¬ı˛ ¸˜À˚˛˝◊√ È≈¬ÚÈ≈¬øÚ Ú√œÀÓ¬ Á“¡±¬Û
ø√À˚˛ ’±R˝√√Ó¬…± fl¡À¬ı˛øÂ√˘º ’øÚ˜±¬ı˛ ¸—À¬ı√Ú˙œ˘ ˜Ú ¤˝◊√ fl¡Ô±˚˛ ˆ¬œ¯∏̈¬±À¬ı ’±˝√√Ó¬ ˝√√˚˛
¤¬ı— ¤¬ı˛ õ∂øÓ¬øSê˚˛± ‚ÀȬ ˙±¬ı˛œø¬ı˛fl¡ ø√fl¡ ŒÔÀfl¡›º ’øÚ˜±¬ı˛ ˝√√ͬ±» ˜ÀÚ ˝√√˚˛ ˜ÀÚ±Ê√ Œ˚Ú
Ó¬±Àfl¡ Ê√À˘ Î≈¬ø¬ıÀ˚˛ ˜±¬ı˛À¬ıº ¤fl¡ õ∂¬ı˘ ’±˙DZ˚˛ Œ¸ ˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛ ¬ı±U Ó¬œ¬ıˈ¬±À¬ı Œ‰¬À¬Û
ÒÀ¬ı˛º ¤fl¡ ’Ê√±Ú± ˆ¬À˚˛ ’øÚ˜±¬ı˛ ¸˜ô¶ ˜Ú ’±26√iß ˝√√À˚˛ ›Àͬº ¬ı˛y± fl¡±øfl¡˜± Œfl¡∑ Œfl¡Ú
øÓ¬øÚ ’±R˝√√Ó¬…± fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Ú ¤˝◊√ õ∂ùü ’øÚ˜±¬ı˛ ˜ÀÚ ŒÓ¬±˘¬Û±Î¬ˇ fl¡À¬ı˛º ¬ı˛y± fl¡±øfl¡˜±¬ı˛
’±R˝√√Ó¬…±¬ı˛ õ∂¸eøȬ ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ ø¬ıfl¡±À˙¬ı˛ ·øÓ¬ øÚÌ«±˚˛fl¡ ¬ı˛+À¬Û ¤fl¡ ’ÚÚ… ˆ”¬ø˜fl¡±
¬Û±˘Ú fl¡À¬ı˛ÀÂ√º
ù´q¬ı˛¬ı±øάˇÀÓ¬ ’øÚ˜± ˚ÀÔ©Ü ’±√¬ı˛ ˚P ¬Û±˚˛ ’±¬ı˛ ¸eœ ø˝√√À¸À¬ı ¬Û±˚˛ ˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛
Œ¬ı±Ú ’±˝◊√fl¡øÚÀfl¡º ¤‡±ÀÚ Œ¸ ’ÀÚfl¡¬ı±¬ı˛ ¬Û≈Ó≈¬ø˘ Ú±˜øȬ qÚÀÓ¬ ¬Û±˚˛º Œfl¡ ¤˝◊√ ¬Û≈Ó≈¬˘œ∑
õ∂ùü ŒÔÀfl¡ ˚±˚˛º ˜ÀÚ±ÀÊ√¬ı˛ ’Ú… Œ¬ı±Ú ˜±Ê√Úœ ¬ÛøÓ¬·‘À˝√√ Ó¬±¬ı˛ õ∂øÓ¬ ˝√√›˚˛±¬ı˛ ’Ó¬…±‰¬±À¬ı˛¬ı˛
fl¡Ô± Ê√±Ú±˚˛º ’±˝◊√fl¡øÚ ‘√Ϭˇ fl¡ÀF Ê√±Ú±˚˛ Œ¸ ø¬ıÀ˚˛ fl¡¬ı˛À¬ı Ú±º Œ˘‡±¬Ûάˇ± ø˙À‡ ‰¬±fl¡ø¬ı˛
fl¡À¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛ ¬Û±À˚˛¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ “√±Î¬ˇ±À¬ıº ’±˝◊√fl¡øÚ¬ı˛ ¤˝◊√ Œ‚±¯∏̱ Ó¬±¬ı˛ ˜±Àfl¡ ’¸ø˝√√¯≈û fl¡À¬ı˛
ŒÓ¬±À˘º øÓ¬øÚ ’øˆ¬À˚±· fl¡À¬ı˛Ú ¬Û≈Ó≈¬˘œ¬ı˛ ¸e Œ¬ÛÀ˚˛ ’±˝◊√fl¡øÚ¬ı˛ ˜±Ô± ø¬ı·Àάˇ Œ·ÀÂ√º
Œfl¡ ¤˝◊√ ¬Û≈Ó≈¬ø˘ ¤È¬± Ê√±Ú±¬ı˛ Ê√Ú… ’øÚ˜± Ó¬œ¬ıË Œfl¡ÃÓ”¬˝√√˘ Œ¬ı±Ò fl¡À¬ı˛º
È≈¬ÚÈ≈¬øÚ Ú√œÀÓ¬ ¶ß±Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ·À˘ ’øÚ˜±¬ı˛ ¤fl¡ ’æ≈√Ó¬ ’øˆ¬:Ó¬± ‚ÀȬº ¬ı˛y±
fl¡±øfl¡˜±¬ı˛ ’±R˝√√Ó¬…±¬ı˛ ¶ú‘øÓ¬ ’øÚ˜±Àfl¡ ’øˆ¬ˆ”¬Ó¬ fl¡À¬ı˛ ŒÓ¬±À˘º ¸“±Ó¬±¬ı˛ Œfl¡ÀȬ ¤ø·À˚˛
Œ˚ÀÓ¬ Œ˚ÀÓ¬ ’øÚ˜±¬ı˛ ˝√√ͬ±»˝◊√ ˜ÀÚ ¬ÛÀάˇ ˚±˚˛ ¬ı˛y± fl¡±øfl¡˜±Àfl¡º È≈¬ÚÈ≈¬øÚ¬ı˛ õ∂¬ı˘ Œ¶⁄±ÀÓ¬
Œ¸ ¬ı˛y± fl¡±øfl¡˜±¬ı˛ ’øô¶Q ’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡À¬ı˛º ¤˝◊√ ’øˆ¬:Ó¬±¬ı˛ ¬Û¬ı˛ Œ¸ ’±˝◊√fl¡ÀÚ¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ¬ı˛y±
fl¡±øfl¡˜±¬ı˛ fl¡Ô± Ê√±ÚÀÓ¬ ‰¬±˚˛º ’øÚ˜±¬ı˛ ≈√¬ı«±¬ı˛ Œfl¡ÃÓ”¬˝√√˘ øÚ¬ı˛¸Ú fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú… ’±˝◊√fl¡øÚ
Ó¬±Àfl¡ ¬ı˛y± fl¡±øfl¡˜±¬ı˛ ¬ıœˆ¬»¸ Ê√œ¬ıÚ fl¡±ø˝√øÚ Œ˙±Ú±ÀÓ¬ ¬ı±Ò… ˝√√˚˛º ’ÀÚfl¡ ’±À· ‚ÀȬ
˚±›˚˛± ¤˝◊√ fl¡±ø˝√√øÚ¬ı˛ øˆ¬øM√√ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ¸Ó¬… ‚ȬڱÀfl¡ Œfl¡f fl¡À¬ı˛º ˜”˘ ά◊ÀV˙… Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’¬ı√˜ÀÚ¬ı˛
’¸˝√√±˚˛ ¬ı˛+¬ÛȬ± ø‰¬øSÓ¬ fl¡¬ı˛±º Œ˚ ’¬ı√˜Ú ’±Ê√› ¬ÛÀ¬ı˛±Àé¬ õ∂¬ı˝√√˜±Ìº

˘˘ 41 ˘˘

øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ Ú±¬ı˛œ ‰¬ø¬ı˛S&À˘±Àfl¡ øÓ¬Ú ˆ¬±À· ˆ¬±· fl¡¬ı˛± ˚±˚˛º ¤À√¬ı˛
˜ÀÒ… ¤fl¡√˘ ¬Û¬ı˛•Û¬ı˛±¬ı±√œ ˜±À˚˛¬ı˛ √˘, ’Ú…√˘ ø˙øé¬Ó¬±, ¸À‰¬Ó¬Ú± õ∂øÓ¬¬ı±√œ Ó¬èÌœ¬ı˛±
’±¬ı˛ ¤fl¡√˘ ˝√√À˘Ú Ú±¬ı˛œ¬ı±√œº
ë˝◊√¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛ ø¸¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛í øÚè¬Û˜±¬ı˛ ¤fl¡øȬ ø¬ıÀ˙¯∏ ά◊À~‡À˚±·… ¬ı˛‰¬Ú±º ’?ø˘
¤¬ı— ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ ¤˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ≈√øȬ ·øÓ¬˙œ˘ ¤fl¡ ’±fl¡¯∏Ì« œ˚˛ ‰¬ø¬ı˛Sº ’?ø˘ ’Ò…˚˛Ú˙œ˘±,
˚≈øMê√¬ı±√œ, ¬ı≈øX˜Ó¬œ, Ú±¬ı˛œ¬ı˛ õ∂øÓ¬ ¸±˜±øÊ√fl¡ ∆¬ı¯∏˜… ¸•§Àg ¸Ê±√·º Œ¬ı˛±˜±øKI◊fl¡, ¬ı±flƒ¡¬ÛÈ≈¬
¤¬ı— Œ˚ìıÀÚ¬ı˛ ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ ά◊»¸±À˝√√ ά◊Vœ5±º ’?ø˘¬ı˛ ’Ò…˚˛ÀÚ¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛¸¬ı˛ ’ÀÚfl¡ ”√¬ı˛
ø¬ıô¶‘Ó¬º Œ¸˝◊√ ø¬ıô¶‘øÓ¬ ¬ı˛¬ıœfÚ±ÔÀfl¡ Â√±øάˇÀ˚˛ ¬ı˛¬ı±È«¬ Ùˬà, ¤˝◊√‰¬ øÊ√ ›À˚˛˘¸ ¬Û˚«ôL ø¬ıô¶‘Ó¬º
fl¡Ô± õ∂¸Àe ’?ø˘ ¤“À√¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú± ŒÔÀfl¡ ά◊X‘øÓ¬ ¬ı…¬ı˝√√±¬ı˛ fl¡À¬ı˛º ’ä ¬ı˚˛À¸˝◊√ ’?ø˘
Ê√œ¬ıÚ ’±¬ı˛ Ê√·» ¸•ÛÀfl«¡ øÚÀÊ√¬ı˛ ¤fl¡È¬± ¶§26√ Ò±¬ı˛Ì± ·Àάˇ Ó≈¬À˘ÀÂ√º ˜±Ú≈¯∏ ¸•ÛÀfl«¡ Œ˚
Œfl¡±ÀÚ± ˜ôL¬ı… Œ¸ øÚÀÊ√¬ı˛ ‰¬˜«‰¬é≈¬ ø√À˚˛ Œ√À‡˝◊√ fl¡¬ı˛ÀÓ¬¬ ’ˆ¬…ô¶º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ ˚‡Ú ø¬ı˜˘±Àfl¡
Ú©Ü ‰¬ø¬ı˛ÀS¬ı˛ Ú±¬ı˛œ ¬ıÀ˘ ’øˆ¬ø˝√√Ó¬ fl¡À¬ı˛ Ó¬‡Ú ’?ø˘ ‰¬ø¬ı˛S ¸•ÛÀfl«¡ øÚÀÊ√¬ı˛ ˜Ó¬±˜Ó¬
¤¬ı— ¸—:± Ê√±Ú±˚˛º ’?ø˘ ˜ÀÚ fl¡À¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛ fl¡±˜Ú±-¬ı±¸Ú± Œ˚ ˜±Ú≈¯∏ ’¸±˜±øÊ√fl¡
øÚ˚˛˜ ‰¬ø¬ı˛Ó¬±Ô« fl¡À¬ı˛ Œ¸ øÚá≈¬¬ı˛, õ∂¬ı=fl¡º Œ¸ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ¬ÛÀé¬ Œ¬ıø˙ ’øÚ©Üfl¡±¬ı˛fl¡º ’?ø˘
Ú±¬ı˛œ¬ı˛ õ∂øÓ¬ ¸±˜±øÊ√fl¡ ∆¬ı¯∏˜… ¸•§Àg ¸Ê√±·º Œ¬ı˛‡±Àfl¡ ˚±¬ı˛± ¬ı˘±»fl¡±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ÀÂ√ ¤¬ı—
’Ú…ø√Àfl¡ ˚±¬ı˛± ¬ÛÀȬù´¬ı˛œÀfl¡ ≈(ø¬ı˛S fl¡À¬ı˛ Ó≈¬À˘ÀÂ√ Œ¸˝◊√ ¬Û≈è¯∏¬ı˛± ¸˜±ÀÊ√ ¬ıœ¬ı˛√À¬Û« ¬ı±¸
fl¡À¬ı˛ ’Ô‰¬ ‚‘̱¬ı˛ ¬Û±Sœ ˝√√À˚˛ ›Àͬ Œ¬ı˛‡± ¤¬ı— ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛±º ¤˝◊√ ∆¬ı¯∏˜… ”√¬ı˛ fl¡¬ı˛±¬ı˛ Ê√Ú…
’?ø˘ ¢∂±À˜¬ı˛ ˜ø˝√√˘±À√¬ı˛ ø˙鬱¬ı˛ ’±À˘± Œ√ø‡À˚˛ ¬Û≈è¯∏À√¬ı˛ ’Ú…±À˚˛¬ı˛ ø¬ıèÀX ¸Ê√±·
fl¡À¬ı˛ ŒÓ¬±˘±¬ı˛ ¸—fl¡ä ŒÚ˚˛º Œ˚ìıÀÚ¬ı˛ ŒÓ¬Ê√ø¶§Ó¬±˚˛ ά◊Vœ5± ’?ø˘ ¸±˜±øÊ√fl¡ ’Ú…±˚˛
¤¬ı— ’¸±À˜…¬ı˛ ø¬ıèÀX Ó¬œ¬ıˈ¬±À¬ı õ∂øÓ¬¬ı±√ Ê√±Ú±˚˛º ’?ø˘Àfl¡ Œ√À‡ Œ¬ı˛‡±¬ı˛ ˜ÀÚ ¤fl¡
’æ≈√Ó¬ ’Ú≈ˆ¬” øÓ¬ ŒÊ√À·øÂ√˘º ’?ø˘¬ı˛ ’±À¬ı·-’Ú≈ˆ¬” øÓ¬ ¬ı±ô¶À¬ı¬ı˛ ‚±Ó¬-õ∂øÓ¬‚±ÀÓ¬ ’¬ıÚø˜Ó¬
˝√√˚˛øÚº ’Ú…±À˚˛¬ı˛ ø¬ıèÀX Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ ø¬ıÀ^±À˝√√¬ı˛ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬ Ê√±À·º ’±¸À˘ Œ¬ı˛‡±ø√¬ı˛ fl¡Ô±
˚‡Ú˝◊√ ’?ø˘¬ı˛ ˜ÀÚ ¬ÛÀάˇ Ó¬‡Ú˝◊√ Ó¬±¬ı˛ ˜Ú ¤fl¡ ’¸˝√√±˚˛ ¤¬ı— øÚè¬Û±˚˛ Œ¬ı√Ú±˚˛ &˜À¬ı˛

˘˘ 43 ˘˘

&˜À¬ı˛ ›Àͬº Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ ˝√√˚˛ Œ¸ Œ˚Ú ¤fl¡È¬± ˆ¬œ¯∏Ì øfl¡Â≈√ fl¡À¬ı˛ ŒÙ¬˘À¬ı, ¸¬ıøfl¡Â≈√ Œˆ¬À„√√
‰≈¬¬ı˛˜±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ Œ√À¬ıº fl¡±è¬ı˛ ø¬ıèÀX ˆ¬œ¯∏Ì ø¬ıÀ^±˝√√ fl¡À¬ı˛ ά◊Àͬ ¤˝◊√ ¬Û‘øÔ¬ıœÈ¬± Â√±¬ı˛‡±¬ı˛ fl¡À¬ı˛
Œ√À¬ıº ’Ú…±À˚˛¬ı˛ ø¬ıèÀX èÀ‡ “√±Î¬ˇ±¬ı±¬ı˛ ¸±˝√√¸ Œ˚ ˜±Ú≈¯∏¬ı˛± ˝√√±ø¬ı˛À˚˛ÀÂ√ Ó¬±À√¬ı˛ ’?ø˘
‚‘̱ fl¡À¬ı˛º ¬ıø=Ó¬ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ õ∂øÓ¬ ’?ø˘¬ı˛ Œ˚˜Ú ¸˝√√±Ú≈ˆ”¬øÓ¬ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ŒÓ¬˜øÚ ≈√Ú«œøÓ¬¬ı˛
ø¬ıèÀX Œ¸±2‰¬±¬ı˛ ˝√√À˚˛ÀÂ√ Œ¸ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛º ≈√Ú«œøÓ¬ ¸•ÛÀfl«¡ ’?ø˘ ˚ÀÔ©Ü ¸Ê√±· ¸Àµ˝√√ ŒÚ˝◊√
øfl¡c ≈√Ú«œøÓ¬¬ı˛ ˜”˘ ά◊À26√√ fl¡¬ı˛±¬ı˛ ¬ÛÔ Ó¬±¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ’:±Ó¬º ¬ı±flƒ¡¬ÛÈ≈¬ ’?ø˘ ø¬ıøˆ¬iß
õ∂¸Àe ¬ı˝◊√À˚˛¬ı˛ ά◊X‘øÓ¬ Ó≈¬À˘ Ó¬fl«¡ fl¡À¬ı˛, ¬ı…e fl¡À¬ı˛, ’±R¬Ûé¬ ¸˜Ô«Ú fl¡À¬ı˛ ¤¬ı— ’Ú…Àfl¡
õ∂ˆ¬±ø¬ıÓ¬ fl¡À¬ı˛º ’?ø˘Àfl¡ Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ˜≈‡¬Û±S ¬ı˘± Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º ’?ø˘¬ı˛ ¤Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛
¬ıMê‘√Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ…˝◊√ Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ’Ò…˚˛ÀÚ¬ı˛ ø¬ıô¶‘øÓ¬, ¬ı≈øX√œ5 ˜Ú ¤¬ı— ¬ı±ø¢¨Ó¬±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛‰¬˚˛
¬Û±›˚˛± ˚±˚˛º ’¬ı˙… Œfl¡±Ô±› Œfl¡±Ô±› ¬ıMê‘√Ó¬±¬ı˛ √œ‚«Ó¬± ¬Û±Í¬fl¡˜ÀÚ ’¸ø˝√√¯≈ûÓ¬±› ¤ÀÚ
Œ√˚˛º õ∂fl‘¡øÓ¬ õ∂œøÓ¬ ¤¬ı— fl¡äÚ±õ∂¬ıÌÓ¬± ’?ø˘¬ı˛ ’Ú… ≈√øȬ ‰¬±ø¬ı˛øSfl¡ ∆¬ıø˙©Ü…º ¢∂±À˜¬ı˛
·‘À˝√√ õ∂fl‘¡øÓ¬¬ı˛ ˙±ôL ˙…±˜˘ ’±¬ı˛Ì…fl¡ Œ˙±ˆ¬± Œ√‡±¬ı˛ fl¡äÚ±˚˛ Œ¸ ’øˆ¬ˆ”¬Ó¬ ˝√√À˚˛ Ô±Àfl¡º
’?ø˘¬ı˛ Œ¬ı˛±˜±øKI◊fl¡ Œõ∂À˜¬ı˛› ά◊Àij¯∏ ‚ÀȬÀÂ√ õ∂fl‘¡øÓ¬¬ı˛ ˜±˚˛±¬ıœ ¬Ûø¬ı˛À¬ıÀ˙º
¤˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ¤fl¡øȬ fl¡èÌ ‰¬ø¬ı˛S ¬ÛÀȬù´¬ı˛œº ¸˜¢∂ Ê√œ¬ıÀÚ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ qÒ≈ ≈√–‡˝◊√
Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√º ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ Œ˙À¯∏ Œ√‡± Œ·ÀÂ√ ¬Û≈ÀS¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ’±|˚˛ ¬Û±¬ı±¬ı˛ Ó¬±¬ı˛ Œ˙¯∏ ’±˙±›
Ò√ı—¸ ˝√√À˚˛ Œ·ÀÂ√º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ ≈√–À‡¬ı˛ fl¡±¬ı˛Ì› øÂ√˘ ’ôL˝√√œÚº ÒÚœ ¬ı…¬ı¸±˚˛œ¬ı˛ ¬Û≈S ¬Û”Ê√Ú˘±˘
Œ¸¬ı˛±›ø· Ó¬±Àfl¡ ø¬ıÀ˚˛ fl¡¬ı˛±¬ı˛ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬ ø√À˚˛ Œ·Ã˝√√±øȬ øÚÀ˚˛ ˚±˚˛º Œ¸‡±ÀÚ Œ˝√√±ÀȬÀ˘
Ó¬±¬ı˛ ’¸˝√√±˚˛Ó¬±¬ı˛ ¸≈À˚±· øÚÀ˚˛ Ó¬±Àfl¡ Œ¸‡±ÀÚ ŒÙ¬À˘ Œ¬ı˛À‡ ‰¬À˘ ˚±›˚˛±¬ı˛ ¸Àe ¸Àe
Ó¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ-Œ˚ìıÀÚ¬ı˛ ¸¬ı ¶§õü Ò”ø˘¸±» ˝√√˚˛º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ øÂ√˘ ·ø¬ı˛¬ı ‰¬±ø¯∏¬ı˛ ’ä¬ı˚˛ø¸,
’ø˙øé¬Ó¬± ¸≈µ¬ı˛œ fl¡Ú…±º ¬Ûø¬ı˛Ó¬…Mê√± ¬ÛÀȬù´¬ı˛œÀfl¡ Œˆ¬À¸ ˚±¬ı±¬ı˛ ˝√√±Ó¬ ŒÔÀfl¡ ¬ı˛é¬± fl¡À¬ı˛
Œ˝√√±ÀȬÀ˘¬ı˛ Œ¬ı˚˛±¬ı˛± Â√ø¬ıÚº ¬ı˛+¬Û˝√√œÚ, ¬ı≈øX˝√√œÚ Â√ø¬ıÚÀfl¡ ø¬ıÀ˚˛ fl¡¬ı˛±È¬± ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ ¬ÛÀé¬ fl¡˜
˚La̱√±˚˛fl¡ ¬ı…±¬Û±¬ı˛ Ú˚˛º Â√ø¬ıÚ ¤¬ı— ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ Ó¬œ¬ıË ¸—‚±Ó¬ √±Ú± ¬ı“±ÀÒ ˚‡Ú ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛
›¬Û¬ı˛ Œ˝√√±ÀȬÀ˘¬ı˛ ˜±ø˘Àfl¡¬ı˛ Œ‰¬±‡ ¬ÛÀάˇº ¬ÛÀȬù´¬ı˛œÀfl¡ ˜±ø˘Àfl¡¬ı˛ ˝√√±ÀÓ¬ Ó≈¬À˘ ø√À˚˛ ’¸˝√√±˚˛
¬ı≈øX˝√√œÚ Â√ø¬ıÚ Ó¬œ¬ıË ˜±Úø¸fl¡ ¸—fl¡ÀȬ¬ı˛ ˜≈À‡±˜≈ø‡ ˝√√˚˛º Ó¬±¬ı˛ ¸˜ô¶ ¬ı˛±·-Œé¬±ˆ¬ ’¸˝√√±˚˛
Œ¬ı√Ú±¬ı˛ ά◊¬Û˙˜ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛øÂ√˘ Œ¸ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œÀfl¡ ˜±¬ı˛ÀÒ±¬ı˛ fl¡À¬ı˛º Œ˙¯∏¬Û˚«ôL ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛
¬ı≈øXÀÓ¬˝◊√ Œ¸ Ó¬±Àfl¡ ˜±ø˘Àfl¡¬ı˛ fl≈¡»ø¸Ó¬ ˘±˘¸±¬ı˛ ˝√√±Ó¬ ŒÔÀfl¡ ¬ı˛é¬± fl¡À¬ı˛º øfl¡c Â√ø¬ıÚ Ó¬±¬ı˛
˜ÀÚ ¤˝◊√ õ∂ùü Ê√±ø·À˚˛ ŒÓ¬±À˘ Œfl¡Ú ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ õ∂ÔÀ˜˝◊√ Ó¬±Àfl¡ ¤˝◊√ ¬ı≈øX Œ√˚˛øÚº ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ
Ó¬±˝◊√ Â√ø¬ıÀÚ¬ı˛ ’Ó¬…±‰¬±¬ı˛ ŒÔÀfl¡ ˜‘Ó≈¬… ¬Û˚«ôL Œ¬ı˛˝√±˝◊√ ¬Û±˚˛øÚº ’¸˝√√±˚˛ Â√ø¬ıÚ ¤fl¡ ø√Àfl¡
¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ ’Ó¬…±‰¬±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ÀÂ√ ’Ú…ø√Àfl¡ Ó¬±Àfl¡ ˆ¬±À˘±À¬ıÀ¸ÀÂ√›º Â√ø¬ıÀÚ¬ı˛ ¤˝◊√ Ê√øȬ˘
˜±Úø¸fl¡ ¸—‚±Ó¬ ¬ı˛+¬Û±˚˛À̬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛ Œ˘ø‡fl¡± ¬Û≈è¯∏ ˜Úô¶ÀN¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛ √é¬Ó¬±¬ı˛
¬Ûø¬ı˛‰¬˚˛ ¬ı˛±‡ÀÓ¬ ¸˜Ô« ˝√√À˚˛ÀÂ√Úº ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ fl¡√˚« ¬ı±¸Ú± ¤¬ı— õ∂¬ı=Ú±˝◊√ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ Œ√À˝√√¬ı˛
¬Ûø¬ıSÓ¬± Ú©Ü fl¡À¬ı˛øÂ√˘, Ò√ı—¸ fl¡À¬ı˛øÂ√˘ Œ˚ìıÀÚ¬ı˛ ¶§õüÀfl¡ ¤˜Úøfl¡ ¸—¸±À¬ı˛¬ı˛ ¸≈‡›

ë˝◊√¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛ ø¸¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛í

˘˘ 42 ˘˘

ø¬ıÚ©Ü fl¡À¬ı˛øÂ√˘º Œ√˝√À˘±ˆ¬œ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ Ó¬œ¬ıË ‚‘̱ õ∂fl¡±˙ Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛
Œ√À˝√√¬ı˛ Œ¸Ãµ˚«˝◊√ ¬Û≈è¯∏Àfl¡ ’±fl¡¯∏«Ì fl¡À¬ı˛ ¤˝◊√ ¸Ó¬… ŒÊ√ÀÚ Œ¸Ãµ˚«Àfl¡› ‚‘̱ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º
Œ˙¯∏¬Û˚«ôL øÚÀÊ√¬ı˛ √±ø¬ı˛^… Ê√Ê√«ø¬ı˛Ó¬ ¬ı…±øÒ¢∂¶,ö ¬ıœˆ¬»¸ ˙¬ı˛œ¬ı˛ õ∂Ó¬…é¬ fl¡À¬ı˛ ø¬ıfl‘¡Ó¬ ά◊~±À¸¬ı˛
¬Û±˙±¬Û±ø˙ ¸—À·±¬ÛÀÚ Œ¬ı√Ú±› ’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ ¤˝◊√ ø¬ı¬Û¬ı˛œÓ¬Ò˜«œ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬
Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ¸˝√√+√˚˛ ˆ¬±¬ıÚ±˚˛ ¬ı±¢¨˚˛ ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬÀÂ√º Â√ø¬ıÀÚ¬ı˛ ˜‘Ó≈¬…¬ı˛ ¬Û¬ı˛ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ ¢∂±À˜
øÙ¬À¬ı˛ ’±¸ÀÓ¬ ¬ı±Ò… ˝√√˚˛ ¤¬ı— √±ø¬ı˛^… › ¬ı…±øÒ¬ı˛ ¸Àe ’Ú¬ı¬ı˛Ó¬ ¸—¢∂±À˜ ø˘5 ˝√√˚˛º ÒÚœ¬ı˛
Œ˙±¯∏Ì › Ú±¬ı˛œ |ø˜Àfl¡¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ ‰¬˘ÀÓ¬ Ô±fl¡± ∆¬ı¯∏À˜…¬ı˛ ø˙fl¡±¬ı˛› ˝√√À˚˛ ›Àͬ Œ¸º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ
øÚ˜«˜ ’øˆ¬:Ó¬±¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛ Œ˘ø‡fl¡± ¸±˜±øÊ√fl¡ ’Ú…±˚˛ ¤¬ı— ∆¬ı¯∏À˜…¬ı˛ ’ÀÚfl¡ õ∂ùü
¬Û±Í¬Àfl¡¬ı˛ ¸±˜ÀÚ Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ÀÂ√Úº ˚ø√› Œ˘ø‡fl¡± ¤¬ı˛ ¸˜±Ò±ÀÚ¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ˝◊√øeÓ¬ Œ√ÚøÚ,
øfl¡c ¬Û±Í¬Àfl¡¬ı˛ Œ‰¬Ó¬Ú±¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ ¤&À˘± õ∂¬ı˘ˆ¬±À¬ı ’±‚±Ó¬ ˝√√±ÚÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√º ¤¬ı˛ ˜Ò…
ø√À˚˛ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ õ∂øÓ¬ √±˚˛¬ıXÓ¬±¬ı˛ fl¡Ô±› Œ‚±ø¯∏Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º
Ê√±˘≈fl¡¬ı±øάˇ¬ı˛ ’±|˜·‘À˝√√¬ı˛ fl¡À˚˛fl¡Ê√Ú Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ≈√√«˙±¬ı˛ ˜”˘ fl¡±¬ı˛Ì › ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛
Œˆ¬±À·¬ı˛ ¸±˜¢∂œ ˝√√›˚˛±º ¤˝◊√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛± ˚±À√¬ı˛ Œˆ¬±À·¬ı˛ ¸±˜¢∂œ ˝√√À˚˛øÂ√˘ Ó¬±¬ı˛± øÚø(ôL
øÚè¬Û^¬ı Ê√œ¬ıÚ ˚±¬ÛÚ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º qÒ≈ Ó¬±À√¬ı˛ ˘±˘¸±¬ı˛ ø˙fl¡±¬ı˛ ¤˝◊√ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ
Â√±¬ı˛‡±¬ı˛ ˝√√À˚˛ Œ·ÀÂ√º ¬Û≈è¯∏ õ∂Ò±Ú ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ Œ˚ÃÚÓ¬±¬ı˛ ≈√˜≈À‡± ÚœøÓ¬¬ı˛ ¸˜±À˘±‰¬Ú±¬ı˛ ¤
Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ Ó¬œ¬ıËÓ¬± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ’Ú…±Ú… Œ˘‡±ÀÓ¬› Œ√‡± ˚±˚˛º øÚÀÊ√ Ú±¬ı˛œ ¬ıÀ˘˝◊√ ˝√√˚˛ÀÓ¬±
Œ˘ø‡fl¡± Ú±¬ı˛œ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¬ı=Ú± › ≈√–‡Àfl¡ ¤˜Ú ’±ôLø¬ı˛fl¡Ó¬± ¤¬ı— &èQ ¸˝√√fl¡±À¬ı˛ Œ¬ı±Á¡±¬ı˛
Œ‰¬©Ü± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº Ó“¬±¬ı˛ Œ˘‡±¬ı˛ ¤øȬ ¤fl¡øȬ õ∂Ò±Ú ∆¬ıø˙©Ü… ¬ı˘± Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º
’?ø˘¬ı˛ ¶§õü øÂ√˘ ¢∂±À˜ ¤fl¡øȬ Œ˜À˚˛ ¶≈®˘ Œ‡±˘±¬ı˛º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ ˜≈À‡ Œ¸˝◊√ ‡¬ı¬ı˛
qÀÚ ¤˜¤ ¬Û±Í¬¬ı˛Ó¬ ¬ıø˘ÀÚ¬ı˛ ˜≈‡ ά◊8˘ ˝√√À˚˛ ›Àͬº øfl¡c ø¬ÛÓ¬±¬ı˛ ø¸X±ÀôL ’?ø˘¬ı˛
¶§õü ‡±Ú ‡±Ú ˝√√À˚˛ Œ·˘º ¤fl¡ õ∂‰¬G Á¡Àάˇ ’?ø˘¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ ¶§õü Ò”ø˘¸±» ˝√√À˚˛ Œ·˘º
’?ø˘¬ı˛ ¤˝◊√ ¶§õüˆ¬Àe¬ı˛ fl¡±ø˝√√øÚ Œ˘ø‡fl¡± ˜˜«¶Û˙«œ ˆ¬±¯∏±˚˛ Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ÀÂ√Úº
ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ ¸˜±ø5 ‚ÀȬÀÂ√ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ ¶§õüˆ¬Àe¬ı˛ ¸—¬ı±À√º Ê√œ¬ıÚ ¸—¢∂±À˜ flv¡±ôL
¬Û˚≈«√ô¶ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ Œ˙¯∏ ’±˙± øÂ√˘ ¬Û≈S Ú¬ıœÚÀfl¡ ø‚À¬ı˛º øfl¡c Ú¬ıœÚ ¤fl¡øȬ Œ˜À˚˛Àfl¡
øÚÀ˚˛ ¬Û±ø˘À˚˛ ˚±˚˛º ˜±˜±¬ı˛ ¤fl¡˝√√±Ê√±¬ı˛ Ȭ±fl¡±› Œ¸ ‰≈¬ø¬ı˛ fl¡À¬ı˛ øÚÀ˚˛ ˚±˚˛º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œÀfl¡
‡¬ı¬ı˛È¬± ¬ÛÀάˇ Œ˙±Ú±˚˛ øÚÀ¬ÛÚº ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ õ∂øÓ¬øSê˚˛±Àfl¡ øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ ¬ı…Mê√ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú
¸˝√√Ê√ ¸±Ò±¬ı˛Ì Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ õ∂øÓ¬øSê˚˛±¬ı˛ Ò±¬ı˛±˚˛º Ó¬±¬ı˛ õ∂øÓ¬øSê˚˛±¬ı˛ ¶ö˘
≤ Ó¬± Ó¬±¬ı˛ ‰¬ø¬ı˛ÀS¬ı˛
¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ ¬ı˛+¬ÛøȬÀfl¡ Ù≈¬øȬÀ˚˛ Ó≈¬˘ÀÓ¬ ¸±˝√√±˚… fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¬ı±ô¶¬ıÓ¬±¬ı±√œ ¬ı˛œøÓ¬¬ı˛ ¤˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±¸øȬÀfl¡
¤fl¡øȬ ¸±Ô«fl¡ ’±=ø˘fl¡ ά◊¬ÛÚ…±¸› ¬ı˘± ˚±˚˛º ¶ö±Úœ˚˛ ˆ¬±¯∏±¬ı˛ õ∂À˚˛±· ¤˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛
’±=ø˘fl¡ ∆¬ıø˙©Ü… ¬ı±øάˇÀ˚˛ Ó≈¬˘ÀÓ¬ ¸±˝√√±˚… fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¸±˜±øÊ√fl¡, ’Ô«ÕÚøÓ¬fl¡, ˙øMê√¬ı˛
øSê˚˛± õ∂øÓ¬øSê˚˛± ¸•ÛÀfl«¡ ¸À‰¬Ó¬Ú Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ¸±Ò±¬ı˛Ì ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ˚±S±¬ı˛ ¸Àe øÚø¬ıάˇ
¬Ûø¬ı˛‰¬À˚˛¬ı˛ ’øˆ¬:Ó¬±˚˛ ¬Û≈©Ü ¤¬ı— ¤fl¡ ¸˜±À˘±‰¬Ú± ˜”˘fl¡ ¬ıdÒø˜«Ó¬±˚˛ ’Ú≈õ∂±øÌÓ¬º ë˝◊√¬Û±¬ı˛¬ı˛
‚¬ı˛ ø¸¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛í ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ øÚ–¸ÀµÀ˝√√ ’¸ø˜˚˛± ¸±ø˝√√ÀÓ¬… ¤fl¡ ˜”˘…¬ı±Ú ¸—À˚±Ê√Úº

˘˘ 45 ˘˘

’øˆ¬˚±Sœ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ˆ”¬ø˜fl¡±˚˛ øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û ˜ôL¬ı… fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú ’¸À˜¬ı˛
Œfl¡±ÀÚ± Ú±¬ı˛œÀfl¡ ˚ø√ ¸¬ı±¬ı˛ ’±À· |X±¬ı˛ ’±¸ÀÚ ¬ı¸±ÀÓ¬ ˝√√˚˛, Ó¬À¬ı Œ¸˝◊√ Ú±¬ı˛œ ˝√√À˘Ú
‰¬fõ∂ˆ¬± ˙˝◊√øfl¡˚˛±øÚ [¤˝◊√ ˜ôL¬ı… øÓ¬øÚ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú 1975 ¸±À˘ Œ˘‡± ¸±5±ø˝√√fl¡ ëÚœ˘±‰¬˘í¤ ¤fl¡øȬ õ∂¬ıÀg]º ’¸ø˜˚˛± ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ Ê√œ¬ıÚœ˜”˘fl¡ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ˜ÀÒ… ë’øˆ¬˚±Sœí
ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ ¤fl¡øȬ ø¬ıø˙©Ü ¶ö±Ú ’øÒfl¡±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º Ê√œ¬ıÚœ Ó¬Ô± Ê√œ¬ıÚœ˜”˘fl¡ ά◊¬ÛÚ…±¸
≈√øȬ Ò±¬ı˛±˝◊√ ¸±Ò±¬ı˛ÌÓ¬ ˝◊√øÓ¬˝√√±¸±ø|Ó¬º Œfl¡ÚÚ± Ê√œ¬ıÚœ ¬ı˘ÀÓ¬ Œ¬ı±Á¡±˚˛ ¸Ó¬… ’±ø|Ó¬ ‚Ȭڱº
˝◊√øÓ¬˝√√±¸› ¸Ó¬… ’±ø|Ó¬ ‚ȬڱÀfl¡˝◊√ ø˘ø¬Û¬ıX fl¡À¬ı˛º ë’ø√ˆ¬˚±Sœí ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ø¬ı¯∏˚˛¬ıd
‰¬fõ∂ˆ¬± ˙˝◊√øfl¡˚˛±øÚ¬ı˛ ‚Ȭڱ¬ıU˘ Ê√œ¬ıÚº ’¸À˜¬ı˛ Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√¬ı˛ ’¢∂”√Ó¬ øÂ√À˘Ú ‰¬fõ∂ˆ¬±º
’¸À˜¬ı˛ Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√¬ı˛ ’¢∂”√Ó¬ ¤˝◊√ ˜ø˝√√˘± Ú±¬ı˛œÀ√¬ı˛ ¬˜≈øMê√¬ı˛ ¬ÛÔ Œ√‡±ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛øÂ√À˘Úº
˚ø√› ¤˝◊√ Ú±¬ı˛œ ¸•ÛÀfl«¡ ‡≈¬ı ¤fl¡È¬± Œ¬ıø˙ Ó¬Ô… ¬Û±›˚˛± ˚±˚˛ Ú±º ’±Ê√Àfl¡¬ı˛ õ∂Ê√ij qÒ≈
˜≈À‡ ¤˝◊√ ˜ø˝√√˚˛¸œ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ øfl¡Â≈√ øfl¡Â≈√ ‚Ȭڱ ŒÊ√ÀÚÀÂ√º ¤˝◊√ ¬Ûø¬ı˛Àõ∂øé¬ÀÓ¬ øÚè¬Û˜±
Œ√¬ıœ¬ı˛ ë’øˆ¬˚±Sœí ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ ‰¬fõ∂ˆ¬± ˙˝◊√øfl¡˚˛±øÚ¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ ¤fl¡ ø¬ıÀ˙¯∏
’±À˘±fl¡¬Û±Ó¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸é¬˜ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ¤˝◊√ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ &èQ ’¬Ûø¬ı˛¸œ˜º
ë’øˆ¬˚±Sœí Ú±˜øȬ› ø¬ıÀ˙¯∏ Ó¬±»¬Û˚«¬Û”Ì«º 1947 ¸±À˘ ‰¬fõ∂ˆ¬± ˙˝◊√øfl¡˚˛±øÚ ’¸˜
˜ø˝√√˘± ¸ø˜øÓ¬¬ı˛ ά◊À√…±À· ë’øˆ¬˚±Sœí Ú±À˜ ¤fl¡øȬ ˜ø˝√√˘± ¸±˜ø˚˛fl¡œ¬ı˛ ¸•Û±√Ú± ¤¬ı—
õ∂fl¡±˙ fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Úº ›˝◊√ ¬ÛøSfl¡±¬ı˛ ˜±Ò…À˜ øÓ¬øÚ Ú±¬ı˛œ ˜≈øMê√¬ı˛ Ê√Ú… ¤fl¡È¬± ¸±˜±øÊ√fl¡
’±Àµ±˘Ú ·Àάˇ Ó≈¬˘ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛øÂ√À˘Úº ¤˝◊√ ¸”S ÒÀ¬ı˛˝◊√ øÚè¬Û˜± ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ ë’øˆ¬˚±Sœí
Ú±À˜ ’øˆ¬ø˝√√Ó¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº ά◊¬ÛÚ…±¸øȬÀÓ¬ fl¡äÚ±¬ı˛ ’±øÓ¬˙˚… Ô±fl¡À˘› ¤øȬ Ó¬Ô…¬ıøÊ«√Ó¬
ά◊¬ÛÚ…±¸ Ú˚˛º ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ qèÀÓ¬˝◊√ Œ˘ø‡fl¡± ¶Û©Üˆ¬±À¬ı Ê√±øÚÀ˚˛ ø√À˚˛ÀÂ√Úñ ά◊¬ÛÚ…±¸
’±fl¡±À¬ı˛ ¤øȬ ø˘‡ÀÓ¬ ø·À˚˛ Ó“¬±Àfl¡ ’ÀÚfl¡Àé¬ÀS fl¡äÚ±¬ı˛ ’±|˚˛ øÚÀÓ¬ ˝√√À˘› ˜”˘ ‚Ȭڱ
¬ı± Ó¬ÀÔ…¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ø¬ıfl‘¡øÓ¬ ‚ÀȬøÚ ¤‡±ÀÚº ¬ı±˘…fl¡±˘ ŒÔÀfl¡˝◊√ ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ ¬Ûάˇ±À˙±Ú±¬ı˛
õ∂øÓ¬ õ∂¬ı˘ ’±¢∂˝√ øÂ√˘º ¤¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ õ∂øÓ¬øá¬Ó¬ ˝√√¬ı±¬ı˛ ¶§õü› øÓ¬øÚ Œ√À‡ÀÂ√Úº
’Ú¢∂¸¬ı˛ ’¸À˜¬ı˛ ¤fl¡ ¢∂±À˜¬ı˛ Ê√ij¢∂˝√Ì fl¡¬ı˛À˘› ’±Rõ∂øӬᬱ¬ı˛ Ê√Ú… Ó“¬±¬ı˛ ¬ı…±fl≈¡˘Ó¬±

’øˆ¬˚±Sœ

˘˘ 44 ˘˘

’¬ı˙…˝◊√ ˘é¬Ìœ˚˛º ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ ø˙鬱-õ∂øӬᬱ¬ı˛ õ∂øÓ¬ ’±¢∂˝√ ¢∂±À˜¬ı˛ fl¡±√±Ê√˘ ˜±øάˇÀ˚˛ qè
˝√√À˚˛øÂ√˘º øÚÀÊ√¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛¬ı±¬ı˛, øÚÀÊ√¬ı˛ ¢∂±˜ ¸¬ı øfl¡Â≈√ ¸Àe ¤fl¡ ·ˆ¬œ¬ı˛ ’±Rœ˚˛Ó¬±¬ı˛ ¬ıgÚ
Ê√øάˇÀ˚˛ øÂ√˘ Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÒ…º ¤˝◊√ ’Ú≈ˆ¬” øÓ¬¬ı˛ ¬ÛȬˆ”¬ø˜ÀÓ¬˝◊√ ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ ëø¬ÛÓ‘¬øˆ¬È¬±í [1937]
ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ ¬ı˛ø‰¬Ó¬ ˝√√˚˛º ’¬ı˙… ¤¬ı˛ ˜ÀÒ… øÓ¬øÚ ’ÀÚfl¡ ø˘À‡ÀÂ√Úº ¤¬ı˛fl¡˜ ¸‘ø©Ü˙œ˘
fl¡˜«˜˚˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ˜±ÀÁ¡› ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ Œ¬ı√Ú±˜øÔÓ¬º ¤·±À¬ı˛±Ê√Ú ˆ¬±˝◊√-Œ¬ı±ÀÚ¬ı˛
˜ÀÒ… ¸±Ó¬Ê√ÚÀfl¡˝◊√ Œfl¡Àάˇ øÚÀ˚˛ÀÂ√ ˜‘Ó≈¬…º ’¬ıø˙©Ü ‰¬±¬ı˛ ˆ¬±˝◊√-Œ¬ı±ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÒ… ¤fl¡ ˆ¬±˝◊√ ¤¬ı—
Œ¬ı±ÀÚ¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ ˙”Ú…Ó¬± ŒÚÀ˜ ¤À¸ÀÂ√º ·ˆ¬œ¬ı˛ Œ¬ı√Ú±¬ı˛ ¸Àe ‰¬fõ∂ˆ¬± ˘é¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úñ
Ó“¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚȬ± Œ˚Ú ¤fl¡ ^nÓ¬·±˜œ Œ¬ı˛˘·±øάˇ¬ı˛ ˜ÀÓ¬±º ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ ’ÀÚfl¡ ά◊O±Ú¬ÛÓ¬Ú ˘é¬ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛º ˜˝√√±R± ·±gœ, ø¬ıÀÚ±ˆ¬± ˆ¬±À¬ı õ∂˜≈‡ ¬ı…øMê√¬ı˛ ¸±øißÒ… ‚ÀȬÀÂ√ Ó¬“±¬ı˛
Ê√œ¬ıÀÚº Ê√œ¬ıÚ ø√À˚˛ ’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡¬ı˛± ά◊¬Û˘øt&À˘± Ó“¬±Àfl¡ ¤fl¡ øÚ¬ı˛ôL¬ı˛ ¬∏C…±øÊ√fl¡ Ú±ø˚˛fl¡±¬ı˛
∆¬ıø˙©Ü… √±Ú fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ ά◊¬Û˘øtÀfl¡ fi¬ÛÚ…±ø¸fl¡ øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ ¬ı…Mê√ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú
¤ˆ¬±À¬ıñ ëÊ√œ¬ıÚ ¬ÛÔÓ¬ ø˚˜±ÀÚ˝◊√ ’±·¬ı±øϬˇ ∆· Ôfl¡± ˚±˚˛, ø¸˜±ÀÚ˝◊√ Œ¬ı±Ò ˝√√˚˛ ˝√√+√˚˛
Œ¬ı±˘± ¬ıdÀȬ±Ó¬ Ê√¬ı˛±Ê√œÌ« ¬ı¶a¬ı˛ √À¬ı˛˝◊√ ¸˝√√¶⁄ øÂ√^ ∆˝√√ ∆· Ô±Àfl¡ºí [¬Û‘. 317]
Œ√À˙¬ı˛ ¶§±ÒœÚÓ¬± ’±Àµ±˘ÀÚ ‰¬fõ∂ˆ¬± ˙˝◊√øfl¡˚˛±øÚ¬ı˛ ˆ”¬ø˜fl¡± fl¡—À¢∂¸ ˝◊√øÓ¬˝√√±À¸¬ı˛
¤˝◊√ Œ·Ã¬ı˛À¬ı±8˘ ’Ò…±˚˛º ˜˝√√±R±-ø¬ıÀÚ±ˆ¬±¬ı˛ ’±√À˙« ’Ú≈õ∂±øÌÓ¬ ‰¬fõ∂ˆ¬± Ê√œ¬ıÀÚ ’ÀÚfl¡
Ó¬…±· ¶§œfl¡±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº ø¬ıÀ˙¯∏ˆ¬±À¬ı ’¸À˜¬ı˛ ˜ø˝√√˘± ¸—·Í¬Ú&ø˘ ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ ˜ÀÓ¬±
¤¬ı˛fl¡˜ ¤fl¡Ê√Ú ŒÚSœ¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ø¬ıÀ˙¯∏ˆ¬±À¬ı Ÿ¬Ìœº ¶§±ÒœÚ ¬ı˛±À©Ü™¬ı˛ Ê√Ú… ¸—¢∂±˜ fl¡¬ı˛ÀÓ¬
ø·À˚˛ Ó“¬±Àfl¡ ’ÀÚfl¡¬ı±¬ı˛ fl¡±¬ı˛±¬ı¬ı˛Ì› fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ qè ŒÔÀfl¡ Œ˙¯∏ ¬Û˚«ôL
‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ õ∂±˚˛ ¸˜ô¶ ‚Ȭڱ˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±¸øȬÀÓ¬ ¬ı…Mê√ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ ˜‘Ó≈¬… ¤¬ı—
ù¨˙±Ú˚±S±¬ı˛ ø¬ı¬ı¬ı˛À̬ı˛ ˜ÀÒ… ά◊¬ÛÚ…±¸øȬ¬ı˛ ¸˜±ø5 ‚ÀȬÀÂ√º ‰¬fõ∂ˆ¬± ˙˝◊√øfl¡˚˛±øÚ¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛
¤fl¡ ¸≈µ¬ı˛ ¤¬ı— øÚ‡≈“Ó¬ ø‰¬S ¤ ά◊¬ÛÚ…±¸øȬÀÓ¬ Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛ÀÓ¬ ¸é¬˜ ˝√√À˚˛ÀÂ√Ú Œ˘ø‡fl¡±º

˘˘ 46 ˘˘

’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ ¤¬ı— øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛
Ó≈¬˘Ú±˜”˘fl¡ ’±À˘±‰¬Ú±

’±˙±¬Û”Ì« ¤¬ı— øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ ≈√øȬ ¬ı˛±ÀÊ√…¬ı˛ ’øÒ¬ı±¸œº ’±˙±¬Û”Ì«±
˝◊√øÓ¬˜ÀÒ…˝◊√ ¤˝◊√ Ê√·» ŒÔÀfl¡ ’Ú Ê√·ÀÓ¬ Œ¬ÛÓÀÂ√ Œ·ÀÂ√Úº øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ ¤‡Ú› ’±˜±À√¬ı˛
˜ÀÒ… ¬ı˛À˚˛ÀÂ√Ú ¤¬ı— Ó“¬±¬ı˛ Œ˘‡±¬ı˛ ˜ÀÒ… øÓ¬øÚ øÚÀÊ√Àfl¡ ¤‡ÀÚ± Œ˚ˆ¬±À¬ı Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛ÀÂ√Ú
Ó¬±ÀÓ¬ Ó¬“±¬ı˛ ά◊¬Ûø¶öøÓ¬ ’±˜¬ı˛± ¤‡ÀÚ± õ∂¬ı˘ˆ¬±À¬ı ’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡ø¬ı˛º ¤˝◊√ ’±À˘±‰¬Ú±¬ı˛ ˜”˘
ά◊ÀV˙… ≈√øȬ øˆ¬iß õ∂±ÀôL¬ı˛ ≈√Ê√Ú Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ˜±Úø¸fl¡Ó¬±¬ı˛ Œ˚ ¸”Ñ ø˜˘ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ Œ¸È¬±¬ı˛
’Ú≈¸g±Ú fl¡¬ı˛±º
¬ı…øMê√·Ó¬ ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ ˚ø√ ’±À˘±‰¬Ú± fl¡¬ı˛± ˚±˚˛ Ó¬±˝√√À˘ Œ√‡± ˚±À¬ı ¤˝◊√ ≈√øȬ Ú±¬ı˛œ
≈√øȬ øˆ¬iß Œ˜è¬ı˛ ’øÒ¬ı±¸œº ¤fl¡Ê√Ú ‡≈¬ı ¸±Ò±¬ı˛Ì ·‘˝√¬ıÒ”º ¬Ûάˇ±À˙±Ú±¬ı˛ ¸≈À˚±· ŒÓ¬˜Ú
fl¡À¬ı˛ ŒÊ√±ÀȬøÚº Œ˚ ˚≈À· øÓ¬øÚ Ê√ÀijøÂ√À˘Ú Ó¬±¬ı˛ ø¬ı¬ı¬ı˛Ì ø√ÀÓ¬ ø·À˚˛ Œ˘ø‡fl¡± ¬ıÀ˘ÀÂ√Úñ
눬±¬ı˛œ ¬ı˛é¬Ì˙œ˘ øÂ√˘ Ó¬‡Ú fl¡˘fl¡±Ó¬±¬ı˛ ¸˜±Ê√º Œ˜À˚˛À√¬ı˛ ’±¬ıËn∏¬ı˛ ¬ı…±¬Û±À¬ı˛˝◊√ Œ¬ıø˙º
¸±Ò±¬ı˛Ì ·‘˝√¶ö ‚À¬ı˛ ¤¬ı— ‡≈¬ı ¬ıÀÚø√ ¬ıÀάˇ±À˘±Àfl¡¬ı˛ ‚À¬ı˛› Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Œ˘‡±¬Ûάˇ±È¬± ‡≈¬ı
Œ¬ıø˙ ‰¬±˘≈ øÂ√˘ Ú±º ¬ı˘± ˝√√ÀÓ¬± Œ˘‡±¬Ûάˇ±˚˛ fl¡œ ˝√√À¬ı∑ ŒÒ±¬Û±¬ı˛ ø˝√√À¸¬ı Œ·±˚˛±˘±¬ı˛ ø˝√√À¸¬ıȬ±
¬ı˛±‡ÀÓ¬ ø˙‡À˘˝◊√ ˚Àԩܺ fl¡±ÀÊ√˝◊√ ¬ı˛±ô¶± ¬ı˛„√˝√œÚº Ó¬À¬ı ˚±¬ı˛± ’˜Ú ’À¬ı±Ò ¬ı≈øXÀÓ¬ ‰¬˘Ó¬
Ú±, Ó¬±À√¬ı˛ ¬ı±øάˇ¬ı˛ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Ê√Ú… ά±Ù¬ ¶≈®À˘¬ı˛ ·±øάˇ ’±¸Ó¬, Œ¬ıÔ≈Ú ¶≈®À˘¬ı˛ ·±øάˇ ’±¸Ó¬º
¬Û±ø‡ ¬ıg Ê√±Ú˘± ’“±È¬± Ȭ±Ú± ˘•§± ·±øάˇº ’Ó¬¤¬ı ›˝◊√ Â√±Sœ¬ı˛±› ’¸”˚«•Û˙…±í [’±¬ı˛ ¤fl¡
’±˙±¬Û”Ì«±, ¬Û‘. 68]º Œ˚ ˚≈À· øÓ¬øÚ Ê√ÀijøÂ√À˘Ú Œ¸˝◊√ ˚≈À·¬ı˛ ·Ó¬±Ú≈·øÓ¬fl¡ fl¡±Í¬±À˜±¬ı˛
˜ÀÒ… ¬ı±¸fl¡±¬ı˛œ ’±˙±¬Û”Ì« ø¬ı¬ı±˝√√ ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œ Ê√œ¬ıÀÚ Œ˘‡±¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬ ’ÀÚfl¡È¬± Œ˚Ú ˜±Úø¸fl¡
’±|˚˛ ˘±ˆ¬ fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Úº ø¬ı¬ı±˝√√ ¬Û”¬ı«¬ıÓ«¬œ Ê√œ¬ıÀÚ Œ˚ øÓ¬øÚ Œ˘À‡ÚøÚ Ó¬± Ú˚˛, Ó¬À¬ı Œ¸
Œ˘‡± ¬ı±˘… ¬ı˚˛À¸¬ı˛ Œ˘‡±¬ı˛ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬ÀÓ¬ ¬Û”Ì«º Ê√œ¬ıÚÀfl¡ Œ√‡±¬ı˛ ¸”Ñ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬¬ı˛ ’ˆ¬±¬ı
Ó¬±ÀÓ¬ õ∂fl¡È¬º Ó¬À¬ı ¤fl¡È¬± fl¡Ô± øͬfl¡ ø¬ı¬ı±˝√√ ¬Û”¬ı«¬ıÓ«¬œ Ê√œ¬ıÚ øfl¡—¬ı± ø¬ı¬ı±˝√√ ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œ Ê√œ¬ıÚñ
Œfl¡±Ô±› Ó“¬±¬ı˛ ¸¬ı˛¬ı ά◊¬Ûø¶öøÓ¬ ˘é¬ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛øÚº ¬ı¬ı˛— øÚˆ‘¬ÀÓ¬ Úœ¬ı˛À¬ı øÓ¬øÚ ˜ÀÚ¬ı˛ fl¡Ô±,

˘˘ 47 ˘˘

Ê√˜± fl¡Ô±, Œé¬±ˆ¬ ¸¬ıøfl¡Â≈√ ά◊Ê√±Î¬ˇ fl¡À¬ı˛ Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ÀÂ√Ú Œ˘‡±˚˛º Œ¸˝◊√ Œé¬±ˆ¬ Ú±¬ı˛œ¸M√√±¬ı˛
’¬Û˜±ÀÚ¬ı˛ õ∂øÓ¬, Œ¸˝◊√ Œé¬±ˆ¬ ’Ú…±À˚˛¬ı˛ õ∂øÓ¬, Œ¸˝◊√ Œé¬±ˆ¬ Ú±ø¬ı˛ÀQ¬ı˛ ¬ı=Ú±¬ı˛º ¤‡±ÀÚ
ø¬ıÀ^±À˝√√¬ı˛ ¶£≈¬ø˘e ŒÚ˝◊√º ŒÚ˝◊√ Ú±¬ı˛œ ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ Ê√˚˛Î¬Ç± ¬ı±Ê√±ÀÚ±¬ı˛ Œ‰¬©Ü±º 붧±ÒœÚÓ¬±¬ı˛
’±fl¡±„∏鬱 ’¬ı˙…˝◊√ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º øfl¡c Œ¸ ¬ıÀάˇ± øÚˆ‘¬ÀÓ¬ Úœ¬ı˛À¬ıº Ú± ¬Û±›˚˛±¬ı˛ Œ¬ı√Ú± ’¬ı˙…˝◊√
¬ı˛À˚˛ÀÂ√, Ó¬± ¬ıÀ˘ Œfl¡±˜¬ı˛ fl¡À¯∏ ·˘± Ù¬±È¬±ÀÚ±¬ı˛ ¶Û‘˝√± Ó¬±ÀÓ¬ Œ√‡± ˚±˚˛øÚº Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¸Àe
Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ Œ˚±·ñ ¤˝◊√ ’±fl¡±„∏鬱 ¬ıÀ˚˛ Œ·ÀÂ√ Ù¬â≈Ò±¬ı˛±¬ı˛ ˜ÀÓ¬±˝◊√ ’ôL–¸ø˘˘± ˝√√À˚˛º
Ú±¬ı˛œ¬ı±À√¬ı˛ ά◊¢∂Ó¬± ŒÚ˝◊√ Ó¬±ÀÓ¬º Œ˚‡±ÀÚ Î¬◊¢∂Ó¬± Œ√‡± Œ·ÀÂ√ Œ¸‡±ÀÚ ¬ı…øÔÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√Ú
˜ÀÚ ˜ÀÚºí
ñ 뤽◊√Ȭ±˝◊√ øfl¡ Œ‰¬À˚˛øÂ√˘±˜ ’±˜¬ı˛±∑ ’±ø˜, Ó≈¬ø˜, ’±˜±À√¬ı˛ ˜±, ø√ø√˜±, Œ√À˙¬ı˛
’¸—‡… ¬ıøµÚœ Œ˜À˚˛∑ ¤È¬±˝◊√ øfl¡ ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ ¬ı˛+¬Û∑ Œ˚ ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ Ê√Ú… ¤fl¡√± ¬Û¬ı˛±ÒœÚ
Œ˜À˚˛¬ı˛± ¬Û±ÔÀ¬ı˛ ˜±Ô± fl≈¡ÀȬÀÂ√º øÚè2‰¬±¬ı˛ ’±Ó«¬Ú±À√ ø¬ıÒ±Ó¬±Àfl¡ ’øˆ¬¸•Û±Ó¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√∑ ¤
øfl¡ Œ¸˝◊√ ˜≈øMê√¬ı˛ ’±À˘±, Œ˚ ˜≈øMê√¬ı˛ ’±˙±˚˛ Œ˘±˝√√±¬ı˛ fl¡±¬ı˛±·±À¬ı˛ ˙‘∫ø˘Ó¬ Œ˜À˚˛¬ı˛± Ó¬¬Û¸…±
fl¡À¬ı˛ÀÂ√ õ∂Ó¬œé¬± fl¡À¬ı˛ÀÂ√∑ [¬ıfl≈¡˘fl¡Ô±, ¬Û‘. 306] ø¬ÛÓ¬±˜˝√√œ, ˜±Ó¬±˜˝√√œ, ˜±ñ ¤À√¬ı˛
Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ‡“±ÀÊ√ ‡“±ÀÊ√ Œ˚ ¬ı=Ú±, Œ˚ ’¬Û˜±Ú, ˙‘∫À˘¬ı˛ Œ¬ıøάˇ ¬Û¬ı˛±ÀÚ± ¬ı˛+¬Ûñ ’Ô‰¬
¤˝◊√ ¬ı=Ú±, ’¬Û˜±ÀÚ¬ı˛ Ê√Ú… Œ¬ı√Ú± ¤&À˘± ¤À√¬ı˛ ’Ú≈ˆ¬” øÓ¬¬ı˛ ·˝√√ÀÚ› øÂ√˘ Ú±ñ ’±Ê√Àfl¡¬ı˛
Œ‰¬±‡ ø√À˚˛ Ó¬±À√¬ı˛ ø¬ıÀù≠¯∏Ì fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√Ú ’±˙±¬Û”Ì«±º ¬ı≈fl¡ ˆ¬±À„√√ ŒÓ¬± ˜≈‡ ŒÙ¬±ÀȬ
Ú±ñ ¤È¬±˝◊√ ŒÓ¬± Ú±ø¬ı˛ÀQ¬ı˛ ‰¬¬ı˛˜ ¬ı˛+¬Ûñ ¤˝◊√ Ò√ıÊ√± Ú±¬ı˛œ¬ı˛ fl¡¬Û±À˘ Œ¸“ÀȬ ø√À˚˛ õ∂øÓ¬
¬ÛÀ√ ¬ÛÀ√, ¬ÛÀ˘-¬ÛÀ˘ ¤&À˘±Àfl¡˝◊√ ˝√√±øÓ¬˚˛±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ Ú±¬ı˛œÀfl¡ qÒ≈ ¸˜±Ê√ ¬ı…¬ı¶ö± Œ√±˝√√±˝◊√
ø√À˚˛ ¬ı=Ú± fl¡¬ı˛±ñ ¤˝◊√ ø‰¬¬ı˛±‰¬ø¬ı˛Ó¬ øÚ˚˛˜È¬± øfl¡ ¬Û±åI◊±ÀÚ± ˚±˚˛ Ú± ¤ õ∂ùü Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛∑
¸Ó¬…¬ıÓ¬œ, ¸≈¬ıÌ«, ¬ıfl≈¡˘ñ øÓ¬Ú õ∂Ê√Àij¬ı˛ Ú±¬ı˛œñ ’Ô‰¬ ¬ıø=Ó¬± ¤¬ı˛± ¸fl¡À˘˝◊√º ’Ú…À√¬ı˛
¸Àe Ó¬±À√¬ı˛ Ó¬Ù¬±Ó¬ ¤‡±ÀÚñ ¤˝◊√ ¬ı=Ú±¬ı˛ Œé¬±ˆ¬ Ó¬±¬ı˛± õ∂fl¡±˙ fl¡À¬ı˛ÀÂ√ Œ¸ õ∂Ó¬…Àé¬
øfl¡—¬ı± ¬ÛÀ¬ı˛±Àé¬√ Œ˚ˆ¬±À¬ı˝◊√ Œ˝√√±fl¡ Ú± Œfl¡Úº ¤¬ı˛± øfl¡c Œfl¡Î¬◊ Ú±¬ı˛œ ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ Ú±À˜
Œ¶§26√±‰¬±¬ı˛œ ˝√√À˚˛ ά◊ͬÀÓ¬ ‰¬±˚˛øÚº qÒ≈ ˜±Ú≈¯∏ ˝√√À˚˛ Œ¬ı“À‰¬ Ô±fl¡ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√º õ∂øÓ ¬¬ÛÀ√ ¬ÛÀ√
’Ú≈˙±¸ÀÚ¬ı˛ ·øGÀÓ¬ ˜Ú≈¯∏…ÀQ¬ı˛ Œ˚ ’¬Û˜±Úñ Œ¸ Œé¬±ˆ¬È¬± ¬ıÀάˇ± Œ¬ıø˙ fl¡À¬ı˛ Œ¬ıÀÊ√ÀÂ√
¤“À√¬ı˛ ˜ÀÚº
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û ’¸À˜¬ı˛ ¤fl¡Ê√Ú õ∂øÓ¬øá¬Ó¬ Œ˘ø‡fl¡±º ’¬ı˙… qÒ≈ ’¸À˜¬ı˛
Ú˚˛, ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ ’Ú…±Ú… õ∂±ÀôL› Ó“¬±¬ı˛ Œ˘‡±¬ı˛ ¸Àe ’ÀÚÀfl¡˝◊√ ¬Ûø¬ı˛ø‰¬Ó¬º ’±˙±¬Û”̬« ı˛ Œé¬ÀS›
¤fl¡Ô± õ∂À˚±Ê√…º ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ õ∂Ô±·Ó¬ ø˙鬱¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛øÒ Œ˚‡±ÀÚ ‡≈¬ı˝◊√ ¸œø˜Ó¬, Œ¸ø√fl¡
ŒÔÀfl¡ ø¬ı‰¬±¬ı˛ fl¡¬ı˛À˘ Œ√‡± ˚±À¬ı øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ ά◊2‰¬ø˙øé¬Ó¬±º qÒ≈ Ó¬±˝◊√ Ú˚˛, fl¡˜«¸”ÀS›
øÓ¬øÚ ø¬ıøˆ¬iß Œ¬Û˙±˚˛ øÚÀÊ√Àfl¡ øÚÀ˚˛±øÊ√Ó¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº ’±˙±¬Û”̱« qÒ≈˜±S ·‘˝√¬ıÒ”º Ê√œø¬ıfl¡±¬ı˛
Ê√Ú… Ó¬±Àfl¡ fl¡‡ÀÚ± ‚À¬ı˛¬ı˛ ¬ı±˝◊√À¬ı˛ ¬Û± ¬ı±Î¬ˇ±ÀÓ¬ ˝√√˚˛øÚº øÚè¬Û˜± ·‘ø˝√√Ìœ¬ÛÚ±¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙
fl¡‡ÀÚ± ø˙øé¬fl¡±, fl¡‡ÀÚ± ’Ò…±ø¬Ûfl¡±, fl¡‡ÀÚ± ¬ÛøSfl¡±¬ı˛ ¸•Û±√Ú±ñ Ê√œø¬ıfl¡±¬ı˛ Œé¬ÀS
˘˘ 48 ˘˘

Ó“¬±¬ı˛ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ’ÀÚfl¡ ∆¬ıø‰¬S…º Ó¬¬ı≈ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¬ı=Ú± Œ˚‡±ÀÚ Œ√À‡ÀÂ√Ú Œ¸‡±ÀÚ Ó“¬±¬ı˛ ˜ÀÚ
Œ¬ı√Ú± Œ¬ıÀÊ√ ά◊ÀͬÀÂ√º Œé¬±ˆ¬-˝√√Ó¬±˙± Ó¬“±Àfl¡ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ Œõ∂¬ı˛Ì± Ê≈√ø·À˚˛ÀÂ√ ¤À√¬ı˛ fl¡Ô±
¬ı˘±¬ı˛ Ê√Ú…º fl¡ø¬ı¬ı˛ ˆ¬±¯∏±˚˛ ¬ı≈øÁ¡-¬ı± ¬ı˘± ˚±˚˛ñ 뤽◊√¸¬ı ˜”fl¡•°±Ú ˜≈À‡ ø√ÀÓ¬ ˝√√À¬ı ˆ¬±¯∏±íº
Ó¬±˝◊√ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ, ¬ı˛y±‡≈øάˇ¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ‰¬ø¬ı˛S Ó“¬±¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ’±Ú±À‰¬-fl¡±Ú±À‰¬ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ¤À¸
øˆ¬Î¬ˇ fl¡À¬ı˛ “√±Î¬ˇ±˚˛º Ó¬±À√¬ı˛ ά◊À¬Ûøé¬Ó¬ Ê√œ¬ıÚ øÚè¬Û˜±¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ Œfl¡fø¬ıµ≈ ˝√√À˚˛
“√±Î¬ˇ±˚˛º ¸¬ı øfl¡Â≈√¬ı˛ ˜À˜« Œˆ¬À¸ ›Àͬ Ú±ø¬ı˛ÀQ¬ı˛ ¸”Ñ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬º ¤˝◊√ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬ ø√À˚˛˝◊√ øÓ¬øÚ
øˆ¬iß Œ˜è¬ı˛ ¬ı±ø¸µ± ˝√√À˚˛› ¤“À√¬ı˛ Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√Ú ·ˆ¬œ¬ı˛ ¸˝√√±Ú≈ˆ”¬øÓ¬ ø√À˚˛º
’±˙±¬Û”Ì«± Ó“¬±¬ı˛ fl¡±À˘¬ı˛ fl¡˘fl¡±Ó¬±¬ı˛ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ fl¡Ô± ¬ıÌ«Ú± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº ¤fl¡ ¬ı˛é¬Ì˙œ˘
·øG¬ı˛ ˜ÀÒ… Ó“¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ Œfl¡ÀȬøÂ√˘º Œ¸‡±ÀÚ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Œé¬ÀS ’ÀÚfl¡ fl≈¡¸—¶®±¬ı˛, ’ÀÚfl¡
’gfl¡±¬ı˛ Ê√˜±º ’Ú…ø√Àfl¡ øÚè¬Û˜± ¬ıÀ˘ÀÂ√Ú, øÓ¬øÚ fl≈¡¸—¶®±À¬ı˛¬ı˛ ø¬ıÀ¬ı˛±Òœñ ë˝◊√Ù¬±À˘
’±˜±¬ı˛ ‚¬ı˛¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛À¬ı˙ ‡≈¬ı ø˘¬ı±À¬ı˛˘ ’±øÂ√˘ñ Œ¸˝◊√ fl¡Ô±ÀȬ± ’±·ÀÓ¬˝◊√ ∆fl¡À“√±º ·øÓ¬Àfl¡
fl≈¡¸—¶®±¬ı˛ ø¬ıÀ¬ı˛±Òœ Œ˝√√±˚˛±È¬± ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ ’±√øÂ√˘í [ø¬ıù´±¸ ’±è ¸—˙˚˛¬ı˛ ˜±ÀÊ√ø√, ¬Û‘. 10]º
’±˙±¬Û”Ì«¬ı˛ ¬ı˛‰¬Ú± ¤fl¡ øÚø«√©Ü ·øG¬ı˛ ˜ÀÒ… ’±¬ıX øÂ√˘º Œ¸‡±ÀÚ˝◊√ Ó“¬±¬ı˛ ˜Ú ¶§26√µ ø¬ı˝√√±¬ı˛
fl¡À¬ı˛øÂ√˘º Ó“¬±¬ı˛ Œ√‡±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛øÒ ’ôL–¬Û≈¬ı˛ ¤¬ı— Ó¬±Àfl¡ Â√±øάˇÀ˚˛ ˜±S øfl¡Â≈√Ȭ± ’¢∂¸¬ı˛ ˝√√ÀÓ¬
Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√À˘Úº ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬ øÂ√˘ Ú± Ó“¬±¬ı˛ øÚÊ√ ’±Ú±À·±Ú±º ¸—¸±¬ı˛ ¤¬ı— Ó¬±Àfl¡ Œfl¡f
Ó¬±¬ı˛ ‰¬±¬ı˛¬Û±À˙ Œ˚ ¸˜ô¶ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ’±Ú±À·±Ú± ’±˙±¬Û”Ì«± ¸˝√√Ê√±Ó¬ ’Ú≈ˆ”¬øÓ¬ ø√À˚˛ ø¬ıÀù≠¯∏Ì
fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú ›˝◊√¸¬ı ‰¬ø¬ı˛SÀfl¡º
’Ú…ø√Àfl¡ øÚè¬Û˜±¬ı˛ Œ√‡±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛øÒ ’ÀÚfl¡ ”√¬ı˛ õ∂¸±ø¬ı˛Ó¬º Œ¸ ¸≈À˚±· ¤À¸ÀÂ√
Ê√œø¬ıfl¡± ¸”ÀSº ¤˝◊√ ’ÀÚfl¡ Œ√‡± Ó“¬±¬ı˛ ¸±ø˝√√Ó¬…Àfl¡ Ú±Ú± ¬ıÀÌ«, Ú±Ú± ’±ˆ¬±˚˛ ¬ı˛ø„√√Ú fl¡À¬ı˛
Ó≈¬À˘ÀÂ√º ¤˝◊√ Œ√‡±¬ı˛ ˜ÀÒ… ’¬ı˙… Œ¬ıø˙¬ı˛ˆ¬±· Œé¬ÀS˝◊√ øÚ•ß øfl¡—¬ı± ˜Ò…ø¬ıM√√ Ú±¬ı˛œ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛
fl¡Ô± ¤À¸ÀÂ√º ¬Û≈è¯∏ Ó¬±¬ı˛ Œ˘‡±˚˛ ‰¬ø¬ı˛S ¸‘ø©Ü¬ı˛ õ∂À˚˛±Ê√ÀÚ ¤À¸ÀÂ√ ˜±Sº Ú±¬ı˛œ¬ı˛ fl¡Ô±˝◊√
õ∂±Ìˆ¬À¬ı˛ ¬ı˘ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√Ú øÓ¬øÚº ¤˝◊√ Œ√‡±¬ı˛ ˜ÀÒ… ’ø˙øé¬Ó¬± √ø¬ı˛^ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ fl¡Ô± Œ˚˜Ú
¤À¸ÀÂ√, ŒÓ¬˜øÚ ¤À¸ÀÂ√ ¸˜À˚˛¬ı˛ ‰¬˘˜±Ú ¬ı˝√√Ó¬± Œ¶⁄±ÀÓ¬ ˚“±¬ı˛± øÚÀÊ√À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÚÀfl¡ ˆ¬±ø¸À˚˛
ø√À˚˛ÀÂ√Ú Ó“¬±À√¬ı˛ fl¡Ô±›º
’±˙±¬Û”Ì«± ˚±À√¬ı˛ fl¡Ô± ¬ıÌ«Ú± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú Ó¬±À√¬ı˛ ’ÀÚÀfl¡˝◊√ ¬ıø=Ó¬±, ’¬ıÀ˝√√ø˘Ó¬± Ó¬¬ı≈
Ó≈¬˘Ú±˜”˘fl¡ ø¬ı‰¬±À¬ı˛ øÚè¬Û˜± ˚±À√¬ı˛ fl¡Ô± ¬ıÌ«Ú± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú Ó¬±À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ ¤Ó¬ Œ¬ıø˙
’¬ıÀ˝√√ø˘Ó¬, ¤Ó¬ ¬ıø=Ó¬, Ó¬±À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ ¤Ó¬ ˜˜«¶Û˙«œ ¤¬ı— fl¡èÌñ ˚±¬ı˛ Ù¬À˘
’gfl¡±¬ı˛˜˚˛ Ê√œ¬ıÚ·±Ô±¬ı˛ ¬ıÌ«Ú± qÀÚ ¬Û±Í¬fl¡ ø˙˝√√ø¬ı˛Ó¬ ˝√√À˚˛ ›Àͬº
√øé¬Ì ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ ˙±ù´Ó¬œ ¬Û≈¬ı˛¶®±¬ı˛ ˘±ˆ¬ fl¡¬ı˛± øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ ¤fl¡øȬ
ά◊À~‡À˚±·… ά◊¬ÛÚ…±¸ ë’Ú… Ê√œ¬ıÚíº Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ¸”Ñ Ê√œ¬ıÚÀ¬ı±Ò, ·ˆ¬œ¬ı˛ ˜Úô¶±øNfl¡
‘√ø©Üˆ¬øe, ¸˜±Ê√ ¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬± ¤¬ı— ˜±Úø¬ıfl¡ ˜”˘…À¬ı±ÀÒ¬ı˛ õ∂øÓ¬ ’±¶ö± ¤‡±ÀÚ ø‰¬øSÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º
¤˝◊√ fl¡±ø˝√√øÚ¬ı˛ øˆ¬øM√√ÀÓ¬ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ¤fl¡øȬ ¸Ó¬… ‚Ȭڱ, ά◊¬ÛÚ…±À¸ Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ√˙Ú« ¬Û≈Ó¬≈ ˘œ
˘˘ 49 ˘˘

‰¬ø¬ı˛SȬ±Àfl¡ ø‚À¬ı˛˝◊√ ’±¬ıøÓ«¬Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º Œ˚˜Ú fl¡À¬ı˛ ë¬ıfl≈¡˘ fl¡Ô±í˚˛ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛
’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ√˙«Ú õ∂fl¡±˙ Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√º ¤¬ı˛ ¬ıœÊ√ øÚø˝√√Ó¬ øÂ√˘ ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ ˜ÀÒ…, ¸≈¬ıÌ«¬ı˛
˜ÀÒ… Ó¬±¬ı˛ øfl¡Â≈√Ȭ± ˜±S õ∂fl¡±˙ ¤¬ı— ¬ıfl≈¡À˘ ¤À¸ ’±R√˙«Úº ¬ıfl≈¡˘ ¬ıÀ˘ÀÂ√, ë¬Û‘øÔ¬ıœ Ó¬±¬ı˛
’±¬ÛøÚ øÚ˚˛À˜ ‰¬À˘, õ∂fl‘¡øÓ¬ Ó¬±¬ı˛ ’±¬ÛÚ øÚ˚˛À˜ ‰¬À˘, ¸˜±Ê√› Ó¬±¬ı˛ ’±¬ÛÚ øÚ˚˛À˜ ‰¬À˘,
˜±Ú≈¯∏ Œ¸‡±ÀÚ øÚø˜M√√ ˜±Sº Ó¬¬ı≈ ˜±Ú≈¯∏ ¬ıX¬Ûø¬ı˛fl¡¬ı˛ ˝√√À˚˛ ¸—fl¡ä fl¡À¬ı˛, ¤È¬±Àfl¡ ’±ø˜
øÚ˚˛LÌa fl¡¬ı˛¬ıº Ó¬±˝◊√ ’˝√√¬ı˛˝√˝√◊ ŒÓ¬±¬ı˛ÀÊ√±Î¬ˇ, ’˝√√¬ı˛˝√˝√◊ Ó¬±˘ ŒÍ¬±fl¡± ’±¬ı˛ ’˝√√¬ı˛˝√˝√◊ ˜±Ô± ŒÍ¬±fl¡±í
[¬ıfl≈¡˘fl¡Ô±, ¬Û‘. 306]º
ë’Ú… Ê√œ¬ıÚí-¤¬ı˛ ¬Û≈Ó≈¬˘œ ¬ıÀ˘ÀÂ√, ë’±˜±¬ı˛ ¤˝◊√ ¬Û“‰¬± ‚≈ÀÚÒ¬ı˛± ¸˜±Ê√‡ÚÀ¬ı˛ÀÓ¬±
ŒÓ¬›“À˘±fl¡ ¤Àfl¡± ¤fl¡È¬± Ù¬‰¬˘º ·øÓ¬Àfl¡ ¤˝◊√ ¸˜±Ê√ ¬ı…¬ı¶ö±¬ı˛ ’±˜”˘ ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú
ŒÚ±À˝√√±’±Õ˘Àfl¡ ’±˜±¬ı˛ ¬Û≈è¯∏ õ∂Ò±Ú ¸˜±Ê√‡Ú¬ı˛ ¬Û≈è¯∏¬ı˛ ‘√ø©Üˆ¬øe¬ı˛ ¸˘øÚ Ú˝√√˚˛º Œ¸À˚˛
¤øÓ¬˚˛± ˜˝◊√ Œ¬ı±˜ÀȬ± ˜”˘ fl¡À¬ı˛±ÚÀȬ±¬ı˛ ø¬ıèÀX ˚≈“øÊ√¬ıÕ˘À˝√√ ¸≈¸øÊ«√Ó¬ fl¡ø¬ı˛¬ı Òø¬ı˛À“√±º ’±è
Œ¸˝◊√ ˚≈X ’±ø˜ ¬Û≈è¯∏¬ı˛ ø¬ıèÀV Úfl¡À¬ı˛“±, ¬Û≈è¯∏¬ı˛ ˘·Ó¬ ¤Àfl¡ ˘À·À˝√√ fl¡À¬ı˛±ºí
’±˙±¬Û”Ì«± fl¡˘fl¡±Ó¬± ¤¬ı— Ó¬»¸—˘¢ü ’=À˘¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ fl¡Ô± ¬ıÀ˘ÀÂ√Úº ¤¬ı˛±
˜Ò…ø¬ıM√√, øÚ•ß ˜Ò…ø¬ıM√√ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ Ú¬ı˛-Ú±¬ı˛œº øÚè¬Û˜±¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±À¸ ’¸À˜¬ı˛ õ∂Ó¬…ôL
¢∂±˜±=À˘¬ı˛ √ø¬ı˛^ Ú±¬ı˛œ-¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ fl¡Ô± ¬ıøÌ«Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º Œ¸‡±ÀÚ √ø¬ı˛^ øfl¡—¬ı± ÒÚœñ Œ˚
Œ|ø̬ı˛ ¬Û≈è¯∏˝◊√ Œ˝√√±fl¡ Ú± ¤À√¬ı˛ ’øÒfl¡±—˙˝◊√ Ú±¬ı˛œÀfl¡ fl¡‡ÀÚ± ˜˚«±√± ø√ÀÓ¬ Œ˙À‡øÚº Ú±¬ı˛œ
Ó¬±À√¬ı˛ Œ‰¬±À‡ qÒ≈ Œˆ¬±À·¬ı˛ ¸±˜¢∂œº ë’Ú…Ê√œ¬ıÚí ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ qè ŒÔÀfl¡ Œ˙¯∏ ¬Û˚«ôL
Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ›¬Û¬ı˛ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ’¬ıÌ«Úœ˚˛ ’Ó¬…±‰¬±¬ı˛ ¤¬ı— ’¬ı√˜ÀÚ¬ı˛ ¬ıÌ«Ú± qÀÚ Î¬◊¬ÛÚ…±¸øȬÀfl¡
Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ ø‰¬ôL±Ò±¬ı˛±¬ı˛ ¡Z±¬ı˛± õ∂ˆ¬±ø¬ıÓ¬ ¬ıÀ˘ ˜ÀÚ ˝√√À˘› Œ˙¯∏ ¬Û˚«ôL Ú±ø˚˛fl¡±¬ı˛ ø‰¬ôL±Ò±¬ı˛±˚˛
¸˜±Ê√¬ı±√œ ø‰¬ôL±Ò±¬ı˛±¬ı˛ õ∂ˆ¬±¬ı ¤¬ı— ÚÓ≈¬Ú õ∂Ê√Àij¬ı˛ ¬Û≈è¯∏Àfl¡ õ∂·øÓ¬˙œ˘ ø‰¬ôL±Ò±¬ı˛± øÚÀ˚˛
¤ø·À˚˛ ’±¸±¬ı˛ ’±˝3√±Ú Ò√ıøÚÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º
ëõ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬í-ŒÓ¬ Œ˜±é¬√±, ˙Ǭı˛œ [fl¡±ÀȬ±˚˛±¬ı˛ ¬ıά◊], ¸±¬ı˛√±, ¬ÛȬ˘œñ ¤¬ı˛fl¡˜
’Ê√¶⁄ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ øˆ¬Î¬ˇº ¤¬ı— ¸—¸±À¬ı˛¬ı˛ Ê“√±Ó¬±fl¡À˘ øÚÓ¬… ø¬Û©Üº ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ’Ê√¶⁄ ’Ú≈˙±¸ÀÚ¬ı˛
‰¬±À¬Û ¤¬ı˛± ¬ÛœøάˇÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º Ó¬¬ı≈ õ∂øÓ¬¬ı±√ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº fl¡±ÀȬ±˚˛±¬ı˛ ¬ıά◊ ø¬ıÀ^±˝√√ fl¡À¬ı˛øÂ√˘º
øfl¡c ¤¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛ÌøÓ¬ øfl¡ ¸≈À‡¬ı˛ ˝√√À˚˛øÂ√˘∑ ˝√√˚˛øÚº ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œfl¡±À˘ fl¡Ú…± ¸≈˝√±¸Àfl¡ ¤¬ı˛ Ê√Ú…
fl¡˜ fl¡©Ü ¸˝◊√ÀÓ¬ ˝√√˚˛øÚº Œ˚˜Ú fl¡À¬ı˛ ¸Ó¬…¬ı˛ Œ˜À˚˛ ˝√√¬ı±¬ı˛ ¸≈¬ı±À√ ¸≈¬ıÌ«Àfl¡ õ∂øÓ¬ ¬ÛÀ√ ¬ÛÀ√
’øˆ¬À˚±· ¸˝◊√ÀÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ Œ˜À˚˛ ¬ıfl≈¡˘› øfl¡ øÚô¶±¬ı˛ Œ¬ÛÀ˚˛øÂ√˘Ø
øÚô¶±¬ı˛ ¬Û±˚˛øÚ ¬ı˛y± ‡≈øάˇº ’¬Û¬ı˛+¬Û ¬ı˛+¬Û Ô±fl¡± ¸ÀN› ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ˝√√±Ó¬ ŒÔÀfl¡ Œ¬ı˛˝√±˝◊√
¬Û±˚˛øÚ Œ¸º ø¬ÛÓ‘¬Ó¬±øLafl¡ ¸˜±ÀÊ√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ˆ”¬ø˜fl¡±, Ó¬±¬ı˛ ˜”˘…±˚˛Ú ¤¬ı— Ú±Ú±ø¬ıÒ ¸˜¸…± ¤˝◊√
ά◊¬ÛÚ…±À¸ ø¬ıô¶‘Ó¬ˆ¬±À¬ı ’±À˘±ø‰¬Ó¬º ë’Ú…Ê√œ¬ıÚí-¤ Œ˚˜Ú ¸˜±Ê√ ¬ı…¬ı¶ö±˚˛ ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ¬«ÀÚ¬ı˛
’±˙± Ò√ıøÚÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√, ëõ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬í-ŒÓ¬› Œ˘ø‡fl¡± ¬ı±—˘±¬ı˛ ¸˜±Ê√ › ¸—¸±À¬ı˛¬ı˛
’ôL–¬Û≈À¬ı˛ Œ˚ ’ˆ¬±¬ıÚœ˚˛ › ’fl¡äÚœ˚˛ ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú ‚ÀȬ ø·À˚˛ÀÂ√ñ Ó¬±¬ı˛˝◊√ ’±ˆ¬±¸ ¬ı…ø?Ó¬
˘˘ 50 ˘˘

fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº Ó¬±¬ı˛˝◊√ ¸”S ÒÀ¬ı˛ ¤À¸ÀÂ√ ¸≈¬ıÌ«˘Ó¬±º ¸≈¬ıÌ«˘Ó¬± Œ¸˝◊√ ≈√˘«ˆ¬ ¸ÀÓ¬…¬ı˛ fl¡Ú…± ˚±¬ı˛±
fl¡±˘Àfl¡ ¤ø·À˚˛ Œ√˚˛º øÚÀÊ√¬ı˛± ˙Ó¬ øÚ˚«±Ó¬Ú ¸˝√√… fl¡À¬ı˛› ’±¬Û¸ fl¡À¬ı˛ Ú±º ¤¬ı˛± õ∂øÓ¬
¬ÛÀ√ ¬ÛÀ√ fl“¡±È¬±¬ı˛ ‚±À˚˛ é¬Ó¬ø¬ıé¬Ó¬ ˝√√˚˛ øfl¡c Œ˙¯∏¬Û˚«ôL ¤¬ı˛±˝◊√ ¬Û”øÊ√Ó¬ ˝√√˚˛º ¸Ó¬…, ¸≈¬ı«Ì›
Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√¬ı˛ ’±fl¡±„∏鬱 ˘±˘Ú ¬Û±˘Ú fl¡À¬ı˛øÂ√˘ ˜ÀÚ¬ı˛ ˜ÀÒ…, ¬ıfl≈¡˘ Œ¸˝◊√ ¶§õüÀfl¡ ¸±fl¡±¬ı˛
¬ı˛+¬Û ø√À˚˛ÀÂ√º ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ, ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ŒÓ¬Ê√ Ú± Œ¬ÛÀ˘› ¬ıfl≈¡˘ Ê√œ¬ıÀÚ Œ˚ ˚˙¶§œ Œ˘ø‡fl¡±
˝√√À˚˛ÀÂ√ Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… õ∂fl¡±¬ı˛±ôLÀ¬ı˛ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¤ø·À˚˛ ˚±¬ı±¬ı˛ fl¡Ô± Ò√ıøÚÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º
¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ ’±R√˙«Ú ¤¬ı˛fl¡˜ñ ë’±˜¬ı˛± ’±¬ÛÚ fl¡äÚ±˚˛ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ¤fl¡È¬± “√±‰¬
·ÀάˇøÂ√˘±˜º ’±˜±À√¬ı˛ ¸¬ı«±Àe¬ı˛ ˙‘∫˘ Œ˚‡±ÀÚ ’¸˝√√Úœ˚˛ ˚La̱˚˛ ¬ÛœøάˇÓ¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√,
Œ¸‡±ÚȬ±˚˛ ¬ıgÚ ø˙øÔ˘ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛øÂ√˘±˜, Œˆ¬À¬ıøÂ√˘±˜ ¤˝◊√ Œ˙fl¡À˘ ڱȬ¬ıåI◊≈, fl¡r±,
¶ç¡≥ ¤&À˘± ¤fl¡È≈¬ ˝√√±{√®± Œ˝√√±fl¡, øfl¡c ’±˜±À√¬ı˛ ‰¬±›˚˛±È¬±˝◊√ Œ˙¯∏ ‰¬±›˚˛± Ú˚˛º ’±À¬ı˛± ‰¬±›˚˛±¬ı˛
¬ÛÔ ÒÀ¬ı˛ ›˝◊√ ¶ç≥¡ fl¡r±, ڱȬ¬ıåI◊≈&À˘± ‡≈À˘ ‡≈À˘ øÂ√ȬÀfl¡ ¬ÛÀάˇ ˝√√±ø¬ı˛À˚˛ ˚±À26√º...˚±À¬ı˝◊√º
fl¡±¬ı˛Ì ’±¬ı˛ ¤fl¡ ÚÓ≈¬Ú “√±‰¬ Ê√ij±¬ı±¬ı˛ Ê√Ú… ’À¬Û鬱 fl¡¬ı˛ÀÂ√ºí [¬ıfl≈¡˘fl¡Ô±, ¬Û‘. 106-07]
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û¬ı˛ Ú±¬ı˛œ ‰¬ø¬ı˛S&À˘±¬ı˛ ˜ÀÒ… øÓ¬ÚøȬ ô¶¬ı˛ Œ√‡± ˚±˚˛º ¤À√¬ı˛
˜ÀÒ… ¤fl¡√˘ øÚ˚«±øÓ¬Ó¬± ’¸˝√√±˚˛, ’Ú…√˘ ø˙øé¬Ó¬±, ¸À‰¬Ó¬Úº ’±¬ı˛ ¤fl¡√˘ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œº
ë˝◊√¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛ ø¸¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛í-¤¬ı˛ ’?ø˘ ¤˝◊√ õ∂·øÓ¬¬ı±√œ Ú±¬ı˛œÀ√¬ı˛ ¤fl¡Ê√Úº ’?ø˘ ˚≈øMê√¬ı±√œ,
¬ı≈øX˜Ó¬œ, Œ˚ìıÀÚ¬ı˛ Œ¬ı˛±˜±øKI◊fl¡ ’±À¬ıÀ· øfl¡Â≈√Ȭ± ά◊À¡Z˘›º ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ ë¬ıfl≈¡˘fl¡Ô±í-¬ı˛
˙•Û±¬ı˛ ¸Àe ¤˝◊√ ‰¬ø¬ı˛ÀS¬ı˛ øfl¡Â≈√Ȭ± ø˜˘ ‡≈“ÀÊ√ ¬Û±›˚˛± ˚±˚˛º ˚ø√› ’?ø˘¬ı˛ ˜ÀÒ… Œ˚
¸±˜±øÊ√fl¡ ¸À‰¬Ó¬ÚÓ¬± ˘é¬ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛ ˙•Û±¬ı˛ ˜ÀÒ… Ó¬± ‡≈“ÀÊ√ ¬Û±›˚˛± ˚±˚˛ Ú±º ˙•Û± ¶Û©Ü
fl¡Ô± ¬ıÀ˘, øÚÀÊ√¬ı˛ ˜Ó¬±˜Ó¬ õ∂fl¡±˙ fl¡À¬ı˛ ø¬ıÚ± ø¡ZÒ±˚˛º Œ¸ Œ˘ø‡fl¡± ø¬Ûø¸Àfl¡ Ó¬±¬ı˛ øÚÓ¬…
ÚÓ≈¬Ú Œ¬ı˛±˜±Àk¬ı˛ fl¡Ô± ¬ıÀ˘ õ∂·˘ˆ¬ ˆ¬øeÀÓ¬º ’±¬ı±¬ı˛ ¤˝◊√ ˙•Û±Àfl¡˝◊√ Œ√‡± ˚±˚˛ fl¡±è¬ı˛
’Ú≈fl¡•Û± ¸˝√√… fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ú±º ˙•Û± ˆ¬±À˘±À¬ıÀ¸ ø¬ıÀ˚˛ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¬Ûø¬ı˛ø¶öøÓ¬¬ı˛ ø¬ı¬Û±Àfl¡
¶§±˜œ ˚‡Ú ¬Ûe≈ ˝√√À˚˛ÀÂ√ Ó¬‡Ú ˙•Û±˝◊√ ¤fl¡±Ò±À¬ı˛ ˜± ¤¬ı— ¶aœ¬ı˛ ˆ”¬ø˜fl¡± ¬Û±˘Ú fl¡À¬ı˛ÀÂ√º
ˆ¬±¬ıÀ˘ ’±(˚« ˘±À· Œ˚ ˙•Û± ¤Ó¬ø√Ú ¬Û≈è¯∏Àfl¡ Œ‡˘±¬ı˛ ¸±˜¢∂œ Œˆ¬À¸ÀÂ√ Œ¸-˝◊√ fl¡œˆ¬±À¬ı
¶§±˜œÀfl¡ ˆ¬±À˘± fl¡À¬ı˛ ŒÓ¬±˘±¬ı˛ Ê√Ú… ’¬Ûø¬ı˛¸œ˜ fl¡©Ü ¸˝√√… fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ˙•Û±¬ı˛ ˜ÀÒ… Œ˚Ú
ø‰¬¬ı˛fl¡±˘œÚ ˜± ø√ø√˜±¬ı˛ ¬Û¬ı˛•Û¬ı˛±·Ó¬ ¬ÛøÓ¬øÚᬱ¬ı˛ ŒÂ“√±˚˛±‰¬ ˘é¬ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛º
’?ø˘ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ õ∂øÓ¬ ¸˜±øÊ√fl¡ ∆¬ı¯∏˜… ¸•§Àg ¸Ê√±·º ’?ø˘¬ı˛ ¬Ûάˇ±À˙±Ú±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛¸¬ı˛
’ÀÚfl¡ ”√¬ı˛ ø¬ıô¶‘Ó¬º ˙•Û± Œ˚‡±ÀÚ ø¬ıÀÚ±√ÚÀfl¡ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¬ıËÓ¬ fl¡À¬ı˛ Ó≈¬À˘ÀÂ√ Œ¸‡±ÀÚ
’?ø˘ Œ¬ı˛±˜±øKI◊fl¡, ¬ı±flƒ¡¬ÛÈ≈¬º Œ¬ı˛±˜±øKI◊fl¡ ˙•Û±›º Ó¬À¬ı Œ¬ı˛±˜±Àk¬ı˛ ¸—:± ≈√Ê√ÀÚ¬ı˛ Œé¬ÀS
≈√¬ı˛fl¡˜º ’?ø˘ ’ä ¬ı˚˛À¸˝◊√ Ê√œ¬ıÚ ¤¬ı— Ê√·» ¸•ÛÀfl«¡ øÚÀÊ√¬ı˛ ¤fl¡È¬± ¶§26√ Ò±¬ı˛Ì±
·Àάˇ Ó≈¬À˘ÀÂ√º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ ≈√–À‡ Œ¸ Œ˚˜Ú ø¬ı‰¬ø˘Ó¬ ˝√√˚˛ ŒÓ¬˜øÚ Œ¬ı˛‡± øfl¡—¬ı± ø¬ı˜˘±¬ı˛
¬ı=Ú±˚˛ Œ¸ ¬ı…øÔÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√ ˜ÀÚ ˜ÀÚº ˙•Û±¬ı˛ Ê√·» ¤¬ı— ’?ø˘¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬¬ı˛ ˜ÀÒ… ¤fl¡
≈√ô¶¬ı˛ ¬ı…¬ıÒ±Úº Ó¬¬ı≈ Ú±ø¬ı˛ÀQ¬ı˛ ’Ú˜Úœ˚˛ ˜ø˝√√˜±˚˛ ≈√Ê√ÀÚ˝◊√ ¸˜±Ú ά◊8˘º
˘˘ 51 ˘˘

øÚè¬Û˜±¬ı˛ ά◊À~‡À˚±·… ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ˜ÀÒ… ë’øˆ¬˚±Sœí ’Ú…Ó¬˜º ¤˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛
Ê√Ú… øÓ¬øÚ ¸±ø˝√√Ó¬… ’±fl¡±À√ø˜ ¬Û≈¬ı˛¶®±À¬ı˛ ˆ”¬ø¯∏Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√Úº ë’øˆ¬˚±Sœí Ú±˜øȬ› ø¬ıÀ˙¯∏
Ó¬±»¬Û˚«¬Û”Ì«º ¤˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±À¸ øÚè¬Û˜± qøÚÀ˚˛ÀÂ√Ú ‰¬fõ∂ˆ¬± ˙˝◊√øfl¡˚˛±øÚ¬ı˛ ¸—¢∂±˜˜≈‡¬ı˛
Ê√œ¬ıÚfl¡Ô±º Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√¬ı˛ Ê√Ú… ¤fl¡È¬± ¸±˜±øÊ√fl¡ ’±Àµ±˘Ú ·Àάˇ Ó≈¬˘ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛øÂ√À˘Ú
‰¬fõ∂ˆ¬±º qÒ≈ Ó¬±˝◊√ Ú˚˛ ‰¬fõ∂ˆ¬± ¶§±ÒœÚÓ¬± ¸—¢∂±À˜› ¤fl¡È¬± ¸øSê˚˛ ˆ”¬ø˜fl¡± ¢∂˝√Ì
fl¡À¬ı˛øÂ√À˘Úº ¬ıeÀ√À˙¬ı˛ Úø√˚˛± ŒÊ√˘±¬ı˛ fl‘¡¯ûÚ·À¬ı˛¬ı˛ ’ôL·«Ó¬ ˜±ÀÊ√¬ı˛¬Û±Î¬ˇ± ¬ı±ø˘fl¡±
ø¬ı√…±˘À˚˛¬ı˛ õ∂Ò±Ú ø˙é¬ø˚˛Sœ ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ› fl¡˜«¬ı…ô¶Ó¬± ¸ÀN› ŒÚÀ˜ ¤À¸ÀÂ√ ¤fl¡
·ˆ¬œ¬ı˛ ˙”Ú…Ó¬±À¬ı±Òº Œ˘ø‡fl¡± ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ Œ¬ı√Ú±¬ı˛ fl¡Ô± ˜˜«¶Û˙«œ ˆ¬±¯∏±˚˛ õ∂fl¡±˙
fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº õ∂¬ı±À¸ ‰¬Àf¬ı˛ ˜ÀÚ ˝√√À˚˛ÀÂ√ñ ëøfl¡c ‰¬f¬ı˛ ’±øÊ√ ¤Àfl¡±Õ˘Àfl¡ ˜Ú ŒÚ±À˚±’±
˝√√˘, ˝√√+√˚˛ ˜Ú ¤fl¡ ·ˆ¬œ¬ı˛ ø¬ı¯∏±À√ ’±26√iß fl¡ø¬ı˛ Œ¬Û˘±À˘º Ó¬±˝◊√ Œ˚ ˝◊√˜±Ú ’fl¡˘˙¬ı˛œ˚˛±,
˝◊√˜±Ú ≈√–‡œ, Œfl¡ › øfl¡Â≈√ Œ¬Û±À˝√√±’± ˝√√+Ó¬ ¸¬ı«¶§ ¤Ê√Úœ øÓ¬À¬ı˛±Ó¬œ, ¬ı“±¬ı˛œ ÚÕ˝√√› ¬ı“±¬ı˛œÓ¬Õfl¡
≈√‡¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ fl¡È¬±˝◊√ ’±ÀÂ√, ’±Rœ˚˛-¶§Ê√Ú, ¬ıg≈-¬ı±g¬ı, ø‰¬Ú±øfl¡ ¸˜±Ê√ ¸—¸±¬ı˛¬ı˛ ¬Û¬ı˛± ¤˝◊√
’‡Ú ’±‰¬U’± ”√¬ı˛ õ∂¸±¬ı¬ı˛ ͬ±˝◊√Ó¬ ¬Ûø¬ı˛ ’±ÀÂ√ø˝√√ºí [’øˆ¬˚±Sœ, ά◊¬ÛÚ…±¸ ¸y±¬ı˛  . øÚè¬Û˜±
¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û, ¬Û‘. 783]
‚¬ı˛-¸—¸±À¬ı˛¬ı˛ Œfl¡±Ô±› ‰¬fõ∂ˆ¬±Àfl¡ õ∂±À̬ı˛ ŒÂ“√±˚˛± ø√À˚˛, ά◊M√±¬Û ø√À˚˛ ŒÈ¬ÀÚ ŒÚ˚˛øÚº
ë¬ıfl≈¡˘fl¡Ô±í¬ı˛ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ› Œ¸˝◊√ ¤fl¡˝◊√ ‚Ȭڱ¬ı˛ ¬Û≈Ú¬ı˛±¬ı‘øM√√ ‚ÀȬÀÂ√º ‰¬fõ∂ˆ¬± ¤¬ı—
¬ıfl≈¡˘ ≈√Ê√ÀÚ˝◊√ ˝√Ó¬±˙±˚˛ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ Œˆ¬À„√√ ¬ÛÀάˇÀÂ√, øfl¡c Œ¸˝◊√ ˆ¬±„√√±·Î¬ˇ±¬ı˛ ‡¬ı¬ı˛ ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛
fl¡±À¬ı˛± Œ‰¬±À‡ ¬ÛÀάˇøÚº ¬ıfl≈¡˘ ¬Ûø¬ı˛ÌÓ¬ ˝√√˚˛ ’Ú±ø˜fl¡±ÀÓ¬ñ ë’Ó¬¤¬ı ˜ô¶ Œ˘ø‡fl¡± ’Ú±ø˜fl¡±
Œ√¬ıœ ¤‡±ÀÚ± Œfl¡±ÀÚ± Œfl¡±ÀÚ± ø√Ú, Œ˚ø√Ú Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¸¬ı øfl¡Â≈√ ŒÚ˝√√±Ó¬ ’Ô«˝√œÚ ˘±À·,
ŒÂ√À˘˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ¬ı˛±øS¬ı˛ ’±fl¡±À˙¬ı˛ ø√Àfl¡ Ó¬±øfl¡À˚˛ Ó¬±øfl¡À˚˛ ¤fl¡øȬ ά◊8˘ Úé¬SÀfl¡
Œ‡“±ÀÊ√Úº ’±¬ı˛ ’±À¬ı˛± ŒÂ√À˘˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ’¸˝√√±˚˛ ¬·˘±˚˛ ¬ıÀ˘Ú, Œ√À‡±, Œ˚ Œ˘‡±
’±·±˜œfl¡±˘˝◊√ Ê√À˘¬ı˛ ’±˘¬ÛÚ±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ø˜ø˘À˚˛ ˚±À¬ı Œ¸˝◊√ Œ˘‡±˝◊√ ø˘‡˘±˜
Ê√œ¬ıÚÀˆ¬±¬ı˛ñ qÒ≈ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ fl¡Ô±È¬± ’±¬ı˛ Œ˘‡± ˝√√˘ Ú±ñ ŒÓ¬±˜±¬ı˛ ’±¬ı˛ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ fl¡Ô±íº
[¬ıfl≈¡˘fl¡Ô±, ¬Û‘. 321]
’øˆ¬˚±Sœ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ fl¡±ø˝√√øÚÀÓ¬ Œ˚Ú ¤fl¡È¬± ˜˝√√±fl¡±ø¬ı…fl¡ ¬ÛȬˆ¬”ø˜ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º Œ˚‡±ÀÚ
’¸˝√√À˚±· ’±Àµ±˘Ú ŒÔÀfl¡ qè fl¡À¬ı˛ ˜˝√√±R± ·±gœ¬ı˛ ’¸˜ ’±·˜Ú, ø¬ıÀ√ø˙ ¬ı¶a ¬ıÊ«√Ú
’±¬ı˛ √±˝√√, ˆ¬±¬ı˛Ó¬ Â√±Àάˇ± ’±Àµ±˘Ú, ’¸˜ ¸±ø˝√√Ó¬…¸ˆ¬±¬ı˛ ’øÒÀ¬ı˙Ú, ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ ¶§±ÒœÚÓ¬±
˘±ˆ¬, ¬Û=±˙ ¸ÀÚ¬ı˛ ˆ¬”ø˜fl¡•Û ˝◊√Ó¬…±ø√ ’Ê√¶⁄ ‚Ȭڱ¬ı˛ ¬ÛȬˆ¬”ø˜ÀÓ¬ ‰¬fõ∂ˆ¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ ’±¬ıøÓ«¬Ó¬
˝√√À˚˛ÀÂ√º
¸≈¬ıÌ«¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ ¤¬ı˛fl¡˜ ’Ê√¶⁄ ‚Ȭڱ¬ı˛ ¸˜±À¬ı˛±˝√√ Ú± Ô±fl¡À˘› ¸—¸±À¬ı˛¬ı˛ ˝√√±Ê√±À¬ı˛±
Ó≈¬26 √fl¡±ÀÊ√¬ı˛ ˜ÀÒ…› ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬¬ı˛ ˙ø¬ı˛fl¡ ˝√√ÀÓ¬ Ó¬±¬ı˛ ˜Ú Â√Ȭ٬Ȭ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ˚±¬ı˛ ˆ¬±À·…
¤fl¡È¬± ¬ı±¬ı˛±µ±›˚˛±˘± ¬ı±øάˇ ŒÊ√±ÀȬøÚ Ó¬±¬ı˛ ¬ÛÀé¬ ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬¬ı˛ ˙ø¬ı˛fl¡ ˝√√›˚˛±¬ı˛ ‚Ȭڱ
˘˘ 52 ˘˘

¤fl¡È¬± ≈√¬ı˛±˙± Â√±Î¬ˇ± ’±¬ı˛ fl¡œ ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º Ó¬¬ı≈ ¸≈¬ıÌ« ˝√√±˘ Â√±Àάˇ Ú±º Ó¬±˝◊√ ¸≈¬ıÌ« ’Ú…ˆ¬±À¬ı
ø¬ıÀ^±˝√√ fl¡À¬ı˛º ¸≈¬ıÌ« Ê√±Ú±˚˛ñ 뤬ı±À¬ı˛ ø¬ıø˘øÓ¬ fl¡±¬Ûάˇ ’±Ú± ‰¬˘À¬ı Ú±º ŒÊ√±˘± Ó“¬±øÓ¬¬ı˛
ŒÊ√À˘ ·±˜Â√± fl¡±¬Ûάˇ› Ó¬±¬ı˛ Œ‰¬À˚˛ ˆ¬±À˘±í [¸≈¬ıÌ«˘Ó¬±, ¬Û‘. 105]º ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬¬ı˛
¬ı±Ó¬±À¸ À¸ ¶ÛøµÓ¬ ˝√√˚˛, ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬¬ı˛ ¸Àe ø¬ıøÂ√iß Ô±fl¡±Àfl¡ Œ¸ ‚‘̱¬ı˛ Œ‰¬±À‡
Œ√À‡ÀÂ√, Ó¬± ¸≈¬ıÌ«˘Ó¬± Œ¸˝◊√ ’¸˜¸±˝√√œ fl¡±Ê√Ȭ± fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ø¬ıÀ√ø˙ ¬ı¶a ¬Û≈øάˇÀ˚˛ÀÂ√, fl¡ø‰¬fl“¡±‰¬±À√¬ı˛
Œ‰¬±À‡¬ı˛ Ê√˘ ά◊À¬Û鬱 fl¡À¬ı˛ÀÂ√, ¬ı±øάˇqX ’øˆ¬ˆ¬±¬ıfl¡À√¬ı˛ ¬ı˛Mê√‰¬é≈¬Àfl¡ ά◊À¬Û鬱 fl¡À¬ı˛º
‰¬fõ∂ˆ¬± ¶§À√ø˙ ’±Àµ±˘ÀÚ ¸øSê˚˛ˆ¬±À¬ı ’—˙¢∂˝√Ì fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¸≈¬ıÀÌ«¬ı˛ ¬Û±À˚˛ Œ¬ıøάˇ
¬Ûø¬ı˛À˚˛ Œ√›˚˛± ˝√√À˚˛øÂ√˘ ’ä ¬ı˚˛À¸˝◊√º Œ¸˝◊√ Œ¬ıøάˇ ¸≈¬ıÌ« ˆ¬±„√√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº øfl¡c ˜ÚÀfl¡
Œ¸ Œ¬ı˛À‡ÀÂ√ ˜≈Mê√º ¤˝◊√ ˜≈Mê√ ˜Ú øÚÀ˚˛ Œ¸ ¸—¸±À¬ı˛ ŒÔÀfl¡› ˜ÀÚ¬ı˛ ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ ¬ıgÚ˜≈Mê√
˝√√ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√º fl¡˘fl¡±Ó¬±¬ı˛ Œõ≠À·¬ı˛ ˝√√±Ó¬ ŒÔÀfl¡ Œ¬ı˛˝√±˝◊√ Œ¬ÛÀÓ¬ ¸≈¬ıÌ«À√¬ı˛ ¬Û±øͬÀ˚˛ Œ√›˚˛±
˝√√À˚˛øÂ√˘ ¸≈¬ı±˘±¬ı˛ ¬ı±øάˇÀÓ¬º Œ¸‡±ÀÚ ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ˝√√+√˚˛ Œ˜ÀÓ¬ ά◊ÀͬøÂ√˘ ¤fl¡ ¬Û¬ı˛˜ ’õ∂Ó¬…±ø˙Ó¬
’±ÚÀµº Œ¸‡±ÀÚ ’ø•§fl¡±¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ¶§À√ø˙ ’±Àµ±˘ÀÚ¬ı˛ ø¬ı¬ı¬ı˛Ì qÀÚ Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÚ Î¬◊»¸±˝√√
ά◊Vœ¬ÛÚ±¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ ¤fl¡ ·ˆ¬œ¬ı˛ ø¬ı¯∏±√› ŒÚÀ˜ ¤À¸øÂ√˘º ¤˝◊√ ø¬ı¯∏±√ ¤˝◊√ ø¬ı¬ı˛±È¬ fl¡˜«˚À:
˙ø¬ı˛fl¡ ˝√√ÀÓ¬ Ú± ¬Û±¬ı˛±¬ı˛º ¸—¸±À¬ı˛¬ı˛ ˙‘∫À˘ Ó¬±¬ı˛ ¸¬ı«±e Ê√Ê«√ø¬ı˛Ó¬, Œ¸‡±ÀÚ Ó≈¬26√-‡≈“øȬڱøȬ
¬ıd¬ı˛ Ê√Ú… øÚÓ¬… Œ¬ı˛¯∏±À¬ı˛ø¯∏º ’Ô‰¬ ¤¬ı˛± [¸≈¬ıÌ«¬ı˛¬ı˛ ù´q¬ı˛¬ı±øάˇ Ó¬Ô± ‰¬±¬ı˛¬Û±À˙¬ı˛ Œ˘±fl¡Ê√Ú]
Ê√±ÀÚ Ú± Ó¬…±À·¬ı˛ ˜ÀÒ… fl¡Ó¬ ’±Úµ ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º Œfl¡ Œ¬ıø˙ Œ¬Û˘, Œfl¡ fl¡˜ Œ¬Û˘ ¤˝◊√ øÚÀ˚˛
¤¬ı˛± ¤Ó¬ ˜¢ü Ó¬±¬ı˛± Ê√±ÀÚ Ú±, Ó¬±¬ı˛± fl¡Ó¬ ’¬Û√±Ô«º ’±Ê√Àfl¡¬ı˛ ˚≈· Œ˚ˆ¬±À¬ı ¤ø·À˚˛
‰¬À˘ÀÂ√ Œ¸˝◊√ ¤ø·À˚˛ ˚±¬ı±¬ı˛ ‡¬ı¬ı˛ Ó¬±À√¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ’Ê√±Ú±˝◊√ ŒÔÀfl¡ Œ·ÀÂ√º Ó¬±¬ı˛± Ê√±ÚÀÓ¬›
¬Û±À¬ı˛ Ú± Ó¬±¬ı˛± fl¡Ó¬È¬± ’:º ’Ô‰¬ Ú± Ê√±Ú±È¬± Ó¬±À√¬ı˛ ˘7¡¡¡± Œ√˚˛ Ú±º ¬ı¬ı˛— ˚±¬ı˛± Ê√±ÚÀÓ¬
‰¬±˚˛ Ó¬±À√¬ı˛˝◊√ Ó¬±¬ı˛± ’¬ı:±¬ı˛ Œ‰¬±À‡ Œ√‡±¬ı˛ Œ‰¬©Ü± fl¡À¬ı˛, õ∂øÓ¬ ¬ÛÀ√ ¬ÛÀ√ ’¬Û˜±ÀÚ¬ı˛ Œ‰¬©Ü±
fl¡À¬ı˛º ’¬Û˜±ÀÚ¬ı˛ fl¡±ø˘È¬± ’¬ı˙… Œ¬ıø˙¬ı˛ˆ¬±· Œé¬ÀS˝◊√ Ó¬±À√¬ı˛ ›¬Û¬ı˛˝◊√ øÂ√ȬÀfl¡ ¬ÛÀάˇº
¸Ó¬… Œ‰¬À˚˛øÂ√˘ Ó¬±¬ı˛ ŒÂ√À˘¬ı˛± ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ˜±Ú≈¯∏ ˝√√À¬ıº fl¡˜ ‡±fl¡, fl¡˜ ¬Ûèfl¡
Ó¬±ÀÓ¬ é¬øÓ¬ ŒÚ˝◊√, øfl¡c Ó¬¬ı≈ Œ˚Ú Ó¬±¬ı˛± ˜±Ú≈¯∏ ˝√√˚˛º Œ¸˝◊√ ά◊ÀVÀ˙…˝◊√ ¸Ó¬… ¤fl¡ ·ˆ¬œ¬ı˛
’±Rø¬ıù´±¸ øÚÀ˚˛ fl¡˘fl¡±Ó¬±˚˛ ¬ı±¸± ·ÀάˇøÂ√˘º ¸Ó¬…¬ı˛ ¶§õü ¸Ù¬˘ ˝√√˚˛øÚº Œ˝√√À¬ı˛ Œ·ÀÂ√
¸Ó¬…º øfl¡Â≈√ øÚÀ¬ı«±Ò, ’±R√yœ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ ’˜±Úø¬ıfl¡ fl¡±G fl¡±¬ı˛‡±Ú±˚˛ ¸ÀÓ¬…¬ı˛ ¶§õüˆ¬e
˝√√À˚˛ÀÂ√ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛º Œ˜À˚˛Àfl¡ ·Î¬ˇÀÓ¬ ŒÀ˚˛øÂ√˘ Œ¸ øÚÀÊ√¬ı˛ ˜ÀÓ¬± fl¡À¬ı˛º øfl¡c ˙±qøάˇ
¤À˘±Àfl¡˙œ¬ı˛ ø¬ıù´±¸‚±Ó¬fl¡Ó¬±˚˛ ¸≈¬ıÌ«Àfl¡› ˝√√±ø¬ı˛À˚˛ ŒÙ¬À˘øÂ√˘ ¸Ó¬…º ¤˝◊√ ˜±À˚˛¬ı˛ Œ˜À˚˛
¸≈¬ıÌ«, ˚±¬ı˛ ‚¬ı˛¬ı¸Ó¬ ˝√√À˚˛øÂ√˘ ·‘˝√Ó¬…±ø·Úœ ˜±À˚˛¬ı˛ Œ˜À˚˛ ¤˝◊√ fl¡˘ÀǬı˛ Œ¬ı±Á¡± ˜±Ô±˚˛
øÚÀ˚˛º Ó¬¬ı≈› ¸¬ı≈Ì« √À˜øÚº ’ÀÚfl¡ ≈√–‡, ’ÀÚfl¡ ¬ı=Ú±¬ı˛ ˜ÀÒ…› ˝√√±˘ ŒÂ√Àάˇ Œ√˚˛øÚº
¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œfl¡±À˘ ¬ıfl≈¡À˘¬ı˛ ˜ÀÒ… ¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ˜ÀÚ¬ı˛ fl¡Ô± ¬ı˘±¬ı˛ ˆ¬±¬ı˛ ¤À¸øÂ√˘º ’¬ı˙… ¤˝◊√ ˆ¬±¬ı˛
¬ı˝√√Ú fl¡À¬ı˛øÂ√˘ ¬ıfl≈¡˘ Œ¶§26√±˚˛º
’±˙±¬Û”Ì«± ¤¬ı— øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ¬ı˛ Œ˚ ά◊¬ÛÚ…±¸&À˘± ¤˝◊√ ’±À˘±‰¬Ú±¬ı˛ ’ôLˆ≈«¬Mê√ fl¡¬ı˛±
˘˘ 53 ˘˘

˝√√À˚˛ÀÂ√ ¸¬ı«S˝◊√ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ’õ∂±ø5¬ı˛ Œ¬ı√Ú±˝◊√ õ∂fl¡øȬӬ ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬÀÂ√√º Œ¸‡±ÀÚ õ∂Ó¬…ôL ¢∂±À˜
¬ı±¸fl¡±¬ı˛œ ’Ô¬ı± ¬ı±¸fl¡±¬ı˛œ Ú±¬ı˛œñfl¡±À¬ı˛± Œé¬ÀS˝◊√ Œfl¡±ÀÚ± Ó¬Ù¬±Ó¬ ŒÚ˝◊√º qÒ≈ ‰¬±ø˝√√√±¬ı˛
’±fl¡±„∏鬱Ȭ± øˆ¬iߘ±øSfl¡º ¤À√¬ı˛ Œfl¡Î¬◊ ¸±˜±Ú… ‚¬ı˛ ¸—¸±À¬ı˛¬ı˛ ˜±Á¡‡±ÀÚ ŒÔÀfl¡ ¤fl¡È≈¬
¸˝√√±Ú≈ˆ”¬øÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√ ˜±Ú≈¯∏ ˝√√À˚˛ Œ¬ı“À‰¬ Ô±fl¡±¬ı˛ Ê√Ú…º ¤¬ı˛± ø¬ıÀ^±˝√√ fl¡À¬ı˛øÚº qÒ≈ fl¡±Ó¬¬ı˛
õ∂±Ô«Ú± fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¤À√¬ı˛ Œ¸˝◊√ õ∂±Ô«Ú± ¬Û”¬ı˛Ì ˝√√˚˛øÚº ‰¬±›˚˛± ’±¬ı˛ ¬Û±›˚˛±¬ı˛ ˜±ÀÁ¡ ≈√ô¶¬ı˛
¬ı…¬ıÒ±ÚȬ± Œ‚±À‰¬øÚ fl¡‡ÀÚ±º ¤¬ı˛± ˘±ø=Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√ Ú±Ú±ˆ¬±À¬ıº fl¡‡ÀÚ± ¸˜±Ê√¬ı…¬ı¶ö±¬ı˛
‰¬±À¬Û fl¡‡ÀÚ± fl¡±ÀÂ√¬ı˛ ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ øÚ©®èÌ ¬ı…¬ı˝√√±À¬ı˛º ¤¬ı˛± fl¡‡ÀÚ± ¬ı…øMê√ ø˝√√À¸À¬ı ø‰¬ø˝êÓ¬
˝√√˚˛øÚº Ú±¬ı˛œñ ¤À√¬ı˛ Ó¬±˝◊√ øˆ¬iß Œ‰¬±À‡ Œ√‡± √¬ı˛fl¡±¬ı˛º √¬ı˛fl¡±¬ı˛ √ø˜À˚˛ ¬ı˛±‡±º Ó¬± Œ¸˝◊√
√ø˜À˚˛ ¬ı˛±‡ÀÓ¬ Œ·À˘ Ú±Ú±¬ı˛fl¡˜ fl¡˘±Àfl¡Ã˙À˘¬ı˛ ¬ı…¬ı˝√√±¬ı˛ ŒÓ¬± ’¬ı˙…˝◊√ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√À¬ıº Ó¬±˝◊√
¬ÛÀȬù´¬ı˛œ ˝√√À˚˛ ›Àͬ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Œˆ¬±À·¬ı˛ ¸±˜¢∂œº Œˆ¬±· ˚‡Ú Œ˙¯∏ ˝√√À˚˛ÀÂ√ Ó¬‡Ú Ó¬±Àfl¡
fl¡˘øÇÚœ ¬ıÀ˘ ’±‡…± Œ√›˚˛± ˝√√À˚˛ÀÂ√º ’¬Ûø¬ı˛¸œ˜ √±ø¬ı˛À^…¬ı˛ ¸Àe ˚≈Á¡ÀÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√
¬ÛÀȬù´¬ı˛œÀfl¡, Úœ˘fl¡F ˜±à±À¬ı˛¬ı˛ ŒÂ√À˘¬ı˛ ¬ıά◊À˚˛¬ı˛ Œ˙±¬ı±¬ı˛ ‚À¬ı˛ ø¬ı˙±˘ ’±˚˛Ú±˚˛ øÚÊ√
ø¬ıfl‘¡Ó¬ ˝√√À˚˛ ˚±›˚˛± ¬ı˛+À¬Û¬ı˛ õ∂øÓ¬26√ø¬ı Œ√À‡ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ Œ˚˜Ú ’“±Ó¬Àfl¡ ά◊ÀͬÀÂ√ ŒÓ¬˜øÚ
¤fl¡ ø¬ıfl‘¡Ó¬ ά◊~±¸› Œ¬ı±Ò fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¤˝◊√ ά◊~±¸ ¬ı˛+¬Û˜≈øMê√¬ı˛ Ê√Ú…º Œ˚ ¬ı˛+¬Û Ó¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ
qÒ≈ ’øˆ¬˙±¬Û˝◊√ ŒÎ¬Àfl¡ ¤ÀÚøÂ√˘º ¸¬ı±˝◊√ Ó¬±Àfl¡ qÒ≈ ¬ı…¬ı˝√√±¬ı˛˝◊√ fl¡À¬ı˛ÀÂ√, ˆ¬±À˘±¬ı±¸± ø√À˚˛,
¸•ú±Ú ø√À˚˛ ¢∂˝√Ì fl¡À¬ı˛øÚ Ê√œ¬ıÀÚº ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ ’ø˙øé¬Ó¬ ¢∂±˜… Ú±¬ı˛œ, Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ø˝√√À¸¬ı
øÚÀfl¡˙ Ó¬±¬ı˛ ’±˚˛ÀM√√ øÂ√˘ Ú±º Ó¬±¬ı˛ ˜”˘… Ó¬±Àfl¡ ø√ÀÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√, øÚÀÊ√¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ‰¬¬ı˛˜
ø¬ı¬Û˚«À˚˛¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛º ¤˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ’Ú… ¤fl¡øȬ Ú±¬ı˛œ ‰¬ø¬ı˛S Œ¬ı˛‡± øfl¡c ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛
˜ÀÓ¬± ’ø˙øé¬Ó¬ ¢∂±˜… Ú±¬ı˛œ Ú˚˛, øfl¡c ˆ¬±·…‰¬ÀSê Ó¬±¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ› ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ ‚Ȭڱ¬ı˛˝◊√
¬Û≈Ú¬ı˛±¬ı‘øM√√ ‚ÀȬº ¶§±˜œ¬ı˛ ¬ıg≈ øÚÊ«√ÚÓ¬±¬ı˛ ¸≈À˚±· øÚÀ˚˛ Ó¬±Àfl¡ Ò¯∏«Ì fl¡À¬ı˛ÀÂ√, ¤˝◊√ ’¬Û¬ı˛±ÀÒ¬ı˛
Ê√Ú… ¶§±˜œ ¬ı˛ø?Ó¬ Ó¬±Àfl¡ 鬘± fl¡À¬ı˛øÚº ’øÚ26√±fl‘¡Ó¬ ¤˝◊√ ‚Ȭڱ¬ı˛ √±˚˛ Ó¬±˝◊√ Œ¬ı˛‡±Àfl¡˝◊√ ¬ı˝√√Ú
fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ¬Ûø¬ı˛Ì±À˜ ¶§±˜œ¬ı˛ ¸Àe Ó¬±¬ı˛ ø¬ıÀ26√√ ‚ÀȬÀÂ√º ¤¬ı˛± Œfl¡Î¬◊ øfl¡c Œ¶§26√±˚˛
¸—¸±¬ı˛ ¬ıgÚ Ó¬…±· fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ‰¬±˚˛øÚº ¬ı¬ı˛— ¸—¸±¬ı˛ ·Î¬ˇ±¬ı˛ ¤fl¡È¬± Œ˜±˝√√ ¤À√¬ı˛ ’ÀÚfl¡ øfl¡Â≈√
¸˝√√ÀÓ¬ ø˙ø‡À˚˛øÂ√˘º Ó¬¬ı≈ Œ˙¯∏¬ı˛é¬± ˝√√˚˛øÚº ¬Û≈è¯∏ Ó¬±øLafl¡ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ’ø¬ı‰¬±À¬ı˛¬ı˛
ø˙fl¡±¬ı˛ ˝√√À˚˛ÀÂ√ ¤¬ı˛±º
Ê√œ¬ıÚ ¸—¢∂±À˜ flv¡±ôL ¬Û˚≈«√ô¶ ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ Œ˙¯∏ ’±˙± øÂ√˘ ¬Û≈S Ú¬ıœÚÀfl¡ ø‚À¬ı˛º øfl¡c
Ú¬ıœÚ ¤fl¡øȬ Œ˜À˚˛Àfl¡ øÚÀ˚˛ ¬Û±ø˘À˚˛ ˚±˚˛º ¬ÛÀȬù´¬ı˛œ¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ ’±À¬ı˛± ·ˆ¬œ¬ı˛ ≈√–À‡¬ı˛
Œ¬ı±Á¡± ŒÚÀ˜ ’±À¸º
’?ø˘ ¤˝◊√ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ’±¬ı˛ ¤fl¡øȬ ‰¬ø¬ı˛Sº ’?ø˘ ø˙øé¬Ó¬±º ¢∂±À˜ ¤fl¡øȬ Œ˜À˚˛À√¬ı˛
¶≈®˘ Œ‡±˘±¬ı˛ ¶§õü Œ√‡ÀÂ√ Œ¸º øfl¡c ø¬ÛÓ‘¬Ó¬±øLafl¡ ¸˜±ÀÊ√ ’ø¬ı¬ı±ø˝√√Ó¬± ¤fl¡øȬ Œ˜À˚˛
ø¬ÛÓ¬±¬ı˛ ’Ҝں Œ¸ ¶§õü Œ√‡ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛, øfl¡c ¶§õü ¸±fl¡±¬ı˛ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ˚ ¸±˝√√À¸¬ı˛ õ∂À˚˛±Ê√Ú
˝√√˚˛ Œ¸ ¸±˝√√¸ Œ¸ ¸=˚˛ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ú±º ¬Û±À¬ı˛ Ú± ø¬ÛÓ¬±¬ı˛ ø¸X±ÀôL¬ı˛ õ∂øÓ¬¬ı±√ fl¡¬ı˛ÀÓ¬º
˘˘ 54 ˘˘

¢∂±À˜¬ı˛ Œ˜À˚˛À√¬ı˛ Ê√Ú… øfl¡Â≈√ fl¡¬ı˛±¬ı˛ ¶§õü Ó¬±¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ Ó¬±˝◊√ ’Ò¬ı˛±˝◊√ ŒÔÀfl¡ ˚±˚˛º ¤˜øÚ fl¡Ó¬
¶§õüˆ¬Àe¬ı˛ Œ¬ı√Ú± Œ˘ø‡fl¡± ’±˜±À√¬ı˛ qøÚÀ˚˛ÀÂ√Ú Ó“¬±¬ı˛ øˆ¬iß øˆ¬iß Î¬◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛º
ë’Ú…Ê√œ¬ıÚí-¤¬ı˛ ’Ú…Ó¬˜ øÚ˚«±øÓ¬Ó¬± ‰¬ø¬ı˛S ¬ı˛y± ‡≈øάˇ, È≈¬ÚÈ≈¬Ú Ú√œ¬ı˛ ¬Û±À¬ı˛ Œ¸ fl¡±ø˝√√øÚ
’ôL–¸ø˘˘±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ¬ıÀ˚˛ ˚±˚˛º ’øÚ˜± È≈¬ÚÈ≈¬Ú Ú√œ¬ı˛ õ∂¬ı˘ Œ¶⁄±ÀÓ¬ ¬ı˛y± ‡≈øάˇ¬ı˛ ’øô¶Q
’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡À¬ı˛º Œ˚ ¬ı˛y± ‡≈øάˇÀfl¡ ¤fl¡¸˜˚˛ ¶§±˜œ ˝√√±˘‰¬±À¯∏¬ı˛ ·±øάˇÀÓ¬ Ê≈√ÀÓ¬ ø√À˚˛øÂ√˘º
¸±˜±Ú…Ó¬˜ ’Ú≈fl¡•Û±› Œ˚ ¬Û±˚˛øÚ ¶§±˜œ¬ı˛ fl¡±ÀÂ√º
õ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬ÀÓ¬ ’Ê√¶⁄ ‰¬ø¬ı˛ÀS¬ı˛ øˆ¬Î¬ˇº ¤‡±ÀÚ ¬Û≈è¯∏ ‰¬ø¬ı˛ÀS¬ı˛ ¸—‡…±› fl¡˜
Ú˚˛, øfl¡c Œ¸˝◊√ ’Ê√¶⁄ ‰¬ø¬ı˛ÀS¬ı˛ øˆ¬Àάˇ ¤fl¡˜±S ¸Ó¬…¬ı˛ ¬ı±¬ı± ¬ı˛±˜fl¡±˘œ ‰¬±È≈¬À7¡¡¡ Â√±Î¬ˇ± ˚Ô±Ô«
¬Û≈è¯∏ ¬ı˘ÀÓ¬ Œ·À˘ fl¡±Î¬◊Àfl¡˝◊√ ’øˆ¬ø˝√√Ó¬ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛ Ú±º ¸Ó¬…¬ıÓ¬œ¬ı˛ ·ä˝◊√ ¬ı˘ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√Ú
Œ˘ø‡fl¡±º Œ¸‡±ÀÚ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ fl¡Ô± ¤À¸ÀÂ√º ¤À¸ÀÂ√ Ó¬±À√¬ı˛ Œ˜è√G˝√√œÚÓ¬±¬ı˛ fl¡Ô±º
鬘Ӭ±¬ı±Ú ¬ı…øMê√¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ ÚÓ¬Ê√±Ú≈ ¤˝◊√¸¬ı ¬Û≈è¯∏¬ı˛± øfl¡c ¸—¸±À¬ı˛ Œ√±«√Gõ∂Ó¬±¬Ûœ ¬ıÀ˘˝◊√
ø‰¬ø˝êÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ fl¡Ô± Œ¬ı√¬ı±fl¡…º ’˘¸ ‰¬Gœ˜GÀ¬Û ’±D± ø√À˚˛ Œ¬ıάˇ±ÀÚ± ¤˝◊√¸¬ı
¬Û≈è¯∏¬ı˛± õ∂øÓ¬ ¬ÛÀ˘ ¬ÛÀ˘ ¬ÛÀ√ ¬ÛÀ√ ’¬ıÚø˜Ó¬ fl¡À¬ı˛ ø√ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√ Ú±¬ı˛œÀfl¡º ≈√¬ı«À˘¬ı˛
›¬Û¬ı˛ ’Ó¬…±‰¬±¬ı˛ñ ¤À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ˜”˘˜Laº ¤¬ı˛± øfl¡c fl¡‡ÀÚ± ˆ¬±À¬ıøÚ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ›¬Û¬ı˛
Ó¬±¬ı˛± ’Ó¬…±‰¬±¬ı˛ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¬ı¬ı˛= Ú±¬ı˛œ øÚ¢∂À˝√√¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛ Ó¬±¬ı˛± ˜ÀÚ ˜ÀÚ ’±Rõ∂¸±√
’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡À¬ı˛ÀÂ√ ¤˝◊√ ¬ıÀ˘ñ ¸—¸±¬ı˛ ¤¬ı— Ó¬±¬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛ ¸˜±Ê√Àfl¡ øÚ˚˛øLaÓ¬ fl¡¬ı˛ÀÂ√
Ó¬±¬ı˛±º ¤˝◊√ øÚ˚˛LaÀ̬ı˛ ˜Ò… ø√À˚˛ Ó¬±¬ı˛± ¤È¬±› ’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡À¬ı˛øÚ fl¡‡ÀÚ±, Œ¸È¬±Àfl¡ Ó¬±¬ı˛±
¸—¸±¬ı˛ ¤¬ı— ¸˜±Ê√ ά◊X±¬ı˛ fl¡¬ı˛± ¬ıÀ˘ Œˆ¬À¬ı ά◊À~ø‡Ó¬ ˝√√À26√, ˜˝√√±fl¡±À˘¬ı˛ fl¡±ÀÂ√ Ó¬±À√¬ı˛
¤fl¡ø√Ú Ú± ¤fl¡ø√Ú ¤¬ı˛ Ê√¬ı±¬ıø√ø˝√√ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√À¬ıº
¸≈¬ıÌ«˘Ó¬±ÀÓ¬› Œ¸˝◊√ ¤fl¡˝◊√ Ò±¬ı˛±¬ı˛ ¬Û≈Ú¬ı˛±¬ı‘øM√√º Ú·¬ı˛ fl¡˘fl¡±Ó¬±¬ı˛ ¬ı≈Àfl¡ ¬ı±¸ fl¡À¬ı˛›
¸≈¬ıÌ«¬ı˛ ù´q¬ı˛¬ı±øάˇÀÓ¬ õ∂·øÓ¬¬ı˛ Œfl¡±ÀÚ± ˝√√±›˚˛± Œ¬ÛÓÂ√±˚˛øÚº ¬ı¬ı˛— ˚±± õ∂·øÓ¬¬ı˛ ø√Àfl¡ ¤ø·À˚˛
Œ˚ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√ Ó¬±À√¬ı˛ õ∂øÓ¬ ¤¬ı˛± ¸Àµ˝√√¬Û¬ı˛±˚˛Ì ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬÀÂ√º ø¬ı^nÀ¬Û-¬ı…Àe ¤À√¬ı˛
Ê√Ê«√ø¬ı˛Ó¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√º ¤˝◊√ ¬ı±øάˇ¬ı˛ Œ˜ÀÊ√± ¬ıά◊ ¸≈¬ıÌ« ŒÓ¬± ˜±À˚˛¬ı˛ ’‡…±øÓ¬ fl¡¬Û±À˘
Œ√À· øÚÀ˚˛ ¸—¸±À¬ı˛ ¬Û± ¬ı±øάˇÀ˚˛øÂ√˘º ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œfl¡±À˘ Ó¬±Àfl¡ Œ¸˝◊√ ø¬ı^nÀ¬Û¬ı˛ ;±˘± ¬ı≈Àfl¡
Ò±¬ı˛Ì fl¡À¬ı˛˝◊√ ‚¬ı˛¬ı¸Ó¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ·ˆ¬œ¬ı˛ ’¬Û˜±Ú-’øˆ¬˜±ÀÚ Ó¬±¬ı˛ ∆ÒÀ˚«…¬ı˛ ¬ı“±Ò
¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ Œˆ¬À„√√ &“øάˇÀ˚˛ Œ˚ÀÓ¬ ¬ıÀ¸› ¬ıÀ¸øÚº ’±¬ı±¬ı˛ ¤fl¡ ’√˜… ά◊»¸±˝√√ øÚÀ˚˛ Œ¸ ά◊Àͬ
“√±øάˇÀ˚˛ÀÂ√º øfl¡c Œfl¡±Ô±› ¤fl¡È≈¬ fl¡À¬ı˛ ’±À˘±¬ı˛ ˜≈‡› Œ¸ Œ√‡ÀÓ¬ ¬Û±˚˛øÚº ¬ıfl≈¡˘ ˜±À˚˛¬ı˛
’¬Û˜±ÀÚ¬ı˛ õ∂øÓ¬À˙±Ò øÚÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√ ˜±À˚˛¬ı˛ Ú©Ü ˝√√À˚˛ ˚±›˚˛± Œ˘‡± ¬Û≈ÚèX±¬ı˛ fl¡¬ı˛ÀÓ¬
Œ‰¬À˚˛ÀÂ√º
’±˙±¬Û”̱« ¤¬ı— øÚè¬Û˜± ¤“¬ı˛± ≈√Ê√ÀÚ˝◊√ ¤fl¡ ·ˆ¬œ¬ı˛ ’±Rõ∂Ó¬…À˚˛¬ı˛ fl¡Ô± Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ÀÂ√Ú
Ó“¬±À√¬ı˛ Œ˘‡±˚˛º Œ¸˝◊√ ’±Rõ∂Ó¬…˚˛ Ú±¬ı˛œÀfl¡ ÚÓ≈¬Úˆ¬±À¬ı Œ¬ı“À‰¬ ά◊ͬÀÓ¬ ’¬ı˙…˝◊√ ’Ú≈õ∂±øÌÓ¬
fl¡¬ı˛À¬ıº ¤fl¡ ¸≈·ˆ¬œ¬ı˛ ø¬ıù´±À¸¬ı˛ ¬ı˘À˚˛ ’±·±˜œø√ÀÚ¬ı˛ Ú±¬ı˛œÀfl¡ ’±¬ıX fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸À‰¬©Ü
˘˘ 55 ˘˘

˝√√À˚˛ÀÂ√Ú Ó“¬±¬ı˛±º ˚± Œ√À‡ÀÂ√Ú, ˚± ’Ú≈ˆ¬¬ı fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú Œ¸È¬±˝◊√ Œ˙¯∏ fl¡Ô± Ú˚˛º ’±À¬ı˛± ’ÀÚfl¡
Œ√‡± ¬ı±øfl¡ ¬ı˛À˚˛ Œ·ÀÂ√, ¬ı˛À˚˛ Œ·ÀÂ√ ÚÓ≈¬Úˆ¬±À¬ı ’Ú≈ˆ”¬Ó¬ ˝√√¬ı±¬ı˛ ˆ¬±¬ıÚ±¬ı˛±øÊ√›º ¤˝◊√ ÚÓ≈¬Ú
¬ÛÀÔ ’±À˘±¬ı˛ ø√˙± Œ√‡±ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛À¬ı ˝√√˚˛ ŒÓ¬± ’±·±˜œ õ∂Ê√Àij¬ı˛ Ú±¬ı˛œº ¤˝◊√ õ∂Ê√Àij ˚±¬ı˛
¸”S¬Û±Ó¬ ’±·±˜œ õ∂Ê√Àij Ó¬±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛¬Û”Ì«Ó¬± ’±¸À¬ıº ’±˙±¬Û”Ì«± ¤¬ı— øÚè¬Û˜±¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛
’ÀÚfl¡ Ú±¬ı˛œ ‰¬ø¬ı˛S˝◊√ ¤˝◊√ ’±˙±˚˛ ά◊7¡¡¡œø¬ıÓ¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√Úº qÒ≈ Ó¬±˝◊√ Ú˚˛, ¤˝◊√ ά◊7¡¡¡œ¬ıÀÚ¬ı˛
’±fl¡±„∏鬱 Â√øάˇÀ˚˛ ø√ÀÓ¬› Œ‰¬À˚˛ÀÂ√Ú ¬ıU¬ı˛ ˜ÀÚº ¤fl¡ fl¡øÍ¬Ú ¸˜À˚˛¬ı˛ ¬ÛȬˆ”¬ø˜fl¡±˚˛ ˚“±¬ı˛±
õ∂øÓ¬ ¬ÛÀ˘, õ∂øÓ¬ ˜≈˝√”ÀÓ«¬ Ê√œ¬ıÚ˚≈ÀX ˚≈ÀÁ¡ ø·À˚˛ÀÂ√Ú Ó“¬±¬ı˛±˝◊√ õ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬ ¬ı˝√√Ú fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº
Ó“¬±¬ı˛±˝◊√ ˝√√À˚˛ ά◊ÀͬÀÂ√Ú ’øˆ¬˚±Sœº Ó“¬±À√¬ı˛ ‰¬¬ı˛Ìø‰¬˝ê ’±Ê√Àfl¡¬ı˛ ¤¬ı— ’±·±˜œ ø√ÀÚ¬ı˛ Ú±¬ı˛œÀfl¡
ÚÓ≈¬Ú ¬ÛÀÔ ¤ø·À˚˛ ‰¬˘±¬ı˛ ¬Û±ÀÔ˚˛ ¸=˚˛ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¸±˝√√±˚… fl¡¬ı˛À¬ıº ’±˙±¬Û”Ì«± ¤¬ı— øÚè¬Û˜±
¤˝◊√ Œ‰¬Ó¬Ú±˚˛ ’±˜±À√¬ı˛ ά◊Vœø¬ÛÓ¬ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ‰¬©Ü± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº

˘˘ 56 ˘˘

ά◊¬Û¸—˝√√±¬ı˛

øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ Ó“¬±¬ı˛ ëø¬ıù´±¸ ’±è ¸—˙˚˛ ˜±ÀÊ√ø√í Ú±˜fl¡ ’±RÊ√œ¬ıÚœ˜≈˘fl¡ ¢∂ÀLö
øÚÀÊ√¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ fl¡Ô±, ø¬ıù´±¸-’ø¬ıù´±À¸¬ı˛ fl¡Ô± Ó≈¬À˘ ÒÀ¬ı˛ÀÂ√Ú ¸±¬ı˘œ˘ˆ¬±À¬ıº Ó“¬±¬ı˛
Â√±SÊ√œ¬ıÚ, ø¬ı¬ı±˝√√ ¬Û”¬ı«¬ıÓ«¬œ Ê√œ¬ıÚ, ø¬ÛÓ¬±-˜±Ó¬±-ˆ¬±˝◊√-Œ¬ı±ÚÀ√¬ı˛ fl¡Ô±, ¬ıg≈-¬ı±g¬ıœ ¤À√¬ı˛
fl¡Ô± Œ˚˜Ú ¤À¸ÀÂ√ ¤˝◊√ ¢∂ÀLö ŒÓ¬˜øÚ ¶§±˜œ Œ˝√√±À˜Ú ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û‰¬¬ı˛ ¸Àe Ó“¬±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛‰¬˚˛
’ôL¬ı˛eÓ¬±, ø¬ı¬ı±˝√√ ¤¬ı— ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œfl¡±À˘ ≈√Ê√ÀÚ¬ı˛ ø¬ıÀ26√√ ¸¬ı ‚Ȭڱ øÓ¬øÚ ø¬ıô¶±ø¬ı˛Ó¬ fl¡À¬ı˛
¬ıÌ«Ú± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº fl¡˘fl¡±Ó¬±˚˛ ¬Û±Í¬fl¡±˘œÚ ¸˜À˚˛¬ı˛ fl¡Ô±, Œ˝√√±Àà˘ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¬ıÌ«Ú±, ‰¬±fl¡ø¬ı˛,
‰¬±fl¡ø¬ı˛¬ı˛ ’Ú≈¸g±ÀÚ ¤ø√fl¡-›ø√fl¡ Â≈√ÀȬ Œ¬ıάˇ±ÀÚ± ¸¬ı ¤À¸ÀÂ√ Ó“¬±¬ı˛ Œ˘‡±˚˛º ’¸˜
’±Àµ±˘ÚÀfl¡ ¸˜Ô«Ú Ú± fl¡¬ı˛±¬ı˛ ’¬Û¬ı˛±ÀÒ fl¡œˆ¬±À¬ı Ó“¬±Àfl¡ Ú±Ú± ø¬ı¬Û˚«À˚˛¬ı˛ ¸•ú≈‡œÚ ˝√√ÀÓ¬
˝√√À˚˛øÂ√˘ Ó¬±¬ı˛› ø¬ı¬ı¬ı˛Ì ø√À˚˛ÀÂ√Ú øÓ¬øÚº ¤fl¡fl¡Ô±˚˛ Ê√œ¬ıÀÚ ˚± Œ√À‡ÀÂ√Ú ˚± Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂ√Ú
¸¬ı øfl¡Â≈√Àfl¡˝◊√ øÓ¬øÚ Â≈“√À˚˛ Œ·ÀÂ√Ú ¤‡±ÀÚº
’±˙±¬Û”Ì«± ŒÓ¬˜Ú fl¡À¬ı˛ ’±Rfl¡Ô± Œ˘À‡ÚøÚº øfl¡c Ó¬¬ı≈› ë’±¬ı˛ ¤fl¡ ’±˙±¬Û”Ì«±í
¢∂ÀLö øÓ¬øÚ Ó“¬±¬ı˛ fl¡±À˘¬ı˛ fl¡˘fl¡±Ó¬±, ¬ı±˘…Ê√œ¬ıÚ, Œ˘‡±ø˘ø‡¬ı˛ ¸”S¬Û±ÀÓ¬¬ı˛ fl¡Ô±º ø¬ı¬ı±˝√√
¤¬ı— ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œfl¡±À˘ Œ˘‡±¬ı˛ Ê√·ÀÓ¬ Ó“¬±¬ı˛ øÚø¬ıάˇ ’±R˜¢üÓ¬±¬ı˛ fl¡Ô± ·ä ¬ı˘±¬ı˛ ˆ¬øeÀÓ¬
õ∂fl¡±˙ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº ¤˝◊√ ¸”ÀS Ó¬±¬ı˛±˙Ǭı˛, ¬ıÚÙ≈¬˘ õ∂˜≈‡ ‡…±Ó¬Ú±˜± ¸±ø˝√√øÓ¬…Àfl¡¬ı˛ ¸—¶ÛÀ˙«
¤À¸ Œ˚ ·ˆ¬œ¬ı˛ ’±Úµ øÓ¬øÚ ˘±ˆ¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú Ó¬±¬ı˛ ø¬ı¬ı¬ı˛Ì ¤‡±ÀÚ ¬Û±›˚˛± ˚±˚˛º
¤fl¡ ·ˆ¬œ¬ı˛ ’±˙±¬ı±√ øÚè¬Û˜±¬ı˛ Œ˘‡±ÀÓ¬ ¬ı…Mê√ ˝√√À˚˛ÀÂ√º øÓ¬øÚ ¬ıÀ˘ÀÂ√Ú, ëøfl¡c
Ó¬Ô±ø¬Û› ˜˝◊√ Ó¬Ô± ˜±Ú≈¯∏ ’±˙±¬ı±√œ, fl¡±¬ı˛Ì ’˜‘Ó¬¬ı˛ ¬Û≈S ˜±Ú≈˝√¬ı˛ ’ôL¬ı˛Ó¬ qˆ¬¬ı≈øX¸•Ûiß
¬ıœÊ√ÀȬ±› øÚø˝√√Ó¬ ∆˝√√ ’±ÀÂ√º ...Œ˜±¬ı˛ ¬ı…øMê√·Ó¬ Ê√œ¬ıÚÀÓ¬± ¤˝◊√ ’±˙±¬ı±À√ Œ˜±fl¡ Ê√œ˚˛±˝◊√
¬ı˛±ø‡ÀÂ√º Ó¬≈√¬Ûø¬ı˛ ˜˝◊√ ¤˝◊√ ˙…±˜˘ ¬Û‘øÔ¬ıœ ‡ÚÀfl¡± õ∂±Ìˆ¬ø¬ı˛ ˆ¬±˘ ¬Û±“›º [ø¬ıù´±¸ ’±è
¸—˙À˚˛¬ı˛ ˜±ÀÊ√ø√, ¬Û‘. 282]
øÚø‡˘ ˆ¬±¬ı˛Ó¬ ¬ıe ¸À•ú˘Úñ [26 øάÀ¸•§¬ı˛, 1964] ¬ı±—˘± ¸±ø˝√√Ó¬… ˙±‡±˚˛
¸ˆ¬±ÀÚSœ¬ı˛ ˆ¬±¯∏Ì ø√ÀÓ¬ ø·À˚˛ ’±˙±¬Û”Ì«± ˚± ¬ıÀ˘øÂ√À˘Ú Ó¬±¬ı˛ øfl¡Â≈√ ’—˙ ¤‡±ÀÚ Ó≈¬À˘

˘˘ 57 ˘˘

Ò¬ı˛± ˝√√˘º Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… ø√À˚˛ ’±˙±¬Û”Ì«±¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ√˙«Ú› Œ˚Ú ’ÀÚfl¡È¬± ¬ı…Mê√ñ ëë’±Ê√ ˚ø√
¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ˝√√±ÀȬ øfl¡Â≈√ Ê√?±˘ Ê√À˜˝◊√ Ô±Àfl¡, Ó¬±ÀÓ¬ ¸˜±Ê√ 댷˘ Œ·˘í ¬ıÀ˘ ’±Ó¬ÀÇ
ø√˙±˝√√±¬ı˛± ˝√√¬ı±¬ı˛ øfl¡Â≈√ ŒÚ˝◊√, ’±˜¬ı˛± Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¬ÛÀÔ ¤Ó¬ Ê√?±˘ ŒÍ¬À˘ ‰¬À˘øÂ√, ‰¬˘±¬ı˛ ¬ÛÀÔ
¤Ó¬ Ê√?±˘ ˜±øάˇÀ˚˛ ‰¬À˘øÂ√, ¤È≈¬fl≈¡Àfl¡ ’±¬ı˛ ’¢∂±˝√√… fl¡À¬ı˛ ‰¬˘ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛¬ı Ú±∑ ¶ß±˚˛≈ ŒÓ¬±
’±˜±À√¬ı˛ ˙Mê√ ˝√√À˚˛ ˚±›˚˛± ά◊ø‰¬Ó¬º
¸Ó¬… ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ ’±À˙¬Û±À˙ ø˜Ô… ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ fl¡±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ø‰¬¬ı˛fl¡±˘˝◊√ Ô±Àfl¡, ¬ıȬӬ˘±¬ı˛
¬ı…¬ı¸± øfl¡ Œfl¡±Úø√Ú ˚Ô±Ô« ¸±ø˝√√Ó¬… ¬ı˛ø¸fl¡À√¬ı˛ é¬øÓ¬¢∂¶ö fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√∑ Ú± Œ√˙Àfl¡
¬ı˛¸±Ó¬À˘ Œ¬ÛÓÀÂ√ ø√ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛ÀÂ√∑ Œ√˚˛øÚØ ’±Ê√› Œ√À¬ı Ú±, ø√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛ Ú±ºî
õ∂øÓ¬fl”¡˘Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ…› Ú±¬ı˛œÀfl¡ ÚÓ≈¬Úˆ¬±À¬ı ά◊7¡¡¡œø¬ıÓ¬ ˝√√¬ı±¬ı˛ Œ˚ ˜La ¤“¬ı˛± ¤“À√¬ı˛
Œ˘‡±˚˛ Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛ÀÓ¬ Œ‰¬À˚˛ÀÂ√Ú Ó¬±¬ı˛ ˜ÀÒ… ¬ı˛À˚˛ÀÂ√ ά◊ˆ¬À˚˛¬ı˛˝◊√ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ õ∂øÓ¬ ¤fl¡ ¸≈ø¶ö¬ı˛
ø¬ıù´±¸, ¤fl¡ ·ˆ¬œ¬ı˛ ’±˙±¬ı±√º Œ˚ ’±˙±¬ı±√ ˙Ó¬ ≈√–À‡› Œˆ¬À„√√ ‡±Ú ‡±Ú ˝√√˚˛ Ú±, Œ˚
’±˙±¬ı±√ ·ˆ¬œ¬ı˛ ’¬ı¸±À√› ø¬ıw±ôL ˝√√˚˛ Ú±º ¸ÀÓ¬…¬ı˛ ¬ÛÀÔ Ó“¬±À√¬ı˛ ¬Û√ø‰¬˝ê ¬Û¬ı˛¬ıÓ«¬œfl¡±À˘¬ı˛
Ê√Ú… Ó¬±˝◊√ ¬Û±ÀÔ˚˛ ¬ı˝√√Ú fl¡À¬ı˛ ’±ÀÚº
ˆ¬±¬ıÀ˘ ‡≈¬ı ø¬ı¶ú˚˛ Ê√±À· ’±˙±¬Û”Ì«± ¤¬ı— øÚè¬Û˜± ¤“¬ı˛± ≈√Ê√ÀÚ˝◊√ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ≈√øȬ
øˆ¬iß ¬ı‘ÀôL ¬ı¸¬ı±¸ fl¡À¬ı˛ÀÂ√Úº Ó¬¬ı≈› Ê√œ¬ıÚÀfl¡ Œ√‡±¬ı˛ Œé¬ÀS ¤Ó¬ ∆Úfl¡È¬… ¤“À√¬ı˛ ˜ÀÒ…
fl¡œˆ¬±À¬ı ¤À¸ÀÂ√ Œ¸È¬± ¸øÓ¬…˝◊√ ’Ú≈¸g±ÀÚ¬ı˛ ¬ıdº ¤˝◊√ õ∂ùü ’±˜±Àfl¡ ’Ú≈õ∂±øÌÓ¬ fl¡À¬ı˛ÀÂ√
¤˝◊√ fl¡±ÀÊ√ ¤ø·À˚˛ Œ˚ÀÓ¬º ¤˝◊√ fl¡±ÀÊ√ fl¡Ó¬È¬± ˜ÀÚ±øÚÀ¬ı˙ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√, fl¡Ó¬È¬± ˚±
Œ‰¬À˚˛øÂ√ Ó¬±¬ı˛ ˜”˘…±˚˛Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√ Œ¸ õ∂Àùü¬ı˛ ά◊M√¬ı˛ ’±˜±¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛› Ê√±Ú± ŒÚ˝◊√º
Ó¬¬ı≈ ¸¬ıøfl¡Â≈√¬ı˛ ¤fl¡È¬± Œ˙¯∏ Ô±Àfl¡º Œ¸˝◊√ Œ˙À¯∏¬ı˛ õ∂±ÀôL ’±ø˜› ˝√√˚˛ÀÓ¬± ¤À¸ Œ¬ÛÓÀÂ√øÂ√ ¤˝◊√
’±˙± Œ¬ı˛À‡˝◊√ ’±À˘±‰¬Ú± Œ˙¯∏ fl¡¬ı˛øÂ√º

˘˘ 58 ˘˘

øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ¬ı˛ ¸Àe Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ¸±é¬±»fl¡±¬ı˛

’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ ¤¬ı— øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û ¤˝◊√ ≈√øȬ Ú±˜ õ∂±˚˛˝◊√ ¤fl¡¸”ÀS ¢∂øÔÓ¬
¬ıÀ˘ ’±˜±¬ı˛ ˜ÀÚ ˝√√À˚˛ÀÂ√º ’Ô‰¬ ≈√øȬ ø¬ı¬Û¬ı˛œÓ¬ Œfl¡±ÀÌ Ó¬“±À√¬ı˛ Ê√œ¬ıÚ Œfl¡ÀȬÀÂ√º ’±˙±¬Û”Ì«±
’±˜±À√¬ı˛ ˜ÀÒ… ŒÚ˝◊√º ¸≈Ó¬¬ı˛±— Ó“¬±¬ı˛ ¸Àe ’±˜±¬ı˛ ˜ÀÚ ˝√√¬ı±¬ı˛ ø˜˘ fl¡Ó¬È≈¬fl≈¡ Œ¸ fl¡Ô±
’±À˘±‰¬Ú± fl¡¬ı˛± ˚±˚˛øÚº øfl¡c ’±˜±¬ı˛ Œ¸Ãˆ¬±·… øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ ’±˜±À√¬ı˛ ˜ÀÒ… ¬ı˛À˚˛ÀÂ√Úº
Ó¬±˝◊√ ’±˜±¬ı˛ ˆ¬±¬ıڱȬ± fl¡Ó¬”√¬ı˛ ˚≈øMê√¸eÓ¬ Œ¸È¬± Ê√±Ú±¬ı˛ Ê√Ú… Ó“¬±¬ı˛ ¡Z±¬ı˛¶ö ˝√√À˚˛øÂ√˘±˜º Ó¬±¬ı˛
’±À· ”√¬ı˛ˆ¬±À¯∏ ¸±é¬±»fl¡±À¬ı˛¬ı˛ ’Ú≈˜øÓ¬ õ∂±Ô«Ú± fl¡À¬ı˛øÂ√˘±˜º
øÚè¬Û˜± Œ√¬ıœ¬ı˛ &˚˛±˝√√±øȬ¬ı˛ [‡±¬ı˛&ø˘] ¬ı±øάˇÀÓ¬ ˚‡Ú Œ¬ÛÓÂ√±˘±˜ Ó¬‡Ú ¸√… ø¬ıÀfl¡˘º
¤¬ı˛ ’±À·› Ó“¬±¬ı˛ ¬ı±øάˇÀÓ¬ ˚±¬ı±¬ı˛ ¸≈À˚±· ’±˜±¬ı˛ ˝√√À˚˛øÂ√˘º Ó¬±˝◊√ ¬ı±øάˇ ‡≈À“ Ê√ øÚÀÓ¬ ’¸≈ø¬ıÒ±
˝√√˚˛øÚº ‡≈¬ı ’ôL¬ı˛eˆ¬±À¬ı øÓ¬øÚ ’±˜±¬ı˛ ¸Àe fl¡Ô± ¬ı˘À˘Úº ’±ø˜ øfl¡Â≈√ Ê√±ÚÀÓ¬ ‰¬±˝◊√
¬ı˘±ÀÓ¬ øÓ¬øÚ Ê√±Ú±Ú 븱鬱»fl¡±¬ı˛ ’±ø˜ ø√˝◊√ √Ú±ºí Ó¬¬ı≈› øÓ¬øÚ ’±˜±¬ı˛ ¸¬ı ’±¬ı√±¬ı˛ Œ˜ÀÚ
øÚÀ˚˛ fl¡Ô±¬ı˛ ά◊M√¬ı˛ ø√À˚˛ÀÂ√Úº õ∂ÔÀ˜˝◊√ ’±˜±¬ı˛ ˆ¬±¬ıÚ± fl¡Ó¬È¬± ˚≈øMê√¸eÓ¬ Œ¸ fl¡Ô±¬ı˛ ά◊M√À¬ı˛
øÓ¬øÚ ’±˜±Àfl¡ Ê√±Ú±Ú, fl¡˘fl¡±Ó¬± ”√¬ı˛√˙À« Ú¬ı˛ ¸±ø˝√√Ó¬… ¸—¶‘®øÓ¬ ø¬ıˆ¬±· Ó“¬±¬ı˛ ¤fl¡È¬± ¸±é¬±»fl¡±¬ı˛
øÚÀ˚˛øÂ√˘º Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ õ∂Ô˜¬ı±¬ı˛ ”√¬ı˛√˙«ÀÚ¬ı˛ ¬Û√«±˚˛ Ó“¬±¬ı˛ ˜≈‡ Œ√‡± ø·À˚˛øÂ√˘ ¬ı±—˘±
õ∂øÓ¬À¬ı√ÀÚ¬ı˛ ˜±Ò…À˜º Œ¸‡±ÀÚ õ∂Àùü±M√√¬ı˛ ¬Û¬ı« ¬ı±—˘± ˆ¬±¯∏±ÀÓ¬˝◊√ ˝√√À˚˛øÂ√˘ ¤¬ı— Ó“¬±Àfl¡
ë’¸À˜¬ı˛ ’±˙±¬Û”Ì«±í ¬ıÀ˘› ’øˆ¬ø˝√√Ó¬ fl¡¬ı˛± ˝√√À˚˛øÂ√˘º ˜ÀÚ ˝√√˘ ’±˜±¬ı˛ ’øˆ¬˚±Ú ¸±Ô«fl¡º
¤‡±ÀÚ Ó“¬±¬ı˛ ¸Àe ¸±é¬±»fl¡±À¬ı˛¬ı˛ ’—˙È≈¬fl≈¡ Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛± ˝√√˘º
õ∂ùü – ¬ı…øMê√·Ó¬ ˆ¬±À˘±¬ı±¸±∑
ά◊M√¬ı˛ – ’±ø˜ Œ¬ıø˙ ¬ı±˝◊√À¬ı˛ ˚±˝◊√Ú±, ·±Ú qÚÀÓ¬ ¤¬ı— ¬ı˝◊√ ¬ÛάˇÀÓ¬ ˆ¬±À˘±¬ı±ø¸º ¤
≈√ÀȬ±˝◊√ ’±˜±¬ı˛ ¸¬ı‰¬±˝◊√ÀÓ¬ øõ∂˚˛º
õ∂ùü – ’±¬ÛÚ±Àfl¡ fl¡œ ’Ú≈õ∂±øÌÓ¬ fl¡À¬ı˛∑
ά◊M√¬ı˛ – ˚± Œ√ø‡ Ó¬± Œ˘‡±¬ı˛ ˜ÀÒ… õ∂fl¡±˙ fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛À˘ ˜ÀÚ ˝√√˚˛ ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ øfl¡Â≈√
fl¡Ô± ’ôLÓ¬ ’±ø˜ ¬ı˘ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√º Ó≈¬À˘ Ò¬ı˛ÀÓ¬ Œ¬ÛÀ¬ı˛øÂ√º

˘˘ 59 ˘˘

õ∂ùü – Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ fl¡Ô± fl¡œˆ¬±À¬ı ˆ¬±À¬ıÚ∑
ά◊M√¬ı˛ – Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ fl¡Ô± Œˆ¬À¬ı fl¡‡ÀÚ± ø¬ı¯∏±√ ’±À¸º Œ¸ ¸˜ô¶ ˜±Ú≈¯∏ ø‰¬ôL± fl¡À¬ı˛,
Ê√œ¬ıÚȬ±¬ı˛ fl¡Ô± ˆ¬±À¬ı Œ¸Àé¬ÀS ¤È¬± ¶§±ˆ¬±ø¬ıfl¡ ¬ı…±¬Û±¬ı˛º ¸±—¸±ø¬ı˛fl¡ ¬ı…Ô«Ó¬±
fl¡‡ÀÚ± ≈√–‡ ’±ÀÚº õ∂±ø5-’õ∂±ø5¬ı˛ ø˝√√À¸¬ı øÚÀfl¡˙, fl¡‡ÀÚ± ≈√–‡ ’±ÀÚº
’±ø˜ øÚÀÊ√Àfl¡ fl¡‡ÀÚ± ¬ıάˇ Œ˘ø‡fl¡± ˆ¬±ø¬ıÚ±º øfl¡c ¤fl¡È¬± ’±R¢≠±øÚ ’±˜±¬ı˛
¬ı˛À˚˛ÀÂ√º ’¸ø˜˚˛± ¸±ø˝√√Ó¬… ’±˜±Àfl¡ ¶§œfl‘¡øÓ¬ ø√À˚˛ÀÂ√ ’ÀÚfl¡ Œ√ø¬ı˛ÀÓ¬º ¤
Â√±Î¬ˇ± ˜ÀÚ ˝√√˚˛ ø˘À‡ ˚ø√ ¬ı±¬ı˛¬ı±¬ı˛ ¬ÛάˇÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛Ó¬˜º Rewrite fl¡¬ı˛À˘ Œ˘‡±È¬±
’±À¬ı˛± ˆ¬±À˘± ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±¬ı˛Ó¬º
õ∂ùü – ’±¬ÛÚ±¬ı˛ Œ˘‡±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛˜±Ì∑
ά◊M√¬ı˛ – ¬Ûø¬ı˛˜±À̬ı˛ ø˝√√¸±¬ı fl¡¬ı˛ÀÓ¬ Œ·À˘ ¬ı˘ÀÓ¬ ˝√√˚˛ ’±ø˜ ’ÀÚfl¡ ø˘À‡øÂ√º ’±˜±¬ı˛
˜ÀÓ¬± ’Ê√¶⁄ Œ˘‡± fl¡±è¬ı˛ ŒÚ˝◊√º øfl¡c Œ˘‡±¬ı˛ Œé¬ÀS QualityȬ± ¬ıÀάˇ±
¬ı…±¬Û±¬ı˛, ’ÀÚÀfl¡ ’±˜±Àfl¡ ¬ıÀ˘ ¤&À˘± Ú± ø˘‡À˘ ˝√√ÀÓ¬±º ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛
Professinalism ¬ıÀ˘ ¤fl¡È¬± fl¡Ô± ’±ÀÂ√º Œ˘‡± ’±˜±¬ı˛ Œé¬ÀS ¤fl¡È¬±
Profession. ¸≈Ó¬¬ı˛±— ø˘‡ÀÓ¬ ’±˜±Àfl¡ ˝√√À¬ıº ¤¬ı— ’±ø˜˝◊√ Œ¬ı±Ò˝√√˚˛ ’¸À˜
¤fl¡˜±S ˜ø˝√√˘± Œ˘ø‡fl¡± Œ˚ øÚÀÊ√¬ı˛ Œ˘‡± ŒÔÀfl¡ ¸±˜±Ú… øfl¡Â≈√ ˝√√À˘›
ά◊¬Û±Ê«√Ú fl¡À¬ı˛ ¤¬ı— Ó¬± ø√À˚˛ øÚÀÊ√¬ı˛ øfl¡Â≈√ õ∂À˚˛±Ê√Ú Œ˜È¬±˚˛º ø˘À‡ ’±ø˜ ˚±
ά◊¬Û±Ê√Ú« fl¡ø¬ı˛ Ó¬± ø√À˚˛ ’±ø˜ ˝√√±Ó¬ ‡¬ı˛‰¬ ‰¬±˘±˝◊√º ’±ø˜ ë’¸˜ ¬ı±Ìœí, ëÊ√Ú˜ˆ”¬ø˜í,
ë’±˝◊√í ¤&À˘±ÀÓ¬ øÚ˚˛ø˜Ó¬ ø˘À‡øÂ√º ¤&À˘±ÀÓ¬ ø˘‡ÀÓ¬ Œ·À˘ ’±˜±¬ı˛
’ÀÚfl¡ ¸˜˚˛ ¬ı…˚˛ ˝√√˚˛º ·ˆ¬œ¬ı˛ˆ¬±À¬ı øfl¡Â≈√ ø˘‡ÀÓ¬ Œ·À˘ ’ÀÚfl¡ ¸˜˚˛ ˚±˚˛,
Œ¸˝◊√ ¸˜˚˛È¬± ’±ø˜ ’±¬ı˛ ¬Û±˝◊√ Ú±º
õ∂ùü – Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¶ú¬ı˛Ìœ˚˛ ø√Ú∑
ά◊M√¬ı˛ – Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¶ú¬ı˛Ìœ˚˛ ø√ÚȬ± ‡“√≈ÀÊ√ ¬Û±›˚˛± ‡≈¬ı fl¡øÍ¬Ú ¬ı…±¬Û±¬ı˛º ¤È¬± ¤fl¡È¬±
·Ó¬±Ú≈·øÓ¬fl¡ õ∂ùüº ¸±ø˝√√Ó¬… ¬Û≈¬ı˛¶®±¬ı˛ ¬Û±›˚˛± Œ¸È¬±› ¶ú¬ı˛Ìœ˚˛ ¸˜˚˛º ¬Û¬ı˛œé¬±ÀÓ¬
ˆ¬±À˘± Ù¬˘ fl¡¬ı˛± Œ¸È¬±› ¶ú¬ı˛Ìœ˚˛º ’±˜±¬ı˛ ŒÂ√À˘ ˚‡Ú ˆ¬±À˘± ‰¬±fl¡ø¬ı˛ Œ¬Û˘
Œ¸È¬±› ¶ú¬ı˛Ìœ˚˛ ¸˜˚˛º ¤fl¡ fl¡Ô±˚˛ ¤¬ı˛ ά◊M√¬ı˛ Œ√›˚˛± ¸y¬ı Ú˚˛º
õ∂ùü – Ú±¬ı˛œ-¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¸˜±Ú ’øÒfl¡±À¬ı˛ ’±¬ÛøÚ fl¡Ó¬È¬± ø¬ıù´±¸œ∑
ά◊M√¬ı˛ – Ú±¬ı˛œ-¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ø‰¬ôL±¬ı˛ ¸˜-’øÒfl¡±À¬ı˛ ’±ø˜ ø¬ıù´±¸œº Œ¸Ê√Ú… ’±˜±Àfl¡
Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ ¬ıÀ˘ ’øˆ¬ø˝√√Ó¬ fl¡¬ı˛± ˝√√˚º˛ øfl¡c ¤fl¡È¬± fl¡Ô±, Ú±¬ı˛œ-¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ Physical
difference ’¬ı˙…˝◊√ ˜±ÚÀÓ¬ ˝√√À¬ıº ’±ø˜ fl¡A¬ı˛ Ú±¬ı˛œ¬ÛLöœ Ú˝◊√, øfl¡c ’±ø˜
‰¬±˝◊√ Œ˚ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ˚ø√ øfl¡Â≈√ fl¡¬ı˛±¬ı˛, øfl¡—¬ı± ø‰¬ôL± ¶§±ÒœÚÓ¬± Ô±Àfl¡, Ú±¬ı˛œ¬ı˛›
Ô±fl¡ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º
˘˘ 60 ˘˘

õ∂ùü –
ά◊M√¬ı˛ –
õ∂ùü –
ά◊M√¬ı˛ –

õ∂ùü –
ά◊M√¬ı˛ –

õ∂ùü –
ά◊M√¬ı˛ –

õ∂ùü –
ά◊M√¬ı˛ –

õ∂ùü –
ά◊M√¬ı˛ –

∆√ø˝√√fl¡ qø‰¬Ó¬± ¸•ÛÀfl«¡ ’±¬ÛÚ±¬ı˛ ’øˆ¬˜Ó¬∑
∆√ø˝√√fl¡ qø‰¬Ó¬± fl¡Ô±È¬± ’±˜±¬ı˛ ˜ÀÓ¬ Secondary, ˜±Úø¸fl¡ qø‰¬Ó¬±˝◊√ ¬ıÀάˇ±º
Primary fl¡Ô±È¬± ˝√√À˘± ˜±Ú≈¯∏º Ú±¬ı˛œÀfl¡ ’±ø˜ ¬ı…øMê√ ø˝√√À¸À¬ı˝◊√ Œ√ø‡º
’±¬ÛÚ±¬ı˛ øfl¡ ˜ÀÚ ˝√√˚˛ ¸˜±Ê√Ȭ± ¬ı√À˘ÀÂ√ Ú± ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛ Œ‡±˘¸È¬±˝◊√ ¬ı√À˘ÀÂ√∑
’±Ê√fl¡±˘ ¸fl¡À˘˝◊√ ’±Ò≈øÚfl¡ ¬ıÀ˘ ø‰¬ø˝êÓ¬º ¤‡Ú ¬ı±˝◊√À¬ı˛¬ı˛ Œ‡±˘¸È¬± ‡≈¬ı
^nÓ¬À¬ıÀ· ¬Û±åI◊±˚˛º øfl¡c ˘é¬ fl¡¬ı˛À˘ Œ√‡± ˚±˚˛ ¬Û≈À¬ı˛±ÀÚ± øÚ˚˛˜&À˘± ¤‡ÀÚ±
‰¬˘ÀÂ√º
’±Ê√Àfl¡¬ı˛ Ú±¬ı˛œ øfl¡ ˚Ô±Ô« ’ÀÔ« ¶§±ÒœÚ∑
¶§±ÒœÚ Ú±¬ı˛œ ¬ı˘À˘ ø˙øé¬Ó¬± ‰¬±fl≈¡¬ı˛œ¬ı˛Ó¬± Ú±¬ı˛œÀfl¡˝◊√ Œ¬ı±Á¡±˚˛, øfl¡c¬ Ó¬±¬ı˛±›
¬Û≈À¬ı˛± ¶§±ÒœÚ Ú˚˛º ¸˜±Ê√Ȭ± ¤‡ÀÚ± ø¬ÛÓ‘¬Ó¬±øLafl¡º Œ¸Ê√Ú… ˚Ó¬ø√Ú Ú± ¸˜±Ê√
¬ı…¬ı¶ö±¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú ˝√√À¬ı, Ó¬Ó¬ø√Ú ¤˝◊√ ¸˜¸…± ŒÔÀfl¡ ˜≈øMê√ ¬Û±›˚˛± ¸y¬ı Ú˚˛º
¤ Â√±Î¬ˇ± Ú±¬ı˛œ Œ˚ Ò¬ı˛ÀÚ¬ı˛ ¬Ûø¬ı˛À¬ıÀ˙ ¬ıÀάˇ± ˝√À√˚˛ ’±¸ÀÂ√ Ó¬±ÀÓ¬ ˙‘∫˘± ˆ¬±„√√±¬ı˛
¶ÛÒ«± ·Àάˇ ›Àͬ Ú±º
’±¬ÛÚ±¬ı˛ ¸‘©Ü Ú±¬ı˛œ ‰¬ø¬ı˛S&À˘±¬ı˛ ¸Àe ’±¬ÛøÚ ˜±Úø¸fl¡ˆ¬±À¬ı fl¡Ó¬È¬± ˚≈ƒMê√∑
¸±Ò±¬ı˛Ìˆ¬±À¬ı Œ˚ Œfl¡±ÀÚ± Progressive ˜ø˝√√˘±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ’±ø˜› ’±˜±¬ı˛
Œ˘‡±¬ı˛ ‰¬ø¬ı˛S&À˘±Àfl¡ Prejection fl¡ø¬ı˛º Ó¬±¬ı˛± qÒ≈ ‰¬ø¬ı˛S ¸‘ø©Ü¬ı˛ Ê√Ú…
’±À¸ Ú±º ’±˜±¬ı˛ ø¬ıù´±¸ ¤&À˘± øÚÀ˚˛˝◊√ ’±ø˜ Ú±¬ı˛œ ‰¬ø¬ı˛S&À˘± ¸‘ø©Ü fl¡ø¬ı˛º
’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ› fl¡A¬ı˛ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ ÚÚ Ó¬¬ı≈› Ó“¬±¬ı˛ Œ˘‡±¬ı˛ ¸˜ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛
’±fl¡±„√√鬱 õ∂øÓ¬Ù¬ø˘Ó¬ ˝√√À˚˛ÀÂ√∑
¸Ó¬…¬ıÓ¬œ, ¸≈¬ıÌ«, ¬ıfl≈¡˘ ¤˝◊√ ‰¬ø¬ı˛S&À˘±ÀÓ¬ Œ˘ø‡fl¡±¬ı˛ ø¬ıù´±¸-’ø¬ıù´±¸ ˝◊√Ó¬…±ø√√
¬ı…Mê√ fl¡À¬ı˛ÀÂ√º ¸≈¬ıÌ«˘Ó¬± ˚≈X ¤ø·À˚˛ ˚±˚˛øÚº Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ¶§±ÒœÚÓ¬±¬ı˛ õ∂ùü Œ√À‡ÀÂ√º
’±¸À˘ ’±˙±¬Û”Ì«± Traditional, ’±ø˜› Traditional, ˜±˜øÌ ¬ı˛˚˛¸˜
Œ·±¶§±˜œ¬ı˛ ¸Àe ’±˜±¬ı˛ ø˜˘ ŒÚ˝◊√º ˜±˜øÌ Modern Writer Ó¬±¬ı˛ Idea
Progressive, øfl¡c Ò±¬ı˛Ì±È¬± ¬Û≈À¬ı˛±ÀÚ±, Traditional ’±ø˜ ’ÀÚfl¡ fl¡Ô±
˜±øÚ Ú±º ¬ıU ¸—¶®±¬ı˛› ’±ø˜ ˜±øÚ Ú±º ¤‡ÀÚ± Œfl¡±ÀÚ± ø¬ı¬ÛÀ√ ’±ø˜ ͬ±fl≈¡¬ı˛
Œ√¬ıÓ¬±¬ı˛ ¶ú¬ı˛Ì øÚ˝◊√ √Ú±º ¤ø√fl¡ ŒÔÀfl¡ ’±ø˜ ø¬ıõ≠¬ıœ, ø¬ıÀ^±˝√√œº Ú±¬ı˛œ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛
¸≈‡-≈√–‡, Œõ∂˜-Œ¬ı√Ú± ø¬ı¬ı˛˝√ , ˆ¬±À˘±¬ı±¸± ¤&À˘± ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ inborn
mentality.

’±˙±¬Û”̱« øÂ√À˘Ú ·‘˝√¬ıÒ”, ’±¬ÛøÚ ŒÓ¬± qÒ≈ ·‘À˝√√ ’±¬ÛÚ±Àfl¡ ¸œ˜±¬ıX ¬ı˛±À‡ÚøÚ,
Ó¬¬ı≈› ¤Ó¬ ø˜˘ Œfl¡Ú∑
¤È¬± mental makeup-¤¬ı˛ ¬ı…±¬Û±¬ı˛º ’±¸À˘ ’±ø˜ ¤fl¡È¬± fl¡Ô± ¬ıø˘
Ú±¬ı˛œ ¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¸˜ ’øÒfl¡±À¬ı˛¬ı˛ fl¡Ô± ¬ı˘± ¤¬ı— ø¬ıù´±¸ fl¡¬ı˛À˘› ’±ø˜ Œ¸˝◊√
˘˘ 61 ˘˘

õ∂ùü –
ά◊M√¬ı˛ –

õ∂ùü –
ά◊M√¬ı˛ –

õ∂ùü –
ά◊M√¬ı˛ –

¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ¸Àe ¤ø·À˚˛ ‰¬˘øÂ√, ¬ıÀάˇ± ˝√√À˚˛øÂ√º ’±˙±¬Û”Ì«± Œ˚ Ê√œ¬ıÚ Œ√À‡ÀÂ√Ú
’±ø˜› Œ¸˝◊√ Ê√œ¬ıÚ˝◊√ Œ√À‡øÂ√º ’±˜±¬ı˛ Ò±¬ı˛Ì± ’±ø˜ Œ˚ ‰¬ø¬ı˛S&À˘± ’—fl¡Ú
fl¡À¬ı˛øÂ√ Œ¸&À˘± backwardº øfl¡c Ó¬±¬ı˛ Ê√Ú… ’±˜±Àfl¡ ø¬ÛÂ√ÀÚ øÙ¬À¬ı˛
Ó¬±fl¡±ÀÓ¬ ˝√√˚˛øÚº
’±¬ÛøÚ ŒÓ¬± ¬ı±˝◊√À¬ı˛ ¬Ûάˇ±À˙±Ú± fl¡À¬ı˛ÀÂ√Ú, Œ¸ ¸•ÛÀfl«¡ ’±¬ÛÚ±¬ı˛ ˜Ó¬±˜Ó¬∑
¬ı±˝◊√À¬ı˛ ŒÔÀfl¡ Œ√‡ÀÓ¬ Œ·À˘ ‡≈¬ı ’±Ò≈øÚfl¡ ¬ıÀ˘ ˜ÀÚ ˝√√À˘› ˜±Ú≈¯∏&À˘±
’±¸À˘ backward. High Society-ŒÓ¬ Ô±fl¡À˘› Œ‡±˘¸È¬±˝◊√ qÒ≈
’±Ò≈øÚfl¡º øˆ¬Ó¬À¬ı˛ øˆ¬Ó¬À¬ı˛ Ó¬±¬ı˛± ¤‡ÀÚ± fl≈¡¸—¶®±À¬ı˛ Œ˜±Î¬ˇ±, ‚¬ı˛ ¸—¸±¬ı˛,
Ú±¬ı˛œ˜ÀÚ Sacrifice ¤&À˘±ÀÓ¬˝◊√ Ó¬±¬ı˛± ø¬ıù´±¸ fl¡À¬ı˛º
’±¬ÛÚ±¬ı˛ ά◊¬ÛÚ…±¸&À˘± ¸•ÛÀfl«¡ ’±¬ÛÚ±¬ı˛ ’øˆ¬˜Ó¬∑
’øˆ¬˚±Sœ, ‰¬fõ∂ˆ¬± ˙˝◊√ø√fl¡˚˛±¬ı˛, Ê√œ¬ıÚœ ¬ÛÀάˇ ’±ø˜ ‡≈¬ı inspire ˝√√À˚˛øÂ√º
ë˝◊√¬Û±À¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛ ø¸¬Û±À¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛í-¤ Œfl¡±ÀÚ± ’±˙±¬ı±√ ŒÚ˝◊√º Ú±¬ı˛œ Œ˚ ˜≈Mê√ Ú˚˛,
Ó¬±¬ı˛ õ∂øÓ¬Ù¬˘Ú ‚ÀȬÀÂ√ ¤‡±ÀÚº ¤fl¡È¬± ø¬ı¯∏±√ ˆ¬±¬ı› ¤¸ÀÂ√º Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ά◊¬Û¬ı˛
Œ˚ ’Ó¬…±‰¬±¬ı˛ ‰¬À˘ ’±¸ÀÂ√ Ó¬± Œ√ø‡À˚˛øÂ√º ’Ú… Ê√œ¬ıÚ-¤ Œ√ø‡À˚˛øÂ√ ¸˜±Ê√Ȭ±
¬Ûø¬ı˛¬ıÓ«¬Ú ˝√√ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛º Ú±¬ı˛œ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ ¤fl¡¸Àe ¤ø·À˚˛ ˚±À¬ıº
Œ¸¸˜˚˛ ’±˜±¬ı˛ ˜ÀÚ Œfl¡±ÀÚ± ’±˙±¬ı±√ øÂ√˘ Ú±º ˚± Œ√‡øÂ√˘±˜ ¸¬ı˝◊√ ‡≈¬ı
Depressing øÂ√˘º ë’Ú… Ê√œ¬ıÚí-¤ øfl¡c ’±˙±¬ı±À√¬ı˛ fl¡Ô± ¬ı˛À˚˛ÀÂ√, Œ¸˝◊√
’±˙±¬ı±√ ’±˜±¬ı˛ ˜ÀÒ… ¤‡ÀÚ± ’±ÀÂ√º ¸˜±ÀÊ√¬ı˛ ø¬ıèÀX Ú±¬ı˛œ-¬Û≈è¯∏Àfl¡
˝√√±Ó¬ Ò¬ı˛±Òø¬ı˛ fl¡À¬ı˛ ¤ø·À˚˛ Œ˚ÀÓ¬ ˝√√À¬ıº
¬ıÓ«¬˜±Ú Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ Œ˘ø‡fl¡± ø¬ıÀ˙¯∏ fl¡À¬ı˛ Ó¬¸ø˘˜± Ú±¸ø¬ı˛Ú, ˚À˙±Ò¬ı˛± ¬ı±·ø‰¬,
˜ø~fl¡± Œ¸Ú&5 õ∂˜≈ÀÔ‡¬ı˛ ¸•ÛÀfl«¡ ’±¬ÛÚ±¬ı˛ ¬ıMê√¬ı… fl¡œ∑
Ó¬¸ø˘˜±Àfl¡ ’±ø˜ õ∂˙—¸± fl¡ø¬ı˛ øfl¡c Ó¬±Àfl¡ ’±˜±¬ı˛ ˆ¬œ¯∏Ì Î¬◊¢∂ ¬ıÀ˘ ˜ÀÚ
˝√√˚˛º ˜ø~fl¡±¬ı˛ ˚≈øMê√ ’±ÀÂ√, ø˙øé¬Ó¬ ˜ø˝√√˘±, ˚À˙±Ò¬ı˛± ¬ı±·ø‰¬¬ı˛ Œ˘‡± ’±ø˜
¬ÛøάˇøÚº ˜ø~fl¡± Œ˚ fl¡Ô± Œ˘À‡ Ó¬±¬ı˛ õ∂˙—¸± ’±ø˜ fl¡ø¬ı˛º Ó¬¸ø˘˜± Œ¬ıø˙
bitter... ¬Û≈è¯∏ ¸˜±Ê√Àfl¡ øÂ√ißøˆ¬iß fl¡À¬ı˛ Œ√¬ı±¬ı˛ ¤fl¡È¬± tendency Ó¬±¬ı˛
˜ÀÒ… ¬ı˛À˚˛ÀÂ√º fl¡A¬ı˛ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œÀfl¡ ’±ø˜ ¸˜Ô«Ú fl¡¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±ø¬ı˛ Ú±º ˜±˜øÌ
¬ı˛˚˛¸À˜¬ı˛ ¬ı±˝◊√À¬ı˛ ’¬ı˛+¬Û± ¬ÛÓ¬øe˚˛± fl¡ø˘Ó¬± ‡≈¬ı ˆ¬±À˘± Œ˘ø‡fl¡±º ’±˜±¬ı˛
ŒÔÀfl¡ Junior ’¬ı˛+¬Û± ¤‡Ú ‡≈¬ı Ú±˜Ê√±√± Œ˘ø‡fl¡±º 똑·Ú±ˆ¬œí, ë’˚˛Ú±ôLí
õ∂ˆ‘¬øÓ¬ ά◊¬ÛÚ…±¸ ‡≈¬ı ˆ¬±À˘± ˝√√À˚˛ÀÂ√º ’¬ı˛+¬Û± ’ÀÚfl¡ ·ä› ø˘À‡ÀÂ√º Ó¬±¬ı˛
·Àä Ú±¬ı˛œ¬ı±√¬ı˛ ø‰¬ôL±-‰¬‰«¬± ˘é¬ fl¡¬ı˛± ˚±˚˛º ‹øÓ¬˝√√±ø¸fl¡ ¬ÛȬˆ”¬ø˜ øÚÀ˚˛ ø˘À‡ÀÂ√º
‡≈¬ı ¬ı≈øX¬ı˛ ‰¬˜fl¡ ’±ÀÂ√º expression-› ˆ¬±˘, ˜±˜øÌÀfl¡ ά◊¢∂ Ú±¬ı˛œ¬ı±√œ
¬ı˘± ˚±˚˛º Bitter experience Œ√ø‡À˚˛ÀÂ√º Ó¬À¬ı Ó¬¸ø˘˜±¬ı˛ ˜ÀÓ¬±
˘˘ 62 ˘˘

Œ√‡±ÀÚ±¬ı˛ ˆ¬±¬ı ŒÚ˝◊√º ë“√Ó¬±˘ ˝√√±Ó¬œí-ŒÓ¬ ˜±˜øÌ Ú±¬ı˛œ¬ı˛ ø¬ıÊ√˚˛ ¬ÛÓ¬±fl¡± Œfl¡±Ô±›
›Î¬ˇ±ÀÓ¬ ¬Û±À¬ı˛øÚº ’±R˝√√Ó¬…±¬ı˛ ‚Ȭڱ› Œ√‡± Œ·ÀÂ√º
õ∂ùü – Ú±¬ı˛œ-¬Û≈èÀ¯∏¬ı˛ ¸˝√√¬ı¶ö±Ú ¸•ÛÀfl«¡ ’±¬ÛøÚ fl¡œ ¬ıÀ˘Ú∑
ά◊M√¬ı˛ – ¤fl¡˘± Ô±fl¡¬ı, ¬Ûø¬ı˛¬ı±¬ı˛ Œˆ¬À„√√ ˚±¬ı±¬ı˛ ˜ÀÓ¬± Œ˚ ˜±Úø¸fl¡Ó¬± ’±Ê√fl¡±˘ ‰¬˘ÀÂ√
’±ø˜ Œ¸È¬± ø¬ıù´±¸ fl¡ø¬ı˛ Ú±º ¸—¸±À¬ı˛ Ô±fl¡ÀÓ¬ ˝√√˚˛, ŒÂ√À˘-Œ˜À˚˛¬ı˛ √±ø˚˛Q›
øÚÀÓ¬ ˝√√˚˛º ¬Û≈S-fl¡Ú…± ‰¬±fl¡ø¬ı˛ fl¡¬ı˛À¬ı Ó¬±¬ı˛ ¬Û±˙±¬Û±ø˙ fl¡Ú…±¬ı˛ ’øÒfl¡±¬ı˛È¬±›
Ô±fl¡À¬ıº ¤fl¡ fl¡Ô±˚˛ ˚±Àfl¡ ¬ıÀ˘ ø‰¬ôL±¬ı˛ ¶§±ÒœÚÓ¬±º ¬Û≈è¯∏ ˚± ¬Û±À¬ı˛ Ú±¬ı˛œ›
Ó¬± ¬Û±À¬ı˛º ’±ø˜ family life-Ȭ±Àfl¡˝◊√ support fl¡ø¬ı˛º Single
motherhood ’±ø˜ support fl¡ø¬ı˛ Ú±º ˜±Ú≈À¯∏¬ı˛ Ê√œ¬ıÀÚ¬ı˛ ¸≈‡ ‡≈¬ı
õ∂À˚˛±Ê√Úœ˚˛ ¬ıd, øfl¡c ¤fl¡± ŒÔÀfl¡ Œ¸È¬± ¸y¬ı Ú˚˛º
õ∂ùü – ’±¬ÛÚ±¬ı˛ øÚÀÊ√¬ı˛ ˆ¬±¬ıÚ±∑
ά◊M√¬ı˛ – ’±ø˜ Œfl¡±ÀÚ± fl¡Ô±˝◊√ Seriously øÚ˝◊√øÚº ˜‘Ó¬≈ …¬ı˛ ¬ÛÀ¬ı˛ fl¡œ ˝√√À¬ı Œ¸˝◊√ ¸•ÛÀfl«¡›
’±ø˜ ˆ¬±ø¬ı Ú±, Œ¬ıάˇ±ÀÓ¬ ˆ¬±À˘±¬ı±ø¸º

˘˘ 63 ˘˘










10º
11º
12º
13º
14º
15º
16º
17º
18º
19º

Œ˘‡fl¡˚Œ˘ø‡fl¡±

¸˝√√±˚˛fl¡ ¢∂Lö±¬ıø˘¬ı˛ Ó¬±ø˘fl¡±
¬ı˝◊√À˚˛¬ı˛ Ú±˜
’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ
’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ
’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√±ø¤û
ø˜ø˝√√¬ı˛ Œ‰¬ÃÒ≈¬ı˛œ fl¡±ø˜˘…±
ά– :±ÀÚ˙ ∆˜S
fl‘¡¯ûfl¡ø˘ ø¬ıù´±¸
¸≈Ó¬¬Û± ˆ¬A±‰¬±˚«
¸•Û±√fl¡ ÚÀ·Ú ͬ±fl≈¡¬ı˛
¸•Û±√fl¡ ¬ı±Ìœ Œ·±˝“√±˝◊√
fl¡Úfl¡ ˜≈‡±øÊ√«
˙±ù´Ó¬œ Œ‚±¯∏
’±˙±¬Û”Ì«± Œ√¬ıœ
’ø˜S¸”√Ú ˆ¬A±‰¬±˚«
Ú¬ı˛˝√ø¬ı˛ fl¡ø¬ı¬ı˛±Ê√
Ê√˚˛¿ Œ√¬ıœ
˜˝√√±Àù´Ó¬± Œ√¬ıœ

õ∂Ô˜ õ∂øÓ¬|n∏øÓ¬
¸≈¬ıÌ«˘Ó¬±
¬ıfl≈¡˘fl¡Ô±
˝◊√¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛ ø¸¬Û±¬ı˛¬ı˛ ‚¬ı˛
’Ú… Ê√œ¬ıÚ
’øˆ¬˚±Sœ
¬ı±„√√˘±¬ı˛ Ú±¬ı˛œ ¸—¶‘®øÓ¬
Ú±¬ı˛œ Ê√±·‘øÓ¬ › ¬ı±—˘± ¸±ø˝√√Ó¬…
ά◊øÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ ¬ı±˜± Œ˘‡Úœ
¬ı±„√√±ø˘ Œ˜À˚˛¬ı˛ ˆ¬±¬ıÚ±˜””˘fl¡ ·√…
¤˙ ¬ıÂ√¬ı˛¬ı˛ ’¸˜œ˚˛± ά◊¬ÛÚ…±¸
’¢∂·±ø˜Úœ
ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ Ú±¬ı˛œ õ∂·øÓ¬ ›
¬ı˛±˜À˜±˝√√Ú-ø¬ı√…±¸±·¬ı˛
¸˜Ó¬±¬ı˛ ø√Àfl¡ ’±Àµ±˘Ú-Ú±¬ı˛œ [õ∂Ô˜ ¬Û¬ı«]
’±¬ı˛ ¤fl¡ ’±˙±¬Û”Ì«±
ø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ Ú±¬ı˛œ fi¬ÛÚ…±ø¸fl¡
ά◊øÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ ¬ı±—˘±¬ı˛ Ê√±·¬ı˛Ì
¬ı±—˘± Œ˘±fl¡ ¸±ø˝√√ÀÓ¬… Ú±¬ı˛œ ˆ¬±¬ıÚ±
‡øGÓ¬ √¬Û«ÀÌ ¸˜±Ê√ø‰¬S

˘˘ 64 ˘˘

20º ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ¸˜±Ê√Ó¬N
21º ø‰¬¬ı˛ôLÚ Ú±¬ı˛œ
22º ¬ı±˜±À¬ı±øÒÚœ
23º ¬ı±—√√˘± ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ˝◊√øÓ¬˝√√±¸ [1]
24º ¬ı±—˘± ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ˝◊√øÓ¬˝√√±¸ [2]
25º ø¬ıù´±¸ ’±è ¸—˙˚˛¬ı˛ ˜±ÀÊ√ø√
26º ¬ı±—˘± ¸±ø˝√√ÀÓ¬…¬ı˛ Ú¬ı˛-Ú±¬ı˛œ
27º ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ ¬ı±—˘±¬ı˛
Ú¬ıÊ√±·¬ı˛Ì › ¬ı˛¬ıœfÚ±Ô
28º ˜˝√√±ˆ¬±¬ı˛Ó¬ › ø¸g≈ ¸ˆ¬…Ó¬±
29º ¬ı˛±˜Ó¬Ú≈ ˘±ø˝√√øάˇ › Ó¬»fl¡±˘œÚ ¬ıe¸˜±Ê√
30º õ∂±‰¬œÚ ˆ¬±¬ı˛Ó¬ ¸˜±Ê√ › ¸±ø˝√√Ó¬…
31º ˆ¬±¬ı˛ÀÓ¬¬ı˛ ø¬ı¬ı±À˝√√¬ı˛ ˝◊√øÓ¬˝√√±¸
32º øÚ˜«±À̬ı˛ ¸±˜±øÊ√fl¡Ó¬± ›
’±Ò≈øÚfl¡ ¬ı±—˘± ά◊¬ÛÚ…±¸
33º ≈√˝◊√ ø¬ıù´˚≈ÀX¬ı˛ ˜Ò…¬ıÓ«¬œfl¡±˘œÚ
¬ı±—˘± fl¡Ô± ¸±ø˝√√Ó¬…
34º ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœ¬ı˛ ·√…-Úfl¡˙± ¸˜±Ê√
’±À˘±‰¬± › ·√…¬ı˛œøÓ¬¬ı˛ ∆¬ıø˙©Ü…
35º ø˙øäÓ¬ ¬ı±—˘± ά◊¬ÛÚ…±¸
36º ά◊øÚ˙ ˙Ó¬Àfl¡¬ı˛ Ú±¬ı˛œ˜≈øMê√
’±Àµ±˘Ú › ¬ı±—˘± ¸±ø˝√√Ó¬…
37º ¬ı±—˘± ά◊¬ÛÚ…±¸ › Ó¬±¬ı˛ ’±Ò≈øÚfl¡Ó¬±

˘˘ 65 ˘˘

¬Û±Ô«õ∂øÓ¬˜ ¬ıÀµ±¬ÛÒ…±˚˛
¸•Û±√Ú±- ø¬ı¯≈û ¬ı¸≈
Ú¬ıڜӬ± Œ√¬ıÀ¸Ú
Œé¬S &5
Œé¬S &5
øÚè¬Û˜± ¬ı¬ı˛À·±˝√√ø¤û
õ∂Ô˜Ú±Ô ø¬ı˙œ

ά– ’ø¸Ó¬fl≈¡˜±¬ı˛ √M√
ά– ’Ó≈¬˘ ¸≈¬ı˛
ø˙¬ıÚ±Ô ˙±¶aœ
ά– ¸≈fl≈¡˜±¬ı˛œ ˆ¬A±‰¬±˚«
ά– ’Ó≈¬˘ ¸≈¬ı˛

˜±ø˘Úœ ˆ¬A±‰¬±˚«

Œ·±ø¬Ûfl¡±Ú±Ô ¬ı˛±˚˛À‰¬ÃÒ≈1œ

ά– ‡À·fÚ±Ô ˜±˝◊√øÓ¬
ά– &̘˚˛ ˜±iß±

¬ı˛ÌøÊ√» ¬ıÀµ±¬ÛÒ…±˚˛
¸ÀÓ¬…fÚ±Ô ¬ı˛±˚˛

38º
39º
40º
41º
42º
43º
44º
45º
46º
47º
48º
49º
¬ı±—˘± ά◊¬ÛÚ…±À¸ ’±Ò≈øÚfl¡Ó¬±
ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ∆˙˘œ
¸±ø˝√√Ó¬… › ø˙äÀ˘±fl¡
ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœÀÓ¬ ¬ı±—˘±¬ı˛ Ú¬ıÊ√±·¬ı˛Ì
¬ı±—˘± ά◊¬ÛÚ…±À¸ ¸˜±Ê√ ¬ı±ô¶¬ıÓ¬±
ÿÚø¬ı—˙ ˙Ó¬±sœÀÓ¬ ¬ı±—˘± Ú¬ıÊ√±·¬ı˛Ì
¬ı±—˘± ά◊¬ÛÚ…±À¸ ˜Úô¶øNfl¡Ó¬±
ά◊¬ÛÚ…±¸ ø˙ä
ά◊¬ÛÚ…±¸ õ∂fl¡¬ı˛Ì õ∂˚≈øMê√ › ¬ıœé¬Ì
¬ı±—˘± ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ¬Û±˘±¬ı√˘
ά◊¬ÛÚ…±À¸¬ı˛ ¶§¬ı˛+¬Û
’±Ò≈øÚfl¡ ¬ı±—˘± ά◊¬ÛÚ…±¸

˘˘ 66 ˘˘

¬ı˛ÀÌf Œ√¬ı
’±ø˙¸ fl≈¡˜±¬ı˛ Œ√
ø¡ZÀÊ√f˘±˘ Ú±Ô
ά– ¸≈˙œ˘fl≈¡˜±¬ı˛ &5
Ê√˚˛ôL fl≈¡˜±¬ı˛ Œ‚±¯∏±˘
ά– ø¶ß*± øÚÀ˚˛±·œ
¸≈fl≈¡˜±¬ı˛ ¬ıÀµ±¬Û±Ò…±˚˛
¸˜œ¬ı˛Ì ˜Ê≈√˜√±¬ı˛
ÚÀ¬ıµ≈ Œ¸Ú
ˆ¬±¶§Ó¬œ ¸˜±V±¬ı˛
ά– ø˙ø˙¬ı˛ ‰¬ÀA±¬Û±Ò…±˚˛
¬ı˛±À˜ù´¬ı˛œ “√±

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful