You are on page 1of 4

Ngày soạn: 13.11.

2008
Tiết 45,46: Đọc văn: HẠNH PH ÚC CỦA M ỘT TANG GI A
(Trích “Số đỏ” – Vũ Trọng Phụng)
A. Mục tiêu bài học: Giúp hs:
- Nhận ra bản chất lố lăng, đồi bại "thượng lưu" thành thị những năm trước CMT8-1945.
- Thấy được thái độ phê phán mạnh mẽ và bút pháp châm biếm mãnh liệt, đầy tài năng của Vũ Trọng Phụng:
vừa xoay quanh mâu thuẫn trào phúng cơ bản, vừa sáng tạo ra những tình huống khác nhau, tạo nên một màn bi
kịch phong phú, biến hóa ở chương XV của tiểu thuyết "Số đỏ".
- Rèn luyện kĩ năng đọc - hiểu
- Giáo dục hs lối sống có đạo lí, tình nghĩa; biết phê phán…
B. Phương tiện thực hiện:
- Sgv, Stk, Sgk, Giáo án.
- Ảnh chân dung Vũ Trọng Phụng.
C. Cách thức thực hiện:
Gv kết hợp sử dụng các phương pháp: diễn giảng, thảo luận theo nhóm, phát vấn…
D. Tiến trình bài dạy:
1. Ổn định lớp:
2. Kiểm tra bài cũ:
- CH2: Vì sao nói: "Cảnh cho chữ là một cảnh tượng xưa nay chưa từng có"? Ý nghĩa cảnh cho chữ?
3. Bài mới:
Vũ Trọng Phụng - Ông vua phóng sự đất Bắc đồng thời là nhà tiểu thuyết hiện thực lừng lẫy. Chỉ
trong năm 1936, ông đã xuất bản 3 tiểu thuyết: Giông tố, Số đỏ, Vỡ đê, trong đó "Số đỏ" được đánh giá là
một kiệt tác có thể làm vẻ vang cho mọi nền văn học. Trong "Số đỏ", chương XV là một trong những
chương đặc sắc nhất.

Hoạt động của Gv - Hs Yêu cầu cần đạt


Hoạt động1 I. TÌM HIỂU CHUNG.
- Gv: Gọi 1 HS đọc phần 1. Tiểu dẫn:
"Tiểu dẫn", sau đó trình a. Tác giả.
bày những nét cơ bản về - Vũ Trọng Phụng (1912 - 1939) sinh tại Hà Nội trong 1 gia đình "nghèo gia
tác giả Vũ Trọng Phụng? truyền" (Ngô Tất Tố).
- HS: đọc bài, trả lời câu - Sống chật vật, bấp bênh bằng một nghề viết văn viết báo và khác xa với
hỏi. phần đông thế giới nhân vật của mình, nhà văn là "1 con người bình dị… người
- Gv: bổ sung thêm một của khuôn phép, của nền nếp" (Lưu Trọng Lư). Sống ở giữa đất Hà Thành, "cảnh
số kiến thức. tượng hàng ngày đập vào mắt ông là sinh hoạt của những tầng lớp thuộc cái xã
hội thành thị trụy lạc hóa lúc bấy giờ" (Nguyễn Đăng Mạnh). Vũ Trọng Phụng
hết sức căm ghét cái xã hội tư sản, thực dân nửa phong kiến thối nát, xấu xa
đương thời.
- Vũ Trọng Phụng là cây bút có sức sáng tạo dồi dào. Khoảng đầy 10 năm,
nhà văn đã để lại một khối lượng tác phẩm đồ sộ, phong phú về thể loại. Không
chỉ là nhà tiểu thuyết nổi tiếng, Vũ Trọng Phụng còn được mệnh danh là "Ông
vua phóng sự đất Bắc".
- Gv: Gọi HS tóm tắt tác b. Tác phẩm.
phẩm "Số đỏ" dựa vào  Tóm tắt.
phần tóm tắt SGK.  Hoàn cảnh sáng tác.
- Gv: Hãy nêu hoàn cảnh - "Số đỏ" viết năm 1936. Đây là năm đầu của Mặt trận Dân chủ Đông Dương,
sáng tác của tác phẩm "Số không khí đấu tranh dân chủ sôi nổi. Chế độ kiểm duyệt sách báo khắt khe của chính
đỏ". quyền thực dân tạm thời bãi bỏ. Bối cảnh ấy đã tạo điều kiện cho nhà văn công khai,
HS: trả lời. mạnh mẽ vạch trần bản chất thối nát, giả dối, bịp bợm của các phong trào Âu hóa,
Thể thao, Vui vẻ trẻ trung… được bọn thống trị khuyến khích và lợi dụng, từng lên
cơn sốt vào những năm 30 của thế kỉ XX.
Gv: diễn giảng giá trị nội
dung và giá trị nghệ thuật
của tác phẩm "Số đỏ". Giá trị tác phẩm.
Hs: lắng nghe. - Giá trị nội dung: Qua tác phẩm này, "nhà văn đả kích sâu cay cái xã hội tư
sản thành thị đang chạy theo lối sống nhố nhăng đồi bại đương thời" (Nguyễn
Thành Khung).
- Giá trị nghệ thuật: Nghệ thuật trào phúng đặc sắc, mỗi chương là một màn
Gv: Nêu vị trí và tóm tắt
hài kịch, mỗi nhân vật là một chân dung biếm họa xuất sắc.
những nội dung chính của
2. Văn bản.
đoạn trích?
- Chương 15 có nhan đề đầy đủ là: "Hạnh phúc của một tang gia - Văn Minh
Hs: trả lời.
nữa cũng nói vào - Một đám ma gương mẫu".
- Tóm tắt.
- Thể loại: tiểu thuyết trào phúng.
- Bố cục:
(1) Từ đầu…cho Tuyết vậy: Niềm vui và hạnh phúc của các thành viên gia
đình và mọi người khi cụ cố tổ qua đời.
(2) Sáng hôm sau…đám cứ đi: Cảnh đám ma gương mẫu.
(3) Phần còn lại: Cảnh hạ huyệt.
II. ĐỌC – HIỂU CHI TIẾT.
Hoạt động2
1. Tìm hiểu mâu thuẫn và tình huống trào phúng.
Gv: Em hiểu thế nào là
 Mâu thuẫn trào phúng: là mâu thuẫn tạo nên tiếng cười dựa trên sự đối lập
mâu thuẫn trào phúng?
tương phản giữa bản chất bên trong và hình thức bên ngoài, giữa lời nói và hành
Hs: suy ngẫm, trả lời.
động của nhân vật.
 Ý nghĩa nhan đề.
- Tang gia mà lại hạnh phúc. Nhà có tang mà lại vui vẻ, sung sướng.
Gv: Em hãy phân tích Điều ấy thật oái oăm, trái khoáy, ngược đời.
nhan đề của chương XV Nhan đề phản ánh 1 sự mâu thuẫn trong tâm lí con người: 1 bên là sự hạnh
để chỉ ra mâu thuẫn trào phúc của con người, 1 bên là sự mất mát không thể bù đắp được, vậy mà chúng
phúng cơ bản mà nhà văn lại song hành, gắn kết với nhau, đúng là truyện bi hài đáng cười.
đã dàn dựng trong chương ->Hạnh phúc của một gia đình vô phúc. niềm vui của một lũ con cháu đại bất
truyện này? hiếu.
Hs: trả lời.  Kết luận: Như vậy, ngay nhan đề đã dự báo 1 màn bi hài kịch sắp diễn ra với
Gv: chốt lại. nhiều cảnh nghịch lí, nhiều pha cười ra nước mắt
Tiết2 2. Niềm vui, hạnh phúc của các thành viên trong gia đình khi cụ cố tổ qua
đời.
Gv: Hãy giải thích tại sao a. Nguyên cớ của tấn bi hài kịch .
khi gia đình cụ cố Hồng - Cụ cố tổ qua đời cũng đồng nghĩa với việc tờ di chúc của cụ đã tới lúc được
có tang mà cái đại gia thực thi. Nghĩa là khi cụ quy tiên thì các gia tài kếch xù của cụ mới được chia
đình ấy lại "hạnh phúc"? cho đám con cháu, dâu và rể "chứ không còn là lý thuyết viển vông nữa".
- Tình huống này đã làm bộc lộ không biết bao nhiêu mâu thuẫn trào phúng
khác đủ loại và làm đậm nét hàng loạt chân dung hài hước.
b. Niềm hạnh phúc của những người trong và ngoài tang quyến.
 Niềm hạnh phúc của những người trong gia đình cụ cố tổ.
Gv: Hãy phân tích niềm
vui của từng thành viên - Cụ cố Hồng:
trong gia đình cụ cố tổ? + Tuy 50 tuổi nhưng lâu nay chỉ mơ ước được gọi là cụ cố.
Chỉ rõ yếu tố bi hài, tiếng + Dịp may đã tới, cụ nhắm nghiền mắt nghĩ đến lúc được mặc áo xô gai.
cười phê phán, châm biếm + Lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc vừa khóc mếu máo diễn trò già nua, ốm yếu
của tác giả? giữa phố đông người để cho thiên hạ phải trầm trồ: "Ui kìa, con giai nhớn đã già
Hs: thảo luận theo nhóm, đến thế kia kìa!".
phân tích trả lời. + Đi ệp kh úc: “Bi ết r ồi, kh ổ l ắm, n ói m ãi” (1872 lần)
(Lưu ý: Nếu người chết Nhân vật này điển hình cho loại người ngu dốt, háo danh.
có nhiều con cháu và con - Văn Minh - nhà cải cách y phục Âu hóa "phân vân", "đăm đăm chiêu chiêu",
cháu càng khôn lớn bao "vò đầu rứt tóc" nhưng không phải vì cái chết của cụ cố tổ mà là làm thế nào để
nhiêu thì càng được coi là cái chúc thư kia sớm đi vào thời kì thực hành và xử trí với Xuân Tóc Đỏ ra sao
gia đình có phúc bấy khi hắn có "2 cái tội nhỏ" nhưng "1 cái ơn to".
nhiêu. Do đó để được Đây là cơ hội để hắn quảng cáo hàng, để kiếm tiền.
những người đi đưa đám - Bà Văn Minh được mặc đồ xô gai tân thời và được dịp lăng-xê những mốt y
ma khen, cụ cố Hồng cố phục táo bạo nhất.
tình tỏ ra già yếu.) - Cô Tuyết được dịp "mặc bộ y phục Ngây thơ - cái áo dài voan mỏng, trong áo
coocse, trông như hở cả nách và nửa vú - nhưng mà viền đen, và đội một cái mũ
mấn xinh xinh" đồng thời "trên mặt lại hơi có một vẻ buồn lãng mạn rất đúng
mốt 1 nhà có đám".
Cái chết của cụ cố tổ là cơ hội, là "sàn diễn thời trang" để bà Văn Minh và
Tuyết thể hiện, trưng diện. Giọng văn mỉa mai, phô bày sự lố bịch, thiếu văn hóa,
vô đạo đức.
Ông Phán mọc sừng cũng thật sự sung sướng vì không ngờ rằng cái sừng trên
đầu mình lại có giá trị đến thế và ông tin chắc rằng mình sẽ được trả công xứng
đáng. Bởi lẽ, cụ cố tổ sở dĩ lăn đùng ra và cấm khẩu vì biết tin con rể mọc sừng
Đây là kẻ trục lợi, không biết liêm sỉ.
- Cậu Tú Tân thì sướng điên người vì được dùng đến cái máy ảnh mới mua (khi chưa
phát phục, cậu sốt ruột đến "điên người lên" vì cậu đã chuẩn bị mấy cái máy ảnh mà
mãi không được dùng). Đây là cơ hội hiếm có để cậu Tú giải trí và chứng tỏ tài nghệ
chụp ảnh của mình.
Gv: Niềm "hạnh phúc" - Xuân Tóc Đỏ thì danh giá và uy tín càng cao vì chính nhờ hắn mà cụ cố tổ chết
còn lan sang cả những (Xuân có công tố cáo việc ông Phán mọc sừng trước mặt cụ cố tổ).
người ngoài tang quyến.  "Niềm hạnh phúc" còn lây ra cả những người ngoài tang quyến.
Những ai có được niềm - Hai viên cảnh sát Min Đơ và Min Toa đang lúc thất nghiệp thì được thuê giữ trật tự
vui sướng từ cái chết của cho đám tang, đã "sung sướng cực điểm".
cụ cố tổ? Đâu là yếu tố Đáng cười: cảnh sát mà lại thích thú được thuê giữ trật tự cho đám ma.
đáng cười châm biếm? - Xã hội trưởng giả bè bạn cụ cố Hồng được dịp khoe các thứ huy chương, phẩm
hàm nào là Bắc Đẩu bội tinh, Long bội tinh, nào là Cao Mên bội tinh, Vạn Tượng
Hs: thảo luận theo nhóm,
bội tinh… và các thứ râu ria trên mép, dưới cằm, "hoặc dài hoặc ngắn, hoặc đen hoặc
trả lời
hung hung, hoặc lún phún hay rầm rậm, loăn quăn…".
Đáng cười: sự phô trương không đúng lúc, đúng chỗ. Hóa ra cái vẻ uy nghi,
trưởng giả chỉ là cái vỏ để giấu bản chất "dê cụ" bên trong.
- Sư cụ Tăng Phú thì "sung sướng mà vênh váo" vì tin chắc rằng trong số thiên hạ
đứng xem ở các phố thế nào cũng có người nhận ra rằng "sư cụ đã đánh đổ được Hội
Phật giáo".
Chi tiết hài hước: Ông sư này không đến làm lễ mà để thiên hạ nhận ra mình với
thành tích: đánh đổ Hội Phật giáo.
=> Không ai thương tiếc. Tất cả đều hả hê, sung sướng. Thái độ, hành động
của họ tuy khác nhau nhưng đều gặp nhau ở sự bất hiếu, vô đạo đức, mất hết
Gv: Cảnh đám ma gương nhân tính. Tác giả khai thác các yếu tố mâu thuẩn để mỉa mai, gây cười – cái
mẫu được miêu tả như thế cười mang ý nghĩa đả kích, phê phán.
nào từ lúc "cất đám" tới 3. Hình ảnh một "đám ma gương mẫu".
lúc "hạ huyệt"? Theo em,  Một "đám ma to" được tổ chức "theo cả lối Ta, Tàu, Tây, có kiệu bát bát cống,
đâu là tiếng cười trào lợn quay đi lọng, cho đến lốc bốc xoảng và bú dích".
phúng, châm biếm sâu Cái đáng cười: đám ma hổ lốn, tạp pí lù, đám ma mà như đám rước.
cay của nhà văn?  Người đi đưa: đông đúc, sang trọng, nam nữ "chim nhau, cười tình với nhau,
Hs: thảo luận theo bình phẩm nhau, chê bai nhau, ghen tuông nhau, hẹn hò nhau, bằng những vẻ mặt
nhóm, bình luận đánh giá buồn rầu của những người đi đưa ma"…
Cái cười toát lên từ những hành vi, dáng điệu, ngôn ngữ hài hước của 2 đám
người: đám bạn cụ cố Hồng và đám "giai thanh gái lịch". Đám tang thành đám
diễn trò bịp bợm, lố lăng, đồi bại về văn hóa.
- Hàng phố "nhốn nháo cả lên khen đám ma to", họ chú ý kiểu quần áo tang của
tiệm may Âu hóa Đám người không phân biệt được phải trái, đúng sai… chủ yếu
là thỏa mãn sự hiếu kì, thích cái lạ đời, dị thường…
Gv: Giọng điệu, thái độ => Đám ma gương mẫu cho sự giả dối, hợm hĩnh, háo danh của một gia
của nhà văn đối với xã đình thượng lưu giàu sang nhưng bất nghĩa, bất hiếu.
hội thượng lưu?  Giọng điệu, thái độ của nhà văn đối với xã hội thượng lưu.
Hs suy nghĩ làm việc độc - Bằng một giọng văn mỉa mai và thủ pháp cường điệu hóa, Vũ Trọng Phụng
lập đang giễu cợt những kẻ đang tổ chức và tham gia đám tang.
- Điệp khúc "Đám cứ đi" có ý nghĩa hài hước đặc biệt. Miêu tả cái "đám cứ đi",
nhà văn muốn phơi bày tất cả sự giả dối, bịp bợm, vô đạo đức của cái xã hội thượng
Hoạt động3 lưu đang hãnh tiến, đắc chí.
Gv: Qua tìm hiểu văn bản, rút - Đã dựng lên 1 loạt các chân dung biếm họa bao gồm các cá nhân, tập thể. Kết
ra những đặc điểm chủ yếu về hợp với sự tương phản tạo nên cái nghịch dị, làm bật lên tiếng cười trào phúng.
nội dung, nghệ thuật của văn III. TỔNG KẾT.
bản. - Giá trị nội dung: Vạch trần sự thật xấu xa của xã hội thượng lưu, được gọi là "Âu
Hs làm việc độc lập hóa", "văn minh".; gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về sự tha hóa đạo đức của một bộ
phận người dân trong xã hội Việt Nam trước đây.
- Giá trị nghệ thuật: Bút pháp châm biếm mãnh liệt; nhiều tình huống khác nhau,
tạo nên một màn hài kịch phong phú.;Thủ pháp tương phản, đối lập với phóng đại
tạo nên những bức chân dung biếm họa độc đáo.
4. Củng cố:
Khắc sâu kiến thức trọng tâm của bài học.
5. Dặn dò: Xem bài: "Phong cách ngôn ngữ báo chí".