Pyetje nga e Drejta Romake

nga Fakulteti Juridik, Gjilan- Republika e Kosoves më 2011-11-16 në orën 9:09.PD · · autorit Ivo Puha Nje material qe permban nje permblerdhje mbi Drejten Romake nga libri i

E Drejta Romake

Just Privatum - Drejta PRIVATE Jus Publicum – Drejta PUBLIKE
Periodizimi Historik – i zhvillimit shtetëror , shoqëror- ekonomik ndahet në 3 faza:

• Periudha e Shtetit-dhe së Drejtës së lashtë.E drejta quhet JUS-CIVILE-e LASHT , e cila në veti përmban karakteristikat e zhvillimit të
shoqërisë së parë njerëzore, me formalizëm të tepërt, është e drejte ashpër me karakteristik tradicionale, me tendency konzervative …(mos të ndryshoj ). Burime të kësaj të drejtë janë :zakonet, adetet dhe morali. Rregullat e shoqërisë të cilat rregulla bëjn diferencimin e sjelljes njerëzore dhe jo njerzore .

Këto rregulla të sjelljes që quhen adete bëjnë pjesë në JUS-NONSCRIPTUM( në të drejtën e pa shkruar)… Me themelimin e polisit u krijua ROMAkuadrata …. Na lind edhe një burim is ë drejtës zakonore, pra lind pasi u krijua shteti Romës… Kodifikimi i adeteve të shtresës shoqërore e cila e organizoj shtetin romak .

- Shtresa që e organizoj shtetin quhet Patric (të pasurit) , ndërsa pjesa tjetër e popullit quhet Plebeo (masë) që mbush zbraztirat në sistemin shoqërorekonomik-shtetror.
Në përfundim të kësaj periode që quhet e Drejta e Lashtë, hasim në dokumentin e parë të shkruar – që quhet e Drejt e Shkruar - JUS –SCRIPTUM... në “Ligji 12 –tabelave)>> Është ligj i shkruar në 12 –tabela, cdo tabel përmban numër të caktuar të dispozitave që rregullojn.

Periudha Klasike - E drejta Klasike Romake - (pjesa më e formuar në aspektin shkencor,legjislativ).
• E drejta Detyrimeve – burimet e së drejtës në këtë periodë janë : e drejta zakonore, e drejta shkruar. Në dispozitën e fundit të ligjit të 12-tabelave hasim një porosi të ligjit të atëhershme dhe nga ku thuhet : “Në të ardhmen le të jet praktik sjellja e ligjeve të shkruara” . Ligjet janë burime kryesore të drejtës klasike .

Ligji romak përbëhet nga 3 pjesë :

1) PRESKRIPCIO –(pjesa hyrse) – ku potencimi kryesor është emri dhe mbiemri i propozuesit
të ligjit (kuvendari).

2) ROGACIO (teksi i ri ) përmbajtja e ligjit, i cili në emër të popullit urdhëron qytetarin në një
sjellje të caktuar të veproj (acare) diçka, të mos veproj(non acare), ose të duroj (pati)

3) SANKSIO – (masa ndëshkuese) – që parashihet e që do të ndërmirret ndaj çdo personi i c ili
nuk do të sillet konform ligjit. Ligji romak një herë i fuqizuar nuk është i përhershëm , i përjetshëm, ai ka mundësi në procedur të njëjët që të shfrytëzohet në tërësi (në kuvend)... Tjetër form e ndryshimit të ligjit është plotësimi ligjit, sepse ka konstatuar ligjëdhënësi se ai ligj ka zbraztira juridike ... Përveq ligjeve, burim tjetër kryesor u bë edhe :

EDIKTET PRETORËVE – janë organe individuale shtetrore(zyrtare) –person shtetror zyrtar...
Ai për t’ja përshtatur rregullat e JUS-CIVILES-së LASHTË mardhënieve të reja ekonomiko-politikeshoqërore të bazuara në ekonomin e tregut shkruan urdhëresa të shkruara me të cilat bënë përmirësimin, korrigjimin dhe plotësimin e JUS-CIVILES së LASHTË.... Me veprimtarin e gjatë të pretorëve lind një sistem i ri juridikë në kohën klasike : JUS-HONORARIUM (E DREJTAPRETORIANE)- sepse u krijua nga pretorët , u quajtë – honorarium –përshkak që >.

Burim tjetër i së drejtës romake në kohën klasike është edhe e DREJTA e KODIFIKUAR – e popujve që ishin nën sundimin Romak. Ata ishin të gjithë popujt e kontinentit Evropian JUS GENCIUM.

3. Periudha e tretë : E Drejta Post-Klasike- burimet e së drejtës klasike janë konstitucionet perandorake, urdhëresat e perandorit që kanë fuqi të ligjit.... Sepse sistemi
shtetror funksiononte në bazë të një autoriteti që ishte perandori .Forma e organizmit shtetror ishte DOMINANTI... Perandori shpesh këtë dhe e thotë : “Unë jam DOMINUS ACT DEUS” – (Unë jam sundimtar dhe Zot). Në kohën post-klasike, në atë kohë ishte tendenca e unifikimit të së drejtës Romake.Këtë unifikim e bëjë Justinjaho në shek:V – perandori i fundit>> Ai e bëri kodifikimin e të drejtës romake në përgjithësi me ndihmën e juristëve profesionist, shkenctarve nga letërsia , nga historia, letrarët etj... Me ndihmën e profesorëve Kodifikimi ndahet në 4 pjesë :

• DIGJESTAE (Pandektae) e përfshirë në 50 –libra, në të cilat është përmbledhur e drejta
private dhe publike romake .

• INSTITUCIONES – të përfshira në 4 – libra , që quhen Libra Shkollore të Drejtësis. Ishin
dedikuar rinisë . “Rinia e etshme për drejtësi”. PERSONA-JURIDIKAE (person juridik) – krijes artificiale që nga rendi juridik njëhësohet si subjekt i drejtësis . PERSONA FIZIKAE ( person Fizik).

• KODI I SPASTRUAR- i Justinianit (Kodes Pepetitae Pralexiones). • NOVELAE – janë urdhëresat e reja të Justinianit (gjithësej 150).
Në fillim të krijimit të zhvillimit të hershëm Kapitalist – sërish vjen deri te riaktualizimi i Drejtës Romake …Dhe kështu vjen deri te publikimi i kodifikimit të Justinianit : Korpus-Juris-Civilis .

1 Pengesat martesore-ishin rrethanat te cilat nuk bente te egzistonin me rastin e lindjes se
marteses.sipas te drejtes martesore,si pengesa martesore konsiderohshin:-Martesa egzistuese(martesa monogamike)-Semundja shpirterore-Gjinia e gjakut-Gjinia e krushqise.

2 Pengu i dores(pignusi)-ishte kontarte reale,akcesore,e dyanshme jo e barabarte.kjo
kontrat krijohej me dorezimin e ndonje sendi te pazevendesueshm kreditorit,i cili ishte i autorizuar ta posedonte sendin,debitori kishte ra ne vonese,por qe detyrohej ta ruante objektin e pengut dhe ta kthej te pademtuar,kur debitori e ploteson ne rregull detyrimin primar.kjo e drejt e debitorit mbrohej me ACTI PIGNERATICIA DIRECTA.nese gjate kohevazhdimit te posedimit nga ana e kreditorit shkaktoheshin harxhime te jashtezakonshme reth mbajtjes se objektit te pignusit,ather kreditori me ane te mjetit juridik ACTIO PIGNERATICIA CONTRARIA mund te kerkonte damshperblim.

3Elementet joesenciale te kontrates-ishin te gjitha pjeset perberese te kontrates qe
shfaqeshin ne kontrata sipas dispozitave te lira te paleve e qe ishin :kushtet(ishin ngjarjet e ardhshme dhe te pasigurta nga te shfaqurit ose mosshfaqurit e te cilave mvarej fillimi ose nderprejta e veprimtit te puneve juridike),afatet (eshte ngjarje e ardhshme dhe e sigurt nga shfaqja e se ciles mvaret fillimi ose nderprerja e veprimit te ndonje pune juridike)dhe urdheresat(ishiin elemente sekondar i kontrates,te cilet urdheruesit ia shtonin puneve juridike lukrative per se gjalli ose per se vdekuri,keshtu duke e detyruar urdhermaresin,qe ti mer dobite e dorezuara,te kryej ndonje prestim).

4Faktet relevante,juridike qe shkaktojne zgjedhjen e marteses-martesa mund te
zgjidhej ne baze te ngjarjeve natyrore dhe veprimeve njerzore.1Ngjarjet natyrore dhe veprimet juridike qe shkaktonin zgjedhjen e marteses ishin:vdekja natyrore dhe civile.-vdekja natyrore e burit,egruas apo e te dy bashkeshorteve ishin fakte relevante juridike qe shkaktonin zgjedhjen e martese.nese vdiste gruja,buri menjeher e fitonte te drejten qe te martohej,nese vdiste buri,gruja ishe e detyruar ne kohen e zise-tempus.-martesa zgjidhej edhe ne rastet kur njeri ose qe te dy bashkeshortet kishin perjetuar vdekje civile(i kishin humbur te drejtat qytetare)ne njeren nga trajtat e saj te shprehje(capitis deminutio maxima ose media.qytetari ne kete rast e humb statusin e qytetarit.-Martesa zgjidhej edhe me shkunorizim-divorctio.

5Zotesia juridike e personit fizik-romaket me zotesi juridike kuptonin cilesine e nje
qytetari romak qe te jete titullar i te drejtave dhe detyrimeve qe ia njeh rendi jurik pozitiv.romaket dallonin zotesin juridike te qytetarit romak ne lemin e te drejtes publike dhe te drejtes private.

6Posedimi civil-apo interdiktor ishte ai posedim kur zoteruesi kishte pushtet fizik mbi objektet e
posedimit dhe vullnetin qe objektin ta mbanin per veti.poseduesi te prosedimi civil ishin te mbrojtura me mjete te veqantea juridike te quajtura interdikte.posedimi civil ndahet:1possessio justa(posesio non vitiosa)2possessio in justa(possessio vitiosa)

7.Zhdemtimi-debitori i cili nuk e kishte kryer prestimin obligator ne kohen dhe vendin e
kontraktuar,me kerkese e kreditorit dhe personi te cilit i ishin demtuar vlerat materiale dhe personale nga veprimi antiligjor(delikti)i personit te tret.ne te drejten e lashte pergjegjsia e debitorit per shkak te mos kryerjes se prestimit obligator vleresohej objektivisht:debitori ishite i detyruar ta shpaguante denimin pa mare parasysh shkaqet qe kishin penguar ta kryente prestimin e kontraktuar.zhdemtimi paguhej edhe te demtuarit nga ndonje veprim antiligjor-delikt i shumefishte i vleres se sendit te demtuar ose te shkaterruar krejte.

8Menyrat e fitimit te zotesise juridike te personit fizik-statusi i qytetarit romak(ose
zoesia juridike e qytetarit romak)fitohet ne dy menyra:me te lindur(femijet e lindur nga martesa e regullt juridikisht e qytetarit dhe qytetare romak,femijet jashtemartesor te qytetares romake,femijet e gruas qe gjendet ne skllaveri por qe gjate kohezgjatjes se shtatezanis ni ni qast i ka gezuar te drejtat qytetare romake,zotesin juridike femija e fiton no momentitn e lindjen,femija duhet te lind i gjalle edhe me se voni dhjete muaj pas vdekjes se te atit prezumtiv)dhe me naturalizim(natyralizim privat-adopton femidhe nauralizem publik behet me vendimin e organit shtetror.faktikisht persona qe nuk jane qytetar romak po qe i plotesojne kushtetet e parashikuara per naturalizim).

9Elementet esenciale te kontratave-1subjektet me zotesi juridike dhe te veprimit te
kontrates 2shprehja e akorduar e vullnetit te subjekteve te kontrates3objekti i pershtatshem per prestime obligative 4forma e parashikuar juridike per shprehjen e pelqimit te subjekteve.

10Cilat jane tri detyrimet e bleresit ne kontratat e shiteblerjes-1te paguaj qmimin
shitsit ne shumen,kohen dhe vendin e kontraktuar ne rast vonese me fajin e bleresit,bleresi pergjigjej per zhdemtim 2bleresi mer persiper rezikun per shkatrimin e sendit rastesisht qysh nga momenti i lidhjes se kontrates te gjer me dorezimin e sendit.bleresi nuk e merte persiper rezikun kur sendi caktohej in genere,kur sendi konfiskohej,kur sendi shkatrohej me fajn e shitesit,etj.3ta merte mallin e derguar qe ia kishte ofruar shitsi me rregull,ne kohen dhe ne vendin e kontraktuar.

11Qka eshte urdheresa,merr shembull-urdheresat ishiin elemente sekondar i
kontrates,te cilet urdheruesit ia shtonin puneve juridike lukrative per se gjalli ose per se vdekuri,keshtu duke e detyruar urdhermaresin,qe ti mer dobite e dorezuara,te kryej ndonje prestim.

12Nocioni i ligjeve ne te drejten romake-vendimet e komisioneve(kuvendit)me
permbajtje te pergjithshme dhe apstrakte,quheshin ligje ose lege.sipas Gai-t ligji eshte ajo qe urdheron dhe percakton populli.magjistrati e propozon ligjin ndersa asambleja(kuvendi)e aprovon.ligji perbehet prej3 pjeseve kryesore:PRAESCRIPTI,ROGATIO,SANCTIO.

13Personi juridik-ishin krijesa artificiale te cilave rendi juridik romak ua njihte subjektivitetin
juridik.personat juridik si objekte te drejtesis ndaheshin ne1shoqata njerezish,dhe grumbull sendesh

14Res mobiles dhe res imobiles-sendet e luajshme(res mobiles)jane sente te cilat e
nderojn poziten pa e humbur vleren dhe pa e ndryshuar natyren.nder sendet e luajtshme dallojme sendet qe nuk levizin vet si orendite shtepiake etj.dhe sendet qe levizin vet -kafshet dhe skllaverit.Sendet e pa luajtshme(res imobiles)ishin ato sende te cilat nuk mund ta ndronin poziten pa e ndryshuar natyren.si sende kryesor i paluajtshem konsiderohej toka dhe te gjitha sendet e tjera te cilat organikisht ishin te lidhura per token.

15Llojet e kontratave ne baze te formes se lidhjes-ne te drejten e lashte,kontratat
lidheshin me formalitete te shprehuta.kontratat kryesore ishin:MANCIPATIO,NEZUM ET FIDUCIA. ne te drejten klasike,formailzimi i tepruar u be pengese e komunikimit ekonomik dhe juridik,prandaj e drejta klasike istitucionalizoi formen verbale te lidhjes se kontrates(per lidhjen e kontrates shqyrtoheshin vetem fjalet solemne).ne shekullin e tret te ep.se vjeter u shfaqen forma reale e lidhjes se kontrates.forma reale e lidhjes se kontratave ishin dorezimi i thjesh i sendit(kontratat mbi huane,huaperdorjen,depoziten dhe pengun e dores).pos kontratave reale u shfaqen edhe kontrata literale-kjo forme e kontrates zbatohej ne sherbimin kontabilist te personave juridik.forma joformale e lidhjes se kontratave ishte forma konsensuale,ato lidheshin me akordimin e thjeshte te vullnetit midis bashkekontraktuesve,kontratat konsensuale ishin:kontratat e shiteblerjes,kontrata e qirase,kontrata e bashkesese-ortakllekut dhe kontrata e prokures.kah fundi i republikes u paraqiten edhe marveshje pa forme-marreveshje boshe ose pact nuda.keto marreveshje ndaheshin ne 2grupe ne marveshje te pa mbrojtje juridike dhe ne marveshtje te mbrojtura me padi.

16Qka eshte paja-paja-dos ihste pasuria te cilen ia dorezonte gruaja burit me rastin e lidhjes
se marteses,kjo vlere materiale jepet me qellim te lehtesimit te jetes bashkoeshortore.sasine e pajes e caktonte gruaja,ose pater familiasi i saje.nga momenti i lidhjes se marteses,behej pjese perberese e prones se burit ose pater familiasit.ne raste shkurorezimi zbatohej regulla qe ne qdo rast te lejohej bile kthimi i kufizuar i vlerave te pajes.

17Dallimi ne mes familjes patriarkale dhe familjes kognate-f.patriarkale e
agnateve-domus,cdo antar i gjenerates me te vjeter ne konsorcium,me ane te padise per ndarje,se bashku me personat qe ne konsorcium lidheshin nepermjet te tij,te formonte personalisht familjen e vet.qytetari i ketille ne familjen e re te formual e kishte poziten e pater familias-it-shefit te familjes ndersa te gjithe antaret e tjere ishin nen dominiumin e tij.Familja kognate u krijua si pasoje e zhvillimit te ekonomise intenzive bujqesore,te ekonomis latifundiste ne kohen klasike.ne familjen konogate mbisundoi martesa pa manus,rendi i ri ligjor i trashegimit,permirsimi i pozites personale dhe pronesore e personave alieni juris.familja kognate si bashkesi e te afermve ta gjakut dominoi ne kohen e te drejtave postklasike.F.kognate ne kuptimin e ngusht e perbinin:pater familiasi,gruja e tij,femijet dhe eventualisht personat e adoptuara kurse ne F.konogate nekuptim te gjere e perbenin te afermit qe rrjedhin nga paraardhesi i perbashket.

Kurse e drejta trashegimore ishte permbledhje e dispozitave juridike qe rregullonin te drejten e trashigimit univerzale apo singulare te pasurise ne rast te vdekjes se pronarit te saj.femijet e gruas qe gjendet ne skllaveri por qe gjate kohezgjatjes se shtatezanis ni ni qast i ka gezuar te drejtat qytetare romake.3.femija duhet te lind i gjalle edhe me se voni dhjete muaj pas vdekjes se te atit prezumtiv) 23Karakteristikat e elementeve delikteve-elementet e qdo delikti ishin:1 tek kryhej ndonje veprim i jashtem nga delikuenti ose te jete leshuar ndonje veprim.qe te kishte rendesi jurisike gabimi duhej te plotesonte disa kushte : a)gabimi te ishte tolerabilis b)gabimi te ishte essentialis c)errorr facti qe ndahet ne:1 error in negotio 2error in persona 3 error in objecto 4error in substantia.femijet jashtemartesor te qytetares romake. 19Humbja e zotesis juridike te personit fizik-statusi i qytetarit romak(zotesija juridike)humbet per shkak te vdekjes natyrore(paraqet shuarjen e te gjitha funksioneve fiziiologjike te organizmit te qytetarit romak. 22Fitimi i statusit te qytetarit romak me lindje-me te lindur(femijet e lindur nga martesa e regullt juridikisht e qytetarit dhe qytetare romak.te error-i ishte fjala per vullnetin e gabushem.vdekja per te drejten romake paraqet fakt relevant:nga momenti i vdekjes shuhen te drejtat e qytetarit hapet trashegimia) ose vdekjes civile te qytetarit romak(eshte humbja e te drejtave te qytetarit romak.vershimi.te egzistoje lidhja kauzale midis veprimit te jashtem te kryer ose te leshuara dhe cenimit te vlerave materiale dhe personale te .marredhenjet trashegimore-juridike vepronin ndaj te gjitheve dhe ne rast vdekjeje te pronarit-trashegimlenesit.zotesin juridike femija e fiton no momentitn e lindjen.prandaj gabimi shkakton pavlershmerin e puneve juridike.qe veprojne inter partes(midis paleve kontraktuese) dhe qe shfaqen si jurs in persona aktive ose si e drejte e kreditoreve qe te kerkojne veprime pronesore nga debitoret e caktuar sakt.lufta.si depozitmares konsiderohej personi i pare i cili pranoi sendin ne despozite.kte vdekje e shkaktojn dy grupe te fakteve relevante juridike:faktet te cilat sjellin gjer te humbja e statusit te qytetarir dhe statusit te liris dhe ne grupin e dyte bejne pjese faktet te cilat sjellin gjer te humbja e statusit te qytetarit romak pa e humbur lirine). 21Lajthimi error ndaj ti-error ishte pasqyra e gabushme per ndonje fakt te rendesishem kur lidhej nje pune juridike. 20Llojet e despozitave te jashtezakonshme-despozita ne rrethana te jashtezakonshme egzistonte atehere kur depozidhenesi nen kushtet te jashtezakonshme(zjari. mardhenja trashegimore-juridike realizohej kur trashegimtari i thirur ne rregull e qe ishte i afte te pranoj trashegimine dhe te deklaronte se e pranon trashegimin.18Dallimi ne mes te drejtes detyrimore ne ate trashegimore-e drejta dryrimoreobligatore.termeti etj)nuk kishte mundesi qe te zgjidhte personin e depositdhenesit.2 veprimi i bere i jashtem te nxjere ndonje pasoje vlerat materiale ose personale te te demtuarit.eshte permbledhje rregullash juridike qe rregullojne mardhenjet pronesore inter vivos(per te gjalle te pronarit).

depozita gjygjesore (ishte kontrat me te cilen palet kontestuse ia dorezonin objektin e kontestit personit te tret duke e detyrar qe pas perfundimit te kontestit tja jap objektin e besuar asaj pale e cila e kishte fituar gjykimin)3.u kufizohej plotesisht ose pjeserisht zotesia e veprimit.1.konpenzimin ligjor dhe konpenzimin gjygjsor.lufta.Kurse USUS ishte servitut personal.6.qe te fitoje te drejten e perdorjes se sendit te huaj dhe te mbledhe aq fryte nga sendi sa kishte nevoje per plotesimin e nevojave te veta dhe nevojave te familjes se ngusht te tij. Personi qe perkujdesej ne kujdestari ishete kujdestari.4. 28Dallimi ne mes USUS dhe USUSFRUTUS-uzufrukti ishte servitut personal ne baze te te cilit personi i autorizuar ose uzufruktuari fitonte te drejten qe sendin e huaj ta perdorte dhe ti mblidhte te gjitha frytet. 25Detyrat themelore te tutorit-tutoria ishte institucion me te cilin plotesohej mungesa e zotesise se veprimit te personave te mitur dhe grave (personave te mitur per shkak te moshes ndersa grave per shkak te gjinis. 24Kompenzimi i borxhit me compeoratio.duke u detyruar qe pas perfundimit te uzufruktit.mbi prishesit.personi qe kujdesej per te miturin dhe grate quhej tutor. tuturia mbi temiturit dhe grate vendosej ne disa menyra:me tesament.depozitdhenesit ia kthen sasin e njejte te sendeve te llojt te njejte).Detyrat themelore te tutorit ishte qe te mbrojturin te mos e lindte pa mbrojtje per shkak te kryerjes se kesaj detyre i njiheshin disa te drejta mbi pasurine dhe mbi personin e mbrojtur.e drejta klasike njihte konpenzimin vullnetar.mbi personat me te meta fizike dhe mbi personat me te rinje se 25vjec.me vendim te organeve shteterore.me ligj.obligatat .kujdestaria vendoset: mbi te maret(te cmendurit).depozita je e rendomte(ishte kontrate mbi depoziten e sendeve te zevendesushme maresi behej pronar dhe i objektit te depozitit dhe pas skadimit te afatit.nese nga delikti cenoheshin me shume persona.) 2.delikuenti te jete i vetedijshm . 26Lojet e depozitit.jane depozita ne rrethana te jashtezakonshme(despozita ne rrethana te jashtezakonshme egzistonte atehere kur depozidhenesi nen kushtet te jashtezakonshme(zjari.veprimi i kryerjes te jete antiligjor.termeti etj)nuk kishte mundesi qe te zgjidhte personin e depositdhenesit. 27Kujdestaria mbi personat me te ri se 25vjeq-kujdestarie ishte institucion juridik me te cilin plotesohen mungesa e zotesise se veprimit te personave madhor me te meta fizike.morale dhe psiqike.veprimi antiligjore duhej te sanksionohet me poena privata-me zhdemtim.sendin e pademtuar ne esence tia kthente zoteruesit.demtuarit.vershimi.si depozitmares konsiderohej personi i pare i cili pranoi sendin ne despozite.5.dallonin per disa veti nga ligatat qe buronin nga kontratat:1obligaat nga deliktet ishin te patrashegueshme dhe te pakalueshme 2.qe i mundesonte personit te autorizuar. 29Numero karakteristikat e detyrimeve deliktore-obligatat qe buronin nga deliktet.kompenzimi i borxhit me borxh ishte menyra e shuarjes se detyrimeve me ane te se ciles vjen gjer te anulimi reciprok i borxheve dhe aktiveve midis paleve.

3..te obligatat deliktore vlejne parimet e pergjegjesise noksale.Familjas) – të dy personave me gjini të kundërt .posedimi civil(ishte ai posedim kur zoteruesi kishte pushtetin fizik mbi objektin e posedimit dhe vullnetin qe objektin ta mbaj per vete dhe ky posedim ndahet ne a)possessio justa b)possessio in justa).6..qellimi njemend per te lidhur martes-AFFECTIO MARITALIS(e kishin personat qe manifestonin qellimin qe te formonin bashkesin martesore). b) Zotsinë juridike . Meqenëse duhet themeluar familje do të lindin mardhëniet familjare – juristët Romak së pari rregulluan çështjen e Fejesës (SPONSAUES) . të tutoris dhe kujdestarisë...delikuenti te jete i vetedijshm .ndersa per kontratat qe i lidhnin personat e mitru ose sklleverit. Këto qështje bëjnë pjesë në diciplin të veçant të së drejtës që quhet E drejta statutore .Dallojm disa lloje te posedimit:1. që rregullon mardhëniet personale dhe pronësore midis anëtarëve të familjes . (AFILIANON.te egzistoje lidhja kauzale midis veprimit te jashtem te kryer ose te leshuara dhe cenimit te vlerave materiale dhe personale te demtuarit.zoterimi(possessio)ishte pushteti fizik apo material mbi sendin.5. në kuadër të familjes .4.obligatat deliktore shuheshin me ane te marreveshjes se zakonshme per faljen e cenimit te bere. 30Kushtet per lidhjen e marteses-kushtet themelore per lidhjen e marteses juridikisht te regullt ishin:e drejta per te lidhur martes-JUS CONUBI(e kishin vetem qytetaret romak dhe latinet e vjeter).ndersa ne kontrata vlen parimi mbi solidaritetin elektiv.veprimi i kryerjes te jete antiligjor. E drejta Romake E DREJTA PERSONALE – rregullon qështjet : a) e subjekteve të drejtësisë sepse e drejta thotë se drejtsia ekziston mu përshkak të njerëzve .KAPIT-FLUSKAS) . 32Elementet konstituive te delikteve private-elementet e qdo delikti ishin:1 tek kryhej ndonje veprim i jashtem nga delikuenti ose te jete leshuar ndonje veprim. c) aftësinë për të vepruar -të subjekteve të drejtësisë .obligatat deliktore parashkruheshin ne afat prej nje viti. FEJESA (SPONSAUES) – si institut juridik dhe kuptimi saj është dhënja dhe marrja e premtimeve midis dy (Pater. se në një kohë të ardhëshme të sigurt do të vi deri te realizimi i Martesës (MATRIMONIUM) në bazë të ligjit .nderse ato kontraktuese me afate te gjate. 31Posedimi(kuptimi dhe llojet)-posedimi.veprimi antiligjore duhej te sanksionohet me poena privata-me zhdemtim..2 veprimi i bere i jashtem te nxjere ndonje pasoje vlerat materiale ose personale te te demtuarit.vlejne parimet e actiones adjecticiae qualitatis.4..5.poseduesi ishte cdo person i cili e zoteronte sendin pa mare parasysh se si e kishte konstituar pushtetin fizik mbi nje send. Në kuadër të së drejtës personale hasim edhe në një deg të së drejtës personale – e ajo është e Drejta Familjare.deliktore shkaktoni pergjegjesin kumulative.puberteti i bashkoeshorteve( konsideroheshin:femrat me moshe 12vjeqare dhe meshkujt mbi moshen14vjeqare)dhe forma e parashikuara me ligj(ishin blerja formale e gruas). E Drejta Familjare Romake e njeh edhe si mundësi reale nëse vjen deri te qfejesa atëherë rendi juridik do të mbroj interesaet materiale të palës e cila nuk është fajtore për qfejes.3. d) qështjen e institucioneve juridike .posedimi natyror(egziston ateher kur poseduesit e posedonin sendin me vullnet sendin e mbanin per tjetrin) dhe 2.

E drejta e tij që të kërkoj dorëzimin e mallit nga shitësi . Çdo person fizik duhet të ket Zotësi Juridike. Skllevërit janë konsideruar si RRES (send) – Rres Semoventes –person qe vet lëviz .. atëherë do të themi “NUL INEKSISTUESE” – kinse nuk është lidhur fare .. për meshkuj 14 vjet.e drejta për të lidhur martesën .... Përmbajtja e zotësisë juridike... ndërsa personat fizik lindin ose natyralizohen . i cili gëzon status CIVITATIS ET LIBERTATIS –( statusin e qytetarit dhe të lirisë ) . Fomra ligjore e lidhjes së martesës – para organit shtetëror. PERSONAT JURIDIK – janë krijesa artificiale të cilëve rendi juridik ju njeh subjektivitetin juridik.. ndërsa detyrimet është të paguaj PRECIUM – detyrimin Personi fizik... AFEKSIO-MARITARIS – qëllimi i njëmend për themelimin e martesës Mosha madhore e bashkëshortëve të ardhëshëm të arrihet 12 vjet për femra . konsiderohet person fizik ..( ARA.Edhe atë për realizimin e të drejtave dhe realizimin e detyrimeve . SUBJEKTET E DREJTËSIS – janë dy : 1) Personat Fizik (Persona Fizikae) 2) Personat Juridik (Persona Juridikae) PERSONAT FIZIK – ishin njerëzit por të individualizuar. Kuptimi i zotësis juridike është aftësia e një personi fizik që të jet tituallar i të drejtave dhe detyrimeve që ja njeh rendi juridik. bashkësi e jetës së vazhdueshme të një mashkulli dhe një femre .:Të lidh kontratën e shit blerjes .e drejta e personit fizik që t’i përdor. MARTESA (MATRIMONIUM) – është institut socio-juridik. Personat Juridik –themelohen .Personi fizik është Civies Romak (qytetari romak) .në të drejtën private hasim në njohjen e të drejtave dhe detyrimeve të personit fizik . t’i shfrytëzoj të gjitha institutet juridike të së drejtës private-romake .Kushtet esenciale janë: JUS-KONUBI. Nëse një element i këtill nuk është përfillur me rastin e lidhjes së martesës.SPONSALICIA)ku të dy palët në një shumë tubojnë parat dhe atë e quajn ARA-SPONSALICIA-e cila shumë i dorzohet personit të tretë që të përkujdesët për to – deri sa të lidhet martesa . Përmbajtja në këtë sferë të statusit në sferën private konsiston në JUS – KONUBI ( E drejta për të lidhur martesë) dhe në JUS-KOMERRCI. .Me rastin e lidhjes së fejesës palët kanë këmbyer dhurata të vlerës së konsiderueshme – për të siguruar fejesën e drejta familjare e legalizon institutin e Kaparë për fejesë. pala jofajtore do të fitoj Kapraen – shumën e caktuar . Nëse vjen deri te qfejesa .ose mes dy personave me gjini të ndryshme të cilët plotësojn kushtet esenciale për lidhjen e martesës.KAPACITAS JURIDIKAE. zotësin juridike e fiton me të lindur – JUS SANGUINIS dhe me natyralizim – NATYRALIZACIO Me të lindur Jus-Sanguinis-nëse fëmija ka lind në martes të rregullt juridike dhe quhet LEGITIMfëmij i ligjëshëm . secili veq e veq ..

madje edhe ndjejne me ndjenja te gatshme ! ---------------------------------------------------Mashkull ideal eshte ai mashkull. Njihet si natyralizim privat dhe publik . dhe tani .. . MONSTRAduhet të asgjësuar . mirëpo nuk është romak . e drejta krijoj propozimin juridik këti fëmije i njeh zotësin juridike që nga momenti i vdekjes së të atit . është rasti i NASCITURUSIT – rasti kur një fëmijë që akoma zhvillohet në barkun e së emës . Specifika romake thotë duhet ti ngjaj njeriut . Romakët thonë se duhet plotësuar edhe disa kushte faktike.Në përjashtim se fëmija duhet të lind që të fitoj zotësi juridike. Ndërsa Publik – sepse realizohet nëpërmjet vendimit të organit shtetëror . Psh:rasti me kryengritjen e organizuar të Spartakut ku shokët që kishin statusin e skllevërti e tradhëtuan dhe nuk marrin shtetësin. PLENA – adoptimi i plotë që imiton natyrën.Fëmijët që kanë lindur në KONKUBINAT – në martesën faktike të një mashkulli dhe një femre – e realizuar me të drejtën zakonore. ADROGACIO. për grup kan kontribuar për mirëqënjën e shtetit-popullit romak. Zotësia juridike humbet – me shfaqejn e faktorëve relevante juridike. të lind i gjallë dhe të tregoj çfarëdo shenje gjallërie të vazhdoj të jetoj . qe eshte i vetedijshem qe femra ideale s'ekziston . të cilat edhe atëherë edhe sot janë vdekja natyrore e personit fizik dhe vdekja faktike e personit fizik ose vdekja civile e personit fizik .. Natyralizim privat quhet sepse realizohet me vullnetin e lirë të Pater Familjas. __________________ Njerzit e rendomte mendojne me mendime te gatshme .pater familjasi e përvetëson një të huaj madhor mbi 25 vjet mund të jet skllav. Natyralizimi Publik – realizohej në dy trajta të mundëshme : TRAJTA e RREGULLT – ku i huaji për të fituar zotësi juridike (shtetësin) duhet të plotësoj kushtet e parapara në ligj .. TRAJTA e JASHTZAKONSHME – që e fitojn të huajt të cilët me veprimin. nuk ka zotësi juridike dhe atë e shëndron në djalë ose qytetar të familjes dhe përvetëson statusin juridik. Natyralizimi privat – realizohet në dy forma të mundshme : ADOPCIO – me adoptim . Fëmijët të cilët janë të adoptuar – ADOPCIO kinsë ai fëmijë ka lind në atë familje . që është përvetësimi i të huajit të miturit (Pupiles) për tu ambientuar dhe shëndrrimi i tij në fëmij të pater familjas.. për ta siguruar të drejtën trashëgimtare të këti fëmije. pelegrin. Me Natyralizim – Natyralizacio – është mënyra artificiale e fitimit të zotësisë juridike. më së voni 10 muaj nga dita e të vdekurit i të atit. por ky fëmij duhet të lind i gjallë . angazhimin e tyre .. dhe anasjelltas Femra ideale eshte ajo femer . qe eshte e vetedijshme qe mashkulli ideal s'ekziston. mirëpo në këtë koh i vdes i ati (PREZUMTIV) .fëmijët e tillë quhen ILEGJITIMI në të drejtën romake ( e drejta bashkëkohore legjitime i quan fëmijë jasht-martesore).

Vdekja Civile – humbja e të drejtave qytetare nëse humben të gjitha të drejtat qytetarepër një person fizik me anë të vendimit të organit shtetëror . atëherë themi se ai ka përjetuar KAPITIS.. Mardhënia është midis pronarit (poseduesit si titullar i autorizimeve realo-juridike) dhe gjithë të tjerëve që i rrethojnë ata (pronarin) .. b) Rasti Komorientëve – janë të afërmit gjinor-të gjinisë së g jakut të një gjenerate të cilët kanë vdekur në të njëjtën kohë nga një fatkeqësi e përbashkët dhe kështu zgjedhja rastit juridikisht do të trajtohet . i biri madhor ka shfrytëzuar të drejtën për të lidh martesën dhe pas veti ka gjasa që ka lënë pasardhës.. DEMINICIO MAKSIMA – i ka humbur të gjitha të drejtat qytetare – personi juridik është shëndrruar në skllav – rres nulius(send i askujt) Okupacio Defterio Rasti kur pjesërisht ka humbur të drejtat qytetare dhe ka përjetuar KAPITIS DEMINUCIO MEDIA e ka humbur vetëm statusin e qytetarit . drejtësia e konsideron subjektivitetin e tij se ekziston derisa gjykata të sjell vendim të plotfuqishëm dhe të përcaktoj me te se kush është trashigimtari i trashëgim lënësit .. stuatisn e lirisë....Me vdekjen faktike humbet në parim subjektiviteti juridik i personit fizik. ndërsa i mituri humb të drejtën trashigimtare pasi që është i mitur .: i ati ka jetuar një qast një moment më shumë se i biri i mitur ndërsa i biri madhor ka jetuar një qast më shumë se i ati dhe zgjidhja do të jet: i ati trashëgon fëmijën e mitur ndërsa i biri madhor e trashëgon të jatin . por e gezon statusin libertatis . dhe shëndrrohet në LIBERTINI – nga qytetari romak mund të trajtohet si pelegrin .cili është shkaku i këti fiksioni : parimisht thotë kështu : asnjë send i vlerës materiale n uk guxon të ekzistoj pa trashëgimtar juridik. latin .(JUS-KUOD-RES) Drejta Pronësore ndahet në 3 degë të së drejtës : • E Drejta Reale • E Drejta Detyrimeve (obligative) • E Drejta Trashëgimore E Drejta Reale – i rregullon mardhëniet realo-juridike.përjashtimisht në dy raste hasim në formësimin e supozimeve juridike : a) rasti – edhe pse ka vdekur trashëgimlënësi ....Të cilët janë të detyruar për pasivitet që mos ta pengojn pronarin në shfrytëzimin e të . Ligjerata III 02/12 /05 Zgjidhja Martesës Vdekja Natyrore (Faktike) Vdekja Civile Vdekja Divorcio (Shkurorzimi) DREJTA PRONËSORE.

Pronarët të drejtën e cenuar pronësore e realizojnë me AKCIO –IN-RES ( akcio-padi . Shprehimisht juristët romak thojnë : atë send që mund ta prek .) Ai është pronar i ati sendi (sepse ëshë më i fortë për nga e drejta). ta shoh. të cilat mund të jenë object i mardhënieve pronësore – juridike.sipërfaqe tokës. FOCIO ESTJURE (kush është i pari për nga koha.Për dallim nga mardhëniet detyrimore–kontraktuese që veprojnë .dhe sit ë tillë e drejta reale romake dhe ndanë sendet që lëvizin vet dhe sendet që nuk lëvizin vet – por lëvizin me forcën e jashtme. Gjykata përfundon KIEST PRIO TEMPORE .. ndërsa me personin XY 01.NDËRTIMET .01. Nëse ua ndrrojmë pozitën ua ndryshojmë natyrën dhe funksionalitetin. Send kryesor i pa lëvizëshëm është TERRA (toka) dhe çdo gjë që është e lidhur organikisht për tokën.MOBILES..02.INTER PARTES – (midis palëve kontraktuese). veglat e punës . in-res.. Ndërsa pala ë mardhëniet e detyrimeve (në një kontrat) të drejtën e cenuar e realizon me AKCIO IN PERSONA ( i drejtohet kreditorit – personit tjetër ). lidhur me lidhjen e kontratës së shitblerjes. Romakët thonë : dhe të drejtat e qytetarit të cilat ma në fund janë të natyrës materiale (mund të materializohen ).. ta shijoj .për sendin).psh: orendit shtëpiake .drejtave pronësore.janë sendet e lëvizshme të cilat e ndrrojnë pozitën .VEPRIMI ERGASOMNES – (ndaj të gjithëve) për të gjithë do të thuash që më rrethojnë unë jam pronar..psh: për një send janë lidhur nga pronari i një sendi dy kotrata të shitblerejs. RES (send) – objekt i mardhënies realo juridike është përherë një send (res) RES (kuptimi juridik) – pjesë të natyrës sit ë ndara të veçanta të një vlere të konsiderueshme materiale që i shërben subjekteve të drejtësisë. pa e ndryshuar natyrën dhe funksionalitetin . (skllevërit ) . Të cilat janë :INAEDIFIKACIO..sendet e pa lëvizëshme.Ka të drejtë nëpërmjet institucioneve shtetërore të ndjek dhe të kthej objektin e pronës kudo që gjendet ai . RES – IMOBILES. . pun a edhe atë e ndarë : puna fizike e pa kualifikuar dhe e kualifikuar. Kontrata e parë me personin NN me 01. SUPERFICIES. Si veprojnë mardhëniet realo-juridike ? . por edhe i mardhënieve realo-juridike. Si sende konsiderohen veprimet e njerëzve. Për dallim nga mardhëniet trashëgimore të cilat veprojn MORTIS-KAUZA – pas vdekjes së pronarit.05 . nëse ne e prishim atëherë natyra e ndrron në gërmadhë . psh: shtëpia nuk lëviz .. Kjo mardhënie realo-juridike zhvillohet lidhur me objektin e mardhënies realo – juridike.Veprimi i mardhënieve realo-juridike është pronari . FOCIO EST JURE..05. Në rast të kontekstit midis dy personave të cilët pohojnë se janë pronar të një sendi unik gjykatësi pasi të hulumtoj të vërtetën do të zbatojë parimin juridik KIEST PRIO TEMPORE. Për shkaqe pragmatike (praktike) – juridike e drejta reale –juridike sendet i ndan në lloje të ndryshme . kafshët shtëpiake.VEPRIMI INTERVIVOS – (veprojn deri sa është gjallë pronari).. ndarja kryesore është në : RES-MOBILES RES-IMOBILES RES. . janë sendet të cilat nuk e ndrrojnë pozitën.

. Ky posedues mund të kualifikohet si BONAFIDES ose MALAFIDES. që sendin e pronarit ta përdorë brenda kohës së caktuar.. Prandaj ky posedues nuk gëzon mbrojtje të veçant juridike. ky posedues nuk mud të bëhet pronar. Kjo ndodhë në kohën e formimit të familjes AGNATO... e asaj që ka vegjetuar . E DREJTA PRONËSORE – PRIVATE (PRO-PRIETAS) -ligjerata IV Termi i parë që ka tendenc.sepse me të ka lidhur një kontrat me efekt të afatizuar ... prandaj themi se ai ka POSESIO-JUSTA – (posedim juridikisht i rregullt). poseduesi e ka të bindur vullnetin ANIMUS ( se sendin e mban për veti. MALAFIDES-(me keq-besim) ai pushtetin fizik e ka vendosur në bazë të një pune juridike të pa lejueshme dhe e ka të bindur vullnetin se sendin e merr nga jo. civil të cilët i janë cenuar të drejtat Posesore-Poseduese.. shprehimisht.IMPLANTACIO – fidanizimi i tokës. BONAFIDES – (me mirëbesim). për të diferencuar në bazë sociale shoqërinë romake është DOMINUNi që e hasim – përdorët si sinonim për të treguar Pater-Familjas. Ndaraja kryesore e sendeve IMOBILES : INSEMENCAIO – mbledhjen e farës tokë. Llojet tjetër. sendin e vlen nga pronari . INTERDIKTA – është urdhër deciv i organit shtetëror që lëshohet me kërkesen e poseduesit. nëse një person i tretë fillon kontestin civil para gjykatës me pretendim pronësor (ai thotë unë jam pronar i këti sendi .. ai thotë unë e përdori në emër të XY)..vetëm fidanet që kanë vegjetuar (FRUKTUS).sepse që nga momenti i vendosjes së pushtetit fizik është i bindur se sendin e merr nga pronari (blen) ku në tregun.. nga personi i tretë që menjëherë të ndërprej shqetësimin e poseduesit ose menjëherë ti kthehet objekti në posedim .(instituti drejtësis pronsore familjare)..ku në krye të së cilës qëndronte Pater Familjes . Mjeti juridik për mbrojtjen e posedimit civil është INTERDIKTA (mjet juridik shumë efikas) – për vendosjen e gjendjes së më parshme RESTITUCIO INTEGRUM. Ndodhi rasti i evikcionit (EVIKCIOS). Të 3-këto si terme nocione quhen SUPERFICIES ( sipërfaqe e tokës). se sendin e mbanë për tjetërin (në emër të tjetërit) zakonisht për pronarin – në emër të pronarit . Poseduesi natyror në këtë rast do të kërkoj mbrojtje nga personi në emër të ciklit e mbanë sendin.Ky posedues BONAFIDES-mund të bëhet edhe pronar. i posedimit është : • POSESIO CIVILES (Posedimi Civil) – në këtë lloj posedimi . Nëse poseduesi ka vendos pushtetin me VIKLAM ose PREKAM.. . SOLO-CEDIN – sipërfaqja e E drejta romake reale bënë ndarjen e posedimit në dy lloje : • POSESIO NATYRALIS-( Posedimin Natyror) – është posedim ku poseduesi e ka të bindur vullnetin e tij. Mbi çka e shtrinë pushtetin e tij atënor.pronari.Ky posedues (poseduesi civil) pushtetin fizik e ka të vendosur mbi objektin e posedimit në mënyrë të ligjëshme.romak. me qëllim përfundimtar të bëhet edhe pronar. Ka bindur vullnetin që sendin e merr nga jo pronari por është JUSTA – posedimi civil mund të lind edhe si in-justa (juridikisht jo i rregullt).

Këtë nocion e nxori në sipërfaqe ekonomia e tregut. Ndalimi i diskriminimit me akte të tjera të tjera të përgjithshme dhe regjionale Ndalimi i diskriminimit është paraparë edhe me një serë marrëveshjesh ndërkombëtare të përgjithshme ose regjionale.të cilën e punoni skllevërit .Republika e Kosoves më 2011-11-16 në orën 8:49. Karakteristik tjetër për zhvillimin e ekonomisë LATI-FUNDISTE (kompleks toke të një pronari) që kultivonte një kulturë bujqësore . mirëpo që nga ligji-12tabelave në mënyrë institucionale bëhen përkufizimet e të drejtave të pronarëve privat . E drejta e fqiut tim që kohë pas kohe të kaloj në oborrin tim që ti mbledh frytet Mbrojtja ndërkombëtare për të Drejtat e njeriut(pjesa e pestë) nga Fakulteti Juridik.PD · 10. Mosndërprerja e rjedhës natyrore të ujit në vijën e fshatit. Prerja e degëve të pemës së fqiut – e cila kalon mbi 15 pëllëmbë mbi pasurin timë. Termi DOMINUM-shpreh mardhënien sociojuridike. kurse grupit të dytë Deklarata Amerikane për të drejtat dhe detyrat e njeriut. Konventa Evropiane për mbrojtjen e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut Dokumenti përfundimtar i tubimit të Vjenës. Gjilan. Grupit të parë i takon Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politik. kështu e kufizon pasurinë e tjetrit . Ndalimi i diskriminimit me akte të KSBE-së Deklarata për parimet me të cilat udhëhiqen shtetet në marrëdhëniet e tyre reciproke e Aktit Final të . organizatat ndërkombëtare e punës etj.Pushteti Pater-Familjas është i shtrirë mbi personat e nënshtruar në familje ALIENI-JURIS dhe mbi të gjitha sendet të cilat e bëjnë pronën familjare. që zhvilloheshin në tregun romak ( e askund tjetër). Këto janë: -Konventa për të drejtat politike të femrave -Deklarata për të drejtat e fëmijëve -Deklarata e KB-ve për eliminimin e diskriminimit ndaj femrave. 11. Ndalimi i diskriminimit me akte të tjera të KB-ve ose të institucioneve të specializuara Ndalimi i diskriminimit është paraparë edhe me shumë akte të tjera ndërkombëtare të cilat i kanë miratuar KB. 12. Se pronari ka të drejtë të bëjë me objektin e pronës çka të do. Kuptimi elementar i Pro-Prietasit – ishte PLENA-IN-PRE-POTESTAS (pushteti absolut mbi një send).me natyrë personale dhe materiale Në të drejtën klasike hasim në termin PRO-PRIETAS(një send që i takon dikujt). Finisi tjetër midis parcelave ndërtimore (trojeve). FINISI (kufiri) midis tokave bujqësore. sepse kemi mardhënie pronësore juridike. të dy pronarëve të ndryshëm .

në këtë mënyrë. ndërsa secili njeri do të gëzojë të drejtën për mbrojtje efektive juridike kombëtare ose ndërkombëtare. u përkasin të gjithë njerëzve. Dokumenti parasheh se çdo dergoim i detyrimeve që kanë të bëjnë me të drejtat e njeriut dhe liritë themelore gjatë shtetrrethimit (gjendjes së jashtëzakonshme) duhet të mbetet rreptësishtë brenda kufijve që i përcakton e drejta ndërkombëtare dhe se me atë rast nuk mund të bëhet dallim sipas racës. NDALIMI I APARTEIDIT 1. Dokumenti I detyron shtetet të sigurojnë që asnjë person që ushtron ose don të ushtrojë këto të drejta dhe asnjë pjesëtarë i familjes së tij të mos pësojë diskriminim me këtë rast. burgimi arbitrar etj. Aparteidi eshte sinonim per Afriken e Jugut dhe me te nenkuptohet segregacioni racial qe ishte menyre e vecante e dominimit sistematik dhume te gjere racor dhe politik qeveritar per me shume se kater dekada. Dokumenti Përfundimtar i Mbledhjes së Vjenës. si dhe të persekutimit për arsye fetare e ideologjike V. kundër çdo shkelje të të drejtave të tij dhe i ka detyruar shtetet ti luftojnë të gjitha format e urrejtjes raciste. ka konfirmuar vendosmërinë e shteteve anëtarë „të respektojnë të drejtat e njeriut dhe liritë themelore. Sipas Konventes Nderkombetare per ndalimin dhe denimin e krimit te aparteidit. gjuhës. për të gjithë pa dallim race. seksit. fesë etj. e cila ka të bëjë me respektimin e të drejtave të njeriut dhe të lirive themelore parasheh se „shtetet pjesëmarrëse do ti respektojnë të drejtat e njeriut dhe liritë themelore. ka paraparë se të drejtat e njeriut dhe liritë themelore. do tu japin atyre mundësi të plotë për të gëzuar me të vërtetë të drejtat e njeriut dhe liritë themelore dhe. me shprehjen „krim i aparteidit‟ nenkuptohen veprimet e johumane qe kane per qellim vendosjen dhe ruajtjen e dominimit te personave te nje grupi racor mbi personat e cfaredo grupi tjeter racor dhe shtypja e tyre sisitematike. ndërgjegjes.për të gjithë pa dallim race..mohimi i se drejtes per jete dhe liri personale personave t. te vendit . konfirmon përkrahjen e të drejtave të njeriut dhe lirive themelore. etnike. Karta e Parisit për një Evropë të re. ekonomike. bindjes fetare. Shetet në të cilat ekzistojnë pakicat kombëtare duhet „të respektojnë të drejtën e personave që u përkasin këtyre pakicave për barazi para ligjit. të cilat garantohen me ligje në pajtim me detyrimet që dalin nga e Drejta Ndërkombëtar. ngjyrës. gjuhe e feje.Ndermarrja e masave legjislative ose masave tjera me qelim te pengimit te nje ose me shume grupeve racore te marrin pjese ne jeten politike. Dokumenti i mbledhjes së Kopenhagës i Konferencës për dimensionin njerëzor të KSBE-së. gjuhe a feje‟ dhe tu sigurojnë të gjithë personave në territorin e vet dhe nën juridiksionin e vet . . grupeve racore. sic jane : vrasja. të drejtat njerëzore dhe themelore pa kurrfarë dallimi.Vendosja e qellimshme e nje ose me shume grupeve racore ne kushte jetese qe duhet te sjellin deri te zhdukja e tyre e plote ose e pjeserishme fizike . Nocioni i Aparteidit Termi „aparteid‟ rrjedhe nga fjala afrikane dhe ka kuptim per te vecuar ose per te ndare. shoqerore. seksi. duke përfshirë edhe lirinë e mendimit. lendimi.Konferencës për sigurinë dhe bashkëpunimin në Evropë. ku bejne pjese: .. seksi. të mbrojnë interesat e tyre të ligjshme në këtë fushë‟. të antisemitizmit.

Çeshtja e aparteidit ka mbetur objekt diskutimi ne Asamblene e Pergjithshme per vite me radhe. shprehte brengosjen per shkak te vrasjeve te demonstruesve te paarmatosur kunder diskriminimit dhe segregacionit. Pergjegjesia per krimin e aparteidit Konventa permbane rregulla me te cilat percaktohet pergjegjesia per krim te aparteidit. Perpjekjet e Bashkesise Nderkombetare per eliminimin e aparteidit Kombet e bashkuara kane filluar te merren me ceshtjen e aparteidit ne Afriken e Jugut nga viti 1946. anetaret e organizatave dhe institucioneve shteterore qe: a) kane kryer.dhe krijimin e qellimishem te aso kushteve qe pengojne zhvillimin e plote te grupit ose grupeve te tilla . Konventa ka hyre ne fuqi ne 18 korrik 1976. i shpall te panjerzishme verpimet qe dalin nga politika dhe praktika e apartediti dhe i shpall si krime qe jane ne kundershtim e normat e se drejtes nderkombetare. edhe ato ligjore. 4. UNESCO. ta zhdukte aparteidin i cili perben krim kunder njerezimit. dhe b) Kanë ndihmuar. Bashkesia nderkombetare duke dashur te ndihmoj ne zgjidhjen e problemit te konfliktit racor ne Afriken e Jugut. perpiqej ta detyronte regjimin racist te pakices se bardhe te heqte dore nga trashegimia e hidhur e se kaluares dhe ti zgjidhte problemet konform me parimet e barazise ndermjet njerezve. Aprovimi i Konventes Nderkombetare per ndalim dhe denim te krimit te aparteidit Komisioni per te drejtat e njeriut. ne baze te kerkeses se Asamblese se Pergjithshme. e posacerisht me qellimet dhe parimet e KBve dhe si rrezik serioz per sigurine nderkombetare. FAO kane kontribuar mjaft ne luftimin e apartedit jo vetem ndermjet gjykimit te politikes se aparteidit. qe ka qellim te ndarjes se popullsise sipas races dhe krijimi i vendbanimeve dhe getove per anetare te grupit racor ose vete grupin. te krijonte shoqeri joracore. kur India ka akuzuar Afriken e Jugut se ka perligjur diskriminimin e qytetareve te Afrikes se Jugut me origjine induse. te heqte dore nga dominimi racist. qe fyen dinjitetin njerezor dhe perben rrezik serioz per paqen dhe sigurine nderkombetare. Keshtu percakton qarte se jane pergjegjes penalisht ne planin nderkombetar pa marre parasysh motivet. 6. kane marre pjese. kane nxitur drejtperdrejt ose kane pergaditur kryerjen e akteve nga neni II. ËHO. nxitur ose bashkpunuar në kryerjen e krimit të aparteidit Konventa percakton se personat e akuzuar per shkaqe te apartedit.Cilado mase. personat. Keshilli i Sigurmit qe nga viti 1960 eshte marre shpesh me ceshtjen e aparteidit dhe ka miratuar nje sere rezolutash me te cilat terhiqte verejtjen per rrezikun per paqen dhe sigurine nderkombetare. 5. por edhe ne miratimin e rekomandimeve dhe asave per crrenjosjen e ligjeve diskriminuese dhe per ti dhene fund aparteidit si dhe duke u angazhuar per sigurimin e ndihmave levizjes nacionalclirimtare te popollsise se shtypur te Afrikes se Jugut. mund te gjykohen nga gjykatat . denonte ashper politiken e perpjestimit racor etj. ka shqyrtuar dhe ka aprovuar Konventen nderkombatre per ndalimin dhe denimin e krimit te aparteidit dhe i ftoi shtetet ta nenshkruajne dhe ta ratifikojne ate sa me pare qe eshte munder. Konventa e kualifikon aparteidin si krim kunder njerzimit. Institucioent e specializuara te KB-ve si ILO.

fetare. me qellim tu ndihmonte miliona njerezve te ikur nga Rusia pas Revolucionit te Tetorit dhe refugjateve armen. Refugjatet i karakterizon: a) shkaterrimi ii raportit te besimit. kiompetencen e se ciles do ta pranonin palet kontraktuese. asire. per te perparuar zgjidhjen perfundimtare te problemeve te tyre dhe per te zvogeluar numrin e atyre qe kerkonin mbrojtje. ekonomike etj. Edhe sot qindra-mijera dhe milione njerez jane te detyruar te ikin dhe ti lene trojet e veta per te shpetuar nga ndjekjet qe behen pa arsye kombetare. 2. -Konventa per statusin e refugjateve dhe -Protokolli per statusin e refugjateve 4. ideologjike etj. dhe b) kalimi i kufrit dhe futja ne shtetin tjeter ne kerkim te mbrojtjes. etj.kompetente te secilit shtet qe eshte pale e Konventes ose nga Gjykata nderkombetare penale. e kane leshuar vendin e tyre. politike. operacioneve luftarake ose rrethanave tjera te jashtezakonshme. dhe . VI. per te ndihmuar perpjekjet qeveritare dhe private per lehtesimin e riatdhesimit vullnetar ose te asimilimit brenda bashkesive te reja kombetare. mbrojtjes dhe ndihmes qe i bashkon individet me qeverite e vendit. Me 1949 themelohet Zyra e Komesarit te Larte te KB-ve per te mbrojtur refugjatet. Keshtu krijohet Komesariati i Larte per Refugjate. Aktet nderkombetare qe kane te bejne me refugjate Bashkeesia nderkombatare ka miratuar nje sere aktesh qe kane te bejen me refugjate siç jane: -Protokolli i Hages. Problemi i refugjateve Problemi i refugjateve paraqet nej ceshtje te rende humanitare. repsektivisht qe nuk e kishin fituar shtetesine e ndonje shteti. qe akoma nuk e kishin rregulluar statusin. Nocioni i refugjateve Refugjatet jane persona te cilet per arsye te ndjekjes. Masat per ndihme refugjateve Perpjekjet e para per tu ndihmuar refugjateve i ka bere Lidhja e Kombeve. 3. te shtetesise ose te vendbanimit. KB-te jane perballur qe nga fillimi me problemin e refugjateve te paraluftes. Cilesi e perbashket e te gjithe personave qe konsiderohen refugjate eshte: a) se kane nevoje te ngutshme per mbrojtje dhe ndihme nderkombetare b) se jane jashte vendit te tyre. kaldej e turq. problemi eshte imponuar pas Luftes se Pare Boterore dhe Revolucionit te Tetorit. MBROJTJA E REFUGJATEVE 1. por edhe sot paraqet fatkeqsisht nje nder problemet me te renda me te cilat perballet beshkesia nderkombetare. racilae. por edhe valen e re te refugjateve.

te parashtroje ankese dhe te caktoje mbrojtes para autoriteteve kompetente. fese. nepermjet Komesarit te Larte te KB-ve per refugjate. Ndalimi i debimit Refugjati mund te debohet nga shteti ne te cilin gjendet ne menyre te rregullt. Shteti i pranimit u siguron refugjateve trajtim te njejte si edhe shtetasve te vet per tu paraqitur para gjykatave. Çdo refugjati. kane te drejte te zgjedhin vendqendrimin. kombesise. Bashkesia nderkomebatre. u me se shpeshti hyjne ilegalisht. 5. 6. garantojne sigurine dhe mundesojne kthimin ne jeten normale. duke pershpejtuar proceduren e natyralizimit de duke zvogeluar sa me shume taksat dhe shpenzimet e procedures. VII. Riatdhesimi i cili cdo here dueht te behet ne baza vullnetare. angazhohet per zgjidhjen definitive te problemit te refugjateve qe mund te arrihet. vetem ne qoftese kjo behet per arsye te sigurise kombetare ose te rendit publik dhe vetem ne baze te vendimit te bazuar ne ligj. parasupozon qe kushtet ne vendin e origjines ane te atilla qe lejojne kthimin. Ne qofte se kjo nuk eshte e mundeshme. qofte nepermjet asimilimjit dhe natyralizimit te tyre. te qendroje dhe te gezoje mbrojtje ne vende qe . kur ne vendin e tij do te persekutohej per arsye politike. Ketyre rregullisht u shtohet edhe nje e dhene tjeter. Te drejtat e refugjateve Refugjatet qe normalisht gjenden ne territorin e nje shteti tjeter. mendimit politik etj. Konventa parasheh shprehimisht se asnje shtet nuk guxon ta deboje ose ta ktheje me dhune refugjatin ne territorin ku do te rrezikohej jeta dhe liria e tij per shkak te races. atehere shtetet dueht tu mundesojne refugjateve sa me shume qe eshte e mundur asimilimin dhe natyralizimin ne vendin ku se pari kane arritur . E DREJTA E AZILIT 1. Nga shume perkufizime de l se me azil nenkuptohet e drejta qe i jepet nje personi te hyje. Nocioni i Azilit Me fjalen azil nenkuptojme strehimin apo vendin qe jep siguri dhe mbrojtje nga persekutimi dhe rreziku ne pergjithesi ose nenkuptojme te drejten qe nje shtet i jep nje individi te strehohet. qe nuk ka dokument udhetimi te vlefshem. Per keto qellime shtetet u japin refugjateve ndihme per kthim dhe vendosje ose veteem shpenzimet e udhetimit ne rast te riatdhesimit. ose ne ndonje vend tjeter. qofte nepermjet riatdhesimit vullnetar. kane te drejten e bashkimit ne shoqata qe nuk kane qellime lukratve dhe sindikata profesionale. zbatohen per te huajt ne pergjithesi. shteti ku gjendet i jep dokument identifikimi. e cila tregon se ata cdohere nuk I kane plotesuar kerkesat per hyrje ne vendin ku kane arritur. Ne keto raste atij duhet ti lejohet te parashtroje fakte qe e arsyetojne. prandaj nuk jane ne gjendje ose nuk degjirojne tu drejtohen autoriteteve te tyre per ndihme.c) se kane frike nga ndjekja. te drejten e qarkullimit te lire bne kushtet e percaktuara te cilat ne rrethana te njejta.

rezidenca e shefit te misionit dhe lokalet e siguruara nga ata per vendbanim te te ikurve kur numri I tyre tejkalon kapacitetet normale te ndertesave. Për këtë ai është konsideruar më tepër si favor mirëbërës i shtetit. Konventa e Havanes per azilin Diplomatik percakton shprehimisht se mund te jepet ne: legata. dhe 2) azil diplomatik Me azil territorial nenkuptohet strehimi qe nje shtet i jep nje shtetasi te huaj apo nje personi pa shtetsi ne territorin e vet. në kampe ushtarake. Deklarata amerikane për të drejtat dhe detyrat e njeriut proklamon se çdo person ka të drejtë të kërkojë dhe të fitojë azil në territorin e jashtëm. dhe ne aeroplane ushtarak. Në fillim është krijuar si rregull zakonore. por edh mund tu ofrojë mbrojtje atyre derisa janë brenda territorit të tij. në të cilën proklamohej parimi i mosdorëzimit të „delikuentëve politikë‟.jane jashte juridiksionit te shtetit te cilit i takon i ikuri. Derisa e drejta e azilit . Azili Territorial. dhe ne anije tjera publike me qellim qe ti ike juridiksionit te autoriteteve lokale. 4.është institut i së drejtës ndërkombëtare të përgjithshme. ne locale konsullore. me gjithë tendencat që të përfshihet në kuadrin e të drejtave njerëzore. Azili territorial akoma nuk është përcaktuar si një e drejtë personale. ne locale te institucioneve nderkombtare. respektivisht e drejta e strehimit qe kane personat e persekutuar ose te denuar per arsye politike.. jeta dhe liria e te cileve eshte ne rrezik nga autoritet shteterore ose turmes gjate trazirave dhe te cilet nuk i nenshtrohen ekstradimit as dorezimit autoriteteve vendese. Me kalimin e kohës azili territorial bëhet objekt rregullimi i ligjeve të brendshme. Sipas Konventes te Karakasit . Llojet e azilit Dokumentet e ndryshme dhe autoret e te drejtes nderkombetare njohin dy lloje te azilit. në kohën kur shumica e shteteve praktikonin tu jepnin azil territorial të përndjekurve politikë. Azili territorial behet efektiv kur nje person arrin ne territorin e stetit tjeter ku kerkon strehim ose kur te kete dale jashte kufijve te juridiksionit te shtetit te tij. ne aeroplan luftarak. Sipas tyre azili mund te jete: 1) azil territorial . 3. Azili territorial bazohet në kompetencën që ushtron shteti mbi territorin e vet. po qe se eshte i ndjekur per arsye politike dhe e ka jeten ose lirine e vet ne rrezik ne shtetin nga i cili ka ikur. kurse tani shumica e kushtetutave e parashohin shprehimisht. nenkuptojme strehim qe nje shtet i jep te ikurit ne vende qe jane jashte juridiksionit te autoriteteve vendore (ne ambasada ose legata. Azili diplomatik konsiston ne lejimin e hyrjes edhe te qenrimit ne lokalet e misionit diplomatik personit te ndjekur ose te rrezikuar. në bazë të së cilës ai jo vetëm që mund të lejojë hyrjen e të huajve. E drejta e azilit është pranuar për herë të parë me një marrëveshje ndërmjet Francës dhe Suedisë për ekstradim.legat” nenkupton qdo seli e misionit diplomatic. ne anije luftarake. Me azil diplomatik. ne luftanije. Dallimi kryesor ndermjet azilit territorial dhe atij diplomatik ka te beje me vendin ku jepet azili.

e kjo do të ishte në kundërshtim të drejtpërdrejtë me parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare. . për të shënuar krimet që shkaktuan humbje të mëdha njerëzish. në mënyrë që ti bëhet e mundshme të sigurojë pranimin në një shtet tjetër. që dmth të vrasësh. Nga kjo del se askush nuk guxon pa leje ose pa qenë i lutur nga shefi i misionit. Megjithatë që termi gjenocid përmendet relativisht vonë. GJENOCIDI 1. që dmth grup dhe caedere. Miratimi i Konventës për pengimin dhe dënimin e krimit të gjenocidit Asambleja e Përgjithshme e KB-ve ka marrë në shqyrtim si një ndër të parat.trajtohet qartë si e drejtë e shtetit. që do të ishte në favor të azilit diplomatik. ndërsa e drejta ndërkombëtare definitivisht e ka braktisur në tërësi. çështjen e pengimit dhe të dënimit të krimit të gjenocidit. misioneve diplomatike. Fjalën gjenocid e ka futur në shkencë profesori Raphael Lemkin nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. shfaqjet e tij janë të njohura që nga kohët më të vjetra. Gjenocidi është praktikuar mjaft gjerësisht. Çështjet kryesore që imponohen me rastin e azilit diplomatik. Ky gjenocid ka filluar me masakrën e armenëve në qytetin Sasun 1894 dhe ka marrë përpjesëtime më të gjëra me sulmin mbi një grup armenësh që kishin ardhur në Stamboll për tia dorëzuar Sulltanit një ankesë. VIII. nga ana tjetër është përcaktuar se shtetet nuk guxojnë ti kthejnë të ikurit në vendin nga i cili kanë ikur dhe ku u kanose rreziku nga ndjekja. do të nënkuptonte mohimin e sovranitetit të atij shteti. Me kalimin e kohës koncepti për eksterritorialitetin e misioneve diplomatike fillon të braktiset nga shumë autorë dhe vendime gjyqësore. Shfaqja e Gjenocidit gjate Historise Fjala gjenocid është farkuar nga fjala greke genos (racë.. e miratuar nga Asambleja e Përgjithshme. Qëndrimet e shpeshta kundër azilit diplomatik kanë ndikuar që të braktiset gradualisht e drejta e azilit kishtar dhe të merren më shumë vendime gjyqësore në të cilat paraqitet pajtueshmëria për mosnjohjen e së drejtës së azilit diplomatik. 2. Prej atëherë pranohet se i ikuri në mision diplomatik është në territorin e shtetit ku është kryer kundërvajtja dhe mbi këtë shtrihet pushteti i organeve të shteti territorial. rekomandohet që të shqyrtohet mundësia e lejimit të qëndrimit të përkohshëm të personit të ndjekur. Kështu me 12 janar 1951 ka hyrë në fuqi Konventa për pengimin dhe dënimin e krimit të gjenocidit. Çdo qëndrim i kundërt. ta ratifikojnë ose ta pranojnë. Në rastin kur shteti nuk don të japë azil. në bazë të së cilës lokalet e misioneve konsideroheshin të përjashtuara nga juridiksioni territorial. që janë diskutuar më së shumti kanë të bëjnë me: -urgjencën e dhënies së azilit -kualifikimin e veprës së të ikurit -përfundimin e azilit. dhe pasojat e tij gjithmonë kanë qenë tragjike. Mjafton të përmendet gjenocidi kundër armenëve nga gjysma e viteve 90-ta të shek XIX dhe gjatë Luftës së Parë Botërore. fis) dhe prapashtesës cide (vrasje) ose nga fjala latine genus. të hyjë në ndërtesën e misionit diplomatik. e cila i ftoi shtetet ta nënshkruajnë.

IX. dhe -Pjesëmarrja në kryerje të gjenocidit.3. kur të kryhet formimi i saj. Nocioni dhe përkufizimi i të drejtës humanitare Kjo lemi ka hyre ne literaturë si e ashtuquajtura e drejta humanitare me qka autoret dhe tubimet e ndryshëm nënkuptojnë rregullat e së drejtës ndërkombtare. është krim sipas të drejtës ndërkombëtare dhe i detyron shtetet ta pengojnë dhe ta dënojnë. dënohet: -Gjenocidi -Konspiracioni për të kryer gjenocidin -Nxitja e drejtpërdrejtë dhe publike për të kryer gjenocidin -Tentimi për të kryer gjenocidin. . Shikuar kështu e drejta humanitare përbëhet nga rregullat juridike ndërkombtare të krijuara me traktakte ose me zakone qëllimi specific I të cilave është zgjedhja e problemeve humanitare që shfaqen drejtëspërdrejti nga konfliktet e armatosura të karakterit ndërkombtar ose jondërkombtar dhe të cilat për arsye humanitare I kufizojnë të drejtat e palve në konflikt që të përdorin metoda dhe mjete sipas zgjedhjes së tyre ose që mbrojnë personat dhe pronën që është ose mund të preket me konflikt. Aktet e dënueshme dhe personat përgjegjës për gjenocid Sipas Konventës. për shtete që e pranojnë kompetencën e saj. dhe e) transferimi i dhunshëm i fëmijëve nga një grup në tjetrin 4. pa marrë parasysh a është kryer në kohë paqeje a në kohë lufte. MBROJTJA E TË DREJTAVE TË NERIUT NË KONFLIKTE TË ARMATOSURA 1. Konventa përcakton veprimet të cilat e përbëjnë krimin e gjenocidit këtu bëjnë pjesë: a) vrasja e anëtarëve të grupit b) lëndimi i rëndë fizik ose mental i anëtarëve të grupit c) vënia e grupit qëllimisht në aso kushte të jetës që duhet të sjellin zhdukjen e plotë fizike ose të pjeseshme të tij d) ndërmarrja e masave drejtuar në pengimin e lindjeve brenda grupit. Gjykimi i kryerësve të gjenocidit ose personave tjerë përgjegjës. Nocioni i gjenocidit Me Konventë shpallet se gjenocidi. sidomos të së drejtës së luftës në kuptimin e ngushtë dhte të gjërë që kanë për qëllim humanizimin e luftës. është lënë në kompetencë të gjykatave të shteteve në të cilat është kryer vepra e dënueshme ose e Gjykatës Ndërkombëtare Penale.

regjionale luftrat civile dhe ato qlirimtare Gjë që pa dyshim imponon jo vetëm nevojën e ekzistimit por edhe nevojen e plotsimit dhe të zgjerimit të rregullave te së drejtës humanitare. Krishtrimi dhe Islami.2.Republika e Kosoves më 2011-11-16 në orën 8:48. Natyrisht ekzistimi I rregullave humanitare nuk është në qdo rast garanci e mjaftueshme për evitimin e veprimeve jo njerzore 5. dhe nga i cili mund te pritet paanesi e plote ne ushtrimin e funksioneve. ne baze te propozimit te Komitetit te fuksionareve te larte (Keshlli i Perhershem) per nje periudhe trevjecare qe mudn te vazhdohet edhe nje here. Gjilan. Historiku i mbrojtjes së të drejtave të njeriut në konfliktet e armatosura E drejta humanitare nderkombtare është zhvilluar në kuadër të së drejtës ndërkombtare. Nje veprimtari më e dendur është shënuar vetëm në fund të viteve të 60-ta dhe në fillim të viteve të 70-ta lidh shënimin e njëzetvjetorit të miratimit të deklaratës së Pësrgjithshme për të drejtat e njeriut. Por janë shtuar shumë konfliktet locale. Rregullat e tilla q’ është e vërteta kanë qenë të pakta dhe sporadike por që qdo here kishin si qëllim kryesor kufizimin e mizorive në luftë 3. E Drejta Humanitare dhe ndalimi i Luftës Fakti se lufta lufta konsiderohet si mjet I ndaluar nuk do të thotë assesi se është përjashtuar nga jeta ndërkombtare. natyren e tensioneve dhe pasojat e mundshme per paqe . Njerzimi definitivisht I është shmangur konfliktit botror.PD · 12. filozofëve teologëve dhe pacifistve për ndalimin e luftës nuk kanë dhënë rezultate. Komisari i Larte per pakica kombetare Komisarine Larte e emeron Keshilli i Ministrave i OSBE-se me konsensus. nga radha e personaliteteve te shquara nderkombetare qe kane eksperience te gjate perkatese. Asambleja e përgjithshme kishte konfirmuar tri parime themelore që duhet ti respektojmë të gjitha autoritetet pergjegjse për aksione në konflikte të armatosura. Komisari i Larte eshte i autorizuar: -te mbledhe dhe te pranoje informata per ceshtje te pakicave kombetare -te vleresoje rolin e paleve te involuara. Asambleja konfirmonte: Mbrojtja ndërkombëtare për të Drejtat e njeriut(pjesa katërt) nga Fakulteti Juridik. Kontributi I Kombeve te Bashkuara Zhvillimet të së Drejtës Humanitare Kontribut me te rendsishëm për forcimin e vetëdijes për detyshmërinë e rregullave të së drejtës humanitare kanë dhënë Kombet e Bashkuara. përpos që është arritur të proklamohet disa rregulla për ndalimin ose kufizimin e së drejtës së luftës ndalimin eluftës ditve të caktuara (festive) ose muajve të caktuar (muajt e paqes hyjnore) ndalimin e disa metodave dhe mjeteve të luftes dhe të afirmohen disa rregulla fisnike (riterëve 4. Fatëkeqësisht të gjitha përpjekjet e mendimtarve. Përpjekjet për ndalimin ose kufizimin e Luftës Siq është thënë e drejta humanitare ndërkombtare është krijuar për të mbrojtur njerzit nga fatkëqsit e luftës. Rregullat e para humanitare e kanë origjinën në mësimet religjioze dhe ato morale që kanë përmbajtur gati të gjitha religjionet më kryesore si budizmi.

qe jane ne hapesiren e tensioneve dhe qe jane te autorizuara te perfaqesojne pakicaet kombetare. dhe -me garantimin e te drejtave te grupeve etnike dhe kombetare dhe te pakicave conform me detyrimvet e percaktuara ne kuader te KSBE-se. dhe -perfaqesuesit e asociacioneve. Dokumentet Evropiane per Mbrojtjen e Pakicave 13. te terheqe verejtjen Komitetit te Funksionareve te Larte. ne qofte se respektohen te drejtat e njeriut dhe te pakicave kombetare. per te cilin kryesuesi konsultohet ne menyre diskrete me shtetin e interesuar. ksenofobise dhe antisemitizmit si dhe te diskriminimit dhe persekutimit te kujtdo qofte per arsye fetare dhe ideologjike. sidomos kur eshte fjala per shtetin ligjor. kurse me 1961 Asambleja kishte ftuar Komitetin e Ministrave qe ne nje protokoll shtese te Konventes Evropiane te te drejtave te njeriut. rezultate dhe perfundime.2 Angazhimi i Keshillit te Evropes –KE Keshilli i Evropes qe nga formimi i tij 1949. Pas kesaj. me te cilen njohja e shteteve te reja kushtezohet: -me pranimin dhe respektimin e detyrimeve nderkombetare qe dalin nga aktet me te rendesishme nderkombetare. grupeve fetare dhe kombetare qe jane drejtpersedrejti te interesuara. besimin dhe bashkepunmin ndermjet tyre. Anetaresimi i shteteve te Evropes Qendrore dhe Lindore ne BE kushtezohet sipas kritereve me ekzistimin e institucioneve te qendrueshme qe garantojen demokracine. te perparoje dialogun.-te bisedoje me palet dhe sipas nevojes. Komisari i Larte harton raportin teper rezervat qe permbane konstatimet dhe perparimin e realizuar lidhur me ate ceshtje. nga cfaredo burimi. ne qofte se konfirmohet parimi i paprekshmerise se kufinjve dhe respektimi i kufijve te njohur nderkombetarisht. Deklarata ve ne dukje sendertimi i nje Evrope te bashkuar dhe stabile mund te realizohet vetem ne qofte se luftohen te gjitha shfaqjet e nacionalizmit agresiv. duke perfshire ketu edhe mjetet e informacionit dhe organizatat joqeveritare Ketij mund ti dorezojne raporte te vecanta: -qeverite e shteteve pjesemarrese. -ai mundet. por edhe organet regjionale ose lokale te pushtetit ku jetojne pakicat kombetare. demokracine dhe te drejtat e njeriut. raporti me komente eventuale i dorezohet Komitetit te Funksionareve te Larte. Komisari i Larte mund te vizitoje territorin e cdo shteti pjesemarres dhe te komunikoj drejtpersedrejti me palet e involvuara per te marre informata te dores se pare duke perfshire ketu informatat diskrete nga cdo individ. respektimin e pakicave dhe mbrojtjen e tyre. te perfshije nje dispozite per .1 Angazhimi i Bashkimit Evropian Shtetet e BE-se kane miratuar nje Deklarate per kriteret per njohjen e shteteve te reja ne Evropen Lindore dhe ne Bashkimin Sovjetik. Komisari i Larte i parashtron kryesuesit raportin me konstatime. te drejtat e njeriut. kishte proklamuar nevojen e nje mbrojtje me te gjere te te drejtave te pakicave. shovinizmit. dhe ne qoftese konfirmohet barazia e te drejtave te popujve dhe e drejta e popujve per vetvendosje. racizmit. organizatave joqeveritare. kurse kryesuesi kete e ve ne rend dite te mbledhjes se ardhshme te tyre -te mbledhe dhe te pranoje informata per statusin e pakicave komebtare dhe rolin e paleve te involvuara. 13. 13. po qe se çmon se ekziston rreziku nga konflikti. grup ose organizate qe jane drejtpersedrejti te interesuar per gjendjen e pakicave kombetare. sundimin e ligjit. Pas vizites shtetit pjesemarres.

nuk ua njeh pakicave te drejtat kolektive. detyra e shteteve qe te menjanojne cdo rrezikim ose trajtim jo te mire qe ka te beje me perdorimin e gjuhes se pakices e qe ka si qellim te dekurajoje ose te vere ne dyshim ruajtjen dhe zhvillimin e saj. liria e tubimeve paqesore.garantimin e disa te drejtave te pakicave komebtare qe nuk jane perfshire me konevnte. Nga ana tjeter personat qe i perkasin pakicave detyrohen te respektojne legjislacionin kombetar (shteteror) dhe te drejtat e te tjereve dhe te rezervohen nga cfaredo veprimi qe eshte ne kundershtim me parimet themelore te se drejtes nderkomebtare. liria e organizimit. per krijimin e kushteve per lehtesimin ose per inkurajimin e perdorimit te tyre me te folur ose me shkrim. familjen e te cileve e kerkojne nje gje te tille dhe jane ne numer qe gjykohet mjaftueshem etj. Karta ka proklamuar disa qellime dhe parime me te cilat konfirmohej se njohja e gjuheve te pakicave eshte shprehje e pasurise kulturore si dhe nevoja e ndermarrjes se aksioneve vendimtare per perparimin e tyre. nuk e ndalon asimilimin vullnetar. politike dhe kulturore. Miratimin e Kartes e kishin inspiruar disa faktore te rendesishem sic jane: -rreziku qe u kanosej gjuheve regjionale ose te pakicave te zhduken -e drejta e patjetersuseshme e perdorimit te gjuhes se pakices privatisht dhe publikisht. e cila c‟eshte e verteta nuk kishte asnje dispozite pos asaj qe ndalonte diskriminimin. sepse shfrytezimin e disa te drejtave e ve ne varesi te situates. Perpjekjet per definimin e pakicave me se shpeshti lidhen me veprimtarine e Gjykates Nderkomebtare te Drejtesise. 15. ndergjegjes dhe besimit. Konventa-kuader nuk iperkufizon pakicat kombetare per shkak se Komiteti i Ekspertev nuk kishte mundr te gjente nje perkufizim i cili do te mund te perfshinte te gjitha kategorite e pakicave dhe qe do te siguronte perkrahjen e te gjitha shteteve anetare. I cili u miratua nga Komiteti i Ministrave. Gjykata kishte theksuar elementet themelore qe do te mund te inkorporohesihn ne definicionin e pakicave. 14. Ky fakt thjeshte vetvetiu tregon sa veshtire ka qene te arrihet pajtimi i pergjithshem rreth kuptimit te pakicave. Konventa. liria e shprehjes dhe liria e mendimit. Karta Evropiane e gjuheve regjionale ose te pakicave Shtetet an. Problemi i perkufizimit te pakicave Asnje nga traktatet per mbrojtjen e pakicave nuk ka permbajtur shpejgimin se cka duhet te nenkuptohet me termin „pakice‟. Sipas Gjykates pakice eshte: .tare te KE miratuan me 5 nentor 1992 Karten Evropiane te gjuheve regjionale ose te pakicave. Asambleja Parlamentare kishte kerkuar nga Komiteti per ceshtje jurdike dhe te drejtat e njeriiut qe gjate shqyrtimit te kerkesave per pranim ne KE te mbikqyrte rreptesisht repsektimin e te drejtave te perfshira ne Projektin e protokollit shtese. 16. shoqerore. Karta ka mjaft mangesi. hartoi projektin e Konventes-kuader per mbrojtjne e pakicave kombetare. Konventa-kuader per mbrojtjen e pakicave kombetare Komiteti ad hic per mbrojtjen e pakicave kombetare (KAHMPK) i krijuar nga Komiteti I Ministrave. se detyrimet e shteteve i percakton me shprehje te cilat e relativizojne karakterin detyres . si dhe ratifikimin dhe zbatimin e Kartes Evropiane te gjuheve regjionale ose te pakicave. nga numri i banoreve i cili duhet te justifikoje masat e percaktuara. as nuk kishte rimarre ndonje perkufizim ekzistues. Kjo konvente ka parapare qe personave qe u takojne pakicave kombetare duhet tu garantohen ose sigurohen: barazia para ligjit dhe barazia e plote dhe efektive ne fushen ekonomike.kuader per mbrojtjen e pakicave komebtare eshte objekt i verejtjeve te shumta per shkak se : nuk permbane perkufizimin e palicev.

se mund te percaktohen me mjaft siguri disa nga elementet ose kriteret themelore qe dueht pasur parasyh ne cdo rast kur flitet per pakica. rusi Stanislav Chernichenko. Paraqitja e parimit te vetevendosjes Parimi i vetevendosjes eshte formuluar nen ndikimin e doktrines se „te drejtave natyrore te njeriut‟ dhe lidhet me periudhen e kialimit nga feudalizmi ne kapitalizem. E DREJTA E VETEVENDOSJES SE POPUJVE 1. dhe -grupi qe deshiron ti ruaj karakteristikat dalluese. Keto kritere mund te sistematizohen ne dy grupe: kritere objektive dhe kritere subjektive. i cili mendonte se definicioni punues. dhe -shtetesia e shtetit. fetar ose gjuhesor i nderyshem nga shumica -grupi qe e karakterizon ndjenja e solidaritetit. i cili nuk do te kerkoje miratimin zyrtar dhe nuk do te jete juridikisht I detyrueshem. Diskutimi lidhur me perkufizimin e pakicave kane treguar se formulimi i cfaredo definicioni qe do te pranohej pergjithesisht eshte detyre shume komplekse dhe e veshtire. Deklarata . Diskutimet kane qitur ne shesh qarte. qe implikonte te drejten e popullit per ta percaktuar rregullimin politik dhe statusin shteteror. i cili duhet te sherbeje vetem si udhezues. Ne grupin e pare te kritereve per percaktimin e pakicave rregullisht permendet se pakicat jane: -grupe te vecanta -madhesia numerike -paszita jodominante. kur Francis I i Frances.-grup i vecante -pakice reale -grupi natyror. Grupin e dyte ose kriterin subjektiv e bene deshira e anetareve te grupit qe ti ruajne karakteristikat e veta. kur kerkesat e borgjezise se re drejtohen kah afirmimi i sovraniteitt kombetar dhe krijimi i shteteve te pavarura kombetare. deklaronte se eshte ne kundershtim me te drejten „per te bere transferimin e qyteteve ose provincave kunder vullnetit te banoreve‟ dhe se kjo mund te behet „vetem me pajtimin e dhene shprehimisth‟. Aktet e para te rendesishme qe permbanin parimin e vetevendosjes ishin Deklrata e Pvaresesie e Shteteve te Bashkuara te Amerikes. Parimi i vetevendosjes se popujve permendet per here te pare pas lidhjes se marreveshjes se Madridit me 1526. Njera nder perpjekjet e fundit per definimin e pakicave eshte bere nga anetari i Nenkomisionit per pengimin e diskriminimit dhe mbrojtjen e pakicave.

ne kuader te shteteve te reja ose te zgjeruara jane lene miliona banore qe u takonin popujve te tjere. italiane. sepse pjese te medha te tyre mbeten jashte kufijve kombetare. shoqeror dhe kulturor dhe i ka obliguar te gjitha shtetet ta respektojn kete te drejte. shume shtete me traktate te paqes.mane. Me ndarje ose rindarje ne fillim te ketij shekulli shume popuj jane demtuar pa mase. ne qofte se nuk do te ishin ne pajtim me vullnetin e lire te popujve te interesuar. 4. jane obliguar qe te sigurojne per pjesetaret e pakicave kombetare. Deklarata proklamon se „te gjihte popujt kane te drejte ta percaktojne statusin e vet politik‟ dhe te vendosin per zhvillimin e vet ekonomik. me rastin e hyrjes ne Lidhjen e Kombeve.dhe te vendosin lirisht per rregullimin e vet ekonomik. e quajtur tradicionalisht Magna Carta e dokolonizimit. me marreveshje te vecanta ose me deklarata te njeanshme. qe eshte dashur te sigurohet me kushtezmin e njohjes dhe pranimit te shteteve ne Lidhjen e Kombeve. qe ne praktike domethene mosperfillje e vrazhde e parimit kombetar dhe mosrespektim i parimit te vetevendosjes qe aq zeshem ishin propaguar si qellime te luftes. Nje nder hapat me te rendesishem drejt legalizimit te se drejtes per vetevendosje behet me miratimin e Deklarates se Kombeve te Bashkuara mbi Parimet e se Drejtes Nderkombetare qe u referohen marredhenjeve miqesore dhe te bashkepunimimt te shteteve konform me Karten e Kombeve te Bashkuara. polake etj per shkak se me te lidhet e drjeta e kombeve per tu organizuar ne shtete dhe per te gezuar lirine. Rol te posacem ne clirimin e popujve ka luajtur sidomos Deklarata e Kombeve te Bashkuara per dhenien e pavaresise vendeve dhe popojve koloniale. origjine. Afirmimi i parimit te vetevendosjes gjate Luftes se Dyte Boterore Karta e Atlantikut proklamonte deshiren qe te mos behen kurfare ndryshimesh territoriale. por sipas rindarjes se re. per cka shpejt fiton njohje ne te drejten nderkombetare pozitive dhe luan nje rol te rendesishem per afro nje shekull ne jeten nderkombetare.franceze per te drejtat e njeirut dhe Deklarata e te drejtave te popullit te Rusise. Deklarata theksontee se „te gjithe popujt kane te drejte per vetevendosje.. sipas te cilit shteti dueht te perputhet me kombin. 5. fetare ose gjuhesore barazi te plote me shtetasit e tjere. Inkosekuenca ne zgjidhjen e ceshtjes kombetare pas luftes se pare boterore Shume popuj jane cliruar nga Austr-Hungaria. Sipas ketij parimi cdo komb ka te drejtet ne shtetin e vet sovran dhe te drejten te vendose lirisht per fatin e vet. . shoqeror dhe kulturor‟. Ëilsoni zgjidhjen e ceshtjes kombetare e shihte tash nepermjet sigurimit te mbrojtjes se pakicave kombetare. te bazuara ne respektimin e parimit te barazise dhe te vetevendosjes se popujve‟. Parimi kombtar pranohet me entuziazem nga autoret gjer. dhe tu kthehet e drejta sovrane dhe e dreta qe te qeverisin vetveten. te repsektohet e drejta e cdo populli qe te zgjedhe vete formen e qeverisjes nen te cilen deshiron te jetoj. Si rezultat i kesaj. zakone dhe gjuhe te perbashket qe formojne nje bashkesi jetesore dhe koshiencen sociale. qe ishte negacion i drejteperdrejte i parimit kombetar. atyre te cileve u eshte marre me dhune.. duke konsideruar keto si kusht themelore per marredhenje paqesore dhe miqesore ndermjet komebeve. per shkak se shenonte fillimin e trendit te pakthyeshem kah dekolonizimi. 2. ngase kombi eshte „shoqeri natyrore e njerezve me territor. ‘Parimi kombetar’ Perpjekja per organizimin e bashkesise nderkombetare mbi bazen e respketimit te aspiratave komebtare formulohet dhe futet ne teorine e se drejtes nderkombetare nepermjet „parimit kombetar‟. i obligon anetaret e Kombeve te Bashkuara qe kane ose marrin persiper pergjegjesine per administrimin e territoreve. Karta e OKB-se proklamon si nje nder qellimet kryesore te organizates „zhvillimin e marredhenjeve miqesore. Per shkak te interesave kontradiktore.

pra edhe shqiptaret. dhe -te drejten per ti zgjidhur vete te gjitha ceshtjet e tjera qe jane ne kompetence te brendshme. Rregullisht pjesetaret .. Subjektet e se drejtes per vetevendosje Disa autore te se drejtes nderkombetare. subjekt te vetevendosjes i konsiderojne edhe kombesite. nje grup social pa qeveri te vet ose nje grup social qe jeton nen nje qeveri te popullit qe nuk I takon atij grupi social. se ata perbejne nje grup te caktuar. 8. do te mund te deklarohen per fatin e evt me te drejten per vetevendosje deri ne shkeputje‟. Shqiptaret ne Jugosllavi pas Luftes se Pare Boterore trajtoheshin si pakice kombetare. jo ne baze te kritereve etnologjike (territori. E drejta e vetevendosjes ne planin e brendshem konsiston ne: -te drejten per te percaktuar rendin shteteror dhe shoqeror -te drejten per te disponuar lirisht me resurset natyrore dheper te zhvilluar jeten e vet ekonomike. Rezoluta theksonte se „Kosova dhe Rrafshi i Dukagjinit . qe nga Kongresi i Berlinit. gjuha.. 7. qe konsiderohet i ndryshem nga grupet tjera te ngjashme. ngase te gjithe i nenshtrohen nje rendi juridik komebtar. deshiron te bashkohet me Shqiperine‟ dhe shprehej besimi se si rezultat i luftes se perbashket do te vije koha „kur te gjithe popujt. gjuha. feve dhe gjuheve te ndryshme. gje qe tregon qarte se kjo s‟eshte bashkesi natyrore.si gjithehere ashtu edhe sot. Konferenca themeluese e Keshillit Nacioonal Clirimtar te Krahines se Kosoves. Me termin „popull‟ mund te nenkuptohen. individet qe u takojne racave. si njesi autonome etj. arti . shkombetarizuar ose asimiluar. feja. Ata i ishin ekspozuar shtypjes me brutale dhe presionit me te vrazhde per tu shperngulur. traditat. me „popull‟ nenkuptohet nje komb i paorganizuar politikisht.6. Per kete arsye shqiptaret e Kosoves dhe te viseve te tjera te ish-Jugosllavise i kishin mbeshtetur shpresat e veta per zgjidhjen e ceshtjes kombetare ne „parimin kombetar‟ ose ne Karten e Atlantikut. aspiratat. Disa autore kombin e perkufizojne. por tani si anetare te federates. kultura etj) por sipas kritereve shpirterore: ekzistimi i koshiences se perbashket te te gjihte anetaret. perveq popullit dhe kombit. qe ishte plotesisht ne frymen e te gjitha qendrimeve te shpallura perpara dhe gjate Luftes se Dyte Boterore. por ishin te privuar nga te gjitha te drejtat e parapara me sistemin e Lidhjes se Kombeve. Ne kuptim tjeter. Parimi i vetevendosjes dhe ceshtja shqiptare ne ish-Jugosllavi Shume territore kompakte te banuara me shqiptare. zzakoni etj. Permbajtja e parimit te vetevendosjes Aktet nderkombetare dhe autoret e se drejtes nderkombetare precizojen se vetevendosja ne planin nderrkombetar konsiston ne: -te drejten e popujve ose te komebev per shkeputje ose per formimin e shtetit te pavarur -te drejten e popujve ose te komeve per shkeputje me qellim te bashkimit me nje shtet tjeter. por bashkesi juridike. mbajtur ne Bujan 31 dhjetr 1943 proklamonte besnikerine respektimit te vullnetit te popullit. ose te komebeve per bashkim me shtetin ne kuader te cilit kane qene edhe me pare. dhe -te dretjen e popujve. Me fjalen „komb‟ nenkuptohet nje shoqeri njerezish e konsistuar nga vete natyra nepermjet perzierjes se gjakut dhe qe dallohet nga te gjitha te tjerat sipas karakteristikave qenesore qe mund ti dallojne njerezit ne mes tyre. Ky qendrim i Konferences se Bujanit nuk eshte kontestuar drejteperdrejte asnjehere. sic eshte raca. territori. sidomos pas luftrave ballkanike i jane shkeputur trungut kombetar me kufij te cilet i kane vene shtetet imperislaiste ne kundershtim te plote me parimin kombetar dhe te drejten per vetevendosje. e jo ne kuader te shtetit unitar. feja.

Ne hierarkine e normave te se drejtes nderkombetare. Afirmimi i idese se barazise ndermjet njerezve Afirmimit te kesaj ideje si nje nder te drejtat me elementare te njeriut i kane kontribuar sidomos Voltaire dhe Rousseau. nuk mund tu mohohen keto te drejta‟. discrimino. 3. 11. dhe ka kuptimin e ndarjes. kombesise ode fese. dallimit. nga te cilat. seksit. jotoleranca fetare dhe arbitrarizmi i pushteit mbreteror. me cka kane hyre dhe kane fituar vend te rendesishem ne historine e njerezimit si disa nga aktet me te rendesishme te miratuara ndonjeher. IV. Efektet pozitive te vetevendosjes Parimi i vetevendosjes se popujve shume gjate bente forcen shtytese kryesore per realizimin e aspiratave kombetare te shume popujve te botes ne luften e tyre per sigurimin e lirise. te gjinive etj. Aktet me te rendesishme te aprovuara atehere kane vene standardet themelore te te drejtave te njeriut dhe jane bere udherrefyes per popuj dh shtete te tjera. banojne ne territor te njejte. nuk mundet ta ndryshoje botekuptimin zoterues te popujve. te pavaresise. Diskriminimi si nje nder format me te vrazhda te shkeljes se te drejtave te njeriut dhe lirive themelore eshte fenomen mjaft i perhapur dhe bazohet ne „doktrina‟ mbi superioritetin ose inferioritetin e racave. dhe se „anje individ ose grup njerezish nuk jane te autorizuar per ndonje dobi ekskluzive ose privilegje nga bashkesia‟. baltike ose veriore. nga e cila kane buruar pabarazite shoqerore. ne te cilen shprehet besnikiresht koncepti i shkolles se te drejtes natyrore dhe per here te pare shpellet „se te gjith njerezit sipas natyres jane njesoj te lire dhe te lire pavarur dhe kane ca te drejta qe i fitojne me lindje. te grupeve racore. me sistem te theksuar centralist dhe hegjemonist qe kondershtojne ashper kerkesat per njohje te se drejtes per vetevendosje. Nocioni i diskriminimit Termi „diskriminim‟ perdoret per te shenuar trajtimin e padrejte ose mohimin e privilegjeve normale personave per shkak te races. ose i vendosjes se pabarazise 2. kane fe te njejte. Fakti se ka edhe sot shtete te perbera dhe shumekombeshe. trajtimit ne menyre te ndryshme. dhe te bashkimit kombetar. Termi eshte marre nga gjuha latine.enje kombi flasin nje gjuhe. kur te hyjne ne ndonje gjendje te shoqerise. ne baze te cilave disa raca kane vlere me te vogel dhe kane nevoje te sundoehn nga racat me te vlefshme (racat e larta) ne c‟grup radhiteshin rreullisht racat e caktuara evropiane si ajo mesdhetare. . Hapi i pare ne kete drejtim eshte bere ne Deklaraten per te drejtat qe e ka nxjerre populli i Virgjinise. me kritiken qe i kane bere shoqerise feudale. etnike ose te popujve. Mund te konkludoeht se parimi i vetevendosjes eshte pjese e se drejtes nderkombetare pozitive dhe ius cogens. vetevendosja eshte esencialisht kushti i pare themelor nga i cili burojne parimet me te cialt udhehiqet bashkesia nderkombetare. NDALIMI I DISKRIMINIMIT 1. qe kane qene negacion i nje „gjendjeje natyrore‟ ne te cilen te gjithe njerezit kane qene njesoj te lire dhe kur nuk ka ekzistuar kurrfare pabarazie ekonomike ose politke. i kufizimit te te drejtave. te popujve. Normalisht me te nenkuptoeht dallimi qellimkeq ne trejtim te individeve. Legalizimi i parimit per barazine ndermjet njerezve eshte produkt i revolucioneve borgjeze.

percaktonte se „njerezit lindin e jetojne te lire e te barabarte ne te drejta‟. gje qe ne essence perjashton dallimet. BRSS etj. ngjyrë lëkure ose përkatësi etnike. Ndalimi i diskriminimit me akte te KB-ve dhe te institucioneve te specializuara Karta e KB-ve duke bërë fjalë për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe të lirive themelore. si nje nder te drejtat themelore. mendimit politik ose mendimit tjetër. me të cilën shpallë se diskriminimi ndërmjet njerëzve. permbajne dispozita me te cialt diskriminimi ndalohet shprehimisht. 5. 7. Spanja Greqia etj. pa dallim race. 4. Ndalimi i diskriminimit me akte nderkombetare Ne periudhen e luftes dhe pas Luftes se Pare Boterore aktualizohet shume me shume çeshtja e njeohjes dhe e mbrojtjes se te drejtave te pakicaev. Asambleja e Përgjithshme e KB-ve ka miratuar Deklaratën e KB-ve për eliminimin e të gjitha formave të diskriminimit racial. gjuhes ose fese. gjuhës apo fesë. e kane parashikuar diskriminimin si krim qe ndiqet dhe denohet. kombesia. Ligji penal i Rusise shpallte veper pernale cenimin e barazise komebtare ose racore e madje ede propaganden e urrejtjes dhe percarjes komebtare ose fetare. mohim i parimeve të Kartës së KB-ve. qofte i drejte perdrejte apo i terthorte. raca ose feja. Disa nga keto permbajen dispozita me te cialt diskriminimi ndaloeht shprehimisht. me te cialt cenohet barazia e qytetareve dhe e popujve. eshte i denueshem cfaredo kufizimi i te drejtave a dhenie e privilegjeve ne baze te dallimeve komebtare.qe jane nxjerre pas Luftes se Dyte Boterore. ka qene objekt i rregullimit ne shume traktate nderkombetare te lidhura pas Luftes se Dyet Boterore. për shkelje të të drejtave të njeriut dhe lirive themelore të proklamuara me Deklaratën e Përgjithshme për të drejtat e njeriut. u garantoeht mbrojtja e jetes.Deklarata per te drejtat e njeriut dhe te qytetarit. Turqise. . te cilen e ka miratuar Kuvendi francez pas shperthimit te revolucion. seksit. lirite individuale dhe lirite fetare‟. Ndalimin e diskriminimit kushtetutat rregullisht e vendosin midis rregullave qe duhet te sigurojne barazine ndermjet njerezve. i bazuar në racë. zgjeroeht shume me teper rrethi i subjekteve te detyuar dhe krijoeht nje mekanizem per te shyqrtuar cenimet e te drejtave te pakicave. është cenim i dinjitetit njerëzor. ceshtjen e kane zgjidhur duke perdorur formulime per barazine ndermjet njerezve. si dhe kufizimin e te drejtave ose dhenjen e privilegjeve qytetareve varesiht nga perkatesia racore dhe komebtare. gjuhës. Ndalimi i diskriminimit me ligje penale Ligjet penale te shume shteteve. Edhe sipas ligjit penal te ish-Jugosllavise. gjuha. Te ketilla jane: Kushtetuta e Indise. Çeshtja e njohjes dhe e mbrojtjes se te drejtave te njeriut dhe lirive themelore per te gjithe. Ndalimi i diskriminimit me kushtetuta Shume nga kushtetutat e nxjerra. Traktatet parashihnin se: „te gjithe banoreve pavaresisht nga lindja. 6. Edhe Deklarata e Përgjithshme për të drejtat e njeriut parasheh se të drejtat nga ajo i takojnë çdo njeriu pa kurrfarë dallimi për sa i përket racës. thekson se kjo duhet bërë pa kurrfarë dallimi për sa i përket racës. racore dhe fetare. fesë. lindjes ose rrethanave tjera. Numri me i madh i kushtetutave aktuale. me perjashtim te atyre shteteve ku konsiderohet se te ato nuk ka dhe nuk mund te kete diskrimnim sic jane Zvicrra. pasurisë. gjuhe ose feje. ngjyrës. Shqiperise. ndermjet shtetasve ne baze te races. origjinës kombëtare ose shoqërore. Gjemranise Federale. që në esencë paraqet ndalim implicit të diskriminimit.

invaliditeti obligimet familjare etj. 9. me ç‟gjë zhduken ose shkelen mundësitë e barabarta përsa i përket punësimit ose profesionit. fesë. me ç‟gjë zhduken ose shkelet barazia në trajtim në lëmine e arsimit. moshe. .1. grupeve t[ personave ose institucioneve. mendimit politik. grupet ose organizatat joqeveritare. qe mund te parashtrojne individet. t‟u sigurojnë mbrojtje efektive dhe të drejtën në ankesë para gjyqeve të vendit dhe organeve të tjera shtetërore kundër çfarëdo veprimi të diskriminimit. Njeri nder funksionet e Komisionit eshte shqyrtimi i peticioneve per shkeljen e te drejtave te njeriut. përjashtim ose dhënie e përparësisë në bazë të racës.1 Konventa për diskriminimin në fushën e punësimit dhe profesionit Sipas konventës me diskriminim nënkuptohet çdo dallim. Kjo ka ndikuar qe atij ti drejtohen nga disa qindra ankesa per cdo vit. shkencë dhe kulturë (UNESCO). të ndërmarrin masa efikase për ndryshimin. përjashtimin ose dhënien e përparësive. Puna e komisionit ka qene shume veshtire per shkak se vepronte ne nje mjedis jo te favorshem per realizimin e qellimeve te tij. Këtu bëjnë pjesë posaçërisht veprimet metë cilat cilitdo person ose grup personash i bëhet e pamundur vijimi në disa shkallë të shkollimit ose i kufizohet shkollimi në shkallë me të ulët. në qoftë se kjo është e bazuar në kualifikimet e kërkuara për vendin e caktuar të punës. seksit. mjedis ku sundonin regjimet diktatoriale dhe ku nen pretekst te luftes kunder komunizmit beheshin shkelje te panumerta te te drejtave te njeriut.5. Konventa ndërkombëtare për eliminimin e të gjitha formave të diskriminimit racial. e ka gjykuar diskriminimin dhe i ka detyruar shtetet që: të mos kryejnë çfarëdo vepre të diskriminimit ndaj personave. Konventa ndërkaq nuk e konsideron diskriminim dallimin. 9. ndërprerjen ose anulimin e çdo ligji dhe të çdo dispozite që ka për qëllim zbatimin e diskriminimit. por edhe të ndërmarrin masa të nevojshme. Kontributi i institucioneve të specializuara në ndalimin e diskriminimit Problematika e ndalimit të diskriminimit ka qenë objekt i dy konventave të tjera që i kanë miratuar Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) dhe Organizata e KB-ve për arsim. ngjyrës. ngjyrës. E miratuar nga Asambleja e Përgjithshme me 21 dhjetor 1965. te cilat kishin te benin ne te shumten e rasteve me burgimet masive arbitrare. Kjo e drejte perben nje karakteristike te shquar te Konventes Amerikane ne krahasim me Konveten Evropiane dhe Paktin nderkombetar per te drejtat civile dhe politike. Konventa i detyron shtetet jo vetëmn të pezullojnë çdo dispozitë ligjore ose administrative dhe të ndërprejnë çdo praktikë diskriminuese në fushën e arsimit.8. si edhe kur është fjala për masat e veçanta që janë të orientuara në drejtim të kihen parasysh nevojat e posaçme të personave për të cilët mbrojtja është e pranuar si e nevojshem. për shkaqe seksi. origjinës kombëtare. ngase ky eshte organi i vetem nderkombetar te cilit i eshte dhne si competence kryesore dhe e pergjithshme te pranoje dhe te merret me parashtresat individuale per shkeljen e te drejtave te njeriut. seksit.2 Konventa kundër diskriminimit në fushën e arsimit Sipas konventës me diskriminim nënkuptohet çdo dallim.4 Veprimtaria e Komisionit Raportet e para per shkeljet e renda te te drejtave te njeriut datojne nga fillimi i te 60-ve dhe kishin te benin me Kuben. dhënie të bursave ose forma të tjera të ndihmës nxënësve. dhe të ndalojnë diskriminimin me të gjitha mjetet përkatëse duke përfshirë edhe masat ligjore. as të nxisin. të mbrojnë ose të përkrahin diskriminimin. mendimit politik. origjinës kombëtare. perdorimin sistematik te torturave. fesë. Haitin dhe Republiken Dominikane. Këto janë: 9. duke përfshirë edhe nxjerrjen e rregullave ligjore me të cilat do të eliminohej çfarëdo diskriminimi me rastin e pranimit të nxënësve në shkollë si dhe të mos lejojnë organet shtetërore të bëjnë dallim ndërmjet qytetarëve në pikëpamje të taksave për shkollim. personat e zhdukur. Shtetet janë të detyruara që të gjithë personave nën juridiksionin e tyre. me të cilin cenohen të drejtat individuale si edhe të drejtën për të kërkuar nga gjyqet kompensim të drejtë për çfarëdo dëmi që do të mund tu shkaktohej nga diskriminimi i tillë. përjashtim ose dhënie e përparësisë në bazë të racës. 9.

Vendimi i Gjykates eshte definitiv dhe i paapelueshem. 9.Gjyqtaret zgjedhen per nje periudhe 6 vjecare dhe mund te rizgjedhen vetem nje here. respektivisht per shtetet anetare te Konventes.1 Themelimi dhe perberja e gjykates Konventa amerikane percakton organizimin.2. funksionet dhe procceduren para Gjykates. Komiteti juridik .3 Kompetenca keshilldhenese e Gjykates Konevta amerikana ka parapare se shtetet anetare te OSHA-se mund te kerkojne nga Gjykata keshille ne lidhje me interpretimin e Konventes dhe te cdo marreveshje tjeter nderkombetare nga fusha e te drejtave te njeriut. Sipas Konvetes. Gjykata nuk eshte organ i sistemi nderamerikan sic eshte Komisioni.5.2 Kompetenca e Gjykates Gjykata nderamerikane eshte orgna gjyqesor autonom. Gjykata parashtron raport vjetor per cdo mbledhje te rregullt Asamblese se Pergjithshme te OSHAse. Gjykata kur gjene se ekziston cenimi i te drejtave dhe lirive mund te kerkoje: a) qe pales se demtuar ti sigurohet gezimi i te drejtes ose lirise se tij qe eshte cenuar b) te eliminohen pasojat e veprimeve qe kane shkaktuar shkeljen e te drejtave dhe lirive te tilla c) ti jepet demshperblimi pales se demtuar. Keshillat.2. Konventa percakton se vetem shtetet pale dhe Komisioni mund ti parashtrojne raste Gjykates. Deri sot Gjykata ka marre pak vendime ne ceshtje kontestimore dhe keto kishin te benin kryesisht me personat e zhdukur dhe vrasje te civileve. Keshtu. Mbledhja konsultative e ministrave te puneve te jashtme. te cilat ne shumicen e rasteve i ofronin Komisionit informata te pakta dhe perpiqeshin me shume ta mbulonin rastin e parashtruar Komisionit. Konventa ua ka lene shteteve anetare te vendosin se ku do te jete selia e Gjykates. ky vendim eshte marre ngase shumica e shteteve jane deklaruar se nuk jane te gatshme te pranojne te drejten e individeve ti drejtohen Gjykates. Individet nuk mund ti parashtrojne raste Gjykates. Te drejten per te propozuar dhe per te marre pjese ne zgjedhje te gjyqtareve kane vetem shetetet pale te Konventes.5. ne te cilin thekson posacerisht rastet kur ndonje shtet nuk ka vepruar ne pajtim me vendimet e saj dhe parashtron rekomandimet e veta lidhur me kete. sesa ta hetonin dhe te cilat ne keto raste me shume vepronin si kundershtare sesa si partnere te vullnetshem.5.2.2 Gjykata Nderamerikane per te Drejtat e Njeriut 9. Me 1 korrik 1978 Asambleja e Pergjithshme e OSHA.se propozoi qe Gjykata te vendoset ne Kosta Rike. Punen e komisionit e veshtirsonte shume edhe mungesa e bashkepunimit nga ana e qeverive te interesuara. debime nga shtetet pa vendim gjyqesor dhe shkelje te tjera te ngjashme me te cilat cenohen rende te gjitha standardet civilizuese. Kete te drejte e kane edhe organet e organizates si Asambleja e Pergjithshme. Gjykata eshte kompetente te zgjidhe mosmarreveshjet dhe te jape mendime keshilledhenese.5. ne shenje pranimi shtetit ku ishte miratuar konevnta. kompetencat. Kjo do te thote se ajo eshte kompetente vetem ne raste te parapara me Konvente. 9. me 1978 afro gjysma e raportit u referohej ankesave individuale.mungesen e plote te mjeteve jurdike. qe e kishte ratifikuar i pari Konevnten. e qe ka te beje me sendertimin e te drejtave te njeriut ne shtet qe i takon sistemit nderamerikan. Puna e Komisioni paraqitet ne raportet vjetore te parashtruara Asamblese se Pergjithshme te OSHA-se. 9. Gjykata perbehet nga 7 gjyqtare te zgjedhur ne cilesi individuale nga radha e juristeve me autoritet me te larte moral dhe aftesi te njohura ne fushen e te drejtave te njeriut.

Spanja. XIX ka pasur disa rregulla. Xhamajke dhe Puerto Rico. pese i kane parashtruar shtetet. por mendohet se nje apo dy mund te kene arritur me Kolumbon me 1492. si nje veprimtari shume e leverdishme. Kjo tregti shume gjate nuk eshte konsideruar se eshte ne kundershtim me krishterimin dhe me te drejten. e drejta nderkombetare e re duke filluar nga shek. nuk mund te jete object pronesie dhe duhet te gezoje te drejtat natyrore kurse skllaveria eshte ne kundershtim me te drejten natyrore. dhe qe nga atehere evropianet fillojne te sjellin ne tregje skllever nga Afrika per shitje. Kube. ne pozite te skllavit. raki.nderamerikan. jane konsideruar shume gjate si fenomen krejtesisht normal nga ka dale.XIX. me pastaj shembullin e Frances e kane ndjekur Danimarka . Grupin e fundit te shteteve qe e suprimuan skllaverine e perbejne Rusia dhe SHBA-te. Perpjekjet per ndalimin e skllaveriseSe pari skllaveria si insitucion eshte ndaluar ne France me nje ligj te miratuar me 1791. shtetet qe kane krijuar koloni ne Amerike. sepse trafiku legal ishte ndaluar. pelhura. Nisur nga kjo qe ne vitin 1441 fillon gjuetia e sklleverve zezake ne jug te kepit Bajador. kurse menyra me e mire per kete eshte qe te kultivojne kallamin e sheqerit. por shtetet e medha (Anglia. Sklleverit shiteshin ose kembeheshin per gjesende te ndryshme si per drithera. megjithese nuk dihet sakte kur. Nuk dihet sakte kur ka arritur zezaku i pare ne Amerike. Anglia ndaloi tere trafikun me skllever ne dominionet e saj me 1807. cigare. arme zjarri. Sipas nje interpretimi. por trafiku ilegal kishte vazhduar gati gjate tere shek. ene bakri. lekura. Komisioni nderamerikan per te drejtat e njeriut dhe Sekretariati i Pergjithshem. se keta mund te jene objekt pronesie sikurse edhe cdo send tjeter. Nga viti 1510 fillon trafiku i vertete i zezakve ne Amerike. shufra metali. Me pastaj zezaket fillojn ti dergonin ne Brazil. Sic dihet. Portugalia. qe ishte vendi i pare qe ndermori masa per ndalimin e tregtise me skllever. PJESA E DYTË TE DREJTAT THEMELORE TE NJERIUT TE MBROJTURA ME TE DREJTEN NDERKOMBETARE 1. Hapat per ndalimin e tregtise me skllver deri me 1830 kishin ndermarre edhe shumica e vendeve latino-amerikane sadoqe efektet e drejtperdrejta ishin te pakta. 2. Sipas kesaj njeriu pa marre parasyh ciles race i takon. Gjykata deri me sot uk ka sjelle shume vendime keshilldhenese per shkak te jogatishmerise se shteteve dhe organeve te OSHA-se qe ti drejtohen. ndersa tri Komisioni nderamerikan per te drejtat e njeriut. Holanda dhe Franca) lufotnin per monopol ne tregtine me skllever. qe kerkon nje pune te mundimshme te cilen mund ta rezistojne vetem zezaket. barut. Perpjekjet e shteteve per ndalimin e skllaverise datojne nga fundi i shek XVIII dhe fillimi i shek XIX. Realizimi i trafikut masiv filloi me 1518 kur Kurora mbreterore e Spanjes autorizoi transportimin e 4000 zezakeve per ne Espanjolle. qilima. Nga tete kerkesat e para. prandaj importimi i zezakeve ne Amerike eshte nevoje imperative. mendafsh etj. Deri atehere skllaveria jo vetem qe sihte e pranuar. kane te drejte te sigurojne mireqenien e tyre. . Historiku i skllaverise Ndalimi i skllaverise dhe i tregtise me skllever paraqet fillimin e veprimtarise nderkombetare ne mbrojtjen e te mirave kryesore njerzore. Sklleveria dhe venia e zezakeve dhe e personave te racave tjera pos te bardheve. sipas te cilave e drejta e fitimit te prones ne disa objekte mund te kufizohej ne disa raste.

kane derguar ose kane mashtruar cilendo grua a vajze te moshes jomadhore. per pengimin e tregtise me skllever. Prusise dhe Rusise. Me qellim te pengimit te kesaj dukurie. te cilet. Por edhe mbrojtja e pakicave fetare kishte te meta qe kishin te benin para se githash me implementmin e detyrimeve te parashikuara. e cila konfirmon instrumentet nderkombetare te miratuara gjate periudhes se Lidhjes se Kombeve dhe nen kujdesin e saj. II. MBROJTJA E PAKICAVE 1. Austrise. e cila permbane gjykimin solemn te tregtise me skllever. fetare ose gjuhesore eshte shume I madh. madje edhe nese ajo ka dhene pelqimin.. sidomos nder gra.ne asnje pjese te botes nuk eshte lejuar tregtia me skllver dhe konform me kete ligjet e brendshme qe lejojne kete tregti jan nul per te drejten nderkombetare . me qellim te kenaqjes se epsheve te te tjereve. 3. racore. dmth me mbrojtjen e te huajve por jo edhe te krishtereve qe ishin shtetas te Portes. e miratuar ne Kongresin e Vjenes me 8 shkurt 1815. shtetet kane lidhur shume marreveshje. cfardo qofshin. me te cilin parashihej liria e fese per shtetas franceze ne Tuqi. Ndalimi i tregtise me gra dhe femije Papunesia kronike ne shume vende te botes. por qe nga kapitulacioni I 1673. ka ndikuar ne perhapjen e dukurise se rekrutimit te tyre me qellim te shfrytezimit per prostitucion. Me 2 dhjetor 1949 Asambleja e Pergjithshme e Kombeve te Bashkuara ka miratuar Konventen per ndalimin e tregtise me njerez dhe te eksploatimit te prostitucionit te personave te tjere. Frances i pranohet e drejta e mbrojtjes se te gjithe katolikeve. me te cilen tregtia me skllever barazohet me piraterine dhe percaktohen zona te gjera te kontrollit. dhe . Frances. Historiku i Mbrojtjes se pakicave Ceshtja e mbrojtjes se pakicave imponohet edhe sot per shkak se numri i shteteve me popullsi te perzier ne pikepamje etnike. Me 4 maj 1910 eshte lidhur Konventa e re per pengimin e tregtise me rober te bardhe. kane kontraktuar. qofshin ata shtetas francesz apo te mbrojtur dhe te gjithe atyre qe jan ne mbrojtjen e saj. tregita me skllever shpallet e „neveritshme nga pikepamja e njerezishmerise dhe e moralit te pergjithshem‟. te vendosin mbikqyrjen mbi stacionet hekurudhore dhe portet hyrese. Rezultati i pare i rendesishem ne planin nderkombetar eshte nje deklarate kunder tregtise me zezake. Me te.XVII dhe me Traktatin e Osnabrykut (Vestfalise 1648) me te cilin i jepej fund Luftes tridhjetevjecare dhe proklamohej barazia ne te drejtat ndermjet shumices katolike ne Evrope dhe pakices protestante.tregjet e sklleverve nuk jane te ligjshme dhe ndalohet cfardo forma ose praktike e kesaj tregtie. me 18 maj 1904 ne Paris eshte lidhur Marreveshja e pare per luftimin e tregtise me rober te bardhe e cila i detyron shtetet qe ta luftojne tregtine me gra. Te gjitha traktatet e lidhura deri ne fund te shek XIX kishin per qellim te siguronin mbrojtjen e pakicave fetare e jo edhe te pakicave kombetqare ose etnike dhe gjuhesore. Mjafton te . me te cilen shtetet detyrohen qe te ndermarrin te gjitha masat e nevojshme per denimin e te gjithe atyre personave. kurse ne literaturen e te drejtes nderkombetare permnedet se madje afro 100 vjet para Traktatit te Osnabrykut ehste lidhur nje traktat ndermjet Frances dhe Turqise I quajtur Kapitulacion. Keshtu.cdo skllav behet i lire kur te gjendet ne territorin e ndonje shteti te qyteteruar. E drejta e mbrojtjes me keto kapitulacione ka pasur te beje fillimisht vetem me krishteret qe ishin shtetas te shteteve krishtere ne Perandorine Osmane. Perpjekje te ketilla kishte edhe me pare. Perpjekjet per permiresimin e pozites se pakicve jane te vjetra disa shekuj dhe me se shpeshti lidhen me shek. Me 1841 ne Londer lidhet marreveshja e pare shumepaleshe ndermjet Anglise. te mbledhin informata perkatese dhe ti kthejne ne vendet nga kane ardhur grate dhe vajzat e rekrutuara ose te dyshimta se do te shfrytezohen per prostitucion.nuk mund te kete pronesi te njeriut mbi njeriun .

Paraqitja e ceshtjes se mbrojtjes se pakicave etnike dhe gjuhesore Në fillim të shek. Shetet evropiane kane intervenuar ose jane permbajtur nga intervenimi varesisht nag interesat e veta e ne shume raste kur ndjekjet dhe kriemt tronditnin tere boten. luftat fetare ne Evropen Perendimore. ato manifestonin nje indiferentizem te mjere qe e deshmojne jo vetem ngjarjet nga e kaluara me e larget por edhe disa nga ditet e sotme. Rusia ka hequr dorë nga praktika e tillë e mbrojtës së të krishterëve pas revolucionit të Tetorit. me ç‟rast Kromveli kishte kërkuar nga Mazareni që të ndërkreheshin mizoritë kundër protestantëve në rrethinën e Vo-as që llogaritej si intervenim i parë i ndërmarrë thjeshtë për arsye fetare. gje qe e verteton lufta ne Bosnje(1992-1995) dhe gjenocidi mbi muslimanet boshnjake por edhe ndjekejt dhe krimet e tmerrshme kunder shqiptareve ne Kosove qe behen mbi baza kombetare. Kjo vlen sidomos për Rusinë. ekzistonte nje kontrast i madh ndermjet parimeve te tolerances dhe jodiskriminimit qe ishin te perbashketa per te gjitha fete dhe realitetit dramatk te ndjekjeve. në favor të mbrojtjes kolektive të fuqive të mëdha evropiane. Fatkeqesisht. Kështu. 3. E drejta ekskluzive e Rusisë për mbrojtjen e ortodoksëve në Perandorinë Otomane është suspenduar me Traktatin e Paqes së Parisit 1856. ky akt kishte paraparë të drejtën e polonezëve në Poznanj të përdornin në punë zyrtare gjuhën polake bashkë me gjermanishten. politike dhe fetare. e cila nga fundi i sheh. Problemi i pakicave para Luftes se Pare Boterore . 2. qe ishin viktima te shpeshta te intolerances dhe ndjekjeve. Traktatet e para kishin dispozita per sigurmin e mbrojtjes se grupeve te ndryshme specifike. E drejta e intervenimit u ishte dhënë shteteve evropiane me traktate. 4. Prusisë. Serbinë. që njihen me emrin Kapitulacione. Britanisë së Madhe. Të këtilla ishin intervenimi i Anglisë në favor të ëaldensianëve në Francë më 1655. e që kishin lidhur disa nga shtetet evropiane me Turqinë. Intervenimet Humanitare E drejta e mbrojtjes së të krishterëve është marrë shpesh si justifikim për intervenime që njihen me emrin Intervenime Humanitare.permendet ndjekja e muslimaneve dhe hebrenjeve nga Spanja ne shek XVI. Portugalisë. me c‟rast pjesetaret e pakicave fetare ishin rregullisht viktima. Vllahinë dhe Moldavinë. XVIII kishte të drejtën e mbrojtjes së kishës dhe besimtarëve ortodoksë në Turqi. perkunder asaj qe proklamohej. Megjithatë. Rusisë dhe Suedisë ishte dokumenti i parë ndërkombëtar që përmbante klauzola për mbrojtjen e pakicave kombëtare e jo vetëm të pakicave fetare. si shprehje e qarte e jotolerances. masakrimet e hebrenjeve etj. kur ishte fjala për posedimet turke në Ballkan. kështu që mbrojtja e krishterëve në Turqi shërbente si paravan pas të cilit fshehej lufta për çlirim kombëtar dhe për krijimin e shteteve të pavarura. Akti përfundimtar i Kongresit të Vjenës i nënshkruar më 9 qershor 1815 nga përfaqësuesit e Austrisë. masakra e hugenoteve. me Traktatin e Paqes në Kuquk Kajnargji dhe atij të Adrianopojës. ana religjioze shpesh here kombinohej me parimin etnik siç ishte rasti me Greqinë. Spanjës. kishin te bejne me pjesetaret e pakicave fetare. XIX bëhen ndryshimet e konsiderueshme për sa i përket numrit të subjekteve të mbrojtur dhe numrit të shteteve të detyruara kështu që: a) mbrojtja e pakicave bëhet lëndë e traktateve shumëpalëshe në vend të traktateve dypalëshe b) masat mbrojtëse zgjerohen edhe për grupe të tjera etnike dhe gjuhësore e jo vetëm për ato fetare. dhe c) paraqiten tendenca për sigurimin e barazisë në të drejta civile dhe politike e jo vetëm për sigurimin e lirisë së adhurimit.

nga njera ane dhe Polinise. Frances. disa popuj jane cliruar si rezultat i Luftes se pare boterore. dmth. sepse disa shtete te medha nuk kane deshiruar sinqerisht zgjidhjen e drejte te ceshtjes kombetare. sigurimi i respektimit te parimit kombetar dhe i parimit te vetvendosjes qe aq shume ishin propaguar si qellime te luftes nga Ëilsoni e Lenini. per njohje te pavaresise. Keto traktate perbenin grupin e pare te instrumenteve nderkomebatere qe permbanin dispozita per mbrojtjen e pakicave qe do te garantoheshin nga Lidhja e Kombeve. Presidenti i SHBA-ve Ëoodroë Ëilson angazhohej qe shteteve te reja tu kerkohet. Italise dhe Japonise. Keto perpjekje jane percjelle edhe me disa projekte zyrtare sic ishte ai i Zvicrres. Greqise nga ana tjeter.Prbolemi i pakicave dhe i mbajtjes se tyre te dhunshme kuader te disa perandorive (turqise. kroateve dhe slloveneve. Grupin e dyte e perbenin traktatet e pergjithshme te paqes. Nga fundi i Luftes se pare boterore ishin krijuar parasupozimet per zgjidhjen e ceshtjes se shume popujve ose te pjeseve te tyre. nuk kane mundur te realizohen. Problemi i pakicave pas Luftes se Pare Boterore Ceshtja e vendosjes dhe e sigurimijt te nje mbrojtje efektive te pakicave ishte objekt diskutimi gjate Luftes se pare boterore. i cili kerkonte qe ne shkalle nderkombetare te sigurohej barazia para ligjit. Konferenca e Paqes e Parisit e perkrahu parimin e vetvendoses vetem persa u perket popujve nen sundimin e AustrHungarise. rusise) paraqiste para Luftes se pare boterore nje nder problemet me te renda nderkombetare. garantimi i barazise per pakica te tyre racore ose komebtare. as kerkesat per kthimin e territoreve te shkeputura me dhune nga trungu natyror. Rumanise. kongrese dhe konferenca provonin te formulonin zgjidhjet per problemet e tyre perkitazi me ruajtjen e karakteristikave etnike. Grupin e trete e perbenin traktetet tjera ne te cilat ishin futur kapituj speciale ne c‟grup benin pjese: -konventa Gjermano-Polake per Shlezine e Siperme 1922 . hungarezet dhe shqipatret. Cekosllovakise. ne te ciat ishin futur kapituj speciale per mbrojtjen e pakicave. shume popuj jane demtuar pa mase. Traktati me Polonine qe eshte pergatitur i pari ishte model per traktatet tjer a per pakicat qe u lidhen ne Paris gjate Konferences se Paqes ndermjet Fuqive kryesore aleate dhe te bashkuara : SHBA-se. liria e besimit dhe e drejta e pakicave per e perdorur gjuhen e tyre. austrohungarise. Kjo vlene sidomos per gjermanet. nuk ishin perfillur. kurse pasoja e pare e drejtperdrejte e kesaj ishte se ndarjet territoriale pas luftes nuk ishin bere ne perputhje me parimin kombetare dhe me vullnetin e popujve te interesuar. te shteteve qe kishin humbur ne lufte. por me shume sipas interesave te shteteve apo te grupeve te shteteve te ndryshme. Anglise. 5. Mbreterise se serbeve. Nga kjo del se. Por. ndryshe nga c‟pritej. as kerkesat per zbatimin e plebishitit ne organizim dhe mbikqyrje nderkombetare si menyre e vetme e drejte per te vendosur rreth fatiti te popujve ose pjeseve te tij. te Rusise. Ne kete grup benin pjese: -traktati i Paqes me Austrine 1919 -traktati i Paqes me Bullgarine 1919 -traktati i Paqes me Hungarine 1920 -traktati i Paqes me Turqine 1923. me c‟rast shume organizata private. Ceshtja eshte diskutuar edhe gjate debatit lidhur me Statutin e Lidhjes se Kombeve. por me ndarje ose rindarje te reja. Turqise dhe Gjermanise. por jo edhe ne raste tjera sepse as kerkesat per korrigjimin e padrejtesive te bera me rastin e ndarjeve te mehershme territoriale. sepse shume grupe te medha kombetare. fetare ose gjuhesore kishin mbetur jashte shteteve nacionale te tyre. Sic shihej qarte. lirise se adhurimit dhe te fese etj.

gjuhes ose fese. Mbrojtja e jetes dhe e lirise per te gjithe popullsine pa marre parasysh kombesine. gjuhe ose feje. me te drejte te perdorimit te gjuheve te tyre. Keshtu. tregti. Shtetet kane marre persiper qe te mos ua kufizojne shtetasve te vet perdorimin e lire te cilesdo gjuhe. Karta ne disa vende shprehimisht kekron respektimin e te drejtave te njeriut de te lirive themelore per te gjithe. 2. Ceshtja e mbrojtjes se pakicave pas Luftes se Dyte Boterore Karta e OKB-se nuk permbane dispozita qe u referohen drejtperdrejt pakicave. shfrytzimi I te gjitha te drejtave qytetare (civile) dhe politike dhe trajtimi I barabart me shtetas tjere. gjuhe ose feje. 3. Disa nga keto marreveshje permbajne dispozita me te cilat ndalohet diskriminimi i drejt perdrejte a i terthorte midis shtetasve ne baze te races. e perbejne Deklaratat e bera para Keshillir te Lidhjes se Kombeve me rastin e pranimit ne lidhje nga: -Shqiperia 2 tetor 1921 -Estonia 1923 -Finlanda 1921 -Letonia 1923 -Lituania 1922. shkolla dhe instuticione tjera educative. ka qene objekt i rregullimit ne nje sere traktatesh nderkombetare te lidhura pas Luftes se dyte boterore. 7. fetare ose gjuhesore u garantohen: 1. udhehequr dhe kontrolluar instuticionet mireberse. ne mardhenje private. fetare ose sociale. fe. fe soe mendi. marreveshjet e paqes me Italine. te katert. Hungarine. E drejta per te krijuar. 9. shtyp dhe publikime te qfardo lloji. Ndalohej diskriminimi ne baze te races. permbajne nje dispozite identike. 6. Te Drejtat e Akorduara te Pakicave Sipas Dispozitave te marrveshjes se paqes ose deklaratave te shteteve pakicave racore. pa dallim race. 4. ose guhes persa I perket hyrjes ne pune public. Megjithate. i cili mbrojtjen e pakicave e vinte ne kontekstin e pergjithshem te njohjes dhe te respektimit te te drejtave dhe te lirive themelore te njeriut. E drejta e ushtrimit te lire qofte publikisht apo privatisht te cilido besim. dhe -Iraku 1932 6. Ceshtja e njohjes dhe mbrojtjes se te drejtave te njeritu dhe te lirive themelore per te gjithe. gjuhen apo fene. 5. me te cilen u urdherohet ketyre shteteve qe te ndermarrin te gjitha masat e nevojshem per tu siguruar te gjihte personave shfyrtezimin e te . por edhe e nje orientimi te ri. Kjo ka qene pasoje e nje eksperience te hidhur nga periudha e Lidhjes se Kombeve lidhur me pakicat. Bullgarine. e Drejta per arsim dhe gjuhe kombtare. Rumanine dhe Finlanden. pa dallim race. fese. funksione dhe nderimeose ne ushtrimin e profesioneve ose zejeve.-konventa qe i referohet Territorit te Memel-it e lidhur ndermjet Fuqive Aleate dhe Lituanise 1924 Grupin e fundit.

te ruajne e te zhvillojne identitetin etnik. jane lidhur edhe disa te tjera. Ata kane te drejte te shprehin. Mbrojtja e pakicave me aktet e OSBE-së Çështja e pakicave ka zënë vend të rëndësishëm në punën e Konferencës për Sigurimin dhe Bashkëpunimin në Evropë (KSBE). masa speciale. duke nenkuptuar ketu edhe lirine. e cila përmban një sërë të drejtash që u përkasin pakicave. Mbreterise se bashkuar te Britanise se Madhe dhe Irlandes Veriore. eshte aktualizuar me rastin e pergatitjes se Deklarates se Pergjithshme per te Drejtat e Njeriut. Shtetet janë të detyruara të mbrojnë ekzistencën. Bullgari dhe ne Jugosllavi. kuluror. identitetin kombëtar ose etnik. ne ushtrimin dhe shfrytezimin e te drejtave te njeriut dhe lirive themelore dhe ne barazi te plote para ligjit.të marrin pjesë efektivisht në shkallë kombëtare dhe kur është e nevojshme në shkallë regjionale. ne tubime te ndryshme nderkombetare ose ne biseda bilaterale te shtetareve. fetare dhe gjuhësore. gjuhe seksi apo feje.drejtave dhe te lirive themelore te njeriut. të kenë mundësi adekuate për të mësuar gjuhën e tyre ose për të mësuar në gjuhën e tyre amtare.p. Pervec ketyre marreveshjeve pas Luftes se dyte boterore. Duke u nisur nga karakteri i Dekarates. si Marreveshja ndermjet Pakistanit dhe Indise. Ceshtja ka mbetur aktuale edhe me tej per shkakte pozites se pakicave ne disa vende. gjuhesor ose fetar dhe ta ruajne dhe zhvillojne kulturen e vet ne cdo aspekt dhe te jene te lire nga cfardo perpjekje per asimilim. Danimarkes dhe Gjermanise. fenë. personat qe u takojne pakicave kombetare kane te drejte ti gezojne plotesisht dhe efektivisht te drejtat dhe lirite themelore pa kurfare diskriminimi. gjuhes apo fese. 10 Deklarata e te drejtave te personave qe i perkasin pakicave kombetare . lirine e bindjes politike dhe te tubimit. por edhe e te drejtave me elementare te njeirut. fetar dhe gjuhësor të pakicave. dhe të marrin pjesë plotësisht në përparimin dhe zhvillimin ekonomik të vendit të tyre. Nenkomisioni per pengimin e diskriminimit dhe mbrojtjen e pakicave ka insistuar me kembengulje qe mbrojtja e pakicave te inkorkorohet ne paktet per te drejtat e njeriut. kur eshte e nevojshem. fetare. Prej atehere ceshtja eshte diskutuar shpesh ne Komisionin per te drejtat e njeriut. kulturor. të marrin pjesë efektivisht në jetën kulturore. Nevoja qe e drejtat e pakicave te perfshihen ne akte me te rendesishme nga fusha e te drejtave te njeriut dhe te krijimit te nje sistemik te mbrojtjes se vecante te pakicave. me qellim te sigurimit te barazise se ploteme qytetare te tjere te gjihte personave qe u takojne pakicave kombetare. për të predikuar dhe ushtruar fenë e vet dhe për të përdorur gjuhën e vet. gjuhe apo feje dhe te mos lejoje cfaredo diskriminimi ne baze te races. sociale. si në jetën private ashtu edhe në jetën publike. Me te Austria obligohet qe te ndermarre te gjitha masat e nevojshem per ti siguruar cdo personi te drejtat dhe lirite themelore. eshte bere shkelja e rende jo vetem e te drejtave te pakicave. të ndërmarrin masa për të krijuar kushte të favorshme për tu mundësuar personave që u takojnë pakicave të shprehin veçoritë e tyre dhe të zhvillojnë kulturën. pa dallim race.sh shembulli i pakicave ne Rumani. të ndërmarrin masa për të garantuar ushtrimin e plotë dhe efektiv të të gjitha të drejtave të njeriut dhe lirive themelore pa asnjë diskriminim dhe në kushtet e barazisë së plotë para ligjit. ekonomike dhe politike. lirine e fese. pa dallim race. ne organe te ndryshme te OKB-se. Ata kane posacerisht te drejte: te . kurse shtetet jane te detyruara se kane per te miratuar. në marrjen e vendimeve që kanë të bëjnë me pakicën së cilës ata i përkasin ose me regjionin në të cilin ata jetojnë. Akti final i Helsinkit (i gusht 1975) kishte paraparë se shtetet që kanë pakica kombëtare duhet të respektojnë të drejtën e pjesëtarëve të pakicave për barazi para ligjit dhe tu japin mundësi të plotë për të gëzuar në mënyrë efektive të drejtat e njeriut dhe liritë themelore. gjuhën. Sipas dokumentit. Traktati per rivendosjen e pavaresise se Austrise permbane obligime shume me te holesishme lidhur me pakicat. fjales. traditat dhe zakonet e tyre. viteve te fundit. ku si rezultat i veprimit shovinist te popujve me te medhenj. 11. Gre qise dhe Turqise per Qipro etj. shtypit dhe publikimeve. fetare dhe gjuhesore Asambleja e Përgjithshme e KB-ve ka miratuar Deklaratën e të drejtave të personave që u përkasin pakicave kombëtare ose etnike. në ç‟grup bëjnë pjesë: e drejta për të gazuar kulturën e vet. e sidomos te parashieht mbrojtja e atyre te drejtave te cilat sigurojne ruajtjen e vecorive qe i dallojne pakicat nga shumica.

organizata ose shoqata vetjake arsimore.perdorin lirisht gjuhen amtare. te krijojne dhe te mbajne kontakte ndermjet vete brenda shtetit. paraburgimi apo perjashtimi. Asnje shtet nuk mund te kete ne Komision me shume se nje shtetas te veti. kulturor. ne baze te ankeses qe mund te beje ndonje shtet. liria nga perzierja arbitrare nejeten private dhe ne familje. dhe ne fund hyrja ne Keshillin e Evropes kushtezoeht me repektimin e te drejta te njeriut. i cili do te duhej te saktesonte parimet e Dokumentit te Konferences se Kopenhages. Konventa Evropiane ka rendesi shume te madhe. Dokumenti i Mbledhjes se Trete te Konferences per Dimensionin Njerzor te KSBE-se tregoi se ceshtja e saktesimit te normave per mbrojtjen e pakicave ne nje menyre ka perfunduar dhe tash e tuje si ceshtje kryesore parashtrohet zbatimi i plote dhe i shpejte I dispozitave dhe angazhimeve nga Dokumenti i Kopenhages dhe Raport i mbledhjes se e eksperteve. prandaj vemendja e ardhshme dueht orientuar nga forci. Karta e Parisit per nje Evrope te re (21 nentor 1990) ka parapare se te drejtta e njeriut dhe lirite themelore u perkasin te gjithe njerezve. Komisioni eshte kompetent per te shqyrtuar ankesat lidhur me cenimin eventual te dispozitave te Konevntes nga ndonje shtet kontraktues. te marrin persiper te permiresojne edhe ne te ardhmen gjendjen e tre. banese dhe korrespondence.2 Komisioni Evropian i te Drejtave te Njeriut. Komisioni e shqyrton ankesen. 8. te sigurojne repsektimin e plote te te drejtave te individeve qe u perkasin pakicave kombetare. Sistemi Evropian i te Drejtave te Njeriut · 8. ngase eshte dokumenti i pare qe rregullat deklarative i ka shnderruar ne rregulla kontraktuese. Keto jane: · · Komisioni Evropian per te Drejtat e Njerriut dhe · Gjyqi Evropian per te Drejtat e Njeriut. mendimit e fese. te krijojne dhe te mbajne institucione.perbehet nga po aq anetare sa ka pale kontraktuese. ka parapare nje mekanizem i cili ka per te siguruar zbatimin e te drejtave dhe lirive themelore te nejriut ndermejt shume subjekteve te nje regjioni. liria nga skllaverimi ose nga gjendja e ngjashme me skllaveri. liria e bindjes. · 8. grup personash apo individ. gjuhesor dhe fetar te pakicave kombetare. Me Konvente cdokujt brenda juridiksionit te ketyre shteteve i garantoeht: siguria personale.1 Konventa Evropiane per Mbrojtjen e te Drejtave te Njeriut.eshte miratuar me 4 nentor 1950. liria nga burimi arbitrar. te cilat ne esence i takojne grupit te te drejtave dhe lirive tradicionale civile e politike. jane te patjetersueshme dhe te garantuara me ligj. kunder cdo shkeljeje te te drejtave te tij dhe i ka obliguar shtetet qe te mbrojne dhe te ndihmojne per zhvillimin e identitetit etnik. etj. Dokumenti i Kopenhages nuk ka force shtrenguese dhe shpreh me teper nje angazhim politik. organizate joqeveritare. se secili individ do te gezoje te drejte per mbrojtje efektive juridike kombetare ose nderkombetare. Konventa evropiane permban 10 te drejta qe kane qene te parapara ne Deklarataten e Pergj per te drejtat e njeriut. Shtetet e KSBE-se kishin vendosur qe bashkepunimin ne fushen e mbrojtjes se pakicave ta vazhdonin me thirrjen e nje takimi te ekperteve. kulturore e fetare. Ne qofte se ka .mi ose krijimi I mekanizamve e procedurave te reja per mbrojtjen e te drejtave te personave qe u perkasin pakicave komebtare. Ne konvente eshte parapare krijimi i dy organeve qe duhet te sigurojne repsktiminm e obligimeve nga konventa. provon te vertetoje gjendjen faktike dhe perpiqet qe te arriej zgjidhje miqesore te konfliktit.

sepse per qeverite demokratike publikimi I raportit nga nje organ kompetent nderkombetar dhe i paanshem. Gjykata eshte krijuar me 21 janar 1959. i cili sa here qe eshte e mundru duhet te jete anetare I qeverise. ose ne rast kur kjo mund te jete e deshirueshme.4 Komiteit i Ministrave. te marre ne pyetje deshmitaret ose ekpertet etj. Ne qofte se kjo nuk arrieht. Kur ministri i puneve te jashtme nuk eshte ne gjendje te marre pjes. sidomos ato qe kane te bejne me detyrat mbikeqyrese. te cilin ia paraqesin palet kontraktuese. atehere perpilon raportin ne te cilin parashtron faktet dhe vendimin e arritur qe u dergoeht shteteve te interesuara per publikim. Gjyqtaret i zgjedh Asambleja Parlamentare e Keshillit te Evropes (KE) nga radhet e kandidateve qe i nominojne palet e kontraktuara. nuk mundet te mos e shqetesoje. por edhe disa qe kane te bejne me te drejtat e njeriut nga Konventa Evropiane. 8.) Funksionet.KM ka funskione te ndryshem dhe para se gjithash te jete keshill administrues ose trup i keshillit qe bie vendime. Ky funskion i KM eshte shume me i thjeshte se masat qe eshe dashur te ndermerreshin ne baze te raportit te Komisionit. qe gezojne autoritet te larte dhe qe kane kualifikime te nevojshme per te kryer funksionet e larta gjyqesore ose qe jane ekpserte te njohur te drejtesise. Gjykata perbehet nga po aq gjyqetare sa ka anetare Keshilli i Evropes. Gjate kohes kur sjen te pranishem ministrat e punve te jashtme. Individet dhe grupet e individeve nuk mund ti paraqiten drejtpersedretji ne Gjykate. por disa edhe nag Statuti i KE. KM eshte sipas Kovenvetes gjithashtu i autorizuar te mbikqyre permbushjen e vendimeve te Gjykates. kete mund ta zevendesoje nje person tjeter. nga te cilet asnje shtet nuk mund te kete me shume se njeu shtetas te vetin. KM vendos se ne cfare menyre do te permbushet vendimi i tij i pare dhe e publikon raportin qe eshte vetvetiu saknsion i ashper. Keshtu Konventa Evropiane ka parapare qe sekretari eshte depozitar i ratifikimeve te . Ai eshte i autorizuar te kerkoje deklarata te reja. b. shtetasit qe u jane shkelur te drejtat nga Konventa ose Komisioni Evropian. KM shqyrton rastin ne baze te raportit te Komisonit. Sipas rregullit jane ministrat e puneve te jashtme. perkatesisht shtetet.suskes te arrieht zgjidhja miqesore. mirepo ekziston mundesia qe nje idnivid te dale terthorazi (nepermjet Komisionit) para Gjykates dhe ankesa individuale e bere Komisionit te fitoje epilogun e fundit ne gjykate. por nuk eshte i lidhur me perfundimet e tij. Mandati i tyre eshte 9 vjet dhe mund te rizgjedhen. Statuti ka precizuar perberjen organizimin dhe funksionet e Komitetit te Ministrave (KM).eshte organ i krijuar me Statutin e KE e jo me Konevente Evropiane. Komiteti eshte ne esence organ politik. Kjo per shkak se vete Konventa ne nennin 52 shprehimnisht percakton se vendimi i Gjykates eshte definitiv. Perberja – KM perbeht nga nje perfaqesues i shteteve anetare te KE. 8. te ashtuquajtur “zevendesit e Komitetit te Ministrave” qe jane zyrtare te larte qe pergjithesisth jane ambasadoret e vendeve te tyre ne KE.5 Sekretari i Pergjithshem i Këshillit te Evropes -eshte zyrtari me i larte i KE. punet e perditshme i kryejne rregullisht zevendesit e tyre.3 Gjykata Evropiane per te Drejtat e Njeriut-ka ne kompetence shqyrtimin e cdo rasti qe I referoeht interpretimit apo zbatimit te Konventes. atehere Komisioni perpilon raportin lidhur me faktet dhe jep mendimin e vet se a jane cenuar obligimet nga Konventa. meqense Komisonit i eshte dhene e drejta per te paraqitur kontestin para gjykates. por ketij i jane dhene me Konvente edhe disa funksione gjyqesore ose kuazi gjyqesore. 8. Ate e zgjedh Asambleja e Parlamentare per nje afat pesevjecar midis kandidateve qe i percakton Komiteti I Ministrave. a). Detyrat e sekretarit qe jane ne lidhje me te drejtat e njeriut burojen kryesisht nga Konventa Evropiane.

e drejta te mos ndiqet dy here per te njejten veper. Me protokollin 6 -eshte hequr denimi me vdekje Me protokollinh 7 shtohen 5 te drejta te tjera: -e drejta e shtetasirt te huaj qe te mos debohet pos ne baze te vendimit te marre ne pajtim me ligjin -e drejta e personit te denuar per veper penale te paraqese kerkese gjykates me te larte qe ta rishqyrtoje denimin e tij -e drejta per zhdemtim e personit qe eshte denuar me gabim gjyqesor . dhe -ndaloeht perzenia kolektive e te huajve. si dhe emrat e shteteve qe jane bere pale.Konventes. Funksioni me i rendesishem i Sekretarit ka te beje gjithsesi me mbikeqyrjen e zbatimit te Konventes 8. . Keshtu. zgjedhje keto qe do te organizohen ne intervale kohore te arsyeshme. te drejtave dhe lirive nga Konventa i shtohen tri te drejta te tjera: -e drejta e posedimit dhe e mbrojtjes se pasurise -e drejta per shkollim dhe e drejta e prinderve per dhenien e ketij shkollimi ne perputhje me bindjet e tyre fetare e filozofike.6 Protokollet ne Konventen Evropiane per mbrojtjen e te drejtave te njeriut Protokolli i pare eshte miratuar me 20 mars 1952. dhe -e drejta per te marre pjese ne zgjedhje te lira te orgnave te pushtetit. me protokollin 1. se dueht ti njoftoj te gjithe anetaret e KE per hyrjen ne fuqi te konventes. Me disa nga keto porotokolle plotesohet Konventa edhe me disa te dretja nga Deklarata e pergjithshme per te drejtat e njeriut. kurse te tjeret me pas prej vitit 1963 deri me 1994. Ne protokollin 4 shtohen kater te drejta tjera: -ndalohet privimi nga liria per shkak te borxhit -parashikoeht liria e qerkullimit te lire dhe zgjedhjes se vendbanimit -ndalohet perjashtimi i shtetasve te vet. dhe -barazia e te drejtave dhe pergjegjesive midis bashkeshorteve peras i perket te drejtave dhe detyrave reciproke juridiko civile.

Gjyqetaret per secilen pale kontraktuese i zgjedhe Asambleja Parlamentare e KE nga lista e 3 kandidateve qe ka porpozuar pala ne fjale.1 Perberja.7. 8. 8. e sidomos te permiresoj efektshmerine e tih ne mbrojetjen e te drejtave te njeriut dhe lirive themelore. Konventa ka parapare tri tipe orgnesh: komitetet treanetareshe. Protokolli ka hyre ne fuqi me 1 nentor 1998 dhe prej kesaj date monitorimi beet ne baze te organizimit te ri. Keta zgjidhen per 6 vjet dhe munde te rizgjedhen.7. 8. personatr fizik. dhomat shtateanetareshe dhe dhoma e madhe qe e perbejne 17 anetare.7. 3. Komisioi. dhe -aplikimet individuale.. Mandati i gjysmes se gjyqtareve te zgjedhur ne zgjedhjet e para skadon pas tre vjetesh.7 Gjykata r re Evropiane per te Drejtave te NjeriutProtokolli 11 i Konventes evropiane ka pasur per qellim te rindertoje ne teresi mekanizmnin mbikeqyres ekzistues. organizatat joqeveritare dhe grupet e personave qe kane parashtruar parashtrse kane te drejte per ta paraqitur rastin perpara Gkykates.Protokollet tjera 2. Për ta marrë një çështje në shqyrtim duhet të plotësohen . 8. 9 kane te bejne me ndryshimet institucionale qe jane bere ne konvente.e Gjykatës Perbehet nga po aq gjyqetare sa eshte numri i paleve kontraktuese te Konventes. Sipas ketij shtetet pale te Konventes.3 Juridiksioni i GjykatësJuridiksioni i Gjykatës shtrihet mbi të gjitha çështjet që kanë të bëjnë me interpretimin dhe zbatimin e Konventës dhe të Protokolleve të saj.2 Organizimi I Gjykates Per shqyrtimin e rasteve te parashtruara para Gjykates. Me kete behet anulimi i Komisonit dhe Gjykates per te drejtat e njeriut dhe krijohet nje Gjykate e vetme permanente Evropiane per te drejtat e njeriut. 5. Me protokollin 9 eshte zgjeruar numri i subjekteve te cilet mund ti drejtohen Gjykates. Me protokollin 3 modifikohet procedura e Komisionit. Dhomat 7anetareshe vendosin per pranueshmerine dhe themelsine e parashtresave ndershteteroe me te cilat nje pale i terheqe verejtjen Gjykates ne cfaredo shkelje te dispozitave te Konventes ose te protokollevve te Konventes nga ndonje shtet tjeter kontraktues si dhe parashtresat individuale qe nuk jane deklaruar si te papranueshme nga Komitetet. Dhoma e Madhe shqyrton: -ankesat ndershtetrore me te cialt nje pale i terheqe verejten Gjykates ne cfaredo shkelje te dispozitave te Konventes ose te protokollevve te Konventes nga ndonje shtet tjeter -rastet te cialt ia kalojen Dhomat -rastet qe kane te bejne me kerkesen e nje pale pas vendimit te Dhomes. Keta duhet te kene kaulifikimet e njejta me ato te gjyqetareve te Gjykate se vjeter. 8.

emrin e ankuesit. palët. ky I cakton afatet brenda të cilëve palët duhen ti parashtrojnë shkresat dhe dokumentet tjera. kur kalojnë tre muaj nga marrja e vendimit. Ankesa e nënshkruar duhet të përmbajë: emrin. agjentëve të palëve dhe ankuesit. moshën. por prapë pasi të jetë konsultuar me palët. emrat e avokatëve dhe këshilltarëve. Kur vendimi është marrë njëzëri. lëndën e ankesës. ose c) kur kolegji prej pesë gjyqtarëve e refuzon kërkesën për t‟iu drejtuar Dhomës së Madhe. ose -është në thelb e njejtë me një kërkesë që është shqyrtuar tashmë nga Gjykata (parimi res judicata) ose i është paraqitur për shqyrtim ndonjë instancë tjetër ndërkombëtare. këshilltarët ose personat tjerë që u ndihmojnë atyre si dhe ankuesi. faktet.7. çdo gjyqtar ka të drejtë të paraqesë mendimin e ndarë. profesionin dhe adresën e ankuesit.5 Vendimi i GjykatësKur Gjykata konstaton shkeljen e Konventës ose të Protokollit të saj. Edhe vërejtjet paraprake lidhur me kompetencën. Më së shumti procedura para Gjykatës përfundon me vendim gjyqësor. kurse nga viti 1968 përkthehen në rast se gjuha angleze dhe frënge nuk janë gjuhë shtetërore të shtetit . Gjykata nuk merret me asnjë kërkesë individuale të bërë në bazë nenit 34 që është: -anonime. Në qoftë se vendimi është marrë me shumicë. arsyet dhe vendimin. Vendimi i tillë duhet të përmbajë emrat e kryetarit dhe gjyqtarëve që e përbënin Dhomën. dhe b) që ankuesi duhet tia paraqesë kërkesën e tij Gjykatës brenda gjashtë muajve nga ata e marrjes së vendimit përfundimtar (kur nuk ka mundësi ankimi) ose datës kur ankuesi ka marrë dijeni për vendimin dha ka mundur kështu të paraqesë ankesë. Kjo bëhet në dy gjuhët zyrtare: anglisht dhe frëngjisht. Vendimi i Gjykatës është përfundimtar. Ai e përcakton rendin sipas të cilit do të ftohen për të marrë fjalën avokatët.4 Procedura para GjykatësShqyrtimi i çështjes para Gjykatës fillon normalisht në formën me shkrim. emrin e pales kontraktuese kundër së cilës parashtrohet ankesa. në qoftë se nuk kërkohet që çështja të qitet përpara Dhomës së Madhe. Pas kësaj. Vendimet e Dhomës bëhen përfundimtare: a) kur palët deklarojnë se nuk do të kërkojnë që çështja të qitet përpara Dhomës së Madhe. delegatët dhe ankuesin se a e konsiderojnë procedurën me shkrim si të nevojshme dhe kur merr nga cili do përgjigje pozitive.7. atëherë duhet shënuar kush e përbënte shumicën. Kryetari I Dhomës i konsulton agjentët e palëve. duhet të dorëzohen në 40 kopje. 8. palët duhet ti bëjnë brenda këtij afati. emrin. profesionin dhe adresën e përfaqësuesit të tij nëse ka. Kryetari i Dhomës e cakton datën e shqyrtimit me gojë. avokatit ose këshilltarit të tij. Regjistruesi më pas ua transmeton këto gjyqtarëve. Vendimi i Gjykatës publikohet. 8. e drejta e brendshme e shtetit në fjalë mundëson vetëm mënjanimin e pjesshëm të pasojave. datën kur është marrë vendimi. Këto shkresa me përjashtim të ankesës së parë.disa kushte. faktet dhe argumentet në të cilat bazohet ankesa dhe dokumentet e rëndësishme që i referohen ankesës. Neni 35 I Konventës parashikon: a) vetëm pasi të jenë shterrur të gjitha mjetet e brendshme ligjore në përputhje me rregullat përgjithësisht të njohura të së drejtës ndërkombëtare.

drejtpërsëdrejti të interesuar. ligjore dhe ekonomike .e drejta për shpërblim sipas kritereve të drejta.e drejta e fëmijëve dhe e të rinjve për mbrojtje kundër rreziqeve fizike dhe morale .8 .e drejta e personave me invaliditet për përgatitje profesionale dhe riaftësim profesional dhe ri përshtatje në shoqëri .8.e drejta për mbrojtjen e shëndetit .e drejta e familjes për mbrojtje sociale.2 Të drejtat e mbrojtura (lista e te Drejtave) Kartën Sociale Evropiane eshte e ndare ne tri pjese ne pjesen e pare jane: .8.e drejta e përfitimit nga shërbimet shoqërore .e drejta e grave të punësuara për mbrojtje speciale në rast lindjeje .e drejta për sigurime shoqërore .Karta Sociale Evropiane 8.e drejta për të bërë marrëveshje kolektive dhe e drejta e grevës .e drejta për të pasur mjete të përshtatshme orientimi profesional . që tiu sigurojnë punëtorëve dhe familjeve të tyre një nivel jetese të kënaqshëm .e drejta për punë .e drejta për kushte pune të përshtatshme . por kishte lënë anash çështjen e të drejtave ekonomike dhe sociale.e drejta e asistencës sociale dhe shëndetësore . përmbante në esencë të drejtat që i takojnë grupit të të drejtave dhe lirive civile dhe politike.Konventa Evropiane për mbrojtjen e të drejtave të njeriut.e drejta për kualifikim profesional . 8.e drejta për tu organizuar për mbrojtjen e interesave të tyre ekonomike dhe sociale . 8.e drejta për kushte të drejta dhe të shëndosha për punë (siguri në punë) .e drejta e nënave dhe e fëmijëve për mbrojtje sociale dhe ekonomike .1 Miratimi i Kartes Sociale Evropiane Siç është cekur më lartë.

Palet kontraktuese zotohen qe pjesen e pare te kartes ta konsiderojne si nje deklarate qe percakton objektivat te cilat ajo do te perpiqet ti realizoje me te gjitha mjetet perkatse. Raportet që paraqesin palët shqyrtohen në katër organe të ndryshme. 8. Për shkak të stërngarkimit të organeve të kontrollit që është pasojë e shtimit të numrit të palëve kontraktuese. ndërsa dy të tjera janë organe të rregullta të Këshillit të Evropës. dhe . Protokolli për ndryshimin e Kartës soc. 8. dhe 2) raportet që paraqesin palët lidhur me dispozitat e Pjesës II që ato nuk i kanë pranuar. e jo vetëm të palëve kontraktuese të Kartës.4 Masat e implementimitPjesa e katërt e Kartës sociale evropiane përmban dispozitat që kanë të bëjnë me mbikëqyrjen e zbatimit të detyrimeve të shteteve kontraktuese. Mandati i tyre është gjashtë vjet dhe mund të riemërohen.1 Raportet kombëtareKarta ka paraparë se palët duhet të paraqesin dy lloje raportesh: 1) raportet dyvjeçare lidhur me atë se si zbatohen dispozitat e Pjesës II të Kartës.e drejta për të fituar për jetë në kushte të barabarta.3 Detyrimet juridike qe marrin Palet Pjesa e trete e kartes permbane detyrimet qe Palet marrin duke ratifikuar karten. 8. që shteti i caktuar i ka pranuar. por tani vetëm për një numër të kufizuar të dispozitave.e drejta e punëtorëve migrantë dhe e familjeve të tyre për mbrojtje dhe ndihmë. Ne pjesen e dyte permban detyrimet ligjire qe kane marre palet per te siguruar ushtrimin efektiv te te drejtave te proklamuara.8. Tani Komiteti I ekspertëve ka 9 anëtarë. në territorin e palëve të tjera kontraktuese. Komiteti qeveritar. ka . me kusht që dy asnjëherë nuk mund të jenë nga një shtet dhe se duhet siguruar një përfaqësim të drejtë gjeografik. me ç‟rast ka mbetur detyrimi i raportimit dyvjeçar.4.4. nga radha e shtetasve të shteteve anëtare të Këshillit të Evropës.. Këta emërohen për gjashtë vjet dhe mund të riemërohen prapë. në fillim të 90ve është vendosur që raportimi prej tash të jetë në baza të ndryshme.8. këta i propozojnë shtetet palë. Asambleja konsultative dhe Komiteti i ministrave.8.8.2 Organet për implementimin e Kartes a) Komiteti i EkspertëvePërbëhet nga jo më shumë se shtatë anëtarë që i emëron Komiteti i ministrave nga një listë ekspertësh të pavarur. Këtë janë: Komiteti i ekspertëve. Këto raporte i paraqiten Sekretarit të Përgjithshëm të Këshillit të Evropës. Dy nga këto janë specifike për Kartën sociale evropiane. 8.evro. Kopjet e tyre duhet domosdo ti dërgohen organizatave kombëtare të punëdhënëse dhe të punëtorëve të cilat do të ftohen të përfaqësohen në mbledhjet e Komitetit qeveritar.

Karta e OSHA-së i përmend të drejtat e njeriut vetëm në kuadër të parimeve dhe të drejtave dhe detyrave themelore të shteteve. 9. Asambleja konsultative përbëhet nga përfaqësuesit e secilit anëtarë të zgjedhur nga parlamenti ose emëruar në mënyrë që ai e përcakton. Komitetit i ministrave në fakt mund të bëjë vetëm rekomandime dhe mund të kërkojë nga anëtarët ta informojnë për aksionet që kanë marrë në lidhje me këto rekomandime. të bëhet një ndër organet e OSHAsë me detyrë themelore të merret me „përparimin e respektimit dhe të mbrojtjes së të drejtave të . për shkak se si organ vërtetë parlamentar e përfaqëson opinionin publik të shteteve anëtare. Ideja e formimit të OSHA-së lidhet me emrin e Shimo Bolivarit. kur e nënshkruan përfaqësuesit e të gjitha 23 shteteve amerikane. e ka autorizuar Komitetin e ekspertëve të pavarur të jape mendime juridike se a janë ligjet kombëtare dhe praktikat e shteteve në pajtim me detyrimet nga Karta dhe të publikojë këto mendime. që është organizata me e vjetër regjionale në botë. 9. Ky përbëhet nga një përfaqësues i secilës palë kontraktuese dhe më së shumti dy përfaqësues të ftuar të organizatave ndërkombëtare të punëdhënësve dhe dy organizatave ndërkombëtare të punëtorëve si vëzhgues me status konsultativ. është traktat shumëpalësh ose Kushtetua e OSHA-së.1 Hyrje Përparimi dhe mbrojtja e të drejtave të njeriut në kontinentin amerikan lidhen me veprimtarinë e Organizatës së Shteteve Amerikane (OSHA). Komiteti qeveritar i paraqet Komitetit të ministrave raportin me konkluzione duke i bashkangjitur raportin e Komitetit të ekspertëve. Ç) Komiteti i Ministrave Sipas statutit të Këshillit të Evropës. Si rezultat i kësaj mbahet Kongresi i Panamasë më 1826.pasur për qëllim ta bëjë më efikas mekanizmin mbikëqyrës. Karta është miratuar në Konferencën e IX ndëramerikane (Bogota 1948). b) Nenkomiteti I Komitetit Social Qeveritar (Komiteti Qeveritar)Konkluzionet e Komitetit të ekspertëve bashkë me raportet e shteteve i paraqiten për shqyrtim Komitetit qeveritar.2 Sistemi I te drejtave te njeriut I bazuar ne Karten e Organizates se Shteteve AmerikaneKarta e OSHA-së. i cili në „Kartën e Xhamajkës‟ 1815 angazhohej për krijimin e një lidhjeje të popujve të Amerikës që kanë një origjinë. -Sistemi Ndëramerikan i të Drejtave të Njeriut 9. gjuhë. Ky protokoll ka sjellë një risi të rëndësishme: Ka vendosur që Komisioni ndëramerikan për të drejtat e njeriut. Këta duhet të jenë shtetas të shtetit që e përfaqësojnë. por jo pa ndikim. Karta është plotësuar me Protokollin e reformave të Kartës së OSHA-së (Protokolli I Bueno Airesit). një fe dhe zakone të njëjta. c) Asambleja KonsultativeËshtë një ndër organet statusore të Këshillit të Evropës. por nuk mund të jenë njëherësh anëtarë të Komitetit të ministrave. Ky organ konsultativ I autorizuar të shqyrtojë çështjet nga kompetenca e tij dhe të paraqesë konkluzionet e veta në formë rekomandimi Këshillit të ministrave. Kompetenca e tij është thjeshtë konsultative. Në preambulën e Kartës theksohet se „misioni historik i Amerikës është ti ofroj njeriut vendin e lirisë dhe një mjedis të favorshëm për zhvillimin e personalitetit të vet dhe realizimin e aspiratave te tij të drejtpërdrejta‟.

te drejte te mendimit te lire. te drejte per barazi para ligjit pa dallim race. detyra per te marre pjese ne votme. Pese nga keto te drejta dhe liri nuk kane qene te futura ne Paktin per te drejtat civile dhe politike. liria nga ekzili. e drejta per shtetesi etj. mbajutr. e drejta e shkollimi. detyra qe neraste katastrofe te beje aso sherbime qe jane ne fuqine e tij. te drejtat e pakicave qe mund te kete njefare rendesie persa i . por bazohen ne atributet e personalitetit njerzor qe arsyeton nevojen e mbrojtjes nderkombetare te te drejtave te njeriut. detyra per tiu nenshtruar ligjeve. Pjesa e trete permbane rregullat lidhur me nenshkrimin. e drejta per liri personale. Pjesa e dyte i referohet Komisionit Nderkombetar per te Drejtat e Njeriut dhe Gjykates Nderamerikane per te Drejtat e Njeriut. e drejta per martese dhe krijimit te familjes. parimi i joretroaktivitetit. detyra e femijeve per te respektuar. 9. Pas kesaj eshte ftuar konferenca Speciale Nderamerikaneper te drejtat e njeriut ne San Josete Kosta Rikes (7-22 nentor 1969) e cila pergaditi tekstin final te Konventes I cili pasi qe u miratua u nenshkrua me 22 nentor 1969 nga perfaqsuesit e 12 shteteve latino-amerikane. seksi. te drejte per tiu drejtuar gjykatave per te siguruar mbrojtjen e te drejtave ligjore me te cilat cenohen te drejtat elementare kushtetuese. Me kalimin e kohes karakteri i saj ka ndryshuar. shfaqjes dhe perhajpes se ideve me cdo mjet. e cila nuk konsiderohet si e drejte individuale ne kuptimin e ngushte. te drejte ne shkollim qe do ta afetesoj per jete te denje. Konventa ka hyre ne fuqi me 18 korrik 1978 dhe deri sot eshte ratifikuar nga 25 shtete. feje etj. ndihmuar. Preambula e vendos sistemin e lirive personale dhe drejtesise sociale ne kuader te insistucioneve demokratike me cka identifikohet koncepti i saj ideologjik ne te cilin mbeshtet dhe perserit pohimin nga Deklarata amerikane se te drejtat e njeriut nuk burojne nga fakti se dikush eshte shtetas i shtetit te caktuar.njeriut dhe të shërbejë si organ konsultativ i organizatës në këtë fushë‟. sic jane: e drejta e prones. detyra qe te paguaje tatimet e parapara me ligj dhe te punoje perderisa eshte i afte. Konventa permabne nje liste te gjate dhe definimin e te drejtave civile dhe politike. protokollet dhe denoncimin. e drejta per trajtim human. e drejta per mbrojtje te nderit e dinjitetit. Nga ana tjeter. te drejte te manifestoje lirisht fene e vet. prej 35 shteteve antare te OSHA-se 9. por si e drejte qe eshte e domosdoshme per shfrytezimin e te gjitha te drejtave tjera te njeriut. Pjesa e pare i referohet detyrimeve te shteteve dhe te drejtave te mbrojtura. ratifikimin. ndalimi i skllaverise.1 Miratimi I Konevntes Gjate vitit 1966 dhe 1967 projekti eshte shqyrtuar gjersisht nga Komisioni nderamerikan per te Drejtat e Njeriut kurse pastaj projekti I tij eshte shqyrtuar nga OSHA. Ne kete konvente verehen disa leshime. ndryshimet dhe plotesimet. Deklarata amerikane ne dhjete nenet e fundit permbane detyrat qe ka cdo individ. jeten private dhe familjare. liri dhe sigrui personale. te drejte ne mbrojtje ligjore nga sulmet shpifese ne nderin. rezervat. ndersa sot konsiderohet se Deklarata perben akt normativ qe permbane interpretimin autoritativ te te drejtave themelore te individit. Deklarat amerikane eshte miratuar ne forme te rezolutes per c‟arsye disa autore mendonin se nuk ka kurfare vlere juridike. e drejta per dem shperrblim. ne c‟grup bejne pjese: e drejta per jete. te cilen e eprmbane Protokolli i Pare i Konventes Evropiane.4 Konventa Amerikane per te Drejtat e Njeriut 9. shkolluar dhe mbrojtur femijet e vet te moshes jomadhore. nder te cilat bene pjese detyra per te ndihmuar. e drejta per gjykim korrekt.4. detyra te fitohet me se paku arsimi fillor. mbajtur dhe mbrojtur prinderit kur kjo eshte e nevojshme.3 Deklarata Amerikane për të Drejtat dhe Detyrat e NjeriutDeklarata parasheh se cdo qenie njerzore ka te drejte per jete.2 Permbajtja e Konventes Konventa ka gjithsej 82 nene te ndara ne tri pjese. Pas kesaj ky keshill ka miratuar projektin e ri te Konventes. e drejta e pergjegjes dhe e drejta e azilit. ndalimi i perzenies kolektive.4. e drejta per emer. nuk eshte e mbrojtur ne menyre speciale ne Konventen Amerikane. te drejtat e femijes. dinjitetin.sic jane: mospermendja e se drejtes per vetvendosje. gjuhes. 9.

5. -te ndermarre aksione me rastin e peticioneve dhe -ti parashtroje raport vjeter Asamblese se Pergjithshme te OSHA-se. qe sherbejne ne cilesi personale. Komisioni mblidhet rregullisht se paku dy here ne vit per nje kohe jo me shume se 8 jave.1. 9. . Keto jane: -Komisioni Nderamerikan per te drejtat e njeriut dhe -Gjykata Nderamerikane per te drejtat e njeriut 9.3 Procedura para Komisionit Shqyrtimi i ankesave fillon me kerkesen e informates nga Komisioni prej qeverise se shtetit pergjegjes per kinse shkelje. nga lista e kandidateve qe i propozojne shtetet anetare dhe qe duhet te kene cilesi te larta morale dhe aftesi te njohura ne fushen e te drejtave te njeriut. Anetaret zgjedhen per vjet dhe mund te rizgjedhen vetem edhe nje here.perket popullsise indigjene.5 Mekanizmat mbrojtese te Konventes (Organet e Kontrollit)– Konventa anerikane per te drejtat e njeriut ka parapare dy organe qe do te jene kompetente per mbrojtjen e te drejtave nga Konventa. Komisioni eshte i autorizuar: -te zhvilloje nder popuj vetedijen per te drejtat e njeriut.2 Funksionet dhe Kompetencat e Komisionit Funksioni kryesor i Komisionit eshte „perparrimi i respektimit te te drejtave te njeriut‟.5. Komisioni u vehet ne dispozicion paleve te interesuara ne menyre qe te arrieht zgjidhja miqesore. Derisa u zgjate mandati anetaret e Komisionit nuk bene te ushtrojne asnje aktivitet tjeter qe do te mund te ndikonte ne pavaresine ose paanshmerine e tyre. -te kerkoje nga qeverite informata per masat qe kane ndermarre ne fushen e te drejtave te njeriut. Komisioni mundet po qe se kerkohet te degjoje palet.5.1 Perberja e Komisionit Ky komision perbehet nga 7 anetare.1 Komisioni Nderamerikan per te drejtat e njeriut 9.1. te cilat nuk jane te lira ta publikojne. Ne rast kur palet nuk arrijne zgjidhje miqesore. por mund te mbane edhe mbledhje te jashtezakonshme kur eshte e nevojshme. -te pergatise studime dhe raporte. Komisioni harton raportin ku parashtrohen faktet dhe konkluzionet te te cilat ky ka ardhur. etj. qe duhet te garanton pavaresine e tyre. Komisioni mund te vertetoje faktet e parashtruara n peticion ose parashtrese dhe poqe e nevojshme edhe te beje hetime. -tu pergjigjet pyetjeve te shteteve. Duke u nisur nga kjo. Ky raport u dorezohet shteteve te interesuara. Ne komision nuk mund te jene te perfaqesuar ne te njejten kohe dy shtetas te nje shteti.5. te cilet i zgjedh Asambleja e Pergjithshme e OSHA-se. 9. qe eshte bere gati si rregull.1. 9. -tu jape rekomandime qeverive.

ashtu si nuk mund të bëjë që ato. të cilat kanë qenë të rëndësishme sidomos në periudhën e sis. Vollf etj. madje edhe ti vriste. · Hyrje PARAQITJA DHE ZHVILLIMI I TË DREJTAVE TË NJERIU Si kategori juridike të drejtat e njeriut janë paraqitur me krijimin e shteteve dhe rregullave të para juridike. Situatë e ngjashme ka vazhduar të ekzistonte edh enë feudalizëm. ku masat e gjera të popullit ishin në pozitë diç më të mirë se robërit në sis. Revolucionet borgjeze kanë inspiruar Ligjin për të Drejtat (Bill of Rigjts) të vitit 1689. Locke. · Lufta për të drejtat e njeriut fillon me përpjekjet për tu njohur të drejtat e tij themelore: të drejtës për jetë dhe liri.Konventa nuk sakteson se cfare eshte vlera juridike e mendimit te Komisionit me te cilin konstatohet cenimi i konventes. e drejta për siguri dhe e drejta për ti bërë rezistencë shtypësit. ligj i arsyes”. por trajtoheshin si sende që pronari ka mundur ti shiste. respektimi i të drejtave të njeriut ishte përgjithësisht më tepër ideal se realitet. Përjashtim bënte regjimi i kapitulacioneve dhe interpretimeve humanitare. Skllavopronar dhe feudal. Prandaj. Këto të drejta si të tilla. politikanëve dhe filozofëve të shek XVI. njeriu i gëzon me të lindur. ska pas të drejtë të parashtronte çështjen e cenimit të të drejtave të njeriut në një shtet pa rrezik që kjo të interpretohej si përzierje në punët t brendshme të atij shteti. Deri atëherë. Skllavopronar. sepse janë të dhëna nga Krijuesi ose janë “ligj i vërtetë. të cilat u takonin të ashtuquajturave të drejta natyrore. Spinoza. janë të këqija. sepse as vetë Perëndia nuk mund të ndryshojë që 2 X 2 të mos bëjnë 4. kanë më tepër karakter formal se sa qenësor. Ato janë të pacenueshme. duke qenë urdhër ose rregull i providencës është e pandryshueshme. asnjë shtet. në të cilin masat e gjera (robërit jo vetëm që nuk gëzonin barazi. si vlera të . XVII dhe XVIII si Grotius. të mos jenë të këqija. Më vonë revolucionet borgjeze këtyre të drejtave elementare ua shtojnë edhe disa të drejta të tjera. · Groci (Hugo Grocius) shkruante se e drejta natyrore. duke mëtuar të likuidonin pabarazinë shoqërore ngase pa këtë shumë nga të drejtat e shpallura. Megjithkete. Deklaratën për pavarësinë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës të vitit 1776 dhe Deklaratën për të drejtat e Njeriut dhe të Qytetarit 1789. Pararendësit e të drejtave të njeriut Të drejtat e njeriut kanë filluar të zënë vend me të madhe në veprat e juristëve. · Spinoza e ka fokusuar njohjen e lirisë së mendimit dhe të fjalës. e as bashkësia ndërkombëtare. siç janë e drejta e barazisë. por shikuar formalisht ky nuk ka force detyrimore sikurse vendimi i Gjykates. këmbente. Të drejtat e njeriut deri në kohën më të re trajtoheshin si çështje të kompetencës së brendshme të shteteve. 1. Puffendorf. ky eshte vendim juridi autoritativ i organit qe eshte autorizuar nga konventa per „ceshtje te permbushjes se detyrimeve qe kane ndermarre shtetet pale‟. por megjithatë në pozitë tepër të vështirë. që sipas natyrës së vet të brendshme. Nga kjo del qartë se atëherë mbrojtje gëzonin vetëm skllavopronarët e jo edhe të tjerët. Mjafton të përmendet këtu sistemi skllavopronar. të patjetërsueshme dhe të paparashkruarshme. Klasikët e marksizmit dhe proletariati ua kanë shtuar të drejtave të njeriut dimensionin social.

3. siç janë jeta.pazëvendësueshme në jetën shoqërore dhe politike. I vetmi dallim ndërmjet njerëzve mbështetej në pabarazinë fizike ose në aftësi intelektuale. as armiqësore për pushtet mbajtës. Ligji për të drejtat përmbanë rregulla të cilat e kufizojnë dukshëm pushtetin absolutist dhe garantojnë një mbrojtje më të madhe të të drejtave të njeriut. por këto janë krejtësisht sekondare. Deklarata sugjeron se qeveritë që ekzistojnë më gjatë të mos ndërrohen për çka do qoftë ose për arsye të vogla. megjithatë dallohen: -Karta e Madhe e Lirive 1215. liria dhe kërkimi i lumturisë Se qeveritë janë krijuar për ti siguruar këto të drejta dhe se qeveritë autorizimet e veta i nxjerrin nga pajtimi i njerëzve mbi të cilët ushtrojnë pushtetin. Rusoi kritikonte shtetin. -Deklarata për Pavarësinë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës 1776 dhe -Deklarata për të drejtat e njeriut dhe qytetarit 1789. kjo deklaratë shpallë: Se të gjithë njerëzit janë të krijuar si të barabartë Se Krijuesi i tyre u ka dhënë disa të drejta të patjetërsueshme. Deklarata e përkufizon lirinë si e drejtë e njeriut të bëjë gjithçka. Kjo e drejtë s‟është e rrezikshme për paqen në shtet. si aleancë e “fronit dhe altarit”. Spinoza shkruante se askus s‟mund të heqë dorë nga liria e mendimit. askush s‟mund ta detyrojë këdo pa pasojë fatale të flasë sipas recetave të pushtetit suprem. · Deklarata ka qenë e përgatitur nga Jefferson. Volteri kritikonte ashpër shoqërinë feudale në Francë dhe kishën katolike. më 26 gusht 1789 miratoi Deklaratën për të drejtat njeriut dhe qytetarit. arbitrarizmi i pushtetit mbretëror etj. -Ligji për të Drejtat 1689. shfrytëzimi i të drejtave . Përpunimi mëtejshëm i të drejtave të njeriut është bërë në Deklaratën për Pavarësinë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Deklarata është miratuar me 4 korrik 1776. për aq sa nuk i bën dëm tjetërkujt. sipas së cilës njerëzit lindin dhe jetojnë të lirë dhe të barabartë në të drejta. duke argumentuar hollësisht se kjo s‟është në kundërshtim me sistemin demokratik. nga e cila buronin pabarazitë shoqërore. kontribuonte në krijimin dhe në shtimin e antagonizmave ndërmjet të pasurve dhe të varfërve. mendimi politik i të cilit ka qenë i inspiruar me doktrinën për të „drejtat natyrore të njeriut‟. · Ruso është ideologu që ka ndikuar më së shumti në mendimin politik të kohës së vet me kritikën që i ka bërë rendit të atëhershëm të bazuar në pabarazi e që ishte negacion i gjendjes natyrore. dmth. 2. Deklarata për të drejtat e njeriut dhe të qytetarit Asambleja Nacionale e Francës. Aktet e para nga fusha e të drejtave të njeriut Të drejtat e njeriut kanë zënë vend në shumë shkrime të ndryshme nga kohët më të vjetra. por përkundrazi del nga ai. Por. · Karta e Madhe që në atë kohë parashihte se askush nuk mund të burgoset ose të privohet nga pasuria. ndërmjet sunduesve dhe të sunduarve. nga fama dhe vlera historike. në vend që të garantonte drejtësinë dhe paqen. I cili me sanksionimin e pronës private. Dallimet shoqërore mund të jenë të bazuara vetëm në interes të përbashkët. jo toleranca fetare. por gjithashtu. të vihet jashtë ligjit ose të dëbohet pos në bazë të vendimit të ligjshëm dhe në bazë të ligjit.

Sistemi i të drejtave të njeriut i Kombeve të Bashkuara · 5. por edhe angazhohen për afirmimin dhe mbrojtjen e tyre. si pasojë e Revolucionit Borgjez Francez. Komisioni ka për detyrë: zhvillimin progresiv të propozimeve për konventat për fushat të cilat ende nuk janë rregulluar me të drejten ndërkomb. kryejnë ose mundësojnë kryerjen e urdhrave arbitrare. ekziston një botëkuptim dominant për domosdoshmërinë e respektimit të të drejtave të njeriut dhe lirive themelore. Deklarata vë në dukje se kufijtë e lirive njerëzore janë përcaktuar vetëm me ligj. 4. Komisioni ka formuar më vonë më shumë nën komisione. të bazuar në këtë deklaratë. si dhe kodifikimin. Ndonëse Karta e OKB-së nuk ka asnjë dispozitë e cila „ekspresis verbis‟ i obligon shtetet që të sigurojnë respektimin e plotë dhe efektiv të të drejtave të njeriut dhe të lirive themelore. Karta ka më shumë dispozita që i referohen njohjes ndërkombëtare dhe mbrojtjes së të drejtave të njeriut. çështjet e cenimit të të drejtave të njeriut. shkrimit dhe shtypit. Deklarata ndalon që dikush të jetë i shqetësuar për shkak të bindjes së tij dhe shpallë të drejtën e fjalës. Këto janë: Asambleja e Përgjithshme dhe Këshilli Ekonomik e Social. Karta e OKB-së ka përcaktuar organet qendrore që duhet të bartin veprimtarinë lidhur me të drejtat e njeriut dhe që duhet të kujdesen për sendërtimin e dispozitave të përmendura më sipër. Të drejtat e njeriut nga kjo Deklaratë janë konfirmuar. burgosjet ose mbajtjet arbitrare në burg që nuk është e bazuar në dispozitën ligjore dhe ka urdhëruar dënimin e atyre që nxisin. 5. Deklarata ka shpallur nevojën e arsimimit të të gjithë qytetarëve për çka shoqëria duhet të krijojë mundësi. Deklarata ka ndaluar akuzat. por edhe obligim juridik sado që i papërsosur. me 1946. të ngarkuar që të merren me pengimin e diskriminimit dhe mbrojtjen e pakicave.natyrore të çdo njeriu është në varësi të drejtpërdrejtë me të drejtat që u janë siguruar anëtarëve tjerë të shoqërisë. si akt që i parapriu Kushtetutës Zhirondine. si trup ndihmës për kodifikim dhe zhvillim të të Drejtës Ndërkombëtare. Interesimi ndërkombëtar për të drejtat e njeriut Të drejtat e njeriut dhe liritë themelore tradicionalisht trajtoheshin si çështje të kompetencës së brendshme. këshilla. andaj rregullimi i tyre bëhej me ligje. Këshilli Ekonomik e Social ka formuar një komision të veçantë-Komisioni për të drejtat e Njeriut. Duke u mbështetur në këtë. deklarata ose kushtetutë. Sipas statutit. . Revolucioni Borgjez France i ka dhënë impuls të rëndësishëm zhvillimit dhe fitimit të një rendi të ri juridik. as që ka ndonjë dispozitë që do të siguronte respektimin e tyre. Prej atëherë. Shtetarët dhe dokumentet e rëndësishme jo vetëm që i përmendin të drejtat e njeriut. të cilën e ka miratuar Asambleja Nacionale Franceze më 15 shkurt 1793. ato njëherë e përgjithmonë pushojnë të jenë çështje e kompetencës ekskluzive të shteteve dhe bëhen çështje e preokupimit të ligjshëm të bashkësisë ndërkombëtare. kurse neni 1 p.2 Trupat e ndihmës të Asamblesë së Përgjithshme a) Komisioni i së Drejtës Ndërkombëtare. gjuhe e feje ndër qëllimet kryesore të Kombeve të Bashkuara. Në hyrje të saj riafirmohet besimi „në të drejtat themelore të njeriut. grupe ekspertësh etj. seksi. Ky është obligim moral. në barazinë e të drejtave të meshkujve dhe të femrave‟.është themeluar nga Asambleja e Përgjithshme me Rezolutën 174 të nëntorit 1947. të drejtat e njeriut përfshihen dhe bëhen pjesë e rëndësishme e gati të gjitha kushtetutave që janë nxjerrë më vonë. të drejtat e njeriut bëhen pjesë e së drejtës ndërkombëtare pozitive.3 e vë respektimin e të drejtave të njeriut dhe të lirive themelore për të gjithë pa dallim race. 5. me detyrë që të përgatisë rregullat më të hollësishme lidhur me të drejtat e njeriut.1 Karta e OKB-së dhe të drejtat e njeriut Karta e OKB-së nuk i përkufizon të drejtat e njeriut dhe liritë themelore. precizuar dhe zgjeruar në Deklaratën për të drejtat e njeriut dhe qytetarit. në dinjitetin dhe në vlerën e njeriut. Me miratimin e Kartës.

KSA per politiken e aparteidit te qeverise se Rep se Afrikes Jugore eshte themeluar nga Asambleja e Pergj me Rezoluten 1761. per tu informuar. qe mund te rrezikonin paqen dhe sigurine nderkombetare.. territoret jo autonome dhe ne te gjitha territoret qe akoma nuk e kishin arritur pavaresine per transferimin e tere pushtetit. me detyre qe te analizoje si dhe sa zbatohet ne jete kjo Deklarate. pa asnje kusht dhe kufizim. ne pajtim me vullnetin dhe deshiren e shprehur lirisht. · Ç.te Sigurimit kur kjo ishte e pershtatshme. Grupi kishte filluar punen ne nentor te vitit 1993 dhe pas nje pune disa javeshe paraqiti Komitetit te Trete nje project resolute per themelimin e postit te Komesarit te Larte te Kombeve te Bashkuara per te drejtat e njeriut Projekti u miratua nga Komiteti I Trete dhe pastaj edhe nga Asambleja e Pergjithshme. Pergj. 1 Historiku I Themelimit Idet per krijimin e nje instuticioni te KB per te drejtat e njeriut datojne nga viti 1947 kur Rene Cassin gjate pergaditjes se Deklarates e Pergjithshme per te drejtat e njeriut. Komiteti ka inicuar miratimin e me shume rezolutave me te cilat kerkohej respektimi i rezolutave te Kombeve te Bashkuara dhe te kontribuohej ne implementimin e plote dhe te shpejte te Deklarates per Dhenien e Pavaresise Vendeve dhe Popujve Koloniale. nuk eshte ne mbledhje dhe tu raportonte Asamblese dhe K.eshte themeluar jo shume kohe pas miratimit te Deklarates per Dhenien e Pavaresise Vendeve dhe Popujve Koloniale. -te informonte Keshllin e Sigurimit per te gjitha zhvillimet ne territoret qe i perfshinte Deklarata. me detyre: -te monitoronte implementimin e Deklarates per dhenien e pavaresise vendeve dhe popujve koloniale. Zyra e KL eshte vendosur ne Gjeneve. c) Komiteti Special kunder Aparteidit. Asambleja e Pergjithshme kishte vendosur te themelonte Komitetin Special per Dekolonozim. e Pergj. ASP perbehej nga 11 shtete anetare. dhe -te vendoste kur nje territor te behej shtet i pavarur. Ky komitet kishte per detyre te mbikeqyrte politiken raciste te qeverise se afrikes Jogore kur Asembl. eshte ne kundershtim me Karten e Kombeve te Bashkuara dhe pengon perparimin e paqes dhe bashkepunimit ne bote si dhe i ftonte shtetet qe te ndermarrin masa te menjehershme ne territoret nen kujdestari. por ka edhe zyre nderlidhese .e Pergj. ç) Komisari i Larte per te Drejtat e Njeriut- · Ç. Komiteti. mund te pranoj peticione.b) Komiteti Special per Dekolonizim.2 Emrimi I Komesarit Te Larte ky emerohet nga Sekretari i Pergjithshem I KB. dominimi dhe shfrytezimi i popujve perben mohim te te drejtave te njeriut. ndersa nga viti 1982 numri i shteteve anetare shtohet ne 18. Komisari i Larte zgjedhet per nje afat 4 vjecar dhe mund te rizgjedhet vetem nje here. Nga fundi I vitit 1993 Komiteti I trete mori rekomandimet e Konferences Botrore per te drejtat e Njeriut me qe rast ishte themeluar nje grup pune I hapet per ti shqyrtuar sendertimin e rekomandimit. Me vone numri i anetareve eshte shtuar ne 25. Komiteti perbehej nga 17 anetare qe i emeronte kryetari i Asamblese se Pergjithshme. kishte shfaqur iden e nje prokurorie public qe do te ishte pergjegjes para qeverie per. te degjoj parashtruesit dhe te dergoj misione te posacme ne vende nen sundimjin colonial per te mbledhur fakte. ne menyre qe tu mundesohej te gezonin pavaresine dhe lirine e plote. por zgjedhjen duhet ta miratoje Asam. Komiteti u parashtron raporte vjtore dhe raporte spciale. te cilet i emeron kryetari i Asamb. Magna Karta e Dekolonizimit kishte shpallur se nenshtrimi.

dmth nga një përfaqësues çdo shtet anëtarë i Këshillit. Anëtarët e Komisionit emërohen nga qeveritë dhe i zgjedh KES rregullisht për tri vjet. si një ndër komisionet funksionale të Këshillit eko. Komisioni përbëhej në fillim nga 9 anëtarë por më vonë KES vendosi që ky të ketë 18 anëtarë. te gjitha te drejtave civile. ekonomike. · Ç. se Pergj. Me tutje komisioni ka qenë i autorizuar të ftonte ekspertë joqeveritarë nga fushat e caktuara në ad hoc grupe punuese si dhe të . Sipas Rezolutes.3 Statuti dhe Kompetencat e Komesarit te Larte · Funksioni kryesor i tij eshte perparimi i respektimit te pergjithshem per zbatimin e te gjitha te drejtave te njeriut qe eshte „interes i ligjshem i Bashkesise Nderkombetare‟. e soc. Mbledh jet zgjasin 6 javë dhe në to shqyrtohen respektimi i të drejtave të njeriut anembanë botës. themeloi Komisionin e KB-ve për të drejtat e njeriut – UNHCR.Assamb. -te kordinoje programet edukative dhe te informimit publik ne fushen e te drejtave te njeriut. -te luaj rol aktiv ne evitimin e pengesave aktuale dhe te ballafaqohet me sfidat e realizimit te plote te te gjitha te drejtave te njeriut dhe ne pengimin e vazhdimit te cenimeve te te drejtave te njeriut ne tere boten.ne Neë York. Komisioni i mbanë mbledhjet e veta në Gjenevë një herë në vit. mënyrat për përparimin dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe nxiten shtetet që të respektojnë të drejtat dje liritë themelore të popullsisë së vet. Në komision duhet siguruar një përfaqësim i drejtë gjeografik.Komisioni i të Drejtave të Njeriut · a) Komisioni ekonomik e social. raportet për cenimin e të drejtave të njeriut.3 Trupat e ndihmës të Këshillit Ekonomik e Social · a) . Ai eshte i detyruar te parashtroje raport vjetor per aktivitetet e tij Komisionit per te drejtat e njeriut dhe permes Keshillit ekonomik e social. rregullisht gjatë tremujorit të parë. Mary Robinson e Irlandes. politike dhe sociale -tu beje rekomandime organeve te KB-ve per permiresimin dhe perparimin e mbrojtjes se te drejtave te njeriut. Prej vitit 1998 kete funksion e ushtron znj. -te hyj ne dialogje me qeverite me qellim te sigurimit te repsektimit te te drejtave te njeriut. kulturore. KL ka per detyre: -te perparoje dhe mbroj gezimin efektiv nga te gjithe . · · · 5.

sociale dhe kulturore. pa kurrfarë dallimi për sa u përket racës. miartoi njëzëri pa asnjë kundërshtim dhe hapi për nënshkrim dhe ratifikim: . · b) Nënkomisioni për Pengimin e Diskriminimit dhe Mbrojtjen e Pakicave. për mbrojtjen e pakicave dhe pengimin e diskriminimit. Mbledhja e parë e jashtëzakonshme e Komisionit është mbajtur me propozimin e SHBA-së për të shqyrtuar gjendjen në ish-Jugosllavi. puna e Komisionit është zhvilluar nën ndikimin e blloqeve politike. Komisioni prej fillimit. energjinë kryesore. kombëtare. Falë pavarësisë që gëzoi Nënkomisioni që nga fillimi. Fatkeqësisht. pasurisë. Nën komisioni ka 26 anëtarë. Në grupin e dytë bëjnë pjesë: e drejta e sigurimit social. fesë.krijonte nën komisionet për lirinë e informimit dhe shtypin. · 6. Prej vitit 1992 komisioni ka filluar të mbajë mbledhje emergjente. e drejta për tu konsideruar i pafajshëm derisa nuk vërtetohet fajësia. e kishte orientuar në përgatitjen e „Kartës ndërkombëtare të të drejtave të njeriut‟ dhe kjo do të mbetet fushëveprimi i parë I rëndësishëm i tij. bindje politike. Deklarata shpallë se të gjithë njerëzit lindin të lirë dhe të barabartë në dinjitet dhe me të drejta dhe çdokujt i takojnë të gjitha të drejtat dhe liritë që përmban Deklarata. Deklarata ka preambulën dhe 30 nene. bëri rekomandime KDN-së në lidhje me pengimin e diskriminimit dhe mbrojtjen e pakicave racore. e drejta në punë.është organ kryesor subsidiar (dytësor) i Komisionit për të drejtat e njeriut (KDN) dhe përgjithësisht konsiderohet si trupi më mirëdashës ndaj idealve të të drejtave të njeriut. Anëtarët i zgjedh KDN nga radha e personave të dominuar nga shtetet e KB-ve. me 19 1966. përfshirë edhe KS. ngjyrës. ku janë përfshirë një numër i madh i të drejtave të njeriut dhe lirive themelore që u takojnë të gjithë njerëzve të botës pa asnjë dallim. e drejta në shtetësi. për dy decenie. Komisioni kontrollohej nga vendet perëndimore. Asamb e Përgj e KB-ve. gjithashtu ekspert. lindjes e rrethanave tjera. · 7. gjuhës. e drejta në standard të jetesës. Në grupin e parë të të drejtave. kur të drejtat e njeriut bëhen objekt trajtimi në të gjitha organet kryesore të KB-ve. dhe 2. të drejtat ekonomike. e drejta në gjykim të drejtë dhe publik para gjyqit të pavarur dhe asnjanës. Këto të drejta më së shpeshti ndahen në: 1. bëjnë pjesë: e drejta për jetë. roli dhe fushëveprimi i Komisionit është ndryshuar dukshëm gjatë viteve të 60-ta. fetare dhe gjuhësore. Deklarata e Përgjithshme për të Drejtat e Njeriut u miratua nga Asambleja e Përgjithshme me 10 dhjetor 1948. në mbrojtje nga papunësia dhe e drejta në pagë të njejtë për punë të njejtë. Nën komisioni është krijuar me 1947. liri dhe siguri personale. të cilat favorizonin çështjet e interesit të caktuar. e drejta në sigurim në rast të papunësisë etj. Paktet për të drejtat e njeriut Pas diskutimeve që kanë zgjatur më se dhjetë vjet.. mendimit. Secili anëtar i Nënkomisionit ka një zëvendës. origjinës kombëtare. liria nga skllavëria dhe nënshtrimi. ai kontribuoi shumë në përgatitjen e studimeve të ndryshme. e drejta për lidhje martese dhe krijim familjeje etj. Kështu. të drejtat civile e politike.

sociale dhe kulturore -Protokollin Opcional në Paktin Ndërkombëtar për të drejta civile dhe politike Paktet proklamojnë të drejtën për vetëvendosje si parakusht për zbatimin e të gjitha të drejtave të njeriut. e drejta e lirisë dhe e sigurisë personale. Ky pakt për dallim nga pakti për të drejtat civile dhe politike. racore ose fetare. e cila duhet të mbrohet me ligj. Komiteti eshte kompetent qe te pranoje dhe te shqyrtoje parashtresat ne te cilat nje shtet kontraktues konfirmon se shteti tjeter kontraktues nuk i permbush obligimet e tij sipas ketij Pakti. Komitetit i eshte dhene kompetenca qe te pranoje dhe te shqrytoje parashtresat e individeve me te cilat konfiromojne sse jane viktima te cenimit te cilesdo te drejte nga Pakti. Ata zgjedhen per kater vjet dhe jane te pavarur ne punen e tyre. te cilet i zgjedh Konfrerenca e nenshkruesve te Paktit. të cilat nxisin diskriminimin. që në momentin e arrestimit. Kjo kompetence shtrihet vetem ne shtete qe kane deklaruar se pranojne kompetencen e ketille te Komitetit.2 Paktin Ndërkombëtar për të drejtat ekonomike. · 7.4 Komiteti per te drejtat e njeriut. sociale dhe kulturore –që ka 33 nene në të cilat është paraparë: e drejta për punë. besimit. Komiteti eshte kompetent qe te shqyrtoje raportet qei parashtrojne shtetet per masat qe kane miratuar per te vene ne jete te drejtat e njohura me kete Pakt. të informohen për arsyet e burgimit. e drejta e krijimit të sindikatave dhe e hyrjes në grevë.-Paktin Ndërkombëtar për të drejtat civile dhe politike -Paktin Ndërkombëtar për të drejtat ekonomike. dhe ndërgjegjes. · 7. Komiteti mund te shqyrtoje nje ceshtje vetem pasi te bindet se jane perdorur dhe shterur te gjitha mjetet juridike te brendshme. ky obligimet e shteteve i formulon në atë mendre që lë hapësirë për tu zbatuar ato në jetë aq sa mundëson situata objektive. e cila përjashton burgimin ose paraburgimin arbitrar dhe kërkon që personat e burgosur menjëherë. i cili kërkon pa kompromis zbatimin e çdo të drejte të njeriut. kushte të sigurta dhe higjienike të punës. . shpërblim të njejtë për punë të njejtë. liria e qarkullimit dhe liria e vendqëndrimit. Mbledhjet e komitetit mbahen ne Gjeneve ose ne Neë York dhe zgjasin nga tri jave. Komiteti mbane tri mbledhje ne vit. Kete te drejte e kane vetem shtetasit e shteteve qe kane miratuar p[aktin dhe jane pale te Protokollit Opcional ne Paktin. Ndër to më të rëndësishmet janë: e drejta e jetës. ose nese procedura ne baze te mejteve juridike zhagitet pa arsye.3 Masat për zbatimin e pakteve 7. e drejta e shpërblimit që i siguron çdo punëtori pagë të drejtë. e cila nënkupton të drejtën për çdo individ të mund të sigurojë për vete mjete për jetesë.perbehet nga 18 anetare. Pakti urdhëron shprehimisht që të ndalohet me ligj çfarëdo propagande në favor të luftës dhe nxitjes së urrejtjes kombëtare. Duke pasur parasysh se cenimet më të rënda të lirive demokratike dhe të drejtave të njeriut janë bërë pikërisht gjatë luftërave ose gjatë përgatitjes së tyre. liria e mendimit. armiqësinë dhe dhunën. etj. nga radhet e shtetasve te shteteve qe kane ratifikuar Paktin. · 7.1 Paktin Ndërkombëtar për të drejtat civile dhe politike-përmban shumë dispozita për të drejtat demokratike dhe liritë e njeriut dhe mjetet për garantimin e tyre.

LINDA HASANI .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful