บทที่ 2

การเกิดขึ้นของรัฐธรรมนูญ
2.1 อํานาจการจัดใหมีรฐั ธรรมนูญ

อํานาจการจัดใหมีรฐั ธรรมนูญ (pouvoir constituant) หมายถึงอํานาจทางการเมืองของคณะบุคคล
หรือ บุคคลทีอ่ ยู)ในฐานะบันดาลให.มีรัฐธรรมนูญขึ้นได.สําเร็จ นั่นแสดงว)าผู.มอี ํานาจจัดให.มีรัฐธรรมนูญจึง
หมายถึง รัฏฐาธิปต" ย% (Sovereign) หรือผู.อยู)ในฐานะอย)างรัฏฐาธิป;ตย= หรือเจ.าของอํานาจอธิปไตย
อํานาจการจัดให.มีรัฐธรรมนูญนี้ แปลมาจากภาษาฝรั่งเศส ซึ่งใช.คําว)า pouvoir constituant หรืออาจแปลได.
ว)า อํานาจสูงสุดในการก)อตั้งองค=กรทางการเมือง นัน่ เอง
อย)างไรก็ดี รัฐธรรมนูญลายลักษณ=อักษรทุกฉบับที่ได.ประกาศใช.ต)อมานั้น เปEนผลงานอันเกิดจากผูท. ี่มีอํานาจใน
การจัดให.มีรัฐธรรมนูญ ผู.ที่เปEนเจ.าของอํานาจในทางการเมืองดังกล)าว อาจจะจําแนก ได.ดังนี้
2.1.1 ประมุขของรัฐเป2นผูจัดใหมีขนึ้
ประมุขในสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย=เปEนผู.มอี ํานาจในการจัดให.มีรัฐ ธรรมนูญเพียงฝGายเดียว เมือ่ พระองค=ทรง
เล็งเห็นว)าถึงเวลาราษฎรควรมีสิทธิมี เสียง ในการบริหารบ.านเมืองพระองค=จึงยอมจํากัดอํานาจของพระองค=เอง และ
ทรงยอมรับรู.ในสิทธิเสรีภาพบางประการของราษฎรและรัฐธรรมนูญ ถือได.ว)าพระ มหากษัตริย=ทรงมีพระราชอํานาจ
บางประการเหนือราษฎรอยู) และรัฐธรรมนูญประเภทนี้ไม)ได.เปEนประชาธิปไตยอย)างแท.จริงแต)เปEนเพียงก.าว หนึ่ง ที่
จะวิวัฒนาการไปสู)การปกครองระบอบประชาธิปไตยอย)างสมบูรณ=เท)านั้น
รัฐธรรมนูญตามวิธีนี้มีข.อดีคอื การที่พระมหากษัตริยท= รงพระราชทานรัฐธรรมนูญเสียเองเปEนการช)วยให.
ประเทศนั้นรอดพ.นจากการปฏิวัติ หรือรัฐประหาร เพราะประมุขของรัฐได.จัดให.มีรัฐธรรมนูญก)อนที่ประชาชนจะร.อง
ขอ หรือ ใช.อํานาจบังคับ และมีผลให.ประชาชนเคารพยําเกรงประมุขของรัฐมากยิ่งขึ้น
ตัวอย)างรัฐธรรมนูญชนิดนี้ ฉบับ ๆสําคัญได.แก) รัฐธรรมนูญฉบับแรกของประเทศญี่ปุGนลงวันที่ 4
กุมภาพันธ= ค.ศ. 1889 ซึ่งได.ถูกยกเลิกไป ครั้นหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 รัฐธรรมนูญของสมาพันธรัฐเยอรมันใน
ปR ค.ศ. 1815 รัฐธรรมนูญของโมนาโค ซึ่งจัดให.มีขนึ้ เมื่อปR ค.ศ. 1911 และรัฐธรรมนูญของเอธิโอเปRย ค.ศ. 1931
เปEนต.น

http://e-learning.mfu.ac.th/mflu/1604101/chapter1/Lesson2.htm

1

รัชกาลที่ 7 พระราชทานรัฐธรรมนูญ
คําปรารภของรัฐธรรมนูญเหล)านี้ จะประกาศพระบรมเดชานุภาพ และพระบรมราชปณิธานของกษัตริยผ= ู.
จัดให.มีรัฐธรรมนูญอย)างชัดเจนว)า ทรงประสงค=สละพระราชอํานาจใด อย)างไร และเพราะเหตุใด
2.1.2 ผูก4อการปฏิวัติหรือรัฐประหารเป2นผูจัดใหมี
เมื่อมีการเปลีย่ นแปลงระบอบการปกครอง ดังที่ได.เรียกว)า การปฏิวัติ หรือเมือ่ มีการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลโดย
ใช.กําลังบีบบังคับ โดยพลการ ดังที่เรียกว)า การรัฐประหาร ในกรณีเช)นนี้ ผู.กอ) การปฏิวัติ หรือ ทําการรัฐประหารได.
สําเร็จก็ยอ) มที่จะเปEนผู.จดั ให.มีรัฐธรรมนูญขึ้นได.โดยปราศจากการเจรจาตกลงกันในฐานะรัฏฐาธิป;ตย= เพื่อวางเกณฑ=
การปกครองประเทศตามที่ตนต.องการบุคคล หรือ คณะบุคคล ประเภทนี้ จึงจัดได.ว)าเปEนผู.มอี ํานาจจัดให.มี
รัฐธรรมนูญ
2.1.3 ราษฎรเป2นผูจัดใหมี

14 ตุลาคม 2516 ประชาชนเรียกร.องรัฐธรรมนูญ

ราษฎร ในที่นี้หมายถึง ราษฎรที่ได.ร)วมกันก)อการปฏิวัติหรือ เปลี่ยนแปลงระบอบการปกครองได.สําเร็จ
http://e-learning.mfu.ac.th/mflu/1604101/chapter1/Lesson2.htm

2

ราษฎรทั้งปวงย)อมได.ชอื่ ว)า คือผูท. ี่มอี ํานาจยิ่งใหญ)ในรัฐเสมือนเปEนรัฎฐาธิป;ตย=ในฐานะที่เจ.าของอํานาจ อธิปไตยซึ่งตน
สามารถช)วงชิงมาได.แม.แต)หัวหน.าคณะปฏิวัติต.องอยูภ) ายใต.ความ ประสงค=ของประชาชนจะทําการใดตามความพอใจ
ของตนเอง ดังในกรณีข.างต.นหาไม)ได.
ตัวอย)างเช)นรัฐธรรมนูญของสหรัฐอเมริกา ค.ศ. 1787 ซึ่งเปEนผลจากชาวอเมริกันใน ๑๓รัฐใหญ)ปฏิวัติแยกตัว
ออกจากอังกฤษ เมื่อ 4 กรกฎาคม ค.ศ. 1776 รัฐธรรมนูญของรัสเซีย ค.ศ. 1918 ซึ่งเปEนผลมาจากการที่ชาวรัสเซีย
ปฏิวัติยึดอํานาจจากพระเจ.านิโคลัส ในปR ค.ศ. 1917 รัฐธรรมนูญฝรั่งเศส ค.ศ. 1791ซึ่งเปEนผลมาจากการที่ชาว
ฝรั่งเศสปฏิวัตยิ ึดอํานาจจากพระเจ.าหลุยส=ที่ 16 ในปR ค.ศ. 1789 เปEนต.นคําปรารภของ รัฐธรรมนูญชนิดนี้มักจะมี
ถ.อยคําเร.าใจแสดงให.เห็นถึงพลังร)วมกันของประชาชน ซึ่งฝGาฟ;นอุปสรรคนานัปการจนสําเร็จ
2.1.4 ประมุขของรัฐ และราษฎร หรือ คณะบุคคล มีอาํ นาจร4วมกันจัดใหมีขนึ้
รัฐธรรมนูญตามข.อนี้ คือ ข.อตกลงระหว)างกษัตริย=กับราษฎร หรือคณะบุคคลคณะหนึ่ง ซึ่งกระทําในนามของ
ราษฎร จัดการร)วมกันให.มีรัฐธรรมนูญขึ้นมา รัฐธรรมนูญประเภทนี้มีลักษณะเปEนประชาธิปไตยค)อนข.างมาก
รัฐธรรมนูญดังกล)าว ตามธรรมดา มักเกิดจากกรณีที่ผู.กอ) การปฏิวัติ หรือ รัฐประหารกระทํา การยึดอํานาจจากประมุข
ของรัฐเปEนผลสําเร็จแล.ว แต)ทว)ายังเห็นความสําคัญ และความจําเปEนที่จะต.องมีพระมหากษัตริย=เปEนประมุขของรัฐ
ต)อไป
ตลอดจนเพื่อความเจริญ และความสงบสุขของประเทศชาติจึงต.องประนีประนอมกับพระมหากษัตริย= ด.วยการ
ยินยอมให.อยู)ในอํานาจสืบไปภายใต.เงือ่ นไขบางประการ โดยจํากัดอํานาจของพระมหากษัตริย=ให.อยู)ภายใต.ของ
รัฐธรรมนูญ และพระองค=ก็ได.ทรงยอมรับรองรัฐธรรมนูญตามนั้นด.วย เช)น รัฐธรรมนูญของกรีก ค.ศ.
1845 รัฐธรรมนูญของรูมาเนีย ค.ศ. 1864 รัฐธรรมนูญของบัลกาเรีย ค.ศ. 1869 มีลักษณะ เดียวกันสําหรับ
ประเทศไทยนั้น ถือเปEนจารีตประเพณีทางการเมืองตลอดมาว)า ไม)ว)าจะมีการปฏิวัติหรือรัฐประหารเกิดขึ้นครั้ง
ใด การตรารัฐธรรมนูญขึ้นใช.บังคับใหม) จะถือว)าเปEนความตกลงร)วมกันระหว)างประมุขของรัฐนั้น ๆ กับคณะ
ผู.กอ) การปฏิวัติหรือ รัฐประหารเสมอ เช)น รัฐธรรมนูญแห)งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2489 ธรรมนูญการปกครอง
ราชอาณาจักร พ.ศ. 2502 เปEนต.นทั้งนี้ เพราะเมื่อพิจารณาจากข.อความในคําปรารภของรัฐธรรมนูญแล.วจะ เห็นได.ว)า
ผู.กอ) การปฏิวัติ หรือรัฐประหารโดยเจตนาที่จะขอพระราชทานความ เห็นชอบและขอประกาศใช.รัฐ ธรรมนูญเปEน
กฎหมายสูงสุดของประเทศ ซึ่งพระมหากษัตริย=ก็ได.ทรงลงพระปรมาภิไธยตามคํากราบบังคมทูลของผู.ทําการ ปฏิวัติ
หรือรัฐประหาร
2.1.5 ผูมีอาํ นาจจากองค%กรภายนอกในฐานะผูมีอาํ นาจจัดใหมี

http://e-learning.mfu.ac.th/mflu/1604101/chapter1/Lesson2.htm

3

ในช)วงภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ได.มีประเทศใหม)เกิดขึ้นมาก และส)วนใหญ)ของประเทศเหล)านี้ เปEนประเทศ
ที่เพิ่งได.รับเอกราชย)อมเปEนธรรมดาว)าประเทศเหล)านี้ยอ) มปรารถนา ที่จะมีรัฐธรรมนูญเปEนหลักในการปกครอง
ประเทศโดยเร็วทีส่ ุด ทั้งนี้เพราะการมีรัฐธรรมนูญนั้น ก็เปEนการแสดงฐานะ ระหว)างประเทศของตนนั่นเอง ผู.มอี ํานาจ
ที่จะจัดให.มีรัฐธรรมนูญขึ้นในประเทศเหล)านี้จะให.เปEนไปตามวิถี ทางทั้ง 4 ดังทีไ่ ด.กล)าวมาแล.วก็ย)อมเปEนการพ.นวิสัย
โดยเฉพาะในช)วงหัวเลี้ยวหัวต)อห.วงทีเ่ ปลีย่ นจาก สภาพของอาณานิคมหรือเมืองขึ้นไปสู)ความเปEนเอกราช ทั้งนี้เพราะ
เมื่อรัฐเจ.าอาณานิคมจะให.เอกราชคืนแก)รัฐใต.อาณานิคม รัฐเจ.าอาณานิคมมักจะตกลงเปEนเงือ่ นไขก)อนเสมอว)า รัฐใต.
อาณานิคมจะต.องจัดทํารัฐธรรมนูญ ซึ่งรัฐเจ.าอาณานิคมรับรองแล.ว เช)น อังกฤษให.เอกราชคืนแก)มาลายู ในปR พ.ศ.
2500 และสิงคโปร= ในปR พ.ศ. 2506 กรณีที่เด)นชัดทีส่ ุดเห็นจะได.แก) กรณีของรัฐธรรมนูญญี่ปุGน ฉบับป;จจุบัน ค.ศ.
1947 เมือ่ กองทัพทหารฝGายสัมพันธมิตรยึดครองญี่ปนุG ได.ภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ผู.บัญชาการทหารในขณะนั้น
คือ
นายพลแมค อาเธอร% (General Douglas MacArthur) ได.เสนอว)า ญี่ปุGนจะปลอดจากการถูกยึดครอง และ
ได.เอกราชโดยสมบูรณ= ก็ตอ) เมือ่ มีการจัดทํารัฐธรรมนูญ ซึ่งกําหนดกฎเกณฑ=การปกครองประเทศจนเปEนทีพ่ อใจแก)
รัฐบาลอเมริกันแล.วกรณีนี้ถือได.ว)า รัฐบาลอเมริกันอยู)ในฐานะผู.มีอํานาจจัดให.มี

General Douglas Macarthur
ในเวลานั้น รัฐธรรมนูญฉบับก)อนหน.าฉบับนี้ คือ รัฐธรรมนูญฉบับ ค.ศ. 1889 ซึ่งเรียกกันว)ารัฐธรรมนูญ
เมอิจิ (Meiji Constitution)
รัฐธรรมนูญ เมอิจิ (Meiji Constitution) ยังมีผลใช.บังคับอยู) นายพล แมคอาเธอร= ได.ตั้งคณะกรรมาธิการ
ร)างรัฐธรรมนูญขึ้นประกอบด.วยชาวอเมริกัน 25 นายโดยมีนายพล วิทนีย= (Whitney) เปEนประธาน
คณะกรรมาธิการชุดนี้ได.ใช.เวลาร)างเพียง 6 วัน
แต)ได.มาซึ่งรัฐธรรมนูญที่ได.ชอื่ ว)าสมบูรณ=ที่สุดฉบับหนึ่งรัฐ ธรรมนูญที่เกิดขึ้นโดยผู.มอี ํานาจภายนอกรัฐเปEนผู.จัด
ให.มีหรือเสมือนว)าถูก ยัดเยียดให.เช)นนี้ อาจก)อให.เกิดผลเสียคือ ทําให.ประชาชนขาดความภาคภูมิใจในรัฐธรรม นูญ
ของตน และซึ่งเปEนเหตุผลทางจิตวิทยาการเมือง และข.อเสียอีกประการหนึ่งก็คือ รัฐธรรมนูญประเภทนี้ยอ) มมี
บทบัญญัติบางอย)าง ซึ่งไม)สอดคล.องกับลักษณะนิสยั สภาพภูมิศาสตรประวัติศาสตร=และ ความเปEนอยูข) องประชาชน
http://e-learning.mfu.ac.th/mflu/1604101/chapter1/Lesson2.htm

4

ปรากฏอยู)ด.วยอย)างแน)นอน ในกรณีนี้ เราจะเห็นได.ว)าประเทศที่ได.รับเอก ราชใหม)ๆ ทั้งในทวีปอเมริกา หรือ ในทวีป
ยุโรปนั้นจะหาทางแก.ไขโดยวิธีเปลีย่ นรัฐธรรมนูญที่ได.รับ เสียแต)ตอนแรกๆ หรือ อาจใช.วิธีแก.ไขเพิ่มเติมเสียใหม)
เพราะบรรดาผู.นําในประเทศทีเ่ พิ่งได.รับเอก ราชใหม)ๆ นี้ต.องการแสดงความหมายให.เห็นอย)างเต็มที่ว)าตนต.องการยุติ
และหลุดพ.นจากการปกครองหรือ การถูกครอบงําเปEนเมืองขึ้นตามแบบเดิม เช)น รัฐธรรมนูญของญี่ปุGนฉบับ
ดังกล)าว รัฐบาลญี่ปุGนเคยตั้งคณะกรรมาธิการขึ้นชุดหนึ่ง เพื่อพิจารณาหาทางแก.ไข แต)ในที่สดุ คณะกรรมาธิการก็
สลายตัวไปโดยไม)ได.แสดงความเห็นว)า ควรแก.ไขรัฐธรรมนูญฉบับนี้หรือไม)ประการใด หรือไม)เช)นนั้นประเทศต)างๆ
เหล)านี้กอ็ าจจะมีการแก.ไขรัฐธรรมนูญในโอกาสต)อ มาได. เช)น กรณีประเทศฟhลปิ ปhนส=ได.แก.ไข โดยการจัดทํา
รัฐธรรมนูญฉบับที่สองขึ้นใหม)หลังจากที่เคยใช.รัฐธรรมนูญฉบับแรก ซึ่งจัดให.มีขนึ้ โดย รัฐบาลอเมริกัน เมือ่ คราว
ฟhลิปปhนส=ตอ) รองขอเอกราชจากสหรัฐอเมริกา อย)างไรก็ตามรัฐธรรมนูญบาง ฉบับก็เปEนสิ่งที่รัฐเจ.าอาณานิคมได.ให.แก)
เมืองขึ้นของตนก)อนที่จะเปEน เอกราชโดยแท.จริงหลายปR เช)น รัฐธรรมนูญอินเดีย ค.ศ. 1943 (อินเดียได.รับเอกราช
เมื่อ ค.ศ.1947) รัฐธรรมนูญของฟhลิปปhนส= ค.ศ.1935 (ฟhลิปปhนส=ได.รับเอกราชเมื่อ ค.ศ.1946)
2.2 อํานาจการจัดทํารัฐธรรมนูญ
ในทางทฤษฎีกฎหมายรัฐธรรมนูญ อํานาจในการจัดให.มีแตกต)างกับอํานาจในการจัดทํา แต)ทว)าก็ถือว)าเปEนของ
ควบคู)กันด.วย ทั้งนี้ ถ.าไม)มผี ู.จัดให.มี ก็ยอ) มไม)มีผู.จดั ทํา ยกเว.นบางกรณีที่ผู.มีอํานาจจัดให.มีกับผู.มีอํานาจจัดทําเปEน
บุคคลเดียวกัน เช)น ผูท. ี่ก)อการปฏิวัติ หรือ ทํารัฐประหารได.สําเร็จ ก็อาจนําเอารัฐธรรมนูญที่ตนร)างเตรียมไว.
แล.ว ออกมาประกาศใช. ในกรณีนี้ ย)อมถือว)ารัฐธรรมนูญฉบับนั้น เกิดจากการจัดให.มีและการจัดทําโดยผู.กอ) การ
ปฏิวัติ หรือ รัฐประหาร เช)นเดียวกัน โดยทีผ่ ู.มีอํานาจในการจัดทํารัฐธรรมนูญนั้น ก็คือ ผู.ซึ่งได.รับมอบหมาย
จาก รัฏฐาธิป;ตย= หรือ ผูท. ี่มีอํานาจในการจัดให.มีรัฐธรรมนูญให.พิจารณายกร)างบทบัญญัติแห)งรัฐธรรมนูญ
นั่นเอง ซึ่งเราพอจะแบ)งแยกประเภทของผู.มีอํานาจจัดทํารัฐธรรมนูญได.ดังนี้
2.2.1 โดยบุคคลคนเดียว
ในกรณีบุคคลเดียวจัดทํารัฐธรรมนูญมักเกิดขึ้นหลังจากการปฏิวัติหรือรัฐ ประหารและผู.กระทําการได.จัดร)าง
รัฐธรรมนูญเตรียมไว.กอ) นแล.วร)างรัฐธรรมนูญ ประเภทนี้ มักมีขอ. ความสั้นๆ โดยอาจมุ)งหมายจะให.เปEนรัฐธรรมนูญ
ฉบับชั่วคราวเท)านั้น
2.2.2 โดยคณะบุคคล
กรณีที่คณะบุคคลจัดทํารัฐธรรมนูญได.แก) กรณีที่มีการจัดตั้งคณะกรรมาธิการขึ้นยกร)างและพิจารณาร)าง
รัฐธรรมนูญ คณะกรรมาธิการอาจมีจํานวน 10 ถึง 20 คนโดยคัดเลือกจากผูท. รงคุณวุฒิในสาขาวิชาต)างๆ ประเทศที่
เพิ่งเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครอง หรือเพิ่งได.รับเอกราชใหม)ๆ มักจัดทํารัฐธรรมนูญในลักษณะ นี้ เช)น การ
จัดทํารัฐธรรมนูญอินโดนีเซีย ค.ศ. 1944 รัฐธรรมนูญญี่ปุGน ค.ศ. 1947 และรัฐธรรมนูญมาเลเซีย ค.ศ. 1957 เปEน
ต.น
http://e-learning.mfu.ac.th/mflu/1604101/chapter1/Lesson2.htm

5

2.2.3 โดยสภานิติบญ
ั ญัติ
ในกรณีที่สภานิติบัญญัติเปEนผู.มอี ํานาจจัดทํารัฐธรรมนูญ มักเปEนกรณีที่ต.องการยกร)างรัฐธรรมนูญใหม) เพื่อ
ยกเลิกรัฐธรรมนูญฉบับเก)าทั้งฉบับการให.สภานิติบัญญัติซึ่งเปEนสภาที่ ใช.อํานาจในการดําเนินการเกี่ยวกับกฎหมายอยู)
แล.วเปEนผู.จดั ทําเสียเอง ย)อมเปEนการประหยัดค)าใช.จ)าย แต)อาจทํางานได.ล)าช.า เพราะต.องจัดปฏิบัติหน.า ที่นิติ
บัญญัติในเวลาเดียวกัน อนึ่ง เราจะเห็นได.ว)าสภานิตบิ ัญญัติจะมีอํานาจทํารัฐธรรมนูญได. ก็ต)อเมือ่ รัฐธรรมนูญได.
บัญญัติให.มีอํานาจจัดทําดังนั้นอํานาจในการจัดทํารัฐ ธรรมนูญตามรูปนี้จึงเปEนอํานาจทีอ่ ยูภ) ายในขอบเขตของ
บทบัญญัติแห)งรัฐธรรมนูญ
2.2.4 โดยสภาร4างรัฐธรรมนูญสภาร4างรัฐธรรมนูญ
โดยสภาร)างรัฐธรรมนูญสภาร)างรัฐธรรมนูญ หมาย ถึง สภาร)างรัฐธรรมนูญของประเทศที่มีการปกครองใน
ระบอบประชาธิปไตยเท)านั้น อาจกล)าวว)าสภาฯ ดังกล)าว เปEนตัวแทนของประชาชนอย)าง
แท.จริง คือ ประกอบด.วยสมาชิกที่ราษฎรทั่วทั้งประเทศได.ออกเสียงเลือกตั้งเข.ามาทํา หน.าที่เปEนผู.จัดทํา
รัฐธรรมนูญขึ้นใช.โดยเฉพาะ และโดยปกติแล.วสภาดังกล)าวจะถูกยุบไปทันทีเมือ่ รัฐธรรมนูญที่ตนร)างขึ้นได. รับการ
ประกาศใช.แล.วสําหรับกรณีเช)นนี้เกิดขึ้น เมื่อต.องการจะประสาน ประโยชน=จากบุคคลทุกฝGายเพือ่ ให.ได.รัฐธรรมนูญ
ที่สมบูรณ=ทสี่ ุด และถูก ต.องตรงตามความประสงค=ของบุคคลทุกฝGายให.มากที่สุด
ในประเทศไทย ได.มีการจัดตั้งสภาร)างรัฐธรรมนูญขึ้นเปEนครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. 2491 โดยประกอบด.วยสมาชิก
40 คน ต)อมาเมือ่ พ.ศ. 2502 มีการจัดตั้งสภาร)างรัฐธรรมนูญขึ้นอีกครั้งหนึ่ง เพื่อร)างรัฐธรรมนูญซึ่งถูก
ประกาศใช.ในปR พ.ศ. 2511 แต)ยังมีขอ. สังเกตว)าสภาร)างรัฐธรรมนูญของไทยเราทั้ง 2 คณะข.างต.นยังคงห)างไกลจาก
ความหมายที่แท.จริงของสภาร)างรัฐ ธรรมนูญ เพราะสมาชิกสภาร)างรัฐธรรมนูญของไทยมาจากการแต)งตั้งไม)ได.มา
จากการเลือกตั้งแต)อย)างใดสภาร)างรัฐธรรมนูญถูกจัดตั้งขึ้นเปEนลําดับสุดท.าย ตั้งตามรัฐธรรมนูญแห)งราชอาณาจักร
ไทย พ.ศ. 2534 ซึ่งได.รับการแก.ไขเพิ่มเติมใน มาตรา 211 เพือ่ เปhดทางให.มีกระบวนการยกร)างรัฐธรรมนูญใหม) โดย
บัญญัติให.สภาร)างรัฐธรรมนูญทําหน.าที่จัดทํารัฐธรรมนูญฉบับใหม) ในรูปแบบที่ปลอดจากอํานาจแทรกแซงใดๆโดย
กําหนดให.สมาชิกสภาร)างรัฐธรรมนูญ99 คนประกอบด.วย สมาชิก 2 ประเภท ซึ่งมาจากการเลือกตั้งโดยทางอ.อม
ประเภทหนึ่ง คือเปEนผูส. มัครรับเลือกตั้งจากจังหวัดต)างๆ โดยขั้นแรกนั้นให.ผสู. มัครเลือกกันเองให.เหลือจังหวัดละ 10
คน จากนั้นจึงให.รัฐสภาลงคะแนนเลือกตั้งให.เหลือเปEนตัวแทนของประชาชนเพียง จังหวัดละ 1 คน จํานวน 76 คน
จากทั้ง 76 จังหวัด และอีกประเภทหนึ่ง คือ ให.สภาสถาบันอุดมศึกษาต)างๆ ที่มีการให.ปริญญาสาขานิติศาสตร=
รัฐศาสตร= รัฐประศาสนศาสตร= เสนอบัญชีรายชือ่ บุคคลผู.ที่มีความเชีย่ วชาญในสาขาต)างๆ และผูท. ี่มี
ประสบการณ=ในด.านต)างๆ ที่เกีย่ วข.องต)อประธานรัฐสภา เพื่อนําเสนอให.รัฐสภาทําการเลือกให.ได.จํานวนตามที่
กําหนด คือ ผูเ. ชีย่ วชาญสาขากฎหมายมหาชนจํานวน 8 คน ผูเ. ชี่ยวชาญสาขารัฐศาสตร= รัฐประศาสนศาสตร= จํานวน
8 คน ผู.มีประสบการณ=ทางด.านการเมือง การบริหารราชการแผ)นดิน การร)างรัฐธรรมนูญ จํานวน 7 คน รวม 23
คน รัฐธรรมนูญฉบับ ส.ส.ร. ก็ได.รับความเห็นชอบจากรัฐสภาซึ่งก็คือ ที่ประชุมร)วมกันของสภาผูแ. ทนราษฎร และ
วุฒิสภา ในขณะนั้นแล.วจึงได.ประกาศใช.เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม พ.ศ. 2540 โดยทัว่ ไป ข.อดีของการจัดทํารัฐธรรมนูญ
http://e-learning.mfu.ac.th/mflu/1604101/chapter1/Lesson2.htm

6

โดยสภาร)างรัฐธรรมนูญ คือ ทําให.ได.รัฐธรรมนูญซึ่งมาจากการระดมสมอง แลกเปลีย่ นความคิดเห็น และประมวล
ข.อเสนอแนะที่หลากหลายของสมาชิกฯ จนสามารถประสานประโยชน=จากทุกฝGายได.
2.3 วิธกี ารจัดทํารัฐธรรมนูญ
การจัดทํารัฐธรรมนูญ อาจทําได. 2 วิธี คือ
2.3.1 คิด

คิด โดยการคิดค.นหาหลักเกณฑ=แห)งรัฐธรรมนูญขึ้นเองในกรณีมัก ได.แก) รัฐธรรมนูญเก)าแก) ซึ่งร)างขึ้นในขณะที่
หลักเกณฑ=กําหมายรัฐธรรมนูญยังไม)แพร)หลาย ผู.รา) งต.องคิดค.นหากฎเกณฑ= / กติกาขึ้นใหม) เช)น รัฐธรรมนูญ
สหรัฐอเมริกา ค.ศ.1787 และ รัฐธรรมนูญฝรั่งเศส ค.ศ. 1791
2.3.2 ลอก

ลอก โดยการหยิบยืมเอาหลักเกณฑ=จากรัฐธรรมนูญของนานาประเทศนํามาเปEนต.นแบบซึ่งมี ทั้ง ในรูปแบบ
ของรัฐ ระบอบการปกครองระบบรัฐบาลสถาบันการเมือง และ กลไกการปกครองประเทศต)างๆ ตลอดจนหลักการ
แบ)งแยกอํานาจและสิทธิเสรีภาพของประชาชนที่คล.ายคลึงกันรัฐ ธรรมนูญฉบับสําคัญที่ได.กลายเปEนเจ.าตํารับใน
รัฐธรรมนูญอื่นๆ อย)างแพร)หลาย ได.แก) รัฐธรรมนูญ (ลายลักษณ= อักษร) อังกฤษ รัฐธรรมนูญ
สหรัฐอเมริกา รัฐธรรมนูญฝรั่งเศส และรัฐธรรมนูญเยอรมัน ในการจัดทํารัฐธรรมนูญ แห)งราชอาณาจักร
ไทย พ.ศ.2540 ผู.ร)าง (ส.ส.ร.) ก็ได.ลอกเลียนหลักเกณฑ=จากรัฐธรรมนูญฉบับสําคัญๆ ข.างต.น เปEนอันมากอย)างไรก็
ตามในเรื่องการลอกเลียนแบบจากรัฐธรรมนูญต)างประเทศนั้น มีขอ. สังเกตอยูป) ระการหนึ่งดังคํากล)าวของนักปรัชญา
การ เมืองท)านหนึ่งว)า เราอาจลอกเลียนรัฐธรรมนูญประเทศหนึ่งได แต4เราจะลอกเลียนชีวติ จิตใจของ

คนในประเทศนัน้ ไม4ได
ความข.อนี้จึงควรทีผ่ ู.ร)างรัฐธรรมนูญจะต.องคํานึงถึงด.วย
2.4 ความสั้นยาวของบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญ
รัฐธรรมนูญสมัยใหม)มกั มีข.อความยาว และมีหลายมาตรา มากกว)า รัฐธรรมนูญสมัยเก)า ทีเ่ ปEนเช)นนี้ คงเนื่องจาก
ประสงค=จะปkองกันการเข.าใจเจตนารมณ=ของรัฐธรรมนูญผิดไป และคงต.องการจะขยายขอบ เขตอํานาจ หน.าที่ของ
องค=กรต)างๆ ให.กว.างขวางคล)องตัวขึ้นกว)าเดิมตลอดจนต.องการจะคุ.มครองสิทธิ เสรีภาพของประชาชนให.มาก
ขึ้น ดังจะเห็นได.ว)า รัฐธรรมนูญสมัยใหม)มักครอบคลุมเนือ้ หาในทาง เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และการเมืองเอาไว.
โดยละเอียด ในขณะที่รัฐธรรมนูญสมัยเก)า มักบัญญัติ ข.อความสั้นๆ โดยปล)อยให.ไปตีความอย)างกว.างขวางกันเองใน
ภายหลัง อย)างเช)นรัฐธรรมนูญของสหรัฐ อเมริกาคุม. ครองเสรีภาพในการพูด (Speech) แต)ในขณะที่ร)างบทบัญญัติ
เรื่องนีผ้ ู.ร)างไม)มีทางคาด คะเนได.เลยว)า จะมีหนทางสือ่ สารความคิดเห็นได.อย)างไรมากไปกว)าการพูดและการเขียน
อย)าง ธรรมดา ต)อมาศาลฎีกาได.วินิจฉัยขยายความคําว)า Speech ให.สอดคล.องกับเทคโนโลยีแต)ละยุค จนกระทั่ง
http://e-learning.mfu.ac.th/mflu/1604101/chapter1/Lesson2.htm

7

ทุก วันนี้เปEนที่เข.าใจกันได.ว)า คําว)า Speech ย)อมคลุมถึง การพูดต)อหน.า การพูดโทรศัพท= โทรเลข โทรคม นาคม
การส)งสัญญาณโทรทัศน= วิทยุ โทรพิมพ= และการสือ่ สารใดๆ เท)าที่มนุษย=จะติดต)อกันได.ตรงกันข.ามกับรัฐธรรมนูญ
สมัยใหม)ของหลายประเทศ ซึ่งกลับบัญญัตลิ งไว.อย)างชัดแจ.งว)าคําว)า Speech นั้น จะให.คลุมถึงการสือ่ สารประเภท
ใดบ.าง โดยที่รัฐธรรมนูญฉบับที่ยาวทีส่ ุดในโลก ก็คือ รัฐธรรมนูญของอินเดีย ซึ่งมีถึง 395
มาตรา (Article) ขณะที่รัฐธรรมนูญฉบับป;จจุบัน (พ.ศ. 2540) ของไทยนั้นนับว)า เปEนฉบับที่มีความยาวในลําดับ
รองลงมา โดยมีมากถึง 336 มาตรา ส)วนรัฐธรรมนูญฉบับทีส่ ั้นทีส่ ุดใน โลก ได.แก) รัฐธรรมนูญของสหรัฐอเมริกา ที่มี
เพียง 7 มาตรา (Article) เท)านั้น
2.5 สาเหตุ ที่มาของรัฐธรรมนูญ
หากพิจารณาสาเหตุ ที่มาของรัฐธรรมนูญ ตามแต)สถานการณ=ต)างๆ แล.ว จะพบว)าที่มาของรัฐธรรมนูญ
นั้นๆ อาจได.มาด.วย 4 วิธีการ ดังต)อไปนี้ คือ

รัฐธรรมนูญที่มาโดยการวิวัฒนาการ ทางประวัติศาสตร= การเมือง การปกครองซึ่งเกิดจากความตกลงร)วมกัน
ในรูปแบบต)างๆ ระหว)างผู.ปกครองกับผู.ใต.ปกครองเช)นที่มาของรัฐธรรมนูญอังกฤษ
รัฐธรรมนูญที่มาจากการช)วงชิงอํานาจโดยการปฏิวัติ หรือรัฐประหารซึ่งก)อให.เกิดการเปลีย่ นแปลงตัว
ผู.ปกครอง คณะผู.ปกครอง หรือเปลีย่ นแปลงระบอบการปกครองใหม) เช)น ที่มาของรัฐธรรมนูญฝรั่งเศส
รัฐธรรมนูญที่มาโดยการมีรัฐ หรือประเทศใหม) ซึ่งก)อผลในการสร.างแรงบันดาลใจในการกําหนดเจตนารมณ=
ของรัฐชาติและสังคมใหม) เช)น ที่มาของรัฐธรรมนูญสหรัฐอเมริกา
รวมถึงรัฐธรรมนูญที่มาโดยประเทศผู.ยดึ ครองเปEนผูม. อบให.กับประเทศผู.ถกู ยึดครองเพือ่ พิทกั ษ=ผล ประโยชน=
ของทุกๆ ฝGาย เช)น ที่มาของรัฐธรรมนูญญีป่ ุGน

เชิงอรรถ
[1] พรชัย เลือ่ นฉวี, กฎหมายรัฐธรรมนูญและสถาบันการเมือง, (กรุงเทพฯ : คณะ
นิติศาสตร=
มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย=, 2546)
[2] อธิบายอย)างง)ายๆ รัฏฐาธิป;ตย= หรือ องค=อธิป;ตย= ก็คอื ผูท. ี่มอี ํานาจสูงสุดในรัฐ หรือ ผู.เปEนใหญ)ในแผ)นดิน ที่จะต.อง
ใช.อํานาจด.วยความเปEนธรรม มิฉะนั้น อาจจะถูกล.มล.างได. ถ.าเปEนในสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย= ก็คือ
พระมหากษัตริย= ถ.าพูดกันในสมัยประชาธิปไตย ก็คอื ประชาชน ซึ่งแสดงออกถึงอํานาจของตนเองโดยผ)าน
กระบวนการทางการเมืองต)างๆ นั่นเอง
[3] บวรศักดิ์ อุวรรณโณ, กฎหมายมหาชน เล4ม 3 ที่มาและนิตวิ ิธี (กรุงเทพฯ : สํานักพิมพ=นิติธรรม,
2538)
[4] http://dir.yahoo.com/Government/law/constitutional
[5] พรชัย เลือ่ นฉวี, กฎหมายรัฐธรรมนูญและสถาบันการเมือง, อ.างถึงแล.ว
[6] วันมูหะมัดนอร= มะทา, คํานําจากประธานรัฐสภา ใน รวมสาระรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน
โดย
http://e-learning.mfu.ac.th/mflu/1604101/chapter1/Lesson2.htm

8

คณะ ส.ส.ร., (กรุงเทพฯ : สํานักพิมพ=มติชน, 2541)
[7] วิษณุ เครืองาม, กฎหมายรัฐธรรมนูญ, (กรุงเทพฯ : แสวงสุทธิการพิมพ=, 2523)
เอกสารอางอิง
บวรศักดิ์ อุวรรณโณ, กฎหมายมหาชน เล4ม 1
วิวัฒนาการทางปรัชญาและลักษณะของกฎหมาย
มหาชนยุคต4างๆ, (กรุงเทพฯ : สํานักพิมพ=วิญvูชน, 2545)
ม.ร.ว.พฤทธิสาณ ชุมพล และดวงพร มาจําเนียร, รัฐธรรมนูญและการปกครอง :
รวมบทความของ
พงศ%เพ็ญ ศกุนตาภัย, (กรุงเทพฯ : โรงพิมพ=จุฬาลงกรณ=มหาวิทยาลัย,
2534)
ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542, (กรุงเทพฯ :
นานมีบุxคพับลิเคชั่นส=,
2546)
วิษณุ เครืองาม, ความรูทัว่ ไปเกี่ยวกับกฎหมายรัฐธรรมนูญ ใน กฎหมายมหาชน, (กรุงเทพฯ
: สํานักพิมพ=มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, 2545)
วิษณุ เครืองาม, สาระสําคัญของกฎหมายรัฐธรรมนูญและกฎหมายปกครอง ใน
ความรูเบื้องตน
เกีย่ วกับกฎหมายทัว่ ไป, (กรุงเทพฯ : สํานักพิมพ=มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, 2544),
อานนท= อาภาภิรม, รัฐศาสตร%เบือ้ งตน, (กรุงเทพฯ : สํานักพิมพ=โอเดียนสโตร=, 2528)
Rod Hague and Martin Harrop, Comparative Government and Politics, (New York
: palgrave,
2001)
ภาพทั้งหมดมาจาก http://www.google.com
http://www.oefre.unibe.ch/law/icl/index.html
กฎหมายรัฐธรรมนูญเปรียบเทียบ ว)า ทําไม "รัฐธรรมนูญของ
ประเทศนั้นจึงให.สิทธิเสรีภาพแก)ประชาชนอย)างมากในขณะที่
รัฐธรรมนูญของอีกประเทศกลับจํากัดสิทธิเสรีภาพแก)ประชาชน
อย)างมาก" เหตุใดรัฐธรรมนูญของแต)ละประเทศจึงมีความ
สั้นยาวของบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญผิดกัน ?เหตุใดรัฐธรรมนูญ
ของบางประเทศจึงมีอายุยนื นานกว)ารัฐธรรมนูญของประเทศอื่น?
ผู.ที่ศึกษาควรทําความเข.าใจโดยเริ่มต.นจากอํานาจสําคัญ
สองประการในทางทฤษฎีกฎหมายรัฐธรรมนูญ คือ อํานาจการจัด
ให.มี และอํานาจการจัดทํารัฐธรรมนูญในฐานะบ)อเกิดหรือที่มา
ของรัฐธรรมนูญนั่นเอง
http://e-learning.mfu.ac.th/mflu/1604101/chapter1/Lesson2.htm

9

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful