BTVC1–C1–1

1–1

Chöông 1 Lieân keát hoùa hoïc Hình daïng caùc phaân töû coäng hoùa trò

208 Δ 23.06 • Mulliken I +F χ= 1 1 2 Ñoä aâm ñieän töông ñoái: trong ñoù: • • Lieân keát coù: E + EBB Δ = EAB − AA 2 Δχ↑ → Tính ion ↑ χ= I1 + F1 128 Khaùi nieäm ñoä aâm ñieän coù caùc haïn cheá: + Chöa coù thöôùc ño chính xaùc phuø hôïp vôùi ñònh nghóa cuûa ñoä aâm ñieän. + Ñoä aâm ñieän cuûa moät nguyeân töû trong moät hôïp chaát cuï theå coøn phuï thuoäc vaøo: (1) Hoaù trò (4) Thaønh phaàn (2) Soá oxi hoùa (5) Soá löôïng (3) Traïng thaùi taïp chuûng cuûa NTTT cuûa ligand + Song thöïc teá chöa ñònh löôïng ñöôïc taùc ñoäng cuûa caùc yeáu toá naøy. Ñoä aâm ñieän laø gì? Cho bieát yù nghóa cuûa khaùi nieäm ñoä aâm ñieän khi ñaùnh giaù baûn chaát cuûa lieân keát hoùa hoïc? Khaùi nieäm aáy coù haïn cheá gì? • Pauling ñònh nghóa: Ñoä aâm ñieän χ cuûa moät nguyeân toá laø ñaïi löôïng ñaëc tröng cho khaû naêng cuûa nguyeân töû ñoù keùo ñieän töû veà mình khi hình thaønh lieân keát hoùa hoïc. .BTVC1–C1–2 1–2 1. Coâng thöùc tính ñoä aâm ñieän theo: Pauling χ A − χB = Δ = 0.

BTVC1–C1–3 1–3 2. Nhöõng yeáu toá naøo aûnh höôûng ñeán phaàn tính CHT cuûa lieân keát khi söû duïng moâ hình cuûa hôïp chaát ion? • Moät lieân keát ion coù tính CHT ñaùm maây ñieän töû cuûa anion bò leäch veà cation Hieän töôïng naøy xaûy ra caøng maïnh khi: + Cation coù taùc duïng phaân cöïc + Anion coù taùc duïng bò phaân cöïc • TAÙC DUÏNG PHAÂN CÖÏC cuûa cation caøng maïnh khi: + Ñieän tích döông caøng lôùn + Baùn kính caøng nhoû + d10 > d1-9 > [trô] • q+ ↑ r+ ↓ ↑ ↑ ↑ ↑ • ⎧ q+ ⎨ + ↑ : Theá ion ⎩r (hieäu öùng phaân cöïc thöù caáp) TAÙC DUÏNG BÒ PHAÂN CÖÏC cuûa anion caøng maïnh khi: + Ñieän tích aâm caøng lôùn + Baùn kính caøng lôùn q− ↑ r− ↑ Tính baz ↓ • Lieân keát ion coù Tính CHT ↑ Hôïp chaát oxihydroxid coù Tính acid ↑ .

Daõy anion halogenur naøy coù r− ↑ ⇒ Taùc duïng bò phaân cöïc ↑ ⇒ Lieân keát coù tính CHT ↑ ⇒ Baûn chaát lieân keát Ion → Ion CHT Caùc hôïp chaát naøy coù cuøng anion F– neân chæ xeùt caùc cation. AlF3 AlCl3 AlBr3 AlI3 c. Caùc cation cuøng nguyeân toá coù SOXH ↑ q+ ↑ r+ ↓ ⇒ Taùc duïng phaân cöïc ↑ ⇒ Lieân keát coù tính CHT ↑ ⇒ Baûn chaát lieân keát Ion → CHT phaân cöïc b. NaF MgF2 AlF3 SiF4 d. KF KCl KBr KI Caùc hôïp chaát naøy coù cuøng cation K+ neân chæ xeùt caùc anion. CrO Cr2O3 CrO3 . Haõy cho bieát bieán ñoåi tính CHT cuûa lieân keát trong moãi daõy hôïp chaát sau vaø ñaëc tính cuûa lieân keát hoùa hoïc trong caùc hôïp chaát. Giaûi thích? a. Daõy cation cuøng chu kyø 3 naøy coù q+ ↑ r+ ↓ Taùc duïng phaân cöïc ↑ ⇒ Lieân keát coù tính CHT ↑ ⇒ Baûn chaát lieân keát Ion → CHT phaân cöïc Caùc hôïp chaát naøy coù cuøng cation Crx+ vôùi SOXH khaùc nhau. Daõy anion halogenur naøy coù r− ↑ ⇒ Taùc duïng bò phaân cöïc ↑ ⇒ Lieân keát coù tính CHT ↑ ⇒ Baûn chaát lieân keát Ion Caùc hôïp chaát naøy coù cuøng cation Al3+ neân chæ xeùt caùc anion.BTVC1–C1–4 1–4 3.

MnF2 MnF4 CF4 Caùc hôïp chaát naøy coù cuøng anion F– neân chæ xeùt caùc cation. ⇒ Baûn chaát lieân keát Ion → CHT phaân cöïc Caùc hôïp chaát naøy coù cuøng cation Al3+ neân chæ xeùt caùc anion. Caùc cation coù SOXH +1 naøy coù (1) r+↓ (2) Ag+ coù caáu hình d10 (3) H+ coù r raát nhoû ⇒ Taùc duïng phaân cöïc taêng daàn ⇒ Lieân keát coù tính CHT ↑ ⇒ Baûn chaát lieân keát Ion → CHT phaân cöïc .BTVC1–C1–5 1–5 e. Al(NO3)3 AlCl3 Al2O3 g. Caùc cation coù SOXH ↑ q+ ↑ r+ ↓ ⇒ Taùc duïng phaân cöïc ↑ ⇒ Lieân keát coù tính CHT ↑ Rieâng C thuoäc chu kyø 2 coù r nhoû hôn vaø χ = 2.55 cao hôn Mn ⇒ Lieân keát coù tính CHT cao nhaát. Caùc anion coù taùc duïng bò phaân cöïc ↑ do (1) r− ↓ trong caëp hai hôïp chaát ñaàu (2) q− ↑ vaø r− ↓ trong caëp hai hôïp chaát sau ⇒ Lieân keát coù tính CHT ↑ ⇒ Baûn chaát lieân keát Ion → CHT phaân cöïc f. NaNO3 AgNO3 HNO3 Caùc hôïp chaát naøy coù cuøng anion NO3– neân chæ xeùt caùc cation.

57 laàn) Z=5 Z = 13 • • • → B raát khoù maát ñieän töû so vôùi Al. B vaø Al ñeàu laø caùc nguyeân toá thuoäc nhoùm 3A cuûa baûng tuaàn hoaøn nhöng B laø khoâng kim loaïi coøn Al laø kim loaïi. ⇒ B laø khoâng kim loaïi trong luùc Al laø kim loaïi. • Cuøng ôû phaân nhoùm 3A nhöng B vaø Al coù baùn kính raát khaùc nhau: • • B ôû chu kyø Al ôû chu kyø 2 3 rB = 0.91Å rAl = 1. → Taùc ñoäng cuûa rB raát nhoû maïnh hôn söï taêng Z cuûa Al . Haõy cho bieát nguyeân nhaân cuûa söï khaùc nhau ñoù.43Å (gaáp 1.BTVC1–C1–6 1–6 4.

BTVC1–C1–7 1–7 5. + C. Ge. Si. . Sn vaø Pb ñeàu coù caáu hình ñieän töû cuûa lôùp voû ngoaøi cuøng laø ns2np6 nhöng caùc ñôn chaát cuûa chuùng chuyeån daàn töø daïng khoâng kim loaïi sang kim loaïi. Ge: + Sn coù 2 daïng thuø hình: + Pb: • • • Giaûi thích hieän töôïng treân nhö theá naøo Coù ranh giôùi hoaøn toaøn roõ reät giöõa lieân keát CHT vaø lieân keát KL hay khoâng? Nguyeân nhaân chính daãn ñeán ñaëc tính baát ñònh xöù cuûa lieân keát KL? Sn xaùm: Sn traéng: khoâng kim loaïi khoâng kim loaïi kim loaïi chæ coù daïng thuø hình kim loaïi • Khi r↑ ↓ trong phaân nhoùm: → I↓ → Tính kim loaïi ↑ • Khoâng coù ranh giôùi roõ reät giöõa lieân keát CHT vaø KL vì coù theå cho raèng baûn chaát cuûa lieân keát KL laø lieân keát CHT ña taâm ña ñieän töû coù tính baát ñònh xöù. Si. Caùc nguyeân toá C.

BTVC1–C1–8 1–8 • Nguyeân nhaân daãn ñeán tính baát ñònh xöù cuûa lieân keát KL: Söï toå hôïp cuûa moät löôïng n voâ cuøng lôùn caùc AO ñoàng naêng taïo thaønh n MO cuûa toaøn tinh theå kim loaïi. • • . Ñieàu naøy khieán cho n vaân ñaïo naøy taïo thaønh moät daûi naêng löôïng maø caùc ñieän töû coù theå di chuyeån töông ñoái töï do trong daûi naêng löôïng ñoù. Söï di chuyeån töï do naøy khieán cho kim loaïi daãn ñieän.

maø tröôùc heát laø Maät ñoä ñieän töû hoaù trò caøng lôùn ⇒ Baùn kính nguyeân töû caøng nhoû . Noù laø thöôùc ño söï beàn vöõng cuûa lieân keát. Löu yù laø khi xem xeùt quaù trình phaûn öùng thì baét buoäc phaûi so saùnh ñoä beàn cuûa lieân keát cuõ vaø ñoä beàn cuûa lieân keát môùi chöù khoâng ñöôïc quyeàn chæ noùi ñeán ñoä beàn cuûa lieân keát môùi.BTVC1–C1–9 1–9 6. Theo thuyeát VB thì khi naøo giöõa caùc nguyeân töû hình thaønh caùc lieân keát CHT? Ñoä beàn cuûa lieân keát CHT laø gì? Ñoä beàn lieân keát giöõa hai nguyeân töû phuï thuoäc vaøo caùc yeáu toá naøo? • Theo thuyeát VB thì söï hình thaønh lieân keát CHT giöõa caùc nguyeân töû caàn phaûi coù caùc ñieàu kieän: + Caùc vaân ñaïo hoaù trò phaûi coù naêng löôïng gaàn nhau + Phaûi coù söï xen phuû cuûa caùc vaân ñaïo lieân keát + Maät ñoä ñieän töû hoaù trò taïi vuøng xen phuû phaûi ñuû lôùn • Ñoàng naêng Xen phuû Maät ñoä ⎧Xen phuû ⎨ ⎩hieäu quaû Ñoä beàn cuûa lieân keát CHT laø naêng löôïng caàn thieát ñeå caét ñöùt lieân keát ñoù. • Ñoä beàn cuûa lieân keát phuï thuoäc vaøo 3 yeáu toá ñaõ neâu.

Loaïi lieân keát Moâ hình Ion Coäng hoùa trò Caùch phaân boá ñieän töû hoùa trò Vò trí cuûa ñieän töû Löïc lieân keát Tính chaát Ñoä beàn lieân keát Söû duïng chuû yeáu Ñieän töû hoùa trò chæ thuoäc veà nguyeân toá coù χ lôùn hôn Thuoäc veà moät haït nhaân Tónh ñieän ion Baát baõo hoøa Baát ñònh höôùng Cao Voâ cô NaCl Ñieän töû hoùa trò ñöôïc söû duïng chung cho caû hai nguyeân töû Naèm giöõa hai haït nhaân Tónh ñieän CHT Baõo hoøa Ñònh höôùng Cao → Thaáp Voâ cô–Höõu cô CH4 Na2 SO4 .BTVC1–C1–10 1–10 7. Haõy cho bieát söï khaùc nhau giöõa lieân keát ion vaø lieân keát CHT.

BTVC1–C1–11 1–11 8. Haõy giaûi thích taïi sao: Toàn taïi hôïp chaát SF6 nhöng khoâng toàn taïi hôïp chaát SH6 Toàn taïi hôïp chaát TiCl4 nhöng khoâng toàn taïi hôïp chaát TiH4 π cho • Caáu hình ñieän töû: S Ti [Ne] 3s23p4 [Ar] 4s2 F Cl [He] 2s2 2p5 [Ne] 3s2 Ligand • F vaø Cl coù vaøo Ñieän töû töï do 2p5 Vaân ñaïo troáng NTTT neân TAÏO ÑÖÔÏC LIEÂN KEÁT πp−d CHO cuûa NTTT laøm ↑ ñoä boäi lieân keát ↑ maät ñoä ñieän töû treân NTTTδ+ ⇒ Beàn hoùa phaân töû • H khoâng coù vaân ñaïo p neân KHOÂNG TAÏO ÑÖÔÏC LIEÂN KEÁT π Trong SH6 H nhöôøng ñieän töû laøm maät ñoä ñieän töû treân S quaù cao H xaâm nhaäp saâu vaøo lôùp voû ñieän töû cuûa S Trong TiH4 H nhaän ñieän töû neân treân H maät ñoä ñieän töû cao Ti(IV) khoâng coù lieân keát π cho ⇒ Maät ñoä ñieän töû thaáp → → → → Khoâng beàn Ñaåy nhau maïnh Khoâng beàn Khoâng beàn .

+ Moãi nguyeân töû lieân keát ñoùng goùp 1 ñieän töû vaøo NTTT. Rieâng O vaø S khoâng ñoùng goùp ñieän töû.BTVC1–C1–12 1–12 9. + Soá ñoâi ñieän töû töï do L vaø lieân keát σ chung quanh NTTT ñöôïc xaùc ñònh theo coâng thöùc: L+σ= ½ ⎡Soá ñieän töû hoùa trò cuûa nguyeân töû trung taâm⎤ ⎣ + Soá ñieän töû ñoùng goùp – Ñieän tích cuûa ion ⎦ . Caùc nguyeân toá chu kyø ≥ 3 coù theå coù > 8 ñieän töû ôû taàng ngoaøi cuøng. Traïng thaùi lai hoùa phuï thuoäc vaøo soá ñieän töû vaø vaân ñaïo hoùa trò Thoâng thöôøng: Caùc nguyeân toá chu kyø 2 phaûi ñaït 8 ñieän töû ôû taàng ngoaøi cuøng. Haõy xaùc ñònh: (1) Traïng thaùi lai hoùa cuûa NTTT (2) Coâng thöùc caáu taïo (3) Hình daïng cuûa caùc phaân töû vaø caùc ion phaân töû sau: CO2 CF4 SO2Cl2 PF5 PO43− SO42− NH3 SF4 NO2 NO3− ClO3− IF5 ICl2− • • NTTT laø nguyeân töû coù ñoä aâm ñieän thaáp nhöng khoâng theå laø H. • Coâng thöùc caáu taïo cuûa phaân töû seõ ñöôïc xaùc ñònh theo vò trí cuûa caùc ligand.

Theâm caùc ñoâi ñieän töû töï do cuûa taát caû caùc nguyeân töû. Xaùc ñònh ñieän tích hình thöùc cuûa caùc nguyeân töû theo coâng thöùc: Ñieän tích hình thöùc = Soá ñieän töû hoùa trò ôû taàng ngoaøi cuøng – Soá ñieän töû töï do – Soá lieân keát .BTVC1–C1–13 1–13 • Veõ coâng thöùc caáu taïo baèng caùch: 1. 2. 3. NTTT lieân keát vôùi moãi ligand tröôùc heát baèng 1 lieân keát σ. Neáu caùc nguyeân töû chöa ñaït baùt boä thì Chuyeån caùc ñoâi ñieän töû töï do Höôùng öu theá laø chuyeån ñoâi ñieän töû Thaønh caùc lieân keát phoái trí duøng chung Cuûa nguyeân toá coù χ thaáp hôn Veà nguyeân toá coù χ cao hôn 4.

Neáu coù cheânh leäch ñieän tích hình thöùc lôùn giöõa caùc nguyeân töû thì chuyeån caùc ñoâi ñieän töû töï do thaønh caùc lieân keát phoái trí duøng chung ñeå giaûm söï cheânh leäch naøy. 6. Neáu coù ñieän töû ñoäc thaân thì ñieän töû naøy chieám rieâng 1 vaân ñaïo hoùa trò neân keùm beàn vaø deã daøng taïo lieân keát môùi. NO2 • Hình daïng cuûa phaân töû seõ ñöôïc xaùc ñònh theo vò trí cuûa caùc phoái töû MAØ KHOÂNG XEÙT ÑEÁN CAÙC ÑOÂI ÑIEÄN TÖÛ TÖÏ DO C6H6 .BTVC1–C1–14 1–14 5.

.BTVC1–C1–15 1–15 10. Giaûi thích hieän töôïng ñoù nhö theá naøo? • Phaân töû NF3 coù caùc lieân keát N−F phaân cöïc nhöng ñoái nhau vôùi söï phaân cöïc cuûa ñoâi ñieän töû töï do neân coù moment löôõng cöïc nhoû hôn nhieàu so vôùi phaân töû NH3 coù söï phaân cöïc khoâng ñoái nhau. Taïi sao phaân töû CO2 khoâng phaân cöïc coøn phaân töû COCl2 laïi phaân cöïc? • Phaân töû CO2 coù 2 lieân keát C=O phaân cöïc ñoái song vôùi nhau ⇒ CO2 coù moment löôõng cöïc μ = 0 Phaân töû COCl2 coù caùc lieân keát phaân cöïc nhöng khoâng ñoái song ⇒ COCl2 coù moment löôõng cöïc μ ≠ 0 N F F F N H HH O⇐C⇒O • O⇐C Cl Cl 11. Phaân töû NF3 coù moment löôõng cöïc nhoû hôn nhieàu so vôùi NH3.

10−30 C.BTVC1–C1–16 1–16 12. Song dihydroxybenzen coù hai lieân keát O−H phaân cöïc khoâng ñoái nhau ⇒ Phaân töû dihydroxybenzen coù moment löôõng cöïc. • Hai phaân töû naøy ñeàu coù lieân keát caùc C−O vaø C−Cl phaân cöïc ñoái nhau.48. Trong caùc phaân töû CH4. . caùc NTTT ñeàu ôû traïng thaùi taïp chuûng sp3 nhöng goùc giöõa caùc lieân keát khoâng baèng nhau: Goùc lieân keát: ∠HCH = 10905 ∠HNH = 1070 vaø ∠HOH = 1050. Giaûi thích taïi sao moment löôõng cöïc cuûa diclorbenzen baèng khoâng coøn cuûa phaân töû dihydroxybenzen laïi coù giaù trò baèng 5. Giaûi thích? • Do löïc ñaåy cuûa ñoâi ñieän töû töï do leân caùc ligand maø goùc lieân keát ngaøy caøng nhoû laïi.m. Cl Cl H–O O–H 13. NH3 vaø H2O.

Do löïc ñaåy cuûa ñoâi ñieän töû lieân keát naøy taêng leân laøm caùc goùc lieân keát lôùn hôn. • .BTVC1–C1–17 1–17 14. Löïc ñaåy cuûa caùc ñoâi ñieän töû töï do maïnh hôn löïc ñaåy cuûa caùc ñoâi ñieän töû lieân keát neân goùc lieân keát vaãn nhoû hôn goùc töù dieän (= 10905).50 Giaûi thích taïi sao goùc trong caùc hôïp chaát fluorur luoân luoân coù goùc nhoû hôn goùc trong hôïp chaát vôùi hydro? • Lieân keát N−F vaø O−F bò phaân cöïc veà F neân caùc ñoâi ñieän töû lieân keát bò huùt veà phía F. lieân keát N−H vaø O−H bò phaân cöïc veà phía N hay O ⇒ Caùc ñoâi ñieän töû lieân keát bò keùo veà phía N hay O. Trong luùc ñoù. Giaûi thích hieän töôïng ñoù nhö theá naøo? • • Chung quanh B coù Chung quanh N coù 3 ñoâi ñieän töû töï do 4 ñoâi ñieän töû töï do ⇒ ⇒ B coù taïp chuûng sp3 N coù taïp chuûng sp3 15. Goùc lieân keát trong caùc phaân töû NH3 NF3 H2O F2O coù giaù trò: ∠H→N←H ∠F←N→F = = 1070 1020 ∠H→O←H ∠F←O→F = = 1050 101. Phaân töû BCl3 coù caáu truùc tam giaùc phaúng coøn NCl3 coù caáu truùc hình thaùp. Löïc ñaåy cuûa caùc ñoâi ñieän töû lieân keát giaûm laøm caùc goùc lieân keát bò nhoû laïi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful