You are on page 1of 9

Cumhuriyet a..

l
DERS: ETM PSKOLOJS RETMEN: BRGEN DEMRTA

ADI : Mehmet Ali SOYADI : Polat SINIF : 10/c NO : 656

oklu Zek Kuram


Zek Zek ya da ruh biliminde anlak, zihnin renme, renilenden yararlanabilme, yeni durumlara uyabilme ve yeni zm yollar bulabilme yeteneidir. Baka bir deyile anlak, zihnin birok yeteneinin uyumlu almas sonucu ortaya kan bir yetenekler birleimidir. En geni anlamyla, genel zihin gc olarak da tanmlanabilir. Zihnin alglama, bellek, dnme, uslamlama, renme gibi birok ilevini ierir. Szck ok geni anlamda kullanlsa da psikologlar tarafndan yaratclk, kiilik, bilgi ve akl gibi deiik kategorilere ayrlmtr. Zek aratrmaclarnn asl alan insanlardr, fakat hayvanlarn da renme, anlama vs. yetenekleri zerinde almalar yaplmaktadr. Zeknn ne olduu ile ilgili tartmalar yllardan beri srmektedir. Buna gre anlan birka tanm u ekildedir:

Binet'e gre zek, iyi akl yrtme, iyi hkm verme ve kendi kendini ama kapasitesidir. Davis'e gre zek, edinilen bilgilerden faydalanarak sorunlar halletme yeteneidir. Termana gre zek, soyut dnme yeteneidir. Thorndike'a gre zek, birok dncesel yeteneklerin karmdr ve mekanik, sosyal ve soyut anlak olmak zere balkta incelenmelidir. Weshler'e gre zek, bireyin amal davranma, mantkl dnme ve evresiyle ilikilerde etkili olma kapasitesinin tmdr. Gardner gre ise zek: Problem zme kapasitesi. Problemlerin zm iin farkl zm yollar retebilme kapasitesi. Yaad topluma deerli kltrel rnler katma gc olarak tanmlamaktadr.

oklu zek kuram 1983 ylnda Howard Gardner tarafndan zeky tek ve baskn bir yetenek olarak grmekten ziyade, eitli ve zel boyutlardan olutuunu neren bir modeldir. Gardner bilisel yeteneklerin geni bir yelpazeden olutuunu ve aralarnda sadece ok zayf bir korelsyonun bulunduunu savunmaktadr. rnein, kuram arpma ilemini kolayca renen bir ocuun, bu grevde zorluk yaayan bir ocua gre daha zeki olduunu sylemez. Basit arpma ilemlerinde uzmanlamak iin zaman harcayan bir ocuk 1) arpma ilemini farkl bir yolla renebilir, 2) matematik dndaki bir alanda stn olabilir, 3) hatta arpm srecini derin bir seviyede anlyor veya tamamen farkl bir sre olarak gryor olabilir. Temelde derin bir anlay iermesi de yavala ve arpm tablosunu hzl hatrlayan ocua bakldnda potansiyel matematiksel zeksnn gizlenmesine neden olabilir. Kuram ortaya atldktan sonra farkl tepkilerle karlat. Geleneksel zek testleri ve psikometrikler genellikle zeknn boyutlar ve farkl grevler arasnda Gardner'n kuramnn ngrd dk ilikiden ziyade yksek ilgileim bulmakta. Yine de birok eitimci kuramn nerdii yaklamlarn uygulamal deerini destekler. Gardner bir davrann bir zek olabileceine dair birok lt dile getirdi.

Bu ltler: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Beyin hasarndan beynin korunmas potansiyeli, Evrimsel tarihteki yeri, ekirdek etkinliinin oluumu, Kodlamaya duyarll (sembolik ifade) Farkl geliimsel devamll, Bilgilerin, dhilerin ve dier olaanst insanlarn varl, Deneysel psikoloji ve psikometrik sonularla desteklenmesidir.

Gardner sekiz yetenein bu ltleri karladn savunur. Szel Dilsel zek Mantksal Matematiksel zek Grsel Uzamsal zek Mzikal Ritmik zek Bedensel Duyudevinimsel zek Kiileraras - Sosyal zek sel - zednk zek Doac - Doa zeks

Szel / Dilsel Zek

Szel/dilsel Zek; iir, mizah, hikye anlatma, gramer, mecazlar, tebihler, soyut ve simgesel dnme, kavram oluturma ve kelime yazma gibi karmak olaslklar ieren dil retim sorumluluudur. nsann szel/dilsel Zeks, konuulan kelimenin, okunan iirin, yazlan yda tartlan fikir veya dncelerin farkndadr. Bu Zek trnde gelimi insanlar okuma, yazma, konuma ve tartma gibi konularda baarldrlar ve iir, mizah, hikye anlatma, tartma ve yaratc yazm konularnda da isteklidirler. Bu zeks kuvvetli olan bir renci; 1- Dier rencilerden daha iyi yazar. 2- Uzun hikyeler ve fkralar anlatr. 3- simler, yerler ve tarihler ile ilgili iyi bir hafzaya sahiptir. 4- Szckleri anlamlarna uygun bir biimde kullanr. 5- Yana gre iyi bir kelime haznesine sahiptir. 6- Bakalaryla yksek dzeyde szel iletiime girer. 7- Tekerlemeleri, anlamsz ritimleri ve szck oyunlarn sever. 8- Okumay sever. 9- Dinleme becerisi yksektir; dinleyerek daha iyi renir. 10- yi bir hafzas vardr. Bu Zeky harekete geirmek iin:

1) Holandnz bir hikyeyi okuyun ve hikyenin sonunu kendiniz getirin


2) Birilerinin kendi fikirleri hakkndaki aklamalarn dinleyin ve onlarla bir tartmaya girin. 3) Ergn, yeni ve ilgin bir kelimenin anlamn renin ve onu kullanmaya aln. 4) Sizi en ok ilgilendiren ve heyecanlandran bir konuda, bir sylev yapn. 5) Bir dergiye abone olun yada gnlk olaylardan izlenimlerinizi bir gnle yazn. Mantksal / Matematiksel Zek Mantksal/matematiksel Zek, bize ou kez bilimsel dnme yda tmdengelimci dnmeyi artrr. Bunun yan sra tmevarmc dnme srecide ayn ekilde karktr. Tmevarmc dnme, objektif gzlemler yapma ve incelenen verilerden bir sonu karma, yargya varma ve hipotez kurma yeteneidir. Tmdengelimci dnme, genel bir durumu, onun btnne bakarak gzleme ve anlama yeteneidir. Mantksal/matematiksel Zek, problem zme veya yeni bir eyin doruluunun tartld durumlarda harekete geer. Bu Zek, kavramlar tanma, saylar ve geometrik ekiller gibi soyut sembollerle alma, bilginin belirgin paralar arasnda ilikiler kurma ve/veya bu paralar arasndaki farkl bantlar grme kapasiteleri gerektirir. Bu Zek trnde geliili olan insanlar, nesneleri tanmlamada, analiz etmede ve matematik/bilim gibi konularda problem zmede baarldrlar ve benzer eyleri eletirme, kark resimlerden ekil karma, matematik, bilim, bulmaca ve problem zme gibi konulardan holanrlar. Mantksal matematiksel zeks kuvvetli bir renci; 1- Olaylarn oluumu ve ileyii hakknda ok soru sorar. 2- Soyut ve kavramsal dnebilir. 3- Bilgiler arasnda balantlar kurar. 4- Gl bir muhakemesi vardr. 5- Satran ve bri gibi oyunlar oynamaktan zevk alr. 6- Matematiksel problemleri kafasnda kolayca ve abucak zer. 7- Matematik dersini sever.

8- Matematiksel hesaplama oyunlarn ilgin bulur. 9- Mantksal bulmacalar zmeyi ve satran veya dama gibi stratejik oyunlar oynamay sever. 10-Olaylar ve nesneleri kategorilere ayrmay veya onlar hiyerarik olarak dzenlemeyi sever. 11- Yksek dzeyde bilisel dnme becerisi ieren deneylere katlmay sever. 12-Yatlarna kyasla soyut dnebilme ve sebep-sonu ilikisi kurabilme kabiliyetleri ok iyi gelimitir. Bu Zeky harekete geirmek iin: 1. Hobinizin 4 ana noktasn belirleyin ve bu ana noktalarn her biri altnda 4 alt balk ve bu alt balklarn her birinin altnda da 4 alt nokta daha oluturun. 2. ki nesneyi kyaslama ve karlatrma yoluyla zmsel dnme egzersizleri yapn. rnein bir daktilo ve bilgisayarn kendine has 4 tipik zelliini ve sonra da bu iki nesnenin ortak 4 tipik zelliini bulun. 3. Genelde sama olduu dnlen baz konularda, gerekeleri ile ikna edici bir aklama yapn. rnein futbolu basketbol topuyla oynamann yararlar. 4. Bilimsel yntem kullanm gerektiren bir projede yer aln. Eer bir a deilseniz yemek yapmaya, tarifin en bandan balayn. Szel/dilsel Zek ve mantksal/matematiksel Zek biimleri, gnmzde tm Zek testleri, standart baar testleri ve bat eitim sisteminde kullanlan kolej giri snavlar iin temeldir. Grsel / Meknsal (Uzamsal) Zek Resim, grafik ve heykel gibi grsel sanatlar; denizcilik, harita yapmcl ve mimarlk gibi yzey ve onun iinde bilginin kullanmn gerektiren durumlar ve farkl derinlik ve alardan objeler tasarlama yetenei gerektiren satran gibi oyunlar grsel/meknsal Zek ile ilgilidir. Bu Zeknn temelindeki anahtar duyu, grme duyusu ve buna bal olarak ekiller tasarlama ve zihinde resimler yaratma yeteneidir. Uabildiimizi iddia ettiimiz, sihirli yaantlar geirdiimiz ve belki de harika bir macera hikyesinde bakahraman olduumuz ocukluk dlerimizde, tamamyla bu Zek kullanlr. Bu Zek trnde ok gelimi olan insanlar, zihinlerinde resimler yaratr ve bunlar izerler. Bununla birlikte yaratcklar, renkleri kullanma ve harita okuma yetenekleri ile iyi bir hayal gleri vardr. izim, resim, heykel yapm ve zihinlerinde nesneler tasarlamay severler. Bu zeks kuvvetli olan bir renci; 1- Haritalar, izelgeleri ve diyagramlar yazl materyallerden daha kolay okur. 2- Sanat ierikli etkinlikleri sever. 3- Arkadalarna oranla daha ok hayal kurar. 4- Yana gre yksek dzeyde beceri gerektiren figrleri ve resimleri izer. 5- Filmleri, slytlar ve dier grsel sunular izlemeyi tercih eder. 6- Bulmaca zmekten holanr. 7- Renklere kar ok duyarldr. 8- Resimli yaynlardan daha ok holanr. 9- Elinde bulunan materyallere bir eyler izer. 10- Daha nce gittii yerleri kolay hatrlar. 11- Yana gre ilgin boyutlu yaplar veya modeller oluturur.

12-Okurken kelimelere oranla resimlerden daha ok renir. 13-Varlklarn grsel imgelerini ok iyi izer. Bu Zeky harekete geirmek iin:

1.

Fikir veya dncelerinizi ifade etmek iin estetik aralarla (boya, kil, renkli ve keeli kalemler gibi) aln. rnein 21. yzyln neye benzeyecei hakkndaki dncelerinizi bu aralarla anlatn. 2. Bilerek d kurun; rnein hayaliniz, ideal bir tatil yeri ve olabildiince orann grsel detaylaryla ilgili olmaldr. 3. Hayal gcnz artracak almalar yapn; kendinizi tarihin farkl bir dneminde hayal edin veya kahramannzla hayali bir sohbet yapn. 4. Fikir veya dncelerinizi bakalarna anlatmak iin resim, mimari, grafikler veya bir poster yapm gibi eitli tasarm becerilerini kullann. Bedensel / Devinduyusal Zek Bedensel/devinduyusal Zek, duygularn, vcudu kullanarak (dans ve vcut dili gibi), bir oyun oynayarak (spor yapma gibi) ya da yeni bir rn yaratarak (dnerek bir icat yapma) ifade etme yeteneidir. Eitimin nemli bir blmnde yaparak renme, uzun zamandr kabul grmektedir. Vcutlarmz ok aklldrlar. te yandan onlar dndmz eylerin yaplr yada yaplamaz olduunu bilirler. rnein size bir para kt verilir ve parmaklarnz kullanmakszn bunu daktiloya takmanz istenirse bunu yapabilirmisiniz? Byk olaslkla hayr. Fakat parmaklarnz bunun yaplamayacan bilir. Bu Zek trnde gelimi olan insanlar, spor yapmay ve dans etmeyi severler. Bunu yan sra ellerini iyi kullanrlar, vcut kontrol ve koordinasyonunda baarldrlar. Aktrler, palyaolar ve pandomim oyuncular gibi insanlar, insan ruhunu derinden etkilemek iin vcudun kavrama, anlama ve iletiim kurmadaki sonsuz olanaklarn en iyi ekilde kullanan insanlardr. Bedensel kinestetik zeks kuvvetli olan bir renci; 1- Duygularn belirgin olarak vcut diliyle ifade eder. 2- El becerileri iyidir. 3- nsanlara, canl ve cansz varlklara dokunmaktan holanr. 4- Bir veya birden fazla sportif faaliyetlerde baarldr. 5- Bir yerde uzun sre kaldnda hareket etmeye, kmldamaya ihtiya duyar. Bu Zeky ne karmak iin: 1. Dramatik bir oyunda grev aln; bir fikir, dnce veya duyguyla ilgili bir rol yapn. Gncel olaylar ya da modern bulular inceleyerek mimiklerle anlatn (sessiz film oynamak gibi). 2. Fiziksel etkinlik ve fazla devinim gerektiren, yarma olmayan bir oyun oynayn; rnein, dndklerini el-kol hareketleriyle ifade eden bir grup iindeki insanlarn isimlerini renin. 3. Halk dans, koma, yzme ve yrme gibi fiziksel etkinlik gerektiren aktivitelere katln. Ruh halinizi deitirmek ya da karlatrmak iin farkl yollardan yrmeyi deneyin. 4. Vcudun bildikleri ve fonksiyonlarnn nasl olduunun daha da farkna varmak iin her gn yaptnz ve fiziksel g gerektiren kar kreme, im bime, tabak ykama ve aracnz park etme gibi ilerde dikkatlice kendinizi gzleyin.

Mziksel / Ritmik Zek Bu Zek, ritmik ve tonsal kavramlar tanma ve kullanma ile evreden gelen seslere, insan seslerine ve mzik aletlerine kar duyarllk kapasitelerini ierir. Alfabede rendiklerimizin birou bu Zek ve A-B-C arks sayesindedir. Biraz dnn; stresliyken mzik sizi nasl sakinletiriyor ya da sklmken nasl gayrete getiriyor veya daktilo yazarken ve egzersiz yaparken dzenli bir ritme ulamanza nasl yardm ediyor. Mzik dini inanlarmzn ve ulusal balarn glenmesinde, byk kayplarn ifadesinde ya da iddetli sevin durumlarnda da kullanlmaktadr. Bu Zek trnde gelimi olan insanlar, bir mzik aleti almaktan, mrldanmaktan, ark bestelemek ve bunu seslendirmekten holanrlar. Bedensel kinestetik zeks kuvvetli olan bir renci; 1- Duygularn belirgin olarak vcut diliyle ifade eder. 2- El becerileri iyidir. 3- nsanlara, canl ve cansz varlklara dokunmaktan holanr. 4- Bir veya birden fazla sportif faaliyetlerde baarldr. 5- Bir yerde uzun sre kaldnda hareket etmeye, kmldamaya ihtiya duyar. Bu Zeky altrmak iin:

1.

Ruh halinizi dzeltecek farkl eit mzikler dinleyin; rnein, stresli bir durumda veya ncesinde, -snav gibi- korku yaratan durumlarda gevemek iin, szsz mzik aln. 2. Duygularnz anlatmak iin -duta bile!- ark syleyin. Gncel bir melodi kullann ve ailenizle ilgili basit bir ark besteleyin. 3. Mrldanarak, kafanzn iinde deiik titreimler oluturun; rnein, her seferinde nl harflerden birini, deiik ykseklikte ve kalnlkta kullann. 4. Doadan farkl sesleri ieren kasetler aln (deniz dalgalar, bir elale, rzgr frtnas ve hayvan sesleri gibi). Kendinize doann rntsnden ve ritminden ne renebileceinizi sorun. Kiileraras (letiimsel) Zek Kiileraras Zek bir grup iinde ibirlikli alma yetenei gerektirir. Dier insanlarla szel ve szsz iletiim kurma yetenei gibi. Bu Zek insanlar arasndaki ilgi farklarn ortaya koyar. rnein ruh halleri, huylar, ynelimleri ve amalarndaki ztlklar gibi. Bu Zeknn daha ileri bir ekli, kendini bakalarnn yerine koyma ve onlarn niyet ve arzularn anlayabilmedir. Bir ekli de bakalarnn duygu, korku, nsezi ve inanlaryla zdeleebilmedir. Bu Zek trnde ok gelimi olan insanlar, genellikle danmanlar, retmenler, terapistler, politikaclar ve dini liderlerdir. Sosyal zeks gl olan bir rencinin baz zellikleri unlardr. 1. Arkadalaryla ya da akranlaryla sosyallemeyi ok sever. 2. Grup ierisinde doal bir lider grnmndedir. 3. Problemi olan arkadalarna her zaman yardm eder. 4. Darda iken kendi bann aresine bakabilir. 5. Bakalar ile birlikte ders almay veya oyun oynamay ok sever. 6. En az iki veya yakn arkada vardr ve onlar sk arar.

7. Bakalar daima onunla birlikte olmak ister. 8. Bakalarna selam verir, onlarn hatrlarn sorar ve onlar nemser. 9. Empati yetenei ok iyi gelimitir. 10. Bir eyi bakalaryla ibirlii yaparak, onlarla paylaarak ve reterek renmeyi sever. Bu Zeky altrmak iin: 1. Baaryla tamamlanmas gereken bir proje iin farkl grevdeki gvenilir insanlarla bir araya gelin.(takm aktivitesi yada komite almas gibi) 2. Bir bakasn derinden ve olduu gibi dinleme almas yapn. Konuan birini dinlerken genellikle akl kurcalayan dncelere engel olun ve sadece bir noktaya, onlarn ne dediine dikkat edin. 3. Bir kimsenin mimiklerinden -szsz ipularndan- onun duygularn ve ne dndn tahmin etmeye aln ve daha sonra tahmininizin doruluunu kontrol edin. 4. Herhangi biriyle -konumadan- iletiim kurmak iin farkl yollar bulun. rnein yz ifadeleriyle, vcut ekilleriyle, jestlerle ve seslerle. sel Zek sel Zek, insann duygularn, duygusal tepki derecesini, dnme srecini (bili bilgisi) tanma, kendini yanstma ve z benliini anlama yetisi ve nsezisi gibi kendi i grnn bilmesidir. Baka bir deyile isel Zek, bizim kendi bilincimizin farknda olmamza, kendi kendimizi tanmamza olanak salar; bu, bizim kendimize dnme ve kendimizi izleme aamasdr. Bizim kendi kiiliimiz ve kendimizi ama yeteneimiz, isel Zekmzn ileyen ksmdr. Bununla birlikte, tecrbelerimizdeki birlik ve btnlk, yksek bilin durumunu fark etme, gelecein ekiciliini yaama ve ryalardaki olaslklar gerekletirir ve kapasitemizi artrr. Bu Zek trnde gelimi olan insanlar, bakalarnn duygu ve dncelerini anlama, younlama, konsantre olma ve nesne tesi dnme konularnda baarldrlar ve derin dnme yapmaktan holanrlar. Gardnera gre bu Zek ok zeldir ve dil, mzik, sanat, dans, semboller ve kiileraras iletiim gibi tm dier Zek trlerini kapsar. Bu Zeky altrmak iin:

1.

Rutin bir aktivite srasnda pr dikkat gstermeye aln. Bu olup biten her eyin farknda olmaktr. rnein dnceler, duygular hareket deiiklikleri ve ruhsal durumlar. 2. ayet tarafsz olabiliyorsanz, dardan bir gzlemci gibi duygu, dnce ve ruh halinizi izlemeye aln. Belirsiz durumlar, bilinen rneklere uydurmaya aln. rnein kzgnlk durumu, akaclk durumu, korku durumu. 3. Problem zme stratejileri ve zmsel dnme sreci gibi durumlardaki eitli dnme stratejilerinde tarafsz olun. 4. Ben kimim sorusuna 25 kelimeyle ya da ksa bir cevap yazn. Sizi tatmin edene kadar zerinde almaya devam edin. Bir hafta sreyle her gn yeniden gzden geirin ve gerekli olduunu dndnz dzeltmeleri yapn. DOACI - VAROLUU ZEK

( Doa, evre ve canl zeks) Doadaki tm canllar tanma, aratrma ve canllarn yaratllar zerine dnme becerisidir. Aratrmalar yapmay sever. Doadaki canllar incelemekten holanr. nsann varoluunun nedenlerini ve kendi varoluunu dnr. Doadaki hemen her canlnn yaamna ilgi duyarlar. Gardner, oklu zek hareketinin eitime ne getirecei ile ilgili sorulara, bu kuramn tek bana bir eitim hedefi olmad; zeka alanlarnn hedeflere ulamada gl bir ara olduu eklinde cevap vermektedir. Bu zek alan, doay ve doada bulunan bitki, hayvan ve dier varlklar inceleme, gzlemleme ve bunlara ilgi duyma becerisidir. Bu zek alanna sahip olan kiiler; evreye kar ok duyarl, evresindeki hayvan ve bitkilere ok merakldr. Doac zekya sahip rencilerin baz zellikleri unlardr;

1. Doa olaylarna ok merakldr. 2. Bitki yetitirmeyi ok sever. Snftaki ieklerin bakmn stlenir. 3. Doa ve hayvanlarla ilgili konular iliyle takip eder. 4. Mevsimleri ve iklim olaylarn yakndan takip eder. 5. Doa ve hayvanlar ilgili belgeselleri izler. 6. evreye kar duyarldr. 7. Toprakla oynamay sever.

Zeknn gelimesinde avantaj ve dezavantaj yaratan evresel etkenler vardr. Bunlar aadaki gibi sralanabilir.
1- Kaynaklara ulam ans: Aile ok fakirse ocuk keman, piyano gibi mzikal zeky gelitirebilecek enstrmanlara ulaamadndan bu zeknn glenmesi, gelimesi zorlaabilir. 2- Tarihsel, kltrel faktrler: Okulda matematik ve fene dayal programlar nemseniyorsa, rencinin mantk, matematik zeks geliebilir. 3- Corafi faktrler: Kyde yetimi bir ocuk apartmanda bym bir ocua oranla bedensel zeksn daha ok gelitirebilir. 4- Ailesel faktrler: Ressam olmak isteyen bir ocuun ailesi avukat olmasn istiyorsa ocuun dil zeks desteklenecektir. 5- Durumsal faktrler: Kalabalk bir ailede bym ve kalabalk bir ailede yaayan bireyler doalarnda sosyallik olmadka kendilerini gelitirmek iin daha az zamana sahip olurlar.