You are on page 1of 30

Traàn Thaønh Minh - Phan Löu Bieân – Traàn Quang Nghóa

GIAÛI TÍCH 11

www.saosangsong.com.vn

2

Chöông 5 : Ñaïo haøm

CHÖÔNG V. ÑAÏO HAØM
§1 . Ñaïo haøm & yù nghóa hình hoïc cuûa ñaïo haøm .
A . Toùm taét giaùo khoa .
1 . Ñaïo haøm cuûa haøm soá taïi moät ñieåm : Cho haøm soá y = f ( x ) xaùc ñònh treân khoûang (a,b) vaø xo thuoäc
khoûang ( a , b ) .
Ñaïo haøm cuûa haøm soá y = f ( x ) taïi ñieåm xo , kyù hieäu laø f’ ( xo) , laø giôùi haïn höõu haïn (neáu coù) cuûa tæ soá giöõa
soá gia cuûa haøm soá Δy vaø soá gia cuûa bieán soá Δx taïi ñieåm xo khi soá gia cuûa bieán soá daàn tôùi 0 :

f '( xo ) = lim
x→xo

f ( x) − f ( xo )
f ( xo + Δx) − f ( xo )
Δy
= lim
= lim
Δx → 0 Δx
Δx → 0
Δx
x − xo

Chuù yù : Neáu haøm soá y = f ( x ) coù ñaïo haøm taïi ñieåm xo thì haøm soá naøy lieân tuïc taïi ñieåm xo
2 . Ñaïo haøm cuûa haøm soá treân moät khoảng :
D laø moät khoảng ( hay hôïp cuûa nhieàu khoảng ) .
Haøm soá y = f ( x ) coù ñaïo haøm treân D khi noù coù ñaïo haøm taïi moïi ñieåm xo thuoäc D .
Khi ñoù ta coù moät haøm soá xaùc ñònh treân D : y’ = f’( x ) vôùi moïi x thuoäc D . Haøm soá naøy ñöôïc goïi laø ñaïo
haøm cuûa haøm soá y = f ( x ) .
Ñaïo haøm cuûa moät soá haøm soá thöôøng gaëp :

f ( x) = C
f ( x) = x

⇒ f '( x) = 0
⇒ f '( x) = 1

, ∀x ∈ R
, ∀x ∈ R

f ( x) = x n (n ∈ N , n ≥ 2) ⇒ f '( x) = nx n −1 , ∀x ∈ R
1
f ( x) = x
⇒ f '( x) =
, ∀x ∈ R +
2 x
(C laø moät haèng soá)
3 . YÙ nghóa hình hoïc cuûa ñaïo haøm : Cho haøm soá y =
f ( x ) coù ñaïo haøm taïi ñieåm xo , ñoà thò cuûa haøm soá laø ( C
).
Ñònh lyù : Ñaïo haøm cuûa haøm soá taïi ñieåm xo laø heä soá goùc
cuûa tieáp tuyeán vôùi ñoà thò ( C ) taïi ñieåm Mo( xo , f(xo))
thuoäc ( C )
Nhö theá , phöông trình cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi Mo (
xo , yo) thuoäc ( C ) coù daïng :
( t ) : y = f’( xo) ( x – xo) + f(x0) .

Heä soá goùc cuûa tieáp
tuyeán tanϕ = f’(x0)

M

f(x0)

B . Giaûi toùan .
Daïng 1 : Tính đạo hàm của hàm số tại x0 .

ϕ
x0

Ta thöôøng thöïc hieän caùc böôùc sau :
™ Cho xo moät soá gia Δx vaø tinh soá gia Δy .
™ Laäp tæ soá

Δy f ( x) − f ( xo ) f ( xo + Δx) − f ( xo )
=
vaø tìm giôùi haïn cuûa tæ soá naøy khi Δx → 0 .
=
x − xo
Δx
Δx

(hay x → xo). Giôùi haïn naøy, neáu coù, laø ñaïo haøm f’(xo) cuûa haøm soá taïi ñieåm xo .
Ví duï : Tính đạo của caùc haøm soá sau taïi xo
töông öùng :
a) y = f ( x) = x2 + 3x – 1 taïi xo = 2

www.saosangsong.com.vn

3

Chöông 5 : Ñaïo haøm
b) y = f ( x ) =

2x +1
taïi xo = 1
x+2

Giaûi :
a) Cho xo = 2 moät soá gia Δx , ta coù :

Δy = f ( xo + Δx) − f ( xo ) = ⎡⎣(2 + Δx) 2 + 3(2 + Δx) − 1⎤⎦ − ⎡⎣ 22 + 3.2 − 1⎤⎦
= [4 + 4Δx + ( Δx ) + 6 + 3Δx − 1] − 9 = ( Δx ) + 7Δx
Δy
Δy
Suy ra:
= (Δx) +7 => lim
= 7 . Vậy f’(2) = 7.
Δ
x

0
Δx
Δx
2

2

Cách trình bày khác: Ta có:

f (x) - f(2) (x 2 + 3 x − 1) - 9 x 2 +3x - 10
=
=
x −2
x −2
x −2
(x − 2)(x +5)
=
= x +5
x −2
f (x) - f(2)
Suy ra: lim
= 2 + 5 = 7 . Vậy đạo hàm f’(2) = 7.
x →2
x −2
b) Cho xo moät soá gia Δx sao cho ( xo + Δx) ≠ −2 , ta coù :
2(1 + Δx) + 1
Δy = f (1 + Δx) − f (1) =
−1
(1 + Δx) + 2
[2(1 + Δx) +1] − [(1 + Δx)+2]
Δx
=
=
(1 + Δx) + 2
3 + Δx
1
Δy
=>
=
Δx 3+Δx
Δy 1
Suy ra: lim
= . Vậy f’(1) = 1/3 .
Δx → 0 Δx
3

Trình baøy khaùc:
2x +1
−1
f ( x) − f (1) x + 2
x −1
=
=
( x − 1)( x +
x −1
x −1
1
1
f ( x) − f (1)
=> lim
=
=
x →1
x −1
1+ 2 3
Vaäy f’(1) = 1/3.

Daïng toùan 2 : Tính ñaïo haøm cuûa haøm soá .
Ta thöôøng thöïc hieän caùc böôùc sau : Goïi x0 laø moät giaù trò thuoäc taäp xaùc ñònh cuûa f.
™ Tính ñaïo haøm f’(x0) theo xo.
™ Thay x baèng xo ta ñöôïc ñaïo haøm f’(x).
Ví duï 1 : Tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá sau :
a) y = x3 + 3x – 2 .

b) y =

x+2
.
x +1

c) y = f ( x) =

Giaûi :
a) Cho xo moät soá trò baát kì cuûa x, ta coù :

Δy = f ( x) − f ( xo ) = ( x3 + 3 x − 2) − ( xo3 + 3xo − 2)
= ( x3 − xo 3 ) + 3( x − xo ) = ( x − xo )[( x 2 + xxo + xo 2 ) + 3]
=>

Δy f ( x) − f ( xo )
=
= x 2 + xxo + xo 2 + 3
Δx
x − xo
Δy
= xo 2 + xo xo + xo 2 + 3 = 3 xo 2 + 3 .
Δx → 0 Δx

f '( xo ) = lim

Vaäy f’( x ) = 3 x2 + 3 .
b) Ta coù :

www.saosangsong.com.vn

1
.
x

6x .1 . c) Cho bieát tieáp tuyeán vôùi ( C ) qua moät ñieåm cho tröôùc A ( xA . c) Tieáp tuyeán naøy ñi qua ñieåm A (.saosangsong. roài aùp duïng coâng thöùc . xo= . www. xo −Δx xo .vn .9 .6( x + 3) + 9 hay y = .3 . ™ Giaûi phöông trình naøy ( aån laø xo ) ta tìm ñöôïc xo. Vaäy phöông trình cuûa tieáp tuyeán naøy laø : y = . xo + Δx ( xo + xo + Δx ) y '( xo ) = lim Δx → 0 hay y '( x) = Δy −1 −1 = lim = Δ → 0 x Δx xo . x0 Suy ra PT tieáp tuyeán caàn tìm.3) Giaûi : a)Ta coù : y’ = f’(x) = 2x . b) Cho bieát tieáp tuyeán coù heä soá goùc baèng k : Giaûi phöông trình f’(xo) = k ta tìm ñöôïc xo . Ví duï 1 : Vieát phöông trình tieáp tuyeán vôùi ñoà thò ( C ) cuûa haøm soá y = f ( x ) = x2 bieát a) Tieáp ñieåm coù hoøanh ñoä baèng – 3 b) Tieáp tuyeán naøy song song vôùi ñöôøng thaúng d : y = 2x + 3 .4 Chöông 5 : Ñaïo haøm Δy = f ( x) − f ( xo ) = => −( x − xo ) x + 2 xo + 2 − = x + 1 xo + 1 ( x + 1)( xo + 1) Δy 1 =− Δx ( x + 1)( xo + 1) => f '( xo ) = lim Δx → 0 Vaäy f’(x) = − ⎛ ⎞ Δy 1 1 = lim ⎜ − ⎟=− → x x o Δx ( xo + 1) 2 ⎝ ( x + 1)( xo + 1) ⎠ 1 ( x + 1) 2 c) Ta coù : Δy = h( xo + Δx) − h( xo ) = = 1 1 − = xo + Δx xo xo − xo + Δx xo + Δx . suy ra f(x o ). xo + Δx ( xo + xo + Δx ) 2 xo xo −1 2x x Daïng toaùn 3 : Tieáp tuyeán vôùi ñoà thò cuûa haøm soá y = f ( x ) taïi ñieåm M.com. Söû duïng coâng thöùc : Phöông trình cuûa tieáp tuyeán taïi M laø: y = f’ (xo) (x – xo) + f(xo) . ™ Tieáp tuyeán naøy qua A neân : yA – yo = f’(xo) (xA – A xo) . Ta thöôøng gaëp caùc tröôøng hôïp sau: a) Cho hoaønh ñoä x0 (hay tung ñoä f(x0) cuûa ñieåm M) : ta phaûi tìm f(x0) (hay x0) vaø f’(x0). . Roài aùp duïng coâng thöùc. suy ra yo= (. f’(xo) = 2(-3) = -6 . yA ) : Ta thöïc hieän caùc böôùc sau : ™ Vieát phöông trình cuûa tieáp tuyeán taïi ñieåm M ( x0 . M f(x ) 0 f(x0)) baát kì theo aån x0 laø (t ) : y = f’(xo) ( x – xo) + f(x0) .3)2 = 9 .

heä soá goùc cuûa tieáp tuyeán taïi T laø : y’(3) = . Ù xo= 1 hay xo= .3( x – 3) + 4 Ù y = .3 = 0 .3 = 2xo ( -1) – x02 Ù xo2 +2xo.3 .3(x –1) – 2 Ù y = -3x + 1 . b) d: y = 1 1 1 x − => heä soá goùc cuûa ñöôøng thaúng d laø . 4) .3 .saosangsong. 0) laø ñieåm treân truïc Ox.3 ⇔ ⎡ xo = 3 => f ( xo ) = 4 −3 2 = − 3 ⇔ − 2 = 1 ⇔ x ( ) o ⎢ x = 1 => f ( x ) = −2 ( xo − 2) 2 o ⎣ o Vaäy phöông trình tieáp tuyeán laø : y = . Tieáp tuyeân qua A Ù (1) thoûa vôùi x = a vaø y = 0 www. = −1 ⇔ k = −3 ( vì 2 ñöôøng thaúng vuoâng goùc vôùi nhau khi tích soá 2 heä soá goùc baèng -1 ) . ( x − 2) 2 xo + 1 = 4 ⇔ 4 xo − 8 = xo + 1 ⇔ x0 = 3 . -3) neân : . c) Vieát phöông trình tieáp tuyeán cuûa (C) taïi ñieåm M coù hoaønh ñoä x0 döôùi daïng y = ax + b Aùp duïng: tìm treân O x nhöõng ñieåm A sao cho khoâng coù tieáp tuyeán naøo cuûa (C) ñi qua. ta coù : y’(xo) = . Vaäy phöông trình cuûa tieáp tuyeán naøy laø : y = 2( x – 1) + 1 hay y = 2x – 1 .com. c) Phöông trình tieáp tuyeán taïi M : y = f’(xo)(x – x0) + f(xo) = − Ùy= − 3 x + ( xo + 1)( xo − 2) 3x + o 2 ( xo − 2) ( xo − 2) 2 Ùy= - xo 2 + 2 xo − 2 3x + (1) ( xo − 2) 2 ( xo − 2) 2 x +1 3 ( x − xo ) + o 2 ( xo − 2) xo − 2 * Goïi A(a. Goïi xo laø hoøanh ñoä tieáp ñieåm cuûa tieáp tuyeán naøy . c)Phöông trình cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi ñieåm (xo . xo − 2 Tieáp ñieåm laø T(3. Coù 2 tieáp tuyeán cuûa (C) ñeàu qua ñieåm A. Giaûi : Ta coù : haøm soá xaùc ñònh khi x ≠ 2 vaø y ' = a) f ( xo ) = 4 ⇔ −3 . Theá vaøo (1).3x + 13 Hay : y = . b) Vieát phöông trình cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) bieát tieáp tuyeán naøy vuoâng goùc vôùi ñöôøng thaúng d : 3y – x + 1 = 0 . ta coù 3 3 3 1 3 : k .vn . yo) thuoäc ( C ) coù daïng : y = 2xo(x –xo) + x0 . Vaäy phöông trình cuûa tieáp tuyeán taïi T laø : y = .3(x – 3) + 4 Ù y = .5 Chöông 5 : Ñaïo haøm 2 b) Phöông trình cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi ñieåm (xo. ta ñöôïc y = 2x – 1 hay y = -6x – 9 . Goïi k laø heä soá goùc cuûa tieáp tuyeán phaûi tìm . Ví duï 2 : ( C ) laø ñoà thò cuûa haøm soá y = −3 x +1 vaø cho bieát : y ' = ( x − 2) 2 x−2 a) Vieát phöông trình cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) bieát tieáp ñieåm coù tung ñoä baèng 4 . Tieáp tuyeán naøy song song vôùi d : y = 2x + 3 neân : 2xo = 2 (hai ñöôøng thaúng song song coù heä soá goùc baèng nhau) hay xo= 1 . yo) thuoäc ( C ) coù daïng : y = 2xo(x – xo) + x02 Ù y = 2 xox – x02 (1) Tieáp tuyeán naøy qua A(-1.3x + 13 .

vn . Hai ñieåm M .com.1/16 11 ( x + 3) 2 3x − 2 2 x −1 f ( a + Δx ) − f ( a ) ⎞ ⎤ ⎟ ⎥ = 4 f '(a ) (Δx = 4h) Δx ⎠⎦ c) y’ = ⎡ ⎛ ⎛ f ( a + 4h) − f ( a ) ⎞ 5.2. tìm caùc giôùi haïn sau : ⎛ f ( a + 4h) − f ( a ) ⎞ a ) lim ⎜ ⎟ h →0 h ⎝ ⎠ 2 2 x f (a ) − a f ( x) c) lim( ) x →a x−a ⎛ f ( a + 2h) − f (a − 3h) ⎞ b) lim ⎜ ⎟ h →0 h ⎝ ⎠ 5. N song song vôùi nhau . b) y = 4x3 + x2 – 2x taïi xo = 1.3 . Tính ñaïo haøm caùc haøm soá sau taïi giaù trò xo töông öùng a) y = 2x2 + 3x taïi xo= 2 .5 .1 . ( C ) laø ñoâ thò cuûa haøm soá y = x .33 d) f’(0) = . a) y’ = 2(x – 3) b) y’ = c) f’(1) = .2 . Tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá sau: a) y = (x – 3)2 b) y = 2x − 5 x+3 c) y = x x −1 5.Cho bieát haøm soá y = f(x) coù ñaïo haøm taïi x = a laø f’(a) .3. 5.a ) lim ⎜ = lim ⎢ 4 ⎜ ⎟ Δx → 0 h ⎝ ⎠ Δx → 0 ⎣ ⎝ ⎡ f (a + 2h) − f (a ) − [ f (a − 3h) − f (a ) ] ⎤ b) lim ⎢ ⎥ = 2 f '(a ) + 3 f '(a ) = 5 f '(a ) h →0 h ⎣ ⎦ www.saosangsong. a) Vieát phöông trình cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi ñieåm M thuoäc ( C ) coù hoøanh ñoä baèng 1 .6 Chöông 5 : Ñaïo haøm Ù0= − 3a + xo 2 + 2 xo − 2 Ù xo 2 + 2 xo − 2 − 3a = 0 ( xo − 2) 2 (2) ( xo ≠ 2) Khoâng coù tieáp tuyeán naøo qua A Ù (2) VN hay (2) coù nghieäm keùp baèng 2 ⎡ Δ ' = 3 + 3a < 0 ⎡ a < −1 ⎢ ⎢ Ù ⎢ ⎧Δ ' = 3 + 3a = 0 <=> ⎢ ⎧a = −1 <=> a < −1 ⎨ ⎢⎨ 2 ⎣⎢ ⎩a = 2 ⎣ ⎩2 + 4 − 2 − 3a = 0 C . b) Vieát phöông trình cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi ñieåm N thuoäc ( C ) coù tung ñoä baèng 2 . c) y = x +1 taïi x0 = 1 x2 d) y = 1 taïi xo = 0 x+4 5.4 . c)* Goïi M . a) f’(2) = 11 b) f’(1) = 12 5. Höôùng daãn – Ñaùp soá . N seõ ñoái xöùng vôùi nhau qua ñieåm coá ñònh naøo ? D . N laø 2 ñieåm treân ( C ) sao cho tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi M . 5. c) Viết phương trình tiếp tuyến của © biết tiếp tuyến qua điểm x2 + x + 3 x+3 2 x + 6x a) Chöùng minh ñaïo haøm: y ' = ( x + 3) 2 5. ( C ) laø ñoà thò cuûa haøm soá : y = b) Vieát phöông trình tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi giao ñieåm cuûa ( C ) vôùi ñöôøng thaúng d : y = 5. Baøi taäp reøn luyeän .1.

5 ) .8x – 11 . Toùm laïi . 3) Ù 3 = xo 8 + <=> x o .5 ) laøm trung ñieåm neân ñoái xöùng qua I coá ñònh . N . x1 − x2 = −2( x2 + 3) = 2( x1 + 3) ) Hai ñieåm M .8 => Phöông trình tieáp tuyeán laø : y = .5 . Tung ñoä trung ñieåm I laø : yM + y N 1 ⎛ x12 + x1 + 3 x22 + x2 + 3 ⎞ 1 ⎛ x12 + x1 + 3 x22 + x2 + 3 ⎞ = ⎜ + − ⎟= ⎜ ⎟ x2 + 3 ⎠ 2 ⎝ x1 + 3 x1 + 3 ⎠ 2 2 ⎝ x1 + 3 x12 − x22 + x1 − x2 ( x1 − x2 )( x1 + x2 + 1) −5( x1 − x2 ) = = = = −5 2 ( x1 + 3) 2( x1 + 3) 2( x1 + 3) yI = ( do (*) cho : x2 + 3 = −( x1 + 3). . N song song vôùi nhau thì luoân ñoái xöùng qua ñieåm I ( .6 x o + 8 = 0 2 2 xo x o = 2 hay x o = 4 Ù x0 = 4 hay xo = 16.7 Chöông 5 : Ñaïo haøm ⎡ ( x 2 − a 2 ) f (a) − a 2 [ f ( x) − f (a) ] ⎤ ⎡ x 2 f (a ) − a 2 f ( x) ⎤ c) lim ⎢ lim = ⎥ ⎥ x →a ⎢ x →a x−a x−a ⎣ ⎦ ⎣ ⎦ f ( x) − f ( a ) ⎤ ⎡ = lim ⎡⎣( x + a ) f (a) ⎤⎦ − lim ⎢ a 2 . N vaø x1 .3 .vn . 9 3 b) Goïi k laø heä soá goùc cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi M . = 2af (a) − a 2 f '(a) ⎥ x→a x→a x−a ⎣ ⎦ 5.4 . x2 laø hoøanh ñoä tieáp ñieåm M . N nhaän I ( .saosangsong. 2 ñieåm M . a) Phöông trình hoøanh ñoä giao ñieåm cuûa d vaø ( C ) : ⎡ x = −2 x2 + x + 3 = 5 ⇔ x 2 − 4 x − 12 = 0 ⇔ ⎢ x+3 ⎣ x=6 Vôùi x = . ta coù : x12 + 6 x1 ( x1 + 3) 2 x2 + 6x ( x + 3) 2 = x22 + 6 x2 ( x2 + 3) 2 = k hay x1 . N treân ( C ) coù tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi M . a ) y = 1 1 ( x + 1) b) y = x +1 2 4 c) Phương trình tiếp tuyến tại điểm (x0 .2 : y’ = . Vôùi x = 6: Phöông trình tieáp tuyeán laø : y = 8 1 x− . Ù Vậy coù hai tiếp tuyến y = 1 1 x + 1 hay y = x + 2 4 8 5. www. . x2 laø nghieäm cuûa phöông trình = k ⇔ (k − 1) x 2 + 6(k − 1) x + 9k = 0 ⇒ x1 + x2 −6(k − 1) = = −3 (*) 2 2(k − 1) Vaäy hoøanh ñoä trung ñieåm I cuûa MN baèng – 3 .com. Ùy= x o ) của © là : y = 1 (x − x o )+ x o 2 xo xo x + 2 2 xo Tiếp tuyến qua điểm (8 .3 .

Ví duï 1 : Tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá sau : a) y = 3x4. Quy taéc tính ñaïo haøm .vn c) y = f )y = (x 4 2 + 1) 6 (2 x − 1) 2 x+2 . y = v y = f [u ( x)] ( u . 3 b) Töông töï .3 ( 3x + 1) 2 = 11 ( 3x + 1) 2 Ví duï 2 : Tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá sau : a ) y = ( x 2 + 3 x + 1) 5 d ) y = x 2 2 x3 + x 2 + 1 b) y = (x 3 + 3x 2 + 2 ) 3 e) y = (2 x − 1)3 ( x + 6)5 Giaûi : a) Haøm soá cho coù daïng : y = u5 . w = w( x) coù ñaïo haøm vaø k laø moät haèng soá ) Ñaïo haøm y ’ = u’+v’. v . v = v(x) . do ñoù : y’ = 3( x4)’ – 2( x3)’ + 5( x)’ – ( 2 )’ = 12x3 – 6x2 + 5 . do ñoù : v ( 2 x − 3) ' ( 3x + 1) − ( 2 x − 3)( 3x + 1) ' d) Haøm soá cho coù daïng : y = y’= ( 3x + 1) 2 = 2 ( 3 x + 1) − ( 2 x − 3) . do ñoù : y’ = 5u4u’ = 5( x2+ 3x + 1)4(x2 +3x + 1 )’= 5(x2+3x +1 )4(2x + 3) www.v .8 Chöông 5 : Ñaïo haøm §2 . y = u. 1 . Caùc quy taéc tính ñaïo haøm . Haøm soá y = u+v-w y = uv y = ku A Toùm taét giaùo khoa . 3x + 1 Giaûi : a) Haøm soá cho coù daïng y = u + v – w . Xeùt xem haøm soá cho thuoäc daïng naøo : y = u + v y’= y = f[u( x)] Y = un u hoaëc y laø haøm soá hôïp – w . ta coù : y’ = 2 x 3 − 5( x −2 ) ' = 2 x + 10 x −3 = 3 2 x + 10 x3 c) Haøm soá cho coù daïng : y = u. u’ u y‘= u' 2 u gaëp ) vaø aùp duïng caùc coâng thöùc tính ñaïo haøm . do ñoù : y’ = (2x3-x2)’(3x + 2 ) + (2x3-x2) (3x +2)’ = (6x2-2x) (3x + 2) +( 2x3 – x2) .3 = 24x3+ 3x2 – 4x .2x3 + 5x .saosangsong. (u = u(x) . w laø nhöõng haøm soá thöôøng y= u ' v − uv ' v2 kv ' y’ = − 2 v y ’ = f’[u(x)]u’( x ) y ’ = n. Gæai toùan .2 5 x2 b) y = 3 x − c) y= ( 2x3—x2) ( 3x + 2 ) d) y = 2x − 3 . Daïng toùan 1 : Tính ñaïo haøm baèng coâng thöùc . u .com.v .un – 1 .w’ y ’ = u’v + uv’ y ’ = ku’ u v k Y= v Y= B .

d = 1 ⇒ u'= 2 x −1 ( x − 1) 2 −1 −3 x 2 ⎛ x ⎞ . b = 0 .9 Chöông 5 : Ñaïo haøm ⎡ ( x 3 + 3 x 2 + 2 )5 ⎤ ' ⎣⎢ ⎦⎥ u' b) Haøm soá cho coù daïng : y = u ⇒ y ' = = 2 u 2 2 d) Haøm soá cho coù daïng : y = u. c = 1 .2 x −48 x y = ⇒ y'= = = = v v ( x + 1) ( x + 1) ( x + 1) 3 ( 5 2 2 12 2 2 ) 2 x3 + x 2 + 1 ' = 2 x 2 x3 + x 2 + 1 + x 2 2 x(2 x3 + x 2 + 1) + x 2 (3x 2 + x) 2 x3 + x 2 + 1 = 3 6 2 c) Haøm soá cho coù daïng : 5 ( x3 + 3x 2 + 2 ) ( 3x 2 + 6 x ) 2 5 12 2 6 x2 + 2 x 2 2 x3 + x 2 + 1 7 x 4 + 3x3 + 2 x 2 x3 + x 2 + 1 e) y’ = [(2x – 1)3]’ (x + 6)5 + (2x – 1)3[(x + 6)5]’ = 6(2x – 1)2(x + 6)5 + (2x – 1)3 (x + 6)4 = (2x – 1)2(x + 6)5(8x + 35) f) 4(2 x − 1) x + 2 − (2 x − 1) 2 [(2 x − 1) ]' x + 2 − (2 x − 1) .com.saosangsong. d = 3 ⇒u'= (2 x + 3) 2 2x + 3 −10 u' − 5 (2 x + 3) 2 = u => y ' = = 2 u 5 (2 x + 3) 2 x + 3 2 2x + 3 d) Ñaët u = Vaø y = 5 2x + 3 ( ax + b ) ' ( cx + d ) − ( ax + b )( cx + d ) ' = a ( cx + d ) − ( ax + b ) .v . b = 5 . b = 3 .vn 7 . do ñoù : y ' = ( x 2 ) ' 2 x3 + x 2 + 1 + x 2 = 4 = 2 ( x + 3x + 2 ) ( x + 3x + 2 ) ⎡ ⎤ 4 −4v ' −4 ⎢⎣( x + 1) ⎥⎦ ' −24 ( x + 1) . Chöùng minh raèng : y ' = . (cx + d ) 2 cx + d AÙp duïng coâng thöùc naøy . c = 2 . d = 1 ⇒ y ' = c) Ñaët u = 3 www. c = 1 .c = ad − bc 2 2 2 ( cx + d ) ( cx + d ) ( cx + d ) a) a = 3 . = ⎟ 2 ( x − 1) 4 ⎝ x − 1 ⎠ ( x − 1) Vaø y = u3 => y’ = 3u2u’ = 3. ⎜ −10 5 : a = 0 .[ x + 2]' = x+2 8(2 x − 1)( x + 2) − (2 x − 1) 2 (2 x − 1)(6 x + 17) = = 2( x + 2) x + 2) 2( x + 2) x + 2 2 y'= 2 Ví duï 3 : Cho haøm soá : y = 1 2 x+2 x+2 ad − bc ax + b . d = 2 ⇒ y ' = 7 ( 2 x + 1) 2 −5 ( x + 2) 2 x −1 : a = 1 . b = -2 . c = 2 . tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá sau : 3x − 2 a) y = 2x + 1 Giaûi : Ta coù : y ' = 3− x b) y = 2+ x ⎛ −x ⎞ c) y = ⎜ ⎟ ⎝ 1− x ⎠ d) y = b) a = -1 .

⎧ Aa + B = 0 ⎧A = 0 f (a) = f '(a ) = 0 ⇔ ⎨ ⇔⎨ ⎩ A=0 ⎩B = 0 Vaäy : f(x) = ( x – a )2 g(x) hay f(x) chia heát cho ( x – a )2 . f’(x) = n ( n + 1 ) xn – n ( n + 1 )a xn-1 .com. Do ñoù : Vaäy : f(x) = x2 + x + 1 .11. baäc cuûa ( f’(x) – 1 ) laø n – 1 .n2an – nan = 0 . daáu “ = “ xaûy ra khi x = . Suy ra : f’(x) = 2ax + b . Do ñoù : f(a) = f’(a) = 0 .1 ) cuõng laø n . ña thöùc f(x) coù baäc baèng 2 . Vieát phöông trình tieáp tuyeán vôùi ( C ) bieát tieáp tuyeán coù heä soá goùc nhoû nhaát . Vaäy f(x) chia heát cho ( x – a )2 . g’(x) . f’(a) = n2an + nan . f(x) = nxn+1 – ( n + 1) axn +an+1 .f(x) – f’(x) – f(x) + 1 = 2x3 + 2x2 hay : ( f(x) – 1 ) ( f’(x) – 1 ) = 2x3 + 2x2 .an + an+1 = nan+1 – nan+1 – an+1 + an+1 = 0 .1 => f(x9) = f(. Chöùng minh raèng ñieàu kieän caàn vaø ñuû ñeå f(x) chia heát cho ( x—a )2 laø : f(a) = f’(a) = 0 . Goïi n laø baäc cuûa ña thöùc f(x) thì baäc cuûa ( f(x) . Giaûi : Ñieàu kieän caàn : f(x) chia heát cho ( x – a )2 neân : f(x) = ( x – a )2 . g(x) + Ax + B . AÙp duïng : Chöùng minh raèng ña thöùc f(x) sau chia heát cho ( x – a )2 . g’(x) + A .vn . Do ñoù : 2n – 1 = 3 ( baäc cuûa ña thöùc ôû veá phaûi ) . Giaûi : Heä soá goùc cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi tieáp ñieåm coù hoøanh ñoä x laø : y’ = 3x2 + 6x +10 = 3 ( x + 1)2 +7 ≥ 7 . Toùm laïi .10 Chöông 5 : Ñaïo haøm Daïng toùan 2 : Moät soá baøi toùan coù lieân quan ñeán ñaïo haøm . Vaäy trong taát caû caùc tieáp tuyeán vôùi ( C ) . 3 2 Ví duï 2* : f(x) laø moät ña thöùc thoûa heä thöùc : f’(x).g(x) . Suy ra : f’(x) = 2( x – a ) g(x) + ( x – a )2. www. Ví duï 1 : Cho haøm soá : y = x3 + 3x2 +10x – 3 . AÙp duïng : f(a) = nan+1 – ( n + 1 ) a.saosangsong. Phöông trình tieáp tuyeán laø : y = 7 ( x + 1 ) – 11 hay : y = 7x –4 . Suy ra n = 2 .g(x) + ( x – a )2 . Giaûi : a) (1) thaønh : f’(x). doà thò laø ( C ) . Ñieàu kieän ñuû : Chia f(x) cho ( x – a )2 . Suy ra : f’(x) = 2( x – a ) .1) = .f(x) = f’(x) + f(x) +2x + 2x – 1 (1) a) Ña thöùc f(x) coù baäc baèng bao nhieâu ? b) Xaùc ñònh ña thöùc f(x) . Vaäy baäc cuûa ña thöùc ôû veá traùi n + n – 1 . ta coù : f(x) = ( x – a )2.1 . (1) thaønh : ( ax2 + bx + c – 1) ( 2ax + b – 1 ) = 2x3 + 2x2 hay 2a2x3 + ( 3ab – a )x2 + ( 2ac – 2a + b2 – b )x + ( b – 1 ) ( c – 1 ) = 2x3 + 2x2 . ⎧ 2a 2 = 2 ⎧a = 1 ⎪ 3ab − a = 2 ⎪ ⎪ ⇔ ⎨b = 1 ⎨ 2 ⎪2ac − 2a + b − b = 0 ⎪c = 1 ⎩ ⎪⎩ (b − 1)(c − 1) = 0 Ví duï 3 : f(x) laø moät ña thöùc coù baäc lôùn hôn hay baèng 2 . tieáp tuyeán coù heä soá goùc baèng 7 laø tieáp tuyeán coù heä soá goùc nhoû nhaát öùng vôùi x 0 = . b) Nhö theá f(x) coù daïng : f(x) = ax2 + bx +c .

. Hai tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi A . Suy ra : ( x + m) 2 (2 x A − 2m)( x A + m) 2 x A − 2m = y '( x A ) = ( x A + m) 2 xA + m y'= x A2 − 2mx A + m ⇔ x A2 − 2mx A + m = 0) xA + m 2 x A − 2m Vaäy tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi A coù heä soá goùc baèng k = xA + m ( do y A = 0 = x 2 − 2mx + m = 0 coù 2 nghieäm phaân bieät hay b) ( C ) caét Ox taïi 2 ñieåm phaân bieät A . .vn . xA + m b) Ñònh m ñeå ( C ) caét Ox taïi 2 ñieåm A . B vuoâng goùc khi : y '( x A ). xB = m ) . xB + m ( x A + xB ) + m 2 4 m − 8m 2 + 4 m 2 = −1 ⇔ m 2 − 5m = 0 ⇔ m = 5( do m ≠ 0 ) 2 2 m + 2m + m ( vì xA . x − 4 m ( x A + xB ) + 4 m 2 = −1 ⇔ A B = −1 . B khi phöông trình x+m phöông trình x2 – 2mx + m = 0 coù 2 nghieäm phaân bieät hay : Δ ' = m 2 − m > 0 ⇔ m < 0 hay m > 1 . xA . B B B Töø ñònh nghóa ñaïo haøm. B phaân bieät vaø tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi A vaø B vuoâng goùc vôùi nhau . xA + m xB + m x A . ñoà thò laø ( C ) . h −> 0 x − xo h a) Xeùt haøm soá f(x) = (2x – 1)5 => f(2) = 243 vaø f’(x ) = 10(2x – 1)4 => f’(2) = 810 (2 x − 1)8 − 243 f ( x) − f (2) = lim = f '(2) = 810 x −> 2 x −> 2 x−2 x−2 Do ñoù: lim www. ta coù theå duøng ñaïo haøm ñeå tính giôùi haïn coù daïng sau: lim x −> xo f ( x) − f ( xo ) f ( xo + h) − f ( xo ) hay lim . Caùc giôùi haïn naøy ñeàu baèng f’(xo). 0 ) laø moät ñieåm chung cuûa ( C ) vaø truïc Ox .saosangsong.com.Chöùng minh raèng tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi A coù heä soá goùc baèng k = 2 x A − 2m . y '( xB ) = −1 ⇔ ⇔ 2 x A − 2 m 2 xB − 2 m 4 x . Giaûi : a) Heä soá goùc cuûa tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi A baèng k = y’(xA) . Maø : (2 x − 2m)( x + m) − ( x 2 − 2mx + m) . ta coù : lim x −> xo f ( x) − f ( xo ) = f '( xo ) x − xo Ví du 5 ï: Tính caùc giôùi haïn sau: (2 x − 1)5 − 243 x −> 2 x−2 a) lim ( x − 3)3 − 1 x −> 4 16(2 x − 7)5 − x 2 b) lim Giaûi: Töø ñònh nghóa ñaïo haøm. xB laø nghieäm cuûa phöông trình x2 – 2mx + m = 0 neân : xA + xB = 2m .11 Chöông 5 : Ñaïo haøm Ví duï 4* : Cho haøm soá : y = x 2 − 2mx + m ( m laø tham soá khaùc 0 ) . x+m a) Goïi A(xA .

11 . 5. Vieát phöông trình tieáp tuyeán vôùi ( C ) bieát raèng tieáp tuyeán naøy taïo vôùi Ox moät goùc 45o . ( C ) laø ñoà thò cuûa haøm soá : y = x3 +2x2 +3x – 5 . Cho haøm soá : y = . Chöùng minh raèng ta khoâng theå tìm ñöôïc hai tieáp tuyeán vôùi ( C ) sao cho chuùng vuoâng goùc vôùi nhau . A (0 . Cho haøm soá : y = a b a c b c = ab '− ba '. ñoà thò laø ( C ) . 5.saosangsong. 5.com.10 . Chöùng minh raèng : a ' x2 + b ' x + c ' (ab '− ba ') x 2 + 2(ac '− ca ') x + bc '− cb ' y'= (a ' x 2 + b ' x + c ') 2 5. tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá sau : www. Cho haøm soá : y = x3 – 3x2 + x . Vieát phöông trình tieáp tuyeán vôùi ñoà thò ( C ) cuûa haøm soá : y = 2x2 + x bieát : a) Tieáp ñieåm coù tung ñoä baèng 3 .vn . ñoà thò laø ( C ) . Tìm ñieàu kieän cuûa a ñeå töø x−3 A ta veõ ñöôïc 2 tieáp tuyeán vôùi ( C ) maø 2 tieáp ñieåm naøm hai beân ñöôøng thaúng x = 3 .7 . 5. = bc '− cb ' a' b' a' c' b' c' Xeùt tröôøng hôïp ñaëc bieät : y = ax 2 + bx + c b'x + c' AÙp duïng coâng thöùc treân . vieát x +1 . 5. ax 2 + bx + c .x3 +6x2 – 3x +14 . a) laø moät ñieåm treân Oy . f(4) = 1 vaø f ’( x) = 3( x − 3) 2 2 ( x − 3) 3 => f '(4) = 3 2 g(x) = 16(2 x − 7)5 − x 2 .6 . g (4) = 0 . = ac '− ca '.8 . -2 ) . c) Tieáp tuyeán naøy qua ñieåm A ( 0 . b) Tieáp tuyeán naøy song song vôùi ñöôøng thaúng y = 9x + 2 . Baøi taäp reøn luyeän . ñoà thò laø ( C ) . Trong taát caû caùc tieáp tuyeán vôùi phöông trình cuûa tieáp tuyeán coù heä soá goùc lôùn nhaát . Cho haøm soá : y = ( C ) .9 . g '( x) = 160(2 x − 7) 4 − 2 x => g (4) = 160 − 8 = 152 Vì lim x −> 4 ( x − 3)3 − 1 f ( x) − f (4) = lim = 3 / 2 vaø x −> 4 x−4 x−4 16(2 x − 7)5 − x 2 g ( x) − g (4) = lim = g '(4) = 152 x −> 4 x −> 4 x−4 x−4 lim Vaäy (1) = 3/ 2 3 = 152 304 C .12 Chöông 5 : Ñaïo haøm ( x − 3)3 − 1 ( x − 3) − 1 x−4 = lim (1) b) Ta coù : lim x −> 4 16(2 x − 7)5 − x 2 x −> 4 16(2 x − 7)5 − x 2 x−4 3 Xeùt haøm soá f(x) = ( x − 3) 3 .

.12 . Tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá sau : a ) y = ( x 3 + 2 x 2 + 3) 6 c) y = ( x + 1) x 2 + 1 e) y = b) y = x 6 − x d ) y = x + x2 − x + 1 x2 + x + 1 2x + 1 f )y = 2x + 1 x2 + x + 3 5. Ñaùp soá ..9 . . x2 thoûa : y’(x1). 5. Vaäy khoâng theå coù hai tieáp tuyeán vôùi ( C ) sao cho chuùng vuoâng goùc vôùi nhau . y = -3x – 2 . .6 .com.y’(x2) = .15. 5. + nxn 5. Giaûi caùc phöông trình naøy ta tìm ñöôïc 4 tieáp tuyeán .saosangsong. Tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá sau a) y = x 4 − 2 x 2 + 5 d)y = b) y = x 2 − 3 x + 2 2 x 2 − 3x + 2 2x +1 2 x2 − 3x + 1 2x − 5 x x +1 e) y = 2 2x − 7 3− x x f )y = x +1 c) y = 5. Vaø B = 1 + x + 2x2 + 3x2 + . a) 2 tieáp tuyeán : y = 5x – 2 .13 Chöông 5 : Ñaïo haøm a) y = x +1 x2 + 2 b) y = ⎛ − x2 + 3x + 2 ⎞ d) y = ⎜ ⎟ x +1 ⎝ ⎠ 2 x2 − x + 3 x2 − x + 2 2 c) y = x2 + 1 3x + 5 e) y = 5. Tính giôùi haïn caùc haøm soá sau: ( x 2 − x + 2)3 − 8 x −> 0 x a) lim d ) lim x −> 2 ( x 2 − x) 4 − 16 ( x − 1)5 − 1 b) lim x −>1 ( x 2 − 2 x + 2) 4 − 1 x2 − x x 2 − 3x + 2 x −>1 ( x 2 − 2 x + 3) 4 − 16 c) lim 16( x − 3)( x − 1) 4 x −> 3 16( x − 2) 3 − ( x − 1) 4 e) lim 5. Höôùng daãn . 5.8 . Tieáp ñieåm coù hoøanh ñoä laø nghieäm cuûa caùc phöông trình 3x2 – 6x + 1 = 1 .Cnn D . 3x2 – 6x + 1 = -1 . y’ = 3x2 – 6x + 1 .1 . + kCnk + . Ruùt goïn caùc biểu thức sau: A = 1 + 2x + 3x2 + 4 x 3 .16. y’ = 3x2 +4x + 3 > 0 vôùi moïi giaù trò cuûa x neân khoâng theå coù x1 . Tieáp tuyeán taïo vôùi truïc Ox moät goùc 45o laø caùc tieáp tuyeán song song vôùi ñöôøng thaúng y = x hay y = . 5... Phöông . b) 1 tieáp tuyeán : y = 9x – 8 . yo ) thuoäc ( C ) laø : www.. Gía trò lôùn nhaát cuûa y’ laø 9 ñaït ñöôïc khi trình tieáp tuyeán vôùi ( C ) coù heä soá goùc lôùn nhaát laø : y = 9x + 2 . suy ra giaù trò cuûa bieåu thöùc: Cn1 + 2Cn2 + 3Cn3 + ...x . y’ = . y = -6x + 6 .3x2 +12x – 3 = .vn x = 2 .3 ( x2 – 4x + 4 ) + 9 . Phöông trình tieáp tuyeán vôùi ( C ) taïi ( x0 . 14. Tính ñaïo haøm cuûa haøm soá y = (1 + x)n baèng 2 caùch . + (n + 1)xn. + n. 5. c) 2 tieáp tuyeán : y = 5x – 2 .7 .13 .10 . .

⎜ 2.vn .12( a – 1 ) < 0 .14 Chöông 5 : Ñaïo haøm (t ): y − x0 + 1 −4 ( x − x0 ) = x0 − 3 ( x0 − 3) 2 A(0.1 = −1. a) ∈ (t ) ⇔ a − x0 + 1 −4 (0 − x0 ) = x0 − 3 ( x0 − 3) 2 ⇔ (a − 1) x02 − 2(3a + 1) x0 + 9a + 3 = 0 (1) Coù 2 tieáp tuyeán qua A maø 2 tieáp ñieåm naèm hai beân ñöôøng thaúng x = 3 khi phöông trình ( 1 ) coù 2 nghieäm Vaäy a < 1 thoûa : x01 < 3 < x02 hay : ( a – 1 )f(3 ) < 0 Ù .saosangsong. 2 x +1 x +1 x +1 ⎝ ⎠⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ( x + 1) 2(− x 2 + 3 x + 2)(− x 2 − 2 x + 1) = ( x + 1)3 ' ⎛ x 2 + 1) ⎞ 3x 2 + 10 x − 3 ⎜ ⎟ 3x + 5 ⎠ 3x 2 + 10 x − 3 (3 x + 5) 2 d) y = ⎝ = = 2 ( x 2 + 1)(3x + 5)3 x2 + 1 x2 + 1 2 2 3x + 5 3x + 5 www.1 = −1.2 − 1. 5.2 − 1.2 − 3.11.(−1) − (−1)1 = −1. bc '− cb ' = 1. ac '− ca ' = 2. ta ñöôïc : ⎜ (coâng thöùc caàn nhôù) ⎟ = (b ' x + c ') 2 ⎝ b'x + c' ⎠ AÙp duïng : a)ab '− ba ' = 0. = ⎟⎜ ⎟ ⎜ ⎟.com.1 = 1. bc '− cb ' = (−1). ac '− ca ' = 0.0 − 1.3 = 1 y' = y' = − x2 + 2 x + 1 ( x 2 − x + 2) 2 c) y ' = 4 x 2 − 20 x + 13 (2 x − 5) 2 ' ⎛ − x 2 + 3x + 2 ⎞⎛ − x 2 + 3x + 2 ⎞ ⎛ − x 2 + 3x + 2 ⎞ − x 2 − 2 x + 1 d ) y ' = 2. y ' = = ( 2ax + b ) ( a ' x 2 + b ' x + c ') − ( ax 2 + bx + c ) ( 2a ' x + b ') (a ' x 2 + b ' x + c ') 2 ( ab '− ba ') x 2 + 2 ( ac '− ca ') x + bc '− cb ' (a ' x 2 + b ' x + c ') 2 ' ⎛ ax 2 + bx + c ⎞ ab ' x 2 + 2ac ' x + bc '− b ' c Vôùi a’ = 0 .0 = 2 − x2 − 2 x + 2 ( x 2 + 2) 2 b)ab '− ba ' = 2.2 − (−1).

ta ñöôïc : Cn1 + 2Cn2 + 3Cn3 + .kx k −1 + . .. Ta coù : y’ = n(1 + x)n – 1 (1) Maët khaùc..16. .Toùm taét giaùo khoa sin x x →0 x 1.....a) y ' = 6 ( 3 x 2 + 4 x )( x3 + 2 x 2 + 3) c) y ' = e) y ' = 5 2x2 + x + 1 −3 2 ( 2 x + 1) (x 2 + 1) b) y ' = f )y' = x2 + x + 1 2 x 1 − x2 d)y ' = x2 + 1 2 3 b) y ' = 2 x − 2 c) y ' = −1 (3 − x ) f )y' = 2 x ( 2 1 ) x +1 2 12 − 3x 2 6− x 2 x2 − x + 1 + 2 x − 1 4 x2 − x + 1 + x x2 − x + 1 11 2 ( x 2 + x + 3) x 2 + x + 3 5... Xeùt haøm soá y = x + x2 + x3 + . ta ñöôïc : x n +1 − 1 x n +1 − x = (1) (toång n + 1 soá haïng cuûa moät caáp x −1 x −1 [(n + 1) x n − 1]( x − 1) − ( x n +1 − x).13. Laáy ñaïo haøm hai veá.com.15.2n -1 5. duøng khai trieån nhò thöùc Newton : y = Cn0 + Cn1 x1 + Cn2 x 2 + .(n + 1)xn + 1 = ( x − 1) 2 ( x − 1) −(n + 1) x n +3 + (2n + 1) x n + 2 − (n + 1) x n + x 2 − x + 1 ( x − 1)2 §3.vn . + Cnk x k + ..saosangsong.nx n −1 (2) Cho x = 1 vaøo (1) vaø (2).. + xn + 1 = x soá nhaân).15 Chöông 5 : Ñaïo haøm 5. .. + kCnk + .. + (n + 1)x = (2) ( x − 1) 2 2 ÙA= n nx n +1 − (n + 1) x n + 1 ( x − 1) 2 Laáy (2) tröø (1): 1 + x + 2 x2 + n xn + (n + 1)xn+1 = ÙB= = nx n +1 − (n + 1) x n + 1 x n +1 − x − ( x − 1) 2 ( x − 1) nx n +1 − (n + 1) x n + 1 x n +1 − x − ..Giôùi haïn lim www. + n. + Cnn x n => y’ = Cn1 + Cn2 . + Cnn ..2 x + .Cnn = n.. .. Ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá löôïng giaùc A.a ) y ' = 4 x3 − 4 x + 1 d)y ' = 4 x2 + 4x − 7 ( 2 x + 1) e) y ' = 2 5..12. Duøng ñònh nghó a ñaïo haøm. 5. 14 .1 1 + 2x + 3x + .. + Cnk .

sinx Heäquaû 2 : Neáu haøm soá u = u(x) coù ñaïo haøm treân J thì : (cosu)’ = (. Ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá löôïng giaùc a) Ñaïo haøm cuûa haøm soá y = sinx Ñònh lí 2 : Vôùi moïi x ∈ R .com.sinx (cosu)’ = . u’ (tanx)’ = 1 =1 + tan2x 2 cos x (cotx)’ = − (tanu)’ = 1 = -{1+cot2x) 2 sin x 1 .u ' = [1 + tan2u). ta coù (sinx)’ = cosx Heä quaû 1 : Neáu haøm soá u = u(x) coù ñaïo haøm treân J thì : (sinu)’ = (cosu). u’ 2 sin u Ñònh lí 5 : Vôùi moïi x ≠ kπ ( k ∈ Z) .vn sin u ( x) =1 u ( x) .u’ b) Ñaïo haøm cuûa haøm soá y = cosx Ñònh lí 3 : Vôùi moïi x ∈ R .(1 + cot2x) 2 sin x Heää quaû 4 : Neáu haøm soá u = u(x) coù ñaïo haøm treân J vaø u(x) ≠ kπ 1 ( k ∈ Z) treân J thì : (cotu)’ = − .ta coù (cotx)’= − Baûng toùm taét caàn nhôù : (sinx)’ = cosx (sinu)’ = cosu.16 Chöông 5 : Ñaïo haøm Ñònh lí 1 : Ta coù sin x =1 x →0 x lim (vôùi x tính baèng rad) 2.Giaûi toaùn Daïng 1 : Giôùi haïn cuûa haøm soá löôïng giaùc Söû duïng caùc coâng thöùc löôïng giaùc ñeå bieán ñoåi haøm soá caàn tìm giôùi haïn veà daïng lim u ( x )→0 Ví duï : Tìm caùc giôùi haïn sau: sin 3 x x sin x − cos x d) lim π 4x − π x→ a) lim x →0 4 1 − cos 4 x 1 − cos 6 x c) lim 2 0 x → tan 2 x x 1 + sin x − cos x e) lim x → 0 1 + sin kx − cos kx b) lim x→0 www.sinu).u’ cos 2u d) Ñaïo haøm cuûa haøm soá y = cotx 1 = .1 + cot2u).u’ c) Ñaïo haøm cuûa haøm soá y = tanx Ñònh lí 4 : Vôùi moïi x ≠ π 2 + kπ ( k ∈ Z) .u ' = .u ' = -(1+cot2u)u’ 2 sin u B .saosangsong. ta coù (cosx)’ = . u’ (cosx)’ = . u’ = [1+ tan2u]u’ 2 cos u (cotgu)’ = − 1 . ta coù (tanx)’ = 1 =1 + tan2x 2 cos x Heä quaû 3 : Neáu haøm soá u = u(x) coù ñaïo haøm treân J vaø u(x) ≠ ( k ∈ Z) treân J thì: (tanu)’ = π 2 + kπ 1 .sinu.

saosangsong. xo = 3 ⎝ 2 2⎠ moät soá gia Δx sao cho ( π 3 + Δx) ∈ D . ta coù : www.17 Chöông 5 : Ñaïo haøm Giaûi: sin 3 x s in3 x = lim 3 × = 3 ×1 = 3 x →0 x →0 3x x 1 − cos 4 x 2sin 2 2 x sin 2 x 2 = lim = lim8 × ( ) =8 b) lim 2 2 x →0 x →0 x →0 x x 2x a) lim 2 2 1 − cos 6 x 2sin 2 3x ⎛ sin 3 x ⎞ ⎛ x ⎞ 2 = lim = lim18 × ⎜ c) lim ⎟ ×⎜ ⎟ × cos x = 18 × 1 × 1=18 2 2 x →0 x → 0 sin x x →0 x x tan x 3 sin ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ cos 2 x π 2 sin( x − ) 4 = 2 π 4 4( x − ) 4 4 4 x x x 2sin 2 + 2sin cos 1 + sin x − cos x 2 2 2 = lim e) lim x → 0 1 + sin kx − cos kx x →0 kx kx kx 2sin 2 + 2sin cos 2 2 2 x x x x kx x x sin (sin + cos ) sin sin + cos 2 2 2 = lim 2 × 2 ×( 2 2 )× 1 = lim x →0 x →0 kx kx kx x kx kx kx k sin (sin + cos ) sin sin + cos 2 2 2 2 2 2 2 1 1 = 1× 1× 1× = k k sin x − cos x = lim d) lim π π 4x − π x→ x − →0 Daïng 2 : Duøng ñònh nghóa tính ñaïo haøm cuûa haøm soá löôïng giaùc Ví du 1 : Duøng ñòngh nghóa tính ñaïo haøm cuûa haøm soá y = xsinx Giaûi Vôùi x0 ∈ R ta coù : Δ y = (x0 + Δ x)sin(x0 + Δ x) – x0sinx0 = x0[sin (x0 + Δ x) – sinx0] + Δ xsin (x0 + Δ x) Δx Δx )sin ] + Δ xsin (x0 + Δ x) 2 2 Δx sin Δy Δx 2 + sin( x + Δx) = lim x0 cos( x0 + ) × Tìm giôùi haïn lim 0 Δx → 0 Δx Δx → 0 Δx 2 2 = x0 [2cos(x0 + = x0cosx0 + sinx0 Vaäy y’(x0) = sinx0 + x0cosx0 Ví dụ 2 : Duøng ñònh nghóa tính ñaïo haøm cuûa haøm soá y=f(x)= Giaûi Cho xo= π 3 π ⎛ −π π ⎞ cos x .com. x ∈ D = ⎜ .vn . ⎟ .

= lim = lim Δx →0 Δx Δx →0 Δ x → 0 x Δ ⎛ π π π π⎞ cos( + Δx) + cos Δx ⎜ cos( + Δx) + cos ⎟ 2 3 3 3 3⎠ ⎝ Laäp tæ soá π 3 sin Δx 6 − 3 = 2 = .com.saosangsong.18 Chöông 5 : Ñaïo haøm π π cos( + Δx) − cos 3 3 Δy = f ( + Δx) − f ( ) = cos( + Δx) − cos = 3 3 3 3 π ⎛π ⎞ cos ⎜ + Δx ⎟ + cos 3 ⎝3 ⎠ π π π π Δx ⎛ π Δx ⎞ −2sin ⎜ + ⎟ sin 2 ⎝3 2 ⎠ = π ⎛π ⎞ cos ⎜ + Δx ⎟ + cos 3 ⎝3 ⎠ Δy vaø tính giôùi haïn cuûa tæ soá naøy . lim 2 = 1) = Δx → 0 Δx 4 1 π 2 cos 2 2 3 2 ⎛π ⎞ − 6 Vaäy f’ ⎜ ⎟ = 4 ⎝3⎠ − sin − Daïng 3 : Duøng coâng thöùc tính ñaïo haøm cuûa haøm soá löôïng giaùc Ví duï 1 : Tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá sau : a) y = 3sinx – 2cosx c) y = xcosx sin x − cos x sin x + cos x 1 e) y = 1 + cot x b) y = d) y = tan x Giaûi a) Ta coù y’ = 3cosx + 2sinx b) Ta coù y’ = (cos x + sin x)(sin x + cos x) + (sin x − cos x)(sin x − cos x) (sin x + cos x) 2 (sin x + cos x) 2 + (sin x − cos x) 2 2 = = 2 (sin x + cos x) (sin x + cos x) 2 c) y’ = 1cosx – xsinx (tan x) ' 1 = 2 2 tan x 2 cos x tan x −(1 + cotx) ' 1 = e) y’ = 2 2 (1 + cot x) sin x(1 + cot x) 2 d) y’ = Ví duï 2 : Tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá : a) y = sin 1 + x 2 b) y = cos32x c) y = tan2x – cot(x2 + 1) d) y = sin2xcos4x Giaûi www. ta coù : Δx Δx ⎛ π Δx ⎞ π Δx sin −2sin ⎜ + − sin( + Δx) sin ⎟ Δy 2 ⎝3 2 ⎠ 3 2 lim .vn .

1 + cos 2 x + sin 2 x c) y’ = Giaûi thích keát quaû Giaûi (2sin 2 x + 2 cos 2 x)(1 + cos 2 x + sin 2 x) − (−2sin 2 x + 2 cos 2 x)(1 − cos 2 x + sin 2 x) . − 2 y’ = 2 (1 + cos 2 x + sin 2 x) sin x sin x(1 + cos 2 x + sin 2 x) 4(sin 2 x + 1) cos x sin x − (1 + cos 2 x + sin 2 x)(1 − cos 2 x + sin 2 x) = sin 2 x(1 + cos 2 x + sin 2 x) 2 Ta coù y’ = 2sin 2 x(sin 2 x + 1) − (1 + 2sin 2 x + sin 2 2 x) + cos 2 2 x = sin 2 x(1 + cos 2 x + sin 2 x) 2 = sin 2 2 x + cos 2 2 x − 1 =0 sin 2 x(1 + cos 2 x + sin 2 x) 2 Giaûi thích keát quaû : 2sin 2 x + 2sin x cos x cos x 2sin x(sin x + cos x) cos x .com.saosangsong.19 Tính ñaïo haøm cuûa caùc haøm soá a) y = xcosx – sinx b) y = cos3x d) y = x + cotx - 1 3 tg x 3 e) y = 1 − cos x c) y = sin3x.20 Tính ñaïo haøm caùc haøm soá : a) y = sin2x + cos 3x d) y = 1 + tan 4x π b) y = sin33x c) y = cos4 (2x - e) y = (1 – sinx)(1 + tan2 x) f) y = cos2 x( 1 + sin2x) 5.19 Chöông 5 : Ñaïo haøm a) y’ = ( x 2 + 1)' × cos x 2 + 1 = 2 x x +1 2 × cos( x 2 + 1) b) y’ = (3cos 2x).Baøi taäp reøn luyeän 5.17 Tìm giôùi haïn sau : 1 − cos 2 2 x a) lim x →0 x sin x cos 2 x d) lim π x→ 4 x − π 4 1 − cos x tan x − sin x c) lim 2 0 x → tan x x3 1 − cos x cos 2 x π e) lim f) lim( x sin ) 2 x →0 x →∞ x x b) lim x→0 5.cot x .21 Tính ñaïo haøm caùc haøm soá sau vaø giaûi thích keát quaû www.18 Duøng ñònh nghóa tính ñaïo haøm cuûa haøm soá y = cos2x 5.(cos2x)’= .cos2x f) y = 1 − cos x 1 + cos x 5.6sin2xcos22x = -3sin4x.cot x (1 + cos 2 x + sin 2 x) 2 1 1 − cos 2 x + sin 2 x .cos2x 2 2x + 2 2 2 cos 2 x sin ( x + 1) 1 d) y = (sin 6 x − sin 2 x) ⇒ y’ = 3cos6x – cos2x 2 1 − cos 2 x + sin 2 x Ví duï 3 : Tính ñaïo haøm cuûa haøm soá y = . = Ta coù y = =1 2 cos 2 x + 2sin x cos x sin x 2 cos x(cos x + sin x)sin x Vaäy y’ = 0 C. sin 2 x 1 + cos 2 x + sin 2 x 4sin 2 x + 4 cos 2 2 x + 4sin 2 2 x cos x 1 − cos 2 x + sin 2 x .vn 3 ) .

19 a) y’ = 1.18 sin Δy cos 2( x + Δx) − cos 2 x −2 sin(2 x + Δx) sin Δx = lim = lim Δx → 0 Δx Δx → 0 Δx → 0 Δx Δx Ta coù lim = -2sin2x Vaäy y’ = -2sin2x 5.xsinx b) y’ = .Gíi phöông trình y’ = 0 5.Ñònh m ñeå ñeå phöông trình y’ = 0 coù nghieäm D.sinx c) y’ = 3sin2 x.( cot2x + tan2x + tan4x ) www.17 a) lim ) × = lim = lim( 0 0 x →0 x → x → x sin x x sin x 2x sin x x 2sin 2 × cos 2 x 1 − cos x 1 − cos x 2 = lim = lim = b) lim x→0 x → 0 (1 + cos x ) tan 2 x x → 0 (1 + cos x ) sin 2 x tan 2 x x sin 2 2 ) 2 × ( x ) 2 × 1 × cos x = 1 = lim( x →0 x sin x 2 (1 + cos x ) 4 2 x sin sin x(1 − cos x) sin x 1 1 tan x − sin x 1 ) × ( 2 )2 × × = lim( = lim = c) lim 3 3 x→0 x →0 x →0 x x cos x x 4 cos x 4 x 2 π π sin( − 2 x) − sin 2( x − ) cos 2 x 2 4 =−1 = lim = lim d) lim π π π 4x − π π π 2 x − →0 x − →0 x→ 4( x − ) 4( x − ) 4 4 4 4 4 1 − cos x cos 2 x lim 1 − cos x + cos x2 (1 − cos 2 x ) = e) lim = x →0 x x →0 x2 1 − cos x cos x (1 − cos 2 x ) + lim 2 2 x →0 x → 0 x (1 + cos 2 x ) x x sin sin x 2 3 1 cos x 2 )2 + lim ) = × 2( = lim ( x →0 2 x → 0 (1 + cos 2 x ) x x 2 2 = lim π x×1 = 1 f) lim( x sin ) = lim π x →∞ π π π x →0 x x π 5.sin4 x = sin 2 xcosx( 3cos2 x – 2 sin2 x) d) y’ = 1 - 1 1 .22 Cho y = cos2x .Höôùng daãn giaûi 1 − cos 2 2 x sin 2 2 x sin 2 x 2 x ×4= 4 5. = 1 – (1 + cot2 x) – tan2 x( 1 + tan2 x) 2 2 sin x cos x = .23 Cho haøm soá y= 4sinx + 3cosx + mx .cosx – xsinx – cosx = .saosangsong.vn .3cos2 x.com.2 3 cosx .cos3 x – 2cosx.20 Chöông 5 : Ñaïo haøm a) y = sin6 x + cos6 x + 3sin2 x cos2 x b) y = sin 6 x + cos6 x − 1 sin 4 x + cos 4 x − 1 5.tan2 x .

21.20 a) y’ = 2cos2x – 3sin3x b) y’ = 9sin23x.cos2(2x . a) Ta coù y’ = 6sin5xcosx – 6cos5xsinx + 3 (2sinxcos3x – 2cosxsin3x) = 6sinxcosx(sin4x – cos4x + cos2x – sin2x) = 6sinxcosx[(sin2x + cos2x)(sin2x – cos2x) + cos2x – sin2x)]= 0 Giaûi thích ta coù a3 + b3 = (a + b)3 – 3ab(a+b) Vôùi a = sin2x vaø b = cos2x thì a + b = 1 Vaäy y = a3 + b3 + 3ab = [(a + b)3 – 3ab] + 3ab = 1 Suy ra y’ = 0 b) (sin6x + cos6x – 1)’ = 6sin5xcosx – 6cos5x sinx = 6sinxcosx(sin4x – cos4x) = 6sinxcosx[(sin2x + cos2x)(sin2x .22.cos3x c) y’ = .cos2x = −3 sin4x 2 (sin4x + cos4x -1)’ = 4sin3xcosx – 4cos3xsinx = 4sinxcosx(sin2x – cos2x) = .cosx(1 + tan2x) + (1 – sinx) 2tanx(1 + tan2x) = (1 + tan2x)( .com.21 Chöông 5 : Ñaïo haøm sin x 2 1 − cos x sin x(1 + cos x) + sin x(1 − cos x) 2sin x = f) y’ = 2 (1 + cos x) (1 + cos x) 2 e) y’ = 5.saosangsong.4cos3(2x d) y’ = π 3 (1 + tan 4 x) ' 2 1 + tan 4 x ).cos2x)] = -3sin2x.cosx + 2tanx – 2sinxtanx) = − cos 2 x + 2sin x − 2sin 2 x 2sin x − 1 = cos3 x cos3 x 1 − sin x cos 2 x − cos x(cos 2 x) − 2 cos x(− sin x)(1 − sin x) Do ñoù y’ = cos 4 x − cos 2 x + 2sin x − 2sin 2 x 2sin x − 1 = = cos3 x cos3 x Caùch khaùc ta coù : y = f) y’ = -2 cosxsinx(1 + sin2x) + cos2x.4sin(4x - 2π π ).3 sinx) = -2sinx(2cosx - 3) www.2cos2x = 2cosx(sinxsin2x – sinx – cosxcos2x) = -2cosx(cos3x + sinx) 5.) 3 3 cos 2 4 x 1 + tan 4 x e) y’ = .2sin(2x - = π 3 2 ) = .vn .2sin2xcos2x = -sin4x Do ñoù y’ = −3 / 2(sin 4 x)(sin 4 x + cos 4 x − 1) + sin 4 x(sin 6 x + cos 6 x − 1) (sin 4 x + cos 4 x − 1) 2 sin 4 x[−3(sin 4 x + cos 4 x − 1) + 2(sin 6 x + cos 6 x − 1)] = (sin 4 x + cos 4 x − 1) 2 = sin 4 x(6sin 2 x cos 2 x − 6sin 2 x cos 2 x) =0 (sin 4 x + cos 4 x − 1) 2 Giaûi thích : ñaët a = sin 2 x vaø b = cos2 x ta coù a + b = 1 sin6x + cos6x – 1 = [(a + b)3 – 3ab – 1] = -3ab sin4x + cos4x – 1 = [(a + b)2 – 2ab – 1] = -2ab Vaäy y= 3/2 Suy ra y’ = 0 5. y’= -2sin2x + 2 3 sinx = -2( 2sinxcosx .

saosangsong. Δ x = 0. Tích f ’(x). Khaùi nieäm vi phaân Cho haøm soá y = f(x) coù ñaïo haøm taïi ñieåm x vaø Δ x laø soá gia cuûa bieán soá taïi x.com.5 × 0.ñöôïc goïi laø vi phaân cuûa haøm soá y = f(x) taïi ñieåm x öùng vôùi soá gia Δ x ñaõ cho.vn d) f(x) = x2 + 2 x − 3 . ÖÙng duïng vi phaân vaøo pheùp tính gaàn ñuùng Neáu Δx khaù nhoû vaø thì f’(x0) = lim Δx → 0 ⇔ f(x0 + Δ x) – f(x0) ≈ f’(x0) Δ x Vaäy f(x0 + Δ x) ≈ f(x0) + f’(x0) Δ x Δy Δy ⇔ ≈ f '( x0 ) ⇔ Δy ≈ f '( x0 )Δx Δx Δx Ñaây laø coâng thöùc tính gaàn ñuùng B.sin2xdx d) df(x) = x +1 x − 2x − 3 2 dx Daïng 2 : Tính giaù trò gaàn ñuùng Ví duï : Tính giaù trò gaàn ñuùng cuûa sin(300 20’) Giaûi Xeùt haøm soá y = f(x) = sinx .Giaûi toaùn Daïng 1 : Tính vi phaân Ví duï 1 : Tính vi phaân cuûa haøm soá f(x) = sinx taïi ñieåm x = Giaûi Ta coù f’(x) = cosx Do ñoù df( π 3 ) = f’( π 3 ) Δ x = cos π 3 π 3 öùng vôùi Δ x = 0.01 = 0. Vi phaân A. Vaäy df(x) = f’(x) Δ x * Neáu laáy f(x) = x thì df(x) = dx = (x)’.005 Ví duï 2 : Tính vi phaân cuûa caùc haøm soá : b) f(x) = x3 – x2 – 2 a) f(x) = xsinx c) f(x) = cos2x Giaûi a) df(x) = (sinx + xcosx)dx b) df(x) = (3x2 – 2x)dx c) df(x) = -2cosxsinxdx = .22 Chöông 5 : Ñaïo haøm ⎡ sin x = 0 x = kπ ⎡ ⎢ ⎢ Do ñoù y’ = 0 ⇔ ⇔ ⎢ cos x = 3 ⎢ x = ± π + k 2π 6 ⎣ 2 ⎣⎢ 5. Δ x= Δ x Vaäy df(x) = f’(x) dx hay dy = y’dx 2.01 .Toùm taét giaùo khoa 1. kí hieäu laø df(x). Δ x. Neáu x tính baèng radian thì f’(x) = cosx www.23 y’ = 4cosx – 3sin x + m Do ñoù y’ = 0 ⇔ 3sinx – 4cosx = m Phöông trình coù nghieäm khi m2 ≤ 9 + 16 = 25 ⇔ -5 ≤ m ≤ 5 §4.

5 + 6 6 540 ≈ 0. π 360 ≈ 0. Baøi taäp reøn luyeän 5.5050 C.0.001 3 3 5.24 ≈ 3 + 0.21 Tính vi phaân cuûa haøm soá f(x) = 3 π .23 Tính vi phaân cuûa caùc haøm soá : a) y = cos2 x b) y = 2tan3x – 3 cot2x 5.001 = 0. 2 540 x taïi ñieåm x = 1 öùng vôùi Δ x = 0.dx d) df(x) = (cos2x – 2xcosxsinx)dx = (cos2x – xsin2x)dx 5.0058 ≈ 0.24 a) Xeùt haøm soá f(x) = Vôùi x0 = 27 va Vaäy 3 3 x thì ta coù f’(x) = Δ x = 0.dx b) df(x) = ( c) df(x) = 6 6 − 2 ).0033 Vaäy df(1) = f’(1) 5.5150 6 180 b) Xeùt haøm soá f(x) = cosx ta coù f’(x) = -sinx vôùi x tính baèng radian Vôùi x0 = 600 = π 3 vaø Δ x = 30’ = Vaäy cos60030’ ≈ cos( π 3 ) – sin( π 3 π 360 ).24 .23 a) df(x) = -2cosxsinx.8660 × 0.vn d) y = xcos2x .21 Ta coù f(x) = x 3 do ñoù f’(x) = 1 3 Δ x = × 0.0088 3 3 27 2 b) Xeùt haøm soá f(x) = sinx ta coù f’(x) = cosx vôùi x tính baèng radian Vôùi x0 = 300 = π 6 Δ x = 10 = vaø Vaäy sin310 ≈ sin ( π 6 ) + cos( π ).0174 =0.23 Chöông 5 : Ñaïo haøm π Vôùi x0 = vì 300 = 6 thì ta coù f( π 6 + π 540 π 6 ) ≈ f( Vaäy sin(300 20’) ≈ sin( 20 π π π neân laáy Δ x = × = 60 180 540 540 vaø 20’ = π π 6 ) + f’( π π ) + cos( ).0017 3 3 Δ x = -2sin ).dx = -sin2x.01 π 5.saosangsong.22 Tính vi phaân cuûa haøm soá f(x) = cos2x taïi ñieåm x = öùng vôùi Δ x = 0.24 Tính giaù trò gaàn ñuùng cuûa : a) 3 27.001 = -2sin .0087 www. π 180 π ≈ 0.dx 2 cos 3 x sin 2 x x x2 + 1 .0.5 + 0. 24 = 3 27 + 1 1 −32 1 x = 3 3 3 x2 f(27) + f’(27). Höôùng daãn giaûi 1 5. 5.8660 × 0.24) ≈ 27. 24 b) sin310 c) y = x2 + 1 c) cos60030’ D.24 thì f(27. 01 = 0.com. 0.8660 × 0.5 + 0. 6 π 540 π )× = 0.0088 ≈ 3.22 f’(x) = -2sin2x Vaäy df( π 3 ) = f’( 1 −32 1 x = 3 3 3 x2 π 3 2π π .5 – 0.0.

Vaäy f(n) (x) = [f(n-1) x]’ 2.vn . kí hieäu f ”(x) hay f(n+2)(x). n ≥ 2 ) cuûa haøm soá y = f(x) . f(4)(x) Giaûi a) f’(x) = 4x3 – 6x2 + 6x f’’(x) = 12x2 – 12x + 6 f(3)(x) = 24x – 12 f(4)(x) = 24 f(5)(x) = 0 b) f’(x) = 2sinxcosx = sin2x f’’(x) = 2cos2x f(3)(x) = .Ñònh nghóa Cho haøm soá y = f(x) coù ñaïo haøm f’(x).kí hieäu laø f(n)(x) hay y(n) . YÙ nghóa cô hoïc cuûa ñaïo haøm caáp hai Xeùt moät chaát ñieåm chuyeån ñoäng coù phöông trình s = s(t) Ta bieát vaän toác taïi thôùi ñieåm t0 cuûa chaát ñieåm ñoù laø v(t0) = s’(t0) Gia toác töùc thôøi taïi thôøi ñieåm t0 cuûa chaát ñieåm laø giôùi haïn höõu haïn Δv = v’(t0) Δt → 0 Δt γ (t0 ) = lim Vaäy yù nghóa cô hoïc cuûa ñaïo haøm caáp 2 laø : Gia toác töùc thôøi taïi thôøi ñieåm t0 cuûa moät chaát ñieåm chuyeån ñoäng coù phöông trình s = s(t) laø γ (t0) = s’’(t0) B.Toùm taét giaùo khoa 1. Toång quaùt : Ñaïo haøm caáp n ( n ∈ N .4sin2x c) f’(x) = − 1 ( x + 1) 2 f’’(x) = f(4)(x) = -8 cos2x 2 ( x + 1)3 f(3) = − 6 ( x + 1) 4 Ví duï 3 : Tính ñaïo haøm caáp n cuûa caùc haøm soá www.5 – 0. f(5)(x) b) f(x) = sin2x .4925 §5. Ñaïo haøm caáp cao A. laø ñaïo haøm cuûa ñaïo haøm caáp (n – 1) cuûa haøm soá f(x).saosangsong.com.24 Chöông 5 : Ñaïo haøm ≈ 0. Giaûi toaùn Ví duï 1 : Tính ñaïo haøm caáp hai cuûa caùc haøm soá : b) y = tanx a) y = x3 – 3x2 + 2x . f(3) (x) x +1 Giaûi a) y’ = 3x2 – 6x + 2 vaø y’’ = 6x – 6 b) y’ = 1 + tan2x vaø y’’ = 2tanx(1 + tan2x) c) y’ = 2sinxcosx = sin2x vaø y’’ = 2cos2x 1 −21 1 −23 −1 −1 = d) y’ = x vaø y’’ = − x = 3 2 2 4 4x x 4 x Ví duï 2 : Tính ñaïo haøm ñeán caáp ñaõ chæ ra cuûa caùc haøm soá sau : a) f(x) = x4 – 2x3 + 3x2 – 5 . Neáu haøm soá f’(x) coù ñaïo haøm thì ñaïo haøm cuûa noù goïi laø ñaïo haøm caáp hai cuûa haøm soá f(x).0075 = 0.1 c) y = sin2 x d) y = x c) f(x) = 1 .

25 Chöông 5 : Ñaïo haøm a) f(x) = 1 x −1 b) f(x) = sin2x Giaûi 1 ( x − 1) 2 (−1)(−2) 1.(k + 1)! ]’ = = ( x − 1)k +1 ( x − 1)k + 2 ( x − 1) k + 2 Vaäy coâng thöùc ñuùng khi n = k + 1 Suy ra theo qui naïp coâng thöùc ñuùng vôùi moïi n ∈ N b) f’(x) = 2cos2x = 2sin(2x + π 2 ) f’’(x) = -4sin2x = 22 sin(2x + 2 Döï ñoaùn f(n)(x) = 2n sin(2x + n π 2 π 2 ) ).y3 = -4x +4x2 -1 +4x – 4x2 . Ta chöùng minh coâng thöùc naøy ñuùng baèng qui naïp • n = 1 coâng thöùc ñuùng • Giaû söû coâng thöùc ñuùng khi n = k nghóa laø f(k) (x) = 2k sin(2x + k Do ñoù f(k+1) (x) = [2k sin(2x + k π 2 )]’ = 2k+1cos(2x +k = 2k+1 sin[2x + (k+1) π 2 π 2 ) ] Vaäy coâng thöùc ñuùng khi n = k + 1 Suy ra coâng thöùc ñuùng vôùi moïi n ∈ N Ví duï 4 : Cho haøm soá y = Giaûi Ta coù y’ = 1− 2x 2 x − x2 −2 x − x − 2 1 vaø y’’ = 2 x − x 2 . Vaäy y’’y3 + 1 = 0 C.25 Tính ñaïo haøm caáp hai cuûa caùc haøm soá sau : a) y = sin2xsin3x b) y = x4 + x www.n ! . Ta chöùng minh coâng thöùc naøy baèng qui naïp ( x − 1)n +1 • n = 1 coâng thöùc ñuùng • Giaû söû coâng thöùc ñuùng khi n = k nghóa laø f(k)(x) = Do ñoù f(k+1)(x) =[ (−1)k k ! ( x − 1)k +1 (−1)k k ! (−1) k (−1).k !.Baøi taäp reøn luyeän 5.2 = f’’(x) = 3 ( x − 1) ( x − 1)3 a) Ta coù f’(x) = − Döï ñoùan f(n) = (−1)n .Tìm heä thöùc giöõa y vaø y’’ (1 − 2 x) 2 2 2 2 x − x 2 = −4( x − x ) − (1 − 2 x) x − x2 4( x − x 2 ) x − x 2 hay 4 y’’.saosangsong.vn π 2 ) .com.(k + 1) (−1) k +1.

cosx ⇒ y” = 3(2sinxcos2x – sin3x) ⇒ y’’’ = 3( 2cos3x – 4sin2xcosx – 3sin2x.x-n-2 va chöùng minh baèng qui naïp Giaû söû coâng thöùc ñuùng khi n = k nghóa laø ta coù y(k) = 4(-1)k.Chöùng minh raèng: y” + ω y = 0 D.28 Tính ñaïo haøm caáp n cuûa haøm soá y = 5.com.30 Cho haøm soá y = 2sin( ωt + α ) + 3cos( ωt + α ) .26. Tìm heä thöùc giöõa y vaø y” 5. a) Ta coù y = 4x-2 ⇒ y’ = -8x-3 =4(-1)1.cosx) = 3cosx (2cos2x – 7sin2x) 2 5. a) y = x 3 ⇒ y’ = 5.(k+1)!x-k-2]’ = 4(-1)k+1(k+2)!x-k-3 ñuùng khi n = k + 1 Vaäy theo qui naïp coâng thöùc ñuùng vôùi moïi n ∈ N b) Töông töï nhö ví duï 3b ta coù y = 2ncos(2x + k π 2 1 ⇒ y(n)(x) = x+a 1 1 1 1 = ( − = Ta coù y = 2 x + x − 2 ( x − 1)( x + 2) 3 x − 1 5.2!.n ! ( x + a)n +1 1 ) x+2 (−1) n n ! 1 1 [ − ] n +1 3 ( x − 1) ( x + 2) n +1 www. Suy ra ñaïo haøm caáp n cuûa haøm soá : y = 2 x+a x + x−2 1 − x 2 .x-1-2 Döï ñoaùn coâng thöùc y(n) = 4(-1)n(n+1)!.vn .28 Theo ví duï 3a ta coù : y = Vaäy y(n)(x) = ) (−1)n .25 a) y = 1 1 (cosx – cos5x) ⇒ y’ = ( -sinx + 5sin5x) 2 2 1 ( -cosx + 25cos5x) 2 1 1 b) y’ = 4x3 + ⇒ y” = 12x2 2 x 4x x −1 2 ⇒ y” = c) y’ = ( x − 1) 2 ( x − 1)3 d) y’ = 2tanx(1+tan2x) = 2tanx + 2tan3x ⇒ y” = 2(1 + tan2x) + 6tan2x(1+tan2x) ⇒ y” = y” = 2(1+ tan2x)(1+3tan2x) 2 −31 −2 −34 x ⇒ y” = x 3 9 8 −37 8 x = ⇒ y’’’ = 27 27 3 x 7 b) y’ = 3sin2x.saosangsong.26 Chöông 5 : Ñaïo haøm c) y = x x −1 d) y = tan2 x 5.29 Cho haøm soá y = 1 1 .27 Tính ñaïo haøm caáp n cuûa caùc haøm soá sau : a) y = 4 x2 b) y = cos2x 5.26 Tính ñaïo haøm caáp ba cuûa caùc haøm soá sau : a) y = 3 b) y = sin3x x2 5.27. Höôùng daãn giaûi 5.(k+1)!x-k-2 Do ñoù y(k+1) =[4(-1)k.

Soá gia Δy cuûa haøm soá taïi xo= 1 tính theo soá gia Δx cuûa bieán baèng bieåu thöùc naøo döôùi ñaây ? a ) ( Δx ) + 3 ( Δx ) + 5Δx 3 2 b) ( Δx ) + 5Δx 3 c) ( Δx ) + 3 ( Δx ) + 2Δx d ) ( Δx ) + 5 ( Δx ) + 2Δx x Δy . Cho haøm soá y = x2 . Ñaïo haøm cuûa haøm soá naøy coù giaù trò baèng bao nhieâu khi x = 2 ? b) 1 c) 1. A . x 2 + 2 x + 8 .3 ω sin( ωt + α ) y” = -2 ω 2sin( ωt + α ) – 3 ω 2cos( ωt + α ) = . Cho haøm soá : y = x x2 + 1 ( x ≠ 0) . ñoà thò laø ( C ) vaø y = ax +b . Cho haøm soá y = 2 x + 1 + x+4 a) 4 b) 3 c) 2 d) 1 9 . Vôùi giaù trò naøo cuûa a thì y’ > 0 vôùi moïi giaù trò cuûa x ? a) a < -3 b) a > 3 c) – 3 < a < 3 d) moät ñaùp soá khaùc . Heä thöùc naøo sau nay ñuùng ? www. Cho haøm soá y = x3 +ax2 + 3x + 2 .ω 2 y Vaäy y” + ω 2 y = 0 TRAÉC NGHIEÄM CUOÁI CHÖÔNG . (t) qua A vaø phöông trình cuûa (t) coù daïng y = ax – 1 thì tieáp ñieåm cuûa tieáp tuyeán naøy coù hoøanh ñoä baèng : a) 1 b) – 1 c) 2 d) moät ñaùp soá khaùc . (t) laø tieáp tuyeán vôùi ( C ) coù hoøanh ñoä tieáp ñieåm laø moät soá döông vaø (t) song song vôùi ñöôøng thaúng y = 5x . 5 . Cho haøm soá y = nhieâu ? a) –5 2x +1 . Baát phöông trình y’ < 0 coù bao nhieâu nghieäm laø soá nguyeân ? 8 . Cho haøm soá y = x2 + x . Cho haøm soá y = x3+ 2x .vn . 6 .Theá thì ( a + a’) baèng : a) 1 b) 2 c) 3 d) moät ñaùp soá khaùc . ñoà thò laø ( C ) vaø ñieåm A ( 2 . Neáu phöông trình y’ = 3 coù hai nghieäm thì toång hai nghieäm naøy baèng bao x+2 b) – 4 7 . Cho haøm soá y = a) 0. 3 ) . ñoà thò laø ( C ) . Cho haøm soá y = x3+ x2 . Cho haøm soá y = Δx x +1 1 1 1 1 a) b) c) d) 2 2 2 (1 + Δx ) 2 ( 2 + Δx ) 2 (1 + Δx ) (1 + Δx ) 3 2 3 2 3 .25 d) moät ñaùp soá khaùc .29 y = 1− x2 ⇒ y’ = −x 1− x2 x2 −1 1 − x 2 + ⇒ y” = 1 − x2 1 − x2 = −1+ x2 − x2 (1 − x 2 ) 1 − x 2 Vaäy y”y3 + 1 = 0 5.75 c) 4 d) moät ñaùp soá khaùc . Tæ soá taïi xo= 1 baèng bieåu thöùc naøo döôùi ñaây ? 2 . 1 . Neáu (t) laø tieáp tuyeán vôùi ( C ) .27 Chöông 5 : Ñaïo haøm 5.com. Cho haøm soá y = 2sin( ωt + α ) + 3cos( ωt + α ) y’ = 2 ω cos( ωt + α ) .saosangsong. Caâu hoûi .30. 10 . y = a’x + b’ laø phöông trình cuûa hai tieáp tuyeán vôùi ( C ) coù tung ñoä tieáp ñieåm ñeàu baèng 2 . Phöông trình cuûa tieáp tuyeán (t) laø : a) y = 5x – 1 b) y = 5x – 2 c) y = 5x – 3 d) y = 5x + 1 4 . 8 .

saosangsong. Neáu y’= 2 2x −1 c) 4 (a + b + c ) d) moät ñaùp soá khaùc . Cho haøm soá y = cos2x . x sin 2 x − x3 + 2 x 2 . Cho bieåu thöùc : E = a) 1 c) 4 d) moät ñaùp soá khaùc .5 d) moät ñaùp soá khaùc . Neáu ñoà thò cuûa haøm soá naøy nhaäân ñöôøng thaúng tieáp tuyeán thì a baèng bao nhieâu ? a) 3 b) 4 c) . Ñaïo haøm cuûa haøm soá naøy baèng x⎠ 1⎞ ⎛ a) 3 ⎜ x 2 − ⎟ x⎠ ⎝ 1 ⎛ 1 ⎞ b)3( x 2 − ) 2 ⎜ 2 x − 2 ⎟ x ⎝ x ⎠ 3 ( x 2 − 1) ( 2 x3 + 1) 2 2 1 ⎞ ⎛ 1⎞ ⎛ c) 3 ⎜ 2 x + 2 ⎟ ⎜ x 2 − ⎟ x ⎠ ⎝ x⎠ ⎝ d) x4 20 . www. Cho haøm soá : y = ⎜ x 2 − 1⎞ ⎟ . a) 3 b) c) 2 2 16 . Theá thì ( 4y2 + y’2 ) baèng bao nhieâu ? a) 1 b) 2 c) 3 d) moät ñaùp soá khaùc . 3 19 . Cho bieåu thöùc : E = x2 a) 2 b) 3 14 . giôùi haïn cuûa E ( neáu coù ) baèng bao nhieâu ? 13 . Khi x → 0 .com. giôùi haïn cuûa E ( neáu coù ) baèng bao nhieâu ? 15 . 1 − cos 2 x .x2 – 2x + a . Ñaïo haøm baäc möôøi hai y(12) cuûa haøm soá naøy baèng : a) sinx b) cosx c) – sinx d) – cosx 12 . 5d 15b 6b 16 c 7a 17c 8b 18a C . Höôùng daãn giaûi. Khi x → 0 . 17 . Heä thöùc naøo döôùi ñaây ñuùng ? a) y + y” = 0 b) y + 2y” = 0 c)4 y + y” = 0 d) y – 4y” = 0 . 1a 2b 11c 12 d y = 2x – 1 laøm 3c 13c 4a 14b af ( x) − xf ( a ) . 1 sin x − 2 . Giôùi haïn cuûa bieåu x−a b) af’(a) – f(a) d) f’(a) – af(a) . Cho haøm soá y = sin2x . Khi x → π . . giôùi haïn cuûa E ( neáu coù ) baèng bao nhieâu ? x2 b) 2 c) 3 d) moät ñaùp soá khaùc .28 Chöông 5 : Ñaïo haøm a) y ' = 1 y b) y ' = y x ⎛ y⎞ d)y ' = ⎜ ⎟ ⎝x⎠ y c) y ' = ( ) 2 x 3 11 .Cho haøm soá : y = ax 2 + bx + c baèng bao nhieâu ? a) 2 ) b) 3 ⎛ ⎝ 10 x 2 − 7 x + 2 1 thì 2 x − 1 ( x > ) . Ñaùp aùn .vn 9c 19d 10 d 20b . Cho haøm soá : y = sinx . ( 18 . Cho haøm soá y = f(x) coù ñaïo haøm taïi xo= a laø f’(a) vaø bieåu thöùc E = thöùc naøy khi x tieán tôùi a baèng : a) af(a) – f’(a) c) a( f(a) – f’(a) ) B . Cho haøm soá y = . Cho bieåu thöùc : E = π 6 x− 6 3 1 d) moät ñaùp soá khaùc .

Goïi xo laø hoøanh ñoä tieáp ñieåm . .3 ( x + 2 ) hay y = -3x – 4 . y’ > 0 vôùi moïi x khi Δ ' < 0 ⇔ a 2 − 9 < 0 ⇔ −3 < a < 3 1. y(3)= . E = . y ' < 0 ⇔ x 2 + 8 x + 12 < 0 ⇔ −6 < x < −2 . www.Ta coù : y ' = 7(a) . Δy = (1 + Δx ) + 2 (1 + Δx ) − (13 + 2. 6 = 0. Theo giaû thieát 4 + a = -1 hay a = -5 . x 2 + 1 − x. Do ñoù : 4y + y” = 0 . y' = 3⇔ . 4(a) . ta coù : 3 = 2a – 1 hay a = 2 .2sin2x .saosangsong. lim E = f '( π ) = cos π = 3 15(b). y = 2 hay x2 + x = 2 hay x = 1 . y”= -sinx .vn .4cos2x . ta coù : y’(xo) = 2 hay 2xo= 2 hay xo= 1 . 3 3 2 2 (1 + Δx ) − ( 2 + Δx ) 1 + Δx 1 Δx Δy 1 − = = ⇒ = 2 ( 2 + Δx ) 2 ( 2 + Δx ) Δx 2 ( 2 + Δx ) (1 + Δx ) + 1 1 + 1 2(b) . 12(d) . Phöông trình tieáp tuyeán phaûi tìm laø : y – 2 = 5( x – 1) hay y = 5x – 3 . Maø y’ = 2x + 1 neân phöông trình 2 tieáp tuyeán laø : y – 2 = y’(1) ( x – 1 ) hay y = 3x – 1 . E = π π 6 6 2 x→ x− 6 6 (do f ( x) = sin x . Tieáp tuyeán naøy qua A( 2 . ta coù : y’(xo) = 2 hay –2 xoy – ( -4 + 4 + a = 2(x + 2 ) hay y = 2x +4 + 2 = 2 hay xo= . y – 2 = y’(-2) (x + 2 ) hay y – 2 = . ta coù : f’(xo) = 5 hay 3xo2 +2xo = 5 hay xo= 1 ( vì xo> 0 ) . Vaäy toång hai nghieäm baèng – 4 .2 .2 − x + 2 −x+2= x 2x ⎛ sin 2 x ⎞ lim E = 2 lim x →0 ⎜ ⎟−0+2 = 2+2 = 4 x →0 ⎝ 2x ⎠ 13(c). f '( x) = cos x ) 16(c) .1) = ( Δx ) + 3 ( Δx ) + 5Δx .4 . y(4) = sinx y(5) = cosx . y’ = 3x2 +2ax +3 . 3 ) .2x – 2 . E = 2 2sin 2 x ⎛ sin x ⎞ 14(b). 6(b) . y ' = 2 − 8 ( x + 4) 2 = . 8 2 ( x 2 + 8 x + 12 ) ( x + 4) 2 . y’ = 2cos2x . y’ = .( )3 = ( )3 = 2 ( x + 1) x2 + 1 ( x 2 + 1) x 2 + 1 x ( x2 + 1) x2 + 1 11(c) . Vaäy ( a + a’ ) = 3 – 3 = 0 . y(6) = -sinx … Vaäy y(12) = sinx .2 .cosx . Phöông trình tieáp tuyeán (t) coù daïng : a .29 Chöông 5 : Ñaïo haøm 1(a) . Δy = 3(c ) . 75 . 4y2 +y’2 = 4 .com. Goïi xo laø hoøanh ñoä tieáp ñieåm . sin 2 x sin 2 x . y ' = 2x 1 1 1 y 2 x2 + 1 = . . y’= . y ' = 3 ( x + 2) 2 2x + 2 2 x2 + 2 x + 8 8(b) . y '(2) = 3 ( x + 2) 2 = 3 ⇔ x 2 + 4 x + 3 = 0 . 10(d) . 5(d) . y’= cosx . 17(c) .3 . y” = .Vaäy baát phöông trình y’ < 0 coù 3 nghieäm nguyeân laø : -5 .lim E = 2 lim ⎜ ⎟ =2 2 x →0 x →0 x ⎝ x ⎠ π f ( x) − f ( ) 6 . x = . Goïi xo laø hoøanh ñoä tieáp ñieåm cuûa tieáp tuyeán (t) phaûi tìm . 9(c ) .

y ' = 3 ⎜ x − ⎟ ⎜ 2 x + 2 ⎟ = x⎠ ⎝ x ⎠ x4 ⎝ af ( x) − − af (a ) + af (a ) − xf (a ) f ( x) − f (a) = a. y ' = ( 2ax + b ) 2 x − 1 + ( ax 2 + bx + c ) . 5ax 2 + ( 3b − 2a ) x + ( c − b ) 1 = 2x −1 2x −1 ⎧ 5a = 10 ⎧a=2 ⎪ ⎪ ⇒ ⎨3b − 2a = −7 ⇔ ⎨b = −1 ⇒ a + b + c = 2 ⎪ c −b = 2 ⎪ c =1 ⎩ ⎩ 3 3 2 1 ⎞ 3 ( x − 1)( 2 x + 1) ⎛ 2 1⎞ ⎛ 19(d ).vn .saosangsong. − f (a) x−a x−a f ( x) − f (a) lim E = a.30 Chöông 5 : Ñaïo haøm 18(a ).com. E = www.lim − f (a ) = af '(a ) − f (a ) x→a x→a x−a 20(b).