You are on page 1of 466

)

MONVMENTA

GERMANIAE
IIISTORICA
y
-^

^'^^^

INDE AB ANNO CIIRISTI QVINGENTESBK VSQ^ E AI) ANNVM MILIvESIMVM ET QVINGENTESIMVM

tc
EDIDIT

S0C1ETA8 APERIENDIS FONTIBVS


RERVM GERMANICARVM MEDII AEVI

AVCTORVM AN11QVIS8IM0RVM TOMI


ALCIMI AVITI OPERA

VI PARS POS PERIOR

BEROLINI
APVD

WE

DMANNOS

MDCCCLXXXIII

''M\ ECDICII AVITI


VIENNENSIS EPISCOPI
OPERA QVAE SVPERSVNT

RECENSVIT

RVDOLFYS PEIPEU
^'^^^q^-

BEROLINI

APVD WEIDMANNOS
MDCCCLXXXIII

Alcimi Ecdicii Aviti opcruni

udii

uuuni

corpns

est

iu liliris auti^iuis

separatiui

(lescribebautur epistulae liomiliae carniiua.

Atque ut ab ErisrvLis

iuitiuni capiaiuus

querebatur olim BaluziusM,

quod lacobus Sirnioudus lectorem celasset.

uude

lui-

beret librum. ex quo Aviti epistulas edidisset.

Nou

uescius erat Ferraudus ipu 'quae

tamen,
ruut'.

ait,

iu

uostri

Hirmondi uuiuus e Parisiensi chartusia tandeni aliquaudo venefatis

De
s.

huius bibliothecae
in

pauca ((uaedam uarravit A. Fraukliuus-i, uude ex-

euute
nuis
:

XVIII

bibliothecam Mazarinaeam trausisse eoruiu librorum partem discifuit et

epistularum Aviti codex inter eos uon

pronum

est credere

de Flori libro
Qualis

Cartusiano

quod dixerat Sirmoudus


codex

niale

illum

iuterpretatum esse.

autem

fuerit incertae bibliotliecae

ille,

cuius

uusquam ue tenuissimum quidem apparet


'
:

vestigium, praefatioue sua lectorem Siriuoudus uon celavit


et elegantia,

Fecit epistolaruui utilitas


fuit.
.

ut
:

taedium ([uod

iu vitiosi codicis

emeudatioue devoraudum
quaiu

alacrius

perferremus

ac librorum

etiaui

quinque

partitionem,
tanta inerat

proniittebat
.

amiilcxuri
satius

eramus.

si

integram praestitisset.
sit.
. .

Verum

perturbatio

ut

uuuc

quidem visum
repraeseutari.

omisso librorum discrimiue epistolas


.

tibi

omucs uuo

tcxtu coutiuuas
(piae

})roxiuuuu

erit

ut

eorruptae

quoque

lectiouis

vitia

restaut

1)

Lettre au presiJent
p.

ile

VaUioiiiiay ilu

II

niars

1717, viJ. M. A. Je Lagrevol, Notico sur

Saiiit .Vvitu,

Lyoii

186S
2)

11.
,

A. Franklin

Les anciennes bibliotbrqucs Je Paris,


inter
a.

Paris

18()7 sqq.

toin.

p,

'623

32S

toni.

111

p.

129.

Tenue quldem vinculum


1-11

Avitum
I(i4:i

et

Cartusianos

Parisinos

extitit;

loh.

enim Cordesii canocoemerat,


cuius in margine

uici Lemovicensis,
cf.

qui sepultus erat


;

in coemeterio Cartusiensi,

libros IVIazarlnus cardinalis


,

Franklin. III

inter

eos

quod

fuit

cxemplar carminum Avitianorum Gagneianum

Cordesius lectiones aliquot ex vetere nescio quo coJice adiecerat, bibliotbeca Mazarinaea possiJet

VI

PROOEMIVM.
Multos autem annos vir prae eeteris suae aetatis egregius iu

feras

iudiilgentius".

corrigcudis ejjistulis. quas olim se editurum promiserat. desudavit^;

taudem post En-

nodium

et Sidouiuui euiisit lioc liljro

S. Aviti arciiiei)iscopi Vieunensis opera edita

uunc primuui,

vel iustaurata.

cura et studio lacobi .Sirmondi Societatis lesu Presbyteri.

Parisiis

apud Sebaerat viri,

stiauum Cramoisy, M.DC.XLIII.

';

quae tameu fuerint


prorsus
tacet'').

lihri

vel

iibrorum

(pios

adliibuenit

lectioues,

ut

mos

lude ex eo tempore Sirmondiauus tcxtus aliquotieus repetitns esf'),


requisi^it,
tollere
{jui

uemo neque
sit,

codiceni

nescio

au

uumquam

suis possessoribus redditus

neque ingenio fretus

uaevos niendasque corrigere studuit.

quas multas

satis editor

eorrigeudas reliquerat posteris.


extitit
.

Vnus quidem
ad quem
felici

quem supra

dixi.

Ferrandus. (pn quidem mcliorem fouteui.


uti

casu delatus erat. apcruit. sed

eo prorsus uescivit;

Saucti Alcimi Ecdicii Aviti Vieuueusis episcoi^i ejiistolae (|uatuor nuuc pri-

mum

in

lucem editac
(!)

et notis illustratae

opera

et

studio K. P. loauuis Ferrandi

Auiciensies

societate lesu Tbeologi.


4.
"

Cabilone. apud Pliilipi^um Tau, Typogr.

Regis et Vrbis, M.DC.LXI.


Quattuor
is

epistulas

quas Sirmoudiauum exemplar non babet


futilibus

uostrae editionis suut

epp. VI. L.

LVin. LXIIIIi am]dissimis sed


ex
liljro.

inlusti-atas edidit

qui uunc est

maximam parteni aduotationibus Lugduuensis, adiectaque diversitate lectioa


p.

uum
tulus.

in

m.
2.

s.

codicil)us

epistolarum Anti

57
'6.

62

(1.

diversus epistolarum

ti-

diversus epistolarum
4.

ordo et series.

magna

et

frequeus lectiouum di-

versitas.

aliqua in iisdem codicibus ideutidem desiderantur)

Leviter

cum

versatus

esset Ferrandus

iu

describeudo et couferendo libro multaeiistularum


I

que

quae

eraut

saua

iu

coutextu

([uattuor

illarum

temere mutavisset.
p.

mox
locos

iterum eas edidit Steplianus Baluzius Miscellaueorum tom.


in praefatioue

355
ed.

S(iq.

a.

1678.

Idem ipsum librum descripserat autea


quosdam ex
c.

ad Agobardum.

Paris. 1666.

ep. 2 et 28 et 80 Sirm.
et

protulerat ad Agobardi de ludaicis super-

stitiouibus
fp.

4
,

(Mign. p. 82)
at(iue

iu

aduot. ad

eiusdem adversus Felicem

libri c.

41

67 Mign.)

etiam primaui epistulam lipsius codicis (luartam


tit.

totam dederat

iu

appeudice actorum veterum ad Agobardum

II p.

I."i6

sq.

3)

'Epistolarum Avitl, quas


sit

tibi

lector,

iaui

tot aiiiios

debebamus

vcreiidum erat uo seia uuni- apud

to vel

consumpta
4i

gratia'.
titulo
:

Praefixo

novo

lacobi

Sirmondi

Soc.

lesu

pvesbyteri
Aviti

opuscula

varia

iii

diios

tomos

tributa.

Tomus primus.
pliili

(Eugenii Toletani opuscula. Paris. 1619.

Viennensis opera. Paris. 1043.


Paris. 1613;.

Eusebii
Parisiis,

Pamapud

opuscula XIV. Paris. 1643.

Fulgentli librorum contra

Fabianum excerpta.
momorat:

Sebastianum Marbre-Cramoisy,
5)

M.DC.LXXX.
libro fuerit satls distincte

Ter vel quater tantum quid in


11:

ad ep. XVIIII (17 S.),


scliedls

infra

p.

53,

'Eugendi nomeii,
(33 5.), p.
80,

ait,

quod in codice nostro deslderabatur, supplevimus ex


filio

Tliuanis';

ad

cp.

XXXVI
,

06,

21
si

'de Sidonii

ut coniiciam, monet sub finem

nomen

.\rchadii';

ad ep. LI

(45 S.)

p.

12

'

quoniam

vos a patre vestio Archadio [vestro hoc L] didlcistis] Archadius vero,

quem

ApoUiiiari patrem afflngit (Avitus), quis fuerit, quaerendum est';


'

adde ep.

LXXXX
'.

:S0 S.:,

p.

98,

13, ubi

in

parochia Eponensi
(i)

'

scribit,

cum

ante in Conciliis Galliae scripsisset 'Epaoiiensl

In variorum Sirmoiidi operum tomo II Paris. 1690 et Venetiis 1728, in Bibliotliecae Maxlmae Patrum
iii

a.

1677 tom. IX, LIX.

Gallandi liibliothecae

Patrum

toiii.

a.

1774,

denique in

Mlgnii

Patrologiac latinac

tom.

PROOEMIVM.
VII

Liber bibliothecae est civitatis Lngdiiueusis a Delandino') dcscriptns sub n. 535,

uunc 111 iueuil)ranaceus forniae niaxiniae, scriptus


s.

s.

vel XI,

ut LagTevolius iintat,

XI/XII

vel XII,

ut

ego crediderim
correxit

coaeva inauus atraiueuto uigerrimo sed ueglesupra addidit eodeiu usa exeniplari
:

gentiore

scriptura

niulta

aut

supplevit

aliquotiens totos versus,

quos omiserat librarius deceptus verborum


scriptam inscriptionem liabet:
:

siniilitudine.

Vua

quaeciue
scripserat

epistula

a rubricatore
iii

eam atramento praeluargiue


,

librarius
et

inargiue

sed

librarii

verlia

oblique in

posita saepe

recisa sunt;

nonnumquain

illiw

ueglectis rubricator scripsisse videtur

quod

in ipso

exeniplari scriptum erat:

sic statim

ante ep.

LXXXX

(SO

s.].

(juae

prima

est iu L,
(57
S'.).

'ad quintianum epm' librarius in margine,

'ad

amandum'
rulir..

rubricator:

ej.

LXVI

quac numerum 59

fert in L,

'ad elexandrinu cpin'


f.

ad uiaximu ejim'

libiarius.

llunc ipse librarius titulum fecit


In hoc uoluniine continentur

epl^

,,-,. paulini.
sci
.

ac

.,.

(niiiiK)]
^

sci

aiiiti.

Liber etia agobardi arcbiepi

lugdunensis
lariii

contra

ama-

abbate. Epl'a quoque eiusdem

agobardi de sacerdotii dignitate

[ad bariiardii uien.

epuin m.

s.

XVlI/Wlll
|

niliL\

Incipiunt eapitula cpfaruni


bl paulini &\n.

que iu hoc uoluinine

{inmio]

contiuentur.
[sequuntiir col.
scriptis)
1
:

capihila

cpii.

Wlll.

rol.

2:

cpji.

WIIII

.V.VV.V

luiiiicris

ininio

Expliciunt cajiitula
Paulini
cajntula
ejiistnlis

[ininio)

adiecta

est

ejiistuia

Eucherii

quani tabula (ino(jue exhibet:


eadeni
in

dcsinit
ulii

ejiistnlarum Aviti.

Prima

Aviti

epistula

pagina incipit.
4^

finit

Eucherii epistula.

Aviti ejiistnlae ieguntnr a quaternionis

XVII foL

ad quat. XXII II

M.

4^s),

Constat liber

XXV

quaternionibus integris atqne quinque

foliis;

nunieri (|uaternioq. s.

nuni in calee qnaternionum adscripti: nisi quod in calce quat. XXIIII et

pro nu-

mero prima

verlia

quaternionis qui seqnitur apparent.


inscrijitis

Possessorum nomina ex variis


halietur

conperinius

in

iutcgumenti

jarte

priore

Petri de Trivio E.

Vieu. Can. ex iibris

en 203 Feuillets

LEVSSE

7) 8)

Manuscrits de

la

Bibliotheqiie de
17
14

I,yon

par .\nt. Fr.


voces:

Delamliiir,

Paris l,sl2

t,

III,

.Q- XVIII. incipit p. Si, Q. XVIIII. incipit p.


.QQ.

P. ep.
P.
S:t

VI
S.

ii\ter

clamet
|

quod
inter voces
:

40,
>
,'i

58

ep.

XVII

(1.5

S.)

med.

videtiir
|

.liini

XX.
XXI.

incipit p. incipit p.

66, 80,

P.
P.

S, ep,
S.

XXXVI
LI (45

(: S.]
S.)
(0.3

in.

inter voces: milii


:

domiins
|

101

ep.

med. inter voces


S.)

securitatis

accepto
:

Q- XXII. Q- XXIII.
Q'

iiiciplt p.

90,
15,

17 P.
7

110 . ep.
(i

LXX
(1

ex. post

extremam vocem

direxi

incipit p.
p.

P.

.S,

ep,
.9.

S.)
(;i

ex.
S.)

post extreniam vocem:

acqnisivit
|

XXIIII. incipit

25, 17 P.

211

(]>.

111

med.

inter voces

circumpendentinm

latroiiiini

VIII

PKOOEMIVM.
tol.
1''

summo

niedia pagiiia inpressum est sigillum bibliotliecae Lugduueusis


fol.
l^

siib tabulii

sinistrorsum

exhibco
;

dextrorsum:

quae mihi

leg'ere videbarj

Mr.

le

Conseiller Levsse

Tandem
de

post multos anuos,

cum recuperandi
faustuni, felix.

(jui

ce liure appartenait

spes iam nulla superesset, Kal. Martis ann.

auait se?
Nisart)

mosV

les antiquite.
fol.

mdclxxxv

restitutus:
siet.

quod

por poldo in

cn
les

fortnnatum(|ue

Monaclio praeterea nnncoufideris.

(piclques autres liures


lieritiers

que

quam

out vendu avec sa


lieu

bibiiotlieque
folio
s.

au

de ne les vendre.
(post

ultimo

verso

oeto

nltinios

versus Agobardi contra Anialariuni

niinio scr.

XIIII;

LibcK Sce Marie boueuall


infra rcpctitur

m.

rcc.

Bonncuall'
suj^ra scrii)tum

Leusse
iu iutegumenti parte i^osteriore

De
Abbatia Bouae Vallis,
Delandinus

Trivio

cnius olim erat hic liber, dioecesis Viennensis crat auctore


a.

Sancto Berubardo per mouachos Claravallenses


dicit

1117 coudita:

Petrum dc Trivio
iu

canonicum

fuisse

H.

Mauricii

Vieunensis;

Leusse

sumnio

rei

tribunariae tribunali, a Cliristianissimo

Fraucornm Eege Ludovico lusto Viennae AIIo-

brogum

excitato.

sapieutissimus olim senator" appellatur ab loh. Ferrando.

Leussio

liber venit

ad Petrum Marnaesium senatorem Gratianopolitanum.


;

Agobardi priorem
per Franc. SoII-

librum Chiffletius descripserat


eisel.

Chiffletii copia

usus Baluzius

mox

Clapierium patricium
contulit

Lugduuensem ex Marnaesii
ad Agobardi
luce

bibliotheca

codicem Parisios
sed
ct

missum non solum


cpistulas

libros quos edidit a.

1666.
inter

ad Aviti

Mneliore

fortean

aliquando

donandas'.

Frustra
uil

Baluziana (juae
praeter
.

servat bibliotheca Parisiensis

hanc conlationeni quaesivi:


,

inveni

ordinem
pap_yri

epistularuni qui est in Lugduneusi codice

notatum eodem in volumiue


f.

quod

Tliuaneae apographum Biguonianum continet


Parata eraut Sirmondo
subsidia, iu quibns i)riuuun

79^.
alia

ad singulas epistulas vel epistularum partes

quoque
dc

locum obtinent Flori diaconi Lugduneusis excerpta,

quibus infra i)Ienius agetur,

cum de

homiliis disputabimus.
praelis

Nobis copia
:

libri

egregii

tum demum

facta

est

cuni

epistulae

esseut absolutae
dialogi

retinueramus tamen
eius
lectionibus uti
(F)

primum atque alterum (luaternionem


licebat.

itaque iu

relliquiis
'.S')

Hic adnota])imus
'') .

ubi

in
;

ipsis epistulis

Sirmoudus
.

ab Flori lectione

defecit

Quod

raro

factum est

nam

(pii

iutellexissct

quam egregium praesidium


F
ponenda
index qui
qiiihus

9j

Itaqne
aliud

iii

adnotatione loconim ah Floro sulilatoniiii


adicci

iiro

littera

erit,

nisi ubi
in

seqnitiir
al>

quid scripsisse Floriim adlirmct;

tnmen. etiam leviores res nrtho^raphicas,

contextu nnstro discedit.

PROOEMIVM.
Maior Cartusia
adplicavit
sibi

IX

subministrasset
illo

ubique artissime ad magistrum Lugdunensem se

suumqne prae

codicem plane neglexit.


lectionibus perspiciet.
is ciftera

Qua

in re

quam prudenter

se

gesserit, quivis conparatis


p.

LFS

17,

II

:((ii

12
21

esaias

F
F

19

uocabulorum
seeuli

ftr

u corr. F
lorls

hereticum

22 intelligi

[allis

scl)

postquam inquiens autem venit 8', postquam inquit uenit (au29 genitrix F 29 .sr/. concepit tem om.) F erit] concepit
26

hrc
p.

&

dei

fili'
/'

iit
li

hominis
i^areat

erit

18,

20]

Intelligit
:

ne

S]

F p ea necne F
(pr.

co7t.)

9 pem,'

/'

ll

re-

conciliat

ci

ca-

co pr. corr.

F F

17

cyi'agraijho

FL

17

ergo remedium idem apostolus LS]


post lln.
p. p.

Hoc remedium apFs F

19

Hoc qua

add.

2:i

nichil

nihil S)

18,
19.

27 4

.3.5]

29 adqnireret:
9 redisse
12
17

ad ex ac

pr. corr.
(nn.
/'

:)

erunt

/'

2i|

Etsi

FL FL

m
"ijise
/'

et

Dim

F
ln

[iciosissimi

F
FL

ascendet FL
/'/.

"ita

Et ne FL
20 terreua

inseparal)ilitate

testimonioum
nichil
f. t.

18 egit

FL

p.
p.

21,

1012
12
10]

12
i:(

pater [non patre)


/'

F F
17

23,

ll

nichil pem,-

nocturnis

nis
24

mundus F
quia
/'

19 sq.

verha caret

f. t.

dies]

diuromlslt

sufficiat

quoniam]

affigitis

F
F
i(i

24

sq.

Kogo

I9

obstruat

omlslt
]).

F
ysai(''a
/'

26,

2(i]

sc(,'

10 eutliycetis
uoluntari(,'
/'

11

langores FL
/"

tnlit

et]

et

om.
In

F
marij.

i:t

nfos

suppl.

ista

"omni "recte 2.5 prclia sunt FL


dolore

nostros]
in

/'

na-

turam F
p.
p.

27,
30,

ti

29

12]

10 illusione

/'

12
/'

conclusit

FL
/"

F
31.
2

31,
4
7

7;

:(i

est om.

a commemoi'ati<me FL
5

tucius om.)

/'

denuncians
autl

F
uV
/"

on^ationi

li

in

ipsum

(id

p.

31.

13

uicerat [non niderat)


12]
1.5

F
1.5

\'>

quilibet

FL
euo

32,

heresi
solo

F
28
^>]

F
F
/"

Ki

iactitor
24

17 nic.hil

bone F

T.\

FL

24 iusticiam

rahab F

preteritam

25 ehananitis

F
ille

u.gligere

30 quoque
:t2

post lln. pr. add.


teri
/'

Pharisaeus

Pharisaeus om. FL
in sola
/'

c(,'-

:i:3

elemosinas

F
F

:(4
:(

sola]

:t5
/'

prerii^iens
1

F
F

32,

2 sentiens]

sentit in

addit' paradyso
5 si

deductus

[hic qv.oque est onilsso)


11

60,

2:j

non ut super
2:t

in

F
spii
/'

euum F
F
In
(et

oni.

F
:(0

iiisticiam

nobis sed nmlsit


24

61.

14]
/'

Esaias F
;{2

niarg. suppl.

F
Vidci.]

ac

c.t
1

hac

ff.rr.

dedit] dedit cu

tradidit illam
et hiulcuni

61,
'

uideatur

F
F F
p.

cum

in]

om.
9

F
14

FL
/'

uoli/nt noli/nt
1
1

heretiei
i:(

F
/'/.

quadraginta' quinquaginta

Vulg.
/'

quoat

passionum FL
20
/'

antequam] ])riusquam
/'

61,

Ifi 20]

18

non

ra])iunt
filii

heretici

intelligere

/'

22 acoiiiiunt

F
]).

20

c.r

filiii

61. 27

3:3]

27

autem om.
:ti

F
di
filiii
/'

])ostquam
in

uero
arld.

uenit
pr. m.
/'

29 dei filium]

murginc
-t:!

FL F

29
:to

coteris

dilexit deus

FL

ineftaliibili

c<,'pisse

Neque
yri
AVITVS.

silentio ])raetereundae

;(|uani(|uam j^raeteriit in praefatione Sirmondus)


descri))eutur.
Codi<"is antiquissimi
s.

pa- P
ex.

Thuaneae, quae

infra

accui-atiiis

VI

PROOEMIVM
Eis olim

simt relliquiae, qui noii solum homilias, sed etiam epistulas conplectebatur.

usus erat Sirmoudus

folium

10'' v.
f.

sqq. (ep. VIIII 7 S.)


S.)

proposuit in nota ad Facun(17 S.]]

dum

a.

1629 Parisiis editum,

[XVIII (16

XVIIII

eum

habuisse

cum

lectiouibns

LSP
est in

conlatis proditur,

tum

ipse testatur ad ep. XVIIII, ubi

Eugendi nomen

supplevisse se ait ex schedis Thuanis.

Non

descripsit,

quod merito miramur, epistu-

lam quae

f.

10',

quam cum

postea

descripsisset Big-nonius,

tamen usque ad

hoc temjjus

fuit inedita.

Inter minutuias
si

scedulas,

(juae praeter tota folia restiteruut

ex codice chartaceo, quas


p.
/'

uoverat Sirmoudus, certe sprevit, quiuta, cuius imaginem

154 exhibet, epistularum aliquot vestigia praebet.

Porro epistulae

XXXIIII

f3J

S.)

praeter codicem

suum epistularum
est is

Aviti alte-

rum exemplar
lat.
19211

in

regia bibliotheca
s.

nanctum
,

se dicit editor:

codex Parisinus
sub n. 39
fol.

membr.
est eo,

XIIII miscellaueus

in

quo epistula
I

illa

legitur

232^

Vsus

cum Conciliorum

Galliae tonium
II

ederet

a.

1629 eundemque ])ostea

Harduinus inspexit Conciliorum tom.


/'

9sl.
(6
,

De

basilicis haereticorum non recijrieudis epistula VII

S.)

servata est
descripsit

praeter L et N iu antiqua

canouum
249 sqq.

conlectioue

olim Laurcshameusi

quam

post Balleriuos de antiq. collection. et collector.


ferscheidius B. P. L.
oct. s.
I.

canonum
est

2,

10,

LVI 149

sqq.

Reif-

Codex nunc

Vaticanus Palat. 574 membr.

VIIII

f.

S6'.

.Sirnioudus eo

non est usus; uostrum iu usum contulit A. Mauius.


(Jallicanorum

Epistula

quam nomine episcoporum


respousum

ad Hormisdam
8S
.S.)

scripsit Avitus

Hormisdaeque
ab
initio

XXXXI

et

XXXXII
,

(87 et

si

non alieua fuerunt


et

epistularum Avitianarum conlectioni

at

a commuui fonte librorum L

afuerunt; ex Hormisdae epistulis et decretis transtulit Sirmondus in Coueiliorum Galliae

r tom.
s.

I,

postea inter epistulas Aviti

earum antiquissimus eodex Vaticauus est 4961

X.,

quem

nobis contulit A. Mauius: collectionem dicuut Avellanam


([ui

eamque olim

i)0sse-

dit S.

Petrus Damianus,
1

factus est cardiualis a. 1058 (sed vid. P. Evvaldus iu


I
1

Neues
jB

Archiv III
p.

49)

cf.

Maassenii Geschichte der Quellen des kanonischeu Rechts


A. Thielii

2 A

787 sqq.
hoc

coll.

pp. 2s8 et 37():

Pomauorum
saepe ab
,

poutificum epistolae
est,

I p.

XXV.

Ex

libro,
s.

priusquam alterius manus correcturas passus


XII:
in relius orthogTaphicis
ipsi niinuta
illo

descriptus est
libi-arius,

Vatica-

uus 37s7

recedit

quin etiani
j^ro

graviora mutat,

quae

viderentur

velut

cum Alexius
et

reponit
et

Alecio.

Neglegenda duximus receutiora a))ograpba Vaticaua 3786


i|uorum prio)-a duo Thielius
.

4903

Corsiuianum 817,
existi-

omnia P. Ewaldus ex ipso vetustissimo descripta


III 9

maut, i)raeterea Augelieanum 5

\de

hoc

et Corsi)iiano vid.

Ballei-in.

II xii 3)

Marciana 171

et 172 s. XV et XVI. Symmachi papae epistula (XXXIII)

post

Sirmondum demum reperta

est

Pet.

Frauc. Chiffletio

edita a Dacherio Spicil. vet. ed.

583, nov. ed. III 306; ex

schedis Ilierouymi Vigneiii descriptam


p]'opterea,
rius.

dicuut Labbeus
dicitur

eumque secutus Brequignyus


haud

ui fallor,

quod Collatiouem quae

episcoporum inde hauserat Dache:

Codicem neque Maassenius ueque ante euin Thielius investigarunt

latet

dubie in meridioualis Galliae bii)Iiotheea aliqua. unde etiani Viveutioli epistula,


p. 165 dedi,

quam
rur-

emersit: nisi forte sieut ad


in

papam
fuit,

urbis epistula, quae in

L8

desidei"atur,
est,

etiam haec

uua ex Thuaueis papyris

quae paulo post^iuam descripta

PROOEMIVM.
ex

XI
fragmentum ad Sym-

sus intercidit.

illo

enim

rivo uiinc occluso decluctum suspicor et


(18 S.)
et ep.

macbum papam

ep.

XX

XXII

(20 S.)

ad Gundobadum regem, quin


quae in editione Sirmonut liber
:

etiam ad Anastasium imperatorem ep. diana sunt, non reperiuntur in L.

LXXXXIIII Quamquam sane

(84 S.l,
fieri

potuit,

Sirmondianus

quamvis recentior
ep.

servaret,

quod non servavit Lugduuensis codex

velut iu uno

deest

LXXXVII

(78 S.)

posterior pars

(ad Apolliuarem episcopum), ep.


.S

LXXIUI

(65 S.)

quinque ultimi versus,


Ferrandus.

contraque in

uou suut quattuor

illae epistulae,

quas edidit

II.

Recensis quobiuut iuuotueruut

libris

iam disquirendum

erit,

ex principalibus

libris

utrum Lugdunensi an Sirmondiauo potior sit adiudicanda diguitas atque auctoritas. Ad quam conparationem recte institueudam ab inifio praetermittendae
suut eae
epistulae,
iu

quibus Sirmoudo Flori

excerpta

aut papyri

Tbuaneae praesitestantur

dium praesto
quae de

fuerant.

Quorum

quauti fecerit auctoritatem,

cum ampla verba

alteris fecit iu praefatione,

tum de papyris ex

ipsius Sirmondiaui textus cou-

sensu iudicium
papyris, quod

fereudum

nam

praeter

orthograpbicas res vix quidquam iuvenies in

ille

non

receperit.

Prorsus aliter egit in ep.

XXXIII

{'^\

S.)

ubi

ad pleuum codicem epistularum


iste

subsidium non contenmendum aceedebat Tarisinus


ipsius Sirmondi testimouio coustaret,

receutior.

(iuae res
ille

si

non

vix crederes.

Nam cum

Parisinus
,

liber satis

bonus esset paucisque nec vehementibus iudigeret correctiouibus


tor multis
illi

tamen princeps edi-

magnisque mutationibus deformavit verba auctoris,

quas uon dubium quin


qui

non

praestiterit scriptus liber.

Nam cum

Parisiuus

iste,
sit,

nequaquam derivatus
autem Avitiauas
et

est

ex Lugduneusi'"), ab hoc tamen non valde diversus

epistulas

neque ab ipso auctore ueque post eum


tatas esse sit credibile
,

umquam
S'

ab alio docto viro relectas


,

iumu-

facile couieceris

ne illum quidem codicem

quo usus

est Sir-

mondus, neque ab Lugdunensi, cum quo


Parisiuo
edidit.

multa

vitia

babet conmunia"), neque ab


,

tantopere

variasse

quautum ab utroque

variat contextus

quem Sirmondus
priuciitalem

Nil certius esse potest

quam Sirmoudum ipsum suum lihrum


Neque
latent causae.

nou

minus refugisse quam Parisinum.


doles

Quae

fuerit

externa

libri iu-

ipsius Sirmondi querela supra adlata docet.

Lectio libri satis recentis ui fallor


iucuria

inpedita erat

quam maxime

celerrime atque

summa

cum

esset exaratus

in-

10)

et

et

Parisiniis ex diversis exemplaribus descripti erant;


.

orthograpliica
'

quidem unus-

fjuisque librarius ex sua voluntate inmutare poterat

igitur
alter

quod 64, 27 'theoderico' L,


male 'noster' habet 64, 30.

theuderiuho'
1
;

habet

nolo urgere:

neque etiam quod

alter recte

'vester',

6.5,

verum

gravis-

simum est, quod in SP legitur 6.5, 2 'si profundo illo tractatus vestri consilio rem videtis', cum L omittat pronomeu 'illo'. Contra L et S adversus Parisinum consentiunt 65, i:s ubi iUi 'reintegratae', P vulgatam magis formam redintegrate profert. 22, :r2 iacturamj diligej cUIigo LS 20, 19, a2 cum faennre] cum ttne LS 11) Sufliciant pauca factarum L, facturus i^; 32, 3:i patruum L, parvum S sequitur lacuna 46, U exulaiitibus] exultantibus LS; 48, 18 lacuna post 'ausu'; 58, 2.5 possit L, pasci S utrumque vitiosum.
'
' :

;,

b*

XII

PROOEMIVM.
quod
niultis lueis

certa saepc erant scripturae conpendia, id

ex Sirmondianis lectioni-

bus cuni Lugduneusi conlatis patet;


stiterant,

aliquotieus

vulgatae pronuntiationis vestigia ree.

quae cuni ceteris non cousentientia difficultatem praebebant legenti


(plura vid. iufra p.

g.

75, 32 'criues nutritos'

XV

n. 17).

Accedebat, queni uou satis per-

spectum babebat, sermo auctoris iuaequalis, qui passim salebrosus intricatus uodosus,
alibi

i)Iacido

iiumiue

decurreret,
illa,

niox

diffusus

uimis

iutellectum impediret;

denique

labes

atque vulnera
est,

quibus uullus paulo autiquioris auctoris liber prorsus caret.

Vnde factum
retur.

ut nulla

omnino sententia sine gravi luctamine ab editore explica'^)

Quid mirum quod Hirmoudus uoster

ipso

legendo libm atque describendo


laliore qui

occupatus permulta temptavit couiectura:


erat epistulae

ex quo adsiduo coniectaudi

uatus

XXXIIII

(31 S.)

coutextus,

eum ue tum quidem


UJ29
in

abiecit,

cum

reperisset

apographum Parisinum, sed


multis

typis

descripsit a.

Conciliis
a.

Galliae.

Quin ne

quidem annis post, cum ederet omuia Aviti opera


libri

1G43,

ad simplicitatem
fetibus

melioris

rediit,

sed iuventionum

suarum cumulum novis auxit


corruiiit
'

quaeque

antea sana servaverat, miruru in


Proditur hoc exemplo
stitutus erat,
,

modum

')

([uam rationem in ceteris epistulis

ubi
illi

tam

tido

duce de-

Sirmondum secutum existimare debeamus.

Pluris

erat plenus epistu-

larum

liber,

quam

frustula

illa in
,

miscellaneo codice depreheusa,

sed ita maiorem

libro suo auctoritatem tribuebat

ut

meudas
mera
illo

quibus scatebat
vitia

melioris lectiouis atque

plenioris vestigia putaret, cerneret.

iu Parisino

scripturae

vitiosius

etiam descripta
,

Tantumque aberat

ut

longo

temi^ore rectius iudicare disceret


illi

ut consi-

iecturarum

seges maior potius iu dies pullularet atque lolio

iufelici

et

avenae

milis etiam sanissima obrueret.

Haec quae

dixi vera esse (pio facilius quisque iutellegeret

collegi locos,

quibus

coutextus Sirmondiauus aut ampliticatus est additis vocabulis, quibus Lugduueusis liber
caret,

aut truucatus omissis quae iu

illo

leguntur.

Tantum vides numerum, quem non

casus quotquot acciderunt infelices potueriut giguere, sed sola ratio et consilium strenui
editoris atque intenti

quam maxime

solvere aenigmata atque nodos, quos liber praeberet.

19,

XIV
Igitnr

PROOEMIVM.

Lugdunensis

liber et Sirmoudiiinns mea quidem sententia inter se non


etParisinus: uil iuterest uisi minutiora
illa discri-

inagis differnut,

quam Lngduuensis
qni

miua, (inae coujilnriuui deiuceps librariorum sive ingenio vario sive iucnria nasci solent.
Inter

S autem,

uou

est
;

liber Cartnsiensis

sive

quocumque
libros

editor nsus est,

sed
sive

ipse

contextus Sirmoudiauus

inter

Lunc

igitnr

atque

sive

Lngduuensem

Cartusieusem
et

maximum

illud

interest

discrimen,

quod Sirmondi praeproperum simul

praeposternm cmendandi studium peperit.

Sed ne
Inculentus
ep.

leviora atque debiliora videantur argnmenta, qnibns nititnr

mea

seutentia,

testis S.)

examinandns

erit

accnratius atqne andieudus


et

Palatinns liber

qui

VII

(6

exhibet.

Hnnc euim

Sirmondianum ex uno fonte derivatos diverso


est
g.

quidem ab eo exemplari, unde descriptns


ostendunt, ubi Lugdunensis vitio caret,
36,
et
et
e.

Lugduueusis, commuues utrique errores

quia post nostri quoque regis obitum, cui dens tribnat


quia post nos nostriqne regis deus tribuat
fecit

PS

36,

23

id primitns haereticis conceditnr.

trausitum
.,

L
8

idem eademJ
,

i
,

,.

fcouditorl
,

(trausit
i,

i)rimitus hereticns

,.,

lecit.

lconditur)

uransmisit

P
[cian rul(j(ila]

37,

14

dicit apostolus

despondisse se uni viro virginem castam L


(viro addil S)

dicit apostolus suscepisse

virginem castam PS

37,

17

post hiuc in exitia sera coninnctio est post


incei-ti

L S
effin.Til

nexi sera coniunctio est P, unde

post incesti
37,
26

nexum

sera coniunctio est


(//.

rugam

igitnr talem necat

negat) sancta siuceritas


.S

ruga tegitur.

talem nequaquam sancta sinceritas

fngiat igitnr talem

nevum sancta

senceritas

Primam
libri

igitur

vocem
iste

rectins

legebat Sirmondns iu suo codice,


est

quam

librarius ipsius

vel

qnem

secutus
;

(nam

inter

archetypum

et

Palatinum plures inter-

fuisse libros verisimile)

qnarta vox quid sibi vellet, haerebant: igitur uterquc vitium

coniectnris texerunt.

Idem

sine dubio consensns

vitiornm

PS Sirniondnm

bis

locis

ad ccmiecturas ut

confngeret, perpulit
38,
5

funeribus L] funerebos olim


lijpi

ciint

leijeretur,

funereos erraril

librariu.s

arche-

PS,

imle

fnnerum

cnni.ecil

Sirniondus
J.\

38,

consumptis alba iam


tumulis

carnibns tumuli ossa tollantur


,

ideni prorsu.s sed

et

nisi fallor

Sirniondi

(-11(10.

iinde edilor e/fecil:

cousninptis

iam carnibus albis tumulis


38,
39,
i:t

attollatnr

fugiam L] fngiat
in

P,

iinde fugiendura

Sirniondus coniecit
/*,

iti

domni iniiendia
est L]

L]

domni inpendio
P,

unde haud omui impendio Sir-

rnondus
39,
17

orandum

oraudum

orate Sirinondus

suum passus
56,

est

hic liber 12,

18 sq.

(librarius ut

19 sq. 83, 20.

84,

22 sq. 85,

14 sq.

86,

17.

In terpreta

mcn torum

numerus par

est in

maucum locum sanaret, verba aliquot inmutavit) 32, 27. 1517 (extremi epistulae versus). 98, 14. 100, 26 sq. utroque iri L 12, 24 et 25, in S 13,2. 89, 27. Totarum
!)1,
:

epistularuni iacturam

saepius puto factam essc in

A'

quani in

1j,

qua de

re infra agetur.

PROOEMIVM.
Exemplar autem, quo utebatur
librarius P,
'^)

XV
vetustum erat; inde
et autiquio-

satis

rem melioremque scribendi rationem


quae res ne ab Lugduuensi
passim in errores induxiti").
et

et

vulgarem Gallieanum usum ")

adscivit:

Cartusiensi

quidem

libris

prorsus aliena

Sirmondum

Praeterea non

semel ex vetusta

et iusolita litterarum

forma

vitia nata videntur'"*).


illo

At ab vetusto

libro,

ex quo

fluxit,

Palatinus innumeris locis declinavit:


est locos
,

tot

singularibus vitiis scatet (sexaginta


Cartusiensis liber vacabat
(id

et

quod supra

numerare

potes)

quibus

quod consensus LS

ostendit)

ut multoruni deincejis libra-

riorum incuriam grassatam iuter arehetypum PS et exemplar P deprehendas.


igitur
in

Haec

communi PS

fonte

non aderant

aderant in archetypo PS aliae


est,

perniultae

lectioues

ab eo exemplari, unde Lugdunensis descriptus

alienae,

ex quibus paucas
nieliorem lectio-

supra delibavimus.

Tantum autem
ut

abest ut

librorum PS couseusus

nem quam L

habet suadeat.

plerumque meros errores agnoscas,

quibus

sermo

auctoris iuquiuetur''').

15)

E.

g.

praejiositio

ad litteram d_servat ante p, s,

t:

adpler.ari,

adtrahat, adsueta,
nesrio an etiam

iii

nou
,

iniitatur

ante 1,

m, p,
E.
g.

r;

inlecita inmerito inposita inrogari;

thensaurus turabnla;

:tS

'et

mor-

tuam'

i.

'ecmortuam' huc pertineat.


vocalium e
et
i ,

10)

et
;

ooinmutationein:
:

antestites

praestetet

condedirit
c

farire

consoleres
aliaqiie.

consolantur pnlluta tutius ipro totius)


17)
38,
:t9,

h omissum

redelieat;

d pro t:

inquid

pro n-

eclesia,

recordationi

L']

recordatione r.f

praecipit L] praecepitur P, unile praeceptuni est Sirmnndus


faetoris

38,
'.il
,

L]

faetores

PS

25

simpliim L] simblum

et sine

dubio flirmondinnu.i, ijuod

rum non

intellegeTel edilOT

sym-

bolum
3H,
7

effec.it

immutabile P]

iniinutabili

l^S
L.S'

02, 20
82,
7.5,
:i

comraunioni] communione

pudores L] pndoris
tides

.S,

proptereti

fraena addidit editor

S] sedes

L
affectiiin

70,

21

affectu fervet] affectu servit L,

servat

.S

07, 82, 93,

22
1 1

potest L] putes

.S

potuit L] puduit S,
debitor] debetur L,

nimirum
debitus
.S

e.e

putiiit

natum
re cf. Hartelius

2:)

80,

sequente] exequente

LS

sir

non rarn expectare LS prn spectare {qua de


22 altaiem

ad Cyprianum 111

4^:i)

ad vulgarem .sermonem etiam pertinet: 30, 15 utar gloriam P, fortasse etiam 30,
18) Velut 38,
17

etc.

usu careant] usu capiant


iiipenditur] infiinditur

P
P
post S.
vitiosa .sunt
iii

37,
39,
cf.

24
4

P
L

comparationem] operationem
conpos| opus

39,

Is

P cum

post

19)

Excipienda sunt minuta quaedam,


:

quae aperte

L,

atque

potiiit

haec unius librarii

iniuria delinquere

velut
lii li:
II

35,

fiierit
si

PS]

fleret

[ex fueret

ortum)

36,
39,

qui] sed qui PS, qui [om. sed)

poterunt P.S] poterant

36,
liiic

24

divinam PS] divina


loci,

L
me neylectum
est,

pertinent aliquot
38,
7

ubi uniis

vera auctoris verba dare videatiir, velut

aspectui

[quod perperam a

respondet enim recordationi), aspectu S,

aspectiis

L
metrum
ridens L,

36, 36,
fortasse etiam 35,

14

metum

ridens P,

me

deridens
iS

S
L.S

20

horrori P, errori
(;.

[ex orrori

ortum), honorl

IH crededirent

crediderint) P, credideiunt (quod ferendum)

his

enim

locis

par-

vulis erroribus

inquinatns est, veram lectiniiem

quam Cartusianus

liabebat,

.Sirmondus sprevit.

Aliquotiens

XVI
Vnus
est

PROOEMIVM.
locus

39,

14

ubi

Palatinus solus Aviti vevha integra servavit.


voeabulum
ceteri

cum

propter vepetitum in duobus versibus 'propriae'

totum versum

omitterent.

Foterat sane talis error ab diversis librariis committi:


et

quod tamen uterinterrumpit


.

que libravius L

S media

in

voee

'religiosissimus'

sententiam

uou

casu factum crediderim,


vatione illud explicem.

sed arcbetypi

LPS

liabitu

effectum:

nec tameu babeo qua

revcenseamus denique locos ubi Palatinus

cum Lugduuen.si coutva coutexest

tum Hivmondianum
vetustiovis
libvi

stant.

lam

illud

consentaneum
fuit,

lectiones

illas

LP

multo

pvopvias esse
fuit

quam avcbetypus PS
constabit)
,

ideoque nisi avcbetypus


id

LPS
esse

pvovsus
mis(]ue

degenevatus
testimoniis

ab ipsius auctovis exemplavi

quod
vevis

uisi

multis

cevtissi-

pvolatis

non

plerasque
ubi puguat

pvo

atque

sincevis

babendas;

contva lectionem Sivmondiauam


,

cum LP,
,

ut vecentiovem esse
nisi vavo

spevneudam
factum esse

nisi fovte invetevatam


j^otevit.

aliquam

mendam

tollit

quod tamen uou

Hinc pvope quadvaginta

bicis textus

Sivnioudianus ex cousensu

LP

covvigendus evat^").

Quae cum

ita sint,

non

est

cvedibile

Sinnondum babuisse libvum ab


Cvedibilius sane,

illis

tvibus

Lugduneusi Pavisino Palatino tantopeve divevsum.


Lugduuensis cum Pavisino
vepugnent
stvuctum
,
.

cum

in ep.

XXXIIII

in

ep.

VII Lugdunensis
libvi

cum
.

Palatiuo Sivmondiano textui

bunc textum non esse


debili

cuiusdum

scvipti

sed ab editove quasi concetevis libvis.

super fundamento

quidem sed (juam maxime cognato

qui nobis sunt pvaesto.

Non
nes,

igituv

fieri

poterit,

ut

Sirmoudiano textui priorem locuni


ille

concedamus

in

emendaudis Aviti

epistulis

quam Lugduuensi, quautumvis

babeat speciosas
ubi(|ue erunt

lectio-

quae auctoris verbis videantur lucem adferre.


vestigia ac ne
lectio.

Premenda

Lugdunen-

sis libri

tum quidem statim deserenda. ubi


at(|ue dilucida

difficilior et

obscurior est ve-

tusti

libri

])lana

Sirmoudiana
(juod

diim appareat, quo

modo

altera ex
inter-

altera potuerit oriri, aut aliqua


pretari
,

tamen ratione

Lugdunensis babet, j)ossimus

aut denique

uon

sit

desperandum

fovc ut ex ipso vitio nieliovis libvi vevius


j^ossit

aliquando,

quam quod

est in

Sivmondi editione.

expedivi.

Nani qui

alitev egevit,

maximopere vevcndum ne videatur fucum


in

fecisse

legentibus.

Nec tameu

infitiabimur

amplectendis Lugduueusil)us lectionibus ali(|Uotiens uos pro constantiae laude rigovis


'-'
.

evimen subisse
llabet

uimirum etiam N

vivtutcs suas

nou

in

sola

coniectura

positas,

quia

cum

diligeutissimus quo({ue libvavius passini dovmitet.

ubi altev evravit.

ex altero subiude

nnii

nierii.5

errnr

sed coniectnra aut pntiiis arbitrium librariorum deprebeiulitur,


vociila

iit

:.19,

nuiiisterii.<]

menii/'

nistis

P
20)

qnnd ex incnkata
,17,

'me'

et

'ministeriis'

ortum

est.

38,

24

aeterna siKiiante] aeterno igne

vid.

qnod supra ad

26 'nevum' diximus.

Aliqnotiens consensns
velut 36, 28
36, 37,
cf.

legem

LP aut LS anctoritate LP Vulg., legis S

Vulgatae

fulcitiir:

2S
.>

sacerdotes
et

dixerunt

LS Vulg., .sacerdotem P LS Vulg., et dixit P

37,

10

ubi rennbere

LP

Tertulliani uuctnritnte rontrn S,


fil,
."i;

iiiii

hahet iiubere, defendiluT.


;

21)
nnstris;

Keponendum nunc censeo


iH),
1 ;i

27, HO transpnncti coU.

44,

lo affatns

62, 24 prosperitatis;
e.st).

7.5,

20

risum nioverit (nam quod habet

'ris

submoveris', ex eo ipso

uatum

PROOEMIVM.
medela
peti potest

XVII nonnumquam veterem memoriam


paene dubitatio existat:

aceedit quod Cartusieusis librarius


susjiicor)

servavit,

quani Lugdunensis (consulto, ut

deleverat, quia iani ijaruni ratioita ut uulla

nis inesse putaret.

Karius boc quidem obtigit, sed

in illis lubrica saepe res est nec nisi

omnibus diligcnter expensis in g-ratiam Sirmou-

diani textus decernenda.


ipsi

Quin ne leviorum quidem euiendatiouum magna pars utrum


libro,

Sirmondo debeatur^^) an
Restat ut de jiapyris

ubique satis certo constabit.

Tbuaneis

dicamus, quae cognatiouem aliquam

cum Pala-

tino

babere videntur propter vulgarem litteraturam.


ipso saeculo quo obiit Avitus exaratae creduntur

Hae cum

sint vetustissimae

nam

integriores quis non expectet

fore ac puriores

quam
ut

esse potest Lugdunensis multis post saeculis scriptus.'


ita se

Et sane
adiunxit

Sirmondiano libro omnibus numeris praestabant, quare vir doctissimus

ad

liaec

folia,

prae eis suum codicem prorsus neglegeret vel eis locis ubi cliarta
velut

aperte

manca

erat

43,

('oportet exemplo' L,
^3).

'et

exemplo" N.

in

papyro

'oport]et exemplo' manifesta scissura)

Ad unum
ir>

auteni

fontem
42,
15
l

iibrum cbartaceum

atque Lugdunensem
;

redire

errores
42,

communes ostendunt:
arbiti-io

regionis pro religionis

42,

15
17

expetat pro spectat;

pro arbitri?; 51,


dissensio
. .

ingemui pro ingemuit; 52,


. .

maximus

/j/o iu

maxiniis,

cf.

52,

19

potnissit

/*,

discessione ])otuistis L.
:

Multa tamen
5],
4

vitia
(/.

etiam chartaceus eonti-axit: ex vulgari litteratura fluxerunt baec


pro
debuisset;

adebuisset

adliibuisset)

51.

i:i

exjiectat pro
;

spectat:
12

51,

21

lugduuo pro lugduuum;

52,

11

vicissitudine

pro vicissitudinem

52,

miuimum

pro

minimo;

52,

19

dilixio pro dilectio.

Litterae

et

syilabae
vel

vel

omissae vel additae


;

41

vim
7

dccsf

41.

lu

geretis
51.
I7

pro

quas geritis

quas
4

regitis

51,

eo pro ab eo:
5

51,

(juod pio quo;


52.
li

excusso pro exeussus; 52,

aegere pro egeret; 52,

adhunc pro adliuc:


illius

taliter

pro ut
batur)
;

taliter:

52,

i(

inventae pro

veritate
;

(quod ex sermone
52,
is

aetatis coupro-

52,

14
;

simplicitates 52,
is

pro simplicitate

secreti

conscientia pro secretam

conscientiam

quo

pi-o

quod; 52
i

19

raonatirium pro monasterium.


:

Fermutautur

litterae:

42,

se pro de

52,

praepositum pro propositum

52,

i:i

ad pro ab.

Non
recensebo,

plura haliet

liis

in epistulis vitia

Lugdunensis

liber:

atque quae primo ioco


:

veniam babent ex soilemni (juadam verborum permutatioue

42,

cum
I4

L,

dum P;
uti

51, s duni L,

cum P;

51,

correptionem L.
. .

correctionem P:

52,
. .
.

ut L,

P;

42,

15

quis uon merito delectetur reditum

statum

/,

reditu

statu
/*

(quod ex vulgari
37,
20)
;

sermone explicaudura)
est in

42,

li

reintegratae L,

redintegratae

(cf.

42,

quod

P papae Constantinopolitano, pro eo

recentior Lugdunensis

22)

Ipsi sirie

dubio debetur 64, 19 'quia sicut',


est

iibi

'

quasi qnod'

LP;

65, 23

'

quid', ubl ceteri 'quod'.

65,

;)

verum quidem
23)

quod

scripsit

'si

quid',

pro eo quod est in

LP

'si

quidem',

sed

ut pnto scriptum

hoc inYenlt in Cartnsiensi,

cum

evanuisset conpendium, quo 'quid' et 'quidem' vocabula inter se differebant.


in

Tamen

hic

quoque praeter necessitatem Sirmondus mutavit quae


sufflciant

P
PL]

erant:

49,

19 concordia ve-

stra

PL]

concordiae vestrae; 51, 14


:>

PL]

sufficiunt;
;

51, 21 pietate
retrahat

pietatis;

52, 6 ut taliter L,

taliter

P] qualiter; 52,

locum quo PL] locum qui

52,

PL]

retineat.

AvlTVS.

' '

NVIII

PROOEMIVM.

lihri

aetas episcdpum seripsit, similiter \m> episeopo Avito reposuit archiepiscopum iu


libri.

iuscriptione totius

Litterae et syllabae omissae vel additae in

42,

gloriosimum
;

/j?-o

gloriosissi-

muni:

51,

12

secura pro
52,
4

secutura (quod

Sidouii

loco probaturj
;

52,

:{

ad rationem
19 disces-

pni adiiortationem;

coulatione pni cousolatione

52.

11

et

f/('('.s/,-

52,

sione pru disseusione.

Permutantur deuique
pro plus.
.Suut

litterae

in

L:

51.

21

suppliciter pro dupliciter:

52,

p'us

deuique

loci

quidam, nln pro incerto haberi


:

possit,

utra
21

sit

vera

lectio,

char-

tacei

an Lugduuensis

libri

5L

15 intestabili
;

i,

instabili /*;
17

51,

veniendo L, veeudo

(alterum ex altero coniectura factumj


42,
i:i

51,

petatur paenitentia L, patiatur paeni. . .

tentiam P;

quis enim qui vel catholicus dici potest de

pace non gaudeat

P, quis enim vel catbolicus dici potest,

qni nou de
52,
2

pace gaudeat L, quod cum


debentibus P2

olim

spreverim,

uunc reeipiendum duco:

deferatis L,

utra^iue
L,

senteutia bona,

modo

sublato chartacei vitio scribatur 'debeatis'; 52,

couventus

conversus P: hic couiectura

mea

nihil

opus erat: conversus enim ex conventus natum,

conventus autem aegrotus est Lugduueusis episcopus

quem

visitaverat Vi\entiolus.

Verum quidquid

senties de bis

locis

Lugduuensis

libri

auctoritatem

si

uon su-

periorem, attamen non inferiorem esse concedes chartis Thuaneis.

Piane idem de Flori


tur siugula sic

exceriitis valebit.
,

Nimirum
in

qni excerpit libruni,

uon teue,

ad verbuni transcribere

quae

suum usum veniunt,

ut facit is
,

qui

totum aliquem librum deuno exarat.

Potest

ille

resecare quae uou opus sunt

debet

nonuumquam
modo ue
tum

alia

verba ponere,

quae aptiora videantur ad sententiam explicandam,

ipsius auctoris sententiae refragentur.

Hanc

igitur liberius versaudi licentiam

in tollendis locis Avitianis

ne Florus quideui fugit:

quin

cum idem

dialogi fragmen'

bis describeret,

uou eadem verba utrobique servavit (uam altero loco pro


sed tamen moderate usus
ille
;

idem

reposuit

'unus' p.

9, ll.

est.

Sic
(e.

fit

ut,

ubi dissentit
'terrenis'
L.
'

Lugter-

dunensis ab Floro, plerumque


ris"
F.

L meliora praebeat
23, is
2:i

g.

19,

at

19, 20

'terrena" uterque

'nocturnis fuscatus tenebris dies' L,


L,

diur-

uis fuscatus tenebris

muudus'

/'';

31,

'laudanda credulitas'
L,

'laudata credulitas'

F; causa mutatiouis aj^paret 31, 2s 'fidelem non pertinet'


F),
'

'nou pertinet ad fidelem


15

nonnumquam

utriusque lectio paris pretii esse (velut 23,

'odium rependere'

L,

odium reponere' F), aliquotiens


quipjie qui scriberet
,

in sacrae scripturae locis veriora Florus

habere videaerat

tur,

quod vulgatum eo saeculo


/'',

erat (19,

12

'qui
'

prius in
'

caelo' L,
'

-qui est in caelo'


'

23, 21

'quoniam'

L,

'quia'

/';

01, 9
(8,

quadragiuta

L.

quinquaginta
:i()
'

F).

Aperta

vitia scripturae euni


ti
'

uon desint
27,
12

in

38 'alterj aliter' F;

17,
2")

aeque] h?c et' F; IS,


in

pereat]

perea' F;

'dolorem] dolore' F;

26,

iu natura]

naturam' F),
14
'

evitavit

tamen j)assim quae errata erant ab


'

librario

Lugduneusi
31,
27

(2(1.

commenticium]
G1,
24

commenticios

L;

30,

;so

'in usu]

iu

usum' L;

'iluxuml fluxu' L:

'plauissime]

plenissime' L etc).

In

universum ta-

librarius

men eundem prorsus textum Avitianum Florus habuit sine nondum (fuidem tot levioribus deformatum vitiis
,

dubio,
,

quem Lugduneusis

nisi forte ipse ratione et

PROOEMIVM.
coiisilio

XIX
scriltendi uiore,

agens intev scril^eudum multa

correxit,

ueque turiiatum pravo


li;

qui medii aevi saeculis paulatim invaluit (velut 26,

'diftiuitione'
liauserit,

i)'-'^).

Ex eodem quo

Florus libro nescio an

Agobardus

cuius tamen contextus

altero inprimis loco (juo

Avitum

citat,

maxime

est depravatus.

III.

Epistularum Avitiauarum corpus olim maguas turbatioues passum esse cum epistulae

quae singulis in

libris

desiderautur,

tum ordo qui diversus plaue

est in

et S,

ostendit.

Atque ut priore loco quae interciderunt recenseam


ep. VIII ad pajiam urbis,
ei).

In utroque libro desunt ex pajiyris, ex Floro et Couciliorum coulectionibus prolatae


1.

2.
3.

XXXIII .Symmachi ad Avitum,


ep.

4.

XXXXI. XXXXII

(85.

86

S.)

ad Hormisdam

et

Hormisdae,

5.

librorum contra Arrianos relliquiae quas Florus servavit.


desiderautur quattuor illae epistulae ex Luget Baluzio.

In uno

Sirmoudiano exemplari

dunensi editae a Ferraudo


In uuo

LXXVIII (78 ^'.) ad ApoUiuarem episcopum LXIIII (65 S.) quinque ultimi versus. Desunt porro ep. LXXXXIIII (84 S.) ad Anastasium imperatorem et ep. ad Symmaclium papam fragmentum XX (18 S.) et ep. ad Guudobadum XXII (20 .S.):
libro deest ep.

Lugdunensi

posterior pars, ep.

bas tameu utrum ex suo

libro .Sirmoudus

descripserit

au alienas ab pleno eor])ore

epistularum aliunde adsciverit, incertissimum putaverim.


Praeterea adsunt vestigia quibus
apparet,
plures

olim in archetypo

LS

fuisse

epistulas
(80 S.)
et

qua de

re

vide quaeso quae adnotavimus ad epp.


et

LXXXXVIIII

LXIIII sqq., adde epp. XX"'


Plenior aliquauto

LXXXXVII
et
fuit

titulos

quos ipse supjilevi.


dixi

quam Lugdunensis

Sirmondianus vel eorum quem modo

archetypus (decurtatum nuncupo),


qui

codex chartaceus,

unde protraximus ep. MII

cum tempore

attingat

vetustissimum illum codicem

Lugdunensem,
fr.

unde hausit

auctor de dubiis nominibus, quae ex ep. ad Anastasium laudat (adde

LXXXXVII),

ne hanc quidem epistulam a papyris olim exulasse suspieor, quiu ex ipsius huius codicis disiectis dispersisque foliis

quae postea rursus

j^erieriut,

ipsam hanc epistulam


dubitatio
oriri

edidisse
possit de

Sirmondum
duabus

.Symmachi epistulam Chiftletium.


quas ad Hormisdam Avitus,

Nec gravior

epistulis,

ad Avitum Hormisdas

dedit,

utrum ab ipso Avito omissae fueriut an receptae postea exciderint; nam cum

in con-

lectionem receperit auctor ad Senarium et ad Petrum epistulas, quae propter priorem

24)
vit:

Egregium hoo

in epistulis emeiidandis
ait sic

praesidium multis tameii

locis iiullo negotio

Sirmondus spre-

17,

26 postquam inquit F,

postquam L] postquam inquiens S;

19,

18 captivitatem egit
'i\,

FL\

capti-

vitatem duxit
31, 31
ille

5 cum vulgata FL] Pharisaeus ille

(et

8,

34);

27,

12 conclusit

FU\

conlusit S;

23 solo FL\ solum S;

S.-

aperte haec coutra librum suum, ex quo semel Florum correxit huius

men'

dam cum
aeque

vero quod in Cartusiensi invenerat coniungens 17,


et' .S;
'

30:

'aeque

ut' L,

'hc et
'

ut' F,

hic

peius egit 18,


'

fi

ubi parvulam meiidam qu.ie erat in

'pereaueciie' (pro

pereat

iiec iie'

L)

exaggeravlt

Bareatne

scribens.

XX
illuni

PROOEMIVM.
ad Iloniiisdain scriptae erant
quid iu causa potuerit esse
,

cur niulto graviores


,

has cliartas cum papae responso sperneret


lectionis

non video

video

fontem

ex quo con-

Avellanae quam dicunt conditores hauseriut, vetustissinium librum vel Lugduvel

nensem

Viennensem chartacei

codicis similem,

cuius

cum

tres

chartas inplevisse

videantur, facile potuerint inde removeri sive casu sive iniuria.

Hiuc quotquot habemus Aviti


congestas fuisse facile
lani
tibi

et

ad Avitum datas epistulas olim nno volumine

persuadeas.

conferamus

ordinem epistularum qui


hic,
si

est in

Lugdunensi cum Sirmonlinis),

diana editione.
80, 4,

Est autem
31,

numeros Sirmondianos sequimur


67,

51),

6302), 3250, 66,

51 65
5,

(deest

68,

69,

79,

81".

7078^
1)

(altera pars deest),

Quattuor epistulas a Ferrando


Excidit in

81* 86^), 13 editas L habet post

2)

LS

epistula

quam papyrus habet


:

ante ep. 7;
'M)

post 44, post 51, post 5G. epp. is et 20 ne in Sirmondiano


interriipi
,

quidem
habet.
:i)

libro fuisse suspicor

propterea seriem 6

non

quamquani

eas non

Omissa tamen
et 88

ep. 84

ad Anastasium, qui ab utroque codice alienus videtur;

epistulae 87

ex

Romano

codice descriptae sunt.

Facilius haec ad

Sirmoudianum ordinem
iumutari.

restitui

posse intellegitur

quam ad Lngdualius

nensis libri
est,

normam .Sirmondianum

Nam

ubicumque Lugdunensis ordo

aut transpositionis violenter grassatae indicia manifesta habes (interieruut epp. 65


e.\
.S

et

78 posteriores partes. discissa est ep. 81 in duas partes), qua correcta


nisi bis

habecausa

bimus non iuterruptam


transpositionis
:

seriem ab ep. 4 ad ep. 86:


sunt
ep.

aut certa cernitur

locis

suis

pulsae

31 et 80,

altera

ad Faustum

et

Symnia-

chum

senatores urbis de iniuria

Symmacho papae
auctoritate,

inlata,

altera

invitatoria

ad Epao-

nense concilium gravissima utraque


lectore in

quae

possuut

prndente

quodam

numero earuni

e]iistularum, (juae cognitu

maximc dignae
basilicis

erant (({uales sunt


6),
(6 et

ad Gundobadum scriptae epp. 4 5 VI, ad Victorium de

Arrianorum

esse
31)

sepositae iu prima volumiuis parte^^i, atque propter eani dignitatem ex eis duae
in alios libros transcriptae suut-^').

Accedit quod de ep. SO falso in fronte

libri

posita

certissimum testimonium habemus.


Superest enim, ut de epp.
I

3 aganuis,

(juae primuui obtiueut

locum

iu

N,

ulti-

nium

in L.

Hoc non

nisi auditis antiquissimis testibus fieri potest

Gregorio Adone
esse
siniilitudiuem
;

eoque qui vitam Aviti enarravit.


testes dicunt,

At hagiographum
illi

et

Adonem non duos


igitur

sed

unum tantum modo; summani

intercedere
Ai)olliuaris
;

cum

Adone

in eis partibus,

quae non sunt descriptae ex vita

nou dubi-

tarunt vitae auctorem contemjitui dare, qui exscripserit

Adonem

prorsus nullius pretii


a.

eum
litt.

dicit

Bindingius p. 170

n.

560

et p.

238
s.

n.

819

[cf.

Pagius ad

516

n. 4.

Histoire
dili-

de la France
conparanti

ji.

680,

ubi dicitur

VIIII ex. scripsisse).


coutra videtur:

Mihi quidem

gentius

utriusque

narrationem

episcopus Vienuensis vitam

25) Atqut! habet ep. 80 sine iiiscriptioiie 54 versus Sirmondlanae editionis

quorum nim 33 unam pa:

pyrei codicis pagellam efflciant,


translatio aiite

iii

una charta perscriptam


in epistulis ad

fuisse atque sic transpositam conieias

haec autem

eam

facta esse dehet,

qua ep. 79 et 81" ordine motae sunt.


.\iiastasium

26)

Idem factum olim videtur

Hormisdam Symmachum pertineutibus

inde

nescio quo casu accidit, ut epistulae iUae prorsus exciderent ex collectione Avitiana.

PROOEMIVM.
exscripsit,

XXI
.

non vitae anctor Adouis clirouicou-"


(Avitus

Coutorta snnt et

in)i)licata

prima

Adonis verba

filii

infra

p.

177),

siniplicia,
,

quae

alter

narrat

pleuiora

hnius, non quod amplificaverit alterias narratiouem

sed qnia

Ado

inlepide excerpsit,

quae

ille

dixerat
imjieratoris b. Avitus episco-

Vita

Tempore Zenonis

Ado

Avitus quoque Vien-

pus sapientia et doctrina mirabilis deo mortalibus


favente Vieunensem ecclesiam post patrem Isicium ae-

nensis episcopns

et sanctitate

eloquentia praecipuus,

que episcopum suscepit regendam. Ilic Isicius vir primum fuit senatoriae diguitatis; cui fuerant duo filii, clarissima lumiua, infula sacerdotali praediti Apollinaris Valeutiae episcopus miraculis insignis et Avitus, qui, sicut iam dictum est, iu Viennensi episcopatu patri successor
'

cuius frater Ai)olliuaris

Va-

lentiae episcopus miracnlis insignis, Isicii senatorii

primum

viri, post-

ea Viennensis episcopi.

duo
Ado

extitit.

lumina clarissimi
'

filii.

Sapientiam

et

doctrinam
,

'

vitae auctor laudat,


' :

eloqueutiam

et sanctitatem

'

sed ne quid desideres


doctrina' etc.

iu

martyrologio ait

cuius fide et industria atque admirabili

Quae secuntnr
potest dubiiim

(p.

177,

i:i

178,

2)

ad verbum descripsit

alter

ab

altero,

neque

esse,

uter

sit

auctor,

uter sectator:

verba vel inmutavit.

satis clare

loqunntnr.

nam quae addidit alter paucula Fro 'bic' Ado posuit hic lieatus Avitus',
'

'magna ex

parte' pro

'ex parte, eloqnio' posuit pro 'sermone'.


vitae cetera Aviti opera
,

Quae porro persequitur auctor

ea omisit
ille

Ado

quem

si

unum hagiographi fontem


recensuit.

credere deberemus, ne potuisset quidem

recensere, quae

Nedum

potuisset homiliae,

quam
,

papyri Parisinae uobis servarunt. in eapite

quinto

tam amplam perscribere memoriam

de qna ne verbum quidcm legitur apud

Adonem.

Similibns uterque verbis hunc conspectum concludit

Vita: et mnlta alia tam prosaice quam metrice ad eruditiouem omuis ecclesiae dei

Adu fuerunt et alia illius plura eximia opera iu Christi ecclesia probatis:

composuit.

sima.
vitae

quae quidem potuit Ado ex vita,

auctor non potuit ex

Adone

scribere.

Quae

secuutnr in vita de Verauo et Viventiolo Lugdunensis ecclesiae episcopis,


misit;

Ado

praeter-

quae

ille

narrat de

Symmacho,

lioc

quidem
17b

loco neglexit,
not.)

quia non opns erat

memorato, sed

alibi exhibet in chrouico


vita,

(vid. p.

truncata quidem. sed ita ut


fonte,

non dubites, quiu ex ipsa

nou ex communi ([uodam

ea hauserit.

Qnae ex

vita Apollinaris tVatris

trausumpta sunt in Aviti vitam, ea Ado nou con-

memorat, sed descripsit quiuti


Vita
:

capitis initium et tinem

Hunc

Sigismundum regeni heaiu lide pie-

Ado

Hic .Sigismundum
Qui agente

regeni
illo

iu

fide

tus Avitus post exilium


tatis

pietatis erudivit.

postmomartyrum
eius

erudivit,

qui

illo

agente monasterinm

dum

monasterium

sanctorum

sanctorum
ricii

martyrum

Agauneusium Mau(luem

Agauuensium
coustruxit.

Mauritii

sociorum((ue

sociornm que

eius coustruxit:

Quem postmodum captum

et a

27) Accedit
er (Bindiug)

meae

seuteiitiae A.
z.

lahuius

132 aduot. 2: Dieselbe


S.

ist

aber uicht so gauz wertblos, wie


sie

glaubt; obschon
fehlt,

Th. aus der Vita

ApoUinaris abgeschrieben, bietet

doch aueh Eigeues,


,

was bei Ado

so dass,
als

wo

der Verlasser der Vita S. Aviti und

Ado

wortlich iibereinstimmen

eher

Ado

den Hagiographen,

dieser jeuen ausgeschriebeu hat.

XXII
|)ostiii(Kliiui

1'ROOEMIVM.

captuni a Fraiicis et occisum

Fraucis

occisuni

vehementissime doluit.

Quautus auteui in ecclesia, dum vixerit. fuerit. quisquis scire ad plenum vult, post
velieuicutissime doluit

Quautus autem in ecclesia Cliristi vixerit, quisquis scire ad pleuum vult, post eius iu-

numera

in

diviuis
:

laboribus opera epitaibi quantus fuerit, vi-

eius innumera in

diviuis

laboribus opera
fuerit.

phiimi ipsius legat

epitaphium ipsius legat, et quautus


videre poterit.

Vbi inter alia sic metrice lusum est veritate pura subnixum etc.
dere poterit.

Haec quem
quiu

fugiat

Adonem

ex ampliore narratione vitae auctoris mutuatum esse?


:

etiam erravit aperte Ado iu describeudo


vel

nam cum

voculae

'

dum conpendium
'

'dei' interpretaretur
vellet,

'domini' (ipse reposuit 'Christi'),

quid verbuni
erravit,

fuerit'

sibi

non perspexit, atque eiciendum censuit.

Magisque etiam

Aviti dolorem

cum

narraret,

qua de

re statim

agemus.
est vita-''j,

Ante Adonem igitur scripta

ueque multo post quam

fratris Apollinaris

gesta ab uescio quo'-^) narrata erant, sed tamen tanto tempore post, ut errores iu vi-

tam Avitianam potuerint inrepere.

Vt taceam de

'

Verano episcopo', quem potuit

lib-

rarii iucuria efficere ex '.Stephano':

quod 'Anastasio adhuc principe' mortuus dicitur


ait,

Avitus, ignosci lioc facile potest ei aetati, qua ipse episcopus nescire se

quis esset

papa urbis

in regione praesertim

quae tam spatio quam auimis

satis procul posita

esset ab sede imperii;

eoque

facilius potuit errari,

quod

lustini vel lustiniani succes-

sorum in

epistulis nulla

memoria

occurrit,

Anastasius scribentis memoriae inhaerebat,

ipsiusque Aviti et auctoritas et vires multo aute Sigismundi regis mortem fractae erant
atfiue exhaustae.

Cravius est, quod Sigismundum occisum doluisse narratur Avitus;

nam
quae

saue
iuter

cum

neniini
et

dubium esse
fuit

possit,
.

quin revera Avitus doluerit pro familiaritate,


pietate episcojii
:

regem

episcopum

iiroque

scriptorem

tamen

nisi

singulari

quadam causa permotum uon


,

fuisse narraturum constat.

Quare recte monue-

runt haec non ad nostrum Avitum


pertinere
iu

sed ad cognomiuem abbatem Miciacensis coenobii


,

non procul

siti

ab Aurelianensi urbe

prope

quam Sigismuudus

interfectus

puteumque deiectus

erat.

Hoc autem

errore magis profuit auctor,

quam

nocuit;
(5

inde enim patet, ui


narrat Avituni illum

fallor,

eum num
est

scripsisse Gregorii tempore,

qui in hist. Franc. III

mag,

tunc temporis sacerdotem suasisse nec tamen persuasisse Chlodomeri regi


(nim coniuge
et
lilieris.

ut

parceret Sigisniundo
auctor^"),

Hoc

aut ipsum perperam interpretatus

aut faiiiam

Gregoriana uarratione ortaui


viditj

nam
in

ne(|uc

(Iregorii

librum

vitae auctor

neque vitam Gregorius


ipse

ad uostrum Avitum

transtulit.

Peius gessit

Ado, qui cum


memoret")
(ex

eodem

folio

Miciacensem jiresbyterum
,

morte Sigismundi com-

Gregorio ut

videtiu')

hic

tamen

iudicio destitutus qnantopere sibi im-

posuerit vitae auctor uon perspexit.

Sic Adouis auctoritate eversa maior tides adcre-

28)

Et dubito an Ado,
vid.

qul inortuus est

a.

874,

iutegrum

at(|ue

plenum Avitianoruiu librorum corpus

non potuerit videre,


29)
p.

inlra p.

XXVII

sq.

Ab

coaevo

quodam

auctore forsan Eladio diacono conposita dicuntur in Actis SS. Bolland. Octob. III

58 (Antverp. 1770).

Nescio an Elpidii diaconi Lugdunensis nomen,

quod

vita Aviti

c.

ultimo memorat,

buius famae ansam dederit.


;iO)

Id qnod A. lahnius II 138 suspicatur.


'

31)

Tuuc temporis

et

Avitus presbyter insignis apud .\urelios habetur'.

PROOEMIVM.
vit vitae auetori

XXIII

iuter

huuc autcui

et Grej>;oriuui

quam beue
Grego7-ius

couveuiat

tle

ordiue ejn-

stularuui,

iam videamus.
Vita
[infra p. 177, 15 sqq.)
. :

[infra p.

182, 2 sqq.)

Hic adversus haeresim Arrianam


sudore
decertavit
,

magno

(Gregorius postquam conloquium inter

quod clarissima eius opera enim dialogum liaeresim illam (Arrianam) oppugnans iidelissimo et doctestantur.
.Scribit

regem

et

episeopum habitum nar-

ravit,

pergit:)

Kogante

Guudobado
exinde

rege ipse
Sabellium)

eontra eos (Eutyehetem et


scripsit.

tissimo

immortalique ingeuio

ad Guudoba-

Extant

dum

Burgundionum regem filium Gundovei; item alios libellos duos contra Nesto-

rium

et

Eutychem

auctores erroris luculen;

nimc apud uos epistolae admirabiles, quae sicut tunc haeresim oppresserunt, ita nuuc ecclesiam dei aediticant.
.Seripsit

item de subitanea paenitentia; item consolatoriam de transitu filiae Gundebadi; item epistolam (epistolas libri) ubi solvit illud
tissimo et eastigato satis eloquio

euim

homiliarum
aliis

librum unum, de mundi principio


et

de diversis

condicioni-

bus libros sex versu compaginatos

quod in dominus

evangelio
.

(Matth.

19,

29 sqq.)

dicit

epistolarum librosnovem,
quas supradictae
lae.

inter

epistolarum ad diversos libros tres; itemhomilias de diversis


.
. :

item

coutiuentur
iu

episto-

Refert

enim

quaudam hoscrip-

temporibus anni,

et
.

multa alia tam prosaice

milia,
sit ptc.

quam de

rogationibus

quam

metrice

composuit.
altero descrijjsit,
tertio

Haec neuter ex
alter omittit.

nam

uteniue propria liabet satis multa,

quae

Neque credeudi sunt


credo, eo saeculo

(piodam auctore ut communi fonte usi


et luculenter
;

esse-'-):

nam nemo,

tam aniple

de A^ito

egit,

ut in paribus

tam

diversa transumerent posteriores

scriptores

si

autem

extitisset

tam locuples

testis,

uon dubium quin etiam de vita episcopi multf) plura traditurus


nec vitae auctor sprevisset nec
oculos
sisse

fuerit ct certiora,

quae

Gregorius.

Vtrumque

igitur

ipsa

opera Aviti ante

habuisse veri est simile.


diserte

Atque

alter

novem epistularum
epistulares,
,

libros

Avitum

scriplibri

pronuntiat:*
,

alter

uovem
:

scriptiones

inter

quas tres

epistularum iuveniuntur
illum

propouit

sed ita lu-oponit

ut vix

quisquam Gregoriauum
ille

numerum eonsummaudo
bis

potuerit eflicere.
(j).

Ab dialogo
2,
s.

iuitium capit,

quem
,

cum

Agobardus quoque commemoraverit


(id

231,

et ita

commemoraverit

ut

scriptionem eani fuisse epistularem pateat

quod etiam

vitae auctor verbis

'adGuneodem

dobadum'
epistolae

exprimit),

Gregorius quod ex couloquio

cum rege
'inter

habito narrat, ex

petitum siue dubio


',

est.

Hinc quod Gregorius


libros advcrsus

dicit

quas supradictae contineutur

non ad solos

Eutychem

et

Nestorium scriptos pertinere puto,

sed etiam ad illum dialogum, qui et ipse ad haereticos oppuguandos scriptus erat.

Hic igitur dialogus


conlocatus erat.
epistulae

cum Guudobado rege


libellis

habitus

in fronte voluminis epistularum


et

Tum

duobus contra Eutychetem

Nestorium subiciuutur

tres

(epp. IIII. V. VI)

breviores quidem,

quam
modo

ut iure librorum

nomeu adrogare

possint^'*):

sed interpositas inter libellos, quos

dixiuius,

et tres epistularuui libros

videbat auctor inscriptiouibusque singularibus ornatas, quas iu Lugduueusi ([uoipie libro

32) (Jregdrius praeter honiilias et epistnlas etiam carmiiui

viiiit,

vitae aiictor carmiiuiiii ol.sciiram taiitiim

famam

habet.

33)

Neque Avitus ipse

sic

appellavit,

jiii

si

Sitloiiii

exemplum

secutus novem libros epistularum vo-

luisset edere,

aliter rerji instituisset.

XXIV
invenininsSJ)
sei)tiiniim
:

PROOEMIVM.
itaque vitae auetor singulas recenset, Gregorius pro libellis numerat.
,

Ante

epistulam

quae earebat inscriptione


non
liabet
,

illa
,

singulari

quam

Palatinus et Sir(primi ex tribus

moudiuuus
ei)istulavuni

liber ha])ent.

Lugdunensis

titulus positus erat

ad diversos

libris;
;

qui

doceret binc incipere epistularum

conlectionem

tribus libris
sui p.

couprebensam

vereor tamen, ne nou fuerit vera inscriptio,


vel

quam

ipse posol-

35,

cpistularum

ad diversos: nam boc ad diversos


se

de diversis

lemne erat auctoribus signiticantibus ad plures sive bomines sive

res pertinere scriptio-

uem aliquam nec


priucipio

velle

singula perceusere

sic

vitae

auctor Avitum
sic

de diversis

temporibus anni scripsisse homilias refert, quod falsum est:


et

Gregorius de muudi

de diversis

aliis

condicionibus

libros

VI

quem

titulum nullus

umquam

carminum codex habuit, sed


quid a

praeivit ipse Avitus,

cum

dicit in
ip.

prologo carminum 'si


201,
5);

me de quibuscumque
:

causis metri lege scriptum est'

sic

Gennadius

XLVIIII de Paulino Nolano

'ad sororem quoque epistulas multas de contemptu mundi


Igitur (pii praecede-

dedit et de diversis causis diversa disputatione tractatus edidit'.

baut

libri

epistubvrum speciem praeferentes,

cum

videret ad

uuum Guudobadum regem


fecit

scriptas esse.

ad diversos bomines quae sequebantur, hunc titulum


:

pro eo,

qui

videtur fuisse in codice

Incipit liber primvs epistvlarvm,

id

quod cum Gregorio

conveuit. qui aduumeratis iiriorilms epistularum libros

novem

fuisse perbibet.
liber
:

Hunc tiium
euim

libroruni

numerum
''
:

prorsus adspernatur Lugduneusis

videtur

librarius omisisse consilio,

quorum propter turbationem. quam passus


.Sirmondianns
liber

erat liber,

uullam iam videret utilitatem

adgnovit

' :

ac

librorum etiam
si

quinque partitiouem, quam promittebat


praestitisset'.

(vitiosus codex)
si

amplexuri eramus,

integram

Amplexus
ab Labbeo

esset sine dubio editor,


proti-acta esti
, :

vitam legisset (quae tamen anno


prioribus duobus dici
.

demum

16.^)7

tum enim
1

intellexisset

Ent^ycbianas

conmentationes

epistulis

et

et

non turbari illum ordiuem

sed

aperte ab his deti-ectari

Ii])roruiii

nuucupatiouein,

triuui

libroVum partitioueni pertinere

ad epp. 6 ad

80^'';.
,

Vetusti igitur testes uostri

vitae auctor at(|ue Gregorius,


,

non euui ordiuem epi,

stularum

viderunt

in

libro

vel potius libris

queni Lugduuensis babet

sed yirmonII

dianum:

non erat primo loco posita ep. 80,

sed dialogum sequeliantur epp.


,

VL

Desideratur in conspectu

operum Avitianorum

quem
cum

illi

proponunt

epistula prinia.

At hic nodus
ueque uuani,

facile solvitur:

dialogum

illuni

non breviculam fuisse couuientationem


iiiultae

sed pluril)us contineri

partilius

(luae in eo tractantur res,

tum Agobardi verba ostendunt, qui uon

forte fortuua

dialogos videtur

dixisse

(p. 2,

24)

atque epistulare illud fuisse couloquiuni nulli duliium esse poterit,


Gregorii,

qui bagiographi,
|iri(ires

Agobardi verba accurate pensaverit

ex quibus

cum duo

dialogum

1)4;

Etiam ep.
:

XXX
cum

(28 5.)
niedio

singiilareiii

titulum babet
,

'

ile

ilivinitate

tilii

dei'

L,

'

lie

(_'hristi

ilivinitate'

apud Florum

qiiam

In libro positam viderent

pro singulari libello cur recenserent nihil fuisse

causae dicas: veram tamen causam infra indicabo.


35)

Eadem de
378.

wesen
sic

p.

causa Ilieronymiarnm epistnlarum libros librarii neglexerunt,

Neque solum

omisit librarins Lugdunensis, sed etiam mutavit suo

epistulae

LXXVIIII

(70 S.) rubrica in

est

'item epistola ad eundem'

(sc.

Birt, Das antike Bnchquidem iure inscriptioues; Sigismundum), praecedit enim


cf.

in

per errorem epistula 81 S. etc.

K,

Videtur tamen in

.S

etiam

libri

prinii

initium

(incipit

abieptum

fuisse

cum

epistula VI.

'

PROOEMIVM.
inter

XXV
et

epistulas retulevint,

Agobardi quoque verba 'dialogos in praesenti conficiens

epistulis absenti respoudeus'

ad eandein prorsus rem.

sc.

dialogum nostrum, pertinere

credas.

Hic autem
,

liber

deperditus est,
et

nec quidquam ex eo habemus praeter pau-

cula

illa

quae Gregorius

Agobardus narraut.

Vbi tamen olim legebatur

in libris,

nuuc adest epistula ad Gundobadum, in qua Arrianos adgreditur Avitus regemque ad

ultimum monet
esse

ut

taudem aliquando veram fidem


est

profiteatur.

Quid potest

clarius

quam hanc epistulam, quae nunc


Neque prorsus deest vestigium

prima, ultimam olim fuisse diainteriit!

logi partem, qui quia ijrimam efficiebat codicis partem,

eius iacturae in codicibus.


'
:

Nolo hanc
.
.

in i^artem
.

voeare
(p.

verba
37):

quibus

epistula illa concluditur

illud in fine sermonis


,

obsecro

14,

nam

huius ipsius epistulae,

non

totius dialogi finem


'iu fine

significare i^ossuut

(simiiiter

enim ep.

LXXXVII
:

78

.S'.

concluditur:

autem

epistuiae,

luteo operi,

sermo faeculentus deposcit';


brica

sed in libro Lugduneusi buic epistuhie praefigitur ru])raefigi

non quae

aliis

epistulis

solet

' :

Epistola

Ijeati Aviti

episcopi ad

dom-

nuni regem' (vel 'ad

Gondobadum

regem'), sed haec:

atque deest, quae deesse non debebat.


dol)a,

do regi.

Item beati Aviti Viennensis epistola inscri})tio Avitus ei)iseopus domnoGunNempe abrej^ta pi'iore parte cum inscriptione librarius ad (|uem data
:

esset ista epistula haesitans nemini adscripsit

'").

Integrum istum dialogum saeculo VIIII medio doctissimi

viri

Lugduneuses
(obiit

Ago(fragm.

bardus

episcopus

(obiit

841)

et

Florus eiusdem

ecclesiae diaconus

post 854)
II

viderunt atque legerunt:

nam
ut

Aviti locus ab Floro exceptns

ad Philipp.

2,

XXV

p. 10,

1)

tam

similis est eius,


c.

(luem ex dialogo profert Agobardus


esse.

liljri

de iraa-

giuibus sanctorum

non possit non ex eodem fonte haustus

Queni fondixerit Flo-

tem cum libros contra Arrianos vel epistolas contra


rus,

Arrianos
dicat,

dialogum autem ad oppugnandos Arrianos scriptum vitae auetor

neque
(nani

alios

libros,
dicit

quam quos novimus,


auctor
"et
,

prosaico sermone scriptos ab Avito credibile


prosaice

sit

quod

vitae

multa alia tam


si

quam

metrice composuit',
,

sui tuendi
libiis

gratia

in fine adiecit

quid fugisset ab Avito scriptum)


;

quidquid ex

eis vel

vel epistulis protuiit,


litterariae Franc.

ex dialogo deprompsisse credemus

ueque dubitaverunt Historiae

auctores III 135.

Confirmatum inde videmus, quod ex Agobardo aliisque coniecimus, epistulare opus


etiam

dialogum fuisse atque varias huius scriptionis fuisse partes.

Nam

quae posui-

mus fragmeuta XII

XIIII,

ex

lil)ro

de divinitate spiritus sancti contra ex epistolis contra


duo fragmenta, quae ex
,

Gundobadum

descripta

habet libev (piidam Saucti Galli,


iure
sq.)

Arrianos dedit primum eorum Florus. Inde nostro libro contra phantasma sustulit Floriis XXVIII
l

ex alia quadam dialogi


.

parte excepta dialogique relliquiis putavimus iuterponenda

^*)

Amplamque

satis fuisse

37) liiscriptionem qiiae est in 38)

.*,

aiit

prmlcntior

librariiis,

aut ipse Sirmomins

fecit.

Nam quamquam Florus libros contra Eutychianam haeresim noviens libros contra phanta.sma appellaverit, tamen iioii est qiioil erroris eum incusemus; neque enim (Jialogi partium neque
epistularum singularum
IIII

tituli

ab ipso Avito
sed

facti

snnt,

sed ab legentibus vel librariis.


inscripsit.

Sic Florus epistuljni

non de
AVITVS.

subitanea paenitentia

contra Faiistum

XX\'I
nunienis locorum
in

PROOEMIVM.
ad solas Pauliuas
aliquotiens
1(1.
:i(i

scri])tioncni

eiiistulas pertiuentiuni

quos Florus

conlegit,

ostcndit.
t'r.

quilnis
p.

auctor saepe iam

de

eadem

re locutuni se

praedicat (vclut

XXVI

ut saepe iani dixi)-*").


:

Keduximus
fieii

vel

potius probavimus ordinem ei)istularum

reducenda
ita,

erit

quautum

potest

librorum trium
epistularum

jiartitio.

Fieri

autem potest

ut quas librarius

Lugdunensis babuerit causas de ea tacendi, inquiramus.


bato
ordine

Equidem crediderim

pertur-

amissisquc

aliquot

epistulis

si

qua superfuit nota librorum,


Fatet autem in ipsis

eam. quia

iani inritam

atque vanani putaret, librarium delevisse.

librorum comnissuris vel

siugulorum fasciculorum aut

initio

aut exitu

damna
ej).

facilius

aecipere potuisse epistulas.


ip.
'!2

lam

si

totani

epistularum

congeriem ab

ad 86
'.yA

143

.S'.'

iu

tres

aequales partes distribuere velis pagiuarum


(p.

3:?

vel

yir-

moudianaruni

finis

primae partis iu exituni epistulae 30


secundae in exitum ep. 50
(p.

79)

cadet,

uude depulsa
G(J

est epistula 31

iu

/.,

111),

ubi intrusis eiip.

et

liT

ordo turbatus est iu L.

His igitur

locis

ue prorsus partitionis
librorum II

illius

niemoria ab ipso nimirum Avito iu(luam


lubrica
res esset
(piod

stitutae extingueretur,

et III initia posui.

quam-

que

i^arvi

monienti nou ignarus.

8ed neglegitur.
.

(|uod est iu notis:

nou vult

siierui,

omuium

oculis obversari oiiortet^"

^"eruni ita turbavi


tas
;

non

i^otuit,

nisi

cum

transpositae epistulae plenas efficicbaut cbar;

atque boc alicpiotieus


vel 55
at

ita esse facile

conprobatur

nam

epistula 80
0(3

Sirmondiauorum
tantum 47

versuum 54

unam

sine dubio explevit cbartam; ep.


,

cum

ep. 67

versus faciuut,

eum transponerentur
uuius

quiuque ultimos epistiilae 65 versus secum


:

traxisse videntur, (piae cuui nullam praeberent sententiam, omisit librarius


fiuut

52 igitur

versus

qui

cbartulae

modulum
ille

efficiuut

eundemque versuum numeruni


,

praebet ep. 68
rior pars,

cum

ep. 69

(versuum

18,

bic 33 vel 34)


(sunt

eundem
et

ep.

78 poste-

quam

sprevit librarius,
libri
,

cum

ep. 79

autem 27
,

26

i.

e.

53 versuum)

Minores igitur jiaginae erant

ex quo L descriptus est

quam

foliorum 1'buaneociuo

rum

quorum quaeque pagella 33 Sirmondianos versus babet.


ut

Nescio

casu fac-

tum,
70:

ep.

81

(quae est 9 versuum Sirmondianorum)


iste

intruderetur iuter ep. 79 et


(85 vel 86 versuuml
,

neque modulus

52 versuum consentit cum ep. 31

uisi

plures alias epistulas una

cum

ep. 31
,

loco

motas posteaque omissas suspicamur: nam


epistulae 31 praemisi

una Symmacbi epistula


39)

(3-5

versuum
opiuio,

quam ego
ad

numero XXXIII

Eorum autem
(ita

refelleuda

qui

unum

quocidam conloquium

c.um
'S.

rege habitum pertinere

dialogos credideruiit inprimisque de eo agi couloquio,

de quo Avitus ep.

XXlll 21

Sigismundo se relatuad

rum

pollicetur

autem
S.

erravit

Henschenius

p.

663)

ex eodemque esse petita,


et

qnae Gregorius tradiderit.

Nam

ep.

XXIII 21

quod recte viderunt et Bindingius

A. lahnius praeter

alios,

conloquium

a.

499

habitum pertinet, cuius imaginem aliquam 'Coulatio episcoporum coram rege Gundobado' servavit.
40) Breviter
cesseriDit
/.
.

indicabo,

ex

et

ex Papyris epistulae,
tituli

quomodo quae post Sirmondum accesserunt inserenda mihi visa sint. Quae acnuUo negotio suis locis interponi poterant cnm novis illis titulis ex

epp. VI. L. LVIII. LXIIII,

LXV

et

LXXXVIIIl

ex Papyro ep. VIII,

nec

dubito quin eadem

duce ad Anastasium epistulam [LXXXXIIII 84 S.j Sirmondus eo iu loco reposuerit.


dae, quas in flne posuit Sirmondus
,

Litteras papales Uormis-

Symmachi quae post Sirmondum inventa est, opportunis locis interposui (Syuimachi XXXIII, ad Hormisdam atque Hormisdae XXXXI et XXXXII) novum titulum feci non duplicato numoro XX^: nam etsi non omnes quotquot scripsit Avitus epistulas credendus est in nostram conlectionem recepisse, quin hanc omissurus non fuerit nemo dubitabit. Deuique in fine addidi iucertam ac dubiam aliarum epistnlarum memoriam.
;

PROOEMIVM.

XXVII
Veruui ueque meuui cst liaee om-

insignitam, non
nia

ssuffieit

ad cxplendas
libris
/>.S,

tves cliartas.

couputare

et

iu

prioribus
in

non ilubium quin multa fuerint turbata.


qui ex deeurtato fiuxerunt, consentiunt.

Vnuni

adferam exempluni,
Quaeritur enim,
leguntur, illa
translata
ratio
sit;

quo

libri

num

ex epistulis ad

Gundobadum

scriptis

quae in
(28
.S'.),

aliis fascieulis

quam de

divinitate Christi inscribit Florus

XXX

ex dialogo

illuc

nam

coneordant

cum

dialogo et adversarii^') quibuscnm pugnat, et ipsa


et

pugnandi,

et res

quae

tractatur,

tempus.

Accedit aliud quoddam momentum,

quod antea minus pensaveram.


a.

Agobardus'''-) in libro adversus

Felicem Vrgellitanum (qui


est a. 818)
''),

799 Aqiiis condemnatus exul degebat Lugduni ibique mortuus


Aviti libro I coutra Eutyclietem locuni

post-

quam ex

quendam
'
:

laudavit, alterum

locum ad-

nectit ex epistula,

de qua agimus, bis quidem verbis


. .
.

.Sed quia (Avitus)

baec dicens

nec credidit nec docuit


stolus autem' etc.

apparet ex eo

quod ibidem praemisit

dicens:

Apo-

Hic ant mutanda vox 'praemisit', aut coniciendum, quod diximus,

epistulam

XXX
est,

(28 S.)

Agobardi temporibus ante

libros contra Eutycbeteni et

Nestorium

coulocatam fuisse in eodem nimirum fasciculo, id quod 'ibidem' voce exprimitur; quod
si

vernm
At
si

ex dialogo translata est ad


ti'cs

eum locum, quem

in

LS

obtinet'^).

aequales fuerunt

fasciculi epistularum scriptarum


,

ad diversos, crassior
IIII

fuit fascieulus

primus

si

dialogum

Eutycbianos Jibros, epistulas


.

VI amplecte,

batur; duobus fasciculis illa perscripta fuisse couicio


rior

qnorum
fuerit,

j^rior

dialoguni

postemille

cetera

coutinebat.

Inde amplitudo dialogi quae

faciie conputatur:

vel mille ducentos habebat versus, ex quibus quae servata sunt,

tres taciunt

ex quin-

que partibus

^-^)

In tine huius sermonis

(ut

cum

nostro loquamurl

si

minus luteo at lubrico opere

quae

fuerit

textus Avitiani

historia

quam

brevissime delineabimus.

exemplaria
utebantur:
dicibus

fuerunt,

quibus vetusfissimi testes

Diversa igitur Gregorius atquc vitae auctor


diversis eas cohic
si

alter honiiliaruiii liiiruiu cuni ante ejiistulas recenseat,


liabuit,

exaratas

alter

sine

dubio uuo

codice

coniunctas
et

itatiue

non

ipsum papyrenm

at

cognatum pajiyreo librum habebat, ex quo

homiliarum

et epi-

stularum partes ad nos venerunt.

Vtenjue tamen coutextus idem erat atque eisdem


brarios
,

vitiis

in^piiiiatus

per prinios

li-

quae qui sequebantur quasi

])er

manus

alter alteri tradiderunt.

Sic factuin

41) 42)
4:^)

.Sed

si

sit

quisquam de
24 sqq.

his contra qiios aginnis p.

t>2,

1.

Cf.
Cf.
II

p.

102,

Leistii

(ommentationem ARobard
epistiila 129
is

voii

l.jou

I.

Sfciulal.

18C7

p.

:i

sqq.

Fabriciiis

bibl.

iiied.

et inf.

lat.

161 M.
.iiitem

44)

Haec
,

versus

cum
.S'

liabeat,

cpistula

:i(t

et

'.il

versus 124 efticiant, nescio an arclie,

typns
stulae

LS
30
est
ait

postquam inde
et 31

liber,

e\ quo
fiierit,

derivabatur, transcriptus est

novam

turliatioiiem scilicet epi-

transpositionem passa

antequam pater
epistulas
'

librl

transcriberetiir.

Non

prorsiis tacenesse.

dum
Iluod

iam antequam fitae auctor


,\vitus

et Gregorins
(p.

viderent,

ordinem epistularum confusum


haec ad ep.

epistulae IIII

in

line

32,

11)

non ut
,

siiper audistis

assertum quasi creatura nobis sed


I

qiiasi creator p. 14, I);

infusus,

auctor et tcstis est nostri spiritus


qiio

non natura',

pertinent

p.

13,

20,

hinc epistulas IIII. V. VI qiioqiie eodciii


:

ep. I tempore scriptas, ut videtur,

dialogi olim

fuisse

partes conicias

quod

si

conprobetur
sit.

miriim illud singulas aliquot epistulas inter opera librorum nomiiie in-

scripta receptas esse,

sublatum

45)

33 paginae Sirmondi efflciunt 1089 versus;


editionis,

excerpta Flori

atque

codicis

St.

lialli

(iim

epistiila

prima 369 versus meae

679

igitur

editionis Sirmondianae efticiunt.

XXVIII
est,
foliis

PROOEMIVM.
qui est alterius faniiliae

ut Lugduntinsis liher,

in

nialis

non raro cousentiat cuni


et

Tliuaneis.

Integrum corpns epistularuni nt olim vitae auctor


et

Gregorius

ita

nono saeculo
niiliis

Agobardus
,

Florus
,

viderunt.

Quoruui alter cum multa ex ho,

excerpserit

eiusdeni famiiiae

euius vitae auctor


sc.

exemplar habuisse

conieias,

quod idem

fuit sine

dubio eiusdemque bibliothecae

Lugdunensis,
totus

quo utebatur

et ante Agobardum Felix Vrgellensis antea episcopus. nam iacturam passus est liber a b r e p t u s e s t d a o g u s paene

Agobardus

Paulo post mag:

quae dialogi

oiim
in

fuit

particula

ep. 28,

intrusa est inter epistulas (pias ad diversos dedit auctor;

tine

autem

codicis

interierunt homiliae.

Ex

li))ro

ita

deeurtato duo exemplaria


alterum fons est et

tiuxerunt,

quorum alterum progenuit


et

Lugduneusem

uostrum,

Palatini

Sirmondiani cum Parisino.


AVITI
edita exemplaria

HOMILIARVM

EPISTVLARVM
postfu uuo cikIr-o couprcliiaisa

VI disiuuctii rursus

et homiliaruiu

epistularum exemplaria Gregorius Turonensis


vidit (f 594)

codcx (luo et Vitae auctor utebatur s. VI ex. et Auctor de dubiis nominibus,

/' Papyrus olim Lugdunensis vulgari sermone exaratus s.

Lusdunensis

VI

Lugduneusi.s

Decurtatus abrepto dialogo


abiectisque homiliis,

archetypus librorum

Lm

Agobardi
Flori
(-1-

(t 841

post 854) excerpta

archetypus librorum FS

XI

Lugduneusis memljrauaceus s. XI/XII

P
Parisinus
ep.

XXXIII
s.

(;n

s.)

Sirmondianus
(Cartusiensis
s.
'?)

XIIII

XIIII?

XV?

PROOEMIVM.

XXIX

IIII.

Ex HoMiLiAKVM
lectitata
olini

libio

una

lioniilia,

quae

est

de institutioue roji;atiouum,
loa.

fuit pluribus.

Primus eani edidit


nost

Gaigneus

s.

Gagneius theologus
(vid.

Parisinus Lugduui a.

Jr)30

carniinuin libros
arcliiepiscopi

VI ex Vieuneusi codice
benevolentia.
iMiuus

infra)

quem

inpertiverat ipsius Viennensis

autem

in ea

homilia grassata est hominis libido

quam

in ciusdeni Aviti

atque Victoris carminibus.


in

Postea edidit Sirmondus,

qui in notis p. 59 adtirmat:

'Quae

hac
ex

editioue nostra
([uo

discrepant a Gagneiaua onniium prima, veteri exeniplari debentur,


sunt'.

deprompta
ep.

Quod

ubi nanctus

sit

Hirmondus non
p.

uarrat.

Christianus quideni

Daumius

XXXV

ad Iieinesium (lenae 1670)

111

scribit:

'Cum

in

M8' Parisieusi hodieque

exstet iuitio Honiiiiae de Kogationibus

Kogationalis observantiae flumen irriguum,

supposuit Priuuis Editor Gagneius:

Rogationis obs.

fl.

irr.':

sed tameu Parisi-

num

fuisse exenii)lar coniecisse potius quaiu certis testiuioniis fultuni adfirmasse illum

suspicor.

Diversuin utique .Sirmoudianum ab Gagneiano exemplari fuisse atque magis


varietas
prodit.

genuinum lectionum
tisse

Neque desunt
.Sic

(pii

testentur alibi

quoque

exti-

olim

hiiiiis

sermouis apographa.

librorum par Montefalcouius recenset p. 1234


In

et

1235

iu

catalogo
j^ost

librorum nistorum

Abbatiae S. Theodorici prope Kemos.


S.

altero u.
libri

51

serniones S. Augustini,

Maximi

S.

Leonis aliaipie circa tinem


et in natali
n.

habebantur Aviti
in

sermones
altero,

in

Kogationibus
lector reicitur,

unius conQiii
libri,

fessoris, idemque
ciiius ibi tituliisest:
si

ad queni

105,

extitisse videutur,

Sermones diversorum patrum per aestatem.


Anglia aliquando, ut sperare
licet,

non interierunt,

in

reperientur.

Sirinondum qui-

dem

prorsus fugerunt:

nam
est

ei

uua tantum homilia de Kogationibus inuotuerat, hoillius

miliae

autem
in

de natali confessoris
promptu
suspicari

incerti

ne

tituliim

fpiidem

exhibet.

Quamquam
G.

per errorem Avito tribui

a catalogi scriptore,

quae essent aliorum.

Henschenio, cum
.

ederet S. Mamerti Viennensis episeopi Acta

(Acta Sanc-

torum Maii collecta


p.

a G. Hensehenio et D. Papebrochio,

Tom.

II,

Antverpiae 1680

631 sq.)

praesto

fuit

exemplar priniae

in

Rogationibus

homiliae ab Sirmoudiano
edidit,

alienum vix diversum ab exemplari Vieuneusi, unde Gagueius

diversum tamen

ab editione Gagneiana
esse
(eiusque
lectiones

locis aliquot,

qui nou possunt coniectura ab Henschenio mutati


subscripsi)
:

littera

significatas

nec tamen
in vetere

dicit ille

unde

prompserit.
profitetur

Eandemque

nostrain

homiliain

Ruinartius
35
p.

msto se invenisse

ad Gregorii Turonensis
(v.

Hist. Franc. II c.
1

231 Mign.
s.

Prima homiliae particula


226''

in

8)

legitiir in

cod. Beruensi 394

VIIII

f.

225^
(reli-

Alcvini Aviti H(jmelia in kogatiunihvs Currit quidem


f.

ogritudinis

su(,'

qua parte

226'^

vacua).

Meum
II

usum

contulit

Hermanuus Hageuus.

Exscripsit ex Iiac

homilia

qiiae

ad originem Rogationum pertinent Gregorius


ciiius

Turonensis

Hist. Franc.

34

verba

p.

109
n.

siibscripsi.
fol.

Ex Gregoriano
s.

opere descripta haec leguntur in cod. S.

Gallensi

454

membr.

VIIII vel

XXX
s.

PROOEMIVM.
teste Waitzio

qiii

contiuct

niartyrologium Adouis aliaque.

Hic inter passiones

S. Ignatii Gereonis Beveriui


'cle institutione

(ab n. 343

3f3S)

iuterpositum est p. 355. 356 excerptum


E.\
lioc
s.

rogationum ante ascensioneni domini celebrandarum'.

autem

codice transiit in alterum


s.

Saugallensem librum
10

620

fol.

membr. 331

XIII vel

XII

teste Waitzio
:

ubi legitur p.

(praecedunt excerpta ex martjTologiis Notkeri

et

Adouis)

utrumque

descripsit et contulit Waitzius.


iu Gestis

Eadem paullulum inmutata narrantur ex Gregorio


quonim codice Bernensi 599
II
f.

Fraucorum

c.

16,

ex

46''

descripsit A. labnius Geschichte der

Burgundionen
ante

534;

hiuc

rursus

deprompta
codice
sq.

est

Explanatio Mamertiui episcopi


f.

de letanie A.

ascensa domini'

quam ex
I.

Cassinensi 95

186"

s.

XI

protraxit

Reiffer-

scheidius B. P. L.

II

373

Eandem
et Avitus:

siue

dubio narrationem de institutiouis huius origiue sequuntur Sidonius

qnae ut eommodius inter se possent comparari, quae huc pertineut ex Si1,

douii epp. VII,

V,
,

14 ad ipsum

Mamertum

et

Aprum data

homiliae praemisi.
,

Alteram bomiliam

quae ad nostra usque tempora integra

in Rog. ferialll, ex vetere codice manuscripto


a R. P.

Domuo

Innocentio Boucliart eiusdem loci

sernionem i^ervenit Maioris Cartusiae transcriptam monacho ediderunt Edmundus Mart.

teuius et Vrsinus Durandus in Thesauro

Novo Anecdotorum

p.

50

56.

Lutetiae

1717.

Adquiescendum

erat in

horum exemplari, cum nova


,

sulisidia
,

non praesto essent.


tituluni

Denique ex Remensi quodam codice


dedi.

quem

laudat Montfaucon

XXXIIII

.Vliorum

XVI sermonum quorum


festis,

plerique agunt de diversis temporibus auni. duo

tautum de singularibus

Sirmondus ex 1'lori diaconi

Lugduuensis
locis.

opere

quodam
167

ti-auscrii)sit

relliquias

una cum

selectis ex dialogo

atque epistulis

Co-

dicem, quem suppeditaverat


p.
s(i.

Cartusiae maioris
ed. Paris.
([uid

bibliotbeca,

descripsit ipse editor

et iu

uotis p.

60
20.

sq.,

accuratius de eo opere egit Mabillonius (Vetera

Ana-

lecta ed. Paris.

1675

1723

p.

4S9) ").

Baluzius quoque in epistula


a.

ad Tourneminium data nescio


1716
p.

de codice dixisse fertur (Journal des Scavans

234 1.
plane Flori lilirum frustra apud (iratiano|i()litanos atque ipsos Cartu.

Singulareni

sienses quaesiveram ueque etiam (Jiiiftletiauum illud apographuni poteram iuveuireJ"

46)
Chiffletius, in

'

Posteriorem

hanc

collectioneni

ex

codice

ms.

maioris

Cartusiae
ai-

desrriptam

Petrus

Franciscus

Societatis lesu Presbyter

eruditus,

Acherio nostro transmisit


,

dono dedit,

observatque statim
iii

limine CoUectionem

istam delibatam esse non tantum ex decem

ut Sirmondus scripsit

notis ad Avi-

tum, sed ex duodecim Patribus, nimirum ex Cypriauo Carthaginensi, ex Hilario Pictavensi, ex .\mbrosio Mediolanensi, ex Paciano Barcinonensi, ex Theophilo Alexandrino, ex Gregorio Nazianzeno Episcopis; ex Ephrem
Diacono, ex Leone Papa, ex Cyrillo Alexandrino, variisqne
ac decretis,

Romanorum pontiflcum

et

Conciliorum Canonibus
Iii

ex Fulgentio Ruspensi,
pro

ex Paulino Nolensi
partitus
est Elorus

ac

demum

ex Avito Viennensi Episcopis.


:

doo-

decini

libros

totidem

patribus

CoUectionem suam uno volnmine contentam


Parisiis

tertium

decimum ex Augustiuo 47) Apographum


Germani
Paris.

contexuit,
illud

quem
litt.

uno volumine, quia maioris erat molis, separatim indusit'.


dnobus voluminibu.s conprehensum servari
Franc. loco infra citato, secutus lac.
I,e

Chiffletiaiium

in Armario S.

a Pratis dicit .\uctor Hist.


p. 727),

Longium

(Hibliotheca sacra
illa biblio-

1723

qui laudatis de nostro opere MabiUonii verbis numeros, quihus in celeberrima

thecae signata essent ea volumina (488 et 031), subicit.

Veriim enimvero ea ipsa volumina, quae in biblio,

thecam nationalem transierunt (nunc codd.


opus continent,
sed

latt.

11636), nec Chiffletiaiium aliquod apographum


solo

nec nostrum

coramentarios

a Floro

ex

Augustino coUectos,

q\iorum frequentia sunt exemplaria

PKOOEMIVM.
iamque verebar, uc adquieseendiim esset
iu eis

XXXI
descrij)serat

quae 8irmoudus inde

(luam-

quam damnum
videbara
,

litteris

iutiictum

tam

ei;regii libri iactnra

nou tam ad Avitum pertiuere


,

in

cuius

fragmeutis edeudis nullum fuisse laborem dixit Sirmoudus


et

Flori

enim exemplar probum

castigatum
:

secntum se

quam ad ipsum Florum

aiiosque

Christiauae ecclesiae patres)

cum
,

Pitrae Spicilegia deuuo retractans propter Christiaua


qui antea oculos fugerat
^^1
.

quaedam carmiua
cem

iucidi in

locum

unde edoctus sum codilibros

nescio quo casu quove tempore ablatnm


ill.

ex Maiore Cartusia dudum inter


hospitio
I p.

mstos
niensis

viri

Martini Routhii

doctoris,

qui

tnm

.Sanctae
VIIII).

Magdaleuae OxoInde non mnlto

gaudebaut,

emersisse (Spicilegium Solesmeuse

post mortno Konthio a. 1855 auctiouis inre solnto pretio 160 librarnui in Phillippicam

bibliothecam
a.

qnae unuc

est

Cheltcuhami

iu Thirlestau

Honse,

trausiit,

ubi aestate

1881 F. Vogel Onoldieusis

quae ad Avitum pertinent


sit

sollerter

contulit atque de(euius

scripsit.

Cuius

cum

plenior

descriptio

quam quae

iu catalogo Phillippico

exemplar possidet bibliotheca Beroliuensis) narrantnr, totam propouo.

Cbelteuhameusis
lucipiuut

14036 saec. XI, qnateruiouum

XXV

fol. binis

columnis

scr.

seuteutiae
(epo &]

ex epla beati Pauli apostoli ad Romauos.


martr)'re expositi,'
I.

A
III

beato et glorioso
digest(,'.

Cypriauo
Ex
I

atque ex opnscnlis eins iu ordinem


IIII;

epistnla
2(1.

ad Coruelium
I
^s.

III.

ad Quiriuum

1.

-1.

II

28.

III 2.

II

10.

de

ecclesi(,'

uintate.

de Martiali

et Basilide.

ad Fortn-

natnm.

martyrii.

ad Rogatianum et coufessores. de laude ad martyres et coufessores. ad elerum de depreeaudo dco. de lapsis. ad Douatum. de zelo et livore. de opere et elemosyuis. <le babita virgiunm. ad Pompouium de virgiuibns. epistola ad JMagnum II. de
calicis.

dc domiuica oratione.

sacramento
Tibaritanos.

de diacouo.

de nuirtalitate. ad Antoniauum. ad Epictctuui. ad ad lubaianum I. quod idola dii uou sunt. ad Rogatiauum ad clerum et plebeui ecclesi(,'. ad Maximum et ceteros. ad
Incipinut

Pompeium.
[Q.
II
fol.

ultimo
etc.

(8)1

a beato
Kil.

et glorioso

confessorc

Hylario exi;!2.
i:v.\.

positi,'

Tract. psalni.
122.

I2-5.

127.

i:5S.

125.

129.
lib.

r.w;.

119.

\:m.

138.

134.

136. 20.
libri.

140. 28 etc.

in Coustautinui.

dc tidc

coutra Arrianos XII


[Q. III
f.

2]

Incipiunt
118.

confessore

Ambrosio
expos.

etc.

Psalm.

de virgiuitate. incaru. ad (Jratiauum. Ofticia vitae beatae. Epistolae ad Oroutianum, Ilyreueum Simplicinm ad Marcellum Eusebium, Instum, Sabiuum, Fclicem. Sermo dc sacrauientis. dc hystocantici.

evang.

Lucae.
bex.

domiui.

fuga saecnli.

ria losepbi.

[Q.

Xllll

f.

7]

Incii)inut

a beato
etc.
:

Paciauo

episeopo

admiraudac

sanetitatis

ct doctriuae viro expos.

Ex

libro
III.
II.

dc paeniteutibus

de liaptismo.

Ex

eitistola

ad Siiiipiinniianum

cum

Parisiis

tuin

iu

aliis

bibliothecis.
S.

Eodemque

siue dubio errore


et

duo

alia

nostri

commentarii exemplaria
alterius

extare

Le Longius
48)

dicit,

Laurentii Legioiiensis

Monastcrii Oamberonensis.

iiiinrum

Sandero,

alterius Possevino notitiam debet.

Divenditos aliquot

Cartusianos

libros
I

in

usiini

ipsius

mnnasterii

etiani

nnslris

diebus

Lenpoldiis

Delislius refert:

Le Cabinet des manuscrits

(iS.

XXXII
fQ.

PROOEMIVM.

XV XV

f.

5]

Iiicii)iunt

Theopliilo episcopo Alexaudrino expos.


a beato Gregorio episcopo
ex
libro

etc.

Ex
IQ.
f.

epistolis p.ascbaiibiis

81

Incipinnt
libro

Nazanzeno

expos. etc.
:

Ex

de grandinis vastitate;

libro

apolog-etico.

ex de recouci[]i]atione mouacborum solitudiuis. Ex sermoue Iberemiae prodiacouo expos.


et

jibetae.

Ex sermoue de
.

uatali douiini.

[Q.

XVI

f.

81

Incipiuut

a beato
;

Epbrem
;

Ex
fQ.

libro

de paeuiteutia

de iudicio

compunctione cordis
expos.

de regno

ct nuindicia

animi
. .
.

de agone

de beatitudine.

XVII

f.

51

Incipiuut

a beato

Leoue papa
:

Ex

de passione; de quadrade penitentia. Ex epistola ad gesima de ieiuuio meusis septimi Flavianum Coustautinopolitauum ad Auastasiuni episcopum Thessal. ad Rusticuui episcopum Narbou. Ex libro de sacro baptismate Sicilie. Ex epistola ad luliauum episcopum ad Turybium episcopum ad
sernione de natali domiui;
;

de epipbania;

episcopos Mauritaniae Caesarieusis.


[Q.

XVIIII

f.

81

(Expositiones ad Romanos, Corinthios etc. nulhi


;

tilulo).

Ex

concilio Calchydoneusi

ex epistola Africani

concilii

ad Zosimum pa-

pam.

reticum)

ad Anastasium imiieratorem (bepapae ad Anastasium imp. Ex coneilio CartbaEx libro S. Gelasii papae coutra Euthicem et Nestorium. ginieusi. Ex ejustola Syricii ])apae ad Hymeviuiu episcopuni Inuocentii pa])ae ad Victriciuui episcopum ad Feliceui e])iscopuni ad ejiiscopos Macedouiae. Ex concilio Epb'. Ex cpistola Saucti Gregorii pa])ae ad e])iscopos H3'beros Sancti Cyrilli ad Successum episcopum.
epistola .S_ymmacbi jiapae
;

Ex

Anastasii

[Q.

XX

f.

31

lucipiunt

a beato et glorioso coufessore

-/pi

Fulgentio

exjios.

Ex
[Q.

libris contra

Fabianum.

Ex

libro

de ])raedestinati()ue; ad Ferraudum

diaconem

de iucarnatione
.
.

y|)i.

XXIII

f.

11

Inci])iuiit

a beato et glorioso coufessore xpi

Paulino

ec-

clesiae Noleusis episcopo expos.

Ex ep]). ad loviuiu, Severum, Auiandum ci^iscopum. ad Sauctum et Amandum, Aprum, Victriciimi Delfiuum, Desiderium, Pammachium. Ex sermoue de gazophylatio. Ex ep. ad sauctum Augustinum.
.

[Q.

XXIIII

f.

()

col.

2 ima|

'

ad

Romauos

Inciiiiuut sententiae
et

ex

e]iistoIa beati

Pauli apostoli

saucto

illustrissimo

doctore

ecclesiae

Avito

c\n(In

scopo Vieuuensi exjiositae atque cx eius opusculis in ordiueiu digestae'.


miiiio.

posl digestae

Ire.';

versus vacui).

Praemittitur singularum epistularuui


ibi tractantur.

Paulinaruin

excer])tis

tabula omniuui locorum quac


ipsis excer])tis convenit.

quorum

uumerus uou ubique cum


excerptorum
I
[1,
:!]

Pro])ou() tabulas additis

et niimeris et titulis'").
I

Qui factus est cx scmine David Vt


sit

Ex

libro contra
1

phautasma IDialogi

fr.

secundum carucm
II
[4.

lll

jiater circumeisioiiis et
])er

II

XXVIII Ex liliris coutra


tycheu
I ]).

fantasina [Contra Eulo

sit

pater credentium

praeputium

21,

IJ;

49) Sacrorum
rant in adiiotatione

librorum

\erba qu.io tahula liabet ex sno exemplari liesrripsit Florus


Ipse Avitus
noii

oniilti

igitur jioteseil

Avitianorum operum.
usurpat.
Cf.

ubique Hieronyinianum exemplnm sequitur,


tler

nios Italam

mox Vulgatam
Ipse

Kaulen, Gescliichte
ep.

Vulgata p. 197, atque scriptornm in indice

locos asterisco notatos.

Gundobadus rex

XXI

(19)

Itala videtnr uti,


I

Avitns in respiinsione ep.

XXII

(20)

Hieronymi versione.

antiquos

codices landat in ep.

ad rfundobadum missa.

PROOEMIVM.
III

XXXIII
Ex
libris

[5,

18]

Igitur sicnt per


in

unum homiin

III

coutra Arriauos [Dialogi

fr.

nem

IIII

coudemnationem, ita et per unum hominem in omnes homines in iustificationeni [8, 26] Nam quid oremus sicut opor-

omnes homiues

IIII]

IIII

Ex

libris

contra Akr.

[Diahigi

fr.

V]

tet

uescimus

V
VI

[8,

32]

Qui etiam proprio


Item de eodem

filio

sno nou

V Ex

sermone die VI" pasche [Hom.


libris

1]

pepercit
[8,

32]

VI Ex
ipse

contra pliantasma
II p.

[Contra

Eutychen
VII
[9,
3]

27,

(i

12]

Obtabam ego
(ee

ex ee pro fratribus meis


esse

m.

alt.

corc.)

anathema a /po

VII Ex sermone de uatali


I
1]

calicis

[Hom.

VIII

[9,

')]

Quorum
33]

patres et ex quibus
etciTt

VHI Ex
VIIII
[e.r

libro
p.

de Cluisti diviuitate [Ep.


60,
23 s<|q.]

Christus secuudum earnem

XXX
(libris
fr.

VIIII [n,

altitudo divitiarnm sa-

VIII rorr.
ni.
(ill.)

m.

all.)

Ex

eplis

pientiae et scientiae dei

contra

Aiii?.

[Dialogi

VI]

[14,

23]

Omne quod non


est

est ex fide

Ex epla
31,
libris

coutra Faustum

[l^). IIII p.

peccatum
[10,
9]

13 sqq.]

XI Ex
Vt per patientiam
et

contra Arriauos [Diaiogi

fr.

VII]

XI

[15,

4]

consola-

XII Ex sermone die H"Rogationum [Hom.


VIII
1]

tionem scripturarum spem habeamus

Ad Corinthios primae:
I
[1,

28]

Et ignobilia
elegit

et

contemptibiiia

mundi
II
[2,
si

deus

&c<,'t

Si

enim cognovisseut, nuuupiam


gloriae crucifixissent

II

Ex sermone in [Hom. XVI Ex libris contra


1

ordiuatioue

episcopi

pliantasma
12

[Contra
et p. 26,

dominum
III
[2,
s]

Eutycheu

II p. 23,

2ti

9 20]
Item de eodem
Spiritus eniin
III

Ex
fr.

libris

contra

Arriauos

jDialogi

VIIIl

IIII

[2,

10]

omnia scruta-

llll

Ex sermone de symbolo iHom. XII


1]

tur,

etiam profunda dei


11]

V
VI

[2,

10.

Ita et <}uae dei sunt neiiio

V Ex

libris

contra Arrianos

[Dialogi

fr.

cognovit nisi spiritus dei


[3,
16]

VIIII] dei

Nescitis

quia

templum

VI Ex sermone de Pentecoste [Hom. XI


1]

estis et spiritus dei habitat in

vobis?

VII
VIII

[5,

7]

Etenim pascha nostrum immo-

VII
VIII

Ex sermone de
I

natali calicis

|Hom.

latus est Chiistus


[9,

2]

21]

Cum

sine lege dei non es-

Ex

libris

contra i)hantasma [Contra

seni,

sed in lege essem Christi


3]

VIIII [11,

Capnt autem

Christi

deus

X
XI

[11,

19]

Nam

oportet et hereses esse

&

c<,'tera
19]

Eutycheu I p. 18, 27 sqq.] VIIII Ex sermone de lona Hom. XV] X Ex sermone die {dieatram. siipra ailil.) IP Rogatiouum [Honi. VIII 4]

[11,

Item de eodeni

XI Ex
X]
le-

libris contra

Arriauos [Dialogi

fr.

[12,

3]

[Nemo honorat dominum


spiritu sancto]

XII Ex
fr.

libris

contra Arrianos

[Dialogi

sum

nisi in

XI]

XXXIV
XII
[12,
6]

PROOEMIVM.
Deus
qui operatiir oninia in

XIII
XIIII

Ex
fr.

epl'is

contra Arrianos

[Dialogi

omnibus

XII]

Xin

[12,

11]

Omnia autem haec opera-

tur

unus atque idem spiritus divi-

Ex senuone [Hom. XIII]


libris

de

ascensu

Heliae

XIIII
^^

dens singulis prout vult Cuni tradiderit [15, 24j


et patri

regnum

XV Ex
fr.

contra Arrianos

[Dialogi

deo
[15,
illi

XV]
libris

28] Cum autem subieeta fuerint omnia & cijtera XVI [15, 47] Primus homo de terra ter-

XV

XVI Ex
fr.

contra Arrianos

[Dialogi

XVI]
libris

XVII Ex
tra

contra phantasma
I p.

[Con-

renus, secundus de caelo caelestis

Eutychen

19,

4 sqq.]

XVII

[15,

47]

Item de eodem

XVIII Ex lihris coutra Arrianos [Dialogi fr. XVII]


[m.
rec.

Ad
I
[3, 7.
13]

(niin.)

Corinthios secundae
tilii

atramento
die

scr.)

Vt non possent intendere

Ex sermone
I 3]

natali calicis

IHom.

Israel iu faciem

Moysi

pro])ter glo-

riam vultus eius


II
[3, [5, 7.
0]

13]

III

Item de eodem Quoniam dum sumus

II

in cor-

III

Ex sermone die VI" pasche [Hom. V Ex sermone de symbolo [Hom. XII

2]
2]

pore, peregiinamur a domino,

&

ci'-

tera
IIII
[5,

19]

in Christo
[12,
4]

Quoniam quidem deus niundum reconciliaus


homini l<xpn|

erat
sibi

IIII

Ex

lil)ris

eontra phantasma [Contra


I

Eutychen

p.

18,

217]

[Audivit arcana verba, quae

V Ex

sermoue die sexto pasche [Hom.


3]

non

licet

Ad
I
[3,

Galatas':
est,
I

2u]

Mediator auteni unius non


Misit deus filium

Ex

lil)ris

conti-a
p.

phantasma |Contra Eu18.

deus autein unus est


II
[4,
4]

tychen I

n 26]
11

suum factum

II

Ex

libris

contra phantasma [Contra EuI

ex muliere
III [4,
4]

tychen
III

p.
[e.r

17,

30]

Item de eodem

Ex

libro

libvis corr.

m. pr.)

Christi
scr.

nativitate
nlt.)

(divinitate
p. 61,

de supra

m.

[Ep.

XXX
IH"

2733]

ini

[6, 14]

Michi autem absit gloriari uisi

IIIl

Ex sermone
IHom. VIIII

die
2]

Rogationum

in cruce

domini nostri lesu Christi

Ad Ephesios:
I

[4

30]

In quo signati

estis

in

diem
uuuni

Ex

libris

contra

Aiiii.

[Dialogi

fr.

redemptionis vestrae
II
[4, 5]

XVIII]
fides,

Vnus dominus, una


10]

baptisma
III
[4,

Qui desceudit,

ipse est,

et

qui ascendit super

IIU

[5,

30]

omnes caelos Quia membra sumus corpode carue eius


et

Ex libris contra Ark. [Dialogi fr. XVIUI] III Ex libris contra Avrianos [Dialogi fr. XX] IIII Ex sermoue de passione domini
II

ris

eius

de ossi-

[Hom.

II]

bus eius

[5, 31 sq.]

Et erunt duo in carne una

V Ex

libris contra

Arrianos [Dialogi

fr.

&

cijtera

XXII]

PROOEMIVM.

XXXV

Ad P
I
[2,
6]

li i 1 i

p p e 11

es

Qui cuui

iu

forma dei

esset,

se-

Ex
fr.

libris

contra

phantasma [Dialogi
Akk.
[Dialogi
fr.

met ipsum exinauivit


[2,
8]

etc^^xa
II

XXVIIIIl
libris

Factus obt;diens usque ad morPvopter quod et deus illum exilli


,

Ex

contra

tem
[2,
9]

XXIIIl
[III]

Ex

libris

contra Aijr.

[Dialogi

fr.

[2

nomen quod est super omne nomen 10] Vt in nomine lesu omne genu
altavit et donavit
11]

XXIIII]

flectat

[2,

Et

oninis

iingua

confiteatur,

Iin

quia domiuus lesus in gloria est dei


patris
[2,
11]

Ex sermone de XI 2]
libris

Pentecoste

[Homi

[Item de eodem]

V Ex

contra

Akr.

[Dialogi

fr.

12

11]

Item de eodem

XXV] VI Ex sermoue

iu dedicatione ecclesiae

archangeli Michahelis [Hom. XVIII]

Ad Colossenses:
I [1, 18]

Qui est principium primogeni-

Ex sermone
IIH]

die primo pasche

[Hom.

tus ex mortuis

Ad Tliessaloniceuses
I
[4,

I:
I

15]

Quoniam

ipse

dominus
et in

in iussxi

Ex

libr

sermone de ascensione domini

et in
etc(;t

voce archangeli

tuba dei

[Hom. X]
II

II

[4,

16]

Rapiemur
aera

in

nubibus obviam

Ex sermoue

die

I.

Rogationum [Hom.

Cliristo in

VII 13915(1]
III

III

[4,

10]

Item de eodem

Ex libris XXVI]

contra

Arr.

jDialogi

fr.

Ad Timotlieum primae:
I
[2,
5]

Vnus

et

mediator dei

et liomi-

Ex

libris

contra Arrianos

[Dialogi

fr.

num homo
II
[3,
1]

Christus lesus

XXI]
II
C(.'Ta

Si quis

episcopatum desiderat,
desiderat et

bonum opus
III
[5,
11]

Cum

euim luxuriatae fuerint


nubere volunt
etc(;-ra

III

Ex sermone in ordinatione episcopi [Hom. XVI 2] Ex epla contra Faustum [Ep. IIH
p.

in Christo, IIII
[6, 7]

30,

2y

31,

7]

Nihil intulimus in liunc


C(;Ta

mun-

IIII

Ex sermone
[Hom.

die
1]

scd'o

Rogationum

dum &

VHI

Ad T m
i

heu

se c

un d e
soI

[2, 20]

In

magna autem domo non


et
fictilia

lum sunt vasa aurea


sed et lignea et

argentea,

Ex sermone VUII 3]

die III

Rogatiouum [Ilom.

Ad H
I
[1
,

(>

bre

5]

Filius
te

meus

es

tu

ego hodie

Ex

libro
p.

genui

Gl,

de Christi divinitate [Ep. 1626]

XXX

XXXVI
II
[2,
7]

PROOEMIVM.
Minorasti eiim paulo niinns ah

II

Ex

libris

contra Arrianos iDialogi

fr.

angelis
III

XX VU
III

Vbi enim est testameutum, 10] mors uecesse est intercedat testatoris [9, IH] [De eodeml
[9,

Ex sermone
I 4]

tle

natali calicis

[Hom.

IIII

Fide obtulit Abraham Isaac, cum temptaretur


[11, 17]
37]

[11,

Lapidati sunt, secti sunt

Ex sermone die pasche [Hom. 111] Ex sermone de Ezechia rege [Hom. XMII] VI (I in rus.) Ex sermone die 11 RogaIIII

(in ras.)

tionum [Hom. VIII


//(

3]

/inc

iilliino

quaternionis

XXV

folio

recto

Ex
Suhiciuntur m. saec.
sus
est

dictis i^atrum diversis

catholicorum

haec Lugdunensis Florus collegit in unum.

XV/XVI

oclo

nominu auctorum quorum opera excerpsil Florus [omisfol.

Hilarius Pacianus CTregorius Conciliorum collectio).


aiitrin

versum vacinim
:

est.

Adiecta

siint

duo folia alia m.


sanctior.
illa

s.

XI/XII

scriiila,

quoriim alterum incipit

alius alio

sapientior alius

alio

in

domo
,

patris
col.

mei multae sunt mansiones.


.5
:

Nullus

eoruni

alienabitur

ab

domo

ctc.

/initiir

quod oportunius vobis pati"efami-

lias nostro largiente

reddamus.

col.

4 versu 5: (p)er idem tempus helena constautini


cuius

mater.

femina incomparabili fide religione animi ac maguificeutia siugularis.


et

vere constautinus

esset filius et crederetur.

divinis

admonita visionibus iherusoli-

mam

petit

atque ibi locum in quo sacro sanctum corpus /pi patibulo affixum pependifficilis
si

derat ab incolis requirit: Qui idcirco ad conveniendum

erat

quod ab antiquis

])ersecutoribus simulacrum in eo veneris fuerat defixum; vt


illo

quis /pianorum in loeo

/pm

adorare voluisset venerem videretur adorare


iiorrigeret

etc.

Fol.

col.

2 ima

cibum

api)oneret et poculuni

aquam manibus

ministraret et regina orbis ac mater


'"')

imperii famularum /pi se


post duo rersus vacuos
:

famulam deputaret.

haec quidem iherusolimis gesta sunt


est

(S)i

quantum me necesse

dicere

ct

vos oportet audire,


scilicet
:

tantum inosequi corporis infirmitas posset, profecto onines excusati essemus:


ego insiuuaudo praeceptum vos exequendo maudatum etc
Finitur columna his

Quis

enim bouum factum videns non gaudeat.


gistro utens columna

misereatur.

imitetur.

ae veluti tacito

ma-

tota

racua

est.

Dubitare possis
qui
in

num

Phillippicus liber idem

sit

atque

ille

quo usus est iSirmoudus,

notis p.

G1

narrat;

'post hunc librum sequitur in


et

eodem codice Cartusiano


instifutiouibus'.

liber II Flori

eiusdem de Missa

de

aliis

quibusdam Ecclesiasticis

Hic aut erravit Sirmondus''i|

aut liber de Missa post Sirmoudi tempora al)reptus est:


produnt-'-!.

nam

lectiones

idem prorsus exemplar

De

Floro autem atque Agobardo,

cuius

ille

fuit familiaris,

videatur D. Kivetus

50) Rufiaus
Basil.

hist. sq.j.

eccl.

X
'In

c.

et

(Autores

historiae

ecclesiasticae

recogniti

per

Beat.

Rhenanum,

152:} p.

223

51) Addit Siruionilus: praefatio


52)

:ilio

vcro eiusdera Bibliotheeae volumine operibus Irenaei praeflxa est Flori

cum epistola Agobardi'. De illa praefatione vid. Pitra Spicil. Solesmense I p. IX et p. 8 sq. Ne quid desideretur ex catalogo Phillippico haec suppleo The Press Mark of the Monastery on
, :

'

the

side

of

the

Cover

is

'

H. H.
or

.
. '

The No.

is

partly
is

erased

bot seems
red,

to

have

been either 3 or

5.

Underneath, on a

bit of paper,

veUum

pastedon,

B.

!).

the B.

the 9 black. 95'.


rROOEMIVM.
iu Historiae Galliae litterariae

XXXVII
uuper de
eis egerunt,

t.

21',^

210,
301,
II

et qui

E.

Duemmler,

Die

haudscliriftliclie Uelterlieferung

der lateinisclien Dichtungeu aus der Zeit der Karoatque A. Ebert, Allgem. Geschichte der

linger,

Neues Archiv IV 203

sq.

29(3

Literatur des Mittelalters

im Abendhinde

268

272.

V.
Maiora

homiliarum
s.

fragmenta
i.

integras^iue

aliquot

homilias

debemus papyris
(antea Suppl. lat.
trigiuta scedulas

Thuaneis
668)
et

VI

ex.
,

scriptis

codd. Parisinis latinis S913


quindecim
folia,

8914

in fol.

quorum

alter

alter

tres

et

maximam partem papyraceas

continet,

quas descripsi Parisiis m.

luli

ls77.

Harum

relliquiarum fata Leopoldus Delislius indagare coepit^^).

Erant olim in bibliotheca lacobi Augusti


alios'''')

particulasque

aliquot

descripsit

pararet.

In

eadem

bibliotheca post

Thuaui (ob. 1617); ibi Sirmoudus, cum Aviti .Sirmoudum Hierouymus Biguou
lac.
;

vidit [iraeter

opera
(u.

edere

1590, ob.

mense

Aprili 1656) bibliothecae regiae praefectus folia quae


:

tum extabant quattuordecim


Bigotius

descripsit
(ob.

scedularnm nullani dedit notitiam


fertur

Bignonii

apographum Emericus

1689)

contulisse

cum

papyris^^)

hoc exemplar ex Baluziana bibliotheca

53)
e'dits

Etudes pal cographiques


:

et

historiques sur des papyrus du VI


e'crits

sii'cle, cu partie in4".

renfermant des home'lies de Saint Avit et des

de

Saint Augustin.
6.

Geneve 1866.

Con-

plectitur liber has conmentatioues

Avertissemeut, Geneve, Janvier 1866 p. 5.

Notice sur un feuillet de

Papyrus recemment dccouvert

a la bibliotheque

imperiale de Paris et relatif a la basilique que Maxime, e've-

que de Geneve,

substitua vers ranne'e 516

un temple payen. par Leopold


p.

Delisle de Hnstitut de France

(Academie des Inscrlptions


d"hist.

et Belles-Lettres).

30
Rilliet

(parue

d'abord dans les Me'm. et l)oc.


Inscr.

de

la

Soc.

et d'arch.

de Geneve
sur

XV

285, puis dans

les

Comptes-rendus de TAcad. des


,

1S65

p.

70

74).

Conjectures
et

historiques

les home'lies prechees par Avitus

e'veque de Vienne dans le diocese de

Geneve

daus

le

monastere d'Agaune en Valais par Albert

ancieu Professeur a rAcade'mie

de Geueve p. 33
lettres et

106.
p.

Kestitution d'un Manuscrit du sixieme siecle mi-parti entre Paris et

Geneve contenant des


6'',

des sermons de Saint Augustiu

par Henri Bordier

Membre du
(in

Conseil de la Soci^te de rhistoire de France.


6^',

109

154.
15v),

Accedunt quattuor tabulae ad Avitum

quibus sunt imagines follorum


critique

15r ex.,

una ad Augustiuum pertiuentes,


Kevue
critique

cf.

Kevue

1806

art.

142.

i' v.

10,

Inde textus papyrorum

cum
et

fragmentis a Sirmondo editis repetitus est in: Annales de philosophie chretieune 5 serie,

XVI

82

sq.,

cf.

1869

n.

8 p. 119 uot.

XV

426

447
15,

Iterum brevius de codice egit L. Delislius Cabi-

net des manuscrits III 222 sq. imaginesque aliquot dedit Planches

XV

(f.

3*' v.

6^

10,

'Finit'

folii

crucem ornatam
ed.

folii

16)

totumque folium IS^ photographi opera

exhibuit in
Praeterea de

'The palaeographical Society'


scriptura

a Bondio Thompsonioque I

VIII

1873

1878

tab.

LXVIII.

atque aetate papy-

rorum senteutias tulerunt atque imagines dederunt:


(imago inest
f.

Mabillon,

de re diplomatica supplementum 1704 p. 10


III

10^^

v.

13)

Nouveau
Natale de
litt.

traite.

de diplnmatlque 1754
la

422

(f.

10''

ex Mabillonio repeti1840.

tum)
et

Champollion-Figeac, Chartes et manuscrits sur papyre de


(foll.

bibliotheque royale.

planches Xlll
PaIe'ographie
Mittelalter,

XVI

3r,

3v,

gr,
;

9^');
cf.

Wailly,

Elements
,

de

paIe'ographie II

288;

Silveatre,

universelle tab.

CLXIV

Hist.

Gulliae III 728 sq.

W. Wattenbach, Das Schriftwesen im

Leipxig 1871
cuius et

Scriptura cursiva est quae Meroviugica dicitur s. VI, 1875 p. 80 sqq. originem et patriam ductus litterarum graecarum simiUimi produnt; cf. V. Gardthauscn, Griechische
p.

66 sqq.

2.

AuB.

Palaeographie, Leipzig 1879 p. 421 sq.


54)

Titulum quem exhibet


de

f. 4''

etiam Godefroi

ibi

vidisse testatur

'

dans ses memoires cunservees aux

archives

Geneve',

cuius
hist.

viri

notitiam

de homilia Genevensi

(qua postea nixi sunt historiae Genevensis


I.
1.

scriptores velut

Spon

de Geneve ed.

1730

p.

24

not.

h)

H. Bordier

communicavit.

55)

Bigotiana

ab Bignonianis discernere

accurate

nec licebat per temporis angustias neque opus erat;

ubique

unum Biguonium

in notis nominasse satis habui.

XXXVIII
a.

PROOEMIVM.
rcgiani
bibliotlierani

1719 in

inlatuni sei-vatur inter Baluziana vol.


1
||

297

foll.

68

78 (Baluze Papiers-Anuoires Paquet 12 N"


in

fol.

09;

Ex

vetustissimis

membrauis

cortice

scriptis

quae fueruut olim

bibliotliecae

Thuanae'.

Adiectae suut lectiones

aliquot

epistularum

XVII

et

XVI

diversae
fol.

ab ed. Sirmondi cum uota:


68:

'Vide etiam

Notas Siruioudi ad Enuodium pag. 68'.

'Aviti episcopi Viennensis fragmenta

Hacteuus uon edita


I

Manu

Illustr.

V. Hieronymi Bignouii; cuius suut

&

coniecturae
a.

margini appositae').
(vid.

Ipsa folia iuter regios thesauros couspexit Ruiuartus


col.
2)

16S9

Acta sincera ed. 1731 p. 23S

posteaque Mabillonius.

Vltimum folium (XV)

felici

casu repertum est m. lauuario 1805 iu codice


a.

quodam
iu

Daleschampiano (nuuc Paris. 11859), qui ab


bibl.

1715 ad civilium turbarum tempora


caucellarii fuerat

8.
a.

Germaui de Prato, aute illum annum Seguerii


1626.
folia

emptus Lug-

duui

Cetera quoque

Lugduni olim

fuisse

Guillelmi Paradini

historiei et poetae

Lugduneusis
de Lyou

(c.

155(1)

testimouium luculentuni habemus iu libro Memoires de Ihistoire


vidit in bibliotheca cathe-

p. 103.

Qui codicem nostrum aliquanto pleniorem

dralis S. lohannis;

nam
f.

praeter iuitium epistulae VIIII

(7 S.)

ad papam Coustantiuo(f.
8'')

politauum (quae est iu

lCi IiomilianKiue de Segistrici sororisque conversioue

alteram homiliani quae post illud tempus periit commemorat de couversioue Lenteildis

Chlodovechi sororis.
Videtur igitur iuter turbas ecclesiasticas
bibliotheca ablatus
s.

XVI

Aviti

codex ex ecclesiae

illius

maximam partem

interisse.

Sed ne post Bignouium quidem


litteras

relliquiae
(e.

manserunt iutegrae

ut

taceam paucas

in

initiis

paginarum abreptas
f.

g.

f.

2%

3'',

7%

7'",

8')

totorum

versuum
h,

iacturam feceruut
8,

13'

(v.

21),

7'

(v.

20

sq.)

rescissae

suut pai-ticulae foliorum


et 29.

13,

14,

quarum partem tantum recuperavi ex scedulis 28


epistulis

Plura quoque

Sirmoudum habuisse ex
Foliorum
et

quam Bignonius

vidit,

supra suspicatus sum.


erit,

scedularum vetus numeratio uon neglegenda

quamvis

in foliis

qui olim fueruut uumeri, non respondere videantur ordini ab librario iustituto.

Sirmondus

igitur

cum mentiouem

iniceret

homiliarum Aviti ad Ennodii Vitam


quinque
titulos recenset

B. Epiphanii (Sirmoudi opera ed. Venet. II p. 1029),

ex

eis,

quos in ed. Aviti descripsit postea. hoc quidcm ordiue


S.
7.

3.

6.

4,
(pii
tiini

omisit

1.

2.

5.

Projiius

idem

accessit

ad veruni foliorum

erat

ordinem

iu

editione,
los
et

ubi titulos octo, fragmeuta septem dedit,


Is

eumque ipsum Bignouius aute ocuThuanea;


(adscribo titulorum

habuit.

euim a

f.

71 ad 78 sic descripsit folia


;

fragmentorum Sirmoudiauorum uumerosi


Hiijlloliii

Fra</nieiil(i

SinwindidHa

V &
VII

VI

"iignonii

XL
/10
a.

PROOEMIVM.
13 14

\unam
J

olim jdagulam effecenmt; mimerus autem 14

scriptus est in sced. aversa

quae

est

IV

j(l4^

d.
(1.

UU
I

13

d.

+ + + +

13"
14'

s. s.

15 16
17

14^
13--

s.
s.

18
19

15
le'

A
d.

16" d.

+ + + + + + + +
+ +
est,

16"
16'

s. s.

21

15
30'-

B
d.

22
30"
s.

23 24

3F
32
30" d.
17" d. 19"
IS"-

media pars
olim
1

folii

cuius fragmeu est 31' == 24, nunc 33,

erat signata

videtur olim

cum

sced. ,31

unam

effecisse

plagulam

30'-

s,
s.

IV
19'
18^-

26
27
2S

s.

d.

s
s.
s. s.

18" d.
19'
17'-

IS'

d. d.

19"

videtur

cum 27

pro una scedula numerata esse

17"

29
et 27'

sced. 24 et

2.'')

uumeris carent, 26'


22
et

i)lum1io iuscripta sunt

uum.

3 ct 4

sced.

prorsus vacua
(a fol.

23 videntur jiarticulae esse folioruni servatorum, ut 2S et 29


:

8 et 13 abreptae)

omnes autem seedulas,


quae
s.

quae hodie nimieris 20

33

insig-

nitae sunt, abreptas esse contenderim ex foliis

XVII

extabant.

Quiuque mem-

branulae

coniilicatae

(4.

9.

12.

20. 21),

quae inserviebaut servaudis quaterniouibus,

olim non erant numcratae:

totidem fere, (|uot mcndranulae, sine dubio restiterant ex ((uarum scedulae non omnes

toto codice fasciculi vel fasciculorum interiores particulae,

sed pleraeque numeris

ordini qui conveniebant

consignatae sunt olim in bibliotlieca

Tbuanea.

Non
15.

couplicatae

fucrunt aut uou iam ajiparuit milii plicatura


[28 et 29 vid.

1.

2? 3?

[10.

11|.

22. 23. 26. 27.

supra;.

31.
,

-.i^.

33!.

Aliena ab

liis

quinque vel octo fasciculis


est.

(pios

scedulae repraesentant, folia


liisce

quindecim nostra fuisse veri simile

Nam

ex

foliis

nullum adiunctum fuisse

olim scedulis, quas su])ra indicavimus, jirobari

jxituit.

Pertinebant autem

fasciculi

illi

sicut

etiam folia non solum ad bomilias,

sed

etiam ad epistulas.
S''

Nam

in scedula 5" sinistr. exitus aliquot

versuum ep. LI
mihi
sunt.

(45 S.).

sinistr.

exitus

versuum cpp.

LV

et

LVI

(49.

50

>S.)

inventi

Quae

res

docet non jirorsus verum esse jiosse nec vetustiorem nec recentiorem scedularum ordi-

nem.

Na.m eum una^piaeque jiajivrorum


(ed.

jiageila ae^iuijtaret
efficitur iuter 5'

unam

jtagcllulam .Sirmon-

diauam

1643)

facili

ratiocinatione

dextr. et 5' sinistr. totidem

defecisse folia, quot intersunt inter j)ag. 101 et 110 ed. Sirmoudi,
vel duas plagulas,

nempe quattuor

folia

nou sex

folia

((juod

numeri
6.

(i

vetusti suaderent)

vel tres j)la-

gulas

(quod

(juis

ex numeris recentioribus

7.

8 susj^icari possit).

Haec quautum-

vis exigui siut fructus,

non tameu transeunda

sileutio videbantur.

: :

PROOEMIVM.
Praefixa est unieuique et ejnstularum et lioniiliarum titulo
praefigi scriptionibus ecclesiasticis
f.
'"')
.

XLI
crux
qualis solita erat olim
in homiliis

Atque simplex quiclem crux ceruitur


1'',

4' et

3''.

paulo ornatior liabetur


2', 6', 26,

f.

5'',

littera

w adpensa
C, T,
8'';

\b'.

In sceclulis simplex

crux apparet

oruatior

18'',

15", 15'',

denique utraque
2'',

Cliristi littera

adpensa ^')

1G\
sit

Abrepta est crux in homiliarum


2',
si

titulis fol.

quae nescio au addeuda


iu scedulis
i?',

ex scedulis

15 A, 15 B,

2(5.

Restabuut tres cruces quae


igitur

IS'',

IG''

conspiciuutur:

nou plurium, trium

homiliarum

iuitia

ex scedulis acceduut
est
f.

eis
Ui'
5''

quas servarunt
(ep.

folia.

Epistularum cruce signatarum nunc

unum exemplum
9''

VIIII 7

S.],

ornamentum supra additum mausit,

disperiit ipsa crux in scedula


f.

ante ep.

LVI

(50 S.],

neglecta est aut non iam apparet

ante cp. XVIIII (17 S.).

Sicut iuitia sic exitus et homiliarum et epistularum suis uotis ornantur.


utrisque est ratio
Illa
;

Sed diversa

nam homiliarum
G'', 7'',

conclusio

fit

voce finit, epistularum voce explicit.


12'

vox extat
deest
32''

f.

15''5''),

8"^

('Fini' nunc,
f.

Bignonius 'finif habuiti,


V,
5''.

(Bignouius
est

dedit,
tiens:

nunc)

abrepta est

II'',

3',

In
30''

scedulis
Fi[nit.l

servata
f.

aliquo-

(fortasse

ad

f.

3' pertincns),
3''

18" Fi[nitl,
littera adest,

(ad

IT

vel 12' perf.

tinens?).,

32' sola
10'
(ep.

littera,
f.
9'-

sola

haec fortasse abrepta ab


9'

12'.

expl'

f.

VIII),

(ep.

XVIII 16
.S.

S.],

f.

(ep.

XVIIII 17

S.);

accedit in

scedula

y
1

pi.

exitum ep. LVI 50

significans.

Versuuni numerus uon idem omuibus


f.

pagellis

'''')
.

Versus 20 numerantur
22 iu
f.

in

15, 6,

?,

5?, sced. 31 et 33:


lioc folio,

21 in

f.

13, 7, 8,

12 et 10;

11,

4''?,

14, 9' (quin

etiam 23 in
f.
8^^

nam unum
si

verljum latius expressum sul)iectuni est versui 22; sic

quoque 22 versus habet,


f.

quidem vox finit sola septimum


'explicit',

efficiat)

23 iu

f.

19 tautum leguntur in
tlit,

9':

sed uoluit scriptor post

quod versum 19 clau-

solum

titulum vel pauculos versus sequeutis epistulae in hanc


f.
9''

paginam

trauscri-

bere,

quamquam
iu

id

commisit:
post

18 tautum iu

f.

4',

cuius rei singularis erat causa

nam medio
tellectum

versu 18

inpediref ut significaret scriptor nihil in hac pagclla


adpinxit.
ita

amidius se additurum,
est

lineolam extensam
qui
finiri

Hoc autem signum uon

iu-

a prioribus editoribus,

homiliam opinati sunt,


f.
1

cum

potius

in sequeuti

pagina pergendum significaretur.


'fiuit'
f.

Idem signum

v.

13 posuit librarius
f.

media
ni

in

pagina et post
cousilio,
.

15'',

atque iu ultimo paginarum versu

6" et3',
,

eo

fallor

ne novam euuutiationem disciiideret sive quod in exemplari


pagiiiae erat.

uude

transcribebat
foliis

fiuis

Nam

jieusi

vel quateruionis

fiuiti

signuni nostris in

nou agnosco.

Litterarum numerus

singulis versibus

non constat

iu scriptura vetere Gallicaua

propter frequeutes ligaturas, nec tamen superare videtur uumeruni 60.

Ipsarum scedularum effigiem qualemcunujue dcdi


bitans, quin, qui post

infra p. 154

157

et

152: non dusit

me

diligeuter eonjiarabit. uiulto plura (piani ego potui

inventurus.

50)
turio

Cf.

Le Blant Inscr. chn-t. des Gaule.s


Eiio.

215

ftab.

XXlV

n.

1-14):

vHU'' ^""t

l'ij;"ora

de cober-

domno Mouulfo Treiectense


57) L.
58) 59) Delisle,

Cabinet des manuscrits tab.

XV

n.

3.

L. Delisle, Cabinet des manuscrits, Planclies tab.


'

XV

n.

2.

L'espace occup^ par Te^criture sur cbaque page forme un cadre large de 254 uiiliim^tres, et dont !a

lia\itfiir

varie enlre

200

et

280 millimMres'.

L. Delisle, Cabinet des manuscrits III 222.


f

AVTTVS,

XLII

PROOEMIVM.
viilgarem sequitiir

Hoiuiliaruin sermo qualis est in papyris

i^roiniutiatioiieiii'''")
e,

non uliique uec


<i

ceitis legibus

sed frequentissime permutatis voealibus ae et


est contentione
,

e et

/,

et

>(

qua

in
,

re

quae cernitur inconstantia nata

quadam

inter

ma-

num

sciiptoris

quae adsueta erat formis vere

latiuis

et

linguam quae cottidiauo fa-

vebat sermoui.
iiiinibus.

Eius geneiis quae in epistulis ceteiisque homiliis (ne dicam in car-

ubi Vergilianum

exemplum ne hac

(luideni iu re deserere

par

erat;

dcprehic

hendimus,

tam pauca sunt exempla,


,

ut libraiiorum ea iucuria inrepsisse pateat:


librarii inculcata sunt,
ille

uou inre])serunt

sed arbitrio atque studio

quo melius
post

intclle-

gereutur Aviti scripta a popuhiiibus. id quod diguitatis, qua

mortem quoque

apud populares suos

florebat,

uon exiguuni

est indicium.

Neque enim mihi persuadere

l)ossum Burgundionum in aula et prope aulam sollemnem fuisse iani tum


ueni adeo, nt in litteris publico usui destinatis posset usurpari.

eum sermoubi-

Vocalium

c et

permutatio soUemnis erat in certis quibusdam vocabulis.

.Sic

que fere caeteri, praecor, praecibus, praetium, praessura, faecuudus, caelebrare, hodiae; at pre iu verbis coupositis, heresis, hereticus, longevitas,
liuni e et
/,

premium

etc.

Voca-

o et

u,

permutatio nec piimitivis verboruni syllabis pepereit noc ultimis,


et

unde quae uasci potuerit

saepe uata

sit

coufusio,

facile intellegitur,

praesertim ubi

consonautium mutationes accedebant:


tuni iutellegat.

quis

primo

statim

obtutu libra pro lepra posi-

abetit pro habitet,

hereus pro aereus, hedebus pro aedibus?


i^aralisi.

Vt prae-

teream
//

pro ^ positum et iuvicem (aelyseum,


vel ae
:

inisterium),

non praetereuudum 12%


IT;
/;

pro

('

scyptris

12^

:i,

cymenta
10'.

13'.
'd%

17:

pro oe

prilia

nunc

additur,
(at

uuuc
\)\

omittitur.

hac 2%
ti%

hisdem
(J',

herimi 15'. heremo 9'. herimum 9"

eremus

U)

hedebus
15'',

hereus
15"^,

hisrahiiita 15'.

hodio

7'

as 7\ actinus (5%
9',

aeresis

10%

orreis

omilia

abitantnm 14% abetit b% adortatioue


9''

10% aescola

lyseum 6% retraat 9% provieudi 9% veendo 9% quoercendam


scisma
10'.
c

crisina 8%

9%

pro t:

discricione,
lat

lavacione, sullercia,
.

duricia,

diviciarum. hospicio,
l',),

mecieus, sicieutibus etc,


8" bis.
transiit:

solatii

c
:

pro cc constanter fere iu voce eclesia i7%


4^^,

IC
c

bis).

Rectius cch pro ch

Zaccheus 1%

15''.

ct

ante

/o

sjilabas in

dilixio

9%
f/ :

19.

qi(

pro c: (piorani T. quoactus


l

6',

quohabitatio 9% quoercen-

dam

9'.

pro

docmata ut videtur 10%


!>

(at

dogmatis 15%.
'.).

cx pro simplici x:
r et b:
:

pnncxisse 15%
fabore 6^
(/

I8.

et

/;

librae

(i.

\e\)rne]
4^^,

\i\

scribto 10'.
9'.
/'

libor (>%

scrovibus 12'.
.5.

provandam
12'. 14'.

laxavetur
4',
(3^

pro ph
/

lymfa 11% IT.


mal-

pro

/;

ad 10%

ad^iue

9',

capud

10'.
G',

14'.

duplicatuni:

luissimus 9% vellit (utruiu pro velit au vellet incertum)


at

nollentia 7', mollibus 14';

solemne simplici

/.

pro

nt

nunquam
:

S'.

lu?.

Adde

porro: quicquid pro quid-

quid ubique. sicut quicquam pro quidquam


duplici

prorsus siugulare est quidpe pro quippe 9'

scribitur
0',

uummerus vox
S'.
ni

cuni derivatis suis


S'';

uummerosus
effragrat

et
15',

nummerositas
I7,

et

saepenummero
oportuuitate
tiniptationis)
,

11',

12'.
/

13',

efflagrat

pro

fluvidi

14',

10';

ante

interiiosito

p levatur plerumque
II',

(redemptis,

rediiu]it()r.

sed pro sumptibus quod est

legitur sumtibus 8'.

(JU)

De

liac

t qiiaj

i-iim

ea coniuiicta

siirjt

iiaiica

ex epistulis sujira

p.

XVII

ileiti.

PROOEMIVM.
PvaepositioiieH
(/
,

XLIII
nd nou niutatur ante
15'),

ciuii
;)

veil)o

iileruuKiiie
.V,

non eoalescuut:
15'',

q,

l,

ravo ante r,
1'',

/*

(accuratione

auuisu

apponet
/

saepius ante

(aseenderet
alligati
15")

ascensus
ante
/'

4''.

aspersit6', aspiei P) et ante


6'',
9'',

(alliserat

12% allegante
serpiente
14",
/

2'',

et
l^"",

(affectu
l'),

1(1').

ro7i

coalescit raro
12^',

cum

et

/>

(collegistis

compos

saepe

cum m (commissam
7',

commendandum
15'),

com-

motum
?

14".

committi

9'',

communis 9% commuuione
1

commutatio

ubique
8",

cum
im-

(correctio 9',

corregens

0")

in

non

nisi

ante

/;

mutatur aliquotiens (impiis


lO"'

plere bis V1, imponi 1"?).

ob

semel

facit

optenere

(at

obtenuit 14').
s

sub bis

ma-

net integrum

submitteutibus 2\ subfragante T.
littera excidit
lioc

Verborum ab
exultatione
(V,

iucipientium post ex
12'

praepositionem prima

(expectat

9"^,

etc.'.

Non praetereunda
scts
!'.

loeo
d's

conpendia seripturae quae


(pro deos
3'',

rara sunt: scs, semel


l),

10,

y'ps,
,

xpianum,

6%

ll),
ii.

dom

(domini

S'.

ep"s,

prlio,

basiL,
v,

inL (inlustris
saepius nota
'

ExpL', q'm (quam)


vel
"

S', 6':

inprimis syllabarum finalium littera

vel

vel simili superposita indicatur


exercit^s).
finali littera ni

parvorm

teuetM3'.

qmnqe,

aedim, diverss.

praecib''^,

abiecta: sacraM-

Nec minus

contra linguae latinae leges aliqnotiens peccatum est ab librario, suae

aetatis qui sequebatur


'in altario' 8",
(i,

consnetudiuem:

scribit
7'',

euim

'infercesse' pro 'infersisse'


igitur

13",

l(j,

cum verum

servaverit

i.

Haee
2", 2

ab editore spernenda erant,

sicut sprevit pro ablativo jiositum

accusativum

'sine
8"",

fundamentnm', pro accusativo


'Lugduno'
9''.

ablativum
Alia
ratio

12',

ferro suppliciis coaptatu',

'deo'

'psalmisono' 8%
'Tarantasia'
15"':

erat

urbium

al)!ativi

positi

pro
in

genetivo:
inscriptione

(V,

'Genova'

4^^,

atque accusativi absoluti

(pio

usns

est

'revertentis':

haec enim

leguntur in inscriptionibus hnmiliarum.

([uas

num
:

ipse Avitus posuerit,


iniuria
igitur

maximopere
in

dubitandum
correcta.

(quamquam

mm

dubitavit

liillietus;

partiin

contextu

Non pauca
orthographieis
singulas

vitia

commisit librarius, quae

cum

seripturae generi (|uo usus est.

tum

quas modo exi)osuimus rationibus adscribenda erunt.


diviso
/.

Nam

et omisit
8'',

litteras:
/.

divisor (>%
15",
16,

12.

de

/.

deo 12%
vitaturibus
/.

13,
/.

nostroncessanter
viatoribus 6",
1",
i;i,

Ki,

a supernis

ac supernis
/.

et

addidit:
4", lo,

l,

trans-

missor refulgit

trausmisso refulget
!i,

adseruam
/.

adseram
7,

sugjgestum
?

modico
(|uc
/.

/.

suggestu modico 13%


11''.
">

gerniiuis
/.

geminis
(3'',

12",
4,

posttridiae
/.

8\
3,

9,

ae-

aquae

permutavit: helsae
1.5,

Heliae

notae

Noae
/.

13",

(pion.5,

daui

/.

quoddam
/.

12',

sacrarum
10.

/.

sacrorum y,
/.

'.).

constijiatus
14',
Ki,

constipatas 13%
/.

discretus

discretas 7",

fornacibus

fornicibus
/.

omicienda
l">:

commit-

tenda
misit:

1",

2(i;

transposuit syHabas:
/.

dedeceret

decederet 11".
alia
et sit
2.

etiam maiora comp.

caeteris

cernens
/.

8",

14.

Huius generis
8',

memoravi supra
/.

XVII.

Syl/.

hibas omisit: caelebrat


S'',

qnadrui
it,

quadridui
/.

n, tam

tametsi
/.

sit

1",

n, caebrat
7,

diligenssimo

diligentissimo 14",
:

geratio
:

generatio 14",
/.

in-

stemando
11",
3,

/.

iu

aestimando i\

syllabas duplicavit
f.

sauareremedio
7.

saua remedio

neglexit denique totum versum


veri

12" inter v. o et

Parum
rum

simile

est

pauca iUa
ex

folia,

quae ex magna epistularum


codicis

et liomilia-

conlectione
inter

servata

suut,

diversissimis eius

partibus

abrepta fuisse

ne^pie

se

olim

cohaesisse.

Sine dubio folia nostra

XV

paucorum fasciculorum,
f*

XLIV
qni
nexii soliiti soli rcstiterunt
,

rKOOKMIVM.
relliquiae suut
at<iue vix aliter fieri potuit

uisi nt

fasciculi parte sive auteriore sive posteriore

absumpta quae

restiterunt folia

coutiuuam

liomiliarum
g-ula

seriem efficerent

nisi

ubi infelici casu uno alterove folio vel etiam plaillo

baec quoque pars destituebatur sive aliunde inferciebatur quod

fasciculo ab

origine esset alieuum.

Non

igitur

niirum papyris Parisiensibus uon nisi dedicatorias liomilias contineri,

uullam ex
foliis,

solitis

anui sollemnitatibus

nisi

epistulae

aliquot occurrerent duobus iu

quibus Sirmondi temporibus tertium ui fallor accessit, in quo

mea quidem

opi-

nione legebantur,
ep.
siut

quae desuut in Lngduneusi

libro,

fragmentirm ep.
fasciculi,
fuisse,

XX

(18 S.) et

XXII

(20

.S'.).

Haec

igitur alieni
si

ab homiliis erant

quae probare pos-

duarum
,

plagularum eos
filis

nou omnes at plerosque


Illud

membranulis insertafallor inde

rum

ue bibliopegi

tenuis cbarta concideretur.


illi,

qnoque recte ni

coucluditur,

cum

fasciculi

ex quibus sive folia sive scbedulae servatae sunt,

ad

nnam eaudeuique
iectis aliis

codicis
,

partem

videantur pertinuisse neque separati fuisse inter.

multis

nostras homilias aut praecessisse epistulas


eflfecisse
,

posteriorem igitur
Iiomiliarum

Iio-

miliarnm tamquam iiartem


auspicatas.

ant

subieefas epistulis

corpns esse

Exiguus erat dedicatoriarum homiliarum ambitus


scopo amicus

nam quicumquc

dedieauti epi-

ex propiuqua quadaui
3^
:

dioeeesi adveuerat consalutaturus talia recitabat

verba

(vid.
,

Sidonius ep. VIIII


ocfo

igitur

Kogationum sermones quos apud snos


i)agellas

lia-

buit Avitus

quidem

alter,

alter

duodecim

Sirmondianas explent,

Fari-

sinae homiliac dimidio sunt breviores nec plu.s quani (luattuor efficiunf paginas.

VI.
Hrevissime
folioruni

cxponam causas
in
eis

(pubus commotus

cnm

queni

iufra

habes ordiuem
:

homiliarumque
locis

perscriptarum XV7II

XXX
quae

constituerim

praeterea

addam, quae de

temporibusque notanda videntur.


folioruni,
fine

XVIII. Ordiatur seriem par


uecne dubium,
qnia alterius in
propterea,

quod ntrum cum


homilia,

ceteris olim fuerit


ibi tractatur.
s.

conexum

desinit

Praeposui

autem
ibi

ceteris

quod de Viennensis civitatis ecelesia


II.

baptisterio
2'

agitur.

Suut autcm

folia 2 et
,

Cum

f.

2'

summum

tifulum habeat,
.

imum,
nunc

quod folium iutegrum


est

est

uou habeat alius homiliae conclusiouem

recta quae
f.

pagina continuari patet versam.

Ad eandem homiliam
c.

pertinere

11

luculeufum

testimonium exhibet Avitianae vifae auctor


locus'
II' iu.
etc.
"''j

V,

qui
se

prima huins partis verba 'Ante


excijnaut

coumemorat.
(quod

Sed

ut

sententiae

recte
f.

paginarum

2' ex.

et

quamqnam non
esse

integra sunt

2'

ultimi versus, coutra videtur),


f.
1

sunt

fameu
parte

in hagiographi verbis

quae non leguntur


(luae

iu

neque tameu iu
et

alia homiliae
ille

possuut

dicta

ea uempe

de construcfione

oruatu ecclesiae

Bl)

Nam

f.

11''

quae

perlicit

rem

1'.

11''

ex.

incohatam, revera posterior est.

PKOOEMIVM.
lutercidisse igitiir ceusebimus
,

XLV
f.

protulit.

uuum

foliuui iuter

2 et

f.

iteiu alj^^uuijita

est ultima pars

ubi patriarcbis et projibetis sauctoque lobanui baptistae bajitisterium

commeudabatur.

Quae pars cum extremae pagiuae

P"

verbis bis

'Quid

luultis'

etc.

praeparari videatur, una tautum pageUa eaque non tota in fine deerit.

Dirutum autem erat boc baptisterium siue dubio


bostibus est capta,

a.

500

quo tempore urbs ab


II

qua de re

vid.

A. labuius, Gescbicbte der Burgundionen

129,

restauratum vix ante a. 515 atque intra anni spatium,


cuius meutio
fit

cum teraplum Lugdunense,


c. a.

bom.

XXVI

f.

8'',

intra quinquaginta dies esset coustructum


15,
6,

516.

Hanc sequi
de

iussi septera folia 4,

14,

3,

1,

13,

non pari orania

fide,

nam

duobus quidem vel tribus utrum sese recte excipiant eorumque partes ad uuara
est.
f.

eanderaque pertineant bomiliara res incertissima


XVIIII.
lectio
f.

Dedicatur basilica

quaedara Genevensis
nostram

4':

cuius sollemnitatis

evaugelica Lucae

apostoli narrationera

de Zacchaeo propouebat.
ibi

Quem cum
et fiuiri

r iterum conraemorari
Sed
ibi

legeret Riilietus,

bomiliam contiuuari
infertur;

credidit.

Zacchaeus tamquam noMira aliquod exemplum

narrautur quae

dudum

iu priucipio oratiouis narrata eraut.


ita e.

Hi lectio de eo egisset, aliter prorsus tracf.

tauda res erat,

g.

ut factura videraus
'

15':

'ex qua hodie Zacchaeus uoster

Abrabae
meritum

sui filius declaratur


Ilillietura
,

Fugit hic locus virura doctissimum et de Avito optime


doctrina et meritis louge superiorem

fugit

et

alterum

Leopoldum

Delislium

cum

alia

prorsus in
legisset,

meute agitaret:

cum enim ab

hoste olim ineeusam


'Erexisti

hanc basilicam iu

titulo

folium 12 occurrit oculis. ubi scriptura est:

quod

hostis illiserat; rediit

quae perierat forma templorum'; sed multas tameu multis

regionibus excisas esse Aviti temporibus ab hostibus ecclesias atque renovatas scimus.
lara raihi uterque coufido concedet Zacchaei raemoriam
f.
4''

quae

est

f.

l^"",

satis eviucere

et

l^' de

uua eademque sollemuitate


f.

agi.

lara

cum
f.
4''

altero,

Rillieto,

solo

agen-

dum

erit,

qui Delislio adversatus

4'

alieuam ab
f.
1

putat:

pagauici euim faui

restitutiouem (qualera
loca [ereptal
(juid
errori,

Namasci factam

testatur

5)

siguificari ait verbis


,

sileantur

adiecta veritati, viduata idolis, desponsata [domino


aliis

'

verum haec

ad uostram basilicam, de

templis eiusdem (|uidem regiouis iutellegenda ui-

uiirum.

Neque fiuem homiliae


et

iu

pagiua

4" extare dixeris,

quod uon

solitus ibi sit


ii)sa

versuum uumerus

coucludatur exteusa

quadam
4''

et

eurvata liuea;

nani

verba

parum apta sunt ad concludeudam


mittit orator
f.
4"^

orationeni; iuimo
f.

quae breviter laudaturum se pro-

ex.,

hic laudata invenies

superiori.

De
uon

ista
sit,

autem linea reca laudatioue eoepiscopi''^)

tius interpretanda

supra exposuimus.
et

lam cum

veri simile

rum,

quorum

studio

beueficio aedes erat reuovata,


est Avitus,

Maximi ut videtur

(nam hunc raaxirae araplexus


legatur in epistulis)

cum de
,

autecessore vel autecessoril)us nihil


statim

atque

Sigismundi principis

ad ea quae

f.

5'
f.

leguutur
4 et 15

potuisse trausiliri, breviorque iusto videri possit haec horailia.

uuum

inter

deperisse foliura suspicor.

Basilicam

illara

bello

quod exarsit
neque
ille

iuter

Gundobadum

ct

Godegiscluui fratres

a.

500 iucensam putat

Rillietus,

de cathedrali ecclesia, quae .Spousii erat seu-

t)2)

poiitifex vester

f.

4'

XLVI
tciitia

PKOOEMIVM
oliin

lefutata a (lautieiii).

sed de 8. Victoris basilica quae erat prope Geiicvani

agi couiecit.

Non Burgnndiones

quos

ue

postea

quideni
p.

hostes

poterat
.

dicere

auctor

sed Fraucos destruxisse censet Bindingius

I5S n. .534 ex.


Rillietus.

cni

adeedit

A. lalmius II 109.

Ipsam homiliam non post


cf.

a.

522 recitatam

non ante 525 ex.


et

vel 526 in. putat Bindiugiiis p. 260,

p.

265.

Circa idem

tempus hanc

homi-

liam XXIIII p.

141

scriptam

suadent similia verba (pubus in utraque laudat Sigis.

mundum
bem
,

''')
.

Omnes antem
annos 513
haereticis
et

et epistulas et homilias

quac pertinent ad Genevam ur.

intra

516 scripsisse puto Avitum


catholicis
ecclesiis
et

qnihus annis Sigismundus


et

eum

perscquendis

tum

renovandis

aediticandis

fidem.

qnam

professus erat uuper. conprobare .studebat.


folio

XX. Eodem
describitur.

sequitur
f.
6''.

basilicae Naniascensis dedicatio 15^


cnius primis verbis absolvitur enuntiatum
,

15',

quam
de

continuari vidit Delislius

quo manna

Integra igitur est homilia.


p.

De anno

vid.

ad

honiil.

Acaunensem;

loco

liilliet.

49 sqq.

Binding. p. 249 sqq.


f.

XXI.
siae
S.

Snbiciebatur ab Avito in codice

6'

boniilia

de Tarantasiensis ecclc-

Petri dedicationc.
folio possint adiungi.

Quaeritur

utrum in

foliis
12'

quae

restant inveniantur.

quae huic
homiliam
,

Atque Bignonius

folio

continuari putavit nostram

quia

ibi

ciuoque

de Petro apostolo sermo


bis Christianae

est.

Verum enimvero

ibi Petro

adinngitur Paulus

atqne in
dicitur;

ecclesiae

principil)us
in

cunctum sanctorum
soli

uumerum
retitici

contineri

quae res minime convenit

dedicationem ecclesiae

ajjostolo eonsecratam.
f.

Celebratur autem solus apostolorum princeps,


(quae pagina aperte sequitur
f.

ut dedi-

catae ecelesiae jtatronus

14'

14'')

'hic

quoque non
in14''

miuus ad habitatiouem quam ad imagiuem Petri aedem


sequetur' etc. iterumque
f.

fide

fundatam securitas

3',

(luam
,

pagellam nemo non agnoscet artissime cum

cobaerere

at(|ue
ali

ita

celebratur

nt
f.

ultimam homiliae ad Petri aedem aliquam


14'

perti-

nentis partcm
turus.

ultimis versibus

incipere, primis
:

f.

3'

contici

nemo

sit infitia-

At

Petri multae fuerunt ecclesiae

Viennensem habes

in inscriptionibus Oallieis

apud Le Blautium 402. 405. 425. 438 A,


ep.

Genevensem
,

alibi

conmemoratam ab Avito
templum
;

XXXI

29
Ilist.

.s.

Arveruense

Burdegalense
I)

Parisiense
34.

in Gallia laudat

Gregorins

IIII 31,

de gloria martyrnm

Hist. III ISetc.


f.

atque

cum

post
se-

paucos versus,

qui in nostra post titulum servati sunt

0',

lacnna satis

magna

quatur, ([uae i^rohibeat i^erspieere,


satis jirtus.

dubitatio cxistere
ni

nnm seuteutiarum uexns intersit inter f, 6' et 14' possit, nnm f. 6'' foliis 14 et 3 re vera excipiatur: eam
intcrcedit
intcr

anteni

t(dlit

fallor

cognatio ([uae

jirima verba
eis qu;ie
etc.
f.

Par
14'

est decrescat

facultas virium crescente niateria gaudiorum' etc.


sistente
aedific andi

cum

Icguntur:

'ab-

materia materiani crevisse dieendi'

Ego

autcni practcr ab-

sumptas versuum particulas i^aucosque versus


Sanctus episcopus
([uc eirca id

nihil deesse hnic

bomiliac crediderim.

quem

exhibet titulus. Epaouensi concilio a. 517 subscripsit, at-

tempus

recitata videtur Iiomilia.

63)
culiimen,

Eisdem paene verbis


caput regionis',
liic:

iititiir
'

f.

-l^"

et

f.

">'

i'p.

14.i.

'.)

legimns

ibi

'praejsiil inclite,

relisioiii

catliolioarum geiitiuui pater, religioiiis luineii et columeii regionis'.

PROOKMIVM.
XXII. XXIII.
dificatam
liim
delati snnius

XI.Vll

ad basilicam 8. Mariac
;

f.

3'
3''

iiescio ubi ae-

uec quidquam

elucet

de tempiire
jiutavi

abrumpitur oratio
f.
1''

f.

ex.

Vuius

folii

lacuna interiecta submitteudam olim

nescio an non satis idoneis causis.


est in
1'

Sermo enim quo concluditur


batur

homilia, incerta
initio
f.

quae
S'

similitiulinem liaberc vide-

cum

nostra

accedebat quod
designari

atque in dedicatione superioris basiiicae


vester' atque sic iuxta
S.

eundem episcopum
positas,

putabam verbis 'sanctus pontifex


])ertinerent civitatem.
iu

quae ad unum papam unam


fecit

Atque (Tenevenseni
ig-itur

Mariae

basilicam Sirmondus quoque


prorsus putarem
,

indice p.

184.
,

Haec

cum non

sufficere

ut

offensionem

omnem fugerem
quae
sit,

duplicem

i)osui

numeruui XXII.

XXIII.
XXIIII.

Yerum

in illa ipsa exi)ienda

est
si

de superiore l)asiliea
continuari

(f.

1',

P)

non vereor, ue quis consensum uegaturus


in

eam

dico foliis 13 et 7,

quibus mauifeste agitur de

superiore

aliqua alienae civitatis basilica.

Nam
;

vox
cf.

superior
13',
is

mm

significat,

quod quis
et

i^utaverit,

raaiorem ecclesiam

s.

catliedralem

'multiplex templunr
terris'.
'

'cernas (juasi vice mutata super terra scriptau) basifuerit illa civitas:
liic

licam fulgere sub

Neque diu quaerendum, quae


})lus

(juo0),
is)

que habemus Genevam


bic quo(|ue
'

basilicis

quam

jiropugnaculis
et

urbem muuitam'
coluraen regionis'

(7",
(7*',

catholicarum geutium patrem, religiouis lumen


i)rincipera, cuius in
i7'',

Sigismundum

gratiam

modo uuramorum Burguudicorum


sibi

iuscriptionem
(7'.
(>:
'

oratioui intexuerat

14),

de quo ampliora

pollicontur ISui-gundiones

in

quiddam sublimius tuorura gaudia


Optime
inter

se reservant').
1^'

se

cohaerere

f.

et

13''

quisque videt,

quamquam

ultimus prioris

versus excidit: nimietatem praeconii vitare se velle, huic sententiae et prioris paginae
exitus et posterioris initium deservit.

Nou

tara

evidens est coniunctio inter


f.

f.

I3^et7^

Quasi breve opificium aedifica-

tionem descripserat multis verbis


litionem demonstrat
f.

13',

multiplex

tamen templum mirandaraque mo'Tunc nobis'


.

IV: lam
parum

praecipiti transitu
;

ait

7%

'patronos,

quos colimus
iu

nolentia regna fecerunt


acvi

uunc

n(jbis
,

cuni

communes

saucti suspiciuut,

gloria

praesentis

[videtur]

esse

si

perniitti

ad haec fabricanda dicainpellimur':


Illud

raur;

illud

supra

est,

quod ad

tales conatus,
,

si

otiari

vellemus,

'tunc' iuterpretatione caret uobis (luidem

sed qui aderant, poterant ui fallor iutelle-

gere.

Verba autem

'ad baec fabricanda' et 'ad tales conatus' osteuduut talem ex-

positionem, qualem

habemus

f.

13% praecessisse.

Desideramus autem

in tota oratione

adhortationes, quas in aliis legimus. sumptaque ex sacra scriptura exempla et dictioues:

dc solo opere

lo^juitur

atque iu ultima parte conditorem nimio praecouio celebrat. veorationis

rum cur Avitum talem


causam

cursum ipsum

instituisse

negemus, nullani ego video

Haec autem

basilica, (piod

f.

7',

et s proditur,

'

communihus

sanctis',

'

saiictis

iauitoribus' cousecrata erat:

intellegendi sunt Petrus atque Paulus,


:

quorum couiuncta
houore beatorum
14:
alte-

veneratio eis saeculis iam soUemnis erat

apud urbein Turonicam

in

apostolorum Petri
cf.

et Pauli

basilicam construxerat Perpetuus Gregor. Hist. Fr. II


vigiliis

Gregorius

31,

de

ab eodem Perpetuo
f.

(ob.

c.

a.

490;

iiistitutis,

rumque exemplum

infra exhibebitur

12.

XLVIIl
Genevae
igitnr,

PROOEMIVM.
8ig;isnimido

ibi

coniniorante

recitata

est honiilia

eodem

(ut

ex

Sigismundi laudatione conicias) tenipore, quo

Iiabita est basilicae

Genevensis dedicatio,

quam

servavit

f.

4'';

ad eamque basilicam nescio an pertineant verba quae de Sigis-

mundo Avitus
silicam
legis

scripsit

ad papam epistula VIII, quam primus ex papyris


,

protuli.

'ba-

uostrae in urbe quae regni sui caput est

quantum ad [exter]nam pauet


si

pertatcm pertinet,
ecclesiae
in

magno sumfptu]
destinatae

maximo

coustruxit aifectu'
beati Petri
,

non eiusdem

usum
a.

eraut relliquiae
.S.)

quas petit Sigismundus a

Symmacbo papa
conferte

514 ep. XXVIIII (27

p. 59, 2",

('nobis venerabilium relliquiarum

praesidia,

quanmi

cultu

beatissimum Petruni in virtute habere mereamur'),


studia fidei catliolicae et probandae et provehendae

eodem tamen tempore omnia ea


agitata fuisse probalnle
crit.

XXV.
f.
7'',

Sultsequitur
f.

homilia recitata in
8'

Aeaunensis monasterii innovatione


Bignonius, Rillietus) viderunt.

cuius finem
vel

S%

contineri priores (Sirmoudus.

Vnum tamen

duo

folia inter folia 7

et 8 interciderunt

Marius Aveuticensis epi-

scopus monasterium anno 515 constructum scribit,

quod de innovatione, qiiam Aviti

homilia celebrat, intellegendum vidit Ruinartus ad Gregorium Hist. Franc. III 5 p. 107,

eumque

secuti sunt L. Delislius,

W.

Arndtius: anno

demum
ibi
(cf.

522 post

Sigistrici

necem

ex ipso Gregorio III 5 restauratam psallentiumque


p.
II

adsiduum institutum
p.

Rillietus

43 et 82, Bindingius
1S8 n.
1,

p.

247

sq.

et adnot.
(cf.

852 sqq.

217
12).

u.

750

sq.),

A. lahuius

288

n.

3 censuerunt

infra p.

180 ad v.

XXVI. XXVII.
eam paulo
II

Excipit
a.

eam homilia in Sigistrici conversione


j).

hal)ita

f.

8'':

aute ep. VI
;

516 recitatam suspicatur Bindingius

185,
f.

a.

517 A. laluiius
5"',

43 at(iue adnot. 2
ipsa

cui

duorum foliorum iactura iudieata

subieci

5%

quae cum

et

de conversione aliqua agere videantur,

ad eandem pertinere

facile quis con-

iccerit.

XXVIII. XXVIIII.
tionis fragmen
f.

His laciniis succedit eodem in

folio

S"

incertae dedicaKestat tamen

exiguum,

quod quo pertineat,

uihil

prorsus

docet.

12 quod partem i)osteriorem dedicatiouis eeclesiae cousecratae geminis aj^ostolis vel


sauctis
i.

communibus
ostendi;
et

Petro at^jue Paulo

continet.

Alienam

lianc

a f 4 esse supra
.

ad (lenevam non posse peiidnere Rillietus recte contendit Bignonii ut

vi-

detur amplexus sententiam. qui Tarantasiensi dedicationi folium adiunxerat.

Et sane

flumeu praeterlabens ecclesiam Isaram potius (piam Rhodanum qualis est ajiud Gene-

vam

interpreteris.

Certiora de tempore docentur


^f.

'florent'

enini.

ut auctor

ait,

'scep-

tra catholicae potestatis'

12'),

quod, quamvis liberiore oratione in laudeni catholici


nisi

principis Sigismundi

iam pridem videatur usus Avitus, non


atque

postquam ipse sceptra

sumpsit,
(12^'

potuit

scribi;

cum haec quoque


in

ecclesia ab hoste olim diruta dicatur

'erexisti

quod

hostis

alliserat'),
folio

hoc

tempus

quomiuus deprimatur homilia,

nihil obstat.

Subiunxi igitur
ceteris

(cautione

tamen eadem qua supra ad XXIII usus)


f.

Nam
test
,

ad uuam ex
potest

quae servatae sunt homiliis


folii

12 nullo

modo

pertinere po.

ad iucertam

quinti dedicationem

ita

([uod in paucis versiculis

qni

post titulum sorvati sunt. jtrorsus nihil est, cur aut cognata dixeris inter se argumenta aut aliena.

PROOEMIVM.

XLIX
et 31
attrita

XXX.
teni

Sequuntur quae extant in scedulis 33

adeo,

ut vix aliquot

verba ijotuerint intellegi


recitata
est.

Ad

liomiliam ea pertiuent, quae post Gundobadi regis mor-

Cum Moyse

conparari quis

rectius poterat

quam

rex

ille,

cui per

quadragiuta annos inter Arrianorum deserta

cum

migrasset, verae fidei lux versabatur


cf.

ob oculos nec tamen ipsam terram repromissionis videre coutigit;

XXXI XXXIII.
De
3

Gregorius II 34.

Addidi tres

titulos,

quorum primus

iu papyris olim fuit teste

Paradino.
not.

cuius auctore Avito


batte
sie

quam dubitationem levem movit

A. lahnius II 136

('Die Homilie

wahrscheinlicb Remigius

zum

Verfasser:

denn wie ware


' :

Avitus dazu

gekommen
zum
esset

zu balten
'

?)

ipse

infregit

subdita hac

coniectura

oder

iibersandte er sie

Recitieren
lecta:
si

Certo

si fuisset

Remigii, non in codice Avitianaest

rum homiliarum

ibi

legebatur,

quod minime

dubium.

Aviti erat,

eiusque auctor ut Chlodoveum gratulatur transisse ad iidem Christianam. ita par erat
gratulari

sororem redisse ex Arriano errore ad catholicam fidem


erat.

quam iam

frater

amplexus
elucet,

Hoc quo tempore factum


in

sit,

non

satis certo

ex Gregorii narratione
est.

utramque tamen conversionem

idem
,

fere cadere

tempus consentaneum

Tertium ex ipsius Aviti epistula posui

qui provecta iam aetate scripsisse istam

homiliam se

dicit ubi
erit,

'omnia

fert aetas,

auimum quoque'.
:

Non tamen senex


idem ego tempus

fuisse

inde putandus

etiamsi seniles partes agere se simulat

iutellego,

eundem animum,

qui

carminum prologis

proditur.

Vude

nescio an baec ad homiliam

XVII

liabitam in dedicatione ecclesiae S. Micbabelis pertineant, quae ante a. 506 est

dedicata,
belis
II

non tamen multo ante


istud coudidit,

ut videtur.

Nam

quin Caretene regina, quae Michapost ea quae disseruit A. lahnius


epitapliii
,

templum
,

Gundobadi

fuerit uxor,

36 sqq.
'

vix

dubium esse potest satisque puto testantur versus

((uibus

dicitur

praeclaram subolem dulcesciue gavisa neiiotes ad veram doctos

sollicitare iidem'.

Qui versus Le Blautium iniuria Fortunato carmen illud adscribere convincunt: auctoris
suut,

qui certamiui catbolicorum et Arriauornm ipse intererat:


si

neque e^iuidem habeo,

quod adverser,

quis ipsi Avito veiit adscribere,

qui ne talia quidem epigrammata

refugisse credendus est.

Maior sine dubio erat numerus liomiliarum Aviti,


papyris traditus
est.

quam

qui

Flori

opere atque
eis erat

Multas

ille

omisit,

quia nulla Paulinarum epistularum in

mcutio

quod inprimis dicendum

est de papyris, in quibus pro Pauliuis locis cxenii)la


libris petita leguntur.

et locutiones
li^piias

ex bistoricis maxime

Diversarum homiliarum

rel-

eodem per errorem


Francogall.
t.

titulo inscripsisse

Florum, quod suspicatur auctor

in Histo-

riae

litt.

III p.

133,

non credo.
relliquias i>ajiyri Parisinae
a.

Eiusdem
suppeditarunt

igitur aetatis
:

omnes sunt eae bomiliae, (luarum

inter

Maximi episcopi Genevensis vocationem


recitatae
suut.

513
,

et

primum

Sigis-

mundi

regis

aunum 516/517
iu

lam paucae

illae

de qnarum tempore

ambigitur, in idem tempus confereudae eruut patebitque aliquam tamen

temporum

ra-

tionem

secutum auctorem

bomiliarum

libro

coudendo.

Quae non servatae sunt de


nil

Lenteildis atque de Sigismundi conversione,

diversa in parte codicis, undc

est ser-

vatum, positae erant.

Attamen
(piidem

testatur Avitus in prologo

earminum ad ApoIIinarem fratrem dato

'
:

Nuper

paucis homiliarum mearuni in

uuum

corpus redactis bortatu amicoruni discri-

L
ineu editiouis
iutravi'.

PROOEMIVM.
Aut
igitur

falso

c.

a.

507 carmiua edidisse auctorem iufra


ei

dixerimus,

aut

cum iam

propior

esset

mortem, alterum homiliarum librum


,

quem

autea ediderat adiunxit.

Piiori seutentiae favere videtur et Gregorius


dicit

qui scripsisse

homiliarum librum unum, non duos,


uiilias
,

uisi forte,

quamvis nosset ipsas hoqui scripsisse (luidem


id cst

Iiac in re prologi

verba exscripsit

et vitae auctor,

homilias de diversis temporibus auui Avitum


generis suut quas priores posuimus
I

uarrat,

homilias

cuius

XVI,

sed etiam posterioris temporis unam, qua

de Vienneusi baptisterio agitur, multis verbis laudat, uno igitur omnes libro coniunctas
habuit.

quam(juam inscriptionem

iinxit,

quae in priores tantum conveniebat.

Verum haec

testimonia etiam in contrariam partem possuut adhiberi gravioresque


f.

videntur ratioues ex epistulis ad Apollinarem .Sidonii

adlatae.

Girca idem igitur

tempus, quo epistularum corpus couligebat Avitus,

novani j)uto homilia-

rum (juoque conlectionem

instituit.
edidit,

Eo minus ordo temporum, quibus Avitus opera sua

a nobis poterat servari

uos vitae auctorem secuti quae gravissima sunt, i^riora fecimus, cetera subsequi iussi-

mus

pro ea quae cuique litterarum geueri est in illorum

temporum rebus investigaudis

auctoritate.

Superest ut
igitur
folia

quam

secutus

sim

in

papj^ris edendis rationeui ostendam.

Primuui

quam

potui accuratissime descripsi,


et

ut qualia

nunc habentur repraeseutasibi

rem,

additis

tamen quae olim Sirmondus

Bignouius legeraut vel legisse

vide-

bantur; haec tameu unciuis separavi.

Litteras (juae

uou

satis certae esseut

cursiva
His folio-

quam
ribus.

dicunt scriptura expressi,


subieci

sola litterarum vestigia

punctis

indicavi.

rum imaginibus

varias lectiones et coniecturas,


difficultatem
,

quae temptatae er;mt a priocontextum dedi vulgaris


tieri

Tum

ut

legendi

pro viribus levarem,

sermonis

vitiis

purgatum

distinctum

correctum et quantum vel

poterat vel satis

videbatur suppletum,

denique lacunarum magnitudine diligenter definita.

Ea tamen
erat satis

supplementa ne putaveris pro Avitianis

me

velle venditare,

cuius quis crediderit ad

verbum posse
lubrico;

vindicari
est,

sermouem

iuterpretandi potius

munere fungendum

quo factum

ut aliquotiens proponerentur,

quae nou prorsus cousentireut

cum
ita

ipsis auctoris verbis,

saepius quae vitiosa esse

(luis

nou

intelleget,

reliuquerentur

ut eraut,

quia remedia iion erant iu iiroraptu.


describeudis p.

In
qui

scedulis

154

s(iq.

inutilem

conlocasse

me operam nou
,

decruut
uiulto

dicant:

confido

tamen,

qui praeeunte

me

repetito studio eas tractaveriut

]ilura lecturos

homiliaruuKiue coguitiouem aliquantum aucturos.

VII.
Olim cum carmina sua
"uou miuimo volumine'
felici
(cf.

epigkamjiata ipsc

dicit

Avitus ordinare medifaretur

servato

causarum vel temporum ordinc,


Vieuueusis
civitatis
a.

omnia jjaene
facta

in in-

perturbatioue

(piam

genuerat

5i)()

expugnatio

A. laliuius

II I2s),

dispersa suut.

Quae quimiam

siugillatim aut requirere difficilc

PROOEMIVM.
invciiire iii}iossil)ilc essct,

LJ

aiit

ahieci.

ait.

ca de aninio. (iiumiin

niiln

vel ordinatio

salvonini,

ne dicani dispersornni reparatio dura videretur.

Aliquos sane libellos apud

quendam
et

familiareni postea repperi, qui licet uoniinibus propriis titulisque respondeant,

alias

tamen causas inventa materiae opportunitate perstringunt'.


amicorura homiliarum corpus
emisit,

lam postquam

hortatu
libellos

Apollinare fratre maiora suadente hos


libri

sunt autem priores quinque carminum


est aut ipso

et

frati-i

adscripta edidit.

Hoc
apud

autem factum
familiarem
ante
iu

anno 50" aut non multo post;

agitur enim de libris

quendam

inventis in epp.
"^i

XXXXIII
ibi

38 8.

LI 45 S.

quae scripta sunt

pugnam Vogladeusem
laetatur

interfectumque

Alaricura Gotthorum regem'"'^).


'')

Atque

altera

quidem opusculi

illius
jis

iam diu quaesitum praedonem

in raanus suas ve-

nisse

Emeteriumque
est epistula,

nimirum

fuit

praedo)

Eufrasio Arvernorum episcopo,


is

ad quem data
Sidonii
filio
f.

libellum illum reportare mmtiat rogatque, ut

Apollinari

tum

in

ea civitate

conmorauti tradat.
spiritalis

Traditus est atque placnit Sidonii

atque placuisse hos


scripserat.

de

historiae gestis libros

ad communem quendam

amicum

Puduit tamen

libelli,

qui sine dubio ad Avitum reverterat, auctoj)ost

rem; nam. ut
'

scribit Apollinari aliquot

meusibus

quam

legerat

ille

et laudaverat,

libellum amicus, qui ut puto ad vos pervenire fecit (Eraeterium

dicit,

nou Eufrasium,

ut voluit Bindiugius p.

296:

nam

hic librum

non praeripuerat

sed ab auctore tra-

dendum

Apolliuari acceperat), non de librariis, sed adhuc ex notarii


praeripuit,

manu adeo mihi

inemendatum crudumque
vitiis

ut non facile denotes. auctoris magis seriptorisne

irascaris'

(et

dixerat in

priore epistula

ad Eufrasiura 'qualecuraque opusculum


,

nec antea editum nec omnimodis emendatum')

quapropter in membranas redactum,


illi

sed adhuc non quanta voluerat correctioue politum celenter


igitur

trausmittit.

Accessit

haec causa ad

fratris

admonitiones permovitque
dicit in

ut
:

tandem carmina

illa in

pu-

blicum emitteret.
voluerat cdidit

Quod

ipse

prologo sexti

libri

Jibellorum (|UOS non sicut

dispositio

mea.

sed tua sodaliunniue (luorumpiam festiuatio aft'ectuosa

quidem sed incousulta

praeripuit'.

Hanc autem editiouem paulo post


31

instituit,

ut apita

paret ex verbis epistulae LI p. 80,


instituit,

sqq.

cum prologo

p.

201,

'')

conlatis,

neque

ut

Sosiis'''')

divulgandum daret,

sed ut fratris Apollinaris nomine praefixo

absolutum

iara

opus professus nec postea limae subicieudum tamquam sua possessione

cederet illiusque in fidem potestatemque libros permitteret.

Mox
fatione

post consuramationem librorum ((uinque fratre iterum petente singulari praefarailiac

ornatum sextuni librum ad Fuscinam adiuugit cum


hominibus communicandum.

couiuuctissirais

tantura

Quod

ut fieri

posset,

duobus voluminibus peralterura de

scripta fuisse oportet carmina,


virginitate

quorum alterum Mosaicae

historiae libros,

carmeu conpleeteretur paucis tantum insiuuaudura.

Priora ista exeraplaria anni 507, quia nou erant couprobata ab auctore,

nemo de-

tj4)

Ciii

ipse Apollinaris intererat

cf.

Gregor. II 37

Maxinius

ibi

tunc .^rvcrnonini populus, qui

cum

ApoUinare venerat.
6.5)

Scripsistis circa vos

dignationem domni regis Alarici illaesam

et

pristinam pernianere p. 79,


II

:14.

66)
67)
Llt.

Per iocum nimirum praedonem appeUat, qiiod dioo propter A. lahniuni

129.

Qui quidem multi fuerunt Viennensi in


I

civitate

Bedae temporibus (Bedae opp. IV 364 sqq.

Ebert,

des Mittelalters

601).

LIT

PROOEMIVM.
intenenint:
est.

sciipsit

ct

exempluni Apollinari

fratri

dedieatuni

mox

iu

uuum volumeu

transcriptum

atque ad hoc cxemplar VI libros conplexum quae ad uos veneruut

exemjjlaria omnia refereuda sunt. ea quoque quae quinque tantum libros exliibent.

Ex

libris,

qui

ad uostra tempora aut

ipsi

veuerunt aut quorum aliqua memoria


u
.

a servata est.

primum recensendi

sunt Gallicani

qui

integriora multo servarunt

auctoris verba ibi quociue.

ubi ab usu priscoruni poetarum descivit,

ortbograpliicasque

superioris aetatis rationes sequuutur.

Eorum tres ordines


iuitio

constituendi

sunt,

(luorum

primus

et

alter

dignitate

ab

parum

fuisse

videutur diversi,

tertius

ab priuuj ut videtur derivatus multo est

iuferior.

Praemittenda tamcn aliquot librorum memoria

qui utrum propius ad arclietypum


tertio

Avitianum recedaut. (piam


iucertissimum
est.

tres

illi

ordiues.

au cum

ordine habeaut cognationeni.

Laudat enim versiculum Aviti

V
s.

135

auctor

qui dicitur

de dubiis nominibus

(Gramm.
scripsisse

lat.

ed.

H. Keil 574,

4)

Lugduneusem eum

fuisse suspicatus

sum

uuper'*'*

autem non ante medium


catalogo

Vn.
exhibet codex

PoiTo iu vetere
s.

quem
incipit

Dietzianus

Berolin.

Santen. 60)

Vmi

legitur:

Libri Alchimi.

sic

lu

adulesceutiam qui In publico patre cadente


dedit.

risisset et languenti puellae

amatorium

De

coutroversia fullouis vel calvi.

Ad
t.

rhetoris Alcimi deperdita opuscula pertiiiere haec suspicabatur

M. Hauptius (Hermae
alii

III 222.

Opusculorum

III

425

sqq.)

neque hunc neque episcopum spectari


p.

vo-

lueruut.

Kectius A. Riesius (Anthol.


,

lat. I

XXXVI

not. 21)

coniecit episcopi uostri

poematis
auctoris

qualia nunc habeutur

subiecta fuisse

eodem

in volumiue incerti

cuiusdam
Kisi forte
'''')
.

epigrammata eoruni
'

similia.
'

quae servavit .Salmasiana authologia. quae vocantur conpositarum ab Ennodio


inducit,

fuerunt opuscula similia

dictionum
librarius

Quod
quod

autem verbis
offendat.

'sic incipit'

quod Alcimum sequitur opus

non

est

Huc
rium
'";

pertiuere putaverim Alcimi laudationem

quam exhibct Aethici


:

Istri brevia-

scriptum Merovaeorum in reguo


[ex
c.

c.

a.

630

111

Et illud quod

ait

Alchimus:

ut diabolus, qui primus couditus

fuerat et primus corruerat, in die iudicii aute


et in

infernum reclaudetur.

omnes pessimos homines punietur Quia 'quique"': creaturae praefulsit in ordine prirude miraculum idemcpie
'

mus

'

et \-iarum dei claruit iu

primus

"'^j
"

in

novissimo

'iudice' terribile

'veuturo poeuas daturus'. quales ab initio dictae suut. iu ca-

68]

R. Peiper, Die handschriltUclie UeberUcferiing

iles

Ausanius, Jahrbiicher
suadere non posset,
In aleatorem
,

liir

class.

Philol.

Supple-

mentband XI 297.
6'.t)

E.

g.

In novercam

quae cum marito

privigui

oilia

utrisque venena porrexit,


,

In

eum

qui praemii nomine Vestalis virginis nuptias postulavit,

qui agrum

in

quo parentcs

eius erant positi, pro ludi pretio dedit etc,


70)
II,

Wuttke, Die Kosmographie des


enira

Istrier Aithikos.

Leipzig

1S5,'(

c,

11

et

12 p.

6
,

sq,

71) Quia

cuique Wuttkius

sed

enim

otn.

codd. Lips. Guelpherhyt.

S<iniiiillensis

quippe Lips.

Guelpherb.;
72;
'de

est

Aviti versus II J7,


II

AvHus
nun

48 primas venturo pendet sub iudice poenas; primus Aethici


Wultkius
;

libri

iudice Guelpherb. Sanyali.

Lips.

constut), iudicio

daturus scripsi, damnaturos Lips., dampnaturus Guelpherb. Sangttli.

'

PKOOEMIVM.
veniaiii

Lni
in

l;u'i

tales

et tut aute tribiuial

iei;is

ipso iudieio dilatue nioitis in-

dicium peccatorum itemciue cum auctore mortis praefereudac atque ostcudeudae


erunt,
religato ac cateuato

eodem

anti([Uo serpente,

ut cernaut impii truculcn-

tissimum ac furibundum mortis auctorem,


inutilia
et

uociva

omnia

Aetliicus iu

quem secuti fuerunt in quae mergunt hominem iu interitum cbosmografia et Alcbimus pulcbre dixeruut.

desideria aiulta
112]

llaec

Cum
rum
vel

baec scriberentur, dudum extra artiores provinciae

fines in alias iude regiones

evagata erat collectio carminum Aviti; neque solius Aviti, sed aliorum quoque poeta,

qui vel olim lectitabantur in civitatibus


laus

Lugdunensium Vieuneusium Arvernorum

quorum

uuper eo pervenerat: iam enim in


Id quod

unum

corpus redacta multorum


s.

opera per codices vulgabantur.


labente,

primum factum

esse videtur

VI ad exitum

cum

innotuissent in Galliis et

Aratoris carmina missa ad Parthenium prae-

fectum Galliarum. et eius auctoris, qui

Cypriauus

dicitur in vetustissimis libris.

PKIMI ORDINIS LIBRI.


Vetus catalogus codicum
Sti

Nazarii Laurissensis
refert

(ed.

A. Maius, Spicileg.

Rom.

192) in uno rubricae

L codice haec

conprehensa:

20 Metrum Cypriaui super heptateuchum et regum et Hester ludith et Machabaeorum. 21 Metruni Alcimi ad ApoIIiuarium episcopum lib. .VI., .1. de initio mundi, .IV. de .II. de originali peccato .III. de sententia dei, diluvio mundi .V. de transitu maris rubri, .VI. de decem plagis Aegypti. 22 de virginitate metrum Dracontii. 23 de fabrica mundi metrum Colum, ,

bani.

alii

versus

quam

plurimi in uno codice.


et

Falsissimarum de Dracoutii
runt,

Columbani carminibus opiniouum auctorcs

extite-

qui temere haec sicut scripta erant amplexi sunt.


'

Legendum enim
:

erat:

fabrica

de transitu maris rubri 22 Metrum Dracontii de VI de virginitate mundi; 23 Metrum Columbani; alii versus quam plurimi, in uno codice'.
;

Columbani autem

sine

dubio fueruut praecepta viveudi sive nionastica (monosticba),

quae olim a Quercetano,

nuper ab E. Duemmlero inter Alcuiniaua recepta


plagis Aegypti',

sunt''').

Quae autem uumero VI subiciuntur verba 'de decem


simos versus significaut sive in
in
ij^so

Eugeuii notis:

codice

sive in catalogo falso loco positos

nam

codice non
is

verum opus Dracontii legebatur,


catalogum confecit
,

cuius quattuor libros sine dubio enu:

merasset

qui

sed Eugeniana transcriptio

inter

'

alios versus

autem minora Eugenii carmina

fuisse putaverim,

(iuorum

XX

in ed. Sirmoudi est illud

quod

est

de decem plagis Aegypti.


interisse

Hunc codicem

dolemus magnopere; nam non omnia,


vetustior est
in.

quae eontinebat,

servarunt codices duo

Laudunenses, quorum
279
fol.

Laudunensis
Extremo
1'

n.

maximo,

s.

VIIII

(olim

'uo.

361 varia opera').

iu folio legitur

PP

litteris

Pithoeanae mauui simillimis, insunt autem iu eo haec:


(fragmentum)

metrum

saucti Hilarii Pietaviensis episcopi in genesi

I"

Proba de aeptatico
Cipriani de

3^

Sodoma
libri

5' 18'

Alcimi

I IIII
1.

73) Poetae Latiiii aevi Caroliiii

t.

p.

Berol.

1S8U

p.

275

2Sl,

cf.

p.

1(J4 sq.


1,1

V
18''

PROOEMIVM.
Dracontii liber

22' 34'
34*'

Xi"

liiber
i

geneseos metricus Cipriaui

(vacHum

Incipit liber questionuui sujjcr librum Gencsis


liber

JOO^ lO')' Alcimi


105'.
1
1

V
linscr.

114'',

metrum de Exodo
explanatio
libri

deest,

subscr.

Fiuit liber Exodusj

14\

2
1

115'',

l2o''. 2
12S''.
l'i2^,
1

137", 2
144'.
1

(vacua)
125', 2
127'.
2 2
1

exodi

liber leviticus

132^
137".

capitulatio

et explanatioi

de levitico

metrum snper numerum


capitnla
(et

144',

explanatio

libri

numeri
deuteronomii

146',
150''

140',

metrum deuteronomii
capitulatio et explanatio)
libri

150'. 2

(vacuum)
1

I5r.
155'.

157'. 2
162'', 2

ISS'.

metrum lesu nave


capitula et expositum in Hiesu nave

157'.
1(32''.

2 2

metrum super librum iudicum


f.

capitula et expositum de libro iudicum

163", 2

abrumpitur codex inde a


liic

158''

mutilatus
qui insiguiti sunt in fmc littcris
inter quat.

Conpositus est

liber quaternionibus
1

XX.

A-V.

Primi autem quaternionis interierunt folia


posita sunt
f.

et 2:

et

tria folia interest.

32

34),
n.

in quibus posterior pars Cypriani metri

de genesi perscripta

Foliorum

uumeratio recenti

manu

facta

est neglegenter:

non semel omissi sunt

numeri, nec tamen praeter prima et ultima folia quidquam excidisse videtur.

Laudunensis
varia opera').

273,

forma quaternaria maxima,


et

s.

VIIII ex. (olim 'uo. 360


et S.

'Huuc librum dederunt Bernardus

Adelelmus deo
sci^'

Mariae LauPaulo

dunensis ecclesiae.

Si quis abstulerit oifensionem dei et

Mariae incurrat'.

inferior aetate est altero.


1

'

in

nomine
nesi

diii

nri liiv ypi incipit

metrum

sci Hilarii

pectaviensis cpi in ge-

("ad leonem

papam"

al.

add.

2'.
5'',

Proba de aeptatico
versus Cipriani de

Sodoma

6', 2

Alcimi Aviti

libri

I IIII

21', 25'.

Dracontii liber I

Liber questiouum super librum geuesis

111', 2
1

Alcimi Aviti liber

V
leviticum

16', 2

129', 2
130',
1

explanatio
130'.
1

libri

Exodi
pars extrema a.
v.

metrum super

263

30i))

capitulatio et explanatio in leviticum

135',
140'^,

metrum super numerum


capitulatio et explanatio libri

numeri

et catalogus

mausionuni

147', 2
150'',
1

metnim super deuteronomium


capitiilatio et explanatio libri

deiiteronomii

154'.
159"^.

metrum lesu nave


capitula et expositum in Hiesu nave

162', 2
169',
1

mctruni super librum iudicum


capitula et expositum de libro iudicum

PROOEMIVM.
Receuseutur huius

LV
agit
'

libri

uovem

capitula,
f.

quorum ultimuni

de

rutli

moabitide'.

Huius autem capitis explauationi


explanatio
tur
uis
f.

173', 2 inscriptio

praetixa est minio oruata -Incipit


libri

libri ruth-.'

atque subscriptum est 'Explicit expositum

ruth'.

IJic tini-

173^, 2 quaternio

XXII

totusque simul codex, cuius quateruiones VI et VII ter(f.

tantum foliorum paribus coustaut

42

47,

4S

53).

Quoniam autem carminum nostrorum

fata coniuncta sunt

cum libro (luaestionuni


ct initiuni ct

super veteris testameuti libros, adscribere


eius operis

placet

titulum

cxitum

Liber questionum
stini

super librum Geuesis

ex

dictis

scorum patrum Augu-

Gregorii Hieronimi Ambrosii Hilarii Hisidori Eucherii et lunilii.

^ Primo omnium praeceptor mi


qui Genesis apud
>

inquiri mihi necesse est quis huius libri

nos

dicitur

scribtor habeatur

quicumque enim fidem

domini promeretur, nullis maculis carualis nativitatis offuscatur.

Nam

hoc

ita

futurum etiam per prophetam significatur,


diebus effundam de spiritu
PruliifjKS

dicente domino.

erit in

novissimis

meo super omnem earnem.


tilivo

uutem quucstionum de

Exodo

liaec est

lu dei nomine orditur itrologus.


lu

Quaedam mysteria ex

libro

geneseos

et

obscuriora rerum gestarum (piae allegoricis suut obtecta figuris cx libris

ma-

iorum breviter excerpta jterstrinximus.


et

figurata
,

mysteria singillatim ex
scilicet

litteris

Nonuulla vero sequeutis legis typica sanctorum virorum sublata subiun-

gimus
terit
15

pauca
facile

indagare,

plicari

ex eorum stilo promeutes. Nam omnia legis quis poquae tam iumensa suut, ut uec iuxta hystoriae textum expossint. proinde tantum secuti sumus quantum contiguo operi
ut

sufficiendum
fastidium.

putavimus,

nec libellus

excedat

modum

nec lector incurrat

expl.

incipiuut capitula libri buius.

Exodus quae
exj)Iiciunt.

in

se

coutineat

etc.

ii-eccnseiitur

rapilidu

LVIIII)

huius

libri

sanctorum patrum quorum in jiraefatioue i^rima memini super Exoduniy A Exodus iuxta fidem historiae (juae delucipit explanatio

scribit?

Exodus

contiuet

haebraeorum servitutem

fuiis

et

ex-

oret pro
Pitst

omuibus

iu se credentibusv

Explicit explanatio libri Exodi.

mctruni super Leviticum sequitiir


incipit capitulatio
!lil)ri

de Levitico

[sunt

uutem XVII capitula)

expliciunt eap

Levitici n,

om. N].

lucipit explanatio in Leviticum.


at. corr. n)

sitates exsequitur

(exsequuutur

quarum

Ilostiarum diver-

huiusmodi sacri-

ficium ab ecclesia catholica.


Post

explicit Leviticus.

mctrum super Nuinerum


lueipiuut capitula libri liuius [sunt AXVl

finiunt capitula.

Incipit cx-

planatio liber

Numeri et catalogus mansionum. A Prima nobis (piestio oritur. cur hic liber Numeri nomen acceperit idolatria oninia etiam vitia extinguimus. explicit [liber Numeri n, om. N]

10 obsfiuriosa
liroiiiuruiites

alligoricis

n
iV

II

excrepta perstriiximiis
1.5

14 tam] n, tameii

toiiticiio

A'

LVI
Pnxt

PROOEMIVM.
metrum Dciitevomndi

A Deuteronomium iuxta fidem


nomio
explicit
repetitio est

liistoriae
libri
libri
si

quae describitV
[sunt
I

In Deuterocapita)

Incipit
capitulatio.

caj^itulatio
ca|ritv

Deuterouomii

XXVII

incipit

Deuteronomii

Liber Deuteronomii
illie

praecedentium

enim hic pro peccatis cedimur.

sine peccato invenimur-.Posl

explieit liber Deuteronomii.

metrum lesu Nave:


Incipiunt capitula
libri iiuius
11]
.

^libri

iesu nave

[capitn simt
|

XVIII)

expr. capitula [nave

((</(/.

Expositum

in Hie.sv

nave.

Post mortem ergo


].

Moysi loquitur dominus


Post mclnoii siiper lilirum

explicit [liber iesu

nave add.

ludicum
libri

Incipiunt
scripluin
esl

ca])itula

ludicum.

sunt autem

VIIII
^

quorum ultimum
libro

in-

de ruth moabitide.

Sequitiir

expositum de
libri

storia

iudicum non parva mysteriorum indicat sacramentum


:

ludicum.

Hiest

Capitis
:

noni inscriplio minio ornata


illi

Ineipit

explanatio

ruth

/iiiit

cnm quo

honor

et gloria in saecula

saeculorum. Amen.

Explicit expositum libri

rutli.

Forte fortuna,

volvens incidi

in

cum baec scriberem, Marteniauae collectionis tomum VIIII perWicbodi quaestiones in Octateuchum'^1 quarum vir doctissi,

mus
p.

priora aliquot capita ex pervetusto codice Trevirensis S. Maximini nHinasterii edidit

295

366,

aguovique easdem quas in Laudunensibus


in codice Trevirensi inscriptio

libris

inveneram quaestioues.

Praefigitur

autem

cum laude

Caroli regis et alloeutione


,

ad

librum.

luseriptio haec est:

'Carolus rex Francorum et Lougobardornm


scribere iussit'.

ac pa-

tricius

Romanorum huuc codicem ad opus suum

Sequitur:

Lav.s kegis:

Quis digne indoctus metrorum versibus uniquam


Rusticus explanet, euius praeconia passim

Latus concelebrat sub caeli cardiue mundus


sunt XIIII hexametri.
Sequitur:

etc.

'Epigramma

operis subsequentis
etc.

"

quam magna

tuae clarent praeconia laudis

Iterum Carolus rex celebratur (LXI hexametris)


vandis patrum scriptis extolluntur
v.

maximeque merita

eius de ser-

10

Quis saltem poterit seriem enumerare librorum, Quos tua de multis copulat sententia terris Sauctorum renovans patrum couseripta priorum.

74)
auctor,

Octaleuchus

falso

inscribitur

a Martenio;

nam librum Ruth appendicem


cf.

libri

ludicum esse

voluit

ut supra vidimus.

Idqne
ep.

solito

more ut videtur,
p.

Forcellinius

6.

v.

Heptateuchus [ex Sidonii ep.


instit.

V
I
'

15

quocum iunge Avitum


frequentius.

VII

(G S.)

38,

2:i].

Octateuchus quidem Cassiodorius dicit Sed

divin.

Primus scripturarum divinarum codex


Exemplis a

est Octateuchus'.
s.

tamen per mediuni aevum Ileptateuchi nop.

men
ed.

Du

Cangio

v.

heptaticus atque Wattenbacliio conlectis (Schriftliunde^


p. 7 et 8,

120,

pr. p.

102 et 395)
'

praeter Cypriani

et

Probae heptatychos supra

infra p.

20 (Alchimi) con;
'

memoratos adde haec:

sextus heptateuchi voluminis textns' Aldhelmus ep. ad Acircium p. 223 Gil.


stilus in

Vo-

lumen
204);

in

quo continetur Ribani [RabaniV]


Cabinet des manuscrits II 471)
;

eptateucum' Cluniacensium codd. vetus catalogus n. 338


s.

(Delisle,
'

'Origenes in Ueptateuchum' cod. Phillippicus 1670

XI (Meermann.
s.

De

quaestionibus

(de locutionibus)

super Eptateuchura (Augustini)' cod. Abrincensis n. 74


scripsit, cf.

XIT:

Clanclius (iregorii

Magni discipulus Expositiones in Heptateuchum

Fabricius

111

SS M.

PROOEMIVM.
Atque
lioc loeo

LVII

apte ofterebaiituv Aleinii

versus ex libro

acl

Fuscinam sororcm

379414

Nam
eo

quicquid sacrum diviua voluuiiua verbis


v.
11

ete.

quos haud eunctatus trauscribit

46

iuflexos turpiter
virili',

suum

iu

usum
13

nam

pro

quod Alcinnis

scripsit

414

'

studio

converte

ille

reposuit:
v.

'studio eonverte

regali'.
(V.

Post hos ex
:

Eugenii pracfatione Dracontiani operis


de plebe quisquam livore perustus

25

exsciibit

4759)

At
in quibus

si

etc.

multo meliorem,

quam

qui editionibus circumfertur, contextum prael)et


adhibito consentientem

cum
Eu-

eodiee Parisino 2832 ante

me non

nam
in

liaec earmiuis

geniani pars in Laudunensibus

libris

non

hal)etur.

Eorum

ultimo

suum nomen

auetor reposuit pro parvulo Eugenio:

Vvigbodus humilis nucarum mole piavi


post

quem duobus

versiculis praefationem

finit,

quos mutuatus est cx monostiehis Di-a-

contiano operi subieiendis v. 6C6 sq. ed. Carpzov.

Haec

tibi

rex

summe

iussu compulsus herili

Servulus ut potui devota mente dicavi.

lam subsequuntur versus

inscripti

Ratio VII dierum.


sq.

seilicet

ii)sa

illa

monosticha

Eugeniana praeter versus iam dictos 666

Huius autem Wigbodi opus collectaneum servabatur in armario Laureshamensis


coenobii viditque

A. Maius'^)

in

prisco

eodice
179,

Vaticano

''')

Vetus S. Nazarii eata-

logus queni

ille

edidit Spicileg.

Rom. V

hunc eius recenset titulum

Collecta

quae

collexit

Wicbodo ex opusculis Sancti Augustini Ambrosii

Hieronymi

et

ceterorum patrum in quiuque libros Moysi iu uuo eodice.


fuerit,

Quis harum quaestionum auctor


pro
re

quando

et

quo loco

seripserit

satis eerto

nostra

erui jioterit.

Primum enim

constat eius farinae opera nou ante Aleuia.

num

coudita esse").

Porro scripsisse nostrum ante


(vid.
:

800 inde apparet, quod Caro147


.

lum regem appeUat, non imperatorem

Duemmlerus N. A. IV
convertimur
statini

De

loco autem,

ubi scrij)serit, vix dubia res esse poterit

ad ipsum Laureshameuse

coenobium conditum

a.

764, ubi erant ea opera, quibus

Wigbodum usum videmus, Eu-

75)
76)

Spicilegium

Romanum V

p.

XV.
s.

Recentiores aliquot codices quos nominat E. Duemmlerus, Neues Archiv IV 147; Poetao latini aevi

Carolini I p.

88 (Vindobonensis 1004

XIII

et

Admontensis 174

(18)

s.

XII hauc inscriptionem habent:

'Incipit explanatio

quam
,

fecit

Wichbodo presbiter domni

Caroli imperatoris'.

Desunt

in
sit
1.

Vindobonensi, nescio
nescitur,
c.

an et iu Admontensi

carmina praemissa in Trevirensi.


bibliotheca Parisina cod.
lat.

Ipse Trevirensis ubi nunc

scd Marte-

nianum apographum possidet


77)

17188,

cf.

E. Duemmlerus

p.

577.
II p. 21
;

Vid.
cf.

quae de hac re dixit A. Ebertus, Allg. Geschichte


Alcuini ep. 143 ed.
laffe'

d. Lit. des

M.-A. im Abendlande
in

praeterea

(p.

540

sq.l

ubi Alcuinus Carolo regi


sit,

conponendo maiore suo ada.

\ersus Felicem episcopum VrgeUitanum opere quibus auctoribus usus

exponit
. . .

800 medio mense lunii:

IIos

quinque panes
direxi,

et

duos pisciculos, simul septenario numero consecratos


.

vestrae sanctissimae aucto-

ritati

domine mi David,

In hoc

namque opusculo
est beati

catholicae fldei veritatem ex sanctorum patruui

i'ertissimis probare testimoniis nisus

sum;

id

Hieronimi atque sancti Augustini, Gregorii papae RoPetri etiam Ravanensis episcopi et beati Bedae

niani,

Hilarii Pictaviensis episcopi,


,

Leonis quoque papae et Fulgentii episcopi, Ambrosii quoque Mediolanensis


,

cpiscopi

sed et fortissimi

contra Nestorium militis Cyrilli

presbyteri Gregoriique Nazanzeni nec

non

et Ysidori Hispauiensis et luvenci


'

Liusilem provinlian scolastici

Origenis quoqne quaedam vel Cassiani exempla posui


AviTVS.

ele.
[j

LVIII
carmina

PROOEMIVM.
quidem plena
et ubi ijriscum

geuii

et Aviti

et

Wigbodianorum conlectorum
fuit

codicem fuisse testatur catalogus S. Nazarii.

Neque ignotnm
I
129,")

Wigbodo nomen
diplomatico
qui illud opus ad
illud poterat

apud Laurishamenses

s.

VIIII:

citatur
17(J8,

a Foerstemanno
4". sit:

ex cod.

Laureshamensi edito Mannhemii


S.

Nihil attinet quaerere,

Maximinum Trevereusem translatum


in re

nam

multis modis

tieri

nec

quidquam ea
riani a.

mirum.

Sed tameu recordabimur tertium abbatem coenobii Nazaqui


dicitur
'

791 in sedem (archi)episcopalem Trevirensem vocatum esse,

vir
in

plane

dilectus

deo

et

hominibus

simplex

et

sapiens

atque tam in diviuis


in

quam

secularibus

diseipliuis
:

adprime eruditus'.

Eius

uomen mirum
conmentarii

modum

accedit ad

nostrum auctorem
eius scriptis
nihil

erat

Richbodo,
tempore.
illa

qui obiit
:

eodem anno 804 quo


si
illi

Alcuinus"').

De
ob-

quantum
illo

scio traditum

nostro

parassent episco,

patum
latrat

uon mirandum

At ne uuum hominem ex duobus faciamus

atque obstrepit

littera

cauiua.

quae nou minus constare videtur episcopo.

quam

W
ut

littera

conmentatori

biblico"'').
,

Quidquid de noniine auctoris-") statuemus eorum conmcntariorum

illud certissi:

mum
qui
,

codicum Laudunensium archetypum prodiisse ex S. Nazarii coenobio


et

ibi

fuisse

delectaret

ct

prodesset

Hilarii

Probae Dracoutii Aviti Cypriaui deuique

carmina cum Wigbodi conlectis coniungeret eum ordinem secutus, ut singulis carmiuibus
singulas

conmentatioues submitteret.

Ita factum,

ut Aviti liber
,

a prioribus seiun-

geretur absciderenturque quae ab eo consilio erant aliena

velut Eugenii

ad Chiuda-

sviutum regem epistula eiusdemque praefatio atque monosticha alterque liber Dracontii
sive

elegia ad Theodosium,

item Probae dedicatio

(v.

15)

et ultiuii veteris testaliber.

menti versus cum toto novo testamento, denique ad Fusciuam A\iti


Inde patet uon exiguum Laudunensium librorum pretium esse
minibus^'),

cum

iu ceteris car-

tum

in Avitiano opere,

ubi

Wigbodianarum lectionnm ex sexto Alcimi

libro

petitarum

cum optimo Leidensi conseusum depreheudemus.


frater fuit

Lauduuensium codicum
armarium habebat.
(1158

quem Cluniacensis

monasterii (conditi

a.

910)

Vetus catalogus conpositus Delislio iudice sub abbate Hugone III


describit
(L.

1161)

ita

eum

Delisle,

Le Cabinet des manuserits

II

459 sqq.).

'537 Vohunen in quo continetur


,

Alchimus
,

episcopus in eitateucum ver-

Paralipomenon Hester, ludith, Machabeorum, et sifice, et iu libros Regum opusculum de veteri Testamento, nativitate ac passione domiui, excerptum de Virgiliano, de seutentia dei, de diluvio mundi, de origiuali peccato, de transitu
maris rubri et de enigmatibus variarum rerum
lu
'.

Alcimum

igitur translata

iam hic vides, quae sunt Cypriani

Probae est opus-

culum de vetere testamento Virgilianum, aenigmata in


Aldhelmi.
Aviti
ut iu

fine adiecta aut

Symphosii aut

Laudunensibus

liber sextus desideratur;

Wigbodiani conmeu-

78) liiter Alcuiiii liiscipulos vel sectatores iiumerat


79)

Kicbodum Guizot Cours Je


legatus Georgii

1'lnstoire moderiie p. 345.

Quidam Vvighodua abbas presbyter, qui


syiiodls,

a Carolo

episcopi Ostiensis comes erat in

diiabus Dritaiiniae
iiiaiia

in

epistula Georgii

ad Iladrianuui

papam
Fraiic.

a.

786 memoratur {Monumenta Alcui-

p.

155).

80)
t.irc

Falsa sunt

quae Martenius et post

eum

Hist.

litt.

IV 177

179

ed.

iiovae

(18(11))

de auc-

dicuiit.

^l)

.\lio

loco disserendiini erit de

Cypriano

llilario

Hracoiitin

Trobae (eiitom^m

iioii

exainin.iviiuus.

PROOEMIVM.
non defuerunt in codicc
a.

LIX
S.

tarii

iic8eii(

iiii

liic

iion

fiicriut

oiiiissi

Kicliarii.

ciiiiis

inter

libros

qiios

niouasterium Ceutulcnse

831

possideliat,
p.

mentio est

in ?Iariulti

chronico,

quod Daclieryus
Hilarii
:

edidit Spicilegii tom.

IV

419, ed. nov. II p. 310:

autem de fide sanctae Trinitatis; quaestiones Hilarii, Cypriani, Alcimi Aviti, Hieronymi Augustini super Peutateuchum iu I. vol. qui sunt
,

libri

duo.
scripsisse

undc
litt.

falso

quaestioues de Pentateucho
videtur codex
ut
43(1

Avitum conieceruut

vid. Hist.

de la France III 137.


Derivatus ex hoc vel
illo

Parisinus

lat.

1132S (Suppl.
unuin

lat.

3SS)

foll.

56

s.

XI/XII (non VIIII,


pagiua sexti
libri

infra p.

200 inpressum

est)

Avitum habct:

media

in

v.

abrumpit.

Omnium

librorum particulas excussi.

Nescio an ad eaudem familiam pevtinuerit codex


catalogus bibliothecae

qnem

recenset vetus quidam

Ovetensis
'

a.

DCCCCXX
libri

aerae Hisjianicae

Alchimi Qpiscopi libros VI corpore uno'.

(Neues Archiv VI 279).


niembr.
s.

Prologum
reperit

ad Fuscinam in

libro

Scorialensi

&

14

VIII

f.

167

P.

Ewald yNeues Archiv VI

250)

mihique benevolc

transmisit.

situs

Ex duarum est codex


14758
s.

faniiliarum
Sti.

prioris
ille,

et

quam

posteriorem enarrabimus
a.

libris

conpo-

Victoris

unde Morelius

1560 primus edidit Hilarium, p

de Sodoma carmen, Cypriani Genesiu, Diacontium, olim S. Victoris 380, Iiodie Paris.
lat.

XIII.

Prudentius qui iu fronte erat,

totus abreptus est:

nunc continet
;

Sedulium ab
Arator
,

libri IIII v.

172 (Deponens habitus proprium suscepit amictum)


,

sequitur

sequuutur Prosperi epigrammata


(i.

luvencus

Hilarius

in

Genesim
)
,

Prosa dc

eptatico
f.

Probae cento a versu


Alcimi
libri
I

lam dudum

tenierasse duces

Cypriaui Sodoma, (Prima dies lux est


s.

69^

80

IIII

Dracontius de opere VI dicrum

terris

),

Liber geneseos metricus Cypriani.

Adiciuutur duo carmiua

XI/XII

al-

terum

'Liber

sacramentorum super canonem missae (Scribere proposui,

quid mistica
ut ait

sacra priorum

)'

Hildeberti

est,

alterum 'quatuor

libri

regum

metrificati,

tabula praefixa codici,


nifer
igitur,

(Incipit Prologus libri

Kegum.

Maxime
')

poutificum romane sigcuius auctoris.


f.
'2"^",

aule

Carnotensis

apex

et

pater urbis ave

nescio

lusunt
i
:

quae

in priore codicis

Lauduuensis 279 parte leguntur usquc ad


ex ipsis Laudunensibus
illis

nec

tamen derivatus
quae
ter

est Victorianus

libris;

nam non

habet lacunas

in Nii extant:

nullius prae

esse pretii,

cum

ipse Avitianorum cariuinnm prac-

prologum paucos tantum versus coutulerim, ex Harteliana Cyprianeorum conlationc

Hilariique et Dracontii libris a Morelio editis couicio.

Ex hoc
in

libro

Avitianorum caruiinum prologum dedit Sirmondus anno


(Sirmondi Opera I 1019 sq.).

1011

ad
libvo

Eunodii Vitam B. Epiphanii


edendis
a.

Non tamen uno hoc


inter
in

1643

carminibus usus est^^j,

Praecipuum locum
u.

Sirmoudianos

videtur liber
libvos

Carolivillensis habuisse signatus


et

97

s.

XII,

quo post Alcimi


Pvobae centones,

VI (nunc desidevantur pvimus

pavs altevius

libvi)

legiintuv

82)
ilere

'.

hoc

igitiir

coiitagio ut liher sit Avitiis

iii

posterum, suae illum


,

ovigiiii

genuinoque

nitori red-

i-onati

sumus ope

iiixi

veterum aliquot exem plariu m

cum quihus hos

lihros religiose contulimus.

I^X

PKUOEMIVM.
Libellus gestorum viae uostri teniporis Hierosolimitauae
;

Ecloga
disse

'riieodiili

quem

edi-

dicitur

Duchesnius ad Sirmoudianum mauuscriptum

id est

ad liuuc ipsum co-

dicem Caroliviileusem aut ad eius exemplar a Hirmoudo factum.

Dicendum
tributa Avito

erit,

autequam progrediamur, de Cyi^riaui


fugerunt*-').

istius carmiuibus,

quae falso

Sirmondum uon

8uut autem eiusdem Cypriaui carmiua,

quae codex Xazarianus pleniora quam


,

nunc feruutur habuit.

Eorum

praeter Laudunenses libros

ut omittam
,

Victoriuum
qua

librum^^), qui Genesis particulam habet. atque

Corbeiensem^^
tertius liber

ex quo Martenius
:

Genesin paeue totam descripsit ^**)


triga Pitra*'~)
scribit,

uunc extat

Cautabrigiae""')

in

edendis huius heptateuchi eclogis


,

perverse autem luvenco adiu Corbeicnsi libro addi-

cuius

nomen
est.

cum

deesset Cypriani. secunda

manus

derat

usus

varias lectioiies iiuUas asperaati praeter inutiles aut quas aliorum codicuui coiisensus refelleret'.

.Sirmondi iiota

aJ Avitum p. 02.
83)

Sirmondus Notarum
,

p.

62 sqq.

'
:

Praeter

lios
:

quiuque
i:ec

libros et

sextum qui adtexi

solet

ad Fus-

ciiiam sororem
1'uisse

carmeii liactenus Aviti nullum prodiit


constat.

plura his olim Gregorio Turon. et Isidoro cognita

Aviti poemata

Sed

alia taraen

non pauca diversis de rebus ab eo versibus scripta docet epi:

stola ad

Apollinarem fratrem.

cam historiam continuantes,


in

De quibus sermo nobis hoc loco non est sed de iis tantum libris, qui MosaiExodum, et reliquas Heptateuchi partes persequuntur, atque Alcimi Aviti nomine
Quos ego ut ad Avitum pertinere non abnuerim, adeo tamen rudes
in

noniiuUis Bibliothecis reperiuntur.


et

passim,

impolitos

ac

mendis
fallor,

scatentes

tribus

quae vidi exemplaribus


.

animadverti,
.

ut religioni

sit,

opus, quod auctor ipse, ni


initia,
si

hoc habitu premi mallet, in lucem evulgare


etc.

Singulorum autem librorum

cui animus est cognoscere, ex snbiecto indice deprehendet'

84) 85)
descripsit:

Hunc solum
Corbeiensis

habuit Hartelins: Martenii atqiie Arevali editiones neglexit.


ille

idem

est

atque liber

Sti

Germaui de

Pratis

quem

Montefalcoiiius

p.

IISO'^

ita

ii7

luvenci
Epistola
S.

aut sane Cypriani

Ilistoria

Genesis.

quaedam

S.

Hieronymi

et S.

Augustini.

Cypriani quaedam.

luvenci carmen de ascensione domiiii.


Sibyllae versus de die iudicii.
lusti episcopi epistola ad

Siagrium Papam
alia.
cf.

et

ad

lustum diaconum
Liber
St.

nuiic

est

Pari.-*.

lat.

13U47
86;

s.

VIIll

;oIim S.

German. 841),

L. Delisle, Inventaire

des

mss. de
iii

Germain, Paris 1808

p.

Hartel in praef. ad Cypriani opera III p.


;

XXII

(qui

tamen Genesim

hoc

codice pleniorem haberi non comperit)

H. Omont in Revue de philologie


1

Nouvelle

se'rie

IV 1880

p.

07 sq.

Martenius eodem CoIIectionis


rectione

suae tomo p.
ibi

14

ex eodem

libro S.

Cypriani carmen ad Felicem de resurporro Sedulii


(?)

mortuorum ediderat:
'

maiusculis exaratum librum dicit;

(ex Martenio repetivit A. Kiese, Anthol. lat. n. 719) Omnipotens genitor tandem miseratus ab alto In pervetusto codice Corbeiensis monasterii quod ne desideres in tabula codicis 675 Martenii verba addam: in flne Geuesis sequentis libri solam inscriptionem librarius (ante annos nongentos exaratum dicit p. 14 servavit 'Incipit Exodus'), unde luvenci librum in Genesim eruimus, extat absque ullo auctoris nomine Sedulii presbyteri Scoti operis paschalis liber I, cui tamquam pars eiusdem nulla interposita dictione, nuUa di-

natione

carmen de verbi incar-

'

'

visione
elaratur

nuUoque

titulo praemittitur

sequens de verbi incarnatione carmen'.


:

Lugdunensis olim fnisse deLugdunensibus


libris
,

hic codex S.

lusti epistulis

iieque

neglegendum

est Sibyllae versus in

e.

g.

Parisino 2832, reperiri.


86) Ampliss.
Collectionis
t.

" IX,
Paris 1733 p.

1456;

Martenii

textum correctum repetivit Arevalus


Catalog.

in calce luventii,
87)

Ilomae 1792.
s.

Cantabrigiensis CoIIeg. S. Trinitatis


et

X.
n.

'Aldhelmus in Pentateuchum
448.
I

et alios libros'

(cf.

Angliae

Hiberiiiae,

Oxon. 1697,
Pitra,

3 p.
Spicil.

99

Zangemeister
p.

Bericht iiber die Durchforschung der

Bibliotheken Englands p. 74.


88)
I.

Solesm.

XXXVIII).
1

B.

Pitra,

Spicilegium Solesmense, Paris 1852,

p.

171

258.

PROOEJIIVM.

LXI
(jui

Sed aliurum quoque librorum menioria

extat,

intcrissc viilentur.

Altcr

|uiilli

dam Corbeicnsis

a Moutefalconio p.

108''

describitur in catalogo codicuni

qucm

miserat ipsius monasterii Prior

stotelis

Carmina luvenci in vetus testamentum **) cod. membr. saec. X.


;

([nibus succcdunt categoriae Ari-

Temere Arevalus Proleg.


testamcutum'.
Potius

in

luvencum

n.

1(3

p.

10 et n.
iilo

44

p.

22 mutat:

iu

novum

iuvenci
licet.

nomen ex

libro

vetustissimo

Corbeiensi pro Cy-

priauo positum suspicari

Labbeus nova

bibliotheca mss. Paris.

1653

p.

57

Alcimi opera poetica


et libros

nondnm

edita in Leviticum

Numeros

Deuteronomss.

mium
Ortelio
byter'.

losue ac ludicum proferemus in lucem.

Ex Apographis
sibique ab

eo praesertim quod Theodori Pulmanni

manu descriptum

Abrahamo

donatum miserat huc


Genesis

alias R. P.

Audreas Schottus Soc. nostrae Pres-

Nou

indicantur primi

libri

et

Exodus

desinit in libro

ludicum

unde

conicitur
'"')

diversum ab

illa triga

librum

Pulmannum

habuisse, sed in line aeque truncatum

Ipsius Sirmondi liber

Exodum quidem

praebebat. non autem Genesin:

quae post

ludicum sequebantur, aut desiderabantur aut neglegebantur.


Nostri

carmiuis

codiccm habuerunt

Aldhelmus
,

et

Beda'-")

qui aliquot versus

inde profcrunt uon addito auctoris nomine

cuius ipsi ut videtur ignari erant.

Codex
possit

antem quo Aldhelmus utebatur. Avitum cum Cypriano servabat.


videri,

Mirum quidem

quod cnm Cypriani aliquot versus

iu epistula

ad Acircium habeat. quos

infra

adscribam, uulluni ibi legatur Aviti exemplum.

Huius tameu ad Fuscinam

libro couilla

silium sine dubio debet carminis de laudibus virginum. in qua etiam Eugeuia

(ab

Avito vv. 503 sqq. laudata) celebratur.

Aldhelmus
p.

igitur iu

epistula ad Acircium haec habet

281

ut
.

ille

lenta Samsonis
tulit,

versificus septimo divinae legis libro de pellice frauduquae subdola pellicatus persuasioue synagogae typum prae^v.

eleganter cecinisse memoratur diceus

619]

Suspeusa
et infra
[v.

nectit dextra palisque refiectens

621]

Exiliens (inquitl reicit palos crinemque renodat'.


p.

244

libro

ludicum

Septuaginta prius truucarat corpora regum'.


desideratur versus in Lauduuensibus
:

quare ex libro Keguni

qui in Laurisseusi co-

89)
iieiisis

Categoriae puto
s.

quae ab AuRustiiio

latiiie

versae suiit

quas coiitiuet praeter

alios

liher

Viudobo-

843
90)

X.
Sixti Senensis Eibliothecae sacrae lihro IIII,
in bihliotheca

Quae

Lugduni 1575
,

fol.

p.

229, 2

dicuntur Aviti

ile

Genesi

et

Exodo carmina
est in hihl.

Wolfgangi Lazii Vindohonis extare


;

Francicae auctores III 135 ad Cypriani nostri carmina referunt


qui

parum recte Historiae litterariae Avitiana sunt et nesdo an codes Cuspiniani.

nunc
91)

imperiali Vindohonensi, signiticetur.


falsis iiiterposita profert

Vera quaedam
2(j3 272.

de heptateucho carmino tractato L. Mueller,


p.

Zu Ennius und

deii

christlichen Dichtern,
p.

Rh. Mus.

XXI

(1866)

12313:), Zu Uieronymus Porhrius und Alcimus Avitus,

ibid.

. .

1^X11

PROOEMIVM.
absuniptus

(licc

oxtitit

|Histc'U(|uc

cst.

pctitum suspicor.

Acccdit altcr lccus cx Kegibus

sumptus
p. 2132 -sicut iu novissimo versu libri

Regum
ei

cautum*'^)

Puri)ureis maior
cf.

Persavum

in sede tyraunis".

Keg.

IIII 25,

28:

'et

(Evilmerodach rex) locutus est

(loachino regi ludae

be-

nigne et posuit thronum eius super throuum regum,

qui erant

cum

eo iu Baljylone'.

Quod autem Aldhelmus


p.

profert;
est.

310 'tener tenerrimus ut in Basilion cautum


Quasi vermiculus
ligni

tenerrimus

'

lcgitur Reg. II 23,

8:

'ipse est quasi tenerrimus ligui veruuculus'''^;.

Poterant haec

ad verbum

trauscribi in

carmeu

titulo

tamen moveor

ut ipsius sacrae

paginae

non

carminis locum dedisse

Aldhelmum existimem.
I 17

Porro

Beda de

arte metrica

(Gramm.

lat.

ed. Keil. VII 2.^4)

'
:

Est igitur

metrum dactylicum falleueium peutametrum quod


trocheis.

coustat cx spondeo et dactrslo et tribus


:

Huius exemplum

Exodus

v.

562

577'

Cautemus domino dcoque uostro


cui gloria

cum honore

pollens

sese magnificis decorat actis,

dum
rubri

currus celeres Aegyptiorum

iunctis equitibus gravique turba

marmoris enecat
tulit

fluentis.

Adiutor validae meae salutis

plebem de medio

profuudo

custos et geuitor salusque vera.


hic est, hic domiuus meus et altor; ipsum couspicua sacrabo laude est qui progenitor mei parentis. Ipsum vocibus arduis fatebor

qui bellum

tulit ol)ruitque fortes

dignus nomine, quo deus vocatur'.

Ad Exodi

v.

340, qui receptus est inter exempla poetarum


His actis cynomia
Dieitur

(ed. II.

Kcil v. 190)

fluit

quae musca canina

pertinere susiiicor quod ait


'

Beda de

orthogr. p.

Giles;

y scripta caninam muscam significat; zuvo; cnim graccc canis dicitur; xoiv&|xuta per diphthongum oe, communem niuscam; xoivov enim graece commune est; uude coenobium a communi vita nomen accepit: quod in Exodo et in Psalterio inprimis trauslatum esse arbitramur, ut omnis generis musca significaretur sed similitudine soni per iucuriam coutigissc, ut cynomia pro coeuomia scriberetur '>*)
KuvofiuTa per
:

'

92)
9.3)

'caiitum' voluit L. Mueller.

Falso isitur
77,

I,.

.Mueller 'teter teterrimiis' coniecit.

94) Psalt.

4b et 104, 31
qui
v!.uvo|j.'jta

Vulgata habet coenomyia ex

aiictoritate

Ilieronymi
21.

{cf.

H. Koenscli,

Itala

und Vulgata
pressit:

'

p.

251)

quod habet graecus textus Exod. 8,


sic

22.

24,

latinis verbis sic

ex-

'omne genus muscarum'


v.

(et

vulgatus textus

v.

21)

'muscis diversi generis'

(Vulg. v. 24 ab

huiuscemodi muscis,

22 niuscae).

PROOEMIVM.
IUonmi autem carmiuum omnium unum
metricae rationes evincuut.

LXIII
auctorem
et

fuisf^e

ingenium

et sevnio et

Ad
"',

incertum auctorem refertur Genesis a Baluzio iu ed.


"'')
,

Cypriani, Parisiis 1726, appendice; sed fuevunt etiam qui Cypriano martyri
liano""],

Tertul-

Salviano Massilieusi

adsignarent.
p.

Alcimo Avito indignos esse versus iudi'bis

cavit L. Muellerus Rli.

Mus. 1866
ait Pitra p.
,

270 atque

eadem

recoxisse

Avitum nemo

sanus existimaverit', ut

XXXIX "^).

Hic igituv post Martenium fortissimus


perpenso Avevali iudicio
,

luvenci propuguator extitit


vedarguit hanc coniecturam

nou
,

satis diligenter

qui

dudum

'"')

neque contentione
recte instituta

inter incerti auctovis et luvenci cav"'")

mina,

quam

flagitaverat Arevalus,

Vidit L. Muellerus (Rh. Mus. 1866 p. 127

de Genesi carmen
,

s.

vel
,

VI (priorem
uon Vulga-

ipse temporis detinitionem amplectitur) in Gallia factum esse

Italamque
in orieute

tam

auctorem sequi.
evat

Cypriani nomen per


iu

illa

saecula

cum

tum

iu occi-

deute vulgare

ueque ravum

Gallia.

Atque ad mevidionalem Galliam couvev:

timur collectioue, cuius partem efticiunt Cyprianea carmina


saeculo VI medio
celeljrem
,

ibique

bominem invenimus

cuius

et

ingenium
dico,

et

studium ad ea carmiua pangenda


Caesarii Arelatensis
res

idoneum fuisse videtur:


(ob.
a.

Cyprianum

qui

Sancti
et

episcopi

542)

discipulus rogante Caesaria

sorore

vitam

gestas

magistri us^iue ad
.

530

scvipsit,

aute Caesarii

movtem Tolonensis episcopus


est

electus "")

Hed

sive is

ipse sive alius Gallicauus

homo

Cypvianus poeta:

eidem ceteva quoque cavmina


civcumfevuutur
,

tvibueuda ceusuevim
lona, de

quae Cypviani nomine

in optimis libvis

velut de

Sodoma

et si

qua sunt

alia

eiusdem generis.

ALTERIVS ORDINIS
Cum
S.
aliis

LIBRI.

sacris poetis

iam olim (non

inferiovibus
libri
:

demum

saeculis,

ut in codice
biblio-

Victovis)

Alcimum coniuuctum fevebaut

quod eiusdem Cluniacensis

tliecae catalogus testatuv:


'

524 Volumen in quo continetuv Avatov, idem Fovtuuatus. ut supva, Pov-

phyrius, luvencus, Sedulius, Fortuuatus, Aviti episcopus'.

'526 Volumen in quo contineutur luvencus, Sedulius, Arator, Prosper, quoddam metrum Tertuliani, Cato, Avianus, quedam diverse collectioues ver-

95) G. Fabricius p. 295, Coniment.


96)

p.

42, Pamelius aliique; de Cypriano


;

cf.

Martenius IX p.

sqq.

Rivinus in TertuUiani opusculis ed. Lips. 1651

TertuUiani ed. AVirceburg.

1781
:

II

p.

723.

97) EI. Piiiius, Piih]. nov. auctt. eccles. I p. 141 not. p. 172 cui adstipulatur Allixius

putant Genesiti

idem

illud esse

poema, quoJ Gennadius de

viris illustr.

c.

Ii7

Salviano adsignavit.
(Aualectoruni
siint.

98)

lam accedit quod M.

Ilertzius Cyprianea carmina frustiilis Horatiauis repleta invenit


p.

ad carminum Horatianorum liistoriam part. IV


99) In Prolegomenis ad
niultis luvenci

23

sq.
:

1880), Avitianis paucissima Horatiana inspersa


'

luvencum ^
referendum

17 p.

11 ait

Quod
a

attinet

ad carmen in Genesin
et

quoniaiu

opus dicitur,

illud est inter opera luvenci dubia,

suppositicia

cuius rei non aliud magis efflcax


Historia evangelica'
(cf.

argumentum
not. 220)

me

proferri potest,
re

mea quidem sententia inter quam ipsa contentio luiius


Lit. d.
5.

poematis

cum
I

cap.

25

qua de
d.

nuper optime disseruit A. Ebert,


Litt. ^

Mittelalters

100)

101)
conf.

p. 114116, L. Schwabe in Teuflelii Gesch. Cf. Pitra p. XL XLV, Addenda p. 5(j9. Eam vitam cum alii tum BoUandistae ediderunt

rom.

403,

in Actis

Sanctorum 27 Aug. VI
p.

p.

64

83,

ubi

cap.

not.

40 p. 73
liistoria

not.

46 p. 74 atque testamentum Caesarii


ed.

62

col.

2 E. praeterea vid. Guil.

Cavei SS. eccles.


eccles.

litteraria
t.
I

noviss.
sq.

liasil.

1741.

t.

524;

Casim. nudiiii. Cniiimentariiis dc SS.

antiquis Basil.

1722,

1434

: .:

LXIV
suum
et

PROOEMIVM.
diversovuni actorum

libri

Arcbiui episcopi

ars Isidori de

grammatica

de discipliuis aliarum artium\


'560 Volumen
in

quo continentur
eo

libri

Sedulii et Alchimi Aviti'.

Horum poetarum opera non


niacense

demum

tempore, quo conditum est coenobium Clu-

consociabantur

prisca

ea

fuit couiunctio.

Nam

in

uno vel

paiicis libris'"-

Fortunatum eos legisse coniunctos veri


lectio

est simile

(atque vetustior

tum

esset baec coninitio

quam

illa,

quae Avitum Cyprianum Eugeuium continet


,

modo ab

Eugesacros
:

nium habuerit
illos

et

fortasse

ab ipso Fortunato
,

iustituta

quique post

eum

poetas recensueruut Isidorus


quis

Theodulphus

Alcuinus

quibus accedit Rabauus


sat

nam

alterum ab altero exscri])tum existimet,


i"'''

cum librorum

magnam copiam

praesto fuisse constet

Fortunatus

ait in praefatione

librorum de divo Martino

Primus enim docili distinguens ordine carmen Maiestatis opus metri canit arte luvencus: Hiuc quoque conspieui radia^it lingua Seduli

Paucaque perstrinxit
Martyribusque
piis

floreute Orientius ore

sacra haec donaria misit:

Prudens prudenter Prudeutius immolat actus Stemmate corde fide pollet Paulinus et ore Sortis apostolicae quae gesta vocantur et actus, Fecuudo eloquio vates sulcavit Arator
,

Quod
Isidorus
uonnisi
qui

sacra explicuit serie genealogus olim,

Alcimus egregio digessit acumine praesul*"^!.


,

ut

patet

ex

libro

de illustribus ecclesiae scriptoribus

c.

XXIII,

caruiiua Aviti
(4alli libro

habuit,

libro

usus est,

ubi carminis ad Fuscinam titulus

cum
'"^)

Sancti

(vid. infrai
,

consentiebat:

'Avitus episcopus, scientia saecularium


:

litterarum doctissimus

edidit quinque libellos heroico metro compositos

quorum

pridei.

mus

est dc origine mundii").

secundus de origiuali peccato, tertius de sententia


Scripsit et

quartus de

diluvio

muudi

quintus de transitu maris rubri.

ad Fuscinam

sororem

de laude virgiuitatis'"') librum unum pulcherrimo eompositum earmine


epigrammate coaptatum'.
Isidoro

et eleganti

Eidem
leguntur

adscribuntur

versus

iu

bibliotheca

'"^j

in

(|uibus

haec

nomiua

102) Paulini opera, quae a Fortunato et ceteris citantnr,

cum

Aviti epistulis,

non cum carminibns con-

iuncta liabet codex Lugdunensis;


niacensi 52.5.

Fortunati ipsius carminibus Paulini vita Martini addita erat in codice Clu-

103) E.

g.

iuter libros qnos

Pungalus

obtulit beatissimo

Columbano
.

(apud Murator. Autiqq.

italic.

med. aevi
fit

III p.

818

sq.)
libris

catalogus habet

'Librum Fortunati unum


:

in

quo

est Paulinus,

Arator

luvencus

Cato'.

Ibidem ex

Eenedicti presbyteri

'luvenci ununi

....

Sedulii,

lcivenci et Prosperi ac Prii-

dentii et aliorum versiticatorum libri unus'.

104)
10.5)

Fortunatus carmen
Al.
'

suum

de virginitate VIII

:j

Avito auctnre leoisse videtur.

'sacrarum'.

lOG)
10")

de Initio mundi' Aviti cndices m.


G.
nied.
I.
1

Sic Aviti cod.


bibl.

108) Fabricius
licilTersclieidius B.

et

iuf.

lat.

:il7

M.

fextant in rod.

Vatic.

Pnlat.

276

s.

f.

:i9v,

rf.

P.

L.

^flH.

, .

PROOEMIVM.
Maro si Flaccus si Naso et Persius Lucanus si te Papiuiusque tedet
,
,

LXV
liorret

8i

i!o

Pareat

"")

exiniio duleis Prudentius ore

Carminibus variis nobilis ille satis. Perlege facundi studiosum cannen Aviti.

Ecce luvencus adest Seduliusque

tibi.

Ambo
nr,

lingua pares, florentes versibus ambo,

Fonte evangelico pocula larga ferunt.


Aurelianensis de libris
ed.
c.

Tbeodulphus
ed.
I.

quos legere solebat


543):
erat postrema

v.

11 sqq.

(^Sirmondi

IV

e.

1,

Duemmleri

XLV

p.

Cura decens patrum nec

piorum

Quorum
Sedulius
,

sunt subter nomina scripta, vide:


,

Kutilus

Paulinus

Arator

Avitus

Et Fortunatus tuque luvence tonans.


Diversoque potens prudenter promere plura
Metro,
'Sedulius
rutilus'
:

Prudenti, noster et ipse parens.


aliis

quod cum
'lliuc

Arevalus ad luvenc. Proll. !00

p.

46 legit ex
est.

Tlieodulplii v. 91

quoque conspicui radiavit lingua Seduli', aperte perversum


et

De

Rutilio

Namatiano quomiuus cogitemus cum


(cf.

metrum
1),

proliibeat

et

cpiod

Cliri-

stianorum erat adversarius

Ebertus
,

II

71 not.
erat

mihi potius auctor

Porphyrii

nomen
l)antur

latine

vertisse

videtur Scottus
,

qui

celebris

saeculo maxinie Carolino

imita-

eum losephus
cum

Rabanus, EuIogius'i")

cuiusque carraina in Cluuia-

ceusi libro 524


Alcinii

Aratore, luvenco, Sedulio, Avito. Fortunato legebantur.


fuissc in Eboracensis ecclesiae bibliothcca ab

quoque carminum exemplar


praeceptore condita

Egberto Alcuini

Alcuinus

narrat,

ubi sacros recensct poetas in


a.

versibus de sauctis Euboricensis ecclesiae v.

1550 sqq. ad

778'"):

Quid quoque Sedulius vel quid canit ipse luvencus, Alcimus"-) et Clemens, Prosper, Pauliuus Arator, Quid Fortunatus vel quid Lactantius edunt"^).
,

Rabanus
discenda,

de clericorum iustitutione

I.

III c.

18'").
ratio
,

Quamobrem non

est sper-

nenda haec (piamvis gentilibus commuuis


quia utique multi evaugelici
fuit

(metrica)
viri

sed quantum satis cst per-

insignes libros

hac arte condiderunt

et

deo placere per id satagerunt, ut

luveucus, Sedulius, Arator, Alcimus, Clemens,

Paulinus ct Fortunatus et caeteri multi.

Nou uuum puto codicem


Laurishamensis familiae.

Aviti vidit

Rahanus

at inter cos

quos \idit

fuit

unus
""'j

alicpiis

Nam hymnum suum

dicendum

iu

Pascha domini

ad Cy-

109) 110)
II

'Par eat' Fabricius.

De

losepho vid. E. Duemmleriis, Poetae latini aevi Carolini

p.

II'.)

I')".),

de Rabann Mliertiis

112 not. 3, de Eulogio idem II 301 not. 3.


111)

Monumenta Alcuiniana

a Plillippo laifeo

praeparata
204.

edideruiit Watleiibnrli

ct

Diiemmler

p.

129.

Poetae latini aevi Carolini rec. E.


112)

Duemmler

p.

'Alcuinus' edd. et cod. Cantabr., eraend. Frobenius.


l'arisiiiiis
lat.

113) Aperte signiflcatur liber qiialis vel fuit Trevirensis Brouweri vel est

I:)(I4S,

in

qiio

Fortunati carminibus interpositum est I.actantii de ave Phoeiiice carmen.


114) Opera
11.5)
t.
I

p.

396, ed. Migiiius Patvol. curs.


t.

t.

1(l7.

Rabani opp. ed. Migiiius

112

p.

Iti5!j.

LX\1
priaui metri in

PROOEMIVM.

Exodum

c.

15 exemplar conposuit; neque enim credo solum


I

Bedae

loi"'j

cum, qucm supra adscripsi ex Metr.


Liceat his adiuugere
r)00

17,

potuisse

eum ad imitandum permovere

Godelbertum
coudito

presbyterum, qui temporibus Anastasii

c. a.

liistoriam

muudo

usquc ad natalitia salvatoris scripsisse fertur metro

iieroico

(Allegoriae scripturarum libros IIII) imitatus Aviti studium, ut ait Sigebertus de

scriptt. eccles. c.
)).

23 quem sequuutur Trithcmius de

scriptt. eccles. u.

19S,

P. Leyserus

73.

Fabricius III 67.


ille

Nescio au

Waudalberti Prumieusis
per errorem.

"')

[n.
,

a.

813

carmeu aliquod iam deper.

ditum

ita

siguiticaverit
;

luvencum

Aratorem
potuit.

Prudeutium

is

laudat iu

JMartyroIogio

Avitum non laudatum tameu sequi

Ex

libris

Cluniacensibus quos nominavi uuus ad nostra venit tempora.


lat.

Est

is

L codex Lugduuo-Batavus Voss.


codd. Vossiauorum u.
ciebaut luvencus
'

80 membr.
,

s.

VIIII

(P.

Colomesi catalogus

143)

decurtatus quidem

nam

abrepti suut qui olim initium falibroruui

et

Sedulius,

Avitiauorum

tamen

multo pracstautissimus.

Haec autem
f.
1

coutiuet:

63
f.

Arator (Moeuibus undosis


subdiaconi

Et teuet aeteruam
ss.)

socialis gratia jialmam.

Aratoris

scae ecclesiae (romau^ aL


filii

plicit liber II.


1

In nomine patris et
/6'

f.

historic aiiostolicae ex-

iu aethere regredientem.
42''

ExpLiciT

f.

63'

41^'

puginus hahent

rersiiinn.

63

x^ersnum 32.

79"^

cris

Prosperi epigrammata (lucipit Crescere nou cupieus mentem

praef. lib. epigrammatoru.

Dum

sa-

perdit adepta teneus.

explicit epi-

MATV)
f.
79'''

Hymnus Sedulii cum


cantemus honorem etc).

figura

epaualesi

incipit

(Cautemus

socii

domiuo

f.

81''

f.

81'

lucp Ambrosiauum ipsius Sedulii (A solis ortu cardiue adns(jue terrae limitem etc). lu xpi nomiue iucp dictatus Tertuli/ani metrica arte coustrictus inprimis de incendio sodomorum diiahns columnis; cf. L. MiieUerus. Mits. Rlien. XXII .'i2fJ.
col.
col.
I

f.

83'' 84''
86''

iiiiii

f.

f.

col.

1
1

de sodomis cxidicitum.
1
(i.-i

de ioxa
fiuit.
ti

diiahits colinnnis.
iucijiit

85' col.

de iona explicitum.

liber

Catouis

ete.

9P

col.

2 Dictatus Theodi

opme

(,s7

ad

f.

P Anthologiae carmiua

[Ries. n.

392

479)

Avianus).

Sequuutur usquc
ex

et excerpta

Marnupcr

tiale [contulerunt Naekiits IS26, Schneidewiniis 1840,


L. MiteUerus,
f.

Boecl.ingiits IH4->,
I p.

Riesius qui de codice dix.it Antliol. pvaef.

AAA

1'///

.sY/f/.)

111" col. 2 incipit versus


C
a
II t

sapientium etc
us d
(1

1 G)

e ni

II

de

q ue n

str

Fratres

unanimes probas verenter

Laudes ex animo pio oanentes

Nunc

pasclialia festa

cum tenemus;

Surrexit quia Christus a sepulcro

Collaetetur

homo chorn angelorum.


tulit

Qui sicut populum

priorem
ibi

Per rubrum niare hoste


.Sic

intercmptn

baptismate nosque iiberavit

Subinersn sabuln iiuda passionis.


117]
Cf.

H.

Diiemmlirns

in

Neues

Arcliiv

IV

.'iOS.


PROOEMIVM.
III'
col. col.
f.
f.

LXVIl
Prinuis
Iniliet

f.

(le

singnlis libris Vergilii Aeueidos

etc).

2 versus .Siville.

111' versns
116''

XII sapieutium.
lib

de pedibus
:

IIII

(Pes est poudius etc,

AnllwL

liies.

n.

4S0j sabditu sunl

haec vcrha
f. f.
J

aK0S*TRE0m". ELIAE.
FL

16'

Alchimus.

115'

150''

iucip ars isidori


in

epi de grammatica

[iihninipilni-

hi.s

verhis

uude

nou oportet

earmine bas syllabas quodlibet excedere uomeu).

TERTII ORDINIS LIBRI.


Mcmorabilis liber est Vaticauus

Reginae 2078
4,

olim

Petavianus
,

s.

VIIII

/{

quem

descripsit Arevalus
I

ad Prudentium

78;

Reifferscheidius

Bibliotheca Patruni

Latinorum Italica

319

324;

E. Duemmlerus, Neues Arcliiv IV 142


I

145

et

Poe-

tarum latinorum aevi Carolini tomo

p.

393 sqq., excussit Mauius


f.

a.

1879.
excipiuut Pru,

Post Theodulphi versus biblicos Avitus sequitur


deutii

2"

58''.

Huuc
,

Psychomachia

Ars Capri

et Agroetii

Aldhelmi carmiua
et

Cato

Caroliui aevi

carmina (Hiberuici exulis, Epitaphia) Aldlielnii

Simphosii aenigmata, Eugenii miuora


facti

carmiua, iternuique aevi Caroliui versus a Bernowino potissimum

ut videtur.

lu-

mixta sunt

alia,

quae habentur

in

Anthologia latiua.

lu tine sexti libri leguutur tres versiculi:

Alcimvs hec lvbeico texit qve cakmina versv BINIS IAM BREVIBVS, SED SENA VOLVMINA PINNIS CONSCRIPSI en celekis DENO SVB lvmine SOLIS.
,

Rectius hic leguutur.


ruutur

quam

iu

omuibus

aliis

libris,

ubi falso ad ipsum


recte,

Alcimum

refe-

uam texi
distinguitur

scribitur vulgo
in codice est

sed uon
et

ita

ut autograjjham subscriperit

tionem agnoscas:
et

uam

altimvs,

pro lvbkico reponendum

lvdicko,

falso

denos

vb"'^).
iu eis

8catet codex ingeuti multitudine vitioruui, partibus quas descripsit

quae

coumisit librarius.
in

non solum

Duemmlerus

sed etiam
"''),

Alcimo

sed praeter has scripturae inendas, quae scribentis oscitantiae debentur

sexceuties

mutatum habes textum coniectura quamvis prava


difficillimi

qua grassabatur

qui

exemplaris lectu

cvauidas ut patet uou raro

litteras et syllabas iuterpretari

iugeuio, atque celeriter iuterpretari et raptim, coactus erat.

Verum

is

non

fuit librarius

Vaticanus, sed
fatetur

ille

ipse,

qui versiculos istos subiecit.

His autem

propagatorem

se

librorum paeue omnium qui Avitum solum separatumque ab ceest cum unum Avitum

teris sacris poetis continent.


Coguatus
s.

libro

/{

codex
vid.
sq.

Laurentianus
II HC'. sq.,

iil.

XXXIII

cod.

20 membr.

/'

X, qui

eontiuet,

Baudiuius

Reifferscheidius, Bibliotheca

Patrum Latinorum
qui liln-um contulit

Italica II

2S0

Magua eum
manus
XII

cura scriptum dicit G. jMeynckius.

meuse Octobri 1879.


Alia

Ipse librarius saepe correxit atque iu margine


s.

et inter liueas addidit glossas.

pallidiore atramento priores quin-

IIS)
toiias

Casui tribuo, (luod

'versiculi

tres ab litteris

.4

B C

iiiclpiunt

septenosque habeant voces at<iue sep-

et tricenas litteras.

119)

Correctus est textus noii solum ab ipso librario (m.

1),

sed tribus

aliis

maiiibus,

quarum

uiia nigro,

fulvo altera, tertia flavo atramento est usa; multa tamen non satis certo uni ex bis tribus poterant tribui.

l^XVUI
quc
lihros corrcctionibus tcmptavit,

PKOOEMIVM.
in sexto

libro i^aucas liintuni glossas adiecit.

Di-

versa ab ca nianus in (juinto libro

quaedam

addidit iu margine.
,

Ue

patria

libri

non constat.

Vt orthograpbica
libro IIII:

ita

pravas

illas

liliri

/(

emenda-

tiones i)lerumque exbibet,


librario partim

maxime

accedunt alia multa

vitia,

quae partim

exemplari quod descripsit debentur.


libri

Desiderantur sexti

ultimi versus 569

666;
chart.

nou tamen prorsus interierunt;


fol.
s.

nam
iSuut

cod.

Monacensis
a.

lat. 756

(Victorianus)

XV

fol.

182184

Petri

Criuiti

mauu

15(10
illi

scriptus

exhibet

'Excerpta ex cod. autiquissimo Aviti poetae'.

autem

ipsi

versus, qui in Laurentiano iuterierunt 569

666

atque contextus

eundem pfae

se fert colorem,

quem habet

totns Laureutianus
libris

accedit subscriptio, quae

eandem quam coutextus cum sequioribns


A'

cognatiouem prodit.

Sperabam Gratiauopoli ex thesauris Maioris Carthusiae egregium aliquod subsidium

me nancturum
s.

ea tamen spc deccptus sum


'Aviti

uam

in'aeter euni
;

librum

quem

Haeuelius p. 168 recenset


c.

versus

de laude

castitatis

olim

bibl.

Carthusian.

95

XII membr.
totus

4',

nihil ibi extat

quod ad nostrum pertineat; neque hie sextus


1

liber Aviti

atque integer:

desunt vv.

106.

Continet

euim hic eodex

(olim

signatus 401 et 219 et T, vel T/'401) tautum quateruiones

XX XXIII;
(scil.

aduotaturque

in froute libri iuitium buius fragmeuti iuvcniri iu codice 49. 195

Carthusieusium)
Cartusiae'
et

nunc deperdito.
Boetii

Alcimum sequuutur:

'

Meditationes

Guigouis

prioris

quiuque opuscula sacra (eodem ordiue quo a


et

me

edita suut,

sed liber contra

Eutycheu

Nestorium non iuteger).

Neque magni

pretii est liber:

uam

Vaticani et

Laureutiaui textum depravatum propriis mutationibus continet.


In conspectum hic proferam

Exempla poetarum

a diversis conlecta, quae Al-

cimi sive veri sive spurii versiculos cxhibeut.

Et ea quidem, quae ex codice VatiIveifferscheidius)


s.

cano Reginae
H. Keilius
civis.

215

s.

VIII ex. vel VIIII


a.

(quem non describit


"^o),

edidit

(Index scholarum aest.

1872)

Mico Ceutulensis mouasterii

VIIII

de quo praeter alios optime egit E. Duemmlerus, Neues Archiv IV 516,

nou

coulogisse quidem. sed iu

suum usum

couvcrtisse vidctur

in
,

utraque autem coulectioue


addito Alchimi primo et

Cypriani versus citautur


alteri

omisso poetae uomiue in Vaticano


bi
fluit

apud Micouem.
196

Suut autem

His actis cyuomya

quae musca cauiua

190
191

Proteuus adscribit vatis populoque viritim


Saflirus

hanc sequitur cuni qua carbuuculus ardct.

Leguntur apud Cyprianum Exod. 340, losua 405, Exod. 1157.


lu ipso
illo

codice Vaticauo,
litteris
'

quem

S. Marii Forcalqucricnsis

(Galliae meridioualis)
coniecit Arevalus
f.

olim

fuisse

ex rubris
II p.

Saucti

Mar

"

initio

libri servatis
'^i)

ad

Isidori opp.

304,

interiectis minoribus carmiuibus

sequuutur

129''

(Ex-

120) Codicibus ab
tices et Extraits
cialis.
II

flnit v.

tur).

Inest

addeiiJus est Parisiiius 1928, queiu inspexit Ch. Thurot, Nocommence par Perseverat. Post manes tumuhim quae perseverat Marpar Zizania. De satione dei Zizania fulsit amara. Fortunatus". (hic etiam apud Miconem lcgi.58 Keil. addito nomine 'Sophocles' (cf. Keilium p. IV), Statii Achilleidis v. 419 addito iio11.

Keilio

laudatis

XXII

2 p. 424:

'II

mine 'AchiUes'.
laudantur.
121)

'

Kt vitam insignem laudamus Socratis

arte.

Ruflnus.

V.

praeterea Avitus et Alcuinus

Anth.

lat.

4SS, Versus de palmis (psalmis), Anth.

lat.

48'J.

41)0.

PROOEMIVM.
emplii;

LXIX
(septem)

Ex

libris

Alchimi Aviti (suut

trigiuta'!
:

luvcuci prcshytevi

Fuvtnuati

presbyteri
adriaciis),
tia

(duodecim, quorum primus

Fortior adriacas uec padus intrat aquas


ibi Aviti vel

catlc

quos omisit H. Keilius.

Eos qui

suut vel dicnntur, benevolen-

A. Maui descriptos hic Iiabeto

'Ex
Sereni
-

libris

Alchimi Aviti.
Eediices
Ciipido

Tuque poteus artns reduces qui traderc vitas Huc ades et quicquid cupido michi sepc locntus
Cigneos adipes claro miscere
lieo

Cigneos Lieo
Perdicis
Diserti

Seu fel perdicis eqno cum poudere mellis Et nondum extincti moreretnr lingua diserti Que ciato diluta garimaudesqne bibesque Persicum hnic potnm e nuce dabitur iuteriore Sive meraca potens seu ros cum pane mariuus Atque poma maridon creteis misit ab horis Fertur amicdalinae sncns nucis esse bibendnm Hemiuis tribns in limpham validam coqne rutam Aut ederae sucum aut lacrimosi trita sinapi Diptamnum bibitur cocleae mandantnr edules
Snccida lana malos remoratur subdita cnrsns

Diluta
Persiciim

Meraca
Creteis

Amicdalinae
Ileminis
Sinapi
Ediiles

Succida
Perline

Cum
Et

vino veteri sic contractos perline uervos

Astra notet caelique vias ac sidera norit

N6t6t

semesum uamque gerebat Nec sicut tonitru crebro cum percitus ether Ille gemens vanum repetita voce precatnr
sic

orsa loqni

Semesiim
Tonitni Percitiis
Rgpetita

Pressa gigauteas tellus produxerit arces

Giganteas

Machina que surgeus

fluctus supernatct

omnes

Siiperniitet

Vmida massilas tetigeruut frigora sirtes Non aliter tanais nivibus cum pascitnr
Rifeo de monte rnens inriditur amni

Massiliis

Tiinais

Rifeo Inriditur
Parnasi
Siiffirus

Parnasi vertex cautem uou protulit altaui


Saflirus atque virens

maculosus cernlns albus

Testor nile tos

et

dive vocis

Non

hic fallaci tingetur

anubem barbitns uuda

Amibem
Piirbitiis

Nam

qui diifusam spatio laxante plateam


disiuucto quos coepit clausa viritim

Plitteivm

Primum
Priora excmpla ex

Viritim'
:

codice Laudnueusibus
Ilicharii.

simili

fluxerunt

Mico

demum uomcn
descripta autem

adposnisse videtur ex codice S.

Qnae secuutur. uon ab


Sercuiauis praefixnm

ipso libri scriptorc

conlecta esse docet error, qno Aviti

nomen

est,

snnt
is

ex codice qui
libri

Serenum cum Avito


240 indicare videtur:

coniunctum habebat'^^).

Cnins familiae

fuerit,

IIII v.

nam
G3J

supernatet' pro
'atque' pro 'que'

superenatef Laulegitur
iu

rentianus

liber

habet,

einsdemque

libri

v.

Laudu-

nensibns,

Vaticano itemquc Laureutiano.

Laurentiani inde contextnm multo priorem

esse videmus eo saecnlo, quo ipse liber

scriptus est.

1'KOOEMIVM.

LXX
,:?

Giillicis
,

lihris

transeuiulum ad Geuaianicos

f/:')

non patria soluni sed etiam


vitia et

leetionibus

quibus corrigebautur priorum

librariorum

quae

vitiosa visa sunt,

rationibusque orthograpliicis seiunctos ab sui^erioribus.

Atque primum de Gagneiana

cditione Avitianorum carminum dicendum videtur. cuius exemplar Gymnasii Carolini


quod
est

Osnabrugae bibliotheca mihi commodavit.


Christiajna et docta divi
|

Eius

titulus bic est:

Alchimi Aviti Viennensis archilepiscopi,


,
,
|

&

Clau1

non poeuiteuda. poemata aliaq'3 Per loannem Gaigneium '-^) Parisinum Theologu e vetustiss. libra-lriis iu lucem quo|rum catalogum proxima pajgella indijcasuocj^ nitori restituta. asserta, Cum privilegio Kegio ad * Vaeneunt Lugduui a viu- centio Portouario. bit.
dii

Marij Victoris

Oratoris Massiliesis

quadriennium.
p.

1536

l'-^').

259:
FINIS

excudebat Lugduui Melchior


et

Gasjmr Trechsel
1536.

fratres

Quid couchunatissiuio

liuic Aviti

et Victoris editori'-^,

fuerit subsidii.

({uae fuerit

causa. cur tantopere iumutatos horum poetarum libros emiserit.


cas iufra positis
'-")

ex ipsius verbis dis-

123)
124)

Qui Gaigneius

scribitur in titulo, in inscriptione


in hoc libro post

Habentur autem
Alcimi poeniata

Praefationem Aviti fita ex Genuadio,

carminum suorum Gagneius dicitur. Adone Tritliemio atque


,

Epitaphium.
folia

Deinde Index materiarum


libri

scitu
1-

dignissimarum et Erratorum recognitio (hucusque cum

titulo 12

SCj.

104.
et

Apostolicae tres ac
Cl.
lib.

165.

M. Victoris

Eiusdem Homilia de festi Eogationum institutione p. 159 pietatis plenissimae Romanorum pontiflcum ad Viennenses episcopos epistolae p, 104 Eiusdem de perversis suae aetatis 249. De historia Geneseos libri p. 108
VI
p.
.'!

158.

moribus

quartus ad Salmonem
2)

p.

250

254.

loannis Gagueil Parisini Theologi


(sic!)

1)

De

sacro Christi cor-

pore in Eucharistia carmen,


125)

Hendecasyllabon

Divo Leufredo sacrum

p.

255

259.
'

Daumius ad Thomam Reinesium Kl. Martiis CIOIOCLIII (Thomae si examinaveriDaumium, lenae CIOIOCLXX epist. XXXV p. 110): mus singula quae Gagneius supposuit, ne verbum quidem, nedum versum commode producere possumus, quorum Glossario in Alcilonge manifestissimisque indiciis, absit, qui non a Genio Aviti, seculique illius mum non exiguam farraginem cb-i Oew producturus sum novitatem monstret et cum caeterorum Gagneianorum Carminum conspiret indole. Sunt in genuino Alcimo multa alibi non lecta, aut saltem aput a-j-^-

De Gagneio haec

scribit Chr.

Ueinesii epistolae ad Christianum

/povou; exstantia

ideoque quod florentis aevi non essent,


Galteri Editor fuit)
.

a temerario hac in parte et inconsulto Correctore


satis

(qualis et Ingolstadiensis

expuncta'.
. .

Quae exemplis

multis vir doctus probat.


.
. .

126)

Divione agente mihi

indicavit

Panagius Hocedius abbas Honeeurtius

esse in

anti-

quo coenobio quod divo benigno sacrum


refertissiniam.

est,

vetustissimam librariam bonorum librorum ut existimabat


(ipsi

Adductus ego

loci
. .

illius

subpraefectum

priorem appellantj

adeo fratrem Antonium a


illo

medio ponte.
venissem

Peto et impetro

inspiciendae librariae copiam ut faciat, quo ego comitante

quum

per-

immodicum pulverem et situm ab evolvenda libraria dehortaretur, conieci statim latitarc Nam praeterquam quod supra triginta posse preciosam aliquam in vili pulvere drachmam, nec vanus augur. pietatis et eruditionis plena illic volumina reperi nobis adhuc incognita offendi poemata Divi Alchlmi Aviti Viennens is archiepi cogitavi apud me extare forsan apud Viennenses multo plura tanti viri opuscula Igitur Fetrum Palmerium Viennensem archiepiscopum ... Is nihil prius duxit quam
ct ille per
,
. . . . .

meam operam
lucubrationibus
iii

sua

diligentia adiuvare.

praeter

Summa igitur diligentia inspectis cuinsdam homiliae fragmenta reperimus


.

librariis
.
.

omuibus

nihil e tanti viri

Enimvero quum diu asservaret


in

scriniis

apostolicas

tres

Romanorum pontificum
Acceptis itaque audivi in
liis

ad episcopos Viennenses epistolas,


a Viennensi archiepo divitiis

publicum mihl dedit proponendas ....


sus,

Lugdunum

reverfal-

quum

in praelo versaretur Alchimus,

insula Barbarensi insignem

esse librariam,

nec

lax rumor.

Profectus
:

enim eo

loci et in

bibliothecam admissus supra viginti insignioris monetae ac purioris

metalli statuas reperi

tum vero victoris cuiusdam nobilis monimentum egregium. Is est Claudii Marii Victoris oratoris Massiliensis in genesim commentarius existimavi non parum rei literariac profuturum eadem opera uterque in lucem exiret. Nemo vero crediderit quam in restituendis illis si
.

PROOEMIVM.

LXXI

Ex

Divionensis S. Benigni bibliotlieca ]\[ontefalcomus p. I2S4 Avitiun non adfert.

Igitur aut eo ipso tempore.

quo describeudum curavit librum Gagneus, deperditus

est aut

turbis ecclesiasticis, quibus

non multo post Galliae


i)utavi librum,

bibliotliecae vastabantur,
eis in lectionibus,

evanuit.

Hunc
toris
latio,

iu

locum reiciendum

quod

quibus ab edi-

correctiouibus atque supplementis liberum textum arguit ceterorum codicum con-

summam cum

Sangallensibus cognationem prae se


fuit vetustior,

fert,

quibus tanieu, quantum


fiat

ex Gagnei verbis conicitur, multo

ut hos ex illo fluxisse veri

simile.

Hanc autem familiam ex


indicabunt
Ceteri

turbato

et

vitiato

RF

familiae contextu,

quem

nescio quis
satis

coniectura emendare conatus est,


''^')

repetendam esse lectiones textui meo subditae

omues quos
[G, g)

in

hoc ordine recensebimus


s.

Iil)ri

derivati

suut ex codicibus
s.

Sancti Galli

197 et 19S
s.

VIIII et Xi^S.
s.

lu altero est Dictys


s.

VIIII X.
X.

Epistulae Pauli et Senecae


s.

XIII, Dares

X, Avitus
versus,

VIIII,
et

Columbani monosticha
Sedulius
:

X,

Thietholfi,

Salomonis,

Waldrammi
quaternio

luvcncus

s.

Alter

qui unius Aviti


erat,

libros

habet cum Columbano,

descriptus est ex priore


libri

utilis

autem

cum

in

illo

excidisset
^'^'')

i.

sexti

vv.

96101.

Huuc alterum
Aviti epi. libri

designari

Weidmannus
r.

dicit vetere catalogo s.

VIIH: 'Metrum Alcimi


e. g.

VII in
est s.

vol.

Ex

eodeni libro 197, quod ostendit

quarti

lil)ri

v.

255, descriptus

fortasse Vdalrici episcopi (923

973)

temporibus (nam Augustanis cum S. Galli


liber olim

monachis artissima erat per eos annos coniunctio)

Augustanus
fallor,

monasterii
f.

l>

SS. Vdalrici et Afrae (cuius bibliothecae est numerus 118 ni


postea
fuit

qui legitur

I):

V. E. Loescheri, cuius ex bibliotheca Henr. lonath. Clodius redemit, uunc

possidet bibliotheca regia Dresdensis ID).

Solum Avitum

continet,

cuius liber VI non


adscripsit.
est

integer est: abrumpitur

VI 98:

'Def. coniplura' Loescheri


nisi

manus

Super-

sunt 71

foll.

in 8.

Ex Augustano autem

omnia

fallunt

derivatus

codcx

laborandum mihi fuerit codices nacto tum vetustate exesos,


pravatos, quos

tum

inerti et imperita

esscriptorum ignavia de-

tandem plus mille


Francisce

locis restitutos,

ac quingentis

paene versibus immutatos sub tuae maiestatis

patrocinium

Eex

Christianissime

abire

siniraus

....
et

Lugduni anno

1.53G

Idibus

Martiis.

Porro in praefalione ad Marium Vietorem p. 166 haec dicit: incidit in manus nostras ex eius
sed
libri

loci vetusta,

ante

annos

aliquot

depeculata

libraria,

poema doctum
periequens,

elegans quatuor libris distinctum

historiam

Genesero;

ad

vigesimum
. .

usque

caput

Claudii Maril victoris Masslliensis oraItaque

toris
liber

titulo insignitum

Tot vero partim vetustatis iniuria, partim eius qul descripserat incuria mendis
liber invenire potuerit.

scatebat,

ut

nullum plane descriptorem

manumque
locis

coactus adiecissem, necesse habui divinare plerisque in locis magis


vestigia,

quum quam

iili

describendo

animum
vix

legere.

Nam quum

non paucis literarum superessent

multa etiam

sic

descriptoris culpa

immutata essent, ut ne senGeneseoj; historia

sum quidem ullum


mutuati
:

subodorari possemus nobis ex ipsis,

quod potuimus ex

sacris bibliis et

qualicumque nostra Minerva temporis iniuriam descriptorumqne


historica

sarcire

curavimus inertiam.
ea
locis

Quae
alisi

autem ab

Genesem;

serie

remotiora

erant (ut plerumque nou inepte autor digreditur)


et ad

quot compulsi

omisimus

alioqui

quae ad rem laciebant,

historiae pertinebant narrationem,


factis

quando cariosa monimenta legendi neque locus daretur neque

facultas,

de integro versibus aliquot proin-

xtme ad scripturae sancte ordinem


tegrum autorem
reddituri.

restituere conatl

sumus,

si

quando emendatiorem nacti erimus codicem


voluimus,

Horum te lector optime admonitum mutilasse crederes aut immutasse.


127) Libri
;9

ne nos temere autoreui aut

prologum

non habent

abreptus erat in libro unde origiuem traxerunt.

Quod

ta-

men Viennensis episcopus


Vienna
q u ae

dicitur auctor, hoc

aliundc

novisset auctorem.

non

nisi is potuit addere,


ordiiiis
li

qui sive

Lugduno oriundus

sive

Habuit autem archetypus

traditam libro Leidensi tabulam,

dees
128)

in B.
Scherrer,

Vid.

Verzeichniss der Handschriften der Stiftsbibliothek vnn St.


Stiftsbibliothek St. Gallen p.

(iallMii

p.

72

74.

129)

Weidmann, Geschichte der

392.

::

LXXII

PROOEMIVM.
foliorum 75 in
s.

F Vindobonensis 391 Endl. (Tabularum


originis
II.
,

261//? 2132)
arbitris

(V)
,

4.

incertae

s.

scriptus

Denisio

et

Endlicliero
,

XI

adscriptus
auctores.

rectius

ab

Iloffnianno Fallerslebensi p.

387

quem sequuntur Tabularum

Continet

solum Avitum.

Libros

GDV

totos excussi.

Hac data occasione


usque manavit tempora.

error castigandus est, qui antiquissimo natus tempore ad nostra

Notkerus enim
inf.

Balbulus de interpretibus divinarum script.

turarum agens
j).

c.

iB. Pezius,

Thesaurus Anecdotorum
latiuitatis
t.

August. Vind. 1721


313)
,

fol.

9:

I.

A. Fabricius, Bibl. nied. et


,

p.

'Si vero.

ait.

etiam

metra requisieris
nitate

non sunt

tibi

necessariae gentilium fabulae


.
. .

sed habes in ChristiaFabrichis)

prudentissimum
licet

Prudentium

Alcwinus

[Alcimus

vero

nomine

Avitus

historiam Geneseos quasi solam assumpserit. tameu omnia nostra (Heptainterpretatur)

teuchum Fabricius

dulcissimo carmine decantavit et pulcherrimum librum


.

de virginitate ad sororem suam descripsit


[al.

et

alium d e
;

st

i t

t i

ne

mor

moralium)
et

pro quo tu legisti Catonianum


[Fabr. Sedulium)

sed quantocius facito tuum esse.


[lego

lu-

vencum

Sedulum

Oratorem

Aratorem)

Hymnosque Ambro-

sianos scio quia iam memoriae commendasti'.

Ad

liaec

verba Fabricius in nota monet

'HocAviti poema,
auctor Ilistoriae
cvanuit.
litt.

quantum memini
Franc. III 137.

hodie non

exstat'

eiusdemque sententiae
poetae

est

At enim poema (pudem exstat,


illa

nomen
quae
:

Notkerus enim procul dubio ipsa

Praccepta vivendi
Titulus
ibi

intellegit,

in Saugallensibus libris Aviti

carminibus subiciuutur.

est qui in aliis libris Ita est


.

IXCIPIT LIBELLVS CVIVSDAM SAPIENTIS ET VT


libelJus

FERTVR BEATI COLVMBANI.


in obliviouem
:

CSt

'cuiusdam sapientis', poetae nomen

dudum

venerat; pro auctore


.

postea habitus est operis quod praecedebat auctor


Statio Oedipi querimonia.

sie

Lucano Orestis tragoedia


Sic

sic

sic aliis alia attribuebantur.

mox

Avitus,

mox Columnam
:

banus praecepta

illa

scripsisse putatus est,

quae utique ab alterius, Alcimi dico, in,

genio prorsus abhorrebant.

At certa

obicies

rcs est de

praeceptorum auctore

Lupus Ferrariae abbas


'In versibus,
inquit,

ep.

XX

ad Altuinum data

(Lupi epp.

ed. Baluzius p. 40)

moralibus, quos

Alcuinus

dicitur edidisse,
est auteni

statera sie posita est


v. 88),

Non

tibi sit

modius duplex uec statera duplex'

praeceptorum

eamque
Picctius

auctoritatem secutus recte inter Alcuiniana carmeu recepit E. Duemmlcrus^^o).

ego contendo euudem statuisse antea,


Alcuinianis

cum Frobenium

secutus

removendum

esse ex

putaret
:

(Neues Archiv IV 138).

Lupi ego quoque auctoritatem libenter


si

amplecterer
voluisset,

sed hac in re nihil moramur.


:

Nam

magistrum suum Alcuinum


:

signiticare

uon nudo extulisset nomiue


erroris

at scripsit ille

'quos Alcimus dicitur edidisse';


et Alcuini

nempe Notkeriani

cousors

est;

Alcimi autem
sint,

nomen quam

facile

potuerint conmutari.
est in ed.

quam saepe conmutata


satis
' ;

praeter ipsius Notkeri locum qualis


:

Peziana pauca alia exempla


de rogationibus

docent

sic cod.

Berneusis 394

s.

f.

225"

'Alcuini Aviti homelia


tate'.

contra

'Alcimi ex libris Augustiui de triui(A.

Catalogus codd, Casinensium ad Paulum II transmissus

Maius, Spicileg,

Rom.
est

222).

'Carmiua

et
s,

dictamina Alchuini de Veteri et novo testamento' titulus

codicis

Tegernseensis

XV,

si

recte

memiui,

scri|)tus:

sic

Alcuiui earmina'

130)

roota(- latiiii aevi

rarnlini

p.

27,") .sqq.

ol'.

]i.

Kil.

PROOEMIVM.
Aviti codex Vindobonensis 2132 habere dicituv a Graffio Diut. III

LXXIII
IS(j.

Alcuiuo antem,
ille
(v.

qui

s.

VIII ad linem vergente in Franciam venit, antiquius esse carmen ipse


laudat osteudit.

versus
804),

quem Lupus
(eius

Nam

is in

Exemplis poetarum Vaticauis legitur

quae poetarum Eugenio Toletano

(ob.

a 657) miuorum versiculos non babere videntur


est versus

autem ex Hexamero
193).

v.

210 sumptus

Dracoutianus

qui sine auctoris

uomiue profertur

Bavarici
Monacensis

libri,

ad

qiios transeo
libris

alteram ordinis

(]

classem constituunt inter-

polatam adscitis ordinis


lat.

maximeque
4.
s.

eius classis ad

quam

pertiuet

F i')

330 niembr.
Fol.
1

XI

et

X. 75

Ibl.

Ex

codd. veteris bibliothecae


(carmina)

electoralis Monacensis.

s.

XI Alcimi
cum

Aviti Vienneusis episcopi libri


cf.

uumero VI.
ubi
codicis

f.

60

s.

Persii satirae

Cornuti conmeuto;

ed. 0. labnii p.

CCIV,

aetas non recte

indicata est.

Additi sunt in extremo folio (eadem

manu
Bibl.

scripti)

octo versus p. 531.


Ital.
s.

remedium
212

ut crines renascantur continentes, quos edidi Mus. Rheu.


s.

XXXII
Patr.

Ex
X.
lat.

cod. Vercellensi LVIII 39


et

ediderat Keifierscheidius.
v.

Lat.

II 2 p.

multo ante

Du Caugius
fol.
1

cima ex cod. Canonum

Chauveliuiano

Totum

contuli.
4'\
s.

Monacensis
variae

493 membr.

XII. 61
Fol.

Ex

electorali bibl.

utriusque Ba- M^

ducum
libri

olim liber H. Schedelii.


descripti ex cod. 330;
lat.

Aleimi Aviti Viennensis episcopi carf.

minum
(Riesii,

VI

contuli librum I'^-:.


f.

60 Elegia de Philomela
Inc.

Anthol.

Ries. n.

762i.

61

retiuet stellas quot terra lapillos'.

Sunt 6

Ad quendam amicum. hexametri; f. 61'' De


;

'Quot caelum

variis bestiarum vo1. I.

cibus.
p.

Inc.

'Apes bombilaut vel bombizant'

vid.

de omnibus his Mus. Rhen.

527531.
Monacensis
lat.

14420
et
s.

^Ratisbonensis
fol.

S.

Emmerami E,

43)

membr.

in

4" mai.

s.

VIIII

(f.

154)

XII. 199
f.

Fol.

120 Bedae

lib.

de arte metrica,

item

de schematibus et tropis.

21

36
Idem

Pauca de metrica
II libri

ratione ex multis grammaticof. 1

rum

libris

excerpta.

f.

37

54
f.

Bedae qui supra


f.

20.

f.

55 Divi-

siones super Boetium de cousolatione philosophiae.

66

72

Quaestiones in Donatum
f.

de VIII partibus orationis.

73

78

Glossae iu Statii Thebaidem.

79

144
altera

Comomittit,

131)
illa

Ab

ordiiie

GDV
legit.

ordo

MEB
non

discedit

e.

g.

II

Itjl,

ubi

altera

paragraphum habet,

'1110',

haec Sic'

raro lectiones Leidenses habet;

habet secundae

tiones atque

cum

hoc consentit in paragraphis,

non omittit VI 502 qui desideratur in


ordinis

manus codicis M lecM, ante VI 500 para-

graphum
ris

in

ipse non raro

omissum ponit cum GV. Vbi M lectiones librum F sequitur, Ita ut si quando lectio
lectiones

vel Leidenses habet,


lit,

plerumque

dissentit,

in hoc codice obviam

statim plura eius gene-

occurrant,

inprimis libro II a t. 300 (ut 315 lingua, 320 putant).

non

raro

cum

Leidensi consentit,

aliquotiens

singulares

habet;

in

libro II

cum

glossis

et

variantibus lectionibus in

suprascriptis

oonvenit.
ciantur
(ut

consentit

VI 2S9

cum GgV, erugine, T

cum E;
s.

sed

mox

mutatis partibus

I cum M'E, N cum GV'M-

lonso-

rubigine),

postremo alter tendit


ex.
:

cum

altero.

132i

Praeflxum est hoc carmen

XV

Alcimus in lucem nunc prodeo sydere dextro.


Conditus en latui secula dena quidem.

Quae nam

sit cecini

mundi
sit

melioris origo.
cecidit
lata.

Et quo

flagitio

primus adam
sentencia

(cecinit codex).

lusta dei patris que

Dextera cur

christi

diluvium peperit.

Transitus et pelagi rubri narratur abunde

Atque placens summo candida


Avii-vs.

virginitas.

LXXIV
mentarius in Terentii comoedias.
f.

PEOOEMIVM.
145

IS

Glose

Sediilii (ad

opus pascliale

f.

149

161
tatis.

Virgilii Bucolica.
f.

f.

162

193'

Alcimi Aviti poematum de mosaicae


liber

liistoriae

gestis libri V.

193

199

Eiusdem poematum

VI de consolatoria laude

casti-

Coutuli totum'^'',

B
Fdl.

Monaceusis
I

lat.

4652

(Beued.

152'
s.

membr. misc.

S".
:

s.

XII

XIIII.
p.

117

fol.

s.

XII Halmio

iudice,

mihi

XI

seriptus videbatur)
f.

(Alcimi Avitii

Poematum

lib. I

III V.
.

400: coutuli librum primum.

29

(s.

XIII/XIIII
:

Palpanista Bernhardi

(Geistensis:
f.

Libro iu tine mutilo desuut 29 extremi versus

cf.

Leyser

2001 (1101).
iuvito

47

|s.

XIII)

Liber Aviani poetae ;Novus Aviauus).


etc.
f.

Inc.

Huc precor

cum

musis phoebe venito'


Regiomont.
a.

edidit Aemilius Gi-ossius in

programmate

collegii Fridericiani
s.

186S.

61

Liber Catouis'
f.

(Novus Cato Martini


(s.

XIII ab eadem

mami quae A^ianimi


iuter

scripsit.
(j

65

117
1450)
cod.

quae

f.

104

11
lat.

lutroductoria dialecticae.

XIIH Varia ad logicam pertiuentia, De toto codice uostro post Doeenium


disputavit
s.

(vid. Aretinus,

Beitritge

IX 1235

sqq.)

et alios diligentissime

idem Grossius.
fol. lib.

Monaceusis
Vienueusis
Contuli
libri

19450
libri.

(Tegerns.

membr.
versus

iu
I

S*.

X.

109

Alcimi
II

episcopi
I

Desunt
et

in

libri

2IS

usque ad

120.

quae supersuut
lat.

librum VI.
mixti n. 4S0)

Monaceusis
Aviti

234S0
274

(cod.

membr.
VI
v.

in S.

s.

XII. 63

fol.

Alcimi
Vlia^j.

poematum

lib. I v.

lib.

552

et lib.

177661. Contuli librum

Carmiuum contextum. quem Sirmondus deteriorum


deformatum dederat, ego ex optimis
tui,

librorimi lectionibus sexcenties


resti-

libris

Lugdunensi Laudunensibus Vaticauo

qui quidem quo cognationis vinculo inter se cohaereaut. non liquide adparet;
satis constat,

uam

ue illud quidem
Solesm.
I

utrum

//

ex

sit

descriptus.

ut Pitra censebat Spicil.

p.

XXXVII
,

(quod

non

uisi

antequam

corrigeretur ab iucurioso librario

potest factum esse


vati.

an uterque.
principalibus
/

quae mea
libris

est sententia

ex coumuni foute

sint deri.

Ex

his

igitur

plenani lectionis diversitatem subscripsi


c

ita

tameu

ut leviora velut c pro


:

atque invicem,
qui

pro ne (nou ae pro


sit

ei

posita in

R uou

indicareni
altero

in

Laurentiano

F)

cum

Vaticani

socius.

tameu pauca quaedam cum


satis

Lauduneusi habet conmuuia


,

vid. subscriptiouem prologi prioris et I 1241,

habui diligeuter indicare

ubi conseutiret

cum

ceteris vel miuutulis iu rebus.

Tanta
taedium

enim coulecta

est

iu

eo foedissimorum errorem conIu\ies.

ut eis subscriptis

movere legeutibus puderet.


Alterius ordinis
ji

librorum, qui ad exemplar aliquod


sit

cum

/{/"

cognatum receduut,

quamvis nullus omniuo

usus iu constitueudis auctoris verbis,


:

uou vereor ne quis


intersit

abiciendam eorum memoriam fuisse iudicet

uam cum non


.

nihili

indagare,
possit ex

quae fuerint per medii aevi saecula veterum auctorum fata

tum quantum

eorum fatorum coguitione ad proferendam artem criticam


conferendis Gallicanis
133) Libro

protici,
illo

quis negaverit?
S.

Velut
viu-

et

Germauicis Aviti

libris,

qui uno

Gallensis

libri

ducentis in

E cognatus videtur Fuldeiisis. quo utebatur Zehnerus ied. Lips. 1604;, 'annis abhinc membrana vetustissima pulcerrimo literarum ductu exaratus' cf. VI 534 666 quos versus Zeh;

nerus in commentariis integros ex eo libro descripsit.


134) Praeterea aliquot folia (vier doppelblatter) libri
glossas
s.

XI
.

scripti

formae quart., ex quibus olim Schmeller


libri

germanicas

descripserat ad tertium librum pertinentes


vid.
libri

atque fragmentum
ego non vidi.

IIII Elias

Steinmeyer

nuper denuo invenit Monaci,

infra laudati p.

5 et 770:

PROOEMIVM.
culo
iuter

LXXV
quae
suj^erior est

se

coiiiugaiitur

(|Hid

fuerit

discrimiuis iuter Galloruni.

aetate.

atque Germauorura ortliog-rapliiam, luculento docemur exemplo.

Ego

vero rem

tam

late

fusam

ut Fabii verbis utar

tam breviter adstriuxi

ut binc

quoque omnem

reprebensiouem evitasse

me

sperem.
praetermitti

Neque recentiorum librorum memoria

debet,
'^'^).

si

stndiorum iu Avito
igitur
.

conlocatorum pleuiorem aliquam uotitiam babere volemus

Nominandi

Cracoviensis Parisinus lat.


Gabrielis
describit

bibl.

Zaluscianae
s.

43(5 s.

XV

(Sedulius,

Aviti carmina

8321

XV,

Arator, luvencus, Aviti carmina V.

Naudaei

(Doctoris
Paris.

med.

et Prioris Artigiae in

Lemovicibus)
eo

codicem

Labbeus nova bibL


et

1653 p. 226.

lueraut in

post acta ad Bene-

dictum XIII
libri

Vrbanum VI

spectautia Fulgeutii fabulae, Sedulii opus pascbale, Aviti

VI

(subditis iu tine tribus istis versiculis,

de quibus egi supra

p.

LXVII

seque-

bantur sermo beati Martini de trinitate,


iu Italia s.

Albertini Mussati Eccerinis aliaque opuseula

XIIII et

XV

scripta.

Ex
carmina.
cana.

catalogis

Vaticanis

qui recenseutur recentiores


'

libri

a Moutefalcouio, frustra

quaesivi: p. 53 Vatican. Reginae Sueciae 1719


Ovidii de remediis amoris.

Alani,

Aviti vel Matthaei Vindociuensis


p.
:

Mattbaei Vindocinensis Tobias'.

133* (Vati'Crescouii

Autre catalogue trouve dans

les manuscrits

de D. Claude Etiennot

Breviar.

Canonum.
S.

Marcelliui Comitis Illiriciaui Cbrouic.

loauuis Maxentii Scythae

Monacbi opera.

Aviti Archiep. Viennensis opera |an Sirmondianus epistulaLeontii Byzantini opuscula.

rum
tani

is

fuit

codex?].

Dracontii Hexameron.

lusti Orgeli-

Epi expositio in Cantica.

Aretae Caesareae Episcopi explanatio in Apocalypsim.

Agapeti Diaconi Paraenesis ad lustinianum.


alia.

Zaebariae Mityleuensis Epi Syntagma

et

Facundi Hermiauensis defensio trium capitulorum 572. 573. 4276. 1321'.

Prima
qui

et

autiquissima

editio

erat

Argeutiueusis lohaunis Adelphi Muelingi

'"'),

exemplum manuscriptum a praeceptore suo Pbilippo Beroaldo Bououieusi

ac-

ceptuui anno

MDVII Grueuiugero imprimeudum


3279/ V 036
s.

tradidit.

Viudobouensis
(al.

XIIII
:

(s.

XVI

Eudlicher
solis
.

Arator, Aviti

liliri

VI

m. subscripsit
;

tres istos versiculos

Alcimus

s.

Pseudocypriaui earuieu de

ligno crucis

codex olim

lo. Cuspiuiani.
s.

Mouacensis lat. 24515 Berolineusis Theol.


Argentiueusi editione.

XVI:

Arator, Aviti libri

VI cum

I.

A. Muliugi praefatioue.

lat.

Fol. 265

membr.
isti

XV

ex. deseriptus est ni fallor ex

Subiecti suut tres

versiculi;

habeo totum olim excussuui ab

H. Middeldorptio.

Bruxellensis
tus a leau Bailliui

n.

5254

5267,

olim Gemblacensis
Aviti I 14

s.

XVI

iu.

(1495

1510,

scrip-

monacho Gemblacensi),

lOS:

cf.

Keiftenberg, Anuuaire

de la

bibl.

royale de Belgique 1842 III 152 sq.

135) Eberhardus Betuniensis iu Laborinto


136)

Avitum non
litt.

laudat.
la

Sequitur
ed.

Parisina

1508

et

1510

(Hist.

de

France III 14U;,


est a.

ed.

Coloniensis

Martini

de

Werdena 1509,
ensis

Lngdunensis Gagnei de qua supra dictum


(1.

Menradi Moltheri

V)

153(i,

repetita Parisiis 1545,

Basile-

impressa ab Oporino

a.

1545, Georgii Fabricii Poetarum Veterum Eccleslasti-

corum opera Christiana Basileae per loannem Oporinum 1562. 40. p. 367 444, Lipsiensis Zehneri 1604. Patrum bibliothecae maximae quae dicuntur aut Gagnei textum habent (Telut Bignii Faris. 15S9, Coloniensis
1618, Parisiensis 1654) aut Sirmondianum (velut Lugdunensis 1677 et Gallandiana etc).

LXXYI

PROOEMIVM.

Georgius Fiibricius habuit codicem mauuscriptum


clarus

quem eommunicaverat poeta


Moltheri
et

Michaelus Toxites:

is

plane convenit
p.
6;.

cum Menradi

loauuis

Adelphi editionibus (G. Fabricii Comment.

Capita vel partes carminum, quas nou


quidem
n,

aguoscit
librarii

Z.,

raro habet
:

A",

frequeutiores

sed ut nulla prorsus lex nisi ipsius


constitui,

ceruatur libido

ego plerumque

cum Sirmondo
etiam
aliter

cui

hac in re pleriimque cum P couvenit, quo in libro numeri

quoque praefixi sunt singulis partibus.


divisio

Cum
^i

receutioribus libris Gallicauis coguata est


,

quam sequuntur

ordiuis

libri

nt

tamen multo plures

faciant partes

tamen distiuguunt priores huius ordinis

libri

GDV,

aliter

MBE

interpolati ex or-

diue .

Ex RF ab

eo qui coutulit nil traditum est de ea re,

medii aevi cognoscenda non minoris momenti est

quam tameu ad studia quam scholia atque glossae teulibris

touicae exemplaribus
libro:

adiecta.

Atque has quidem ex

Sangallensibus Vindobo-

nensibus Monaceusibus 3IET\ denuo sollertissime conlectas edidit Elias Steinmeyer in

Die althochdeutschen Glossen gesammelt und bearbeitet von Elias Steiumeyer


II Berlin

uud Eduard Sievers tom.

18S2 p.

et

770.

Ne
gati
,

quid omittamus

ex Avito, cuius tam multi codices per Germaniam erant vullatiui

multa sine dubio patriae nostrae poetae


nostris contulit, praeter A.

hauserunt
,

nec tamen quisquam

Avitum cum
nico
vel

Panneuborgium
'^';

qui carminis de bello Saxolibro I vv.

de gestis Heiurici IV imperatoris


nostri
I.

auctorem

11

19

extulisse

quaedam ex

IIII

13 sqq. suspicatus est'^*!,

quamquam mihi

fallacia ista ve-

stigia imitatiouis apparent.

Secutus

sum

in

carminum

libris

atque iu homiliis (|uautum

licebat

optimorum

librorum orthograiihiam, levissima quaeque. ubi desereudi erant

libri,

adnotationi cou-

meudaus.

In epistulis quouiam non obsequeudum erat libro Lugduuensi utpote inferiori


e et ae, c et
t

demum

saeculo exarato, taeite correxi quae ubique recurrunt

permutata,

geuitrix intelligere negligere, epistola soboles adolescens, nichil nichilo-

minus michi:
erat,

in

eis

tameu

epistulis,

ubi Lugduueusis
si

cum

aliis libris

conferendus

ne talia quidem praetermisi.


videbor,
his
in
,

lu coupositis

cui

uon

satis severe

adsimilatiouem

evitavisse

rebus

quae

veterum
repetiverat

quoque
ille

fuerit
libris,

inconstautia cogitet.

Sirmondiauae orthographiae

quam uou
libris

ex

nullam habui ratio-

uem

in conmeutario,

atque tacite correximus scripturam eorum opusculorum, quae nou

scriptis

sed inpressis tantum

debebamus.

Superest ut doctissimus viros

memorem

qui

pro

adornauda ai)pendice canonum


Priuium
iu

Epaonensium Lugduneusiumque

libros

excusseruut.

eis
,

locum

obtiuet

F. Maassenus. cui codices Phillippicos et


qui Colonienseni,

Amaudinum

conlatos debeo

W.

Schmitzius

W. Meyerus

qui Diesseusem, A. Mauius qui Palatinum et Vaticanum,

A. Schoenius qui ceteros Parisinos atque vitae libros contulit.


137)

Ed. E. AVaitz
Classe p.
3

iii

Abhandluiigen der K. Ges.

d.

Wissensch. zu Gottingeu Bd. 15, Giittingen 1S71

histor.-philol.

S6.
1S73 p. 413.
a.

13S) Forsthungen zur deutschen Geschichte XIII

Wiatislaviae m. lulio

MDCCCLXXXIII.
Rudolfus Peiper.

ALCIMI ECDICII AVITI


VIENNENSIS EPISCOPI

EPISTVLAE HOMILIAE CARMINA.

TABVLA.
Dialogi cum Guiidobado
Coiitra
rege vel libroruui contra Arriaiios relliquiae
libri
1

Eutycbianam liaeresim

U.

Liber primns Liber secundns

15

22
29 32 33

Epistula ad

Gundobadum regem de subita paenitentia enndem de transitu filiae regis Epistula ad eundem de loco evangelii Matth. 19, 29
Epistula consolatorla ad

Epistularum

ad diversos

libri tres.

Liber primus (epp. VII Liber secundus (epp.


Liber tertius (epp.

XXXIl: XXXIII LVI>


103

35

...

63
85

LVII LXXXXVIII)

Ex homiliarum

libro

quae restant
Flori diacoiii

103

Lugdunensis excerpta
rogatlonum

108,

118

126
108
113

Homilia in rogationibus

Sermo die

Fragmenta papyri Parisinae

126

157
101

.\ppendix.

Collatio

episcoporum coram rege Gundebado ailversus Arriano

Acta Acta

concilii

Epaonensis

165 175
177
181

concilii

Lugdunensis
de Avito testimonia
liber

Vita beati Aviti episcopi Viennensis

Aliorum scriptorum quae


Titiilnrum Gallicanorum

restaiit

(maxime Viennensium)

183
185 201

inest epitaphium Sancti Aviti

Poematum

libri

sex.

Prologus librorum

ad ApoUinarem episcopiiin
initio

Liber primus de mundi

203 212

Liber secundus de originali peccato

Liber tertius de sententia dei

224

Liber qnartus de diluvio muudi


Liber quintus de transitu maris rubri
Prologus
libri

236
255
274 275
iii

VI ad Apollinarem episcopnm
ejiistiilis

Liber sextus de virginitate

Indices.

1.

Iiidex

scriptorum

quos vel citavit vel imitatus est Avitus ceteri

homiliis ap-

pendice
Sidoniani sermonis imitatio

297

300
scriptoriiui

Carminum
II.

libri

VI cum prioriim

inprimis

Vergilii

et

Sidoiiii

locis

conferuntur

302

Index nominum
Iiidex

et

rerum

308

III.

verborum
B. ex

et locutionuiii.

A. ex epistulis homiliis appendice quae ad inferioris aetatis sermonem pertinent 324

poematum

libris

VI ea potissimum quae ab usu Vergiliano recedunt

354

Epistnlarum numeri et tempora


Corrigenda atque addenda

372
374

ALCIMI ECDICII AVITI VIENNEN8LS EPLSCOPI


I

DIALOGI CVM GVNDOBADO REGE VEL LIBRORVM

CONTRA ARRIANOS RELIQVIAE.


I.

GREGORIVS TVRONENSIS HISTORIA FRANCORVM


Cimi autem
.

II

34.

[Giindobadns rexl
,

cognovisset adsevtiones haeveticorum uihil esse

sancto Avito

episcopo Viennensi

Christum filium dei

et

spiritum sanctum aequalem

patri confessus,

r>

clam ut chrismaretur expetiit. Cui ait sacerdos quod nos ipse dominus edocuit, exequere. Ait autem Si qnis me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram patre meo, qui est in caelis. Qui autem negaverit me coram hominiSi vere credis,
:

bus,

negabo

et

ego eum coram patre meo, qui


,

est iu caelis.

Sic et ipsis

sanctis ac dilectis suis beatis apostolis

10

1.'.

cum de futurae persecutionis temptationibus doceret, insinuavit dicens: Attendite vobis ab hominibus; tradent enim vos in conciliis et iu synagogis suis flagellabunt vos et ante reges et praesides stabitis propter me in testimouium illis et gentibus. Tu vero, cum sis rex et a nullo aj)prehendi formides, seditiouem pavescis populi, ne creatorem omnium iu publieo fatearis. Kelinque hanc stultitiam et quod corde te dicis credere, ore profer in plcbe. Sic etenim et Ijcatus apostolus ait: Corde creditur ad iustitiam; ore autem confessio fit ad salutem. Sic et propheta ait Confitebor tibi, domine, in ecclesia magna; in populo gravi laudabo te. Et iterum: Confitebor tibi in populis, domine: psalmum dicam nomiui tuo inter gentes. Metuens enim populum, o rex, ignoras, quia satius est, ut populus se(iuatur tidem tuam quam tu intirmitati faveas populari ? Tu euim es capnt
:

20

populi, non populus caput tuum.


4

Si

euim ad bellum
10,
17,

proficiscaris,

tu praecedis cater15

Matth.
56,

II),

32.

3:3.

9 Matth.

14

Kom.

10,

10.

Psalm.

34,

18.

17

Psalm

10.

Vitn
et

Aviti

c.

I:

Hic

[b.

Avitus] acWeisus

haeresim

Arriaiiam
decertavit,

qnae

tuiic

noii

soliim

Africam,

sed
:

Galliam Italiamque ex parte occupaverat,

magno sudore

quod

clarissima ei\is opera testantur

scribit

dialogum haeresim illam oppugnans tidelissimo et doctissimo immortaliqne ingenio ad riundebadum Burgnndionum regem, fllium Gnndovei. Haec omnibus npicibus iranscripsit Ado in chronicon
enim
t.

sexln aetnte [Mignii

CXXIlIp.

105).

Vid. fragm.

lIII

ntque admt. nd fTagm. II/I,

XllXIIlIet XXVIII

s.

T)uo vel plures videntur


AVITVS.

lihri fuisse. 1

2
vas
li(istiuin

AVITI
ct illae,

quo abievis
.

subsequuutur.

Vnde melius
in

est,

ut te praecedente

cognoscant

veritatem

quam

te

pereunte
qui

permaneant

errore.

Nam dens non


confitetur

irridetur:
in saeculo.

nec enini

diligit illuni,

propter terrenum

regnum eum non

Ista

ille

ratione confusus

usqne ad exitum

vitae suae in hac insania |)crdnravit

->

nec publice aequalitatem

trinitatis voluit confiteri.

II.

S.

A(!()I5A];DVS

EPISCOPVS LVGDVNENSIS
ca]).

LIB.

DE IMAGINIBVS SANCTORVM

9.

Ilis

ita

se

habentibus est modus divinae sive augelicae vel etiam huuianae gloin

riae,

sicnt

Alcimus Avitus episcopus Viennensis


dicit:

dialogo, ubi cum Gundopatrcm


et
filiuni

hado rege loquitur,


Illud tameu,

quod ab aequalitate
dicentes

eaelestis
niihi

gloriae

perinde ut
virtutibus

id

creaturam angeiicam secludeutes quandam


delati

invidiam

illicite

superuis

honoris

obtenditis
,

Ergo
:

et

angelis

atque archangelis et quaecunuiue


,

in excelsis sunt

gloriam ferre debemus


sic renuo,

licet

minime pertiueat ad causam

etiam ad

praesens uon omnino

quasi creaturae sublimi atque praestauti gloriam ferre

timeamus.
in

Est quijtpe divinae, est augelicae, est etiam humanae gloriae modus,
scripturarum
locis

quem
siue

i.'.

multis

iuveuiamus

et

sauctorum meritis

et apicibus

regum

sanctis eius et iu evangelio

Quae enini inter homines prima gloria, haec est omnibus domiuus dicit, quod nec Salomon in omni gloria sua sic vestitus est, sicut lilii flosculus specie naturali.
vitio adsentatiouis adscribi.

III

A
cap.
13.
20

S.

AGOBARDVS

LIB.

ADVERSVS LEGEM GVNDOBADI


eloquentia facuudissimus,

Tcm[oribus praedicti Gundobadi regis Burgundiouum episcopus Avitus nomine,


et in metris facillimus,
fide catholicus.

fuit in urlie

Vienna sanctus

ingenio acerrimus,

sacrarum scrijtturarum expositor suavissimus, litterarum etiam saecularium doctissimus


sicut et eius opera testantur:

qui

cum eodem Gundobado


praesenti couficiens
et
ir,

frequeuter de fide altercans, et dialogos epistulis absenti respondens plura et clara


quit.

in

ingenii sui et virtutis opera reli-

Qui ipso Gundobado iu sua perfidia perdito successorem eius Sigisraundum regem ad fidem catholicam couvertit: in cuius couversioue recitavit homiliam iu populo sensuum suavitate plenissimam et verborum compositione dulcissimam. Quid iste venerandus
audiat,
si

et sanctus vir

placet, beniguitas vestra.

saepe dicto Guudoliado de suitradictis certamiuibus responderit, Cnm de his inter utrumque sermo esset et beatus
ei

:io

Avitus talia certamina reprehenderet, respondit

Gimdobadus
et
ei

Quid

est

quod

inter

regna et gentcs vel etiam inter jiersonas saepe siugulas

dirimendae proeliis causae divino iudicio committuntur


tia com})etit,

maxime

parti,

cui iusti-

victoria succedit?
:i.'>

Ad
bitur

((uod beatus Avitus intulit dicens

Si divinum, inquam, iudicium regna vel gentes expeterent, illud prius (juod scri-

formidarent diceute

psalmista

illud diligerent,
2 G;ilat.
tl,

quod perinde
18 Matth.

dicitur
(i,

Dissij^a gentes, quae bella volunt, et Mihi vindicta, ego retribuam, dicit
37 P,s;ilm. 67,
:)1.

7.

29.

3S

Rom.

12,

l!i.

II III n

vid.

Miynn

t.

CIIII

p.

207,

1-24,

2r>4.

14

cf.

fr.

XXV.

CONTRA
(loniiiius.
dicat?

ARHIANO.S.

An

forte

sine

telis

et

gladiis caiisurum

motus

ae(|iiitas suiierna

non iu-

cum saepe,

ut ccruimus,

pars aut iuste tenens aut iusta dcposceus laboret in

proeliis et praevalcat iniiiuae partis vel superior fortitudo vel furtiva subreptio.

III B.

IDEM AGOBARDVS
Haec
'

LIB.

CONTRA IVDICIVM DEI


si

cap. 6.

])ie

bumiliteniue considerantibus ai^paret non posse caedibus, ferro vel aqua

Deexamiue veritas iudagari sicut (]uidani superbus ac stultus baereticus Gundobadus Burguudiouum rex temptabat a beato Avito egregio et orthodoxo i)raedicatore, ciui eius vesauiam sapieutissime biudaliiliteniue reoccultas et latentes rcs inveuiri.

Nam

possent, ubi essent occulta dci iudicia?


tali
,

beret

ergo iuter catbolicos et haereticos

pressit atque redarguit.

IIU XXVII.
lEx LIBRIS CONTKA AUUIANOS.]
IIII.
1

15

Abraham. Moysen et prophetas nou solum salvos, sed et beatissimos esse pronuntio eos(pie non nisi per Cbristum salvatos esse convinco dicente iu evangeliis ipso domiuo Abraham, pater vester, concupivit, ut videret diem meum: vidit et gavisus est. De Moyse: Si crederetis Moysi, utique crederetis et mihi. De me enim ille scripsit. Etiam de prophetis similiter: Qnauti prophetae cupierunt videre, quae videtis, et audire, quae auditis/ Et alio evangelii loco ipse dominus ista, quae singillatim memoravi, cuucta perstringens ut impleantur omnia, quae scripta sunt iu lege et prophetis et in psalmis de me. Vos porro couicite, utrum credideriut Christum, quos tam manifeste constat
:

scripsisse de Christo.
20

Nam

et

Faulus apostolus, qui aute ortum


sic

Cliristi

salvati sunt,

iu Christo

redemptos exponens

ouinem causam

dctiuit:

nioriuntur, sic in Christo


per

omnes

Adam

vetereni, ita nullus adquiritur nisi per

vivificantur. novum.

Sicut iu Adam omues Vnde sicut nemo perit iiisi

Quia quid oremus, sicut


fixumque
teneri,
8,
.50.

ojiortet.

uescimus,
fecerit,
V.i,

tirmuni

a])U(I

uos dcbct

(luod quidquid omnipoteus


13 loh. 4, 4B.
14
2(5.

non

restat ut uolit.
Luc. 10, 24.
IH

12 loh.

M;ittli.

17.

Luc. 24, 44.

2U Gonuth.

15,

22.

23

Kom.

S,

IIII

XXVIIII
bis

{exceptis

XIII et XIIII)
epistolis
et

ex Flori covtmentariis colleyit Siriiwndua


est.

uhi

ex

libris

coiitra

Airianos,

(VI

et

XII)

ex

contra Avrianos imcriptuin

Sinyulares titulos hahent

XII

XIIH

in codice Sancti
et fr.

(ialli,

XXVIII
5,

XXVI III apud

ipsum Florum.

Librorum Paulinorum ordinem

nisi in his

XXI non

deserui.

IIII Florus

ad Rom.

Id.

Florus ad

Rom.

8,

26.

III n
llll

4 ferroue

Mommsenus
Antc hnc
11

FtoTi codex.

frnymentmn leijendum

fr.

VII, suhicienduin nutein videtur fr.


1:(

.V.V17
corr.

quod
It)

est

de ascensione Christi

eiiangelio

S (= Sirmondus)

De Moyse]

se ex si pr.

ista] ita

19 apostolus supra add.


c.orr.

F
iios

23 Quictiuiil ininio

debet aimd

l*

Avrri

VI.

divitiarum sapientiae et scientiae dei! quam iucompreliensibilia sunt iudicia eius et investigabiles viae ipsius! Quis cuim cognovit sensum domini aut quis consiliarius eius fuit aut quis prior dedit ei, ut retribuatur illi? Quoniam ex ipso et per ipsuni et iu ipso sunt omnia: ipsi gloria in saecula saeculorum. Non
0.
iiKiuit.

altitiulo

ergo altitudo sapientiae et scientiae solius patris, sed dei, iu quo et

filii

adnuitis esse

personam.
tendit?
sjiiret.

Cuius nec consiliarius quisquam


qui
ipse

fuit

nec sensum ullus scrutator agnovit,

quanto minus,

summo nec augmentum

recipieuti convicium etiam minorationis in-

cum

apostolus inscrutabilem dei altitudinem pro eorporea iufirmitate sulo

Quis autem prior dat deo, ut retribuatur illi. nisi qui dat initium creatori, ut et ipse quasi ab inchoata substantia dei inchoatiouem sui recuperasse videatur? Vnus Certe si secus quam ex ipso et per ipsum hic nempe nominatur, unus exponitur deus.
et in ipso sunt

omnia,

si

haec,

ut vultis,

trium sunt. dicite nunc, cui ipsi gloria in


Si ipsi,
cui de ti-ibus?

saecula saeculorum?
vultis,

Si tribus,

quare uon ipsis?

Certe

si,

ut
15

tripartita est substantia maiestatis,

cur non dixit: ex ipso per alterum in tertio,

quatenus nomiuatus ipse unus in tribus est? De quo et apostolus alio loco: Et ipse est, iuquit, ante omnia et omnia iu ipso. Porro autem si, ut dixistis,
nisi

omnia
erit
si

in spiritu sancto constant et ipse est ante omnia.

ne post multa esse

incii)iat,
sit

nou
20

creatura et

cum

creatura nou fuerit, servitium uou debebit restatque, ut

dominus,

non

est servus: et qui famulari ratioue

uon

colligitur,

dominari veritate credatur.

VII.

Libera responsioue profiteor, quod deo suorum animos inspirante longe fulget claritas veritatis. Illud uamque apostolicum, quod saepe repetitis, sufficit in redemptore cognosci:

quia

si

confitearis

dominnmlesum
Sic

et

tuis, salvus eris.

tameu
et

ut intellegatur divinitas sua

quia deus illumsuscitavitamorcum patre vitam crucifixo


23

homini reddidisse.

Sicnt ipse in lohanne evangelista testatur:

ponendi animam

meam

Potestatem habeo potestatem habeo iterum sumendi eam.

Porro uequaquam salvat de homine Christo tautummodo rectum credere, nisi iungas Nam et Photiuiani mortuum ac reetiam catholico intellectu de divinitate sentire.

Et quoniam scelestissimas in hoc eorum blasphemias suscitatum adserunt Christum. periude etiam vestrae ut nostrae legis sententia detestatur, si tantummodo adsumptum quaero quid iu homiuem iuterisse ac sola patris virtute resuscitatum esse dicitis
, ,

ao

supradictae

pestis professionibus arguatis,

cum

ipse domiuus noster,


?

ut legitur,

suo

nutu suscitet templum ab adversariis dissolutum


in

Quod
in

certe

de quo templo dicatur,

promptu

est,

cum

reparatio

templi

inter

biduum

statum pristiuum revertentis

resurrectiouem dominicae carnis,


expouat.
tavit
et

quam

divinitas sua templi vice habitaverat, evideuter sa

Idem ergo filius dei deus, qui mori non potuit, defunctum hominem suscitemplum inimicis manibus dissolutum in unitatem personae solidata rursus

divinitati,
1

quam adsumpserat, carne


11,

restituit.
17.

Rom.

3336.

16 Coloss.

1,

23

Kom.

lU,

!).

25 lob. Id, IH.

32 loh.

2, 19.

VI Florus ad Rom.

11,

33.

VII Florui ad Rom. 14,

'23.

VI
minus
niani

cf.

fr.

.XI.

XVni
et

sq.

XXll

de trinilale
/'

6 aimuitis

F
aild.,
3(1

12

quam]

qm F F
31
ac]

IS)

do-

scripsi,

deus FS
fr.
21)

20
.V.XVI

familiari

VII

cf.

llll

2b

lohannej in post lineam

lohaiiiie

in ras.

28
hac

foti-

F
S

asseruiit

scelestissimam

blasphemiam S
F

assumptum F

(juaeso

37

solidita

3S assumpserat

CONTRA ARRIANUS.

VIII.

Domiuus maiestatis
l)roprietatem
,

crucifixus

exponitur

cum

si

alternae substantiae

resjjicias

divina

celsitudine

ab onmibus crucis coutumeliis seciuestrata sola su-

scepti corporis humilitas seuserit passiouem.

Nam
,

postquam deus
,

iu Christo

muudum

.5

quam adsumpsit unitus est siguificatur plerumque homo sicut est iHud: Cum venerit filius homiuis i)er deum deusque per hominem in maiestate sua, cum maiestatem deo potius quam homiui nemo convenire dubitet. Quod et psalmista de deo exponeus E t v i d e b i t u r inquit i n m a i e s t a t e
reconciliaus sibi creaturae
,

10

Et Malachias propheta ob dictorum perspicuitatem augehis cognomento de cruciaria domini passione Si affigit, inquit, homo deum suum, quia vos coufigitis me? Cum tamen, quod nullus infitiabitur, nou deus, sed homo coutixus sit.

sua.

VIIII.

Nobis autem deus revelavit per spiritum suum. Spiritus enim omnia scrutatur, etiam altitudines dei. Quis enim hominum novit quae in homine sunt. nisi spiritus hominis qui in ipso estV sic et quae in deo sunt, nemo novit nisi spiritus dei. Rogo suppliciter locum
, 1
r,

istum utpote illumiuati a deo


ritus sanctus,

ar))itri

iudicate

et

utrum aequalis

sit

patri vel filio spi-

pater neque patrem quis novit nisi


aliquid novit,

Nemo uovit filium uisi ex ipsa scientiae suae profuuditate perpendite. 8ed quia nec pater nec filius sine spiritu filius.
ideo quae in deo
sunt,

nemo

scit

nisi

spiritus

dei:

quia uec spiritus


,

Quid est: nemo novit praeter patrem nemo nemo praeter spiritum sanctum, nisi quia in triuitate praeter unitatem praeter filium Legimus alio loco: Qui filium non habet, uec panihil possumus invenire? trem habet. Itemque alio loco Si quis spiritum Christi nou habet, hic uon est eius. Quod non potest non simul totum haberi, quomodo poterit dividi
scire aliquid sine pati-e vel fiho potest.
,
:

X.
Oportet autem non hacreticis. Dicit apostolus, quod o p o r t e a t h a e r e s e s e s s e. quod sunt, esse, sed catholicis sustinere, quod nou suut. Sicut de luda traditore suo Inde enim ait domiuus dixit: quod bonum fuerat homini illi nou uasci. illi, quia suum nasci illi malum erat, qui tradidit, uobis bouum, ad quos salus ex
traditione pervenit.

20

XI.

Cum
30

apparuissent angeli in terra, clamaverunt:


tilius

pater et
5

et
31.

spiritus
7

sanctus
71,
l'J,
'..

in excelsis est, angclus]

bene dicimus
23. Mal. 3, S
2'J

Gloria in excelsis deo. gloria patri


:

Si

ct
II.

Matth.

2.i,

Psalm.

!l

cf. p. 23,
2(1,

11

Conutli.

12,

ll).

21 loh. ep. I 2, 23.

24 Corinth. 11,

20 Matth.

24.

Luc.

2,

14.

VIII Florus ad Corinth. I


11,

i,

H. I li,

VIIII FLorus
6.

<id

Corinth.

:>,

10.

19.

XI FloTus ad

Corinth.

VIII
8 crncaria

hoc et fr.

XX

ex eadem dialoyi parlc petitn videntur

4 assumpsit

uiilebitis

FS
cf.

VIIII

de divinitnte spiritus sanrti

fr.

XII XI III

1 1

reuelabit

23 iiuomoaoj quo

^^

27 a^^quo"

6
filio ct spiritui

AVITI

sancto; nec possumus patri sinc filio gloriam honoremque dare, cum ipse in evangelio iubeat, ut omnes sic lionorificeut filium, sicut lionorificant patrem. Et apostolus dicit, ([uod uemo honorat dominum lesum nisi in spiritu sancto.

XIIXIIII.
[De divinitate spikitvs sancti.]
XII.

De
:

divinitate spiritus sancti,

quem nec factum legimus nec geuitum uec creatum,

apostolus ait;

deus est, deus qui operatur omnia in omnibus. Et eodem Omnia autem haec operatur uuus atque idem spiritus dividens loco singulis prout vult. Et Petrus in actibus apostolorum Quid couvenit, inNon es mentitus homi(luit, inter vos mentiri spiritui sancto? et post:
;

uibus, sed deo. Item alio loco Nescitis quia templum dei estis et spiritus dei habitat iu vobis? Et alibi; Si quis spiritum Christi non habet, hic non est eius. Nos vero spiritum sanctum dicimus a tilio et patre pro:

i"

cedere.

XIII.

spiritum, iuquit, veritatis, qui a patre procedit. Enlmvero nou dicendo processit, sed procedit, non tempus proeedentis docuit,
Ipse certe per se dominus

i'-

sed praeterito
catholica

futuroqne
;

submoto sub intermiuabilis aeternitate praesentiac virtutem


sicut est proiirium spiritui saucto a patre filioque procederc,

processionis ostendit
istud

ut

fides,

etiamsi

reuueuti))us

non persuaserit,

in

suae tamcu disciplinae

regula nou excedat.

XIUI.
et filii esse confiteor eumque a patre vel filio siQuod mecum prolata quo([ue apostoli seutcntia videtur adprobasse. Nam legimus; Paraclitus quem mittet pater in nomine meo. Etalioloco: Quem ego niittam vobis a patre. Nec tamen, ut nuper habita conlocutione tractavimus,

tSpiritum

sanctum aeque patris

2"

militer mitti.

sciuditur

una persouarum discretione


mittitur vel

diviuitas.
.

patre

filio^iue vel

procedit

Quia si spiritus, ut adquiescitis a uon potest missus mitteusque misceri et ex


,

i'.

quo procedit procedens(jue confundi.


2 loh.
5,

23,
9

:5

Coriuth.
4.

12,

:j.

ti

Cttriuth.
1(>.

12,

(i.

7 8,
'.I,

Cioiiutli.

12,
1.5.

11.
2(1,

8 Act. 5, 3.

Act.
loh.

5,

10 Corinth.

3,

11

Kom.

14

loh.

22 loh, 14, 26.

15,

26.

XII. XIII. XIIII


videntur qualia Flori.

Balutius Miscelt.

lOTH

p. :i(!l

c.c

veteri cod.

Sancti Galli nescio quo edidil

excerpta

XII Sanctus Avitus

iu

illo

libro

quem de divinitate spiritus sancti consaiicti

tra
liber,

Gundobaiium
Ex
epi-stolis

Arrianum regem
iu

scripsit,

procussionem spiritus
I
il',
6'.

a patre et Blio ita declarat ISaluzii


el

contra Arrianos Florus ad Corinth.

XIII

XIUI

Florus non dedit.

XIII.

Item Avitus

eodem

libro Baluz.

XIIII. Item Avitus Baluz.

XII R deus est om.


habet

9 non est Baluz.

II

Cliristi] dei

Baiuz.

12 nos

procedere

F
scripsi,

XIII 19 excedat

excedit Balu%.
et

XIIII 23 vid. Avilus in collatione episcoporum

dialmji fr.

XVIIU

et

XXI

CONTRA ARRIANOS.

XV.
Quia posueram de evaugelio: Data est niihi omnis potestas in caelo et in terra, ut potestatem illam, quam sibi dieebat datam, semper in natura divinitatis suae salvam fuisse monstrarem, commemoravi apostolicum illud, ipiod de fiiio dictum est: Cum tradiderit regnum deo patri, cum utique pater nullo tempore sine cum esse maiorem nec ideo patrem ipn potestatem tilio dedit rcgno esse potuerit Vbi enim quis bcneficio ali^iuid et ipse filius regnum patri traditurus esse dicatur. In diviuitate autem, ex (jua, ((uod confert, iure censetur maior accipiente qui donat.
:

r.

iueffabiliter filio datur,

non

est gratia

sed natura, restat dautis et accipieutis aequalitas.

XVI.

10

subiecta fuerint iili omnia, tunc etiam ipse filius snl)iectus erit illi. qui sibi sul)iecit omnia, ut sit deus omnia iu omnibus. Sic namque scriptum est: MinoIstud apostolus ab octavi psalmi posuit exemplo. rasti eum paulo minns ab angelis: omnia subiecisti sub j^edibus eius. Ergo eius pedibus omnia subdidit, queni jjaulo niinus ab angelis minoravit. Nec mirum
est,

Oum autem

ut iu ea creatura j^atre dicatur miuor.

in

qua

ei

etiani

Iteatitudo

nngelica

1.')

extitit

maior.

XVII.
Apostolus Paulus ad Galatas pcrsonae inseparal)ilitatem designans ipsum dicit uatum de muliere, quem raisit deus filium suum, sicut alio loeo Primus, inquit, Iiomo de terra terrenus, secundus de caelo caelestis; cum unus idemque mediator,
:

dc caelo deus,
2(1

homo de
est.

terra

sit:

(pii

de utero virginis editus,

antequam caelos
immixtus

ascenderet, caelestis cougrue dictus


cacli

est.

([uia

celsitudini substantiae caelestis

dominus factus

XVIII.

2f>

Neciuc enim est aliud nomen, ut in actibus apostoBi sequestrato filio de solo istud lorum legimus, in quo o])orteat salvos ficri. nomiue patris creditur, dicendus est non salvare salvator rursusque si patre secluso in solius rcdemptoris nomine adquirimur, cessavit ab hac redemptioue pater, de quo Cum et de spiritu sancto scriptum est: quod redemi)tioncm miserit populo suo.

Vnum nomen

est trinitatis.

apostolus dicat: In
1

quo signati estis


4 Corinth. I
4,
1.^,

in die
24.

redemptionis vestrae.
9 Coriiith. 1
'..

Matth. 28,

18.

1.5,

2S.
4,
:>.

11

Psalin.

8,

6.

l(i

Gal. 4, 4.

22 Act.

12.

2r.

Psalm. IIU,

27 Ephes.

XV
1 15,

Florus ad Corinth.

1 15,

24.

XVI

Floru.'^

,i<i

CorintU.

15, 2.V.

XVII

Florun nd Corintli.

47.

XVIII Florus ad

Fphes. 4. 30.

XV
8
filo

posueram:

vid.

fr.

XXVII

(p. ;;, 9).

de nequalitate

filii

praeter

XV

et

XVI

miunl

fr.

XXIll

sq.

F
XVI
XVII
XVIII
11
cf.
2::i

Minorasti: cf
fr.

fr.

XXVII
ta
l(i

XX sq.
S

inseparabilitem

nos salnos

AVITI

XVIIII.

Vbi pluiale
trinitas,

ali^iuicl

in divinitate subvesonat,

non dualitas videtur intellegenda, sed

Apparuit, inquit, dominus Abrahae sedenti in ostio tabernaculi in ipso fervore diei: cumque levasset oculos, apparuerunt ei tres viri; quos cuni vidisset, cucurrit in occursum eoruni et adoravit in terram et dixit: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, ne transeas servum tuum. Certe non in aliquo liorum trium aut cultior hasicut iu ipso Kodoniiticae urbis refertur exitio.

bitus

ant eminentior

forma praestabat.

Et tamen Abraliam sacramentum indivisae


quia trina in unitate persona
et

divinitatis inteliegens

uno uomine

tres precatur,

una

est in trinitate substantia.

De qua

et apostolus dicit:

Vnus deus, una

fides,

unum
lo

baptisma.
dere?

Quis praesumat coutra vas electionis unitatem istam pluralitate confuntiiio

Noverat namque cum patre vel


corpora nostra sacrabat dicens:

domiuari spiritum sanctum,

cui quasi do-

mum

tus dei habitat in vobis?


sanctus,

Nescitis quia templum dei estis et spiriQuo umquam magis testimonio deus probabitur spiritus quam quod habitaculum ipsius sumus et deus habitat in nobis. Sed iam ducredulitatem divinae vocationi Paulus debebat.
Sic quippe in aposto- 15

dum huiusmodi
lorum

Deservientibus autem illis et ieiunantibus dixit spiritus sanctus: Sequestrate mihi Paulum et Barnabam ad opus, ad quod vocavi eos. Non ex superioris praecepto, sed spontanea est. ut opinor, ista vocatio. Sibi sequestrari praccipit, sibi dicit adsumi. Deus est sine ambiguo, qui inspirat, eligit vel mittit apostolos. Et tamen idem sanctus Paulus cum distincte aliquotiens pati-em, tilium vel spiritum sanctum dominum esse doceat, tidei culmen ea qua supra dixi definitione consummat: Vnus dominus, una fides, unum baptisma. Sic ergo
actilnis scribitur:
,

.>o

non possumus duos deos

sicut nec duas fides nec duo baptismata dicere. minare gentilitas appetit, crebro se lavacro a peccatis ablui ludaeus credit, rali numero ([uasi multas dici veritas prohibet nec Latinitas sinit. Vnus

Deos nofides plu-

dominus
Cui

^j

est, non dividimus:

una
in

fides, non scindimus:

unum baptisma,

uon iteramus.

honorem suum etiam


patris et
filii

Bonosiacorum alioruuKiue receptionc servantcs


respondeant,

ct sjjiritus saucti baptizatos esse


,

servando recipimus

(piod

si se in nomine quod bene coufessi sunt, perperam crediderant, beuedicendo sanamus et quod minus

fuerat nominatione praemissa.

suppletur credulitate firmata.

3,

XX. XXI.
Psalmus
dicit:

A summo
Nemo
porro

caeli

summum

cius.

recurrit

egressio eius et recursus eius nsque ad nisi quo fuit: sed' asceudente Christo filius

hominis rccurrit in caelum, qui erat prius in caelo. Sicut etiam sanctus Paulus exponens ait: Asccndens in altum captivam duxit captivitatem, dedit doua hoinquit, ipse est et qui ascendit super impleret omnia. Cumquc per omnem cloquii sui locum deum venisse praedicet hominem redisse concludens, hic tamen ipsum dicit ascendere, qui descendit: quia iu Chiisto deus et homo, nou alter, sed ipse, uon duo ex diversis,

miuibus.

Et paulo post: Qui descendit,


ut

;,;

omnes

caelos,

Genes. 18, 13.


4,
5.
:31

Ephes.
7.

1,

5.

12
vi.

Corintb.

13,

16.
4,

l(j

Act. 13,

2.

22 Ephes.

Psalm.

18,

34 Ephes. 4,

35 Ephes.

U).

XVini
XXI

FlOTua nd F.phes.

4,

5.

38 in Christo deus

XX

31
:

Psalmus

p.

I,

person<-i
2,
.).

est

Florus nd Ephe.i.

4,

lli.

p.

9,

9 iudicaturus

Florus ad Timolh. I

XVIIII
nitatis

plurale ex pluraliter pr. corr.


17 Seqnestrate] Segregate Siout] Sic F, Sic
^S

F
38

2 exsitio

F
FS

3 hostio

iliui||nitatis

F, tri-

ad quod] ad om.
alter] aliter

19 assumi

XX. XXI 33

in fr.

XXI

CONTRA ARRIANOS.
sed idem es utnxnic mediator; gcmiiia iiuidem
soliditatem
si

sul)stanti;i,
est,

scd uiia pcrsoiia

cst.

(iiiam

quod publice contra apostoli sententiam profitetur diceutem Vnus mediator dei et liominum Cliristus lesus. Deinde eligat necessc est de duobus, id est divina bumauaque, quam naturam mediaquis sciuderc dualitate praesumat, ijrimuni
:

tionis

huius velit mysteria suseepisse.


;

Si solus deus mediator,

non

est alius

apud

((uem intercedat
sit

si
,

solus homo, nou est,


et

qui rcconciliare jjracvaleat.


sibi.

lunge porro, ut
peues quem
iudicatus

dcus iu Cbristo

est

mundum
sie

reconcilians
et

Ipse

videlicet,

agendum

est, ipse qui agat:

idem missus

idcm regressus.

sicut ipse

ct ipse iudicaturus.

XXII.
1

Consultus in evangelio dominus quid


neret:

de vinculi matrimonialis

soliditate

decer-

iam duo, sed una caro. Propter quod dico vobis: quod deus iunxit, homo non separet. Ecce quod ait apostolus de coniugio: Sacramentum hoc magnum: ego autem dico vobis: in Christo et in ecclesia. Nascitur nempe ab humilitate exempli altitudo mysterii. Si ex duobus dicitur unum
sunt,
inquit,
i->

Non

solidaverit una substantia aut quod deus iunxit per concordiam, quanto pericuh) in sui>ernis separari velimus, quod deus iunctus est per naturam? lam ut illud taceam, (piod scriptum est, quod multitudiuis credentium erat anima una et cor unum. Quorum singula corda unum cor reddebat unauimitas. sicut in-oprias
/

facere copula corporalis,

quare totam trinitatem non

cum dicamus

in terreuis separari

non

licere,

211

in triuitate persouas solidat et

exunat aequalitas.

XXIII.
dei. quod filius hominis oboedivit. Quoniodo enim nou obocdiret patri, qui subditus erat matri/ dicente evangelista de pareutibus eius: Et venit Nazaretii et subditus erat illis. Sic euim factus est, dicente apostolo, oboediens usque ad morteni. .sicut ipse domiuus dixit: Tristis est aninia mea usque ad mortem.

Non

per hoc minuit aequaiitatem

filii

2.',

XXIIII.

:t(i

An forte solus pater dicendus est domiuus':' lu evangclio Cliristus discipulis ait: Vocatis me magistrum et domiuum: beue dicitis, sum enim. Et apostolus ait, quod ])0St mortem Christi, mortem autem crucis. exaltaverit eum pater et dederit ei nomeu, ut iu nomine lesu omne genu flectat caelestium. terrestrium et iufcruorum, id est adoret, dicente alibi ipso domino: domiuuni deum tuum adorabis et illi soli servies.
3

Tiiuoth.
2,

12,5.
24 Philipp.

11
2.

Mntth.
S.

r.l

0.
2(;,

12

Ephea. 5,

:i2.

18

Act. 4, 32.
13,

23 Luc.

51.
2,

Mntth.
Ui.

38

Marc.

14,

34.

27 loh.

13.

28 Philipp.

810.

31 Matth. 4,

XXII Florus ad
9.

Ephes.

5,

31.

XXIII Florua nd PhUipp.

2,

S.

XXIIII

Fioriix

nd Philipp.

idein] iinus

in /V.

.Y.\7

pevsona] forma S

m
F

/V.

XX

XXII 15 totam] XXIII 21 qnod XXIIII 26 est]

a minio rnrr.
bis

17 separare
snbditn.'!

F'

23 erat

,.

29 nertatnr S

10

AVITI

XXV.
Dixi
cuiii

piitrc tilio aeiiualeni

gloviani lionoiemque nos docere

quia lcgimus: ut

omnis lingua confitoatur, quod domiuus lesus Cliristus


dei patris.
noris;
at

in gloria est

Si

tantummodo
vel

dixisset in dei, forte putaretur: esto, in dei certe mi-

cum

in patris gloria,

quid inaeciuale.

quid exig-uum,

quid divisum?
sic

Non
<

euim
lis

iu angelica.

humana, sed

in gloria est dei patris.

Alias autem, nisi aequa-

gloria ista credatur,

coutra ipsius

doniini

iussiouem

non

omnes

houorisicut ho-

ficabunt filium, sicut honorificant patrem.


rari
])oterit

NuUa enim

ratione sic hono.

maior ut minor.

8ed quicunKjue non

sic

honoriticaverit filium

noriticat patrem,

quidquid gloriae dempserit, coutumeliae deputavit.

XXVI.

Nenio asceudet in caeluni nisi qui de caelo descendit, divinitatis tautum potestas unde venerat, ascensura dicatur, quo ascensum sanctis vel tribuit idem domiuus vel promittit. Ex quinon eo modo bus Heuoch propter meritum translatus a terris, Helias curru elatus est caelis. Taceo illum, ((ui in corpore an extra corpus nescio, deus scit, in triplicibus supernorum secretis audivit verba, quae nou licebat hominibus eloqui, quia viSed forte parum videtur de debat arcaua, quae non licuerat mortalilius iutueri.
Intellegendum est, quod diccnte
tilio
:

i"

i:^

asceusu fidelium jiersonalia replicari.

cum sponderet
esset
sicut
et

illis,

in caelis,

Noverat videlicet apostolus praemia futurorum, ad quos scribebat. quod recte viventium conversatio iam uunc quo utique post resurrectiouem corporis et liabitatio servaretur:
discipulis
suis in evaugelio lohannis insinuat dicens
:

dominus noster

Vado

20

parare vobis locum. Et si abiero et paravero vobis locum, iterum veuio et accersibo vos ad me, ut ubi ego sum et vos sitis. luxta quam
proraissioriem
saucti
in

caelo

futuri

sunt.

Numquid
in

siue ascensu celsitudinem regui

caelestis intrabnut?

caelum, uisi qui de caelo 8ed ([uia iucommutabilis veritas tam de se falli, cum protestatur, quam de nobis fallere uon potest, cum pollicetur, quamlibet illic cum illo futuri siut, qui
Et quomodo

nemo asceudet

descendit?

2.^

fueriut glorificaudi,
voluit,

ille

solus ascendit,
est

qui

levari

alterius

ope nou indiget,

cui

cum

solide

substratus
,

aeris

gradus,

cuius

quo venerat revertentis de superuo


:>"

vigore vibratnm

de terrestri substantia corpulentum \iae famulata pendeuti sustiuuit


Praeter huuc ergo solum, cui. ut saepe iam dixi, per duplicem genenuilti iu caelo futuri sunt.

aura vestigiuni.

raticmem subpetiit haec potestas,

sed nullus ascendet.

Quia,

ut impleatur fidelibus divina promissio,

nou asceusuris sed adsumeudis dabitur

altitudo.

Quod i^raevidebat apostolus, cum sociandos uos domino et apud ipsum semper futuros Porro iutellegi promptum est, quod alieno jier uubem rapiendos in aera praemoneret. Nec semper insubvectus arbitrio non graditur propria libertatis sponte, qui rapitur.
vitos rapi rearis
1
:

ir,

frequeuter raptos suos monstrat et gratia.


t)

Siquidem
11,
.'i

teste evangelio
(Ecclos.
2(1

Pliilipp. 2,
11.

11.

loh.

5,

23.

1(1

loli.

.i,

i:i.

13 Hobr.
3,
2(i.

11,

Ki).
2.
;t.

Eeg.

IIII 2,
3,

14 Corinth. II 12,

24.
3(;

is Philipp.

loh.

14,

24 loh.

13.

33 Thessal.

I 4,

IG.

loh.

(>,

44.

Miittli

II,

12.

XXV XXV
XXVI

Florus ad PhHipp.

2,

11.

XXVI

F^onis

ail

Tlu

ilncere srrip,

dioere F. debere
13
ennrli

Monmixenu!<
/'
/'

'.I

quirquiil

/'
rri..

12 prnmisit

S
.-isreiulet

14

illuni

rnrpnre in

/'

1(1

,irrli,iiia

/'

22 arcersin l'S

27

32

;issuruRniiis

praenioiieret] xyUaha rot minio corr. ex bat

CONTKA AKKIANOS.
et j)ater

H
ra|)itui'
rc;^iiuiii

traliit,

(jui

;ul

iilimii

veuiuut et a

violentis

caeleste.

Quae

sie rajiiua desiderii

sui saucti efficit cumiiotem,

ut dei,

cui hoc violeuter eripitur,

uiagis provocet largitatem.

XXVII.

Minorasti eum jiaulo miuus ab angelis. Quod ai^ostoluw de Cliristo exjiouit dictum cum iu natura diviuitatis suae maior esse angelis a ueuiiue dubitetur. De quo dicit apostolus ad Titum scribens ut abuegantes impietatem et saecularia desideria prudeuter et iuste et pie vivamus iu boc saeculo expectantes beatam spem et adventum gloriae magni dei et salvatoris uostri lesu Christi, qui dedit pro uobis semet ipsura. I)e quo alio loco scriptura nostra dicit: Qui est, (jui erat quique venturus est omuipoteus.
,
;

Hi omuipotens,

unde minor?

Naui

et illud

omnipotens

dicit

iam post resurrectionem

suam secundum Mattliaeum: Data est miHi ouinis potestas in caelo et in terra. Quod si quis miuorem putat accipientem eo. (pii dat, legat et de Cbristo per apostolum dici: Cum tradiderit regnum deo et patri, cum sie non possit esse pater
quod ei tilius dicitur traditurus siciit nec filius siue onini potestate, (piam datam iu caelo et in terra. De quo sauctus Paulus ad Colosseuses iiroliilieus, ue credamus secuudum traditiouem Iiomiuum, sccuudum elementa buius uiuudi et nou secuudum Cliristuni Quouiam, iu^piit, in ipso habitat omnis pleuitudo divilnitatis corporaliter.
siue regno,
sibi dicit
:
:

XXVIII XXVIIII.
[Ex LIBKIS CONTUA 1'IIANTASMA.]

XXVIII.
Ideo in capite dominieae generationis totieus David scriptura commemorat, ut
liatuerit veritas
illud,

cum

de auctore

uulla

possit dubitatio

esse

de subole.

Nani ut taceatur
:

t r i

quod iu evangeliis duo caeci una consouautis fidei voce clamabaut Miserere d o m i n e f i I i D a v i d scieutes de patriarcha genitum recte homiuem credi et
,

uiliilomiuus fructuose misereuti deo pro

sauitate

luminum

su])plicari:

(piis

evideutius

(piam

.Segregatus iu evangclio, iu(piit, dei, sicut ante promiserat iu scripturis sanctis per prophetas suos de filio suo, qui factus est ei ex semiue David secundum carnem. Adseruit dupliceui jilena descriptioue naturam uuam in qua secuudum diviuitatem factor est
sauctus

Paulus boc

explicat?

oumiuni, et alteram, in qua factus est ex seniine David secundmu caruem.

lu (luaruui se
iiivisibilis

ueutra substantia suspicio potest phantasmatis inveniri


erat divinitas,

(piia

sicut

per

quae incliuabatur

e caelo,

ita
:

de David stirpe desceudens

nibil ludificajiro-

torium Iiabere potuit veritas carnis Christi

quae nou solum

us(pie

ad David per

avos suos, sed per ii)Sum David usque iu


vitur.

Et ideo dixit apostolus esse


possit,
(i.
(i

Adam expressa pareutum uomiuatioue revolex semiue David secundum carneui, ut


,

eum cousubstautialem expoueret


tasma nec nasci nec mori
4

matri

de qua

uticpie

sumpsit

et

mortem

cuiu phansit.

sed princiiiium eius deludere


Tit. 2,
9.

fiuisipie

vauuisse

Ilebr. 2.

= Ps;ilm.

S,

1214.
22
M;ittli.

10 Apocal. 11. IT
'*,

12 Miittli. 2s, 18.


1,

14 Coriuth. I 15, 24.

18 Coloss.

2,

27.

2.i

Rom.

1:).

XXVII

Florus ad Hebr. 2,

7.

XXVIII Kx
qiio ss.
2:i

libro

{sir)

coiitra pluuitasuia

Flnrus ad liom.

1,

:i.

trahit]

lapit
/'

Mommsenus
21 taceaunis

(i

pr.

F
mei S

12 matheiim

/'

15 esse traditurus

lli

lolosenses

nostrij

27 asseruit

/'

29 lactus ex facta

pr.

corr.

styrpe

34 dicit S

12

AVITI

XXVIIII.

Cum
cipieus
crucis.

iu
et

forma dei esset, semet ipsum exiuanivit formam servi acliumiliavit semet ipsum usque ad mortem, mortem autem
est,

Verus deus

qui dignatur iucliuari

verus

liomo est,

qui

potuit mori.

Propter quod, inquit, et deus pater exaltavit illum et douavit illi uomeu, quod est super omue uomen. Inter eum, qui dat et eum, qui aecipit honorem, Hoc uomcu trinum est omne uomen imum est bomo, medium augelus. summum deus.
;

donavit, quod super

omne uomeu

est,

non

ei

(juem geuuit.

sed

factus est oboedieus usque ad mortem.

Aut quid uovum

est credi in eo
:

qui nec maledicti obprobria ferre despexit apostolo protestante

quem misit. qui formam servi. Eum, qui uon noilli

verat peccatum, pro nobis maledictum fecit.


quit.
i

Quia scriptum
,

est,

iu-

Maledictus omuis

ci.ui

peudet
est

in liguo.

Propter quod exaltatus est,

ut

uou solum homiuis verum etiam angeli g e n u flectatur: ei scilicet, qui secuudum eiusdem apostoli dictum propter vos pauper factus est, cum dives esset, dives ab aetemitate pauper ex ventre; dives iu caelis. pauper in pannis.
i

n u

ne

Ie s

mne

id

XXX.
(')

[Avitus episcopus

domno Guudobado
j)er
sit,

regi.]

post

a.

soo

Tantum
Vude ex
his
,

Christo propitio

diversas sollicitudiues

mentem

vesti-am veritas inda-

gata perdocuit. ut uihil prorsus


(juae pietas

quod de

totius divinae legis definitioue vos lateat.

celsitudiuis vestrae

diguatur iuquirere

iam de plpuae
in

iu-

structionis arce

descendens non est uescieutis iuterrogatio, sed conferentis, in tautum ut


,

seutentia evaugelii

quam

litteris

attigistis

non aliquid ambiguitatis

fide habeat,

'^"

sed de reprehensione ludaica sensum magis expositionis inquirat.


evangelica, cuius in subdito meutiouem fecistis
:

Sic ergo

ait

lectio

homo
cialius

matri)

Vos autem dicitis: 8i dixerit patri suo aut matri: corban (id est Hebraica liugua muuus, illud spequod obsequio devotae oblationis oSertur), tibi profecerit (hoc est patri aut et non missum facitis eum quidquam facere patri aut matri.
(|uia

'^'^

Puto vos auteui hoc sermoue morderi,


I

revera ipsum speeialius iu epistula


9 Corinth. II 5, 21.

memo13.

Philipp. 2. 6 sqq
2,

4 Pliilipp. 2,
II
8,
0.

'.).

Kl Gal. 3,

11

Philipp.

10

13 Corinth.

222.5 Marcus

7,

11.

12.

XXVIIII Ex
FloTus
18, ?.

librls

contra phantasma Florus ad Philipp.

1*,

6'

sq.
;

Praeterea ex libris contra iihantasma

novem
17. 27.

locos dedit,
l'J,

qui deprompti sunt ex ex ep.

libria

contra Eutychetem

sunl aultni

lii

e.v

ep.

II: p. 17, 11.

d.

21, 10.

III: p. 23, 12. 26, 9. 27, 0.

XXX
est

Ab

hoc sermone Sirmondianua epistularum codex incipiebal; post epislulam


fine codicis

L.\XXXVJ

{8(1

S.)

quiic

84

in

L, in

leyitur

cum

libris

contra Eutychianam haeresin, praefixo numero 85.

XXVIIII

(i

trlum

FS

inium]

Inimum

(r

in miiry.
et

add.)

F
.\uitiis

13

ei

ei'

corr.

F
Domno Gun19 in tanin

XXX
ilobado Kegi

Item bi

auiti uiennensis epi

epVa rubr.

mary.

L
l',i

Viennensis Kpiscopus
conferentis om.

17 quod de catholicae legis

18

unde

tum
22

ut S, scitis quod

L
autem
S,

20

(juglii

21 sed reprehensiones iudaicas

sensum L,

summa S

(;ugl'ica

inter

L
2.5

23 specialiter S

24 quod obsequio S, quod iud^i donaria.

obsequio

profuerit

S
et

post matri ilerum ylossa inrejfit improperatur pareutes accipere quae


^^*

domino deberentur L, om. S

iam non

quicquam

26 moderi {pr.

c.)

L, ordiri

(JONTKA ARKIANOS.
rastis,
(luitl

13
(juod

vel

uude dictum

sit:

uou missuui facitis.


proprietate

umuiuo

uiliii

cst aliud

quam uon dimittitis.


praetoriis^

cuius

sermonis iu ecclesiis

[palatiisque sive

missa fieri pronuntiatur, cum populus ab observatioue dimittitur. Nam genus hoc uomiuis etiam in saecularis linguae auctoribus nisi memoriam vestram per occu,

:>

ui

Ergo nou missum facitis, id est non dimittitis, eum quidquam facere patri vel matri, a quo honorari senium pareutelae non verbis tantum sed rebus obsequiisque praeceptum est. Et similia, in^iuit, huiusmodi multa facitis traditionem vestram institutis caelestibus praeponendo. Sed haec ad solos scribas et Pharisaeos dicta, qui sibi de legis supercilio blandientes quasi debita doctrinae pretia reposcebant, nullum locum in sermone, qui de fide tractatus est, habuisse reperio. Racha vero, Hebraeum nomen, Latine
pationes lectio desueta subterfugit, inveuitis.

sonat iuanis aut vacuus


dicens

quod, ut nostis, conveuientius exprimit uno vocabulo Graecus

lo

cenos. Hoc autem convicium fratii. id est sub uno deo patre et uua ecclesia matre in uua fide posito. dicere i)rohibemur. quia iuanitatis obprobrio indigne appetitur, qui non est vacuus a salute. Sed his conlationis magis quam elucidaudae fidei exercitio reseratis illud jxitius revolvamus, quod a sacerdotibus vestris scripsistis obiectum. Igitur discutientibus
vobis
,

uti'um spiritus sanctus

qui in sacro baptismate indivisae dominatiouis viudicat


sit,
:

unitatem, creator an creatura credendus


211

cum,
i^ro

si

creator est, a diviuitate uequeat

separari

si

creatura

deo non possit uuiri

penuria respondeudi snb cuiusdam

lubrico quaestiouis interrogatum est a parte diversa,

utrum

spiritus uoster creatus au


,

sempiternus debeat iudicari


sit:

quasi exemplo scripturae caelestis intersito

quo dictum

Insufflavit deus spiritum in

auimam

vitae.

Primum ergo

conicite, quid iu

dispositione facturi sint,


ii

qui de testimonio meutiuntur, aut qualiter adinventioues suas

fallaciae tumoribus impleant,

qui dicta diviuae auctoritatis immutaut.

Nam

quod dixeest.

ruut:

Insufflavit deus spiritum iu


si

auimam

vitae

artificiosa
,

fraude confictum

III

recenseudum sibi pietas vestra deceruat offerri sic inveuiet scriptum Et fecit deus hominem de Hmo terrae, et inspiravit in facicm eius spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem. Perpeudite uunc quauta Insufflavit in auimam, cum scriptum sit: Illi dixeruut: sit iu sermone distautia. Inspiravit iu faciem. Inspirare euim incorporeus potest. insufflarc uisi corporeus non potest. Deus autem non quasi auimae iam viveuti spiritum legitur insuffiasse,
7

Quem locum

Marcus

7,

13.

11

Matth.

5,

22.

23 Sap.

15,

11.

28 Genesis

2,

7.

3 Florus diacorms de imssa

c.

92 (MaHenu

et

Durandi Ampl. coikctio Vllll

p. lUl)

Missa crgu

iiihil
i

alidd

quam celebratis omnibus tunc diaconus populus a soUemni observatioiie dimittitur. RacUa 13 miarim in Matth. c. IUl [1 p. 68i Maff. Miynii Patrol. VIIII 957)
iiiteUegitur

quam

dimissio, id est ahsolutio,

esse

pron

ii t

at

cum

vacnitatis oiiijrubrium est,

et qui sancto spiritu sanctl sanctorum

plenum convicio

vacuitatis insimulat,

lit

reus concilio sanctorum.

(ontumeliam spiritus

iudicum animadverslone luiturus.

2
.5

palatiisque siue praetoriis S,

om.

adulterina puto
senio parentali
c.

sclaris L,

saeculariis

S
,Si

linguae om.

inuenietis

(i

quicquam

L
17

S
l(i

11

nomen

est

12 uacuis

13 CQnos L, xevo;

5
S

14 unanitatis rasura pr.

L L

coUationis 5,

coiisolationis

L
sit
/-,

luci-

dandae S
uendicat
.S

reseruatis

reuoluemus S
22 sepiternus

IS sacro i, secreto
interposito
[ss.

S
*'

nomiiiationis

S
S

19 diuiuitatij

L
sunt
2(j

23
'Ih

est

24 disposicione L. expositione S
iinte
t

su as o?n. L'
.S

coaeva m.)

//timorib;

(t

inras..

littera

n erasa vid.)

art.

eorum fraude

27 locum

cum

si

L'

M
(|uem adderet,

AVITI
sed luateriae
uoudniii
viventi
sieut
,

auti([ui

codices

habeut,
si

spira-

meutum

vitae

qao

iu

auimam viveutem
et

sublimaretiir

infudit.

Ergo

iuspiratione
restat

hac anima hominis facta est


spirituui priucipio

non

est aliud

anima liumana (luam

spiritus,

nou earere.

Quod

obiurgati a vobis seuserunt sibi protiuus obponen-

dum

uisi

per insufflationis carnale

commeutum

spiritum ipsum animae potius (juam

'

corpori inditum meutirentur.

Nam

cuni (juaerant intentione letali,

uon quomodo (piae


(juid,

sunt scripta coguoscant, sed qualiter scripta puteutur esse (juae praedicaut,

puta-

mus, imperitis faciuut, qui iustructionis vestrae revereutiam non paveseunt/ Tractemus nunc, si propitii siuitis, quanta iueptia propouatur quod si dei spiri:

ac'si nec iu liomine creatura poterat dici spiritus, Nihil omnino esse praeter duo id est creatorem (luem deus insufflasse perhibetur. Dei porro spiritus factor hominis vero factura creaturamque saepe definitum est. Vude spiritus, qui in nobis vivit, poteutia dei intellegitur, uon natura. accipi debet.
, ,

tus creatura uon est,

'

Nam

si

vegetaudis uobis substautia saucti spiritus credatur inmixta, placabilis

sit

dei
;

et vester auditus,

blasphemia

talis ut

etiam conviucatur, vix sine peccato repeti potest


siiiritus

i^

quoniam
torum
sitas

si

praeventus carualitate peccat

humauus.
fuit,

spiritus sauctus peccare iu

eo dicendus est: vel certe spiritui sancto remissiouem dari poscimus,


spiritibus supplicamus.
:

cum

pro defunc-

Parumne rogo hactenus

ut

alter spiritus sanctus,

alter Paraclitus diceretur


,

nisi

addatur haec pro ultima perfugii uecessitate uumero-

ut mancipati iusuper coutagio delictorum tot divini sinritus (juot

homiuum com-

putentur?
liter

Et perite

scilicet decrevit sacerdotalis auctoritas

uuo modo cunctis geuera,

spiritum divinitatis infundi.

Perinde

se fortasse

ludaeo
filii

haeretico geutilicpie ut

catholico spiritus sauctus insinuat, an forsitan patiis vel

iussione invitus in crimi-

Sed quid facimus, quod spiritus ubi vult, spirat? revincet prophetam dicentem quod non habitabit in corpore subdito peccatis. Quo circa humanus spiritus creadoue inchoatur, divinus autem benedictioue conceditur. Nou enim absque vitae suae spiritu erant, (luibus in apostolorum gestis impouitur manus, ut accipiaut spiritum sauctum. Quod si ipsum quo^jue spiritum sanctum pro eo quod creatorum fidelium mentes iuvolunt fieri creaturam de sujira scripta videlicet couelusioue. qua perenqttorie troeat nihil dicentes: Si dei. aiuut, spiritus creatura non est, ac si uee iu homiue creatura poterat dici: quid nunc de patris vel filii divinitate censebunt, quam et creatam commiuisci uon poteruut et lectione perterriti habitare sauctorum corpora nou negabunt apostolo tidelibus protestaute: Templum enim dei sanctum est, quod estis vos. Sed cum incomparalnliter jilura siut, (luae sub praeseutia gloriae vestrae suggeri queaut, illud iu tiue sermouis, eui uon solum tribuitis, sed iniuugitis libertatem, deum
Quia,
si

nosorum membra contruditur/

arbitrio suo corpora indigna sanctificat

2.1

*"

-^^

vos(iue divina vestra^pie promissioue fretus obsecro. ne diutius sacerdotes vestri dieantur,
((ui

sancto spiritui coutradicuut

ue deiuceps coram

vobis

putentur docere,

(pii

24 loh.

3,

s.

2 S:ip.

1,

4.

2s Apost

acta

s,

17.

l!t,

(i.

34

Conntb.

3,

17.

addiderit

iS

1.

2 uiuoiiti
(i

''jq.]

ueiiti
.*,

animain om. IJ, add. coaeva m. pariim in Tasura in ipso

oersu, partim in

maryine

L
7

iuditum
it

iiidutum
pr.

{fort.
'.)

recie cf. Puralip.

11 24,

20 Spiritus itaquu
14 sub-

dei induit Zacliariam)

cjualiT:
s..)

in rns.

iiuiic:

om. S
It)

10 poterit S

stentancia

15 peeto (ca
.S

L
S
vid.

lU tarnalitei

p,aracletus

20 homiues S 30 qua L, qui S 39 putentur L,

25 qui

si

absque arbitrio

reuincit

27 benedictione L,
37 tribuetis

beiiigiiitate

32 poterit S
permittantur

30 que cx que ut

iniungetis

CONTRA EVTYCHIANAM HAEKESIM


reuiiunt discere
:

I.

15

jibemare,

ue ad iterfectioneni vestram aliquateuus differendam persistaut blasquod audiatis, qui nolunt seutire, quod creditis; ne tolerando inqteritoruui
professione
,

versutias et ineptias callidorum suspeudamini a

cum iamdudum

in

cou-

fessione teneamiui.

Vobis euim per epistulam suam sanctus apostolus Paulus inclaraat

Quae pax

fideli

cum

iufidelii' quae societas luci

cum tenebris? Propter


id est

(luod, inquit, exite de

medio eorum

et

scparamini:
i(uos

ne communicaturos

ultra peccatis alieuis laevae partis viciuitas maculet,

dexterae veritas adquisivit.

ALCIMI ECDICII AVITI VIENNEN8LS EPI8C0PI

CONTRA EVTYCHIANAM HAERE8IM LIBRI


LIBER PRIMVS.
Avitus episcopus

IL

Vnicum simul
licae partis veritate

et

domno Gundobado regi. multiplex douum saeculo

nostro

nutu diviuitatis indultnm


processit

cst,

ut inter regias ordinatioues gloriosissimi princii^atus vestri principaliter de


curetis.

tuenda catbo-

Dc

cuius

studii

pietate

quod dimissa uupev

ciemeutis praccepti auctoritate iussistis. ut contra Eutyebiani dogmatis redivivum furo-

rem velut ab
iuJiet,
si

extincto

resurgeutis

incendii

fomite

pullulantem

de sacro scripturarum

caelestium fontc exemplorum fiumina derivem.


eligeretur,
si

res diguissima,
si

quam

tantus praesul

qui iussi(jnem dignus exciperet:

virtus facundiae tliematis resic

sponderet auctori;

ad multiplicandam populorum salutem


sufficit beuiguitatis

uostra

satis faceret

lingua proloqui. ut abunde


imperatoris

vestrae praeceptum,

cum

deviucti vobis

patriam

personamque non,
pacis amatis
:

ut regibus ceteris moris est,

tantummodo ad
timetis
errore,

commodum mundauac omnem quae inter vos


plialis

sed

dum carum
illi

vobis

praeveniri

est amicitiam in co

vultis prodesse,

ne peccet.

Quem quod
viril)us

et praeconio attoliitis et fidelem

deo devotumque laudatis, de quo praecipuae ac trium(juis

venia in plcnitudiue veniat,


Corinth. II
G,

digne miretur
C,

.'

Ego tameu deum pro

15.

14.

Corintli. II

17.

4 Tid.

(irec/orius

Turonen^is IliH.
Jlist.

Franr.

11 34

{mpra

p.

s^.).

II

Ureyorius Turonensis

Franc. 11 34: Magnae enim facuiitliae erat tunc temporis beatns Avitns:

namqne insnrgcnte
Uus docuit,
i<J

haeresi apmi nrbeni Constantinopolitanam,

est niliil divinitatis habuisse

tam illa quam Eutyches, quam illa qnam Sabeldominum nostrum lesum Ohristnm, rogante Gundobado rege ipse
(ex cnqite

cimtra eas scripsit.


it.i

Extant

inile

nunc-

apud nos epistulae admirabiles, quae sicut tunc haeresim oppresserunt,


r.
1

nunc ecclesiam dei


105]
:

aoditicant.

Vita Ariti

Ado

Viennensis rUronicon aetas sextn, Mign. CX.X^IIl


erroris

p.

Item

alios

libellos

duos

fonlra Nestoriuni

et

Eutychem anctores

luculentissimo et castigato

satis eloqnio.

4 enim om. S
tahae et in ras. ni
II
:

5
f.

qn^ ei

qni^ ul rid.

L
expticit

cum

infldelibus
-xxii*,

ifJ

macnlet] ronpendium sylxxiii-

acqtiisiuit

quat.

incipit quat.

L
8 ani12 euthiciani

Sti

incipit liber

primus

tus

bi auiti uiennensis epi contra

euthicianam h^resem L, om. S

regi 5,

om. L;

S tamen ubique

in titulis Anitus Viennensis Episcopns habet

14 diriuem L,

deriuentur

15 iuberet

stematis

L
.S

17 linga
21

benignitas uestra
t.

praecipere

19 carum L, coram de

S
t.

20 quod L, quidem

de qna praecipni ac
lie

ueniam
t.

plenitudine ueniat L,
in

qna praecipue ad

ueniani plenitudinis ueniant S,

qno pr,aecipua ac

nenia

plenitudine ueniat scripsi

22 miretur L, meretur

16

AVITI
ut
is

quaeso

ipse

de quo loquimuv, Caesar Graecovum

si

fidelis vobis,

etiam nobis
se

houorabilis, i)ersua(lcatur a principe nostro, (luod suadeat populo suo.

Cumque

ad

tenendam veritatem vobis reddiderit docilem, ad expugnauda l)raedicationis vestrae factum se gaudeat adiutorem.
Eutyches ergo, perniciei, cuius mentio
ecclesiae
est.

proj^riae regionis coutagia

funestus iucentor, Constantinopolitauae


multitudini praejiositus
appellant.
fuit:

quideni presbyter,

sed

copiosae

monachorum

cuius

oflicii

personas episcopi orientales archimaudritas

Hic ergo ad sum-

mum

sacerdotium famae suifragio com])arandum

iutromittendae

cuiuscumque novitatis

studio adpetenter ardescens istud.

quod

iu sectatoribus eius

horremus, susurriis dicitur


.

magis iuvexisse quam


iu

litteris.

Siquidem

nihil extitit clarae eruditionis in viro

quod

lo

aliqua recti similitudine seusum conceptae animositatis adstrueret.

lufectis primitus

mouachorum animis hoc veneuo, quos


stitum
iudicante
concilio

uefario doceus sub colore gubernaculi naufragiis

expouebat, uumerosi, ut supra diximus, comitatus baeresiarcbes effectus, midtorum anti-

uec uon et presbyteris urbis


est.

Romae

in

id
sic

ipsum

directis
i.^

discussus,

detectus

atque damnatus

Sed quia nullum scisma

umquam cum

auctore suo potuit abrogari, ut ex iutegro depelleret peruiciem magisterii mors magistri,

quod digna pontiticum fuerat provisione succisum, contagia susceptorum iampridem semiuum servans velut ab infecta loliis tellure surrexit. Hinc uunc haereseos, contra quam loquimur, audite propositum. Filium dei cum patre ante saecula permanentem quem idcirco ad salutem nostram desceudisse de caelo, ut corpus adsumeret, tides reeta compellat, negaut iu alvum femineam potuisse contrudi cum dei filius. iitique deus, qui dixerat per prophetam eaelum et terram ego impleo, uon potuerit venire, quo erat, nisi per susceptionem carnis adquiesceret esse quod uon erat. Quam conclusionem metuens Eutycbes ille, de quo loquimur, cum, iu synodo superius designata studiose ab auditoribus urgeretur, ut Mariam virgiuem t h e 1 c n id est quae deum peperisset pronuntiaret atque subscriberet ad ingeuii nequitiam fraude conversus christotocon, quae Christum tantummodo videretur edidisse confessus est ut scilicet divisa credatur persoua quae servat divinitatis uaturam ab ea quae sustinuit passionis iniuriam. Sed refrenaudam a praerupto ancipiti laevam fugiens, dexteram uon praesumens ac perinde latus utrumque formidaus, sub temperamenti medio via tutior in qua duplicem substantiam redemptoris discerni dicimus posse, nou dividi. Neque nos nitimur ut iuviolabilis divinitas dolores corporeos perpessa credatur cum omuis cunctorum corporum dolor secuturam mortem
,
: :

211

2^

naturali (luodam praecedat ofticio.


imi^assibilis futura post

Vnde
.sic

sicut et ipsa caro nostra resurrectionis

douo
:!5

mortem

est:

deus, qui seutire obitum non potest, suscepto

corpori,

cui uuitus adhaeserat,

sine patiendi acerbitate compatieus uec defuit in salutis

nostrae glorioso agoue nec doluit.

Coutra huius distinctionis sensum haeresis adversa


:

se subrigens veris cruciatibus nec Christum patitur iuquiuaii


iu (pia iuveuiii
fectio,

cum

iu ipsa divinitate,

non potest

afflictio

corporalis
:

interdum tamen pietatis reperiatur af-

sicut legimus dici de Israhelitis

Exclamaverunt ad deum.

Qui doluit

22 ler.

2:j,

24.

40 Iiulic.

lii,

Ki.

is]

his

L
11

2 ciimque L,
.9

et

cnm S

5 euthices

L
1(1

fimestus
clareni L'

.S,

fiinctus

(!

qiii-

(lam

niiiltitiKiinis
(nl. r.)

9 snssurriis L, susurris S

[lilt.

deleta al. clar^ cott.)

uero A'

astrueret

14 in id ipsum ]S seraina S

>S,

oin.

Ki mors magistri i,

17 succissum
c.ompellat L.
2(1

L
-S

contagio

5
*!

ab infccta ^. ab in eflecta
oni.

L
.S

21

assumeret

mox maluni ^ L
quem
.'>

(oiintetiir

24 esse qiiod 5, esse 29 Sed]


S;

L
.S

enthices
:jS

de quo L,

iIeotcjxov

2" yptOTOTWjv

L, om.

inclinari

CONTRA EVTYOHIANAM IIAERESIM


sui^er miseriis eoruiu. dei: et si qua
Et apostolus iubet,
liis

I.

17

ut

uon coutristemus si^iritum


in sacris

sauctum

sententia simiiis

quae

volumiuibus recensita
in cousequeutibus

bonitas potius misericordiae

quam

necessitas

est

uaturae.
substautiae

Interim
dujdicis

duorum adsertioue
r>

dilata uuitas milii in Cliristo

adstruetur.

V1)i

suut euim tauta in scriiituris caelestibus mysteria veritatis. quae nihil aliud raoliuntur,
uisi

ut nobis incarnationeni verbi cuni luiniiuis divinitate persuadeaut?

inquit,

erat verbum.

Et

verbum erat apud deum.


:

lu principio, Et deus erat verbum.

III

Ecce agnovimus, quid erat, quod nou coeptum est nunc studeamus videre, quid coeptum atque secutum sit. Et verbum, inquit, caro factum est. Quod deus in principio erat apud deum et initio caret et termino quod verbum carne vestitur, caret tine sed constat a capite. Adsit nunc sermoni nostro Eramanuhel ille prisca
, :

prophetalis oraculi voce praedictus

qui

ut nolnscura deus
dei.

esset

sicut

dixit Isaias,

puer natus
dividitur
15

et

datus est nobis


si

tilius

In cassum corporalitas a divinitatis

sacramento,

veraciter

proplieta dei tilium processisse coufirmat in puero.

Et vocabitur, inquit, jiuer ipse admirabilis. consiliarius, deus. fortis, pater futuri saeculi, priucejis pacis. Quantum pertinet ad vocabuli proprietatem sufficit Eramauuhel })uerum nuncu])ari. At vero cura dicat: vocabitur admirabilis, consiliarius, deus, fortis vel cetera quae secuntur, quae rogo tot
,

vocal)ulorum ratio reperitur, uisi ut aguoscas veridicum vatera, in una eademque per20

sona quae divinitati humanitatique competerent expriraenteni


beneficia mediatoris potius

ex

operibus

secuturis

euumerasse quam uomina/


intellegi

Cogara taraen hic haereticura


cur adhuc in futuro sic voca-

resj^ondere,

(luis

vocandus possit

deus, fortis, ])ater futuri saeculi,

princeps pacis?
bitur,
25 sitatis

Si filius dei ante saecula raanens,


Si filius

qui seniper hoc extitit/

homiuis qui nascitur, servat coi)ulandae diver-

mysteriura teraporuui plenitudo, quara


ait:

cum

utique consequenter apostolus

re])li-

Postquam autem venit pleuitudo suum uatum ex muliere. Quod mater ])ei)erit
caret,

teraporis, raisit deus filium Hoc est nasci corpater misit.


,

]ioreum

quod venire divinum.

Noluit

deus latere

quem

destiuat:

capiat

mundus

dominici adventus indicia.


aii

Quem

])ater sine

matre genuit. genetrix sine


cui

i^atre concepit,

aeque dei

filius

ut honiinis erit.
:

Suj^er

sacramentum tameu
,

unitatis istius

Gabrihelem
])erspicuae

archaugelum cousulamus
claritatis assistat,
qui])])e
sr,

priucipem videlicet niinistrorum


(|ui

ineffabilia

maiestatis arcana, ut pote

indefessae obsecrationis miuisterio conspectibus perpetuae

non intellegenda tantum modo sed contem])lauda monstrautur.


terris adtulit:

Hic

primus legatiouem caelorum


:

hic

verbo virgiuera fecundataui di-

hic unius raulieri* salutatione omnem muudum salute sauctus superveniet in te, et virtus altissiuii obumbraI)it tibi: ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur filius dei. Cum ratio nulla reperiat. ut solus homo credatur de sjiiritu sancto conceptus cuui omuem hominem ])salraista in iuiquitate concipi et in peccato asserat
viui germiuis promissione dotavit

complevit.

Spiritus,

inquit,

Ephes.
Liic.
I,

1.

:i().

(1

loh.
l,

1.
3.=).

1.

9 lob.

1,

14.
7.

1.3

Is.

9,

6.

20 Gal.

4,

4.

3;i

cf.

19.

:;

Liic

39 Psalm. 50,

11

30

Adsit nunc

liic

et

dei

flliiis

et

hominis

erit

Flnrus ad Gal.

4,

4.

contristemur i' pT.

c.
fj

quae om. S
/.'

duorum

S,

quoriim

.t

caelestia

tS

8 uidere quid 5, uidere qiiod

12 ysaias

19 agnoscamus S

24 nascetur

iS

26 Sirmondo

ait

om. S
ut L,
tioiiis

postquam inquiens aiitem S


et
.S

30 hic aeque 5, hic om. L, hic et Fiorus

leste

FLnrus

t.

Smn.

siiper sacrameiito

tamen

isto

Gabrielem

.S

32 archana

obsecu-

18
luisci

AVITI
ostenditur bic per
tali

angelum ob

spiritus sancti virtutem

feminae membris infusam


separatione conexi inteliein Obristo.

sanctnm, (juod de
git apostoliis

mysterio esset edendum.

Quod nunc

ac definit,

quod ad redemptionem nostram deus esset


sic

Sed
ut
r,

callidus

forsitan

contradictor

apostolici sermouis buius testimonio volet al)uti,

adcpiiescat

deum

esse in Cbristo, sed gratia, non uatuia: sicut est iu corde sanctorum,
illustrat.

quorum mentes a peccato liberas babitatio divinitatis necne commentum, si sententia compleatur. Ueus,

iuquit,

Videamus nuuc, pereat erat in Cbristo mun-

dum reconciliaus

sibi.

Eligat bic

doctor adversus,

quis

mundum,

inter

ipsa

paeue sui exordii rudimenta benignissimo ereatori peccato primi parentis oftensum, sibimet ipsi in saeculorum fine conciliet. quod >Si solus deus quid excuset sibimet
,
,

autem solus bomo quo eff"ectu sibi mortalis reconciliat, quod diviuitas non relaxatV Vnus est ergo deus et bomo qui sibi mundum \\)se commendet, qui pro saeculi vita sibi patris filio supplicet filius matris. Vude non dixit apostolus mundum reconcilians deo, sed sibi: ne forte pro redemptione bumani generis solum bominem orasse sentires, qui utique, nisi in divinitatis uaturam transiret assumptus non solum obnoxietatem bumani generis nulla intercessione dissolveret. sed et ipse comnumis debiti sarciuam parentali cirograpbo sustineret. Hoc ergo remedium idem apostolus dicit dispositum esse pcr angelos in manu mediatoris. Et
suffieit

remisisse

'

Si

15

medium se praebuerit, assumptus ab infimis, inclinatus a sumunius non est: deus autem unus est. Quae cum ita sint, sicut, uisi inter duos agat, incongrue mediatio nominatur ita ipse, quem mediatorem dicimus si solam quam velis ex duabus substautiam reciperet. ad subeuuduni mediationis officiura ipse medium nil baberet. Quod uno quidem et tali, qui uulla ealliditate fueetur. sermone concludit dicens Ipsc est enim pax nostra, qui fecit utraque unum. Ipsc videlicet pax liumilium at^pie celsorum, unus faetus ex utroque, unum reddidit ex utrisque. Certe, sicut supra posuimus aut ex])ositione testimouium, aut argumento egere vidctur exemplum. Quid vel illo apostoli sermone lucidius, (luo cum diversis bominum generibus se coaptans omuibus omuia se factuni referret, ut omuium auimas talentornni caelestium cupidus duplicator acquireret, factus sum, inquit, bis qui sine lege eraut, quasi sine lege essem, cum sine lege dei non sim. sed in lege sim Cbristi? Numquid est quisquam tam in
ostendens causam, qua

mis,

mediator,
,

inquit,

211

2.5

sn

profunda demersus
divina/
Patet

qui istud ceuseat explauauduni


.

si

iu

lege Cbristi

est

sine

lege

lator legis, qui uuus idemque, ut signifieat psalmus, praeterita futnraque complecteus, benedictionem dat in baptismo, qui legem dederat iu praecepto. Otfeudit quidem mentes carnalitate depressas et coniecturis bumanae consuetudiuis bcbetatas tantae disparilitatis in iiiiuni coacta proprietas
est
7

uempc

quod uuus

35

Curinth. II 5,
I 9,

]',).

IS G:il. 3,

19.

-ii

Gal.

:i

2li.

24

Ephes. 2,

14.

29 Corinth.

20 sq.

34 Psalm, S3,

8.

17 26 27 35
2

intelligit

chirographo sustineret Florus ud Corinlh.


.

5.

It).

17

Hoc remedium
Quid
vel

ex utrisque Florus ad Gid.

.'i,

2(1.

praecepto

Floms nd

Corlnlh.

9,

'21.

femiue i', femin^


4 uelit

corr.

L
5 fosl

mysterio esset

edendum L,

ministerio esset diceuduni

conexi L,

connexa S
pareatne

deum
ti

marij. obelus iinliqua


id.

mnnu
l;ix

add.

(1

pereat necne t,
.i

S
Z,,

12 diuinitatis L', Ult.


ct

erpunxit
je

m. L
.is.j

re,xat

id.

rorr.

L
L m.} L

natnra

/.

transiret et
lieret

om. S
niliil

1(3

obnoxitateni L'

pr. ul rid.

17

i7ri)j;rapho
pr.

19 prae:(0

S
iS

23

25 unus factus *,

nniiis

pactus

[et
/>,

in

miini.
.S

r iuld.

inquit

L, lUxit

qui sine lege S, qui sub lege

34 dat

dabit

CONTUA EVTYC!111ANAM UAEKESIM


ut scilicet divina plenitiulo et iiumaiia coiulicio. ut creatoris
virtus
et

1.

19

ut servi liuuiilitas doiuiuiiiue iiiaiestas,

>

his omnibus videautur reddidisse Sed uec ratio soliditatis istius a sapientum soliditate longiuqua est, quae videtur maxinium teuere in heredibus, quod ille solus homiuis statuni potuit reformare de perdito, qui formavit e caeno. Vnde beatissimus Paulus Primiis, iuquit, homo de terra terrenus, secundus de caelo caelestis. Verum quidem hominem Rogo dixit, sed terreuum euui coutagio pollutionis, caelestem cum cousortio divinitatis.

servitus

creaturae

uuani

ex

personam.

10

cum apostolus dicat honiiuem descendisse de caelis quis est, qui uegare audeat deum redisse de terrenis? Adhuc si parum est, quod vas electiouis asseruit, consulamus illum, qui mentem electi et pretiosissimi vasis implevit. Nemo, iuquit, ascennunc,
:

det

n cae1um

ni

qu

de cae1o desceudit

fi

1 i

h omin

qui

erat

15

prius in caelo. Et si ita ipse deus veritas cum sua incarnatione concordat, ut aute omne saeculum uniret praescientia quod in saeculorum tine assuiuere disposuerat in si natura: videte, utrumnam deus sit, cum consceudit post resurrectionis triumphum cum patre filius fuisse dicitur ante carnis exordium aut quanta facta sit soliditas in
,
,
:

praeteritis,
bilitate

cuius unitas tanta praedicatur in futuris.

cunctemur,

([uod dicit: doua iiominibus.


211

Et ne ali(|uid de hac iuseparaadhuc addit apostolus de psalmo testimouium ponens: Propter Ascendens in altum captivam egit captivitateni; dedit

Quod autem ascendit,


iu iuferiora terrae?

inquit,
est,
,

quid est.
quod deum

nisi

quod
terrena

ctiam descendit
venisse
,

Parum

dicit iu
,

nisi

confirmet

eum

descendere.

Certe circumfrementibus ludaeis et in

miaruni tela vibrantibus,

quam susceperat in inferna domiuum nostrum exerta blaspliequem respoudisse crcdimus Ameu amen dico vobis:
jtropter uuitatem

personae

ante
ih

Abraham ego sum?

nisi

quia per coucordiam genitoris et geueris ipse per

traducem maternorum parentum desceudit ex Abrahae semiue, (pii sine aunorum numero Abraham praeivit aeteruitate? Qui maximus patriarcharum cuni videret illum diem, in quo .siue fide permauet deus. concupivit tamen illum videre, quo homo unitus est Vidit, iu(|uit, et gavisus est. Quia sicut ceruebat illuiu, iu (luo erat geuuina deo.
,

maiestas,
30

ita et

istum desiderio concupierat,


inquit,

in

quo adoiitata illustrabatur

huiuilitas.

Tulerunt ergo,

lapidcs, ut iacerent in eum. Quid porro miremur Eutycliianos contra catholicani fremere. cum videamus caput nostrum a suis, ad (juos veeo contumeliae uerat, pertulisse redditurunuiue perfidiam indignatione una cum faeuore
/

sensu

iilic

ludaeos saevisse, quo


;

liic

liaereticos
et istos

.'

I'arricidalis

quidem

illic

fuit iu dorai-

nuni cacli lapidum iactus

sed putes
1( K

tempore suo
17

veritati perspicuae

cum

duvis

Coritith. 1 15, 47.


8,

Idii. l(ih

:i,

l:t.

Ephes.

4,

8.

',).

of.

P.s;Uu).

07,

l!l.

loh.

58.

28 luh.

20
luentibus saxa iaculare
:

AVITI
ne deus
et

liomo

unuui
:

credatur
liceat

e(uiiurat

furor
luto

liomo, niteris, ne in deum transire ad participationem sui superna maiestas cur ofterentem dilige renuis 1 cur despicis ingerentem ? excole pro adipiscenda similitudine veritatem .Si caput uostrum est OLristus, in sublimatione pro sectanda imitatione doctrinam. sument (luautulaecumque sublimitatis consortium niembra de vertice. Poscant igitur alii quibus proiustructioni de utriusque testameuti corjiore exemplorum multitudinem

sumus in melius provelii superuorum honore sustolli. Quid tantum contra te.
Liceat rogo quod facti

comj^actam

duorum. materiam

posse credaris

Vocat

te

posita tueautur;

negotio auteni liuic sic aduisus bibliotliecae utriusque

constat,

ut

si lo

contirmare quod loquimur testimonio adstipuiante velimus,


oi)us

cuucta videantur in

unum
ad

canouicorum voluminum oracula congerenda.


,

De quorum

multitudine iuste,

Quia sicut uiinimi electa quaeque ac deflorata pouuutur. decliuandam prolixitatem effectus sunt, quae tautum de uostro prolata nullo scrijiturarum caelestium adminiculo fulciuntur: ita qui recipere pauca fastidit, non virtute, sed mole rem couicit; quoniam
viuci metuens, iustrui nolens, ad deferendam veri cognitionem volumen potius quam non causis putat rerum magnitudinem coustare sed paginis. documeuta desiderans Dominus itaque ac redemptor noster adventum gloriae suae discipulis si^ecialius inter praecepta omuia manifestans: cuui. iu^piit. venerit filius hominis in niaie,

is

sua et omnes angeli cum eo, tunc congregabuntur ante illum Et separabit eas ab invicem, et statuet iustos quasi agnos a dextris, impios autem sicut haedos a laeva. Tunc dicet rex illis: venite benedicti patris mei possidete regnum, quod paratum est vobis a constitutione mundi: et eis qui a sinistris sunt, ut discedant ab eo in ignem aeternum, quem praeparavit deus pater diabolo
state

omnes gentes.

20

et

angelis eius.

Quid rogo hic coutemptibile


.'

in Christo superbia

humana

fastidiat? 25

veuerandum? Et cogitet haereticus, utrum istud patris gloriae adiungat an tilii Ad negotium quod gerimus, audire mihi sufficit: cum venerit filius hominis iu maiestate sua. In praesenti saeculo discite a me quia mitis sum et huuiilis corde; in futuro praenoscite, quia celsus et terribilis elaritate iu gloria sua veuiet cum angelis sancDicat nunc divisor mediatoris uuiti, in corpore contumeliis inclinato unde tis suis. sit quaecumque maiestas, si non est ulla diviuitas quod a patre seu ut taceam
tam
terrore
.'

quid tam metu dignum? tam houore conspicuum

30

.'

regnis seu geutibus per siugulorum merita destinatur:

formidaliilius videri potest

homi-

nem

retributiones congruas iudicando


iudicii praejjarasse.

deceruere

quam

hominis instrumenta

Filius euim

patrem senteutiae filii hominis venturus est in


deuui

:!5

maiestate patris sui cum angelis sanctis suis et tunc reddet uuicuique secundum opera eius. Nondixit: cum jiatris angelis veuiet, sed: cumsuis: quia quaecumque habet pater, et sua suut. ^iide cum filius matris reciiiiat in celsitudine
,

quod
Ephes.

patris

filius

couteutus est in huuiilitate

(luis

unuiuam

sit

haereticus tam

4,

1.=.,

18

Matth.
It;,

2.5.

3134.
35 Matth.

23 Matth. 25, 41.


10,

2S Matth. 25, 31.

29 Matth. U, 29.

30 Matth.

27.

27.

iaculari

2 copactum
corre.ri
,

L
S

5 cur L,

quid

.S

excole L, excolo

.s'

diligo

LS
un

correxi

8 12

instructionis

destructores

multitudineoi

similitudinem

.S

9
coniicit

autem om. S
.*,

minime L

14 uirtute sed mole rem S, uirtute sed niolarem

L
L
d
s)

conicit L,

conflcit?

IG causis] causas S, ausis


laeuani

niagiiitudine

S
i

const/are
pr. ss.)
t's
{vel

21 aedos

L
filii

a leua L, ad

2G excogitet S
37 eius L, sua
S,

31 in om. lA
.S

34 sententiae
matris
;

L,

scntiat

fllio
/'.

S
L,

36 suis sanctis 5

3S

fllius

erasn lilttra u /uit ni

vocem mediam om.

in marg. i

39 contentus L, contemptus S

CONTRA EVTYCHIANAM HAERESIM


rebellis,
(|ui

I.

21

deiiin.

('iii

iimiiortaleni augeloriun substautiam videt subici,

iiise luortalis,

imnio iani mortuus nolit intellegi.

Hed dixerat iam patriarcba rem, cuius supra fecimus

tur
5

mentionem, cum a (luodani pro remedio aestuantis iucendii cassis sero precibus orarequod si fpus Moyseu vel propbetas uoluisset recipere iitique nec veuieutem a
, ,

mortuis vellet audire.


Cbristus,
iu cuius

Qnis est autem

praedicator ex mortuis

suscitatus,

uisi

lesus

duplicem quam Io(|uimur substautiam duplicis testameuti uuitas ex diversitate colligitur ? Ea siquidem referuutur iu evaugeliis quae praedicata suut iu
,

propbetis.

Et

tit

ex viribus uovitas testameuti uon diversitate


:

sed tempore.
,

Receus

quippe,
Ki

quod bodie completur


vetusti
scilicet

(piod

autem diu expectabatur


est,

anti(juum

est.

Nam
per

quia de Al)rabani opportuuitas sermonis exorta


tur iustitutus
,

qui auctor utriusque testameuti legi,

intromittendo
,

circumcisiouem

novi

vero placendo
:

.i

ludaeorum tantummodo in isto autem multarum gentium pater experiamur, utrum evaugeliis de Cbristi generatione concordet, iu quo se patrem gentium recognoscat, an aeternitatem buius ipsius subolis, (|uam erat geuiturus intellegat; utrum se iu iuniore nepote cognoscat utrunuiam redemptori qui se Abraham antelidem
,

in

illo

ponit,

et ipse conseutiat:

utrum siue

suiiercilio parentali revereuter

impeudcrit miui-

sterium semiuis corporali exortu creatoris.


testatio
,

Inserat se |iaulisper loco praeseuti illa ob,

20

iurameutum quideni poscens sed sacrameuta jiatefaciens qua dispensatorem domus suae uou siue mysterio gratiae subsequentis adiuraus Pone, inquit, manum tuam sub femore meo et iura mibi per domiuum caeli, (juod non acciDicatur mibi quaeso, quae l)ias uxorem filio meo de filiabus Cauabau. iurisiurandi reverentia putetur in femore Quod si personaliter tantummodo fieret,
,
:

'I

facilius

caput taugeret adiui'atus.


,

Aut quae causa femoris interposita dei ac domini

meutione iurandi
25

uisi

quia per illuin

deum ac

doniiuuni
seit

caeli

quem

iude

saecula

videbantur prolatura,

iuratum est?

Scit ergo,
,

nimirum,

cui prosapiae

non tam

praeemineat ipse
intellegit

serviat. Novit (juippe quid iu corpore suo debeat adorare quae contra bumauam cousuetudinem speciali bonore veneretur. Post quae praecedentum iudicia miracula subsequentum licet plurima testimouiorum de evangeliis apostolisque promamus. nietuo ad ultimum, quod, cum Eutycbiaui uec patriarcbalibus factis nec dictis propbetalibus exciteutur, si Moysen et propbetas
,

quam

membra,

uou audieriut, nec


2 Luc.
Itt,

ei, (jui

ex mortuis reversus est, credant.


s.

31.

11

Act.

7,

Gal.

:i,

7.

1'.)

Geue.sis iJ,

2.

:(.

'Mi

Liif.

Hl,

n.

10

12

Abraliam auctor iitriusque

gontiuni [latre

I-Iiitus

ad

Itotii.

4,

II.

immo iam
r

L, in

mortem

*'

nolit
ille

intelligi

L,

nollct intleeti

iS

seil

L'

rein cuiu.s sic

L,

Dixit quodam euangelii loco Abraliam


uiribus in iiiaTy.

cuius

S
10
i

5 uellet oni. oportunitas

Christus lesus S
utrisq;
(utri'/q;

8 nnte
ul.
c.)

L
Sirm.

nouitas om.
V.i

S
(fir.

12 patre Florus
quoil
<S

t.

^uangelis

ss.)

V> se in iuniore L, se iuniorem

qiii

L,

ante

Abraham ponit S
iuramenti fldem
ergo sic
S,
sic

10 impeiuleret S

17 seiuine
(_:aiiaaiu
iS,

exortn creatori
dicatur L,
ilieat
2'J

S
*'

18 iuramentum quidem L,
2.5

scit

ergo
[al.

nimirum
c.)

S mirum L
.il

21 clianahan L,
rorre.ri

.S

2s post quae

post

quam L

pro-

maniis

euthiciani

credent

22

AViri

L
lAvitiis
t;|)i.sc(i|iiis

BE

1!

SEC V
regij.

NDV

S.

i^-

Mi

(loiuiio

Giindobado

Puto nunc non

ijarvi

ope-rae pretium esse

momenti,

si

occasionem. quae praesenti

tempore in abriiptam diversitatem letabundum virus erupit, pagellae praeseutis menQuieverat ergo post Acacii quondam Constantinopolitani sacerdotis tione contingam. excessum niali liuius, quod expugnandum suscepimus, pullulans ab Eutychete persuasio.

Cuius idem Acacius. ut celsitudo vestra potest babere compertum, amator trepi:

sed quae ab illo dicta repeteret non praesumens. Pro cuius obund)ratione figmenti simulati ol) gratiam imiieratoris saeculi sui non impunitus tantummodo, verum ct indiscussus interiit. Hinc se de impudenda defuncti communione in immo. quod asj^erius 1'uit, et sacerdotum studia diviserunt. Et ut contrariuni vulgi dus ((uam adsertor publicus erat

laudans (luidem

pracdicare ea devoto tunc atque imjxilluto

jiopulo

quis^pie recte aut prave


teriti

de

tidei

ratione

conceperat,

ita

etiam de praedicatoris praeliac

mcmoria

sentiebat.

Tracta est interim non manifesta sub


Agitur

nec tam separa-

tione

quam

siniulatione dissensio.

cum

rege orieutis anno superiore, binc

cum
i=>

episcopo urbis suae,


illic

quasi leni collo^iuio et blanda meditatione conferret.

Est autem
divina
inter

consuetudo in ecclesiis nobilium civitatum suiiiilicationem


initia celel)rari
:

cum laude

missarum
attollit,

quam

tanta devotioue at^juc alacritate consouae plebis clamor

ut

credant non immerito

onine

sutlVagium

sacriticii

subse^iuentis

praemisso
,

huius devotionis obsecpiio placiturum.


pictati vcstrae

Supjilicationis

vero ipsius

imam partcm

licet
.!d

notissimam, iu loco, sicuti res


"(10?

jiostulat,

suggereudani putavi:
,

Dsoc

a"('ioc

la/upoc
,

a^i^ioc

oillavaToc

).iT,30v

Tjiia;

o axaupioilst; oi'

'j|xac

eXi'/j30V

Y]ij,ac.

Itaque sicut insusurratum fuerat


venirct
;

])rinci])i

ct

i])se
,

insinuat saeerdoti

nil

in

(luerelam

uullam
lllud

tieri

de scismate mcntionem
priuciiie

si

hoc

quod

in ipsa oratione

animos
i-i

aliquautorum
rogari.

movcbat, a

obsecratus antistes
,

aut iusserit aut permiserit abjiartc cla-

molestc quosiiiam

ferre

([uod

iu

ima praedicationis ipsius

matur
oraupojilsti;
oi'
rj|ji.ac,

sAirjOov r,[ia;.

(pU)d Latinc intcllcgitis dici:

(jui

crucitixus es jiroiiter nos,


sic

miserere nobis.

Pcrsuadetur

episcoj^d

ncglegcnti

nec usque quaque

docto

ut

tautae urbis jieniuc

cam

totius

ii

orientis patriarcliam decet,

Conci])it ergo atque dispouit sollemuis huius praeconii in-

cauta detinitioue iacturam tam maximi


posset mutari.

cfiectus

tradita nec ajiostolorum temporibus instituta etiam contra vota

quo res nec de canouicis scripturis populorum facile videri


,

Sed ubi

immum

hyninus in ecclesia cantari solitus

ultima orationis

III

87 Explifit liber prinius, Iiidpit


'A

sccKs

L,

otn.

Auitus
eius

regi S,

om.

2 quae

LS,

qua

Mommsmus
L

iii

abiuptae diuersitatis S
7

5 huius L,

eutliiceto

L
pudenda

G trepi-

dus L, magis trepidus S


9 simulati S, siinulat
12 de lidei S,

dicta om.

repeteret i,

repererat

S
.S,

8 atque L, itaque
deiii

S S L

10 de impudenda defuncti L, de impendenda deluncto

Momm-

senus

de om.

L
agitur L,

13 non manifesta sub hac L, non per manifesta sed subita


,ictnni

14 simulationc L, simiiltate

est igitiir

hinc L, ut hinc

18 oms
|1

19 imamj uiiam ul vid.

-11.

22

AnACO ecATIOCI CXYPOC AnOC AgAnATOC


;

EAEH24 ue-

CON HACOCCTAVPOeNC AINHAeHCONHAiAC


nire

(H ei

N
.S

accurate satis discemi nequeuntj

scysmate

2.5

iuberet aut permitterct

20 clametur S
.S

28 yraeca om.
incaute dellnitionem
:

L
S S

usqu^qq; L, usque S

pcrque eam tocius L, periiuleque totius


scripsi,
.S

31
facturns

32 iacturam tam maximi effectus

facturum tam uiaxime effectus. L,

co

maximc

cffectu

33 uideri posset L, uideretur posse

CONTRA EVTYCIIIANAM IIAERESIM

U.

23
al)

parte truncatus miiius audientibus satisfecit, quic(|ui(l i)utal)atur


ticis

Eutycbianis liaere-

concipi

patuit

totuni

hoc ab episcopo jiraedicari.


,

Quis enini fideliuni uon iure


niininie

nioveretur
multis'.'
:<

audiens crucifixo pro nobis


seditionum

ut

misereatur
iusistit

supi)licandum

Quid

cresceute
,

procella,

dnm

populus nec obsistit Augustus,


,

autiqua sacerdos

legimus quodani loco scripturae:

sacerdos.

quodque magis doleudum est nec innoceus sede propellitur. Sicut Si peccaverit vir iu virum, orabit pro eo Quodsi peccaverit sacerdos iu deum, quis exorabit pro eo?

.Super oninia vero delicta si^ecialius in

deum

peccat, (juod doctrinae apostolicae C(mtra-

dicens a regula veritatis exorbitat


1(1

sicut niliil est gravius,

(luam

si

caecUs praesumjjto

ducatu ex praedicatore

tidei iucipiat esse destructor.

totius haeresis in uuius reprobatioue sermonis.

Vos modo perpendite ameutiam In qno parum cst quidem, quod auribus
Noluut
ut videatur

putetur ablatum: sed totus

cum verbo

illo

catholicae veritatis seusus excluditur.


,

enim a uobis
1'.

ei

qui crucifixus est, supiilicai'i

tam

niliil

posse pi-aestare

persoua homiuis,
aliud
serta

quam uihil poeuae pati potuit substantia maiestatis. Quod (piid est quam odium pro dilectioue repeudere et convicia pro beueficiis repeusare? luest namque bumano corpori diguitas superuorum. Deus quidem non subiacet
sed Caret
divinitas
interest

cruciatui,

passioui.
iu

Dei

iniuriam

crucis

tempore
est

nocturuis
(juae

fuscatus
tremuit.
i

tenebris

dies

expavit:
:

caelum
auctoritate

peccare

ludaeos

testata

terra

coniecturarum

per

uecessitatem

veiitas

fulget:

uecesse
his

adfirmari
apostoluni

a uobis expectat,
protestautem
tiam
:

cum
si,

sola

sibi

sufficiat.

Audiamus ex

Qui

iuquam, coguoscereut, uum(|uam dominum maie-

^r,

:to

statis crucifixissent. Hed dixerat hoc prius etiaui ille proplieta, qui ob praescieufuturorum coguomeuto angelus nuncupatur: >Si affiget homo deum suum, (luouiam vos adfigitis me? liogo inteutionis obstinacula tam aperta sibi perstruat? iSi dominus maiestatis pependit vel affixus est patibulo, dicat adversarius, cuv hominem non rogemus iu caelo? Adhuc quippe caelestera gloriam iu corporis secreto reposuerat, adhuc obitum ex ventre debebat, adhuc ad informatiduem nostram exercebat humilitatis studia, etiam inter opera claritatis. Cum Cananaea quaedam credulitatis quidem Israeliticae, sed gcntis alieuae, virtute virili, petitione laudabili, obstinatione victrice Christo propitio supplicaret Miserere niei, fili David, quiddam hic
, :

seusus interiore sapieutia


cunt Eutycbiani doctores

"

sexu carnis supraliumauum seutit in homine.


(pii

Non
:

ae(|uies-

ei.

])ropter uos crucifixus est,

supplicare
et

ista iu cruce

figeudam
ss

et

divinitatem
fili

praedicat,

quae uou poterat mori,


resouat,

humauitatem,
declarat.

quae
Douiiut

poterat suscitari;

David carnem
in

miserere mei deum

uus caeli vocatus est


6 Reg. I 2, 25. dei

virtute,

auctor

homiuis vocatus iu genere.


21
Coi-iiith.
:i.

Louga

iani

17
qiii

Matth. 27, ib.

2.

H.

2:!
l.i,

Aiis-nstinus
22.

rto

civ.

XX

25; Malachi

et angehis (lietus est.

Mal.

s.

30 Mattl).

12

26

Nolunt

non rogenius in

caelo Florus

ad

('orinlh.

'J,

.S'.

miuus] //'(n)nus

[ex

cauit

8 quod L, qui

himnus S

ut vid. pr.

m.

corr.)
si

euthicianis

L
L

5 antiquam

L
(al.

pecv ss.)

quam
L,
in

caecus S,

quam

casus

12 nolint L'

15 rependere L, reponere
iectura

S
necesse]
ci

17 tempore

mundus
nec
se

diurnis fuscatus teneliris expauit

S
21
a.
s.

19 coninquit

quae per S
(litt.

nec ee
ss.)

S 5

20

sola

L, salua 5
t.

22

praesentiam L'

antiqua m.

24

rogo quis

contentionis obstacnlo
crudelitatis

obstruat?

S
S

26 gloriam L, potentiam S
30 propicio L, pro
fllia

28 etiam

opere

(al.

m. non coaeva
hic L,

corr.)

S,

an prospicuo?
est

miserere, inquiens, mei

S
:i2

quiddam
euthiciani
iS

uicit hic

31 sexu L, .exum S,
flgendo

an conexu?

acqniescunt S, quiescunt
/S

L
i*!

in cruci-

33 praedicat L, precata

35 inuocatus est

uocatus est

longe

24
(il>in(>r,

AVITl
i>(>st

mortem David, de cuius semiue

terris

per Mariam Christus

etfulsit,

tempo-

rum

.serics,

sioiiibus
ditatis

Posco nunc, his proavorum succesac nepotum, ex memorato patre usque ad virgineum fetum toto derivatae herestemmatis regiae prosapiae ducebatur.
?

accessu pliautasmatis linea ducatur an tradncis


et

Porro autem ambiguo caret, quod

et

de genere caro vera processit

phantasmatis geuus habere nou potuit.


praefatae Cananitidis in
oratioue

tamen, utrum praelil)averit Christus

fortassis exasperet iueptiam supplicautis.

mulier,
responsio,

ait.

magua

Experiamur sermonem an est fides tua;


,

fiat tibi sicut vis.


recta.
festis

Si ista fides est uti(pie


illa

magua, quae nou

sic constat,

nou

erit

Altera certe fuerat ad matrem


nuptialibus iuvitatus
ille:

cum comitaute discipulorum choro


lu

deficiente

quam
si

Quid mihi

et tibi est
,

dicat:

cur illud

])Utas coustare,

tautummodo quod carnis est, uon possnm complere


,

ad faciendnm miraculnm posceretur. Ad mulier? noudum venit hora mea. Velut (juod j^eperisti, esse me credis ? 8i hoc solum mihi
viuo
.

quod

exigis.

Sublime hoc,
in te cor])ori

quod a me requiris
si te,

de

])atre

attnli

nou iu matre

susce])i.

Formato

debita iufirmitatis iustituis et opera virtntis iniungis?


sicut

Beue me

iiutas ])osse

quod

petis.

i.'i

mei corporis,
velis,

sic

matrein tui intellegis creatoris.

Quod

si

solum

te

edi-

disse
est,

homiuem

ut istud

quod

dixit:

uondum venit hora mea. Nemo autem sic Noudum venit hora mea, velut errore
Ad
intellegeudum horae
illius

iuejitire ])utandus

gentili coustitutis

velit fatalibus adplicare.

requiri convenit.

(|uam decretum.

mysterium discretiouem potius Qno cum ipsa quoque uostrae mortalitatis condicio
])erpetui
sit

non ligetnr.

sed

omuis status uostri necessitas gubernatoris


,

voluntas

quauto magis Christus

qni
fati

]>otestateui

habet jioneudi
praescrij^to.

animam suam

et

iterum sn-

Sed cuui venerit subenndi hora iiatibuli, apjiarebuut caelestia, quae pater genuit, et corporea, quae alvus effudit. Ergo cuni ipse dominus hic in perficiendo miraculo actus divini nou re])n]erit geuetriceni sed instruxerit iguorantem videamus (^uid hiuc cum a])ostolis suis tractatu impensiore contnlerit. luterrogabat autem eos quodam evaugelii loco, quae de persoua sua vulgi variantis sentiret ojiiuio. CunKjue diversitate seuteutiae po])nlos aut unum ex vatibus priscis aut Moyseu vel certe Heliani illum credere suggessisseut Vos auteni, imiuit. quem me esse dicitis? Tnm ])riueeps condiscipulorum priuci])ium resiionsionis assunieus Tu es, iiuiuit, Christus filius dei vivi. 8uffieere ])lane potuerat, (piod confitetur hic Petrus, etiamsi lioc non tam manifesta responsione
,

mendi eani

nullo

se

volnit

imiilicare

!;

:ti)

coufirmasset et Christus.
et

sanguis revelavit
qui,

iuquam,

ut
tibi

revelaudam

es, in^juit, Simou Bar loua, quia non caro sed ])ater meus qui iu eaelis est. Beatus es, dei filium cerneres, uou carne tantum modo et sanguiue censuisti: nec gloriam nicam liniamenta sumpti corporis obtuleruut. Non avertisti

Beatus

tibi,

;)&

geuerosae mentis asjiectu


qui est in caelis
,

(|nii(l

de sanguiue
cui

et

carue prolatnm est;


terris:

sed pater meus,

revelavit tibi filiitm.

adhaeret iu

cuius gloria ])au])ertate

Mattli.

15,

-is.

11

loh,

2,

4,

r>

loli.

10,

17.

27 Matth.

li;,

i:t 17.

2 .serie

.S

steniniatis regii

prosapia

.*>,

<in

stenimateV

3 ilirinatae

L
sic constat

h L,

1'aiitas-

matis
si

/,,

pliaiitasnia

S
rerta S,

(j

praelibanerit L,

sprenerit

8 macna. qn^

ii

magna
l'.i

eonstat

S
<*?

!)

relicta

altera.
.''

Ccrte

/,

10 Ail qiiam L, atque lUe


.S

sub''

limia liaec quae

15 institutione, opera
21
ligetiir

10 intelligas

17 ineptns reputandus est


2:i

20 quo L,

qiiotl

."5

L, eligatur

t<

22 haliebat

.<

iinplicare
li

LS, nn
(pr.
.S

implicari'.'

24 apperebunt
.').'(

[Hic

plcne

srr.)

L
qiiia
;!7
r.

25

in

om, S non
reiielauit

28 populiim
.S
'.iU

.f

20

eliain

ss.)

et
t.

om. S
seii

symon L
et

et s.

qnia nt

denm

ceriieres

oar-

neni

sanguineni

aspectnm S

de .saiignine om.

CONTKA EVTYCHIANAM UAEBESIM


iion tegitur,

II.

25
salutaris

ouius liouor eoutunicliis non eelatnr.


praeniiuentia

Pendebat
stipitis

!<i<iui(lcni iu lij;n(i

excelso

triumphali

nicdiatoris nostri coriuis altatuni,

et

uuius

cuius([ue
ille

senteutiam de cordis peuetralibus virtus salutiferi

exigebat.

Iniuriam

dcri-

dens:
5

Ecce qui destruebat,

iu(iuit,

templum

dei,

ut illud triduo susci-

taret: alter aceti potionem ferino felle corruptam spongiae poeulo porrigebat. Ipse tamen servaus inter poenas hominis misericordiam creatoris, dolens eos pro (luibus vencrat, adhuc sub tempore ipsius redemptionis errare, clamabat: Fater, ignosce Quid est nesciunt quod faciunt, nisi illis, (juia nesciunt qnod faciuut. Ignorat, quid faciat, qui non sentit quia credunt se solum homineni addixisse iudicio
,

Hi

iu cruciato corpore maiestatem.

Et

si

illi,

solius matris tilium interficere se credentes,


iili

quid facerent ignorabant, cur adhuc liodie Eutyches ignorare se siniulat/ Quod si
tunc

">

scissent, Christo et apostolo protestante numquam domiuum gloriae crucifixissent. Vude quod liie domiuus nescicntibus optat ignosci, constat expertorum conscientiae non posse concedi. An forte miramur, tjuod tam evidenter ChriAusim dicere habemus hic adliuc stus passionis suae martyrium dignatur exponere dominieam mortem cireuniut legitis amplius quod mirari oportet. Comitata est non quos tameu temeritas crudelis iudicii pendentium latronum coniuncta crucifixio Non euim poterat saneti germiuis eoaeiiuaverat innocenti. servilis culpae meritum
'
, , , ,
,

ineorruptum nitorem vicinae pollutiouis horror aspergere,


i

sicut et sol,

si

radium

in

faeculenta

dimittat,

intratum

prorsus uescit sentire

contagium.
,

Horuni igitur unus


ex iuterfectore medi-

latronum

longi sceleris vitam brevis compendii tine permutans

cus, martyr ex fure, nexus membris, criminibus absolutus, lixus clavis, liber atfectu:

Domine,
beatitudo
2')

inquit,

memento mei,
o
iueiifalulis

cuni veneris in
credendi!

regnum tuum.
istum,
ut

felicis

testimouii,

fortitudo

Non

divinitatem

in

homine

sentiat,

sigua viceruut,

sed virtutis dilectionem intirmitatum collegit indicio.


et

Concupivit invocare similiter viuctum,

01)euntem
turo,

ille

coutremuit, reguantem iste fastidit.

adhue Eutyches orare despicit subliniatum. Iste mortem uon timebat a iudicaveterni morti-

cum

ille

vitam

rc^iuirat

a niortuo.

Sed redemptori suo squalentis

ficatione
:iu

compassus iunxit dominicae propriam crucem: adoravit expertus culpae. dudum invadeudi cupidus mutavit vota praedicaudo: armatus ]iarticeps poeuae; lutellexit iu Christo paupere locupletem trabalibus clavis vim iutulit reguo caelorum.
vicinum, invenit quod tolleret uu(U)
portioueni
, ,

sunipsit veniae plenitudinem

raj^uit

iunocentiae

in ligno

trausacta passio
:).'.

deum contuitus, in caelo homiuem consecutus. lam porro quam docet hominem verum, cruciatum doloribus. latronibus comparatum,
per quae omnia phantasmatis adsertoribus
in Christo nnitas utiiusque substautiae
coiitradicit.

confectum supplicio, tumulatum seimhdiro:


assumpti corporis veritas

Quos cum

perspicua testimoniorum luce conviucit, omneni, (puie iu eonsequeutil)us rcplcbitur, dominicae seriem passiouis phantastica honoris contumeliosi molitioue perturbant: asseren4 Matth. 26, Hl
27,
-r.i

10.

5 Mattli.
-r.i,

27, 48.
:)U

Luc. 23,
11,

.34.

12 Coriutli.
10,
Ki).

2,

8,

n; Matth, 27, aS.


14,

Luc.

42.

(cf.

Matth.

12; Luc.

31

(cf.

Luc.

12).

iion

L, nuno

noii

L, iiunc
:\

S
11

ligiio

(salutare substantivi loco

usurpatum ut Luc.

:>,

3ll. 'j, 6),


II

lif,'ni

2 praeeminentia

S S

ileridubat

8 quod faciunt] ulrohique quid faciuiit

ad-

dixisse L, cf. lacob. 5, G, adduxisse

euthices
xxiiii-

pendentium
25 sentiret
pertus

eiplicit quat.
s.

xxiii-,

incipil quat.

L L

13 obtat

1(J

oportet om. S

17 po.s(

20 intratum L, intactum

S L S

22 dauo

uicerant

26 euthices
L>3,

28 scalentis

uuterni S, Qterni

29 ex-

((.

sibi

conscius, cf. Luc.

Jl),

expertem
L, quoniam *

pere scripsi, pauperem

LS

33

quam

31 pau30 praedicando L, praedaiidi 35 per que {in que corr.) L, per haec .^

37 replebitur L, replicatur S
Aviivs.

26
tes

AVITI

quoddam

nelnilusi corporis extitisse

figmeutum, quod pro redeniptore uostro


,

iuiuriis

poeuaruni

doluruuuiue

videatur

opiiositum

exanimis

liomiuis

similitudine

poenas
quain

quod maiestas ineurrere uon


transpungunt;
cui

possit,

adficta,

quodque vera caro uon

extiterit,

exequitur populus, cruciat iudex. pulsaut verbera;

quam coutumeliae

inluduut, spinae

calamus

illiditur,

ligitur

clavis,

sanguis excutitur.

quod

spei est in solo redemptiouis uostrae mysterio colloceraus, nec sit alixul

At cum omne nostrum

reviviscere,
salvat,
si

(piam domini necem

pertulisse,

et

hoc in dubium veuit,

falsum est, quod iucarnatione sua nos quod tolerandum pro uobis in carne susceperat.
sed evaugelista temporis nostri: veni
10

Veni potius, sanete Isaias,


celeriter:

proiilieta (piidem tui,

ad tueudam contra Eutyclietis mendacia Christianorum salutem dicere de Christo, immo etiam iurare uou pigeat: Vere lauguores uostros ipse tulit et dolores nostros ipse portavit et livore eius sanati sumus. Non medeudi
sed voluutarie pro uobis doleudi veritate suscepta.
Si veraciter dolores

facultate secura,

uostros ipse portavit,

iam

et

uos securi sumus, quod veros dolores commeuticium pbau-

tasma uou

pertulit:

et si livore eius sanati

sumus,

in

invidet falsiloquus iivor.

Ceterum

recte

omui

detiuitioue coucluditur,
>Sed

cassum collatam mihi sauitatem quia quod potuit


etiam iu

15

esse comineuticium, uou potuit vivere

simulatum.

hoc prophetae ser-

mone evideus geminatae substantiae proprietas invenitur. Vere, inquit, lauguores nostros ipse tulit et dolores uostros ipse portavit. Duo ista suiit, quorum aliud posset sed unum deus aut deus solus aut homo solus utruuKiue non faceret homo. Diceudo autem propheta: ipse languores uostros tulit, ipse dolores portavit, unum evideuter expressit, qui ex diviuitate constaret et corpore. Languores euim, quos Adae sauciata progeuies ex vuluere corruptae origiuis attrahebat, ille solus Dolores vero uostros portavit qui desudare sauavit qui sauum ante condiderat.
,
,

20

proelia

passiouis uisi
tulit
,

cruciatibus

ac labore uou

potuit.

(iuo

circa

quod

iii

uatura

25

maluiu habuimus.

respicieudum est hic


Illi

Christo diviuitatis

quod iu corpore malum iiatimur, pertulit Christus. Vnde quautum Eutychiaui Bouosiacis baratro piofundiore mergautur. houorem tautummodo adimuut. iati et corporis veritatem. Phodeus
;

tiuus
ipsius

homiuis jiersonam nos adorare deridet.


illusionis

hic nebulam.

An

forte haeretici

huius
ao

exordium
erit,

ali

ipsis

iu

Christo
.

sacrae

nativitatis

tripudiis
,

ordiuntur?
in

Et jierinde falsum

(piod iacuit in paunis

(|uod apjiaruit uiagis

qnod plauxit

cunis? Taceo reIi(pios in succidua aetate profectus, quibus divinam

jiariter

humauamlux

que uaturam complecteus lassitudiuem refectio


dormivit,

iicrtulit

consolatio lacrimas fudit,


illuni.

pauis

esuriit.

fous

sitivit.

Taccu
."i-l

phiiictu

(picui

super dcfunctum

11 Isa.

53, 4.

5.

31

Mattli.

2,

hili.

II,

;i5.

30.

perttilit

Christus F/oriis ud Corintli.

2 ex aiiimlB L, et per inanis


corr.

S
5

similitudiiie scripsi, similitudineni S,

simulitudinem Ll

(u in

pr.)

p^nas qiiod L, poenis quas S

3 adflfta

scripsi,
at

addli',ta

LS

quodque L. quoque S
7

4 exequitur L, execratur
(om.
neceni)

dauus Monnnsenus
[cf.

L,

domiiium iiecem S correxi


9 ysaias i,

liom.

II,

cum

L,

adhuc cum S
de L,

dominicuni
S,

lii)

quod sua incarnatioiie nos

quod

iii

sua nos

correxi

Esaia

S
11)

10 cutliicetis
diftinitione

L
S

te

de

.S

II

langores
si

14 commenticios L, commentitium
17 bibere L, liuere

quia quod potuit L, quod

potuit
possit

correxi;

an non uiuereV

19 duo sunt ista

20 fecerit

L S S

21
ul.

nostros om.
11.
)

S
.S

27 euthiciani
tripudiis L,
cf.
Estli.

L
8,

28 fotiuus
10,

L
S
.<i/.

30 "natiuitatis "sacrae {transponendi notae


31 ct L. ac
(|ueui
: .S'

L
effudit

crepuiidiis
:i4

33 iiaturam om.

L
li.

fudit L,

34 planctum

LS

correii

d.

lazaruni
s.

antequam

e.

r.

o.

d.

p.

condiciouis impendit alTectum


r.

L,

rerhn iLnpendit transposito correxi

queni

d.

lazarum habuit antequam

e.

0.

d.

p.

h.

condicionis affectum

CONTRA EVTYCHIANAM HAERKSIM


Lazarani impeiulit,

II.

27

antequam
aftectum.

ettectu

resnscitandi
in

ostenderet
vocatur,
:

denm

praemisisse

liu-

manae

condiciouis
,

Quod
,

si
,

dubiuni

qui

tanta praestitit,
falso

ne-

cesse est

ut

ambigua
,

incijjiaut esse

quae gessit

ac

perinde

se

putat

sana-

tum paralytieus
'.

elaudus erectum

circumscribitur solis radius, ([uem caecus ab utero

Aut lioc phantasmate Lazarus ipse delusns est, mortuos dormiret, iam snrrexisse se crederet? Quod si baec omnia vera esse recipiunt et solius passionis iniuriis contradicunt: respondeant, ubi tunc fuerit
post nativi carceris tenebras intuetur.
ut;

cum

intcr

filius

virginis

eum umbram
vana

tenui
et

nube

fixllentem pro se otterens


,

quem pro

nobis

putamus
III

otterri,

sui speeie

persequentes falleret et fideles,

patrem quoque

mendacem, de quo apostolus ait, quod filio suo non pepersed pro nobis tradidit illum. Quem filium, si non veruni? quomodo tradidit, si conclusit;' iiualiter non pepercit, si dolorem probibuit/ Vel certe qua
faciens bac iulusione
cit,

domiuus noster

niorte finitus sit,

qui

non potuit non aliquantulum morteni

j^ro

matris
i)ro

mortalitate debere,
1

solnturus condicionem obeundi lege,


/

etiamsi corrn]itioiiem

re-

Quam legem utrius^iue naturae gnstatum noluit bibere, dum mortem, quam ex Adam
surg-endi instantia uon visurus
est,

signiticavit fel illnd,

quod

parente omues debenius,

20

At vero cum factuni cum resurgens Cliristus iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur, optet nimc, si quid valet, haereticus ant Chi-istum sine deo, aut sine bomine deum. Afuerat sanctus Thonias, cum reversus salvutor a
pro divinitate noluit bibere, sed debuit pro dispensatione gustare.

quod apostolus

dixit,

mortuis

praesentia visibili
suoiuiii

]iraestoIantiuni

disciiiuloruni

vota repararet et vacillantem

quodaniinodo fideni

revalescens
;

mortnis

vita

componeret.
iutervallo

Referunt

ergo

discipuli doniinuni se vidisse


lironiittit
25

negat

ille se

credere nec se adhibiturum ullatenus tideni

nisi

contemiilatioiie
iani

iierceiita.

Transacto
et iubente

temporis

superveuiens

secundo lesus, sed

oinnibus simnl, iiacis salutatione [iraemissa, arguit increiiatione


:

mitissiina cunctantis ajiostoli tarditateni

domiuo, ne adbuc parum

sit,

quod

visus indieat, iideni tactus explorat.

lufer,

inquit,

digitum tnum

in latus

meum

;io

esse ambigens, sed fidelis. Qui utique inexcusabiliter iam perseverabis cnm j^alpando reddaris exjiertus. Scrutatur ille digito vestigia passionis. rermanebat, nt inflictum fuerat, medicum vulnus et liiulcum transpuuctu lateris aditum felici indicio vitalis jilaga servabat. Tunc demuni in semet iiisum reversus et tactu sancti illuminatns corporis Deus iiicus, iiuiuit, et doininns meus. Quid rogo sanctus apostolus de caelestilins intellexit in carne, ([uid curiosae manus attactu
et noli
incredulus
,
, ;

divinum sensit
;)5

in vuluere,
ijisa

nisi

quia iam iirideni didicerat Christnm sine deo esse non


praevaluisse quideni homini, sed cessisse

posse,
victori/

et

haee

vulnera. quae iialiiabat,

Quae
!l,

taraeu nec adficere niorte uisi homineni nec vinci a deo nisi resuscitante

4
2(1

Mnttb.
20,

2.

I(,li.

-,.

Idli. loli.

',1,

I.

1(1

Rdiii.
:!2
I.ili.

s,

M.
2S.

k; MMttli.

27,

:i4.

18 Rora,

'.K

I(,h.

l!lsi|(|.

27

2(1,

27.

2(1,

12

si

haec omnia

proliibuit FLnrus

ml Kom. 8, 3i.

4 paraliticiis

ririiimscribit L, corr. .l/omin.<fnu.<,

circiimscribendus

10 inlusione

I.'

{uiicle
\'i

illusione pr. ul vid. corr.)


qiiaiitiilam
.?

12 couclusit L, coiilusit

iS'

dolorem L, dolere S, dolore Florus


.*

ali-

14 solituriis
1(1

L
optet

lege etiamsi

/.,,

legitiinara sed

1.5
.S

iUud L, istud S
L,
b

IS cuni
coiitileri
.S

L, quod
afTiierat

ex vulyata
.S

Mommsenus,

obstet L,
.S

aiideat

20 deuui

deuui

L, abfiierat

27 indicat L, iudicat
.S

tuii
;i2

c.r

tun cnrr.
.S

L
sancto

30 iulcuni

pr.

corr.
'.VA

h
sanc-

transpiinctu scrlpsi, traiispiinctiim L, transpuncti


tiis

tactu om.
ipiae

corpore

.S

srripxi.

siciit

L, sacer

.S

.iiiid

.V,

qiiod

:^(>

nm. S

28
potuerint.

AVITI
Hic itaque,
,

magno miraculorum

stupore conclusi,

cum audiunt, agnoscant


,

dominum nostrum

recepti corporis situ visibilem oculis digitisque palpaljilem


clausis foribus introisse:

locuni,

quo apostoli cousederant,

ad familiare commeutum asseren-

dum

pliautasmatis

j)er

fallaces inauium

caliginis

queruntur obtutus.
iliius snbtilitatis,

Sentiunt enim

nebularum fraude praestigias illusos humanae in facti magnitudine quiddam divinum

:>

vigoremque
inti-averit;

quo foribus obseratis penetrale secretum sine aditu corpus ue cogantur fateri mirificum, comminiscuntur incertum. Quod videte ad

quautam spectet divinitatis iniuriam, si veritatis magister, qui nobis etiam verborum meudacia iuterdixit, ipse faetis credatur potuisse mentiri. Procui dul)io enim mendacii genus foret, si quod a se gestum non fuerit, credi a suis velit, et j^utaretur factuni a Christo, quod non licet faeere Cbristiauo. Qui ad coguosceudam mysterii dispensationem et visu instructus, quod sufticit sauo. et tactu convictus est. quod additur caeco. Sed caret remedio spoute petita debilitas quicquid libet medicamiuis oculis lippientibus imponatur, curari nou potest, quem caecum ire delectat. Aut quis in tali obstinatione usus oculorum est, qui verum esse renuit, quod aunuit visu? Quasi uon minus sit deum peuetrasse conclusa, Qui tamen suis post (luam homini patuisse caelestia. resurrectionem saepe testatusest: Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa uou habet, sicut me videtis habere. Quid Eutj^chi tam clausum, (piid contra phantasmata tam apertum? velut si dicat: Molem ossium caruiumque specimeu ventosum uou recipit. Noluit se vel solum quamlibet verum hoc est siue corpore, spiritum dici sed ut talem homiuem recognoscatis iu iudicio qualem redisse conspicitis a sciiulchro. Vude iam post passionis certamina triumi^hator niliil quideni habuit, quod muudauum iudigentia redivivi corporis postularet. Non illic (pupi)e aut fames cibum aut potum sitis aut requiem labor aut somnuni poposcit operatio. Quae omnia non solum iu capite uosti'0. quod est Christus, exigua illa parvi temi^oris morte decocta suut, sed etiam iu nobis sic usque ad obitum valebuut, ((uod resurrectioue tinientur. Et tamen ut dicere coeperam cum membra illa domiuica uulli iam iudigeutiae obnoxia tenerentur, ad suspieionem i^liautasmatis suorum cordiljus eximendam cum apostolis visus est, cibum iussit apponi, (juibus convesci commissa beuedictioue dignatus, quod
: ,
:

is

20

faciebant
tatis.

illi

adliuc pro redemptioue corporis, fecit bouus magister

\)\o

testimonio veri-

:io

Nisi forsitan dicat phautasmatis jjraedicator caligiueni illam. memljrorum sj)eciem

seductricem, (juae jtonebantur absumere, nec escam illam piguoris sancti in dominieum

corpus sine ouere corruptionis


deribus.

sed iuauem ventum incerti esus gravare j)onimago aut furata est, si subripuit, aut non est aeria, si comedit. Hcio tamen, quod uon alter quam Christus iuter suj)rema cibi illius monumenta testatur: Quia oj)ortet imj)Icri omuia, quae scripta suut in
iuti'are.

Quem

certe j)astum fallens

35

lege et prophetis et psalmis de me. Et nos j)auca exemj^Iorum quaerimus, cum ille omuino scripturam in sua dicat uuitate comj)leri Et jiost haec [inquit]
;'

8 c. g. Matth. 30 Lue. 24, 44.

12,

30.

lolr

S,

11.

17

Liic.

21,

:i;t.

2r.

Corintli.

II,

:i.

Eplies.

5, 23.

3S Luc. 24, 51.

potueruiit
.9

US,

potueriiit

ex corr.

jir.

m.
lateri

agnoscant om.
L, faoere
/S

S
!)

3 consederant L, consuerant
interdicit
cijcii ire

asserendi

4 per L, et per
fuerit credi L,
si

10

sl

quod a se

gestum non

quod ipse non


delectat

fuerit se credi

14 que

L, caecutire Mommsemt.^,

qui caecatus ire

S
ei;

delectat L',
o corr. ni f.;

corr. rasura,

S
.*)

15 uisum

16 homini patiiisse

.*,

omia patuisse
om. S

(a

sed

non

certa saiis res)

IS euthici

L
31

quid

S,

quod L
homineiu

19 speciem uentosum L, specimen scripsi, species uentiira

20 ijuemlibet uirum S
forsitam L'
;i4

21

22 e sepulcro S

23

illic

L,

illi

29 dignatus est S 33 uentum L, uentrem


N'

32 apfutiira
.<>

ponebantur S
31)

abBumere L, assumere 5
L',

fiirata L,

monumonta

monimenta V^S

38 inquit LS, delevi

: :

DE SVBITANEA PAENITENTIA.

29

cum benediceret
praestigiis,

suos, ferebatnr in caelum.


.Solus

Recedc procul, Eutycbes, cum

quas animo coucepisti.

bac benedictioue careat, qui se a pbantas-

mate aut benedici laetatur aut redimi. Interim ferebatnr filius bominis, qui erat in caelo duduni ])raescientia nunc natura. Nee aliquo angelicae manus auxilio, (piam,

'

quam
erat;

jiortari

dicatur,

indiguit

sed ferebat matris

tiliuni

tilius patris

ibat,

quod deus

deum suum cum accessu corporis reverteutem originalis patriae claritas invitabat. Quo recepto duo, inquit, angeli astiterunt apostolis sic loquentes: Viri Galilaei, lesus bic, qui receptus est a vobis, id est: quem in sede pater, quem vos recepistis in fide, sic veniet, quemadmodum vidistis eum euutem in caelum. Habeut
Patebat redeunti porta caelestis et
ergo in boc sermone, quod
sic veuiet,
vel illos ignes
si^erent,

quod homo,

ferebatur.

quibus pliantasma videtur esse, quod gestum

est,

si

quomodo
quem

vidistis

euntem
ul)i

in

caelum.

Vbi videbunt catbolici, (|uem


vestigia,

anibiunt, adversarii,

contixerunt;

ad eadem cbivorum
cuius pristinum

quae cernuntur,

Eutycbes simulatos

))utare desiuat,

quibus post pliantasmatis

i^

paenitudine perpetuus torris ardebit.

Ad

fumum sera dogma deuotandum vel corrisibi

gendum

aii([uantisper

sicut oi^taudum est,

sectatores ])auca baec suscejiisse sufliciat:

ut ex similitudine testimonioruu),

quae posuimus,

etiam ipsi

necessaria et

nume-

rosiora perquiraut.

Quod

si

forte pristino sceleri

dogmatis sui aut

infidelitatis j^erse-

^ii

si quidem peculiaris erransemper dicere velfe, quo pereaut: dabit deus, ut iussu vestro meo(iue fainulatu pravitas qnae adbuc auginento accenditur. uno et

verantiam servant aut

ali(piid

novae molitionis accumulaut:

tibus

mos

est,

in ol)stinatione jxerversa

semi^er aequali scrii^turarum caelestium magistei'io iiro])uIsetur.

nn

(1)

Epistola ad Gvndobadvm kkoem dk svbitanka paknitkntia.


Avitus episcopus
Hciscitatio

domno Gundobado
respondentis

regi.
est.
,

vestra
vel

plena religionis at^pie pietatis

2.^

posita consultoris

uoniina ])raeinisistis

Sed (|uia in(|nisitione j^rosuggerendum ](ut() fuisse in


Hic autem,

Africa (luendam Faustum episcopum sccta Manicbaeum, opusculoruni quorumpiani con-

ditorem execral)ilium sane et in nonnullis etiani sermone turiiissiniorum.

quautum ad frontem
:t(i

pertiuct,

quasi abstinentissimam vitam iirofessus, et uon secretam

crucem, sed ])ublicam vanitatem iactantia ventosi tuinoris exaggerans, quantuin potuit
auditoribus veuiae desperationem velut indeclinabilis virtutum servator indixit.
legistis consulenti

Kt quia

cuidam

I'aulino Burdegaleusi

ab e])iscopo supradicti nominis fuisse


,

responsum
tis,

cuius teinporibus Pauliuus (luidam (deus viderit

uti'uni

is

(luem memora-

tainen Burdegaleusisj non pauca stilo catbolico et inreprebensibili tide conscripsit

jiraefati baeretici
7

luentionem idcirco praemisi, ne Manicbaei ipsius Fausti opus infaustum


II.
lil

Act.

I,

III.

Fiiii.sti

episcdpi ad IJciiedictiuii

r;(iiliii(iiii

ciiistiila.

(Max.

liilijintli

veterum

Ptitruiu

Lugdunensis

t.

VIII

p. S5(i col. 2).

eutliicu3

L
ss.

3 lereliatur iu caelum

9 pater,
\b perpetuo
.S

seu
.5!

quem

.S

12
.S

eum

eiintem
l(i

13 ad oailem] ad pr.

L
S

14 eiithices
17

corrigeiiilo.s

obtaii-

dum L

suscepisse L, ilixisse

necessarie iiiimeroiiora

Is sceleris

22 sequitur in

Epra agobardi
enque iibsoluta
Ifolia

epT lugdunensis de sacerdotii dlgnitate ad

barnardum uiennensem arcliiepm [paffinae XVUII)


coiitra libros

Incipit liber uenerabilis agobardi. archiepi lugdunensis!

qnatuor anialarii abbatis

YIII).
IIIl:

2 Incipit epl'a auiti

ep

ad goiidobadu regem de siibitauea p^nitontia.

Auitus episcopiis gondobado

regi Tuhr. L,

Auitus Viennensis Episcopus


27 ex/ecrabiiium
.*;

Domno
ex
'.V.i

(iiiudobado Kegi
f.)

24 inqiiisitatione
/,

20 Fau-

stum] factuni L

(c

ni

29

iactaiitiarii
.S'

:iO

ueniae desperatio-

nem

L, ueneiiataiii dispiitationeiii

tameu perinde

linrdegalen.sis

30
citeriovem liimc,

AVITI

quem etiam

glovia vestra miveiat, ortu

Britauuum habitaculo Kegien-

sem,

titulo

uomiuis accusaret;

simul etiam

(jui

aut consulere supra ambiguo quae-

eorum

Cuiuslibet tameu stionum aut diguus rescripto posteris reservaudo potuerit iuveuiri. sollicite regieque vos moverunt: in mauus vestras dicta pervenerint, sancte
,

jiaeuitentiam

quam Apud

proprie

momeutaueam

uominastis, id est iu aegritudiue (piasi sub

momeuto mortis accei)tam


defiuitio est.

nibil aut nulli i^rodesse

adversa veritati
vel ipsa

et

admodum

cruda

(liviuam quiiipe misericordiam

bumilitas coufiteutis nou

debet fructu carere.

Quia,
et

cum legimus, quod

qualitate vitae anterioris abolita,


in

qua
u>

plerumque contingit
cetur,

peccare iustos et resipiscere peccatores,


,

ea quis via iudi-

(jua obitus sui

correctiouis voluntas placere,

tempore fuerit depreliensus iucunctanter credeuda sit vel ipsa Sed totum apud caelestem clemeutiam fidei si vera sit.
et inter ilios oi)erarios
,

qualitate peusatur.

Vnde
Sicut
et

(pios iu

evangelio legitis esse con-

ductos, pro devotionis ardore uiercedem prioribus

exaequatam etiam qui tardius veuepaenitudo,

runt

sortiuntur.

Niuivitarum

brevissima

omnem

iudulgentiae
is

summam
quem iam

triduo

fervente

mercata,

gladium peccatricis urbis cervicibus immiucutem,


iiro|)hetae dies statuta vibraverat,

ictu destinato per

mouita lounc

repagulo

Contradicaut autem exemplis huiusmodi, (pios verius consonae satisfactionis obtndit. lloc tameu reddidit appetita superbia turgi(b)s. ([uam couscieutia illibata securos. Coutriquia faudi liceutiam diguamini praestare confiteor. loco quid saepe doleam
, ,

quod rem tam pretiosam pro levi stamur uonnunuiuam in hac uostroruui facilitate Cum enim videutur paeniteutiam precibus ac lacrimis accipere grave discrimen est.
,

20

poscere,

impium dicimus,

si

negetur.

Contiugit interdum, ut acceptam (|uicumque,


sit.

si

sanitatem corporis recipit, aut ueglegat aut factus


ait,

ut

Salomouiacum

illud ai)ostoIus

canis reversus in vomitum.


abusioue remedii.
tibi

plectibiliter obprimitur

Qui tolerabilius oueraretur fragilitate peccati, Kt dicitur ei illud, quod Anauiae in actibus

20

uiauserat et promittendo in tua potestate pendebat/ Melius est autem, ut ait propheta, uou vovere, quam vovere et uon reddere. Vnde coutraxit cousuetudo sermonis, ut, donec (piis^iue nostrum votum
apostolorum:

Nonne maneus

compleat, voti reus dicatur.

Quocirca fateor

iu neccssitate positis

nou siue metu dari


:iii

Quos si absque capitalibus culpis iu usu couiugalis copulae dies suprcma rcperiat, utpote rem licitaui praesumentes nec damuatione dignos putamus E eontra si professam coupunctiouis nec sacrificio commemoratiouis excludiinus. saeculo retraheute vacuaverint, (luasi iam apostatas. id est al) standi firiiiitate decicum meliiis sit inanere iiitra qiuiiitiilamduos, uecesse est a commemoratioue suspcudi
debere pacnitcutiam.
:

12

Matth.
u,

2t),

1(J.

11
5,

loiiiie

:t.

2:(

Provcrh.

2(;,

II.

21

l'ct,

II

2,

22.

20 Act.

4.

27 Eccles.

4.

fateor

coniugatos Floruti

'

ex epistola contra l''austiinr prdtalH

iid

TiiniUk.

!i,

II

-iq.

citeriorem

hunc L, uel alterum S


8
aiiterioris

t-tiain

L, et

.S

qui

i^,

quia

L
{pr.
nl.
r(i.<.

4 regieq;
lU riil.
cnrr.]

/.,

que om. S
uel L, est uel

S,

interioris

qua L. quia S

9 respicero L'
temporis sed
i:f

quis] fort. quisqne


//
>S

10 obitus S, oblitus
11

tcmpore S,

is

in

m. L
15 feruentem

sit
/.

correctionis S,

correptionis

L
contingit

uenerant S

IG ictui
dit

per monita L, 19 s^p^ L', sepe


si

per
al.

manum S c. L 22
'2'A

17 consoue L'
si

huiusmodi/

(s eras.)

18

rerl-

iiegetur.

L, denegare.
.*

sin igitur rontingat

S S

quicumque poenitentiam
ouerabatur
3(1
.S

S
a

sit

om.

L
.S

salomoniacum illud om. S


et ilicetur illud
/.,

24 qui ueniabilius 26
et

25
32

plectiliilius

opprimetur
.S

de promittendo

usum L
.V

iiec

sacriticio

conpiinctionis

compunctionem S

34 a communione

auspendi

DE SVBITANEA PAENITENTIA.
cumque saluteni suuimorum et
:

31

luiuiilitate

uiedioeruui, ([uaiu ipsam salutem ex toto destrui violatioue

tutius
licita

iuveuiatur

meutita

illicitis

maculare.

cum lumestate in matrimonio Quod praevidens apostolus et

vivere

quam

castitate

viduas, quae

primani

tidem irritam feceriut,


5

maioreni
tori

damuatiouem

deuuntians subituras, personas

legitimi

atque inrepreheusibilis

iiace devinctas
siuit:

ac rursus iu id ipsum regredi

vacare orationi ad tenipus ne Satanas, inquit, per iucoutiuen-

tiam
l)osse
Hi
,

illorum

lu

grave uuo digito movere


tis,

quos in carne non vicerat coniugatos. secuuda quoque quaestioue ([uod ucgatum est tidem solam liomiui prodesse non miuime probo neque me ab illorum partc protiteor (pii sicut ait dominus, super humeros discipulorum pondus impouunt, (juod ipsi tamen
iu promissioue perfidos,
:

temptet

detrectent.

Propter (luod tam rigidam de tide senteutiam aut

extraueus potuit praesumere aut noster debuit temperare.


coniectura breviter exemplisque patefaciam.

Fidem

esse

Quod si diguanter admittiomuium liouorum spirita-

K.

lium fundameutum per hauc primitus iuformata Christiauorum rudimenta testautur. Nani si baptizatus aut etiam translatus alj liaeresi (|uilibet parvulus vel forsitan aevo
longiore provectus celeri post lavacrum tine rapiatur, nec ipsc operis iactitator abuuerit

hominem
nes,

sola tide salvatum.

de saeculi philosophis aestimemus

Extra qnam quod nihil quaelibet bonae profuerint actioquos contem])tores muudi amatoresque sapien:

tiae castitate proposita,


20 fides defuit,

facuitate desiiecta, quie^iuid hodie catholici praedicamus, quia

non profuit operatos.


i)er

Adeo machina

vanitatis uutabundis exculta fastigiis,

quia sine fundamento surrexit,

se sola constare non potuit.

Quid

soruni iu scripturis caelestibus fidem retexam,


dit

quam semper

desiderii

si uuuc divercompotem reddi-

25

laudauda credulitas? Abraham quod solo credidit deo, reputatum est illi ad iustitiam. Raab meretrix vitani praeteritam prostitutione sordentem Israelitarum populum per fidem praestolata purgavit. Sic illa evangelii Cauauitis, quamquam repulsa couvicio, dari tameu catulis suis filiorum panem perseverantia petitiouis elicuit. Suadetur tamen, Alia fluxum carnalitatis obsceuae tactu fidelitcr medente restriuxit. quam neglegere fidelem non pertiuet. (|uod et bouorum operum sit iuugenda devotio quicquid uou est ex fide, peccatum est, videtis Sed cum dicat apostolus
,
:

:)o

ipsam quoque iiuam rectam credimus (qjeratiouem, nisi fidei suffragio fulciatur, in peccatum posse mntari. Expertus est hoc uiniirum ille in evaugelio, qui gratias se referre, quod non esset sicut ceteri homines, raptores, iniusti, adulteri; elemosyuas subiude facere, bis in sabbato ieiunare tumido ac resupino pectore
iactitabat:

cuni

publicanus fronte ceruuns,

fide

rectus,

merita bouorum operum sola


iustificatus intraret.
ille,

:ir.

humilitate praeripieus domuni

Quid plura commemorem


:i

suam dc adhuc unum


,

(pia

uou iustus exierat,


Latro

patieuter accipite.

cuius assuetum

Timotli.

.5,

12.
est,

ti

Coriuth.

1 7,

.5.

S FiiiiKtiis
. .
.

I.

1.

p.

550; Fides crgo uudii me10 Mattli. 23, 4.

ritis iuiinis et
2:i

vacua

sicut apostolus dicit: (Juid pi-odest

[lac. 2, 14).

Rom.

4,

3.

24 los.

2,

U
1114.

25 Mattli.

15,

29 Rora.

14,

23.

31 Luc. 18,

36 Luc. 23,

2228. 4042.

27 Mattli.

9,

2022.

13

p.

32,

12 Fidem

spirltus

iion

iiatura

Florus

'

ex epistola coiitra Faustuni'

proluUt ad Rom.

U,

-JS.

mediocriuin

2 castitateui mentitain
t.

illicitis

macularu Mnmmsenus
est

5 tliori

6 sa-

thaiias
II

L L\

1 iiiderat Florus

Sirm.

negamus
.S

U hoc minime

me om.

.S

detrectent

detrectant pr. corr.

LS

15 qualibet

20 operatos

S,

operat''

23 lau27 Ihixu

data

solum 8
sit oin.
ille

24 prostitutione/// (m eras.)

25 canaiiites

L
S

28 quod om. S
31
illej

lidele

(e.

ex corr. pr.) noii pertiuet

L,

iioii

pertiiiet ad

lidelem

Pharisaeus

32
scelerilms foiinis
iiixta

AVITI
('ruceiu

doniinicae
Cliristi

puritatis servili i)atibulo criminuni


,

viudicta

suspeuderat, seuticus in uiorientis


tate addictus supplicio
,

corpore maiestatem

pro

i)raeuussa crudeli,

pro subsecuta est confessioue additus paradiso

per iniustum

deductus aevum

ut de iusta raperet morte martyrium.


,

Ecce

sunt virtutes ex fide

ostendat quisque
fidei

si

potest

siue

fide

vdrtutem.

Dominus

in evangelio exiguitatem

grano sinapis comparatarn quaecumque voluerit valituram promittit. cuiu opera siue fide possint esse, fides sine operibus esse non possit.

Sic

fit,

ut,

credatur ad iustitiam,
spiritus
si

sancti promissiones
ait,

tamen, ut apostolus

et ore fiat coufessio ad salutem. sequentem priucipium est boni operis integre credidisse: i p s e spiritus testimonium reddat spiritui uostro;

Quia corde Apud sensum

nou, ut super audistis assertuni, quasi creatura nobis, sed quasi creator infusus auctor
et testis est uostri spiritus
,

uon natura.
illis

Ecce ad epistulam Fausti episcopi


suggessi.
si

nec in-

terest euius,
sitio,

quae

veritati arl)itror convenire,

Milii in eis,

quorum salutem
sufticiuut.

fidei

plenitiido donetur:

opera sua,

fide

fueriut vivificatii,

EpISTOLA CUNSOLATUlilA AvriT EPISCUIT DE TKANSITV FILIAE KEGIS.


Avitus episcopus

donmo

regi.

81 gratiani priscae pietatis expertus ritc artificium sanetae diguationis interpretor.

ad consolandum me doninos

et conservos

meos sacerdotes vobis iubentibus

piito venisse.

Quod ecce, sub diviuo testimonio loquar, pro debiti famulatus reverentia praecelsissimo domno dependere uou praesumpsi. ^'irtuti euim vestrae derogat, si quis super casu, (jui coutigit, consolationis aliquid scripto verboque suggesserit. Neque porro cadit in regiam (luidem, sed philosopliicam meutem maeroris abiectio. Lacessivit, veiuim est. cunctorum lacrimas amor vester, sed si ambienti saeculo salus vestra concedit, parum est, quod perdidit uuum piguus omuium pater. Temporalis luctus est, ubi tam innoceus quis obiit,
ludicet unusquisque quod seutit, mliil quod uon semper arbitrer profuisse. Vnde niliil bic casuale praesumo, nil asperum. Ordiuavit hunc potius occulta dispeusatio Se(luem infiixit augorem. Flebatis quondam pietate ineffabili funera germanorum. quebatur fletum publicum uuiversitatis afflictio, et occulto divinitatis iutuitu instrumenta maestitiae parabantur ad gaudiuiu. Minuebat regni felicitas numerum regalium persouarum et hoc solum servabatur muudo, (luod sufficiebat imperio. Eepositum est illic, quiequid prosperum fuit catholicae veritati. Et nesciebamus illud tunc frangi tantuni modo, quod deinceps nesciret inflecti. Aut (piid de fraterna sojte dicamus? Ipse quem vocitari patruum * v vestra natura circumdedit bouis vestris, omni malitia

cuius

moitem nullus

puta\1t.
,

umquani

vestris

teiuporibus

contingere

h Matth.

i:i,

:il

S(j.

Marc

1,

31

sij.

Luc.

K),

l'.l.

Rom.

10,

10.

10 Roui. S, 16.

3 est om.
nis
eis

4 deductus est

S
S

7
cjui

esse/

(t

erus.

.')

L
S

quia] (juia si

9 promissio-

L
S
3

11

arssertuni

L
s.

quasi t,
sufticieut

S
1.5

quasi L, qui

13 ueritato L'

mihi

et

14 sulflciunt L,
Epistola
el

V; niinos S

q.

rubr.

L, om.

Auitus Viemieiisis

e.

d.

Guudobado

r.

17 doiudicetj
nil]

IS praecelsississimo

20 oadet S
potest

22 eonceditur S
om.

24 putabit

an uidelicet?
27

25 contingere potest quod 5,

quem

L,

quam S
v.

flebatis

L S

26 casule

nihil

germanorum
30

5, om.
illic

28 publicum LS, publica Bluhmius Jahr33 patruum L, paruuni


l. l. iS

buch des gtmeinen deutschen liechts I 06


cidisse aliquid post h.
fecit dubitanter coni.

repositum est

ex-

suspicor

{an uocitari patrium in


not.

Bindingus p. 116

416

regnum passa?) cwn Biuhmio omni L, absque omni S

p.

67

oircum-

EPLSTVLAE
militavit:
|)oueret,
iiuid

V.

VL AD GVNDOBADVM.
,

3S
cuiu

cuni

saeviret

vobis

uescieutilnis

iicnculuni

geutis

tutuia
liic

iiiice

dis-

turlititio

rei;iouis:

experto credite,
Nec

<iuicnuid hic uocuit,

protccit;

([uic-

tuuc fleviuuis, uuuc amamus.

valeutilnis ista iiraescire potcst c(iuidem

videri viciuam tlialamis virgiuem taedio iucumbente


cst ut regiua sui relifiuisse
,

defuucta cst iucoutaminata.

durum Quac tameu audjita Quauuiuaui revera maiorem causani luctus


praereptam.
clausisset.

dixerim

si

dicm ultimum post receutia vota


(luae

Ibi

potuerat iuveuiri, ubi mihi post invidiac


livor.

noduui iusultatiouis deutem

tixisset

euim forte aemulus

At vcro uuuc quae meus tam barbara,


iu

uou misereatur virginis

felicitatem,

(luac

pateruo

regiouisiiue

sinu

rceepta nec mutavit sedem ncc coutigit peregriua-

tiouem, ubi diu esse potuit domiua ucc brcviter extitit peregriua.

Vude cum

hietitiam

vcstram
(piia

(juasi screuitateui caeli expcctet uuiversitas

redditc

vos gaudiis populorum,

uuuuiuam vestra respublica orpbauitatis

incurrit pcruiciem,

([uamdiu susteutautibus

vobis mater ecclesia uou seusit orbitatem.

VI
is

Avitus episcopus dorauo regi.


Quaestio, (juam pietas vestra dissereu(hiui
])roposuit,
tota

prorsus

ad iutcriorem

tiguram

spiritali

cousideratioue

refereuda

est.

Ne^iue euini illud ccutui)licato facnore

iii

quod uuusquisque auimo uusereudi alimouiac pauperum pia Quia ct in hac ipsa elcmosyuaria largitate iu qua operautis professioue contulerit. scusus potius (juam ceusus aspicitur, uou cst doui quautitas peusauda, sed studii. Quo factum cst pcr evaugelicam lectiouem, ut iufinitis auri argcuti^iue douariis paupcrtiua uumi duplicis praeferatur obhatio: quae si utique viduae donatriei ad meusuram ceutuitli redderetur, siue dubio cuuctis miuus reciperet, quae minus omuibus iutulisset. Vude et sauctus Pctrus, cum dixisset: Ecce nos reliquimus omuia et secuti
promittitur reformaudum.
,

sumus
25

te:

(lui

certe

sicut lectio docct,

nihil aliud

quam

retia

reliquerat,

quibus

:io

tenuem victum piscaudi artificio trausigebat, respousum illi est: Omnis qui reliquerit domum aut fratres aut sorores aut patrem aut matrem aut uxorem aut filios aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet ct vitam aeteruam possidebit. Nauuiuc cum iu scripturis sauctis ccntenarius numerus omni perfectioue sacratus sit disceruite (piod reddantur in ccutuplum uon Quia licet (luae tribuuutur Christi uomine, sed quae i^ro Christi nomiuc relinquuntur.
:

2
2.5

Verg. Acn. XI 2S3.


10,

20 Luc. 21,

2.

3.

23 Mattli.

l'J,

27.

24 Miitth.

4,

20.

Mattb.

20.

cum

ex Cuin pr.
liic

seuiiet L, seruiiet

.S

iitura

pace

/.,

iuturaui paceui

S
7

2 crejiotuerit

(lito

iiocuit] illic iiocuit

Mommsenus
S

ijrollcit

3 ucc L,

uon S

uudum L
que
s.

8 barbara uon (ijuae om.) 12 uestra om.

miseratur
orfanitatis

uirgiuitatem felicitateuique iu

\).

rcgio-

receptam S

S
el

L
illud

13 senserit S
in S,

VI: 4 ex

ediderunt F{errandus]

iyfuhisms)
,

non habetur

Epistola auiti episcopi aJ (loninum


dicit:

rcgem facta rulr. L.


reliquerit

item epistolas

(scrlpsit)

ubi

soluit

quod doniiuus in euangelio

Omuis qui

domum aut fratrem aut sorores aut patrem aut matrem aut uxorem aut fllios aut agros propter noIS professione L, profusione 14 domiiio B men meum centuplum accipiet etc. Vitae auctor c. I 2G aut matrem L, et matreni F elemosinaria L 23 relinquimus L, corr. F coni. F
30 reliquuntur L,
.\v,rv.s.

corr.

F
5

34
niagiiii

AVITl
siilutaris

pvdsit

merces eleniosynae,
dispensai'e.

ine(mpara1)iliter

tamen niaius

est

omnia

dimitterc,

(juani

])lurinia

Quo

circa

definiat

gloria

vestra dc solo istud

martyrio praedicari, cuius coronae nullum penitus nieritum liumaui operis exaequatur.
Iste est

centesimus IVuctus, qui in futuro quidem vitam aeternam expectat, sed in prae-

senti quo(|ne saeculo illatas martyribus contnmelias mirificato liouore com])ensat. et alio evangelii loco

dominicus scrmo testatur,

in terram bonani uutritae

Vnde qund ad ceutenariam frugem cadeus sementis germeu exierit. Pareutes ergo, uxorem vel tilios

sive fratrcs pro Christi tantum consecrat noniine relinquendos, id est

cum

])ro

adserenda
i

nomiuis confessioue uon tantuni Iiuiusmodi uecessitudinum, sed animarum quoque uobis
sit; de qua divisione idem dominus alio loco Veni, insejiarare filios adversus pareutes, nurum adversus socrum: id est ut quorumlibet aftectuum persouae teudentibus nobis ad Christura, si comitari uolueriut, deserantur. Exce])to autem hoc seusu propinquitates istas uon semper nobis ut praeiudicatas debere diinitti et exemplis et ratione colligitur. Nec enim et illi propiuqui dimitteudi sunt, qui ad caelestes corouas coutemptu saeculi calcata morte festinaut; neque suadere fidelibus possumus ut coniugia vel pareutes abieiant cuni doniinus clauiet, (juod uon liceat homiui dimittere uxorem, et: Quod dcus, in^juit, couiunxit, liomo uon separet. Et apostolus protestatur, quod qui suis et maxinie propin(|uis uou providet, fidem ueget sitque deterior infi-

corporumiiue facienda iactura

qiiit,

i;>

deli.

Domiuum
iu

Fetrus,

Peti'um

coniuux propria sequebatur;


Christi
vestigiis adhaerel)at.

cessante

carnali

usu

io

manebat

spiritale solacium;

et coniitaute se

Andrea germano uec fratrem uec uxoreni


Quapropter personas

dimiserat,

quorum contubernio

timeudum est. Nam cum omnino honiiuuui generi, ordini, diguitati obtineudum eaeleste reguum divinus senuo propouat: est temerarius iiraedieator uecessitati priuci])um. (juae regnum diviuis uutibus admiuistrat,
huiusniodi uou obesse nobis, sed impedire
si

25

ouiiiia,

quac

sujira

diximus

reliuqueuda suaserit, cuui tanieu etiam pcrsonis huius


,

regnum debeat repromitti apostolo, divites siut in operibus bouis et thesaurizent sibi fuudamentum bouum, ut aiiprchendaut verani vitaui. Quibus secundum hanc sententiam agrorum sive redituum et ])rodessc usus j^oterit, si uon uocucrit appetitus. Est tanieu et aliud sanctitatis geuus, in (pio, si tempus perseeutionis absistat, niartyrium quoddam jileua confessio queat imitari. Si quis enini auti^piam jiarentum
culminis couteni])tus uiundi suggeri et caelorum
sicnt
recolitis,

protestaiite

locuiiletibus,

ut

ki

consuetudinem sivc sectam nielius credendo comniutet nec teneatur privilegio cousuetudinis,

cum
,

veritas
:

jirovocat

ad dilcctiouem
dives,

salutis,

utiliter

hic pareutes,

fratres
filiis

:i.'.

sorores(pic dimittit

velut Abraliam

qui cunctis caelestibus donis fruens,

famulis
tioni

auro argeuto, iiatrimonio niatrimouio recte usiis, jiatriae se tameu et coguaseuio signuni circuui-

suac voto mutandac rcligionis excussit et imminente iani


5 Mattli.
8.

i:i,

EPISTVLA
cisionis,

VI.

EP.

AD DIVERSOS

VII.

35

quo Christiauitas tiguvabatur, accipiens provectos iam per aetatcni couversione posse praemonuit de quibus et proplieticus sermo Puer, in((uit. centuni aunorum raorietur, id e.st ceutuplum accipiet, quod puer factus est quem ])raefata
pueros
fieri
; : :

sacrati

uumeri pluralitate ])raestautem

sicut aetate niatura vivendi novitas fccit ]incnuii

sic custodita

renovatio inimortaii facit longaevitate perfectum.

ALCIMI ECDICII AVITI VIENNEN8LS EPI8C0PI


EPI8TVLARVM AD DIVERS08
LIBRI TRES.
II.IBER PRIMV.S].
VII
(li)

De

15ASILIC1S lIAEKETlCOIiVM

NON RECIPIENUIS.

Avitus episcopus Victorio


Petisti,
litteris

ei^iscojio.
,

imnio potius ])raecepisti


,

frater jiiissime

ut datis

ad beatitudinem tuam

indicarem
aptari
,

religionis
1(1

utrum baereticorum oratoria sive basilicae ad usus possent uostrae cum conditores earum ad catliolicam se legem erroris correctioue

transtulerint.

Digna i)rofecto res, de (]ua tu consuleres, si ad resiwndendum idoueuin Quia iussisti tamen. reserabo iu subditis, quid consequens puteni. Nec rci)perisses. ea scilicet defiuitione, ut locum ceusendi aliis uou reservem, si modo id, quod statuenduui crediderint, vel ratione perspicua vel ])rolata de cauonicis voluminil)us auctoritate
Istud quod de oratoriis vel basiliculis privatis iuterrogasti, ])erinde ut de eorum difficile defiuitur. IIoc namque suadendum est catholicis regibus, quod Vnde primum quaeso, si a priucipe regiouis de subiectis eorum fueiit coustitutum. sortis suae antistites nostrae, cuius nobis deus praestitit in vera religioue consensum
coufirment.
ecclesiis
,

1 r,

Isii.

(15,

20.

S cf. ('Micilii Eimoiiensis

cjiii.

XXXII

iXXXIII).

accipiens om.
Tj,
:

tectuni

prouectum

F B

proiiectus

L, cnrr.

li

5 imniortalis L, rorr.

F
(1

facict

/>

per-

VIl
rle

Ad

uictorinm

epm

rubr. L, om.

SP

[P

Palatmus 574
de

f.

80)

uictorio

LS,

uictori

/'
.S.

basilicis
/..

hereticorum non recipiendis pnst

episcopo add. P,

haereticorum oratoriis

noii

recipieiidis

otn.
'.)

8 indecarem

P
errores

iitrum de hereticorum oratorie


/'

P
(iit

possiiit nostre relegiouis

ad catholicam] ad om. P'

10 transtnleriut

PL

in ras. pr. m.j,

transtuleriint
11
ter ilel.,
.S

S
rep-

consuleres L, consoleris P, consiilis


perisses P, reperisses

S
/,S,

ad re.^pondendiim L,
dixisti

respondendi (ad om.)

PS

LS
S

iussisti

P
.s.s-.

consequenter P' [pr.


{prior s in ras.)

corr.

ss.)

nec ea PL, ea (nec om.)


diderint] erededirent P,
]f>

12 ceiisendi P, ceuseusii

L, succensendi
iiel

K! cred.>

crediileriiiit
/'

LS
Iti

de canon.| de
fiieiit

P
regioues

1-1

de twsilirolis P,
17

nm.

LS
re-

eclesiis
/'

/'

diliiiitiir

PS,

tleret

/'

praestetet

/'

legioiie

aiile^tiles

36

AVITI

eonsulantur, utrum resiiondere possimus fabricas a patrc suo liaereticis iustitutas catbolicis

debcre i^artibus adplicari.

Quod

si

aut nos suadeamus aut


inraerito causabuutur,

ille

cousentiat,

per-

secutioncm in se

commotam

baeretici

non

suetudinem calumuias baereticorum atque gentilium plus

cum catbolicam mandeceat sustinere quam facere.


de confessione
,

Quid enim tam durum


sibi

quam

si

illi,

qui aperta pervcrsitate pereuut,


(|UO(iue regis

aut martyrio biandiantur?

Et quia post uostri


,

obitum

cui deus tri-

buat

felieissimam longaevitatem

si

credi debet, potcrit forsitan bacrcticus

quidem nibil de processu temporum immutabile quicumque rcgnare, quicquid persecutionis locis
reputaljitur,

personisque commoverit, non scctae suae studio, sed cx vicissitudinis retributione fecisse
dicetur,
et nobis

etiam

])ost

mortem gravandis ad peccatum

quicquid fuerit

perjjessa posteritas.

Et forsitan adiciet divina miseratio,

ut

proles principis,

de quo

bi(pumur, per rcceptam fidei i)lenitudinem catbolicum sequatur auctorem.


si

Quid tamen,

nunc (piisquam de vivis regibus legis alieuae ulcisci in rcgione sua similiter velit. quod bic sacerdotibus suis doluerit inrogari? Aut si quis buinsmodi metum ridens in bacc verba prorumpat: 'utar gloria temporis mei: prospiciat statui suo subsequens aetas si qui talia secum tractat, paulisper niibi redbibeat (pmm postulo rationem quia, ut liaeretici nobiscum veritatcm receperint Lucidissima salus est recipiantur.
!

is

'

ct

sicut scriptum est,

credidi, j^ropter quod locutus sum.


confessio

Praecedit fides locu-

tionem
vata
si

scquitur

credulitatem

ct

pcr

inpositionem
insensibilis,

pravitatis amissio fidci redditur plenitudo.


i)olluitur,

Res autem

manus sacerdotalis quac primum innoDico


illo

20

ignorare

me

fateor,

qua deinceps

sauctificatione purgetur.

certe.

potest iiollutum ab liaercticis altarc sacrari,

posse et paneni, qui super

positus

ad sacrificia nostra transferri. Id primitus baereticis conceditur: fccit transitum ad repromissionem divinam libertate gaudcns dimittit Aegyptum ad fidcm rectam felici mutatione transmigrans reliquit jiotius mala, (luam atti'abat * *. Cum aliquid uon legiest,
: :

25

timum

iu])urgabili confertur borrori,

gravant magis
:

])olluta

contactum, (luam capiant a

taugcnte remedium,

Vnde et iu Aggaeo ])ro]dieta Hacc dicit dominus exercituum: Interroga sacerdotes legem dicens: Si sustulerit honio carnem
is

Psalm.

ll.T,

1.

27 Aersae.

2,

12 IJ.

roiisolaiitnr

2 adplecari P, applicari
{pr. ss.)

LS

.siiade,mus

PL

[in

ulroque a pr.

s.s.),

sua-

demus S
4
et
biiat

3 in se om. L'
(n

inmeritnj

P
,

caluinpnias // hereticorum

ut vid. eras. pr. m.)

L
si

mansuetudinem LS, consuetndinem 5 aperta L5, adnersa facire P


et

P P

quia

post

iiostri

quoque regis obitum cui deus tribuat L

quia post

nos

nostrique
nicliil

regis

deus

tri-

(obitum cui om.)

PS

longeuitatem
(i

PL

quidem om.
et

P
PL

imninta-

bile P,

immutabili

LS
-S

S debit

in ras.)

et quicquid S,

om.

locis

personisque PL,
10 dicetiir I^S.

ecclesiis personisque

9 commouerit LS, condedirit

uicessitudinis
{al. re ss.)

P
metum
qiii

dicatur

P P
me

11

forsitam

principes

12 perceptam

13 nnnc quisquam LS.


ridens
/.,

nusquam
ridens L,

uiuis L, uirinis

PS

14 inrogari]

P
si

aut L, at

PS
17
iit

/',

metru
se-

deridens

15 gloriam
redibeat L,

P
redebeat

16

qui seripsi, sed qui PS,


postolo

{om. sed)

cum orn. P michi L cum L, a nobis cum PS


prccedit L, praecedet
sio

ueritatem receperint PL,


19 inpositionem]

ueritate recipi
flt

PL. utrum iS nobisIS crededi P debeant S


llt

P
23

sacerdotalis

pranitatis S,

om.

PL P
S

2(1

amisillo

LS, amisit
/',

P
S L
.S

insensibelis
id /j,

P
Ideni
/S,

21 polhietur

P
Jj,

22 heretecis

P
fecit.

altarem

L.

illiid

illum

eadem

hereticis conceditur.
fecit.

Fecit L, hereticus conditur


transit

(conditor S;

fecit

PS. an heretico?

Fecit transitum

transmisit P,

24 di-

uinani PS, diuina

dimittit A, dimittat

PS

egiptnm
attrahat

L
iS,

25 reliqnit LS, relinquat


adtrahat P, attrahit
honori L, errori
tulorit
.S

P
bnna
/'

mala PL. maciilam


snspiror
2(i

qmim

(a

rns. pr.)

P
legis

exrirlixse

inpiirgabili]

confcrtiir

PL, om. S
^S

horrori P.

piilliita

27 aggeo

PL

2S sacerdotem

legem PL,

sustulerit I^S,

EPISTVLARVM AD DIVEIiSOS
sanctificatam
,

VII.

:^>7

.'>

10

de summitate eius pancm aut (luodcuinque sauctificabituv ? Respoudentes autem sacerdotes dixeruut: Non. Et dixit Aggacus: 8i tetigerit pollutus ex omnibus bis, numquid contaminabiturV Id cst ille panis, qui dudum sanctus cxtitcrat. Et dixernnt sacerdotes: Contaminabitur. Qua proptcr conicicndum cst, si potcst ille panis iu bis altaribus consecrari, quem si consecratus panis tetigerit, rcdditur iuquinatus. Malacliias ({uoque propheta sic dicit: Si offeratis caecum ad immolaudum, nonne malum est? Et si offeratis claudum, nonne malum est? Et paulo post Maledictus, impiit, dolosus, qui habet in gregc sno masculum, ct votum facicns immolat debile domino. Quid hoe iudicio sincerius quid tali auctoritatc mauifestius ? Fabrica, quam iterata cupis iuuovatione
et

tetigcrit

aliquid

uumquid

pracsumere,

si

sana

est,

quid I)enedicitur

si

languida, cur offertnr?


,

QuantumeuuKiuc

munera a malis oblata


non poterunt.
ir.

in

bonum

traliere

concupiscas

sequi te ad sanctitatcm clauda

Dicit apostolus

despondisse se uni viro virginem eastam exEcclesia porro quae haereticorum fuit, etsi licet Cur ergo appetat sacerdos illicita, qui jirorsus a

hibere Christo,
meliori

id est ecclesiam.

renubere,

nou erat virgo.

contactu repudiatae ct viduae prohibetur?

Post hinc in exitia sera coniunctio est. Qui sociatur, inquit, mcretrici, unum corpus efficitur. Nec tollam membra Christi et faciam niembra meretricis. Vide si possit iunctis sibi Christi memmeretrix adintegrari
,

20 bris

in

cuius corpus unita Christi

id est Christiani se

pcr

jiollu-

tionem

ecclesiam velle, quae non habeat maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. Numquid ullo pacto poterit istud de haereticorum fabricis dici? Benedictio, quae rebus tide carcntibus ac pollutis inpenditur, nec purgat maculam nec explicat rugam. Immo
vertuntur.

membra

Vnde

et

alio

loco

apostolus dicit talem

25

magis,
porro,

si

paulo attentius intuemur, caret macula, quod simplum est novitate; rugosum
iteratione duplicatum est.

quod

Kugam
voce

igitur talem negat sancta sinceritas ct

Adam

veterem exueus novo (piod oftertur homini conparatur.


testamenti
sterui

Quam
.

no\itatem

noliis
sibi

auctoritas

novi

evangeliorum

commendat.

Vnde etiam ipsum

domiuus

pullum praecepit, eui aute ipsum nullus insederat

((uem totius saecu-

MaLach.
5,

1,

8.

Malach.

1,

14.

II

Corinth. II 11,

2.
.i.

17

CoriMfli

(1,

ir..

I.i.

21

Ephes.

27.

27 Ephes. 4,

2:{.

24

.s<i<i.

2s Matth. 21,

tetegerit

P
(o

qiiodc<inqiie

2 niintiuid

3 aggeus L, aggeos
.1

P
:i

tete-

gerit

P
LS,

pollutus

cx

ii

pr.

c.)

P
li

4 extetirat /'

et tlixenint saoerdotes coiitaminah

bitnr

et dixit contarainabitiir

P
malum
tale

panis coiisecratus

P
P

tetegerit

P L
PS
fuit

malcias

ceciim

L
P
om.
S,

8 et
11

si

olTeratis

P
P
si

est

om.

9 inquid

10 ma/colum
12 presumere

P
1.3

donilno
sanctiI')

debilem

sencerius

m<aiiefestins

tatem LS, sanitatem


se uni

P
om.
si

14 pot/erunt (u eras.)

P
LS,

despondisse L, suscepisse

(suscipisse
(ui

se uni uiro

15 ^cclesiam. ^cclesia L, eclesiam. eclesia


ss.)

P
P

In rax. pr.)

P
L

etsi

LS, etiam

{pr.

P
L,

licet

lecito

P
S

10 meliori reiiuberet P, meliori


17 repudiate
et L,

//iiubere L,

meliori nubere

illicita

inlecita P, illicitam

nc

PS

uidne

post hinc in ex,tia sera (x ex correct. pr.,

ss.

pr.)

L, post incerti iiexi sera P, post incesti

nexum
21
se

sera

18 inqnid

20 adintegrari L, redintegrari

PS P

unitas

P
fabrecis
2.5

pollucionem

om.

^cclesiam L, eclesiam

P
P

23 de haereticorum] de om.

P
riigam

24

flde

PL, sensu S
lill.
i'

impenditnr LS,
ras. pr.

infiinditiir

explicat LS, exemplicat

P
.S

attenti'

intuemur;
igitiir

intu

carit

siiii|iliim

L, simblnm P,

symbolnm
P,

2(>

L,
/'

ruga tegitnr S, fugiat igitur

P
.S,

negat scripsi,

27 comparatur L, conparetiir P, comparetiir


Iiis

5
tutius
/'

neuum 28 eugriorum L
necat L,

neqiiaqiiam

S
ips(>
.S

seiiceritas
2!)

ipsum

P/>.

niil-

//

iusederat

totius

tocius L.

38
laris

AVITI
usus expertem
in
feliciter redderent non iniiositca fiagella subditum sed exordia Et ut ipsum quoque dominicae mortis mysterium novitatis honore
.

sancta mansuetum.

non careat,
horntres

monumento novo, quod


posse

in petra

nostram dominicam carnem legimus quievisse.


funeribus sepulchrum

excisum est, redemptiicem Quis ergo mihi persuadere conetur post


Quamvis
putrediuis

mundari?

humore

siccato

:->

consumptis aiba iam carnibus tumuli ossa tollantur,


etiamsi

abesse

putetur

adspectus.

remanet iumunditia recordationi, Expulisti quidem morticinum dogniatis alieni et


proiecisti:

fortitudinem eius emortuo de sei^ulchro suo quasi ossa honore carentia

sed

puto

quod poni

in faetoris diuturni reliquiis sacri corporis


,

membra non

debeant.

Et
lo

dices forsitau haereticos

si

eis
,

potestas

detur,

altaria nostra temerare.

Veruni est

uec

refello.

Saeviunt (piidem

cum

possunt,

foedis nnguibus

alienarum aedium per-

Sed vim iutendere, loca pervadere, altaria commutare non pertinet ad columquod licere sibi haereticus putat ab exemplo. Magis vitare conveuit, quod liostis anq^lectitur. Nec mirum est, ut dedicatioues geminare audeant. (pii baptismata confrequentant. Quocirca non (juid statuam, sed quid optem, breviter iudieabo. Haeretici cultus loca pervadi nolleni cuperem praetermitti in morem ergastuhjrum (juae usu careant. Semper optandum est non ut mutata transeant, sed iufrequentata torpescant. Salubri populorum correctione desertis nianeat aeterna ^nduitas nec umquam recipiatur a nostris, quod C(mversionis studio repudiatur
vasores.

bam.

Specialius ergo fugiam

is

a propriis.

20

Ue
vationis
inlicito

ministeriis haereticorum,
(juia (|uid

quae ab

illis

facta a nobis execrabilia iudicantur, id


iussisti,

est patenis pateriscjue.

censeam rescribere me

validae quideni obser(pii

exemplum

est,

(piod legitur in iieptatyclio de turabulis peccatorum,

ignem
25

praesumentes inceudio tenqtoralis gehennae aeterna signante consumpti sunt.

laceliant nanniue ciueri iirunis(pie permixta

ad mortuorum iudicium terr(u-emque viven-

tium vasa, (piae diximus. et odoril)us turis adsueta abomiuabilem immunditiaui jierversi
3 Matth. 28, 00,

M:ii-c\

N,

-11;.

I.iii'.

i:),

y.i.

Idli.

l!l,

II.

12 cdliimbaiiil

Mattli.

Hi.

Iti.

23

Num.

16,

632.

reildet

P
dominioa

iiipositaj

sed exonlia]
niysteriiini

seil

om.

P
,

2 ut om.

/,'

[pr.

.is.)

quod4
miclii
(i

que
?i

P
PL.

al.

r.

P
fu/iierib; L,
(.ir

LS

(misterium L)
funeriim S

iniiiisterium
putridiiiis

P P
cariiibus,

/.

horrores

errores

-S

fuiiereos P,

lionore
iain

rontii-

sumptis alba

iain

carnibus tuniuli

L, tumolis P) ossa tollantur

LP

coiisumptis
/.,

albis

miilis attollatnr
/j,

S
aspectu

iiimunditia P, inimnndicia

recordationi

recordatione

PS

7 aspectns

aspectiii

/",

8 emortuo L, et mortuam P, emortuam


L, faetores S, foetores

S
L,

proicisti

9 poni 10 dicis

PL, imponi S
forsitan

faetoris

P
(^

diuturni reliquiis om.

LS,

forte et

P
11

haereticos S, hfjreticos
refello

x e corr.
saeuiuiit

<d.)

heretici/

P
i;j

datur

P P
eras.

tem/erare
ut vid.)

(p enis.)

P
fedis

LS, repello

P
P
om.

LS

[seuiuiit L),

saeui/unt [altcro

P
fiigiat

L, faedis

PS

12 eommotare
lecere

perteiiit

P
est
si

ergo specialius
dedicationes

fngiam L,

P,

fugiendum S

14 est ut

PL,

5
qiiocirca

P LS

(dedicaciones L),
.S

debeationes

P
/,.

15 confieqiieiitaiit LS, consequentur


/',

P
S

PL, quod
obtaiidiini

circa

obtem L
/'

16 hinc breiiiter
qiie
usii

hiiic

LS

indicabo PL,

indicaiii

nollim. cupe-

rini

I"
ul

careaiit

qiiae ut usii

capiant P, tlesunt haer rerha


/'
1!)

l'L

iion

ut LS,
a

cm,

P
quae
illis

IS Ircquentata
sacra
iinbis

tiirpiscaiit

rucipiantur

21
iicriiide

ijiiae

ab

illis
<S.

lacta

nobis L,

PS
iiaiiilae

22

|iatiiiis

paterisque
ualde

rescribere

periiide

om.

PL
.S,

insisti

P
yptatecn

LS

(iialide

L],

P
L'
(ii

exemplnm
in
i

obseriiatioiiis
),

/*
."*

23 heptatychn
24
inlicilo

eptatitico L,

P
P

tiirabiilis

P,

tiiriibnlis

;ir.
.S

corr,

thnrilnilis

PL

(illicito
2.5

L),

illicite

teinpnrales
iiiiientiini

/'

aeleriia

(aeternam

signante L.S,

aeterno
/',

igne

ceiieri

2(i

adsiieta

P.

assiuta

LS

inniiindiciti.im

immnniliciam L

EPISTVLARVM AD DIVERSOS
u.siis

VIl.

30
serni(p

faetorc coiitraxcnant.

Tinic

(Inci

lcj^ifero

cdiisulcuti

praccipit

divinus.

nt

haec

infusa. fornacibns ct distcnta jicr

laniminas ornatilius sacri altaris

a(itij;crct.
,

Vidcs

>

si ignibns illic paritcr erndiniur usum execraliilein metalloruni ad lionnni non posse transfervi adeo ad catliolicam coniiiarationem lioc pracstat metallis ignis, quod sensibus tides. Vnde et in psalmo iiroplieta: Vre renes meos et cor meum. Iveprelicndat ccrtc quispiam jiro seusus sui discretione, quod sentio. Fateor

crgo, quod
careat
,

ministeriis

illis

niiuime delectari, quae in superioris Galliae partibus ad ecclesias legis


:

nostrae captiva venerunt


tibus rapiuntur,
1

quaeque

nil

volnntarium,

nil

innoccns praefercntia,
niilii

si

dolen-

offerentibus prodessc non poternnt.

Cur

dicat victor

(juod alta-

!>

qnoquo libet ordine meuni factnm cst, si iubetur: Honora domituis iustis laboribus/ Parum est de laboribns, nisi de tuis; parum cst de tuis, uisi de iustis. NnnKpiam oblata pronuntieni, quae antc([uam ofterrcntur ablata sunt. 8ed talia semper mnnera gratuler sauctis altaribus suiierjioni, qualibus religiosissinius princeiis patriac nostrae ecclesias propriac regionis exoruat. Plane non soluni propriae, quia ei sua videtur, ubicumque catliolica est, cum de tliesauris suis lcctissima (inae(jne producens in domini inijiendia curat, ut in bis quae ad sanctnm miniribus tuis exliibeo,

num de

non niagis pretiositas possit jilacere quam novitas. Orandum (juod restat est, ut longo tempore conpos votorum, opes sibi a deo creditas non in scc.retis molibus, sed in pnblicis mnncribus possessnrus, cuni populo sibi subdito gaudcns
steriuni

pertinebunt

20

usibus sacris semiier habeat, quod donavit.

Niuii.

!(>,

:,..

5 Psalui.

2.i,

2.

U) Proverb. 3,

'..

tun

(ItidJ

iloc'i

r
2

consoleiiti

P
LS
L

inij)

sernio iliuiniis

L,

praeropitm- (praeceptiini

est

.S)

sernione diciino

PS
/',

lancminas P,

laiiiinas

nrnatibus

sac.ri

altaris

PL,

sacro altari

(cir-

natibusom.) S
rationeni

aclliKerit

aniReret L.S
prestat
/>

:i

illi

imcehus
ccrat
.S,

/'

4 (oncparationeni orat onii|uau


nil

LS, opesupe-

P
jir.

hue

oiii.

P
L,

> proptceta sic

sic

PL
iic

li

certe quis-

piaui in Tds.
riores
11

P
i;c-c.|csias

luinisteriis

LS,

nieiiiinistis
lef;c!s

ininiin^

iiij

<jni.

/'

edesias

/'

S c|ueqcie
111

nilj

iiiliil

nihil
.S

/'

rapiuictccr L, rapiaiilnr

PS

poterunt PS, poteraul L


12 7iMniquam
(iiu

lueuuc factunc cst


offereiitnr

PL,

ineo lactuni (cstom.)


ablata

holiera

(e

(.

e.)

L
.S

ras.

aL)

P
S
(eelesias

L
u(.

LS, oblata

/'

13 gratnler

PL, Rratulor

qnalibus P, qualia L, qnaliter

relegiosissinius P,

religiosus L,

reli-

giose

si

U
vi.

verba princeps
P), desiderantur
ciir

Tlaiie solus

habet

honiat in ras. pr.


eis

LS
/'

15 propriae P, propric
1(5

P LS

propriae

m.

ss.

P
P

regiones exei
ai

quia LS, quae


(a

PL,

S
L,

cum PL,
iinpeiidio
(in

thensauris

in

dni impendia

pr.

rasura corr. ex

vel

m) L,
precio-

donmi
sitas

om.) P, haiid omni impendio

S S
111

17 pertinebunt LS, pertiiiebant

P
20

praetiositas
(oin.

orandum PL,
cS

or^te

IS est L,

om. PS

conpos

seripsi,

cuiu

post L, opus
sacris

cum) P, post (om. cum)


Jonauit PL, douabit

posscssurus L, possessuras

PS

usiib;

LS,

suis

.S

40

intera. IWl et4'

tliu

doyiiiata tenebraruni et niysteriornni orieutalium


.Si

fervcmn barbaroruni corda


cuiuscunuiue scismatis
liaeresis

secluseranl.

(juod auteni vel in


sic

Konuuiorum conlilms

culi^a

ottendere

possit et

divers/M/M terribiles
inmanitiia

auimos natiomim aut


at

Arriana maculavcrat aut naturalis


1'atus,

possidebat;

i)ostqnam princeps prae5

iu catholicani

vestram dc

iJi-iatino

errore cunmigraus, velut Christiauorum signifer

l)ortauda

coram populo

veritatis vexilla suscepit,

omnes adhortatioue

iuliciens,

nuUum

potestate

coupelleus suaui geuteui


ingeri
(/as

proprio

extraneas autem snae adqnirit exemplo.


catervatim

Nec vobis
caularuni

dignum
/-er/itis

est,

quam vim
8ic quoque
si

veritas habet;

quidem populi ad
(lucm in
10

saepta

coucurruut:

sed adhuc de regibus solus est,


illos,

bonuHi

trans/iit;

nuu pudeat.

iiuos

adhuc provocatione uon corrigeus,


saltem praestitit

iam tameu admiratioue coupescens,


rta

uoudnm

saluti potuit adpouere,

persecutioue cessare.

>Servate,

quod superest, oratu adsiduo


,

his partibus soli rcli-

gioso uuicum i^iguus et iupetrate a deo aliis regiouibus tribui


custodiri.

qnicqnid uobis petimus

De

cetero veraciter ignorare

me

fateor,

utruui meuioratus filius vestcr scripto


Icgis

aut

verbo

votum suae obligationis

aper(/(')/t:

husilicam

uostrae iu urbe,

qnac
(luod-

15

regni sui caput est,


(|ue

quantum ad (u/e/nam paupertatem


/(/rum
est,

pertiuet,

magno
*

sum/)/(/,

de

poteu/i///,s'

maximo
ad//(/c-,

construxit aticctu ct
pre((////i

beuedico munere vestro


*
*

pars quae desiderat///'

illius

au

VIII
iid

cx

Papyro

Parhknsi

f.

W".

10'"

=
.5

P
iii

cuius

exeinplum p. 41
Litteris

exfiitiet;

deesl

in
et

LS
meu

epislulae
et

piipam urbis de conversione Sigismundi


4 imniaiiitas suppl. Biynonus

reijis

fraymentwn.

ohliquis

supptementa

aliorum

exaravi

catliolicaiu
',1

uestom de ariano errore commigraiiit Bignon.


apographo geretis, quod iMbet P,

b nec nobis iiarrationcm ingeri


delevit

dignum

est Biynon.

regitis scripsi: in

Biynonus

et cbristi

superscripsit

an qiiarum curam geritis?

ut ep.

LXII

(55).

praeterea

cf.

ep.

XXXllII

{31): qui ouili dominico praeest

10 transisse scripsi: transformauit diuinitas coni. Biynon.


corrigensj corrigit Biynon.
it
,

prouocatioiiej prouida ratione Iliynon.


coni.

11

admirationej pro ueiieratioiie


,

Biynon.

itiij

nisi forte deleta ayllaba


i:!

quae vidcri potest per errorem repetita esse

praestal

a persecutione cessare

iiobisj buiic

sane nobis suppl. Biynon.

15 basilicam superiorem Genevae

extructam ni fallor, in cuius dedicatione Avitus recitavil homiliam

.\XUII

17 ante vocem rarum nescio

an

dici

supplendum

sit

uestro

im uestrae pietatis?

El-lSTVLAliViM Al)

DIVEKSOS

VIII.

41

Exemplum Papyri
. .

Parisinac

f.

10" (Biguou.

f.

71').

dM/d'(

tmata tcuebrarum

ct mistiriorum
si

[orieUjtali^um]
lucjl iu

ccr.

um barbarorum
d
terribilis

corda secluserat.
cuiuscumrpie

quod autcm
offcudere

romauoruui
sic

culpa

sci>smatis

possit

et

di^crsu

auimos uationum. aut aercsis arriana macolauerat aut uatural^is

/as

posscdebat; ad postquam princcps pracfatus in catliolicam ucstram d

errore coumegraus uelut cliristiauorum siguefer portauda coram populo


u]critatis uixilla suseepit

omucs adortatione

iuliciens

nullum potcstatc cou[)cllcus


/

suam geutem proprio extraneas autem suac


ge]ri

adquirit cxcmiilo, nec uobis

dignum

est

quam
quoque

uerita[s]

babet cateruatem (juidem populi ad caularum

geretis scpta coucurruut sed adliuc de regebus solus est


(/ou

quem

in

bouum

trans

podcat.

sic

illos
si

quos adbuc prouocatione uou corrcgeus iam ta[m]en

(/miratiouc coupesceus;
el

non

dum

saluti potuit

adpouere! saltim praestitit

a persccutioue cessare: scruate (piod supcrest oratu adseduo biis partibus


solc rc//gioso

uuicum piguus
:

ct iupctrate

adco

aliis

regiouibus tribui

q\x

uolds petemus custodiri

de cctcro ueracc/cr ignorare

me

fateor

utrum
.

uicmoratMS
t;/

filius

wcster scribto. aut uerbo uotum suae oblegatiouis n\)c>i

cam

legis uostrac iu urbc

quae rcgui sui capud

est (juautum
j)()teu
.

ad
.

Nam
rum

paupertatem pcrtcuit magnosum .... quod quac de


est
j)ars

maxemo

construxit
. .

affectu

li.

beuedico munevc uestr


/

quae d/siderat

r adc/yrac/

ill/us

au

Vncinis inclusi tjUae post Biynonuin cvanuerunt


po.mi, ubi vestiyia litterfiruni,

ohliquis litttris quat paruni rcrta

sant f.iaravi^ puncta

non

littcrae

adparent.

5 possedebat]

iiic

el

in ceteris e littcra

non raro

in

correcta csl antiqua ul vid.


(i

nunm.

praesatiis

an

praefatus

dubium

8 post uobis sequebatur lonya littera

vel

1)

prou

ratione clescripsit

lliynon.

corregens] corrigens fort. pr. m. corr.

12 ad

ratione neylecta ini syllaha dedil Biynon.

praestitit] praestans falso

Biynon.

V.i

hiis] falso piis

Biynon.

11 soll dedit Biynon.


;

etj

ex

falso Biynon.

aliisque falso Biynon.

IS magiiosuin] inagnorum falso Biynon.


.

cetera desiderantur

prorsus in exemplari Bignoniano

posl potcii

e sequebatur tonya littera


fot. Itl'

20 adepraef? adebraetv

unum versum

post v. 'JU excidisse prodit versuuni

numtrus queni hahet

42

AVITI

Exemiluni Papyvi Paiisinac


//cllegete veniin totis ticWc tribuere

f.

10'

(Bignon.

f.

78 et 71).
optenere petitionw
ille

VIII

quod

a,

uobis

jioterit

suae

uo.s

quantum

talis

persoua meriri uidetur adicite; ceterum

piissima
eclesia

humilitate deceruit (juod


z'^'"

cum omnes

ciuitas uestra recte

uua dicatur

iuste pro caelo habetur quicquid se sacro terrae uel puluere miseretis
/// /// /// ///

EXPL'

vim

(7)

f Auitus eps

iiajiae

Coustantinopoletauo

duni doniuus

meus

filius

ucster patricius segisniundus gloriosissiuuim princepem

offio legationis expetiit

nobis quoque deferendi ad uos famolatus aditum dupleciter

saneta oportunitate prospexit

Cum

enim
inl/.

ut

praecipuum sacerdotem iusto

uos disiderio sitiremus adiciit uir

laureutius

honorem

uestri animis nostris

indecans apecibus suis omue nubilum (piod quieteni orientaliuni populorum

ambiguo caligante fuscauer[at] redintegratae

])acis

serenetate detersum et

eam

cum romano

antestete uos habere concordiam (luam uelut


:

geminus apostolorum

princepes luundo adsignare conueuiat

quis euim

(pii

uel catholecus dici jtotest

dc tautarum hac talium eclesiarum pace non gaudeat cpias uelut iu eaelo

positum regionis siguum pro gemiuo sidere mundus expetat;


tetur iufirmautium reditu

Quis uon merito dilec

iucolomium statu cum

aliis

ouibus intra claustra

saluatis illa
][(icliliti]

quae

uitio errautes arliitrio fuerat

euagata caelestibus caulis

iilaudente renocatur.
eclesiae disciplinam.

Custodite igitur (piasi jiatres traditam uobis etiam su

[/'/

iiti\s

Concordia uestra tautum opus est magisterio quantum


pojiulis

[oportet
[ribus

exeniplo

quaim carctatem

suadebimus
poterit]

si

hanc iu nostris

ricto

nesciamus quid iu corpore firmum uideri

petitioni leyit Biynon.

li

iimiiis

liiynon.

h-

21
:

vid.

nottis

ad

ey.

V/IIJ

[7]

infni p. 43

.5

13

papyri imaginein dedit Mabittoniu:^ SuppUtn. Paris 1704 p. 11: videral


2(1

otitn

kanc epislulain Paradinus.

Laruna. exptevi ex Lugdunensi lihro

oportet exemplo

t

abscissa haec ante

Bignonum; idem

verba

([iiam aritatem

non

vidit leyitiiue

magistcrio

i|uantiiiii

pro popiilis

21

e.t

Imr versu paura littcra-

rmn

vestiyia restant

EPISTOLARVM AD DIVERSOS
intellegitc

VIII. Vnil.

43

v/rum
talis

totis

velle

tribuere

quod a

vol)is

iioteiit

optinere petitioui.v suae.


ille

Vos quautum
deceruet,
liahetur.

persoua mereri videtur,

adicitc.

Ccterum

piissima huniilitate
iuste pro caelo

quod,
(|nic(iuid

cum omuis
ile

eivitas vestra recte

una dicatur ecclesia,

sacro terrae vel pulvere uiiser/tis.

VIIII

(7)
.'>

Avitus episcopus papae Constantinopolitano.

p"".^^,;

Duin domnus meus


officio legatiouis expetiit,

filius

vestcr patricius Sigismundus

gloriosissimum iirincipem

nobis

quoque deferendi ad vos famulatus aditum duplicitcr

sancta opportunitate prospexit.

Cum

enim ut praecipuum sacerdotem iusto vos desi-

derio sitiremus, adiecit vir inlustris Laurentius


1

honorem

vestri animis nostris, iudicans

ai)icibus suis

omne nubilum

quod (piietem orientalium populorum ambiguo caligaute

fuscaverat

rcdintegratae i^acis serenitate detersum et

eam

cuu) liomano antistite vos

habere coucordiam,
veniat.

(pmm
(jui

velut gemiuos apostoloruni j)rincipes

mundo adsignare

con-

Quis enim,

vcl catholicus dici potest,

de tantarum ac talium ecclesiarum

pace non gaudeat,


1,',

(pias

velut

in

cacio

positum religionis siguum pro gemino sidere

mundus
cum

spectat?

Quis non merito delectetur infirmantium rcditu,


ilhi.

incolumium

statu,

aliis

ovibus intra claustra salvatis

quae

vitio errantis ai-bitri fucrat cvagata,

eaelestibus caulis laetitia i^haudeute revocatur?

Custoditc igitur ([uasi patres traditam

vobis etiam super nos eeclesiae disciplinam.


sterio,
211

Concordia vestra tautum opus est niagipopuiis

(pumtum oportet exempio.


rectoribus

Quam
in

caritatcm
cori^orc

suadebimus,
poterit,

si

hanc

in

nostris

nesciamus?

Quid

firmum

videri

(p'.od

nutat

IG M;Utli.

IS,

1-2.

VIIII: 7
legunlur v. 5

Ad

constantinopolltanum
huius
edilionis
;

epm

rubr. et marg.
vid. p.

L,
4'J.

om.

PS

{P
9

20

eius

e.ieinpium

\'ersus

= 17
P

Papyri Parisiensis
olim Sirmondus

f.

Kf

ubi
in

ediderat

nota

ad Facundi episcopi librum XII


papae Constantinopoletano

[inter

Opuscula varia Paris. 1696 II S20)


III
vel-

s)

5 -|'Aiiitus
Auitiis
e.

eps////////

(post eps

Illl vocibus

erasis)

sequitur S,

constan-

tinopolitano epo

L P L

dum

PSs,

cum L
inl;

segisuiundus
P, illustris

P
11

gloriosimum
reintegratae L.S
qiii

L L

7 ofFio

S oportunitate
corr.)

PL

9 adiciit

LSs

eum L'
mii.

(pr.

aiitestete

12 adsignare PS, assignare Ls


ac 5s, hac P, aut

13 qui uel PSs,

potest
religioiiis
'<s

de] potest qui non de

L
scripsi,
s

14 non gaudeat PSs, non om.

L
s

Bignon. ex coni.,
et

regionis
el
1

PL
statum
vidit

15 spectat

expetat

PL, expectat

S,
,

aspectat
arbitrio

reditu

statu

PSs

reditum
[litteram
<S

incolumique

16 arbitri scripsi

PL,

arbitrii

17

\[aetilia]

non

Bignon. supplevitque muiido plaudentej

18 su[per no]s

con-

cordiae uestrae
[litteris

19 oportet exemplo L, absumpta haec [Uicuna cirea viginti litterarum) P, et exemplo

oport om.)

fqua]m caretatem

omisit haec
;

et

qiiantiim necesse erit pro populis coni. Bignon.

20

ricto||

P, quihus neglcrtis partibus coni. Iliynon.

celera desu7it in

prarler nfsligia qiiaedtnn inrerla inse-

quentis versus

41
iu vertice.'

AVITI

Vuanimi crgo copiam redeuntibus date ne quis iutentione pereat, praedicaspeculam adsiguatam furax bestia poj^uletur, si ab unitate sensus Maeror noster, si super disseusionem vestram sol oecidat, damvestri Roma dissultet. uum orientis est. Quia nos prosperrimum, quem supra dixi, nuntium per fidelissimum nrum accepimus ad notitiam nosti'am vcstro firmate rescripto ut expectaus occiden;

tioue prosjicite, ue

talis ecclesia iu

sermouibus vestris douum caelestis oraculi, (juod se laetatur accepisse


niultiplicari
silii

per ((ludiscipiTlinu.

gaudeat per niagistrum.

(s)

Avitus episcopus Eustorgio episcopo.

post

Adventu praeseutium portitorum ecce iam secuudo ad me desiderandi reverendi(lue affectus vestri dona venerunt: quae tanien plus fierent prosperitate secuuda, si Revera duplex in litteris vestris materia gratulati(uiis fierent numerositate copiosa. Primum quod salvam mibi gratiam sic etiam in vestro sicut in vestrorum accessit. deinde quod iu eo me famuextitit animo decessorum, hereditario monstratis affectu quo dum tueudae vel reparandae libertatis curam geritis, lari negotio j^raecepistis Im]iletam est igitur beatitudinis etiam me non indignum tali miuisterio ceusuistis. Cumulastis oratione mercedem interveutu vestrae sauctum ac spiritale praeceptum. vesti'o pretiosius factum est pretium, quod misistis; victa cst per reverentiam vestri in rigore barbarico bumilitate immanitas, intercessione crudelitas. inlatioue cupiditas. cum etiam interConicimus qualiter illic praedicationibus duriores animos edomatis
,
:

veniendi viribus absentia

vobis

saxa

sic

frangitis.

Visitatur

opere vestro no.strarum


,

211

aerumna regionum
latu

et

emanans ex

largieudi thesauro irrigui fontis ubertas

cum
:

Ita-

liam rigaverit, respergit et Galliam.

Quapropter depenso salutatiouis honorificae famuv(jtis

me

uti^jue

vestro intercessu vel favori


in

})rofusac supplicatiouis insiuuo


litteras vestras:

optans

licet iu
jier

eunctis,

his

tamen specialius causis


ut etiaiu

in quibus sic vobis

misericordiam comiietat,

me

per olioedientiaui vestrorum operum fructus 25

attingat.

Vnam

ergo copiam

correxi,

manoum'? Ergo piam

.S
.*>

pereat pr. in ras.

jiciioatione

(p in rns.,

linecln superscripta

non
21,

in ras.)

L, praedicatioiieni
f.

2 specnlata sigiia tam fera bestia

S
L.

assignatam

locus ex Isaiae

c. si

8 intellegendus ni
si

census L' pr.


4 quia iios

c.nrt.

3 merov

iir

memorcs uero nostri S nostram S, uram L

super L, quia

super

iS

om.

5 accepimus L, om.
spectans

uestro oin.

LS
et

addidi

Hrmitate

expectaiis] fort.
t

X
11 29

A(l fortugium

epm

rubr.

marg.

L
S
19

fotiirgio sed

ex corr. vel

eum

ligatwn pr. m.,


Var. I 9.

forturgio Ferrandus legit.

Eustorgium Mediolanensem episcopum agnovit Sirmondus


9 ad
(e

[coLl.

Cassiodor.

Ennodii epigr. 149)

me

L, a te

10 affectus L,

atfatiis

dona uenerunt S,
r

donauerunt

L
S

ifi

uestre

in ras.)

L
/>,

cnm etiam

/.,

etiam om. S
ueslro
.S

21
i9

egionum L
inter-

22 respergit L, adspergit S
cessu L, intercessiii
liis

23

me

utiqiie uestro scripsi,

metiiq;

/.,

nie iiestro
ohtaiis

profuse supplicatioiiis
raihi tanien

praefnsa siipplicatiune

24

iii

tameii specialiiis L,

specialibns

EPISTVLARVM AD DIVEUSO.S VIIII XII.

45

Avitus episcoims Cacsario cpiscopo.


Licet
ipsa
se

venerandi

portitoris

persona

aniniis

fraternae
ofticii

caritatis

insiuuet,
petiit

sanctus tamen Maximianus antistes hanc peculiarius ad vos


(lestinari
.

mei paginam

per quani

me

potius ab illo

quam
:

illum

me commendari

debere mani-

est. Et quia iubere diguatus est necessitates suas sermoue meo panderc, nibil dicendum de peregriuatiouis labore suscepi quia, (piantalibet vel tcmporum longitudine

festum

vel itineris vastitate genitalis patriae liu(piat habitaculum, peregriuus sacerdos dici non
potest, ubi catliolica reperiri ecclesia potest.

Quam(piani nec

iila

vobis regionis suae

subvcrsio ([uasi iucognita exaggerari debeat:

cum

]iietatem vestram

misericordiac aditus non lateat, ubi est miseriae locus.

Priucipalis

qnaereutem ubiquc tamen ei, quantum

ut peritiorcm medicum (piocuuKpic per(|uirat, lumiuum cniuscuuKjue remedio artis succurrat. Quani(piam religiosac mcntis intuitiis coutemplandis magis sjnritalibus occupatus nec uimium de exterioris liouiinis caeeitate perterritus eo temiieramento hauc, quantum comperi,

dignatur adsererc,
imbecillitati

causa veniendi est,

([ui

corporcoruin

curani requirat,

ut

amatoribus potius suis satisfacere iu huius studii necessitate con.Spem vcro recipiendi obtutus
(piantum arbitror, et
terrcstribus,

tendat; simul ct ne videatur per ueglectae sanitatis culpam facultas in eo sacerdotalis


officii

repreliensibilitcr minorata.
requivit,

ab exemplo
moitalis

quod

scilicet

Tobiam nostrum caligautem quidem


,

scd

quae nnmdo eraut

invisibilia

contuentcm

attcntum aeternae luci et iani paene dici

immemorem,
sanitatis.

latens in angclo mediciua reduxerit per collyrium fellis

ad dulet

cedinem
si
si

Quocirca suscipite fratrem sinceritate solita,


anxio dcbctur, inqicndite.
infirmitatis
Iui])lcbitur

revercutia digua:

(piid consolati(mis

autem communc dcsiderium,


si

etiaui

qualiscumque

mcdela

lu-oveuerit.

Qiiod certe

minus, saltein in-

C(irrui)tibilcin

vultuni ])ictatis altcrnne uulli obiioxius caecitati sacerdotalis conscieutiae

oculiis recognoscat.

Avitus episcopus

Maximo

e]nsco])o.

Licet uulla, quibus ad praesumcuduiu hoc ipsum officium ])rovocarer, vestri ajiostolatus scri])ta iiromerucrim, oiferre

me tamcn pagiuam

debiti famulatus,

cuiii ai)})ella-

tione
si

uon iusseritisj o])ini(me compellitis. Hi (luideiu ad occurreudum auimis vestris, uou nieremur aspectibus. fama trahimur, etiam dum abseutia cohibemur. His addi(piod ita

tur,

aerumnas infelicium Galloruin cousolatioue


8.

consilii et largitate paljiatis.

ut

ls

Tob.

11,

1:3.

XI
cularins
serere

Aiiitiis

uiennensis episi^npus

ail

cesariiim

epm

ruhr.

(I

mnrg.

L
.S

i se
7

/<,

sese

iS

'A

peas-

5 est necess.

pandere L, est ut necess.


14 de exterioris L,
inflrniilatis

panderem
f>

iteneris

II

L
S
XII
:

12 remedii arte

de vm.

20 cnllirium L

22 anxio L,

sancto

23 qualicumque
llt

L, inflrmitati

5
20 maximo L, magno S 28 promoue-

rim L,

Ad maximum episcnpum cum proraeruero S correxi

ruhr.

el

mnrg.

L
:il

cnmpeilatione 5

consilii et largitate

.S,

et

om.

46
siib

AVITI
specie eius,

quam

comperi, misericordiae ad agnoscendam suorum uecessitatem in


,

Italiam festiuautes post longam peregrinationem

cum duce

Cbristo vestram merucrint

videre persouam, merito itropriam credant intrare se patriam.


est,
])ro

Commeudo, quod superQui


licet
sit,

regiouis

uostrae ])resbyterum

praeseutis

scilicet

obsequii portitorem.

redimendo cuiusdam

])ropiu(iui sui filio

laborem fatigatiouis adgressus

a quo-

dam tamen

uobili \dro ])roviuciaIi

cum

uiea prosecutioue directus est, ut praefati filium

a comite Betanco. uomine Avulum, aute hos circiter quattuor aunos pro ])iguere obsidatus adsumptum, sub auxilio vestrae intercessiouis requirat ac revocet. Quod superest
ol)secro,

ut

dignabiii

beatitudiuis

vestrae

rescii|)to

et

illic

exulautibus ingeuuitatis

statum reparabilem et bic desiderautibus scribeudi aditum doceatis esse

commuuem.

Apolliuaris episcopus Avito e])iscopo.


Satis
licet

iam ])oeuarum dederit sera ])aeuitudo


satisfactionem
deferre curavi.

tameu

quia ad dieui lcstum


(|ui

angelis nobiscum colendum ncc vicario qni<lcm fauiulatu adesse merui,

devotiouem

uou osteudi,

vcl

Ad

(juod vere, ut confido, ij)SO

sum
)

beato, revereutissime domiue, sjjiritu visitaute commouitus.


in visioue nescio quid

Nam

iu ipsa sancta uocte

manibus meis baeserat, quod cousideus iuxta me fulgentissima, Cumque expergefactus cotidianum (luidem sed iuusitato colore rubea columba vellebat. nianuum mearum borrorem recognoscerem, sed purgari me immerito nihilominus memiuissem dum ipsum audjignum maestus mecum at(iue auxius volvo re])ente quasi lam quae mc hinc coufusio stiinulo percussus illico suui reliquati faeuoris recordatus. Ali(iuatenus tameu hac S]ie sola(luaeve presserit amaritudo, ])ietas saucta ])erpendit. tus sum, quod iguoscat, quae commouere dignata est. ut uiisero mihi nou omuis saucti Vuum tautum mixta debitis commemorationi eius ol)scquii opportuuitas fraudaretur.
, ,

io

officiis

supplicatio

dei)0scit,
i)lus

vestrae, (luae in

me

ut bauc (|uo(iue indulgcutiae iam iusta cst. imputatiouis ins])iret.

suae

])artem

sensibus
25

4 petitorem
.'*,

f
8

(potitorein

j)r.

c.)

5 redimeiido

lllio
/,

/.,

reilimeiKja
pisiiere
/,'

fllia

.S

7 ut
viil.

Amiliim
corr.)

.iiiiilsiim

/>,

Auoltis

nomen non

ruro occurrit

qiiatiior

!e ra o jir.

A
obsiatiis
/,

assiimptiiiii

U exiiltantibiis LS, correxi

XIII: 11 Apollinaris eps. ad auitum

Viennensi
nec L, ne

e.

gerniano S
15 beato
/^,

12 tamen quia L, quia om.


beate et

epm germanum S

rij6r.

et

marg,

L
(i

11

Auito episcopo] Auito

13 aiiglMs nobiseum L, ante alios nobis

IG consudens

S
20

17 /inusitato
ilico

anle

erus. pr.

m.)

L
nie

post coliimba inierroyandi nota praeter punctum erasa

iam quae me S, iamq;


23 oportunitas
iS

21

fort.

perpendet
jir.

hac] ac

22 misero L, miserto S
scripsi,

L
24

debitis SL',
ofliciis

debetis

c.

commemorationi

comemoratione L, commemorationis

quod

supplicatio L, qiiod oni.

EPISTVLAKVM AD DIVKRSOS XII XIIII.

47

12)

Avitus episcopus Aiiollinari episcopo.

Apparet liquido,
virtutum
cuniulus
se
,

quanta
error

sit

in vestri

nievito i;ratia dci aut quantiis conici de1)eat


est.

ubi

ipse

tam

sauctiis

Nam

duni

iustus aceusator sui

quod peccare non potuit, coutitcntis humilitas crescit ad Excessistis fateor consuetudinem, sed meritnni, nou confessionis veritas ad reatum. pietatis augmento. Semper diei, cuius meminisse diguamini, dulcis vobis venit a Minus enim jirocul dubio nobis sollicitudo, sed non incomiiarabiliter jiraevenit oblivio.
conatur in

couvincere,

salva observatione apparet effectus.


delectet,
i

Sed

ostendistis,

quanta

siiiritalitate

vos exercere

(piod ])raeterisse sic dohiit.

Verc secuta est dignitatem

delicti vestri saucta

et tale repertum est in dormiente supplicium, quale fuerat in vigilantc pecEcce veritatem dico in Cbristo. non mentior. Cum i^arturicutibus lacrimas oeulis legissem somnium, quod vidistis, omnis mentcm nieam subiit necessitudinum recordatio praemissarum quilnis per visitationem vestram bonorcni dcpendcre

revelatio:

catum.

nos admonitos inteliexi.


15

Porro autem de
:

ijisa

revelatione quid senserim

in siuijilici-

nocte sancta, in qua scilicet germanae commuuis dejwsitio celebrabatur nescio quid manibus meis haeserat, quod considens iuxta me fulgentissima, sed inusitato colore ruliea columba vellebat. At vero cum iuxta te jnetas tua nec longe avolaus celeri
tate dejiromo.

Sic ergo inquis

Nam

in ijisa

recordatione consedit, debitum quod sanctissime tu, jiiissime jirojiinquorum, tu inquam


20

merito

Iiaec

columba sentires,

falgentissima

cum

simplicitate sic

luceas

inusitato

eolore rubrata,

cum innocens

singulariter quasi jiropriis eomjiuneta stimulis erubescas

ampliastis ergo (juidem, ut supra dictum est, facnus adsuetum.


suetudini defuit,
oblivisci,
ib

Nec

illud

tamen conlicuit

quod putastis

nam

nocti ipsi

quam

vos exeitante Christo non


nihilo

adhuc de abundautia superioris anni vestra


(juod

minus
annis

luxit oblatio.

Sic

ex (juodam sujiernae beuedictionis irriguo,


multis.

impenditis

singulis,

suftieit

Deuni

([uacso.

nt hoc etiam mihi pietas vestra

quandoque dependat.

11

Timotli.

2,

7.

1.3

Aviti cp. XIII

(11)

1517.

XIIII:
se] id se

12

Auitus eps. ad apoUinarem


5 excessisti

epm
(a

rubr.
(i

2 uri L, uestro

.'?

gratiam
ciiius

L
L, huius

4 in

Mommsenus

auEnieiito S,

augmeiitum L
sollicitudo L,

digiianimini
citudo

dnlcis uobis uenit a iiobis

nobis
ci

Mommsenus)

dulcis a uobis uenit solli-

sedens

S S

12 iiecessitudinis
/inusitato

14 simplitate

Ki crlebratur

h aescrat

L
L

17 coii-

20 sentiris

22 amplicastis

assuetuni

24

lia-

bundantia

48

AVITI

Avitus episcopus Coutumelioso episcopo.

Quautum
tantum
animis

vobis tvpud

deum

sutfragantibus qualiscumque voti mei dies propinquant,

meis

desideriuni

])udorque

decertant.

Benedictionem
si

quippe

fiagito

operi imjjerfecto.

Esset fortasse quantulacumque excusatio,

in

eo inertiae

meae

noxam
tatu
,

velaret ac tegeret magnitudo.

Nunc

vero exiguo pariter atque impolito quid

quod trepidantem animum audaci solatur boradventu cuucta in melius esse verteuda. Neque enim est, quod non possitis aut orando componere aut perorando excusare. Tantum sicut de iuconqiaratae pietatis voto certi sumus, ita praevio praestolatae visitationis uuutio gaudcamus.
potest esse deformius 1
igitur est,

Vnum

vestro scilicet

si

pios deus exaudire dignatur

Victorius episco])us Avito cpiscopo.

a.

Ad

se])aranduni

tritico

lolium

in area

domiui ordinationis vestrae ventilabra


i)riucii>is i)rinci])atum,

posceuda sunt;

(juia ille,

qui vos constituit tcnere loci


,

uos voluit

quod autem o])erandum est, vos iubere. Quidam enim civium, ut nuuc delatum est, ante (luara ])lures aunos sororem defunctac coniugis sibi in matrimonium sociavit. Quod ergo nuuc sub multorum praeseutia auditus acexequi, (juod praeceperitis in opere cusator tauti criminis nou occulta susurratioue a sociis facti disseruit qualitatem,
ipso coram,
([ui

1 r.

sed
* * *

pcregit ista, proposuit quique

vobis dispensantibus miserabilis i^rope

eodem modum, nou


,

(juo illicita praesunq)sit ausu,

uegavit.
vel
,

Proiude qua
puto

sit

abstinen-

dus coudicione

praecipite

sivc ut pariter lugeaut


,

si

est indiceuda sequestratio, 2u


,

vel qui modus paenitentiae edocete. Nam non gcrmauam coniugis quam uxorem fratris adsciri.
(juod

est

ut

minus

in

coniugium
statuite,

Vos tamen,
tali

ut suggessi,

vidctur;
vix

(]uia

praeter

ordinationem vestram de

causa

(juid pronuntiari

connisi
2.5

veniat,

decerno.

Communioni nempe eum

trc]iide

su1)trabo

vcl

permitto

auctoritate vestra roboratus extitero.

12 MMtth.

.-f,

12.

XV:
r]uaiitiir
'S

13 Auitiis eiis
.'I

ail

contumeliosum

e|pni
iS

rubr.

el
1

niitrf/.

L
S

2 iiualescuque

auimis meis L, aiiimi mci


iios
iS

furtasse oin.

inhertiae

L L

iir(i|iiii(i

ortatu

L
pertac

pius L,

S positis

L
riilir.

*J

sicut

'S,

si

quod

dc iiicumparatae L, dc eom-

S XVI:

IJ Victorius

ejis
iS,

ad auitum
iubete

eiHii

et

iiiiirii.

11
-S

Victiaiiis

iS

\A uosj uobis
oiii.

14 exseqiii

iiiliere

L
L, ego

\b soiorem L, sorori se
.S

10 sibi

iii

niatri-

moiiium L, matrimoiiio
ci.s

iS

ergo] g

auditus L, aditus audiiii S

17 a soriis L, atroiS

iS

18 peregit scripsi, regit L, gessit

ausu imbis L,
4'J,

aiisii,

qui studio a uobis


iiullcatis

pimca
el q. s.

verliii
1!)

hnc loco 'excidisse sitspicor ex eis quac Aviius in/ra p.


sit sit

IH Imbtl: quia

laboriosum ipsuiii

qua

21 in coniugio

EPISTVLAUVM AD UIVERSOS XV-XVIII.

49

XVII

(ir,j

Avitus episcopus Victovio episcopo.

rrobatae snmmae^iuc
til)us

jiietatis

est,

ut dc causis

ad

pdiititiciuui

vestruui

pertiueu-

>

consulendum esse ducatis. Quod tiicere vos, ut dixi, non Quapropter contra culpam, quam iitteris indicastis, arbitror vos nierito moveri. Quis enim vel laicus non advertat uon sine grandi macula tieri de affinitatis propin^iuitate couiugium? Vude licet scdlicitudini
quoque
cousiliuui

meum

ambiguitatis animo, sed dilectiouis ostenditis.

uostrae iustissimus dolor de necessitate ipsius districtionis incundjat,

salubriter tanieu

exasperatur in temporaneis,
marituni
III

duarum

scilicet

quem salvari eu|imus in aeternis. Oportet ergo liominem germanarum non iurevocabili auatliemate pereuti sed pro,

ab ecclesia sequestrari. Et quia indicatis laboriosum ijjsum ante multos iam aunos illicitam secundae uxoris copulam fuisse sortitum, sufticiat impune baiulatum longo temj)ore crimen incesti. Nil hic quasi timore divortii
positis observationibus interim
dul)itetis.

Merito censetur separatio legitima, ubi extitit coniunctio crimiuosa.


si

Vtris-

(lue
I'.

ergo,

videtur,

dum

in taui iufelici obstinatione persistunt,

votum excommuui-

catiouis indicite,

donec a consortio criminali publica paeniteutiae professioue deseiscaut.


certe sinceritati vestrae

Et tuuc miserentibus vobis ad timoris ex correctione exemplum gratiam reconciliatiouis


accipiant.

Ego

iubere,
tatis
iii

suggessi.

Auctoritatis

vestrae
tauieu

quod rationabile credidi, quia tanti liabuistis est errantium comimnctione perspeeta severiaestinxi,
si

ordinem

temperare.

(iuos

veraciter

conipunguntur,

supra

scriptis condicionibus parituros.

xviii

(Hi)

Avitus eiiiscopus Victorio episcopo.

Cautelae et

caritati satisfacitis

dum me

ali^juid

iuterrogando non minus honorare


si

(puim onerare dignamini.


tia
2r,

Hed cum

veritate simplieiter dico recte vos,

uou de peri-

mea

saltem de amieitia iudicare nec aliquid

vobis

um(piam
ut
iu

responsione

mea

suggeri, nisi quod volo a Vienneusi ecelesia custodiri.


fiiium

Hecutus est ergo, ut indicastis.

nostrum diacoueui Vincomalus,

quem deus
friget,

tribuat

bono vincat malum.


posse misereri.
op(iuid multis/

Vidi

homiuem nimie crudum


vitiis,

cuius miseriae coustat vix

quemquam

luvenis

senex anuis se decipit: aevo


ut

adulterio ealet.

taudum
:iii

est,

pro voluptate

desperabili uec (luamlibet perire aetatem liceat.


j^ro

Nam

cum
tium

adhortatorie plus

quam aspere
est.

ineestus faciuore culparetur, severitateni nostram sero nou licitae couiugationis trieennalc consoreessi fateor

sola praescriptione tarditatis accusaus,

damnasse eausatus

Ad huuc locum

imputando,

([uod

scilicet

ilixi

XVII: 15 Auitus uicnnensis ejis ad uictorium epni riibr. et marg. L Victurio S 1 ut fiixistis S 5 merito uos S 7 nostrae i, uestrae S 12 baiulatuni scripsi, banulum (m mimi. r pr.) L, bacchatiim >S longuo L criili. Incerti iiil L, crimen iiicesti. Niliil .S 13 sed merito S utrique si uidetur ergo S uotiim L, 14 post uidetur finis (jual. xviii- L iiotam S 15 disciscant L, dissuescant S 10 et tum miserantibus S ex correctione L. et correctionis S XVIII: 16 Itera ad eundem ruhr. et marg. L 23 Sed cum 22 onerare qiiam honorare 'S recte uos] sed cnm noueritis recte uos S 25 a Viennensi S, a orn. L 20 diaconem L, diaconum .S uincat] uincatis S 27 miseriae] miseriis S annis L, llde S se 28 uiciis L, uirtute 5 decipit L, om. S obtandum L ^ta29 per uoluutatem disparabilem S nec L, non S
.'J

non L, non, nt

tem L, tam
oilai'

.S

30 adortatorii;
.9

L
/_.

incesti

31

non

licitae acripsi,

uos

licite

L, nos

illi-

iiigationis

32 damnase

impiitandi

correxi,

impiideiiti

50
siia (lilectione

AVITI
scntentiam diifcrentes maluissemus coiTCCtionem
viii

conpnnctioni ipsins

voiiintati(|ue servare;

ac perinde iustuui esse, ut post spatia tot aunorum vel criminalia

restriugeret
liaec,

qui

refrcnare

iam longaevitatis accessu etiam legitima debuisset.


,

Ad
'>

ut

sentire

me

credidi

nou conpunetus sed coufusus ingemuit,

promittere ali-

((uantis])er

adgressus mulierem coliabitationis indignae ab accessu aspectu^iue suo proSuasi respoudeus,


fuerat,

tiuus eoherceudam.

ut vobis ista promitteret et facti paeuitens

ab

eo sc solvi,

(juo ligatus

postularet.

Tamen,

(luia iussistis,

ut quicfjuid sensui

meo
felix

videatnr aperiam, sufficiat censurae vestrae separatio personarum.

Scindatur in-

coniugium iunoeentiore divortio.


eius
fidelis
,

Sufficiat districtiouis fructui

terminus mali.
Ipsis

Nec

sane promissio

putetur,

euius

vita

extitit

iufidelis.

fideiussoribus n

emendatio secutura credatur

quibus intercedentibus prior culpa laxabitur.


,

De
tam

cetero

autem

quod ad paeuitentiam spectat

moueatur interim agere

accipere uon cogatur.


intesta-

Sufficiant infelici crimina sua,


l)ili

nec ingeratur laborioso.


si

cum

respuit, (juod

animo vix committi debuerat,


earnalitatis

petisset.

Cesset a fragilitate j^erfidia nec subeat


Si
iubetis,

in

cumulum

rebellionis

augmentum.

breviter

ad

ultimnm
])erdit

i'

suggero: Excussus ab scelere suscipiatur ad veniain; ])atiatur ])aeuitentiam.

cum

peccandi occasionem; profiteatur, cum amiserit voluntatem.

xviiii

(17)

Avitus e])isco])us Viveutiolo presbytero.


Duiiliciter ])ietate ]Ieiium est

a.

516-517

quod

fecistis,

dum vehendo Lugduuum


iiifirmum
,

huc^ine mitsollicitum. 20

tendo

stiiduistis

de duolms fratribus

illic

ri'(|iiirere

istic

visitare

8 cf. Coiicil

EpMoiiensis ctm.

XXVIIII (XXX).

.sua /,,

sui

.S

17

leijitnlur in Vd-pyro Ptiris

f.

iP'

P.

vitl.

p. fil

rorrectitmem PSy cor4 ccdiili


/,

reptionem
punctus]
ilani

coiipunctioiiij

'.i

acresu

/.

legitima adebuisset

con-

ingemuit promittere
{sirj

.S,

ingeumi

||

pnuuittere P, iiigemui Proniittere


7

G coliercen-

L, quoercendan
nl.

ab eo L, ab om. I'S 10 lideiussorbus

quod Icgatns

I'

ilistctionis seii stc

fx rec

corr.

viikiur
1 li

L
snlTiciuut

P
L,

11

secutura PS, secura


l'S

12 speclat L,

expectat

Pfl

intestabili

iiistabili

16 excussus LS, excusso


expl'

patiatur ]'S,

petatnr
17

p(juitentia

17

cnm PS, dum L


rulir.
et

P
f.
9''.
!)')

XVIIII:
pliciter
,S,

Auitus eps.

,ad

uiuentiolum epni.

mnrii. L,

om.

[Papyrus
pietatis

S
/*

19 dueorrexi,

duplecitor P, suppliciter

L
in

pielate
P)

PL,

pietati rer. cnrr. P,

neeudo

ueniendo

LS

[et

sic rec.

m. supra^cr.

lugduno

EPISTVLARVM AD DIVERSOS

XVIII. XVIIII.

5]

Exemi)lum

rajiyri raiisiuac

f.

9'

(Biguou.

f.

78).

seuteutiam di tferen^s malluissiraus correctiouem


|

uiri coniiunctioui ipsius

uolU|U

t]ati

quae seruare bac perinde iustum esse ut post spatia

tot

annorum

uel

crimiualia restringerit qui refrenare iam longeuitatis accossu etiam legiti

ma

adcbuisset ad liaec ut sentire

mc

credidi non coupuuctus sed confusus ingcmui


al)

promittere aliquantisper adgressus mulierem quohabitatiouis indiguae

accessu aspectuque suo j^roteuus quoercendan suasi respondeus ut uoljis ista


l)romitterit et facti paeniteus

eo se solni quod legatus fuerat i)ostolarct

tamen quia

iussistis ut

quicquid sensui

meo uideatur aperiam

sufticiat

censurae uestrae separatio persouarum sciudatur infelix couiugium inuocenti


ore diuortio sufiiciat districtionis fructui termiuus mali uec sanae promissio
eius fedelis pAtetur cuius uita extetit infedelis ipsis fideiussorbus cmendatio

sccutura credatur (luibus iutercedeutel)us prior culpa laxauetur

De

cetero

autem quod ad paeniteutiam cxpectat moueatur iuterem agere accipere non


cogatur sufficiant infelici crimina sua nec ingeratur laborioso

cum

respuit (piod

tam
fidia

iustabili

animo uix committi debuerat

si

petisset;

cesset a fragilitate per


si

nec subeat in carualitatis comolum rebellionis augmeutum

iubetis

b reuitcr

ad ultemum suggero

excusso ab scelere suscipiatur ad ueniam patiatur


profeteatur

placneteutiam
uoluutatem.
Il^)

cum
expl

perdit peccandi occasionem,

cum

amiserit

Auitus eps Viuentiolo iirbo


Dupleciter pietate pleuum est ((uod fccistis duni ucendo lugduuo liucque

mittendo studuistis de duobus


s

fratrilais illic rc(iuirere

iufirimum

istic

uisitare

seiiteiitiam Biijnon.
11

non iam
iussoiibiisj

Utjit
i

Lleleire
jir.

.s,'*.

Ilijnon.

liiUrarum

eiitis

inffrinr pars iide^l

10 saiic Biijnon.

.w.

m.

l^ spoctat Biynon.
uteiido Bignon.

21 ueeiidoj iieniciido supra


liiicque] liuc

adilitum ab eo qui Iranscripsit verba in scripturam usitatam.

.... Biijnon.
titteris

22 inflrmuui isthic
scriptum,

iiisite

sic

Bignon.
;

'l'.\

nihil

iti

lioc

versu

tei/itur

praeter soUicituui spatiosis

quod omisit Bignon.

'Require'

prcie/i.i'i(

transcriptor

52

AVITI

Excinplum Papyri

Parisiiiae

f.

9"

(Bignon.

f.

77^).

Nec a

uobis praepositum iutermissum esse potabitur.

cum uos

religioso fratri plus

in affectu

adque honore debentibus

spiritalis officii

huius conuersus etiamsi

non i)opuscisset aegrotus quidpe cum sacerdotis germani iure uel adortationem
nouitas qnaereret etiamsi consolatione anxietas non aegereproinde laborem
iusta fatigatione susceptum prorsus excusare desistete ne iiideamini

adhunc adii

piendi uel definieudi ambiguetate peccasse, iam uerotaliter dignas pro transmisso

munere

gratias

agam

uotis

me

raagis sentio inuenire

quam

litteris

illud

quoque

ut

de heremo

talia proferri

posse dicatis elegantia

quadam

disideria

hominum ad locum

uestrae cohabitationis adtrahetis quo procul dubio personae uestrae sullicitudine


institutione doctrina etiamsi liuentaesint

eremus

fieret

paradisus quapropter

pro sella quara transmisistis cathedre uicissitudine inpraecans quaeso ut nutan

tem scolam

cari conimunis

eugendi et non minimum quantum ad statuni suura adteuet

praesule uiduatam spiritali solatio ct saeerdotali magisterio foneatis necpie iliud ad

inpendenda caretate uos retraat quod simplecitates magis


nis

uti arbitror

quam

abusio

animo minus digne ab

eis

cura uestre ordinatiouis ambitur ut ad maiora nt pres

tante deo cupimus gubernacula prouiendi et ad duplecanda (juinque talenta de

duobus addetis adsurgentis probati


secreti conscientia feratis

in

secuudo gradu fedelis

et

maxeraus ha[uc
.

ad populus

ut quo in aliis fraterna dissinsio

potuissit ar

herimum

faccrc in uobis studucrit patcrna dilixio mo/)|a]tirium contcncre. Ex]l

10 liueiita]
tuisset
ii:

i\

intcr
leijo

tt

u nlteTa linea potest sub folii plica latere

18 dissinsio- Biijnon.

19 po-

Biynon.

ac,

nam

litterae c arcus

apparet

EPISTVLAKVM AD DIVERSOS
Nec a
vobis propositum intermissum esse putabitur,

XVIIII.

XX.
vos
religioso
fratri

53
})lus iu

cum

atfectu atque honore deferatis spiritalis officii huius,

conservus etiamsi non poposcisset

aegrotus
prorsus

quippe cum sacerdotis germani iure vel

adhortationem novitas qnaereret,

etiamsi consolatioue anxietas non egeret.

Proinde laborem iusta fatigatione susccptum


transmisso muuere gratias agam,
votis

excusare desistite

ne videamiui adhuc adrijiiendi vel definieudi ambiguitate


pro
Illud

peccasse.

lam vero

ut taliter dignas
litteris.

me

magis sentio inveuire quam


dicatis,

eleg^antia
dul)io

quoque ut de heremo talia proferri posse quadam desideria homiuum ad iocum vestrae coliabitationis adtrahitis,
personae vestrae sollicitudine, institutione, doctrina, etiamsi in veritieret

quo procul
tate sit

heremus,

paradisus.
,

Quapropter pro
ut

sella,

quam
cari

transmisistis,

cathedrae
et

vicissitudiuem inprecans quaeso


n)inimo,
dotali

nutantem scholam

communis Eugeudi

non

quantum ad statum suum


foveatis
,

adtinet,

praesule viduatam, spiritali solacio et sacer,

magisterio

sin)plieitate

magis,

uti arbitror.

neque illud ab impendeuda caritate vos retrahat quod quam abusionis animo minus digne ab eis cura vestrae

ordiuationis ambitur: ut ad maiora,


et

ut praestante deo eui)iraus, gubernacula proveheudi ad duplicanda (|uinque talenta de duobus additis adsurgentes, iirobati in sccundo gradu, fideles et in maxiu)is hanc secretam conscientiam feratis ad iioi)ulos ut, (puid
:

in aliis fraterna dissensio

nec potuit

istic

he)'en)um facere,

iu vobis studuerit patcrua

dilectio

monasterium coutinere.

XX

08)
20

[Avitus episcopus

Symn)acho papae nrbis\

unde, etian)si pignus ]-eliquiarun) saci'ae crucis putan^us essc vobiscum, a sancto tan)cu
Aeliae
urbis
antistite
istius

vera sacran)enti
2.',

hanc veram

specialiter

munifieentiam

credimus expetendam.
loci ad)i)inistratione

Qui re

et invidlabilen) iiuiitate)))
,

conservans,

sie desiderabili

potcns est impertire nos dono


re

ut

ab (anni cuuctatiouis absolvat ara,

biguo.

Qua de

plurinium

pagina famulante deposco


portitori
:

ut

ad praefatae ecclesiac

sacerdotem

litteras apostolatus vester tribuat


,

quatcnus gen)ina uobis veniat

benedictione firniamentura

quod ecclesiarum praeminentiuni muudo vel consulta sedis

vestrae auetoritas respondebit vel hun)auitas illius olisccrata porrexerit.


IG Matth. 25,
l(i.

iiraepusitum

I'

pliis

PS.

piis
/'

L
.5

2 duferatis , debeiitibus
aiihortatioiiem
ailbuc. L,
.9,

PS

coiiseriius scripsi,

coii-

uersus PS, conueiitus


solatione PS,

'i

quidpe
aegere
/'

adortationeni P,

ad rationeni

4 con-

conlatione

L
ti

ad hunc

PS
corr.

adri|iiendi P, arripiendi

LS, coriiisi

ripiendi liignon. coni.

ut taliter L,

talitur [om. ut)


.S

P, qualiter (om. utj S, fort. ut aliqualiter,


c

forit

mavis ut
!)

totaliter

hereiuo

PL,

ereuiu

S lociiui]
in

ex

1 jir.

adtraUetis P, attraliitis

quo PL, qui S

doctrine L' pr. corr.


1(1

ueritate sit L,
11

Iiuentaesiiit

(.;'.

inuenta essent) P,
iprijcans
7'liuania'

iii-

ueiita sit

beremiis L, eremus

PS

iiicissitudine

inpraecaiis P,

L
Sir-

scolam

PL

'Eugendi nomen, quod


12 mininio L, mininuim
in mnry.,

in codice nostro desiderabatur,

supplevimus ex schedis
13 ab LS, ad
/'

mondus UaUnndus
ut

PS
S

adteuet P, attiuet
14 simplicitate
/>,

LS

retrahat
.S

L
/', /',

retraat

/',

retineat

simplecitates P, simpliciiatis

uti

LS
et

curam tl

l.i

ut praestante] ut eras.
in

prouieiidi
seripsi,
coll.

P
Luc.
1(1,

17

redelis et

maxemus

tideles

pulos

maximus 5, fldel' ma\iuius L, et Mommsenus seoretam conscientiam


. .
||

maxiuiis

10,
L,

niaxiuios
t\\w

ad

po-

L, secreti conscientia
(c

PS
a)

qiiod

PS

IS disdissensio

sensio nec potuit istic scripsi: dissiiisio

potuissita

evanuil post

P,

discessione potuistis L,

potuisset

XX
cum

ep. .X.XII (S"),

heremum L, heriinum P, eremum S 19 dilixio P Uoc fragmentum, qttod Sirmondus post ep. .WllII [17) posuit, ex non ex codice Cartusiano descriptum suspicor. Titulum

contenere.
pnpijro potius

ExpV P
nunc deperdila una

addidi ex Sirtiiondi conieclura

'

54

AVITI

lAvitiiK

cpiscdpus [uipau Hici'osolyiiiitauo|.

XXI

(ni)

Doiiiiius

Guiulohadus rex Avito Vienneusi episcopo.


lectione
sanctitateni vestram censui

v^*'

De

proplietica

consulendani
aii

cuius

lectiouis
scriiito
s

exeniplar subter adieci.

Et ideo ntruni

iain tenijiora ista fucrint,

futura

sint,

vestro declarare dignamiui.

Ex Sion jirocedet lex et verbuni doniini cx Hierusalein. Et iudieabit iuter plebes multas et redarguet geutes validas usque longe. Et concident gladios suos in aratra et lanceas suas in falccs. Et iani 11 on extollct geus supcr gcutciii gladiuin, et iani uon stabuntiu bclligerarc. Et requiescet unus (|uisquc sub vinca sua ct sub ficu sua; ct non erit (lui in tiniorem niittat eos.

wii

{>)

Avitus Vicnnensis cpiscopus


Licct de lectione

domno Gundobado

regi.

i'"si

prophetica scitos niagis,

iuter

quos ipse

profiteri

non audeo,
ne dicam

i">

delincritis consulcre sacerdotcs,


ctsi

opto tamcn iussioui vestrae satisfacere vel oboedientia,


Ita,

ncqueo rcsiiondere doctriua.

(jnod indicari vobis iubetis,

etiani tcxtu,

cxpositione,

prolixuin est et niaiorciu disputationis vacationcm postulat,

(luam succincta

cclcritas rescripti epistularis adniittat.

(juod ex proiilieta Isaia directae


est

ad

nie

Et idcirco quanta possum brevitate respoudeo, id iaiii duduni tcrmino jiaginae subdidistis
,

-iti

tempore dominicae

incariiationis,

inipletum.

Nani cuiu dicat

Ex

.Sion

egredie-

tur lex ct verbuni doniini ex Hierusaleni, tractate diligentius, au, quae adhuc cxpectari debeat, promulgandae legis restct auctoritas. Certe post verbum dei, quod caro factum est, ut per nativitatem corporis habitarct iu nobis, si adhuc ex Ilicrusaleni aliud verbum sperandum est. istud, (luod supra diximus, unicum non est.

-lo

Vndc incuuctautcr
praedicata
cst.

quem proposuistis, loco seriiio patris Cbristus et lex Quia cum duae leges siut, id cst luthiica, (|uae praecessit,
in eo,

Christiana
et nostra,

((uae se^iuitur, ct ilhi vetusta iani etiani proplictaruni tcniporibus diceretur,

videtis

ab

Isaia istani tantuiiiniodo uuntiari,

(luac

vocatione geutiuni magisterio Christi doccntis


:ift

iudicabit inter mediuiu gentium et incrcpacunctis cognationibus terrae intra unam ecclesiam Quod vcro ait: coucidcnt doniinus iioster iudicando instituit et arguendo convcrtit. gladios suos in aratra et lanceas suas in falces, licet possit dc corporea
exorta
est.

Vnde

sequitur:

et

bit

populos multos.

Quos ex

aetate doniiiii, iu (|ua per orbeni quietura incoucussa jiax floruit, aliquantisper intellegi:

evidentius Iioc tamcn Christianis tidclibus coaptatur, ([uorum cuni maiori iiumcro desit ac dcfuerit fcrri usus, (piciii in pernicicni hoiiiiiiis malitia priniae n;itivitatis armaverat,

).>

ad

iisus

salutis vitaleiiuiue culturani iiati\itas


4.

sccunda

coiivcrtat.
21
Isa. 2,

Nam
.i.

cuni in evaugclio
23
loli.
1,

Isa. 2,
2,

:i.

12
2,
4,

Reg. IIII

IS,

31

:32.

II.

U:\.

A.

i2 Isa.

XX='
tempore quo

Hic sine dubio prior Utjebatur epistuta nd


A'.Y scripta

Aeliaii

urlfis

,intislili_in

\p(>sterior est

\\V

{j:t\\

eodctn

eodemque casu quo


rex.

.V.V et

.\.\ll abrepta ut videtur


et

XXI: 18 Goiidobadus
.s',

ad auitiim uiennenseiu cpni rubr. 4 cuius loctioni

mnrg.

L
N
7

',i

Doiunu.s (iunilnlKiclus

Gondobadus (domniis om.)

L L

h
ovi. S,

ti

disiieuiiiii

syon

iclirfui

XXII

haec epistula desideratur

30

ferri

add.

Mommstnus

EPISTVLARVM AD DIVERSOS XX^ XXIII.


<le <ine saeciili

55
ct

praedicetur

Exurgent gens contra geutem


de
catliolicis tiguraliter accipiatur,

regnum contra
colli-

regnnm,
gamus,

et

ex ipsis malorum indiciis immiuere iam paene niundi terniinum


dixi

nisi

quod supra

nescio, ut quid post


Illud vero,

saeculi finem obtunsa teloruin

acies

in

ligones

et

vomeres commntetur.

quod imo

lectiouis iussistis adiungi,

id est:

requiescet unus quisque

sul)

vite

sub ficu, nec esse in eadom lectione uec ad causam de qua consuluistis snggero pertinere. Quod tamen temporibus priscis ludaeorum populo, meriti alternaute
et
distantia,

sua

frequeuter aut pro peccati emendatioue concessum, aut rursuni


est.

jiro

succeden-

tium cidparum castigatione sublatum

Avitus episcopus domno Sigisniundo.

-^

Quod me de
meo exacta

colloeutione regali ad notitiam vestram non detulisse culiiatis. occursu

festivitate

servavcram

quia revera indicari vobis litterario fiimnlatu cuncta


perplcxitasque

per ordinem disceptationis prolixitas

non
,

patitur.

Nani

(luantum

in

animis domini mei


otii

patris vestri

sensisse

mc

puto

fervet in

eius

studio cmifictum

credebamus auimositate deposita, siientio tcnq^eraute reqnirens non cessavit iracterita induciarum brevitate, sed latuit adeo ut nec ipsa eontentionis arma, quae quasi iam in nostra defecerant, poscautur extrinsecus vel usque ad reditum legatorum suorum fervor Kedeuuti igitur mihi de eo, quod uostis, itinere nec a]i(|uid meditationem expectet. vel (luicquid per imi^licatissimos ((uaeinterim de huinsmodi proi)ositionibus opinanti stiouum mordacium nodos louga satisfactio et sagax iudustria potuit pararc, eommotum
fronte certamen. (luod
sul)itam opportunitatem potius
:

Nam

quam quietem

est.

cilio

Fervet validius prolixa disputatione tractatus, placidus tameu uec aliquid superdominandi turbuleutae commotionis intersereus. Sed curavit necessarii opportunitas provisa secreti. ut, quicumque conteutiouis fuisset eventus, nec superiorem tuniere nec

superatum pateretur erubcscere.


proposita,

qnantum

milii
. . .

^idetur,

Quid multis? sine iactautia vobis libere dico, (puid si audissetis potuit placere suggestnm
plus
iudicio
,

ad
est.

iuod

saue vereor ac

audicntis

satis

facere

quam

studio ])lacuisse.

Cum

praesentiam vestram deo largieute meruero

per

me

seriem totius altercationis

expouam.

luterim sermouis cursum de fine colligite et ex eo, (piod discedcnti mibi utrum ad respousa motus fuerit, aestimate. lussit nanuiue, ut, (luodcuuKiuc de scripturis nostris testimonium ad iuterrogata protuleram seu si forte occurrisset et aliud, ad siugula (piae tempore colloeuti(mis aptaveram, subuotatum ei (n-dinatumque
praecepit,
,

transmitterem.
pliciter:
si

Quod cum

sibi

ex maxima parte prouuntiarct incognitum, adiecit simsacerdotibus


se
:il.
,

scriptum misissem,
sectatoribus
5

immo magis

seductoribus et, ut adbuc


pietas

verius
I

dicamus,
Marc.
13, 8.

suis
IIII
Is,

velle

pi'oponere.

Vnde couicere

vestra

Reg.

XXIII

vid.

CoUatio episcoporum.

XXIII: 19 EpVa
cur.sui

aiiiti

e[ii

ad

domnuni .'ligismundum regem


14 conflctum L, confiota

Tubr.

II

me

de]

nieo 5,
iu

occursum mea

L
1!)

10 oportiuiitatein

me L

do

/^

oc17
iu

uo-

stra L,

nostra regione

S
21

mediiacioue expectet L, medilationis expectat S

2(1

uol

oiii.

implicatissimas

L
2:5

mordacium L, niendacium S

longa satisfactio et sagax L, loiigo spatio sa-

gax S
cilio
'S

parare L, arare

commotum
oportunitas

iS,

quod motum

22 ualidus S
rei,

.aliquid
.'<

a super-

sed curauit consulte, necessitatis opportunitate prouisa et


n. 5

ut quicumque

sedj

rex A. Jiihniuf

130

L
.S

27 uereor ac audieutfis L, uereor audientis


s<-il

^S^

nul acrius
:i2

leijemlum aut
liicutionis
:i4
si

erciilisse

metuo puliirerim
subnotata
ei

28 ciimj

ciim

S
L.

29 discedenti S, diceuli
litlera

coli'-

L
sic

ordinataque
nihliili

ii3

ante parte

eriisa

quae nesrin nn fnrril

L,

:i.5

se

om. LS,

uelle propouere

om. S

cognicere

5()

AVITI
quanKiuani hitcnto
licet sciens
c(intr;i(lieti)n,

potest,

tanien arbitro sapienti nou invalida vel absque


etsi

viribus visa, quibus iutcutiouem

suorum

non optat

corrigi,

desiderat fatigari.

Ego

auteni

quantum potestatibus divino (juoque iussu frequeuter

et regibus

pro veritate non ceditur, utrum parerem diu dubius fluctuavi, sciens et amoris animo

me per baec illi serviturum quani bostibus arma ministraturum et dum adversas acies odia non minus a cive quam ab boste dissideutc impetcudum Quo deo praestante jtoUetis fastigio culminis. l)rivata publica obsidione circumdant.
timens non tam
, ,

studio religionis, i)rivilegio auctoritatis, vallatam muris discordiam propulsate et furen-

velut per campos Ema tliiae plus quam civilia bella dispergite. Quia cum iauuludum poudere duplicato clamautum querimoniac non audicntuni duritiam fatigaut, aecpuim est, si dignamini vestram (juo^pie sevcritatcm aut illic castitia in castris
,

gandis consulcre aut bic crubescentibus condolei-e.

Avitus cpiscopus viro


Fecit pietas vestra

illustri

Apolliuari.

..,,

rem solitam sollicitudiuem tam porrigeudo de uobis quam de Nam revera nuntio vestri discessus accepto in summo metu vobis nostram credendo. et trepidatione pependimus: quia nobis diversis nuntiis dicebatur vos domiuoruni. Vnde faciebat hoc meorum con(]uibus observatis, accitn cunctos pariter evocatos. tanto intellegerem reut quantum mibi pauciores remanserant scientia peccatorum maueutibus plus timendum. Sed deo gratias, quia prospero reditu iu laetitiam vestros vosque revocavit in patriam. Servet Obristus banc, quod superest, desideriis commuui,

i.i

^u

bus libertatem,
pervenire.

ut noliis ct consolari

absentiam vestram

sit

possibile et

ad praesentiam

XXV

(23)

Avitus episcopus papae Hierosolymitauo.

Exercet apostolatus vester

concessos

divinitate

primatus

ct

quod

priucipcui
.

locum

in

universali ecclesia dei tencat,

non privilcgiis solum studet monstrare


.

sed

meritis.

Ornat pariter legern nostram cathcdra vestra

catliedra

cum

pcrsona.

Vudc

depeudo gratiarum vota, per ad me munera pervencrunt non (piantitatis pretiis, sed salutis praemiis aestimanda. Ditastis namque sanctificationis opibus pauperieni orbis extrcmi et obscuritatem Tersit a provinciis S(dis occidui participato uobiscum fulgidi ortus lumine contigistis. quae boni supcrcurrentis irriguo nostris torpentis religiouis rubiginem claritas doni
obligatus dignationi vestrae debito largitatis pcr ipsum
(ineni
,

a Luc.

12,

4.

:>

Matth. 1u, 2^.

Act.

5,

2!l.

'.(

Luciiui

Pli;ir,s.

!.

arbitrio

L
timeiis

2 obtat
,

/.,

4 c^iiitur

/.'

7
,

scieiis et

amoris

circunidaiit] sciens, certe

liomiiiis ariimuni

iiunquam

nie pcr haec satis facturum

nec miiiiis ab eo caiiendum,


7
(,liio|
>'*

quam

ab hoste,

dum

aduersa acies odia priuata publica obsidione circumdat


cl.

^
ruir.

At

qiio
11

10 Quia

diidiim simiis p, d. et

querimonia et non audientium

diiritia

fatigati
el

oastigandis S,
l.'i

cum iamcastigantes L
apolli/.

XXlllI: 20 Aultus eps ad iiirum illustrem apollinarem


nari L, Apolliiiari illustrissimo
Iti

mary.

L
i*!,

uiro

illiistri

S S

14 solitam L, soUicitam

15 iiostram
accitos

nra

L
21

s/nmmo
et

et trep.] et om.

perpeiidimus

LS

correxi
211

17 accitii S,

eiiocatos S,

iioiS,

catos

li)

quia L, qui

10

in

laotitiani

et

siipercst dfsirlenmtur

iiestram

iiostrain

L
:

ad om.

L
manj. L
Ti iherosolimitano

XXV
cesseos

21 Auitus eps ad p.apam iherosolimitanum rubr.

24

coii-

EPISTVLAUVM AD DIVERSOS XXIII XXVII.


fideni

57
vestra
i^enetra-

uostram

coiitciiqilatioiic

niimcrata cst,

ciun patefactis in actate

libus caelestium tlicsaurorum quicquid catliolici credcrc

iubemur,

iuspeximus.

Orate,

quod

sui)erest,

ut diguis talia miseritis:

couimendate uos mysteriis,


regio

quae uobis comut iudulto uobis

mitteuda duxistis.
r.

Aedilicetur his devotio nostra,

defcndatur,

pignore salutari, quos terrestris Hierosolymae cousortio uon ceusuistis indignos, super-

uae ac caelestis

lialtitaculo

rcddatis idoneos.

j)

Avitus episcopus Stephano episcopo Lugduncusi.

10

Quamlibet atteutis culturae douiiuicae faniulis intcr adsidua phxntaudi studia scuiper etiam quae succidi expediat oriuutur. Ergo pervigilibus sollicitudiuis vestrae Sed iuter studiis opportuuissimum his operibus adquireudae salutis faeuus adcrescit. ioiium Arriani germiuis uumerosa, ((uod peius est, corruptioue ditifusuni couicere nequeo unde sese facies seraiuis inimici uou quidem uova, sed rara monstraverit, quis
,
,

ir,

veutus attulerit. Sed navem gubcruantibus vobis parum luis ista metuenda est. Nou liabct dc uuiltitudiue tempe(^)iiocirca Douatistarum stas profectum, uec tenuis ])erficit aura uaufragium. nomcu ne diu in loco vivere i)ossit alieuo, beuedictione protiiiiis scjiclitc vitali. In Dc (juo nc vci faiiiMc ipso foraeuti sui ortu peregrinantis iguiculi frigescant iueendia. funius narem Galliae iuudcentis adspcrgat, mauus impositionem personae, dc qtia scribi-

trausmarina contagia orbi uitido


uullo fulta solamiue

tis,

adhibete, intcrdicta uomiuis


coustat revera in

i|isius

in

postcrum,

si

ex corde couvertitur. meutione.

Quaui
iu

supradicti

scismatis

professioue

cum

miuisterio

baptismatis

ctiam chrismate c(uisiguatam.

Hoc
tniii

certe eos iu regioue illa observare manifcstum est:

qua primum deus tribuat,

ut (piicuui(|ue
|iatria,

huius erroris

fueriiit,

corrigantur;

deiude

a nobis quaiu sccta distaute

ut

ad partein uostraui,

((ui

salvandi noluerint.

agnoscendi trausire nou possint.

Avitus episcopus ApoIIinari ejiiscopo.


lubetis
tidiiis
,

et voti

est,

ut cultibus
,

uovis paritcrque cousuetis studid gciiiinac dilccIioc

(iccurraui.

Scd vcreor
par

uc

nos

tcneat,

(juod

potestates
forte

diutiiis

tciiuistis.

Oratc tauien,

ut

desiderio

succcdat eftectus.

Nisi

illam

uiagis cx|iciisaiii
licet

numeraveras,
gasse te
11

(luac

peuu adliuc frigeute animis


laxato
l.j

tuis calct.

Quocirca
te

pauca crosi

dicas,

licet
25.

aulicorum

convcntu relevatum essc

gaudeas:

(|ua

Miitth.

n,

inccvti (letae.

coiitemplationi;

iii

(.'t;it,f

L,

:i

jiietate

.*?

:t

(oiniiiittere diixistis

.S

.''i

ilK^rosoliiiiiio

coiisorcio

L, om.

S
A(I

XWI:
nensi om.
ac.cresiiit

22

stoplianuin liigdunfiH.-nsciii

(niu?-;/.

lii^ilun(_;nseni;
iS

epin ruhr.

tl

iiianj.

liij;ilii/.

8 assiiiua
11

'J

Krso
pr.

periiigilnis
r;i.

10 opoitunissimiiin 12 sed satis rara S

aci|uirenilac

L L

(onicere] re

nis.

L
uelis
i!(.

13 contagia] con siiUhIhi

nelis

rtidendo tijferla

contagia, orbi [lineoUmt


lis

et

?n. aild.)

L
.S

8uil

uohis] sed deo gubernantc'


<S,

uoa

S
si

14

luis scr/pjii,

L, labes

17

foiiiti /j,

fomitis

per(^grinantis

peregriiiantes

//

frigescant L,

frigescat
iii

S
s.
s.

incendia seripsi, incendio i, incendiuiu S


professione uersata est, cuin miiiisterio
d.
iS
.S

18 aspergat
21
crysiiiate
iS,

L L

2(1

(,iiiaiii

constat

reuera

suprad.

L
saliiari

22

ilciiide]

tiim deinde

S
:

23 tam

quam

p.

>S

ut ad
et

L.

iam ad

saluandi
2l>
.V

XXVll
ileilicationi.s

23 Auitus eps ad apollinarem epin rubr. 29 niimeras


.S

niarti.

L
rogasse

stiidiis
:i(l

S
.*,

dilectionis
ali(|iionini

/-.

paiica erroj^asse

L,

paiicos

aiilicfiruni

58

AVITI
milii excurreudi copia
fiet,

tamen

vel invitos, qui supervenerint, invitabis.


sibi

Providel)it
farris

deus epulas multitudini


persistente cumulabitur.
sufficiat.

tibi couvivii,

pauperum.

Cibus

olei

cado et

bydria

Ibi si vel

quiuque panes fuerint, gemiuum piscem providisse


:

Illud autem fidas post baec miraculorum experimeuta Christo pauperum suorum couvcntui miuime defuturo (luando plura populorum milia collegeris. plures reduviarum cophiuos rej^ortabis. Apud filium uostrum vero qui sicut scribitis reQuod si ilic pacicouciliatiouem mutuam dignatur ambire vos estote vadimonium.
, ,

fico

voto

agere
Si

ego aniicum

si

ille
,

discordiam poscit

tolli

ego cupio coucordiam

pereunari.

tamen homo ordinis mei (luem nec fallere decet, crediturus catholico senatori uou ad lioc solum securus iucipiat fieri, ut incautus valeat inveniri.

xwiii

(2(!)

Avitus episcopus Lugduueusi episcopo.


Epistolas vesti'as
post

longum tempus accepi:

in

quibus

me

servaudae

caritatis.

quamlibet uoveritis tristem, uec sic debetis credere ueglegentem. deus est, quod ex maguitudiue vestri aftectus fit aniiuo meo maior
valeo siue graudi vobis dolore suggerere
facilitate
,

Nam
vestra

vere testis

et gcmitus.

Nec
i

quam

graviter

sanctitas

de veniae
imperfectis

praeveuta

sit.

Instruxistis adversarios

armis vestris,

prodidistis

secreta uostra,

cantastis canticum domiui iu terra aliena;


;

protulistis velut

vasa domiuica spectaculo couvivali, quae Syris deutur


caehinnis

exposuistis velut

uudatumNoe
sub><

numquam

oljprobrio carituris.

Si

renituutur

aut secuutur,

jjericulose

repsit ae^iualitas veritati.


stis,

Certe

si

pretiosum vobis erat.


dieatis

quod publicari debere putaiustum


est,

terrere vel

Ezechiae regis

culpa vos debuit. (luem iactautia uotavit scriptura

l^eccantem.
ut

Sed cuiu trepidatiouem

animo cou^ertentis abstersam

est mutatio dexterae excelsi. Nam quod deo i^rotegente quod debilis quisque, vobis iuauiter coutradicuut beluati sic miuantcs Qui cum gemerent perditionis possit. carere deutibus et furoribus l)Ius mirum est, Salubriter coram deo vel perdere incipiuut et magistros. suae perire discipulos

cum

cxultatione dicamus:

Haec

'

2:

liominibus lucra talia con^iuiruutur.

Nihil in recipiendo expeteute violeutum est.

Vt
quia
:i(i

voleutis devtitiouem beuedictio praestauda confirmet,

non est rapina sed gratia.

Quod

Christus dignatur accipere

dicere non possumus invasisse.

De

reIi(juo

autem,

me

supcr conversi statu creditis consuleudum. definio iusi^iratione divina ad (piemlibet

sacerdotii
2

gradum hdniiuem
III
2().

jjosse cousurgere,

si

non est aut


tl,

iu ratioue coiiiugii

aut in
lij,
!l

Kcg.
8,

17,

12.

:i

Matth.

11,

17.

20.

M;irc.

:w.

4:s.
.''),

(i

fl".

M.-itth.

s(|.

Marc.
21

Hl.

17

Psalra. 130, 4.

18 Syris] Daniel
11.

2.

:i.

Noel Gcncs.

i),

22.

Reg.

IIII 20,

12sqq.

23 Psalm. 70,

iiiiiitos

*,

iiinitus
f.

L
4

tibi ooniiiiiii

sibi

paiipenim. Cibiis L,
experiuienta
iS,
.*!

tibi

conHiuae.

Ibi

pauperum

ci-

liiim

.S

yilria

lidas scrijisi,

lidus

LS
7

experimeiito

experimenta
/,,

prniuitto qiiod Christo S,

media verbu om.

L L

> quando L,

qu.into
.V

rediibiarum
s ageret L,

om. S

cophinos

.S,

oonfinos

{prior n rasura lacsum]

uadinioiiio

agere o.upit

ego et amico
natori
/.

S
21

9 pereniiari. Wi tamen L, contirmari.

Tainen S

iiec

lalli

nec fallere

S
iluliin,

10 sa-

XWIII
sit
.*'

Aiiitus eps ad qiiendam


II
graiii .S
.orij).<(,

epm Ingdunensem

riihr.

rt

marg. L
.*>'

(Stephauo sine
13 debeatis
..S

quoii
lit

Ffrranihis suspiriihiitur)
\f>

liigdunensi ejio L, cuidam (episcopo

oiii.)

14

/.,

gr.iiiiT

L,

de iienie L. date ucniam


retineiit

S
p.r

18 qin; syris dentur L, qiuic

irriilpiit

10 caritnriis
litas

/j

reiiitiiutiir

LS
.*

siibrepsit (b

p pr.
S,
/..,

o.)

L, subtexit

20

(;qii.a-

L,

qualitas

putastis L,

putatuni est

21

i,actantia

notanit scriptura peccantem L,

iactan-

tiae odore peccanteiii

proiiheta redarguit
isti

S
qnia

22 trepidatioiiem
.S .S

istain

istam om.
pasci
.S.

/.

24 belluae sic

minaces
.solitus

.S

sicj forl.

debiles qnasqne
.S

V> possit
:!0

intillmo fiiroribns ruMipi


/,

sit

29 dicere L,

dici

/.,

qnod

statu S,

statuiii

EPISTVLAKVM AD UIVEKSOS XXVII XXVIIII.


(|uacinn(iiu!
Cliristi

59
iiou

rci^ula

iiioril)us<iuc

(iu(j(l

pmliilioat

clericatum.

Cur ciiim
?

pascat

gregem, qui
,

saiiicnter advertit ovcs

nou

esse,

quas paverat? quique, quia uou

fur latro(iue

uierito pastor futurus j)er ostia ing-rcssus elegit altaria

Quare non
deciduus
?

fiat

in sacerdotio uostro erectus

qui
,

amore
iu

liumilitatis

a suo voluit esse

Sit

verax saccrdos ex
ecclesia nostra

laico,

qui

tieri

laicus ex fallace sacerdote contentus cst.

Teiicat iu

plebem suam, qui

sua contcinpsit alieuam.

Datura est tautis bouis


qui doluit,

augmcntum
et
Iiic

caelestis gratiae plenitudo, ut et ille C(msccutus incipiat gauderc,

cotidic fructiiosior praeisse se

magis

iutellcgat,

(pios leli^iuit.

"
)

Sigisimnidus rcx Symmaclio papae urbis Itomae.

ai

Dnm
lare

sacra rclifiuiarum pigucra, (piibus per

fionc ditastis, iiegare pctentilius

mc uon praesumo, mc

Galliam vestram

spiritali

rcmuuera-

quo^iuc sauctorum patrociuia postu-

ad irriguum vestri apostolatus fontem necesse est. Quamquam ctsi cst adliiic apud nos dc douo vcstro, quod catliolicae religionis debeat studio celebrari, etiaiii illud tameu couvenit iustae devotionis intellcgi ut directis litterarii sermonis officiis allo,

(piia ilhi

captenius,

quibus lue pontificatus vester vcl praeseutem monitis docuit,


ad^piisivit.

vcl

absentem inferccssionibus
tas repcrta complectitur
:

Ncc

iiuuc pagiuac pracseutis obseiiuium oppdrfiiiiiJuliaiio,

sed dcstinato ad vos diacouo portitorc, viro venerabili


siiiritu

ad uuiversalis ecclcsiae praesulem


nobis

rcpraeseutaiite

coucurrimus.

Crescit (luippc

bcucficiorum recordationc desidevium: ucc

umquam meis

elabi sensibus possunt,

quac

apud Italiam vestram


illic

vcl

pontificalis

benignitas vel civilitas rcgalis impeudit,

cum

post familiaiitatcm totius muniliceufiae

commodis pracfercudam, quia


Atteutior

istic libcrius

laxavit reditu,

tenacius cinxit aifcctu.

pro vestris,

(piod

supcrest,

iu-

augmento uamque oviuni crescit custodia pastoralis. Sacris nos apostolorum limiuibus commemoratione adsidua praesentautes specialcni, dum vixero,
ciimbat oratio.

In

pracdicatorem vestri,
(luantum
doreat, frcqueutate et.

ubi

obtiuuistis

iuitium
,

impctrate profectum.

Litteris

uos,

iu

possibilitas patitur aut libertas

quibus uobis doctrina et iuc(dumitas vestra ut sujtra spcravimus, ambieuda nobis vcuerabilium reliquiarum
culfii

confcrte praesidia:

(piarum

bcafissimum Fctrum

in virtiite ct vos

scmpcr Iiabcie

mereamur
3 loh.

in

munerc.
1.

lU,

2.

regula bis scriptum

L L

moiibiiscjue

quod prohibeat

S,

moribus qu/

(i

in rus.)

firobibeat

3 me-

rito

S,

moret.

L
2.5

eligit

7 qui L,
ejio

quod S
(dictata S)

X.WllII:

Epistola ab auito
b

dicta

sub

nomiiic

doumi sigismuiidi

(regis uild. S)

ad

sigismuiisymmachum (symmacu mury. L) papam urbis romij (romae oiii. S) rubr. cl mimj. L it S 12 ab irriguo u. a. foiite 6' pignera L^, pigiiora L''S diis romae om. S 10 reliuquiarum L 17 portitore L^ iilc .S, hijc L oportunitas reperta L, reperta opportuiiitas S 16 acquisiuit L ciiixit L, [rasura corr.) elabi elui S 22 reditnm illiiic S 21 istic S, ista L 2.5 predicatorem uri L, praediuiiixit 5 allcctum S speciali LS correxi 24 assidua L
'.)

l',l

/..,

catorl
{litt.

uestro
st

^S',

precatori coni. A. Tldelius


erasis)

[1'onliff.

llomanorum

epp.

l p.

730)

27 supra

//

sperauimiis

ul

viil.

2S cultu et bcatissimuQi S

8*

60

AVITI

\\.\

(2s)

Avitiis cpisciiiiuw <l(innio


Ivcdioiis
lio
!il)

Ginulohado

rcgi.
nol)is

a.

4!

urbe Lugdunensi sanctus Cartcnius cpiscopus, in qua

dc conci-

ad privata quacdam negotia cxpcdicnda rcsederat, quaestioncm sibi, Quae si fuissct coram positis innobis proposuisse vos rctulit. dicata, subniiuistrante sancto spiritu facile sciseitationi vcstrae, (juae ad causam per.Scd quia tam sanctam sollicitudinem nulla dcbemus tincbant, suggeri potucrant.
(lisccdcntil)us

immo magis omnibus

responsi dilatione fraudare,

sciens mihi Christo propitio iu tide fratrum

meorum

con-

cordare

scntentiam

praesentis paginae

famnlatu respondere ad consulta praesumo.


,

qua pateat dei tilium priusquam sumcret de incarnatione naturam ct per hoc peruiciosissima haeresis illa vincatur, quac dominum nostrum ex Maria coeNecesse est pisse contendens etiam deum ])atrem in filii cxauctorationc blasphcmat.
lubetis igitur

ostcndi

vobis

rationem vel potius auqtoritatem


,

habuisse in divinitate sul)stantiam

in

enim, quantum ad
sine
filio

illos,

inperfectioni divinac aliquid adcrevisse,


in

si

tautis retro sacculis


illc
i..

manens paene iam

termino numdi labentis cum Maria prolem tum


ipsius adsertionis suae

liabcre incipcret paternitatem.

Ac semcl

necessitate

constricti

<iuem nominant filium,


ut

denegant deum.
nostra snrrexit,

Sentiuut enim sanas aures ferre non posse,

Sed ncscio in non creaturae suae pretium deus extitit. solns liomincm poterat, qui in supernis, si deus non est, cguit redcmptionc. lubctis crgo, ut hacc, quac ratione colligimus, auctoritatc doccamus. Sufticiat crgo acrimoniac vestrae paucifas excmiilorum, quae sumpta de pluribus abundaut cognoscere dcsidcrantibus. Ceterum renitcntibus aniniis ct in sua incredulitatc durautibus si aliqua non satisfecerint. cuncfa non proderuut. Isaias ergo conclaantc n<in multos adhuc annos deus coepisse crcdatur ex homine.
si

quem effcctum rcdemi)tio Ncc enim rcdimcrc liomo

2(1

inquit,

Parvulus, natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nonien eius adniirabilis, consiliarius, deus fortis, pater futuri saeculi, princeps
mantissimus proplictarum nativifatem Christi spiritu revclante prospicicns
:

2.5

pacis.

Intuemini quaeso verbi vigorem


filius,

Parvulus natus cst,


vincerct mortcm.

filius

datus:
si

natus cst

udbis liomiuis

datus cst dei.


,

Vocabitur deus
fortis

fortis: ac

<licerct <Ieus ct

bomo: deus qui crcaverat vitam


verbis scribae ac discipuli
sui

qui

Cuius divinitatcm sub


sic- ait:

propheta Ihcrcmias ostendcns

II

ic cst

deus

no

nosfcr, non acstiniabi tur alius a,d cum; liic iuvcnit omnem viam disciplinac ct dedit lacob pucro suo et Israel dilecfo suo. Et post bacc in ferra visus csf ct iiitcr liomincs coii versatus. (^uod si est forfc, ciii liacc
r.i

Isa.

it,

(j.

:w BnriK-h

:i,

.)G :js.

2:!

p.

r,i),

11

/Ym-ii.s-

ml

liont.

'.)

.0

'

ox libvo

.1r

Cliiisti

(iivinil.ile

'

jmifert

vcrhi.

(lus

ticret.

.\,\X:
ilohail.i

21)

Auitiis ojis

aii

.kiiiimiiii

;;nii(liilMiliiiii

rcg.Mii

du

iliiiiiiitatc lilii

dfi

riilir.

tt niinf/.

L
:t

gnii-

L
*'

.artciiiiis
iS,

L, Cliartciiius S, Cliartorius SiniiDnihu np.


ncsocii
/>,

Lnhheum
tit

llll p.
tn.

i;i(;.l
li

discen-

tibus

L
.m

negotia
'J

L
.leinii

-1

iiidicata| ta
ijuo
ucrbiiiii

r.M.

pr.

vid.

L
.Sf

potuoraiit L.

potueruiit

(lei

liliiiiii

jiro

roni.

Henscheniun
/j,

p. ailJ}

II

cocpisse

*',

coiicopisse L,

concoepi.sse'.'
liac
II)

12 exauctinatioiie scripsi, cxortioiie


ai-

exucratioiie

15 inciperet L,

iucopcrit
licptio

.S

seinet ipsius L,

a scinet ipsis

.S,

ac seniel scripsi
(si

assertionis

18 rc-

L
.'^'

.iiii

L,

aut

(|iii

.S'

supernis
/.,

si

deus non est


2.')

d's

n in ras. pr.
.*?

ni.)

L, siipernis ct
2.^
liliiis

.lous

ost

22
iiilitidil

(lesidoraiitibiis

ciipicnli
iiatus
.S

.S

ysaias g L,

ergo om.

ot uoc.

ii.

oius oi. L,
uobis.
:i2

S
ost,
4'

>' paruulus
ot
liliiis

cst,

tilius

datiis

L, pariiulus natiis ost iiobis,


.S

datiis ost
.S

paruulus natiis

datus

2S uocabitur L, et uocabitur
(j

:!|

bic L, oni.

et dodit

L, ct om.

U:i

cuij c ex

?,.

EPISTVLARVM AD DIVERSOS XXX.


(liiae
(lc

(il

antiquis poiiimus, ol)scura \-ideautur


:

lcgat apostoluni Pauluni

qui cuni cor-

Quoruni patres, iuquit, et ex quibus Christus secuudum carnem, qui est super omuia deus benedictus in
poreos parentes domiui conimemoraret

saecula.
>

Nam
et

et

Thomas

apostolus,
lateris

cum

in

resuscitati mediatoris corpore fixuras

digito tcmptante palpasset, virtutis experimenta inter infirmitatis indicia colligeus sic clamavit Dominus meus et dcus meus. Eccc quibus testimoniis velint uolint haeretici ipsi ludaeorum in jierditioue
:

clavorum

hiulcum transpuncti

signum

confines de

filii

divinitatc viucuutur,

quonim verbo credas ludacos

iu evangelio lohaunis

dominum
10

discussisse diccntcs:

Quadraginta annos nondum habes ctAbraham


, ,

15

At ille inquit: Amen dico vobis, ante Abraham ego sum. Est quod obscurare vel volens queat ? Quid nunc restat nisi ut (pii senior Abraham coguoscitur iunior vel mundo dicatur? Et istud, quamlibet coutentiosum sit, vinci potcst ipso domino inter passiouum contumelias proclamante Pater, clarifica mc caclaritate, quam habui apud te, autequam mundus fieret. Sed forte et hoc putatur addendum, ut dei iilium nominatum cuiuscumque exempli
vidisti?
,

hic

rogo

auctoritate

2(1

psalmo ait: Dominus dixit ad mc: filius meus cs Hodie hic aeternitas significatur (piac termiuo atqne priucipio periude cai'et: cui non pariunt crastina tcmpora futuruni, non rapiunt hestcrna transactum. Penes nos ergo per tenebrarum viccs ista mutautur; apud deum vero, cui uox non est, sempcr Iiodic est. Quod tamen si haeretici ipsi aliter volunt intellegere, nostra non refert. Narn cum de solo nomiuc filii dci agamus, quale voluut hodie accipiaut concessuri sunt ut ante genuerit filium pater, quam mater ediderit. Certe vel Salomon cui maximam in scrii)turis veteribus auctoritatem singularis sapicntia
doceamus.
lu

tu,

ego hodie genui

te.

i;,

planissime filium iu proverbiis et lucidissime nominat diceus Quis colligavit aquas quasi in vestimento? quis suscitavit omnes termiuos terrac? quod nomeu eius et quod nomen filii eius, si nosti? De praeteritis ista sufficiant; apostolus autem dicit: Postquam vero vcuit plenitudo tcmporum,
facit,
:

:) (I

misit deus filium suum. Euimvero qui mittitur, erat autequam mitteretur. (jiiii si ante Mariam non fuisset, hunc similcm cctcris adoptio fecerat dci filium, non natura. Nec iu evangeliis ipse dixissct T a n t u nt d c x i t d c u s m u n d u m u t f i i u lu suum unicum daret. Non electum ergo ab ipsa ineifabili patcruitate sed gcui:

i I

tuni,

cui tani dco

qnam

honiiui vero, in utra^iuc natura fidelitcr proprio

iu diviuitatc

mansissc de patre.

in corporc coepisse

de nuitre

est.

Hacc

crgo,

quia

iussistis,

quac-

dam
:i,',

nostrae resijousionis

indicula et ad dilucidandam
jjossit

semina transmisi.
2 Roiii.
'.I.

Quae
luli.

(piidem
1)

acrimouia

pauca testimoniorum vestra vel eloquentia iu frugcm


veritatem
l.i

r..

211,

2S.
\.

loli. S. r,7. bS.


:i,

loli.

17,

r..

Ki Psaliii, 2,

7.

24 Proverb.

:5(),

4.

27 G;il. i.

'W loh,

Ki.

Ifi

27

2() :i3

filius

meus

es

tii

ile

si

iiosti

proftrl Florux
['loru.t
-l
'

'

ex libm

ili;

Cliristi

ilixinitatL''
(lic,

i/i/

Flthraeos

Postqiiam vero

iiKitre
iid

est:

cx libro de Christi nativitate'

noii ilivinitato
f.

mundwi

habet) prnftrl

ad Pindi

(p.

(iiddtas 4,

eadani{ue verba Ayobnrdus udi>crms Fetirem

.V\,

')

i't

iiilriiin

(li

;ir.

.s.i.)

L. et
seiiior

oiii.

S
rapiniitj

s
.S
li

iliiiiiiitate

.<,

ili

iinitate

L
.^'

K abra.ini
1-5

L
set

II

i|iii
ili

aut senior abraliani L,


liliuni

i|Ui

ab Abraliaiii
iiiiii

KJ iiassiuiui L.

iiassiunis
.?

L
2(1

L, euni
21

flliiim
ile]

.S

IS

rapiunt L,
pleiiissiuie
Affobardu.'<]

iier

raiiiunt
2.".

esterna
.V,

L
L
:iO
.S

ipsi

L.

om. S

ilo

L
qiii
,4
^'

24
si

iilaiiissiuie
si .4

i<!,

iiestimento
fareret
,4

uento

27

uer.i
.S

LA, om. S
..t:.i

2S

LS, quia
est

A (=

2',)

ileus dilexit
ail

maiisisscj

emanasse

om.

iussitis

54 responsionis nustrae

ilelu-

cidauclam L, ad elueiJaiidaui

62
salutis CLristo
liis

AVITI
irrigaute
uutrire.
"^

Sed si sit (iuis(|Uiim tle bis contra quos agimus, ad tiiorum respondisse credatis, licet sint vigilantissimi in catlioliea ct fidclissimi tractatores dabit tameu deus ut ego quoque iiossim vobis et uumerosiorum exemplorum uumerum et rationem, quae satisfaciat, i)raesumpta scribeudi
,

quem

vestro

iudicio

vacatioue suggerere.

Avitus cpiscoiius

Omni

quidcni vitac

doumo Sigismundo. meae tempore debitorem me

a.

ou,

.n

oftercndi

otticii

factiim

aguosco,

sed impensius festivitate i)raesenti, quae sollicitudinem vestram non minus explorandis
hacreticorum conatibus (piam nostrae partis occupat cultibus celebraudis.
per
est,

Si

anuuum quoddam contagium


ue alieuae
calliditatis

congregatis adversis

atteuto

vobis labore

quidem curaudum
victoria

lo

fraude jiullulct,

quod

iu

dei uomine

iam vestra

celcl)rabili

virtute

succidit,

quamlibct Cbristo

{)ropitio

praesentibus vobis absistat.


in

Hinc

illa sollicitudiue priscior coustiiiatio

Geuaveusis,

quae

moreni origiuis primae

virilibus

animis virus anguis sibilo fcminei scmionis iusonuit.


scire

Vudc

illud

si

mereor,
i.i

(luaiMiirimum
('rdiuatiouis

desidero,

acciderit,

utrum in domuo clemeutiae vestrae patre meutio illius quae Bonosiacorum pestem ab inferualibus latebris excitatam
vel
si

catbolicis Arriauis(jue

ccrtautibus iutromisit;

servatur adhuc crcdulitatis

imnio

simulationis illius dolor,


in anti^juam sui

qucm nou

inipressum auimis, sed chartulis exaratum iiaulatim


littcrata promissio.
est,

dogmatis crcdulitatcm revocat

Quae

certe

si

adhuc,

ut cocpcrat,

societatis

Arriauae communioui inmixta

claret gloriosior sub iirinciiiatu 2u

vestro noster triumpbus,


tibus

cum duabus haeresibus


meae diguanter

in

unam

quam

convincentilius

nobis et seismaticorum

rcdactis nou minus ad^iuirennumerus decrescit et scismatum.


\

Hiuc crgo

servitiuni curiositatis

adspicite ct de peculiaris patroni

estri

apostoli festis expectatioui nostrae properatis et compellationis vestrae

muuera

duplicate.

Avitus episcopus

domno Sigismundo.
culmiui vestro scmpcr dcliitu
pro apostolicae
festivitatis

Nupcr cum

officia

cou-

suctudinc destiuavi, non minus civilitatc pretioso (puini dcclamatione conspicuo sermoue
dixistis idcirco vos tardius dedisse rcscriptum
,

ut huniilitas sui couscia,

quae a

scri-

bcudi audacia iure teniperat, eo diutius ariditatis supplicia ]ieudcrct. (pio foutcm spleu14 Geucs. o,
1.

G.

2 L,

ail

tliuruui

(u lilterue ruvii

supru lincilu coniwicli


sug^Tere

ul

;i

tiiMerel;

pr.

ui.

in

sini.ilni

niurij.

uyfiosuit)

ail

totum S

5 uocatioiie
cfis

L
rulir. ct

\XXI

27 .\uitus

aJ doinuuui sigisiiiuuduni 10 aniiuiu


[in

murij.

L
m.'

olTcreiidi

lactuui

L,

ollicii

addidi asserendi famulalus


12 absistat L, obsistat L, iiirus anguium
iS

6'

manj.
^'

sinislru
iii

pr.

L
iii

aduersis S, aduese
inure

Ki priscior L, pressior

uiorC L,

14 uerus aguis
Rilliet.

15

iii

domiio L,

cum domno 5
.S

16 acciderit LS, exciderit

bono-

siacorum
cartulis liturata

L L L

Ujuod voluit Binding. 1 p. 21S not. 753), boiiorum


19 antiqua

IS dolor L, dolus 5

set L^ {pr. c.)

LS

correxi

crcdulitate Uilliel., crudelitateiu L, crudelitate

S
21

literata S,

20

societatis

L, societati

S
22
iiobis

comiiiuuioni scripsi, commiinione


Rilliet.,

LS

unam L,
i

uiiuui
e
riis.

uon minus L, tam S

uobis

LS

23 aspicite

L
suis

uestri:

ex

24 properatis L, prosperitatis S

XS.X.U: 28 Item ad cundcm rubr. etmuTg.

2S humilitas sui S, humilita//

||

EPISTVLARVM AD DIVERSOS XXX XXXIII.


didum
vestri alloquii plui? sitircm.

(j3

Viiidictae

sicut

diguamini scriberc
moraretur.
scilicet

genus

csset,

ut iiortitor a

me
!

seguius destinatus vobiscum diutius


!

rctributio uitionis

blandissiniae

o senteutia crudclitatis optandac

Quis

aequanimiter ferat,
.-.

ut paradiso vestri conspectus

inelusus
si

tam intolerabilem poenam mora l)catiore vos videat?

Timeo
care.

plane, ne frequeuter

me

iubeatis scribere,

disponitis tarditatem taliter viudi-

Aut

si

ego certus forem liuiusmodi


,

me

animadversione plectendum, ipsc procul

dubio scripta porrigerem

qnae iusto rarius exarassem.


:

Et

utinam

milii

vohiscum

posito negaretur celeritas rcvertendi

verba quae longum tempus sinerer iegerc, diutius


Ccrtc deus viderit,

ex ipso meatus tramite donafer audire.


10

qnid ego a})nd iudicium

vestrum vel audacia


rcus ero,
si

servitii vcl trcpidatione

promerear;

eos prolixitate praescntiae vestrae delicti,

tamen officii mci portitoribus quo arguitis. cmendatione frau-

davcro.

[LIBER SECVNDVS].
Dilcctissimo fiatri Avito S^mmaclius.
a
,

Nou
fuit,

debuit caritatem tuam otfendere

quod ad fratrcm
tuo,

ct

coepiscoi)um nostrum
frater,

Aconinm nuper rescripsimus.

Non cnim

iuri

dilectissime

i)raciudicatum

cum

nos inaudita parte ct abs^iuc

competenti instructione non posse iudicare

salvum est allegare, quod putaverit allcganduu). proponendum. Nam licet confusioncm provinciae a pi-acdcccssore nostro sanctae memoriac Anastasio episcopo praeter ecclesiae cousuctudincm et antiqua praedecessorum nostrorum statuta factam esse dixerimus et nou essc tolerandaui attameu si ea quae fecit rationabilitcr fecisse fraternitas tua docuerit gauderespoudimus.
et proi)oncre

Vnde
qnod

fraternitati tuae

viderit

ab eo contra canones attentatum quia quod tit i)raeter regulam, modo sit ex iusta causa, uou infriugit rcgulaui, quam sola i^ervicacia et anticiuitatis eoutemptus laedit. Nam quamvis a patribus statuta diligenti obscrvatione et ol)serbinius
nihil

esse

aliquid relaxatur,

miuus propter aliquod bouum de rigore legis si praevidisset. Et saepe crudelc csset insistere lcgi, cum obscrvantia eius esse praeiudiciabilis ecclesiae vidctur: quoniam legcs ca inteutioue latae suut, ut proficiant, uon ut uoceant. Quamobi-em pcrgat dilcctio tna rationcs, quae pracdecessorem nostrum ad traetaudam praedictam couad uos dirigere fusioucu) impulcruut quid fuerit statucndu)n et iu ut et sciaiuus dojuino laetonuv beatae mcmoriae Auastasium nibil fecisse retracta))dn)n. Deus te i))colu)ue)u servet, frater dilectissime. Data iii. Id. Octobr. Avicuo et Poiupcio coss.
vanti diligentia siut custodienda,
nibilo

quod

et ipsa lcx cavisset,

De
it
II.

eiidem re exliinl
-28

C,(Ul,
1

Sept.

{Sirmondi Concilia Galliae 1 p.

Symmachi papne nd Aennium Arclalensem episcopum duo I.Vl, LiMei Conr. IIU p. 129I.
u.

epislolae n,

J'.)l),

i'l

Uct.

A. Thielius

1'ontiff.

Rnm.
liilHI,

ijip.

p. 0^)4),
ct

eiusdem ad episcopos GaUiae epistula

51H,

(1

Nov., qua eonfirmnl divisicmem provinciae inter


I p. I.SH,
f.r

Viettnensem

Arelatensem ecclesias a Leone papa conslilulam {Sirmondi Conc. Gall.


ail

lyiihh.

Illlp.

A. Tliieiius I p. 722) alteraqtic


part. ult. p. 33).

eosdem confirmatio [apud liaronimn Ann. \II

p.

fi'.!')

Ilihliuthecat l'li)riacensis

sitireni

L, sitiret
S,

5
.S

uiiuliotii'

lincota
/,

sitpcr

;p
(i

pr>st

ernsa L
L,
I.

cssef] eef.
.'!

L, esso censei)tes

5
ut

:i

til.inrlissiniae

blandissima L

obt.indg

foreni
ip,<e

rnerim

aniin^nlnersione///
iierb.i
/,,

(m
rnn.

rid.

eras.)
.S,

L, animadnersione
post
o?ii.

ipsc proiMil dnliin


/,,

.S^

mn.
/,.

S ipso
.S

et nerba

.S

post
sni
I.

Inngnm
1 1

sinerer

mn. S

;)

e\

jpsn

in

iniMlns sni S,

diliotiro arguitis

L, delioti quo arguor

S
Sjticil
.

WMIl
j).

deest

LS

primtis Daclierins a Chi/flitin repcrlam puhlicaril

td, pit.

p.

f>,s:!,

nnr. ed. III

illlll;

code.v

uhi liiteat nescio

22 qnod

litj

'sit ni

/'.

'

nor. cd. Dacherii

G4

AVITI

xxxnii(:ii)

Avitus

e,])iseoiius

Fausto

et

Priniuni fuerat talis status


bilcni pro

Symniaeho senatoribus urbis. rerum desiderandus, ut ipsi per nos nrbeni


officiis.
fieri

^.

mi

oriii

venera-

dependeudis divinis liumanisqne expeteremus

Sed quia

istud

iam

(luduni jicr rationem

temporum

posse cessavit, vellemus, quod fatendum est, vel


>

ut, quae iu causa connnuni sui)piicari oportet, aniplitudo vestra cougregatorum Galliae sacerdotum relatioue coguosceret. Sed (piouiam buius quoque nos voti non compotes reddit provincia praetixis regnorum determiuata limitibus, (luam primum supjilici prece posco, ne celeberrinio ordiui vestro pagiua haec aliquod moveat,

ea securitate accedere,

fastidium quouiam a cunctis Gallicanis fratribus meis ad lioc ipsum uon minus j^er mandata quani per litteras oneratus, quaecumque a vobis onines ambinius, unus suggerenda suscepi. Dum de causa Romanae ecclesiae anxii niniis ac trepidi essenius, ut pote uutare statum uostrum in lacessito vertice sentientes, quos quasi ab uno directa
.
: ,

lo

omues uua
obruisset
decreti
,

criminatio utique sine invidia niultitudiuis j)ercusserat

si

statum principis
ediderunt.

perlata est sollicitudiui

nostrae ab Italiae

exemplaribus saeerdotalis fornia


antistites
15

(piam

de papa Symmaelio ajiud urbem


licet

collecti Italiae

Quam
sus,

(Minstitutionem

observabilem numerosi reverendique concilii Veddat adseu-

iutelleginuis tanieu
.

sauctum

Hymmachum

paiiam,

si

saeculo prinium fuerat accu-

satus

cousacerdotuni liorum solaeium potius adsciscere

quam

reeipere debuisse iudi,

cium.

Quia

sicut subditos uos esse terrenis potestatibus

iubet arbiter caeli


:

staturos

nos ante reges et principes iu quacumque accusatioue praediceus


iutellegi
,

ita

non

facile datur 20

qua

vel

ratione

vel

lege

ab inferioribus emiueutior iudieetur.

Nam cum
uou debere,
/

celebri praecepto apostolus claniet accusatiouem vel iu

presb^terum

reeijji

quid in i^riucipatum generalis ceelesiae criminatiouibus licere censeudum est


eius revereutia dietum
vit

Quod

'

synodus ipsa venerabilis laudabili constitutioue prospieiens eausam, quam, quod salva
sit,

paene teniere suseeperat in(|uirendam, diviuo


jxjtuit,

tutius serva- 25

examini, ])erstringens tameu, prout breviter

nilnl

vel

sil)i

vel gloriosissimo

viro Tiieoderico regi


(juasi
colitis,

de

bis,

quae

jiai^ae

dieebantur obieeta, patuisse.


e])iseopus obtestor,
si
si

Quibus coguitis
divinitatis,

senatores

i])se

Komauos quasi Christianus

(luam
floretis

dono tem])oribus
ecclesiae

vestris prosperitas o])tata suecedat,

dignitas, in

qua

universo orbi,

S])eciem nomiuis llomani

mundo

labenti contineat, ut in couspectu vestro jo

uon

sit

minor quam
M:irc.
l:i,
'.t.

rei

pulilieae

status.

Quod^jue vobis deus j^osse jjraeA.


2i;.

I'.)

Tit.

:{,

I.

M:ittli.

hi,

Is.

(r.

,,\ct.

21

Timotli.

">.

IH.

14 Synodi
/.J-Vi /.;!' ri

Hominae
intrlleijil

ilecretutii

Iliifo

Miiijno Fuusto v.

c.

conn. habitiie a. 1)1 vcl

Dll

[Voncilia Labbci 1111

Sinnonilu.i.

XXXIllI:
Vieiinensis atld.
j>.

.5

Auitus eps
(/'

ail

faustuin ot syiniiKicliiini
Lal.

seii:itnrc:s

ritbr.

L
i

Auitiis cpisco))iis LP.i.


(lall.
I

= cod.

Parisinus

1921)

membr.

naec.

\llll

fnl.
/'

j:i-J'

Slnnoruii Concilia
/>

75.V ed. a.

I(i'J:),

uhi disereput lectio S)


*S

symmaco
/,/',

L,

siinaclio

3 expccteremus

uelloscripsi.

iiiiis

L/*,s,

ueliiuiis

5 ea securitate
[otn.

eo securitatis
'.)

siipplcari

L
11)

non compotes
I

iion potes

L1'S, conipotes

uon) Lithbeus

directa LI's, ilictata

honeratiis /'

anxii

nimis LI's, anxianimi

14 ab

italiae (ytalie P) exeiuplaribus

LP, ab

Italia in

cxemplaribiis

.'*

forma
17 syui-

luacuni L,

LPS, fam^ Sirinondus innotis, formula s 15 simmacho /' IG ailseiisus 5, assensus LPs symacum P 18 horum LP, siiorum <S 1!) adsciscere om. in contexlu s
quasi quod Ll'
potiiis
"S .S
,s-

qiiia siciit
tutiiis

.*{,

2:i

qiiid

5,

quod L, qd'

principatum LPs, praecipuum S

'2.)

LI',

27 theoderico Ls, theodorico S, tlieudericlio


si
:i()

P
.S

ipse roiuaniis
qini

LP,

sic

S
nominis

qiiam colitis LPs, caelestis


41

2S senatores ipse roinanos LP, senator in qiia] 29 si LP, sic S


iiestro]

(om

iu)

roiiiani

lahenti

LP, labcntc S

nro

/'

EPISTVLARVM AD DIVERSOS
stitit,

XXXIIII.

XXXV.

05

prosit et nobis: uec

miuus

diligatis ecclesiae vestrae

tate

apicem muudi.

Si profuudo illo tractatus vestri cousilio


geritur,

sedem Petri, qnam iu civirem videtis, uon ea tautum


si

modo, quae Jvomae


forte nutaverit,
:<

causa cogitanda est

iu sacerdotibus ceteris potest,


in

quid

reformari.

At

si

papa urbis vocatur

dubium, episcopatus iam vide-

bitur,

nou episcopus,
expedit,
ultio est,

vaciliare.
fidei

Nostis bene, inter (juas baeresum tempestates, veluti

ventis circumtiautibus,
datis, ut
si

Si nobiscum buiusee nu)di perieula formigubernatorem vestrum participato labore tueamini. Alias autem
i

puppi ducamur.

quae
1

nautae siue magistro fnerint


,

Non
est
,

sine illorum periculo ceditnr

isti

discrimiui.

Iteddat rationem

qui ovili dominico praeest,

agnorum admiuistratione
sed iudicis.

disj)enset.

Ceternm uou

qua commissam sibi curam gregis pastorem proprinm terrere,


si

ynaprojjter reddite

nobis priucipalem

tamen necdum

est

restitnta,

coucordiam.

(inaudo clienti vestro, veuerabili .Symmacho ])resbytero, idcirco laborem


ut nobis in vestrarum oraculo litterarum per redintegrasupi)lieatiouis uostrae referret ertectnm.

iiuins fatigatiouis ininnxiuius,

tae i)acis

unutium

Avitus episcopus Liberio praefecto.

Postquam mnltiplices Gailiarum


adventus,
uullo

labores

felicissimus
vestris

potestatis

vestrae

visitavit

sum ante boc

in

aftectibus

Vnde

licet
,

etiam nobis prodesse credamus beneiicia,

desiderii mei impertitus effectu. quae iam dudum proviucialibus

spargitis

mibi tamen hactenus


ut

sitieuti

litteras

vestras

quasi

primnm modo
illis

veuistis.

Euimvero
peudi.

me

offereudis ultro epistnlaribus officiis

nou offerrem,

occupatiouibus

obstrepere timui,

quibus

me

credel)am tauto temporum spatio a votiva lectioue sus-

Sed quia

etsi tarde

compellentibns vobis meque ad praecelsos apices rescri-

beute ordo alteruautis commercii iu litterario

sermone servatus

est,

qui

fecistis

me

absque verecuudia respondeutem, reddite, nt cupio, frequentia debitorem. Nec desunt, causae iubendi: abundant, quae possitis iniungere cupieutibus oboedire. si adnuitis, Maior
scilicet

potestate

civilitas

nec miuor est diguitate dignatio.

Nam
,

haec ipsa

causa, cuius vobis scribeudi materiam merces ingessit, quibus iuter tribuualia operibus

magis stndeatis
pro

fiorere

perdocuit.

Vnde quod

nobis a viro spectabili


est,

vicario vestro,

ad praeceptionem cnlminis vestri laetus implevi pretio tamen, quod portitores adtulerant, nou recepto. Quia si aliquid filio meo Gemello praefato viro magniiico condicionis personae ipsae per originem debent, potest hoc, quod mibi obtulerat, redimeudis ingenuis distribuere si vero istos
liberatione
,
, ;

quorundam captivorum

snggestum

agnoscitis liberos natu,

sufficit

pretinm profuisse.

^cclesiae uestre L,

ecce nre P,
.S

\n ecolesia uestra
si

2 profnnJo illo .9P,

illo

oni.

.3

iji

sacerdotibus Ls, sed et in sacerdotibus

quid

.S,

siquidem

LP
LP,

4 iiutauerit LPs, quuil uocauerat

.S

epscopatus

6 puppi 8 ultio] ratio

ducamur
s

fpi in ras. pr.

L, pupi P)

puppem ducamus S
si

huiusce] fiuius
.5

Labbeus

si

nautae siue magistro fuerint LP,

nautis in magistrum furentibus

ceditur isti discrimini

LP, cedatur

isto discrimine

9 reddat LP, reddet

S
s,

comissam

L
LS LS

ag-

norum curam S maco L, simmaco

10 amministratione

12 quando scripsi, qua LP, quia 13 fastigationis L'

quoniam S
17 nullum
21

symcor-

pr^sbitero

redintegrate P, reintegratae
et

XXXV:
rexi

29-Auitus uiennensis eps. ad liberium prefectum rubr.

maryo L

ante hoc L, antehac

S
.'>

impertitus effectu L, expertus effectum

S
2(!

lectioue bis scrip-

tum L
27 uobis L,

22 compellautibus
iiobis
.S

23

literario

25 annuitis
.9,

L
oiii.

scilicet

L, siquidem

30 attulerunt S

32 pro redimendis

pro

33 natu L, natos

GG

AVITI

ii)

Avitus Vieniiensis ejjiscopus viro illustnssimo ApoUinari.


8cio,

quod revertens

acl

devinctissinios

niilii

doninos Doninulus noster,


volui

coram me
relaturus,

de vestrae piae
in

sollicitudinis

ambiguitatibus aestuante aliter quain


,

adgravavit niagis redeundi festinationem


reddiderat.

quam

minuit.

Hcilicet

me apud Lugdunum
r,

ad\entu eius gravis oculorum dolor impotera luminis contuendi impetu ingruente

Vnde quia nec


gratiarum,

ipse fuit eliciendi

rescripti

efticax

nec ego idoneus redvel

hibcndi,

omnem

quaecumque

vel

pretio

munerum

animo munerantum

deberi potuit, actionem verbo potius referendam portitoris auribus allegavi, licet minime

apud sanctae dulcedinis aviditatem ])arvi pendendam mandatorum seriem Sed cum primum rarescentibus tenebris cubicularis ergastuli aliquantisper ordinandi ofticii copia fuit, solutionem debiti non moratus praeseutem baiulum destinavi: cui ultra quam dici potest verbosis salutationibus onerato, quantum pertinet ad mandata loquacia, perbrevem paginam dedisse me computo. Nam ecce
dubitans
desiderio litterarum.
niihi

lo

deus

testis est,

quanto lumine praefatus carissimus noster in ipsa contenebrati

recessus nocturnali habitatione respersit,

cum

dulcissimi pignoris nostri reditus,

ante

is

qnem nescieram
])utetis:

nuntiato

resolidatam Cliristo propitio familiam

meam

ab eo

quem

misissem, inventam esse firmavit.

Quocirca nec vos iam de nobis ali^piid seniijilenum

quorum contubernio
adcrescunt
rescril)ere
,

divinitate i^ropitia etiam oculi

mei per ])raesentiam ]iaginae


liilaris

satis

facientes
,

tum

videlicet

sinceritate

perfecta
sic

diei

gratiam re-21)

cej^tnri

si

me

hactenus vestra dulcedo

ignoscens quamlibet intirmum


in

atcjue

anxium ad votivam tamen frequentiam litterarum

dei

noniine Arcadio iam

dictante solis subscrijitionibus oceu])anda compellat.

Avitus eiiiscopus
Indiciuu) (|uideni
C(iruni

vii'o

iliustrissimo Aureliano.
])rosperitatis

.^

.mhi.w

quantulaecnmque

esse

manifestum est, quod amiVeruni tamen


2:,

affectu tantis])er iilucescente tenqiorariae ])acis colore visitamur.


iile

uestus

diluvii,

quem

])roce]lis temiioralibns

comparastis, liumanis rebus.


iusistit.

dum

])er

niundauum pelagus
i])sum,
(|u<)d inter

curritur,

tluctu

adsiduae i^erturbationis

Quandoquidem hoc
incommodis
adliidere,

adversitates temporuni rcs])iramus, discriminum, quac patimur. inter-

valluni

inagis

debeinus

putare

calamitatuni circumscribendis ])otius

quam terminum. Nam idcirco tantum quam sauandis ])ax qaaedam videtur
instaurato

ut

:io

mentes

fallaci securitate
,

laxatas
,

gravius metu

succiduus geniitus adticiat.


,

(^no circa dcsiste

vir

oi^tinie

iii

nialis

fcrventibus credere tincm nialdnim

ct

cuni

\X\V1:
2
(loiiiiios|
diio.s

ao Aiiilus

iiieiiiicnsis

eps

ail

niniin

illiislreiii

.ipnllinarcin
.V

riihr.

ti

iiiar;/.

illiislri

.<

L, har rore ivripil qwil.


.S'

ine

uestr.ie
si

-w/,,

l)iiiiiiioliis

if

ine de

ncslrae

iS .S
I.")

estiiante

//,

aestiiaiiteni

:i

iniliii
/.

iiolnit

.'J

aggrananit
rediliendi
:

L
/.
e.r

festinatione

scili-

ret L,
ficia
f!

.iiii.k-ni

S
/.

(1

qiiia
I:i

[nl.
/.

fnUnnn
17

rnrr.)

S
o rorr.
/.,
.S

alliRaiii
I, .S

11
aiite

nf-

debeti

niaiidanta
.9

II

inMcfotns

a
S

.^lnlim

i|nain

nescierani

rorre.ii.
.S

t]ncni aiite ncscicrani

inncniciiil.ain
.s

iiobis

nnliis

|S |ier praciiilirniiin
jv ;>r. *s\.

sentein p.aginam
I\

19 accresciint
21
noiiiino

/.
/,,

liilarcs
noiiifii
.S

^\;\m
Arcliailio

L,

Rratia

20

ex st ut vid. corr.j L

S
T-S
/,

XXXVII:
affatii
.S

:il

Anitiis cjis ad

iiirnin

illiistrcni

aiireliaiinni
/,

riihr. 1,

illiistri ,S

2.')

alTectii

/..
.S

interlncente

S
<S

iicrnntaiiicii

27 assidiie
\n\
.S

2S
/.

|iatiaiiinr

internalla

2il

incominodis L, inter incoinmoda


(lill.
i

:il)

pas

/,,

:il

sccntatc
/.,

inslanrat.o
iS
.'12

.S,

iiistaii/.

rar/

ninistra pars Itvl rasura afferla]

/.

geiiiilns

sn-iiisi.

ianitor

angor

olitinie

in

malis feruentibns L,

mala fcmentia

,S

EPI.STVLAliVM
se iiiotu
(lissiiiiili

xVl)

DIVERSOS XXXVl -XXXVIII.

(J7

teiiipestatc mollita facies taiitillae serenitatis alteriiat,


,

vaiictate pro-

ventuiini noii delectare

sed utere.
tain
;

versitas,

ut aniniis

tuis

Nec sic tc aut iirosperitas erigat aut frangat adamicorum mutetur causa quani temporum. Mementote
scribite
:

sempcr propositae
aniate.
tuni.
([uo

caritatis

si licet,

siu alias,
,

Et

[lost

gurgites, quos litteris descripsistis

in eo

quod prohiberi nou potest, vel magis saeculo sperate jior-

timere non poterit traiKpiillitas optata iiaulVagium.

(:>)

Avitus episeopus Hcliiidio diacono.


l'er

accejii.
ni

quosdam clericos legis alienae di\iuuiii iiiuuu.s in Ncc minuit dirigentis gratiam qualitas portitorum

iiuutio
,

tuae
iiee

iiicoluiuitatis

sicut

lleliae

iiostro

transmissi caelitus cibi iuter liorrida volatilium baiuloruni rostra vilueruut.

Ipsani tanieu,

cuius satis avidus

asperitate respersit,

tuarum dulcediuem littcrarum illud aliipiantulae amaritudiuis quod ad te scripta, quae irius reddidi, abnegas pervcnisse. Nani per niaiorem domus tuae, qui mandatorem tuum, domuum meum .Sigisniundum a jiatrc suo iu legatione directum iu Vieunensium civitate rcpererat, epistulas tuas me
,
,

sum

!.">

accepisse laetatus pcr i|)sum rursus officia profusissiinae


tui,

caritatis

exsolvi

et affeetum
iii

(|uem corde concepeiam

studio pagiuae famulantis excolui.

Quae quo evcntu

manus tuas perlata non fuerit, maior, queni supra dixi, non potest ignorare. Ilaee ego quidem moleste tuli et tibi molestuiu fuisse gavisus sum, in tani idonca o]poitunitate desideriis duorum unius ofticii perisse commercium. Verumtameii cuiii dc iustii

tutae dilectionis proposito pars altenia secura est, noniuiuKpiam casibus oportet iguosci,

quibus colUxpiia nostra potius (puim vota furatis sollicitudiui damuuni potest contingere,

uou amori.
tatis
.!'.

Neque euim
,

potest,

seu ucgatis oceasionibus seu

reiiertis,

ulluiii

esse

neglegeutiae tempus

quo apud ine inter quaslibet alias actioues fre(|uentandae


lilud igitur in
licere;

sosjii-

tepescat ambitio.

quo coustat

fortuitis niliil

frustratur abusio.

mentibus amicorum ceusco esse pretiosius, in quod nec itineris dissipat longitudo nec obliviouis Compenso tamen in inaescuti caritatis verbuni, si pro damuo diguaSinnil et specialius aduleseentem,
si

tus es putare sileutiuni.

dignaris, insinuo,

filium
,

scilicet viri illustris Cereti,

qui post deuni ut unicae suliolis vitaui incipiat operiri

tu

facies.
ti

Nam
quasi

ita

lacriiiiabili

pignoris

intirmitate

coustriugitur,
([uasi

ut

iucertus

optaudi,

cuius

mortem

tiuiere

compellatur,

vitam

orliatus

deflere

cogatur.

Qua

propter

oiiitulaturae

divinitati

iunge

tua,

((uantuni
est.

couicinius

de

peritia

siugulari.

Vestrum promisisse iam ex parte fecisse


et (allia pueri

Tribuat Cliristus,

ut exultando atipie

impeusius laudando in bac cura magisterio tuo


debeat saiiitatem.
ti.

siuiul tibi et Italia nicdieiuae

opiuiouem

'J

Keg. III n,

motii ex nietii pr.


.S,

c.

L, motu

iS

moUita
^',

1'acies S,

niolitur acius
'^

L
ut
iii

alteriiat

.S,

alteriia

inouuiitiiiitu

proueiitii

2 delcctare
uirgiiies
ail

delicta

L S
slc

/ut

L
L
L.S'

auimis

i'

4 scri-

bere

iS

3 gurgites S,
3'2

6 obfata L, rata
diaeoiiii

.WXVIII:
om.
11

Auitas eps.

Lelpidium

rubr. el intiry.

Kl|.iilin

.S
*.',

S legls
arida

L
cuius

diuiiie

L
quam

muiius L'

9 dirigeiitis scripsi, diligeiitis

lU liorrida
.S

siiin

L,

sumpsi S
scripsi,

aliquantule L, aliquantae

Tullii

niandatorem
(oni.

damnatorem L, aniorem S
li^c

S dominum

H
.S

quod L, quo

li)

tuc L, 15 qui; 21 lu-

14 directus

quo L, quo
ratis L,

quae)

S
2"2

17

L, et S

18 oiiortunitate
tu piites

L
2.5
.S

19 ueruntameii
nichi! L,
nil

L
.S

frustratis

5
29

neque enim potest L, iieque

S
Celeri

S
soboli
"il

27 adolesope-

centem L
riri

28 Cereti
.S

scripxi ex ep. L.V.V.V [74 S.),

ceriti

L,

sobolis L,

L,

i-perare

obtainli

30 quasi pater

iiiorteui iiiiminere couipellitur

diuinitate

AVITI

XWVIIll
(o)

Avitus episeopus vivo illustrissimo .Senavio.


Maguificcntiae vestrae gratiam fre^iuentcr e\|(ertus, (|uia dignanter
tationis officium
accijtitis,

saluut

jiagina

famulante dircxi.

Et
,

(|uia scitis
si

synodaiium legum esse,


,

iu rcbus

(luae ail ecclesiae statuni iiertincnt

quid fuerit dubitatiouis exortum

ad

liomanae ecclesiae maximuni sacerdotem quasi ad caput nostrum lueinhra sequeutia


rccnrramus, ex conseusu antistitum proviuciae Vieuneusis ad sanctum Hormisdam, seu

(|uicumque nuuc
)rientcm

ille

est,

iiaiiam debitae veneratiouis

obsequium cuiu sollieitudiue destiquid de eftectu directae a se ad

navi, audire a praefatae sedis auctoritate desideraus,


(

a provinoialibus nieis cousuior, uon praesumo. Adminiculo igitur ordiuationis vestrae opus est, ut istud ab utraque parte per ordinem compleatnr, ut vel a uobis interrogatio perveniat, vel ad nos redeat ab exponente responsio. Nou ad solos saeerdotes ecclesiae pertiiiet status cunctis tidelibus soUicitudo ista communis cst. Quicumque vel qucjcumqne vidcmur eeclcsiam regere, vestrain iu catholica relcgatiouis

agnoverit.

Cum

ergo

ut

dixi

res)iondere etiam ego, uisi priorem consulam,

ligioue

rem gerinuis. Cuni de cum vos aut gaudere oportet


cousulo, latere

fidei

regula vel aegrotat aliquid vel sanatur,

uobis,

aut gemere.
Si mibi soli

Vnde nec vos


agerem,

aliquid de causa

quani
notitia

credendum
:

est.

satis iuterrogationi

meae

vestra sufticeret

nibil

jilus

a papa

quam a
nostis,

vobis possumus veritatis audire.

Sed

ecclesiarnm poscit
vester rescriptum,

utilitas,
si

nt,

quae vos

doctor iusiuuet.

Ego tamen

peculiaris

dignamiui, a vobis peculiarius praestolabor, qno revera, ut dixi,

tantum mibi veritas iuuotescere poterit,


tatis

quantum

se

Romauae

nrbis autistes auctori-

privilegio expectantibus rcspondisse gandebit.

Avitus episcopus Yieuuensis Petro episcopo Ravenuati.

a.

qua beatitudinem vestram littcrario fanuilatu occursus meae devotionis expeteret, iustum esset vos ab omnibus excoli, qui opinione Dignum quijipe est vos expeti non misaucta desideriuui vestri omnibus iutimatis.
Etiamsi alia causa uou esset, nus sede

25

Romana, quia nou magis


,

potestate

illa

quam

vos caritate fulgetis.


,

Cuius

etsi cuiu debitum est salutatione praemissa fateor apostolatui vestro verecuudia, ignorautiam Gallicanam. Nec nielius esse puto queuKiuam simulare, quod sciat, quam didicisse, si uesciat. Quae inter Romauaiu vel Constantiuopolitanam ec-

revereutiae

ut

;io

nou quacum^pie auctoritate cognoscimus, sed de rumoribus magis ac nuutiorum varictate captamus. Et ideo, ue forte quaiu rustici tam ueglegeutes credamur, sanctum papam et beatitudincm vestram per Yiennenses clericos iiroviucia
clesiam res agautur,
tota

scripta salubri lumine declarctis.

nuuc consnlit, nt quae vobis de statu fidei cum Orieutis parte Quia cum magistris etiam procul

defiuita siut,

re:j5

positis ultro dc-

6 vid. ep. XX.X.Ml {87}.

XXXVIIII: 33
man^.
levia

Epl'a
el

lii

auiti epi.

ail

iiir

ilhistiB seiiariuiu

ruhr.
1(1

etmnry.
iiisi

L
iii

iUustri
I

S
18

5 ro-

rasura supra e

sub punclv

6 ormisdam

//,

(6p(e||/at- liU. le
nicihil

m ras.,
uil

ex copel|Pat2 sine dubio corr.

14 uelj /ul'/ [ex uult coir.)

15 alinuis

L,

22 expectantibus L, expetentibus S

XXXX:
Episcopus S
sed pr. m.
gistros

iil

EpTa

bi auiti uieuneusis cpiscopi ad


'

petrum epm raueuuatcin


Sirmondus

ruhr.

L
c

23 Vicnnensis
in ras.

raueniiati om. S,

Itaueiinati ut npinor'

30 didicisse;

ul vid.,

uel L, et

33 sauctum] perindc sauctum S

34 rescripti salubris S

35 ma-

EPISTVLARVM AD DIVERSOS XXXVIIII XXXXI.


ceat praerogare (Idctrinani
capitis sui
,

69

ciirauclum cst soliditati corporis

ut

seiupcr prosiieritatern

niemhra cognoscaut.

Quocirca

si

servis

vestris,
,

filiis

meis,

quos

iii

id

ipsum
tentur,

direxi,

tribuatur accedendi usque

ad

Romam

facultas

per duos ecclesiae prin-

cipes abuudabit Oallias erudiri.

Quod

si

forsitan a sede vestra,

quos misimus, rever(luae

vestri apostolatus fida responsio liet nobis totius instructionis,

ad cunctos

perveuiat,

plenitndo.

\.\\i

(S7)

Domino

sancto,

meritis

praecelientissimo

in Cliristo

gloriosissimo et

a|M)stolica

.iHi ex.

sede dignissimo, i)apae Hormisdae Avitus.

Dum
Hi

religionis

statui

et

plenis

catholicae

tidei

regulis perspicitis couvenire

ut

greg-em

j^er

tota vobis universalis ecclesiac

membra commissum
si

pervigil cura vestrae

adhortationis infurmct, Viennensem provinciam superiore anno,


datis

meniinisse dignamini,
tpiod opporet

ad liumilitatem meani
oblata contulerat,

littevis visitastis,

quacque ad me, secuudum


clericos

tunitas

per Arelatensis
pastorali.

ecclesiae

perveuerunt,

quidem

pleuissimae soilicitudine
1.5

In quibus nos,

sicut per

conversionem jn-ovinciaiirovocatis.
instruitis.

rum, id est Dardaniae, Hiilyrici vel Scythiae, ad conununionem gaudiorum sic admonitione cautissima, ne quid nos per ignorantiam praevenire possit,
Eutychetis igitur Nestoriique
sanctae
sedis

damnatio

quos iamdudum per beatissimos decessores


,

ad nos diligentiae provisione perlata


10 redigit et

ad notitiam iampridem nostram aj^ostolicae Sed illud uos modo suspensos multum anxios, quod, cum pendere nos ad eftectum legationis secundo Constantiuovestrae
calcavit

auctoritas

est.

polim destinatae onini expectationis studio iusseritis,


frater

nec quid

filius

vester sauctus

meus Enuodius
silcntii

retulerit,

uec utrum secuta redierit,


,

indicastis et promissiouem
taci-

vestram tanta
turnitas

diuturuitate susjienditis
,

ut

non minus modo praedicatoris

is

oii

mora suspectos. Vnde sola causa servos vestros filios meos Aletium ])resbyterum et Mventium diaconum totius provinciac Vieunensis nomine quae ecclesiae ad me pertinenti ab universis decessoribus vestris et apostolica sede commissa est, cum praesentis fainulatus pagina utrum fervor scisdestinavi i)er (pios oraculo beatissiinae responsionis agnoscam matum praefatorum, qui iutra Constantinopolitanam urbem vitio perniciosae obstinationis exarserat cuique, quod magis dolendum est, Alexandrinaiii vel Autiochenam
reddat attonitos

quam antea
,

fecerat

legationis

ecclesias

dicitis

inligatas

vobis

Christo

favente

docentibus

digna

fuerit

correctione

12 vid. Hormisdae ad Caesarium Arelatensem ejxscopum ep. .\.\.X [11 Sepl. 5/5)
Thiel. p. 758.

Miijn.

L.\I11 p.

4iSl,

progare L, prorogare
et

4 si pr.

s.

reuertaiitur
inter

S
et

XXXXl

XXXXII

desiderantur in L,
ceteri
est,

letjuntur

honnisdae epistulas
esl

decreta {post ep. VUII).


f.

quorum vetustissimus codex, cuius


ex eo priusquam correclorem passus

omnes sunl apoyrapha,


descriptus est v

=
f.

Vatic.

4961

76". 78".

s.

ex.

Sirmondi Conciiia liV. a. XII. s Aviti opera Galliae 1 p. 190, ubi discrepat S; novissima Thielii editio p. 781 sqq. parum atiulit fructus. S 7 saiicto v, sancti ut vid. V'l, sanctis V-S ed. Sirmondus a. 1643 Exemplum relatiouis Auiti epi (iaili V anuos V iiienensem l' 8 hormisde V^, Lormisdo T''o 11 adortationis V 10 menbra V 14 conuersationem V Thielio teste 12 uisitastis S, uisitasti V oportuiiitas V quaeque] quae s
Vntic.

3787

l.i

id est] i3
s

V
22 secura

hyllirici

V
quid

Scythiae S, squiciae

V,

Thraciae

gaudiorum S, gaudium

V,

gaudii
sores s

IG ne quid
s

Vs,

S
scilentii

nos om.

17 nestoriiquae dampuatio

V
2.i

praedeces-

23

V
s

24 sola causa V, sola hac causa S


.9

alecium

V,

Alexium S
raatum

presbiterum

V V

uiuentium V, Venautium
anteochenam

diar.
s

V
ct

26 prouiuciae Vieuab apostnlica


s

nensis (uienensis V]

VS, uiennensis prouiiici.ie

praedecessoribus

27
.S,

28

sis-

30 eiarscerat

31

docentibus

dicoutibus

70
rcstiiictus,
liibuit,
iiiit

AVITI
si

rcvcrsa legatio

iii

piigiuis evidentihus ([uud siiuplcx legeretur

ex-

au fortc

nuiitio iiiagis retulit,


,

vctur.

Vcrcuiur cuini
Ilis

ne pontiticalc
(juod

uudc vobis ad hoc <iualiscuni(iuc suspicio reseriudiciuui duni uon indicat iirosjjera, seusisset
,

advcrsa,

adicitur,

diversorum tida rciatione comiierimus de recouciliatione


iactitare se

vel coucordia ecclesiae

Komauae

Graceiam.

veraciter dicitur,
uieo cuncti,

ita

uictucndum
filiis

est,

ne callide simuletur.
,

Quod sieut amplecteudum, si Quaesumus ergo servitio


si

ut, (juid

vestris,

uon dicam de Viennensi, sed de totius Galliae devotioue jiollicear omues super statu fidei vestram captare sententiam orate, ut sic nos iicrditorum professio fucata non fallat. sicut ab unitate, qnam regitis, veritas coniperta uon separat. Per Aletium [Aecepta iii, kl. Febr. Agapito consule. presbytcrum ct Viventium diacouumj.
spondcri

debeat,

iustruatis.

fratribus meis Quia cum securus,

id est Gallicanis,

cousular,

re-

Ilormisda Avito

ejiiscoiio

vcl

universis

episco))is

proviuciae

Vienneusis sub tua

Febi

dioeccsi cousistcutibus.

Qui de
(|uid

iiis,

(juae

ad

disciilinani

catliolicaui pcrtincnt,

maxiiuc scicus instrui cupit,

i'>

studii

circa
ciira,
,

uumdata divina
uisi

liabeat,

evidcuter osteudit.

Nou cnim

potest esse
sinceritate

liuiusiiiodi

ubi

tides

fuerit

infucata.

Atque ideo cxultamus a


de
iniiiiis

l>ropositi tui

dilcctissimc frater,
littcras

duui te sccunduui directas pcr Aletium presbyterum


iutucinur
c(uistituta
ct

atque Viventium diaconuui atque


Uigiui
nliciia

trausgressoribus Eutycliete
si

Nestorio
uostra

sedis

apostolicae

recolcrc

ct,

(piid

adversum eos ad,

211

iuoiiitio

]uomovcrit,
coutagione

pcr
,

quos
ut

(hicutalcs

ccclcsiae

confunduntur

inquirere.

pianc sollicitudo fidelibus


polluantur
ut
,

dc miscroruiu lapsibus iugcmiscant et ipsi ue


.Sed

provideant.
,

ne nos quideiu
,

lioc

supersedissc cre-

datis

ad uotitiam vestram

si

quid actum fuisset

couipeteus pcrferret instructio.

\'eruiii

breviter silentium uostrum, (pio dilectio mordetur vestra, purganius.

Nani (piod

25

iiou

sacpius nostra admonitio vos frc^iuentat, de conscientiae vestrae et fidei stabiiitate


yollicitudo

conlidinuis.
perfcctis.
si

impendeuda

fortasse

sit

dubiis:

satis

est

vitanda indicasse

Lcgatiouis vcro nostrae, (|uam semel, non sccundo, sicut scribitis, misimus,
contigissct
cvciitus,
Iioc

votivus

alacres

illico

vobiscum fueramus desiderata

partiti:
.to

scientes

hoc ratioui.

iiostro

proposito convcuire,

ut qiios participes sollicitudiuis

rf.

llmmlsdue
rurila

luim- qi.
;

Xl

L<ibbti

Cnnnl. llll p. urid, Miyn.


iiusdalliis directa legatio,
si

LMIl

y. J,'y7| <id

Anastiisium

l'eii-

ilent aiixia

fUiirUirum

al)

ultiinis aii

cjuiil ile

unitato rediiitegralioiiis solU-

citudo iiostra promovisset,

lania secuta (onsuluit.

2 adhue
sulaiit s

h iactare

s'

(i

nietucnduinj iicrendiini
S i|uia
cii

S
ijuia
iaiii

7 cuiirti

iuintii s

con.S

resjiuudere debeani

iS'

securus

V,

securus

s,

et quia securus

uienensi

9 pollicear Ys, polliceor S


1
1

stratii

V
V,

uestrani super statu lidei

.siy.

vanu.
.S'

cellariae rijnumae noliim indu.vi canctllis

k
vS

let)

kalendas

(cal.

s)

Kebruarii

.S'

Agapito
V,

c.

consule
diac.

cniis.

alctiuin V,

Alexiiiui

12 reposui Viiientiuin,

ueiiatiuin

Veiiaiitiiini

V
i:f

Hniinisda episcopus
is
l'

s
l'',

iicr|

et s

sub] uel sub


dissciplinam

-I

L)Io-k[|iicksi

V,

i)Ioe||eob.si

15

liisj

(luaej q;
s

q;'

V
l',

Ki euidentur

17 exultamus in
V,

doniino de sinceritate
t

siiiceritatc

V
s
6'

IS aletiuni

Alexiuin

*l

19 uiueiitium
(i

Venan25 qno

tiuni

.S'

literas

V
mordex

20 aducrsus
V,

22 solicitudo V

ingeuu'scant
s

ex

e)

scrip.ii,

quod
l',

r.S'

niordet

2G du conscieiitia uestra

28

scribitis S,

scriptis

2'J

partiti

partituri

EPISTVLARVM AD DIVER.SOS XXXXI. XXXXII.


fecinius,

71

liis redintegratae iinitatis gaudia iungeremus. Sed quantum ad Graecos, praefenmt pacis vota, quam pcctorc, et ioquuntnr magis iusta, quani faciunt: verbis velle se iactant, quod operibus nolle declarant: quae fuerint ])rofessi, non exliibent, quae damuaverint baec sequuutur. Nam unde est, quod cum per Eunodium fratrem et coepiscopura nostrum sacerdotales viros ad eonfirmanda ea, quae

cum

ore

i)otius

sedes apostolica poposcerat,

directuros se esse promisissent,

multa quoque,

quae ad

correctionem pravitatis suae a nobis quaesita fuerant, pollicentes, nou solum non religiosos viros, penes quos causae ipsius plena esse posset instructio, secundum constituta propria non miserunt verum etiam quasi res parva gereretur bxicos et alie: ,

10

nos ab ecclesiastico corpore destinantes uon


inmcrsi tenentnr
,

se

quondam stnduerunt de caeno


,

quo

verum etiam catbolicae fidei claritate fulgente sua quod absit, se posse crediderunt satietate fuscare. Haec fuit nostri causa silentii quam vos quoque spiritali vobis prudentia revelante vidistis. Quid euim de liac causa ])oteram directis litteris indicare, quam in statu suo videbam duram pertinaciter custoevolvere
, ,

ir,

dire

perfidiam?
nibil

coguitis

indicat,
et

Novi exitus sollicite diligentiam relationis inquirant: (jui de rebus abuude in statu suo manere i^riora declarat. Quaproiiter divos praesentibus liortarnur adloquiis et per vos quo^iue, quia ocalios per Gallias,
et

lectissime frater,

casio

data est,

mus: promissam
20 tate

amabilem deo

fidei

quos fides eadem nobiscum amplectitur, admoneservate constautiam et trausgressorum socie-

25

uni viro virginem castam, sicut spoponexbibete Christo, et cavete ne, sicut serpeus Evani seduxit astutia sua,ita seusus aliquorum corruinpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo lesu. Peruiciosa sunt blaudinienta uocentium, at(iue ideo vigilare vos convenit: quia adversarius salutis bumauae. sicut leo rugieus circuit quaerens, quem devoret: cui resistite fortes in fide.
declinata constantiam vestram

distis,

Qnia
et

Iioc

diligunt,

speciale babent j^atris sui de caeli arce deiecti, qui vestigia eius sequuntur ut illa veritatis luce privati alios gaudeaut sua obscuritate fuscari et

cnm
:io

perversitatis

suae poenas luituros essc se sciant,

exnltent,

si

miseros

cum sua
po-

condemnatioue couiungaut.
suis
sitos

Nani unde
aut

est,

quod,

cum

pro

magna

parte a conterminis
i^rocul

Thracibus
ipsi

Dardanis, Hillyriis cognita eornm perversitate deserantur,


si^e
,

ignorantiae

fraudibus
in
aliis

variis

artibus

uituntur adliccre,

nisi
'

ut luceni

quam
quae

non babent,
partium caruni
II

(|uo(|ue

impia contagione commaculent


plures

Vt autem

sint

stiidia.

possitis agnoscere,

Thracum

licct iicrsiMiucn-

20 Coriutli.

II,

2.

3.

24 IV^tr.

5,

S.

r/-.

Hnrwhdnf

epp. XI.
nil

Wll. XVIII
Ilnrini.-^ilniti

elr.

np. I.nhh. Illl p. Itlfi.


<l

/^.O.l .y.

(Mi,,n.

I.MII

p. .;'(7

.v,/.,. 1.

;i

1'iil.

Ann.itnsii ep.

per Tlienpnnipnm

Seve.rinninn

hnmineK

Inirm mis.^nm

l,nhb.

Illl

p. NilC.

Miyn. LXIII p.

.%s:!.

Thiel.

p. 7i:j.

ii-.iint. gr,i/r

(!,

in

rn.-:.i

V,

reintegratao
.S

.},

dt-

iiiteKril.ite

2 praof.Tunt
professi,
t'

.,

praefert
.ti-ripsi,
1

(W
li

linenla

siiper
ililiet

pnsl induHn)

V,

prai^reriiiitiir
i"*

:t

fiier int
,

niiii

exhilient

professione
proniissi-

V, professi negliKiint

'1

i|iiae|
II)

et qiiae

(lainpnanerint
.leripsi,

h qiiae| q;
V,
V'2

seiit

V
s
JT)
I'

8 ipsius]

illiiis

nnn se iinondain

non sodani

non
t.

so

.>?

II

claritatem

fiilsentem
infrn

12 abscit
l:i

V
1'

satietate srripsi,

sioietate
1

V, sodetate
.5

Thietin, olismirilate
s
.S'

irnll.
s

spiritali

nl

viil.,

spiritn,ali

S
2.5

sollicite

VS, sollicilae

inqnirniit

17 alloqiiiis

IS tides

19 sernate V, seriiare
quia]
qiii

21
(t

exihete V, extiibere
.lee.

oauete V.

oauere
bent]

.S

21

iiigi/lare

deiioref

m.

in rns.

m
27

litt.)

V
V,

2fi

lia.S

liT

arcTie

[m. ser. rnrr.)

V
1,

qui (le iiestigia

[m. sec. rnrr.)


:u\
l'

alins

ot alios

gandent V
positos
Ts,

2'.l

ciindeinpiiati.ino
:!I

damnatione
XI

Iracibns
:!:)

V
V

liylliriis

V,

lllyriris

^S

positis

aiit]

et s

lialient| lit

triciim

72

AVITI

tium incursibus atterantur, in nostra tamen communione persistunt scientes fieri fidem Dardauia et Hillyricus vicina Pannoniae a nobis, quod iam per adversa clariorem.
fecimus
,

ubi necessarium fuit

ut sibi ei)iscopi ordinareutur


ut

expetiit in

tantum se a

consortio perditorum separare gaudeutes,

remedia quaerereut,
imi)iis

dummodo commune
r.

cum

transgressoribus
cuni

uiliil

haberent.

Epiri metropolitauus. hoc est Nicopolitanus epi-

sco])us,

synodo sua nuper segregatus ab


(lua
cfficeret,
,

deprompta,

professione

se

coutulit.

ad apostolicam communionem Quae ideo scriptis aestimavimus


,

ita laetemur ut, sicut sortem nos couvenit dolere pereuntium iudenda praesentibus pariter de salute remeautium et ut fideles constituti ab eis longius instruautur, qua

virus
vitari.

eorum

sollicitudiue debeat eflngi,

quos

et

a suis videant tani iusta detestatioue


est

m
.

Et uos quidem dispensationis

nosti"ae

memores necesse
si

eos repetitae lesi

gationis officio convenire, quo adfectu salvatiouis suae


tuitu

respectu dei,

rationis inet

non moventur, saltem pulsautibus inportuue

et pertinaciter

adquiescaut

aut ad

rectam viam declinatis erroribus revertantur,


orate

aut propter impaenitens cor ab oniuil)us

inexcusabiles iudiceutur, qui et mouiti totieus in perfidiae obstinatione persistunt.


et

Vos

i.'i

nobiscum ad deum preces

et

vota coniuugite

ut per

opem

misericordiae

eius nostra actio laboraus pro catbolicae fidei stabilitate promoveat,


et

immaculatos vos

ut' aut cum correctis sensus ab omni trausgressorum societate servantes Nam qui, sicut vos et corda iungamus, aut ab eorum veneuis iutacti esse mereamur. quoque conscientiam vestram non hitere testamiui, novimus Eutychetem atque Kesto-

iutegros

211

rium apostolicae
salvi

id

est
si

catholicae

sententiae

auctoritate

damnatos

quemadmodum

eorum sectatoribus ac posteris qualibet parte communionis nostro portionem habere uon possit? luquae apud nos a Nicopolitanis ut ea .structiouis autem vestrae iuteresse credimus vel Dardanis acta sunt vel quo iu comniuuiouem ordiue sint recepti, vobis uota faceremus i|saruui lectioue chartarum. Data xv. ki. Jlart. Agapito consule.
esse

poterimus,

haereamus,

cum Belial cum Christo

2;,

,1

Avitus episcopus Eufrasio episcopo.

.107

lam quidem per pueros meos litteras dedi quibus scire vos facerem quantum Tamen non dubitaus eum fratri Enieterio apud me coniiuendatio vestra jirofecerit. iuter iuitia pontificatus sui seuioris germani, sicut diguum est, officia curaturum, has etiaiu per ipsum libentcr adieci quibus opusculi mei iam diu quaesitum jiraedonem
, ,
,

:ni

2.3

Coriutb. II

0,

].").

cf.

sDnodiram ephlulam Lahh.

Illl p. 1440,

Mhjn. l.XIII p.

:IS0.

Thiel.

p. 770.

2 afluersa///
riini
iecit

{c.

,1

lilt.

erasia)

V
7

yllyrieiis

V
qua

panoniae

3 sj. a

communione

perdito-

.5

nichil V,

nil

depronita

V
t

efflceret scripsi,

quae

efflceret

VS i

Thielius confldei

sufflceret;

poslea

interpretntur

eorum quae

efflceret,

vel

cum Lahatio

supplet

quae luculentam
12 quo
s,

et

obedienliae declarationem efficeret

10 debea/
13 acquiescunt

(n eras.)

uideat

V
S
2(i

quod V,

quod

si

salutionis
(s

V
sec.)

V
q;

15 persistunt Vs, persistant

21

dampnatos V
V,

23 haereamu.s
Martias

ex

m.

24 quae]

V
epm
ruhr.

25 sunt recepti

niarc

kalendas

S
:

cons.

V
auiti epi ad

XXXXIIl
srripsi,

35 EplV hi
Imeterio

eufrasiu

27 epn L, om.

f^

29 Emeterio

einitterio L,

EPISTVLAKVM AD DIVERSOS XXXXII XXXXllII.


iii

73
milii indicavit,

niaiuis

mcas vcnisse plus

g-audeo.

Et quia libellum ipsum, quautum

vobis reportat, pcto ut, qualecunujuc est opuseulum ipsum, uec antc editum nec omni-

modis enieudatum viro


blicare
otiferri,

sublinii ac piissimo

si

dignamiui
fuerat

fratri nostro ApoIIiuari

pu-

atque
si

excusare

dignemini.

Cui

imiiiuni

non

prinium

iure

caritatis

mc domui Sidonii filio iutcr facundiac paternac movere etiam de pi'aesumptione fastidium. Quocirca volumen per vos temperatius ingercndum si supradictus frater vcl infantibus Icgi Si dcl)ere censuerit, possum per quaccuni(pie maguificentiae suae scripta cognoscere. autem post flumina foutium j)aternorum, ut potius reor, paupertatem venae tenuissimo rorc mauantem abiccerit, sine verccundia mea suaque imjiietate suffieict me reprehensionis suae ceusuram hinc tantummodo intellexisse, si taceat.
non rursus fuisset absurdum
delicias meis temporibus nauseaturo

^''^^^('V!

Avitus episcopus donino (iundobado regi.

Quod servum,
seni
I
.-.

qui discussioui nccessarius credebatur, de Vieuuensi ad

Lugduuen-

basilicam
sicut

sub custodia destinavi,


hic

timoris et oboedientiae fuisse manifcstum est.


,

Nam
sit

eum

quas audientia postulabat.


et

ita illic intcrrogatiouibus, inexcusatum tradcre nou pracsumpsi vicinum fieri procuravi. Cuui vero et regula ubiquc una

eadem seu

impossibilitas seu facultas pro comnninis ministerii observationc nos

maueat, nou ego proprietateni Lugduuensis et Viennensis basilicac, sed reverentiam ecclesiae utriusque tractavi: unde intercessionem facilius de j)roximo suggerendam,
2

quod utrumque nostrum tangere poterat, praesens ej)iscopus allegaret.


oniuibus locis sanctis sicut ministerio nostro

Si

quidem

in

eadem

caritas

ita

inij^erium vestrum at-

quc potestas

quod servus ipse a domiui allocutione digressus non qui illic positus intra Lugduncnsem se potuit ecclesiam continere. Ue causa vero, iu qua corani cxamine celsiest.

Vt taceam

debuit pro concitanda mihi ofteusa Vieunensem expetere

2/.

tudinis

vestrae

callidus

depositi

negator arguitur
et

talis

conscientia

dco

et

vobis in

omni actu meo

conversationc monstratur.

mea est, qualis Quamquam etiam me


j)rofitcri.

tacente
diffiteri,

interpelLautis simplicitas,

quac,

ut pii doinui dicatis non dubitarit operatione


si

quid in cius consolatione voluerim,


qui

Christum cogitat, poterit


in

Quod
Pul-

etiam testificatioue praesenti de servis vestris, eivibus meis, aliqui cognovcruut.


:in

satis

autem,

laboriosns

extra

ordinem suuni

omni paruni

stabilis dicitur esse


;

responso.

Vtrum de me
licet

eerta suggerat, deus vobis declaret et veritas


,

qui castigatus
infitiatione

a nie eo
mentitur;

forte spiritu falsitatis irascitur

quo contra simpliceni de depositi

deo vobisijue

mento,

dum

se a

me

dicit

ad defensiouem suam j)roficiente comadmouitum, ne rcdderet, diffiteri non j)otest, quod accepit.
proj)itiis

jjaruni

uenlsse om., sed coaeva

manu

marg. add.
iS

L
4 non

indieaneratt

2 peto L, spero
a

S
(i

nec

ante reditura L, correxi nec uacanter editum


seaturo

primnm L, non haec


offerre
<S

me primum S
fastidiu/
(s

nau-

mouere

scripsi,

nauseaturuni,

et

uere L,

nausiaturum

eras.

ut vid.)

L
LS

10 manantis

S XXXXIIII

36 Epl'a hi auiti epi ad gondo (o in e (orr.jbadum regem ruhr.

L
.9

12 gnndobado]

l:j

eui disoussio necessaria

15 iuaccusatum S

16 uicinum L,

uiuum

19 intereessioni

et

suggerendae S

21 imperium
||

nfm

atq; potestas
,

(iiestrum ex

correxi],
<S

iniperio uestro aequa pote-

3tas

22 adomina

locutione

correxi a domini collocutione


:

24 examine

n/s.

27 tacente L, testante
tarit scripsi,

interpellnntes

a ex e pr. deferri

c.

simplieitas] audio monstrabit

dubiuoluerim),
nieis

deuitaret

LS

28

diffiteri

5,

L
8
ras.

quid L, qui S

uoluerem
testificatione

{.i.

uolueram S
nostris
.S

cogitat poterit L,
aliqui// 1 vel 2
(in
(;((.

cogitare pntaretur

29 praesenti

? S

L,
in

erasae pr,

m.

L
:

30 qui laboriosus L, laboriosis


so in
pr.

(qui om.)

omni L, omnem
qui L, quia qui
Aviivs

om.)

31

responso

m. L, responsio S

certa L, erit

.S

S
10

74

AVITI
pvofesisio sua,

Quae
niea
.

etiamsi censeatis, quod gravare


vestrae
,

me

debeat. illum non potest sub-

levai-c.

Ego tamen praeceptuni

pietatis

operior.

Quicquid liabet ecclesiola


,

imnio omnes ecclesiae nostrae

hactenus vel douastis.


parere conabor.

quam vel servastis Quod iuspirante deo i)vaeceperitis. in quantum habuerint vires. Ceterum cum divinae maiestatis adspectus uil ita post otfensam suam
vestinim est de substantia

quam vestram semper

timuisse

me

cernat

hoc suppliciter quaeso


,

ut infelix ille

ad

cuius accusationem satis

sufficit,

quod excusat

apud

iustitiae vestrae

animos non

me

faciat suae intidelitatis socium,

etiamsi viderit pro vestra commotione multatum.

xxxxv

(40)

Avitus episcopus

De
sum.

festivitate,

domno Sigismundo regi. ad quam profectus fueram

^-

summa quidem
, ,
,

festinatione reversus

Sed quia iam duce Christo processeratis laetificandus quod reditu vestro, inmodice tamen attonitus veddov abscessu
et iu

ut de

deo credimus,

scilicet in ipso succes-

suvae prosperitatis vegvessu advolvi genibus domini mei, pevmulceve ab osculis


sancto
illo

manus
dicere
1

pectore

sedem

tidei

nostrae adorare non merui.


:

Nec tamen
,

audeam

istud mihi peccato fraudante cessisse

vestram praesentet,
ut

reddar ingratus.

Nam

quae mihi taliter cum omuibus generale iustumque sit, iu


ne divinae gratiae
illud siugulaviter accepisse
servitii

gloriae vestrae cultum quod

debemus ambive,

me

gaudeo,
sit

pro efiectu voluutatum tenente secum a

me

debitum imi^ossibilitas uon

apud vos si pietas censet impendi. Sed ego solus damuo percellor, quotiens consolationi meae iuteresse non mereor: quotieus accensus tribulationum aestus iutra
porrigi,

me solum
tevnos

ac sermonis vestvi vefrigevio exclusus includituv


illius

quotiens mihi doloves in-

manus expevta non coufovet. Qui pvo tuendo inter talia famulo lasi fautovem vellet offevve vivtute persistens cum satis esset Sed pi-aesumo de maiestate di^ina hiuc vespectum mei bovem diguatuv apponeve. quo eum vobis amov catholicae legis infudit. seusibus vestris tenacius adhaesuvum Sub cuius occasionis saucto jjvoventu tam peues vos impossibile evit quem suscepistis sevvum veiceve, quam quem cognovistis domiuum uon amave. Quod supevest, egvessi Fidem vestram telis inserite pvomissiouem divifelices, ite sospites, vedite victoves.
raedici

suo pietate studens

2:.

uam

pvomittendo admonete: auxilia caeli pvecibus exigite, iacula vestva votis avmatc.
:sii

Dabit deus, ut bellovum trojjhaea. quae vobis ipse praestiterit. cuiuscumque sermonis
obse(pno sub materia eius,

quem dudum

expecto, triumphi pretiosioris exaggerem.

censetis

L
aspectus

"habuerint "uires
nil

[al.

m.

sic

corr.)

L.

uires

habuero

fum om. S aeternam S

ita post

L, nihil potest

S L
si

G timuisse

S me

.5

parare

cernat L, timuissem

XXXXV
12 successurae

37 Epla auiti epi ad sigismuniium regeni rubr.


-S,

9 clomno om.
.*?

regi

om. S

successiore

13 ab om.
erit

tenente L, tenere
21 ac L, a

sit scripsi,

L, ferat

S S

16 praesentit 19

18 ut L, ut

cum S
(si

pietas censet L, pietas censeat

om.)

23 fautorem L, fauorem S tam L, tum 5 29


27
caeli S,

24 de om. S

25 uobis
[om. quam)

scripai,

nobls
e

S LS

21)

praeuentu 5

quam quem
teli

L,

quem

S
30 ut

gressi

2S promissionem L, prouisionem S
:U expecto L, exequor

[sed t litlerae

c similis)

S,

om.

L L

EPISTVLARVM AD DIVERSOS XXXXIIII-XXXXVI.

75

1)

Avitus episcopus Clodeveclio regi.


Vestrae
siibtilitatis
,

aerimoDiam
ista

(iuorniiicum(|ue

scismatum

sectatores

seuteutiis

suis variis ojiiuioue

diversis multitudiue,

vacuis veritate Christiani nominis visi sunt


,

obumbratioue velare.
.

Duni

nos aeternitati committimus


,

dum

quid

recti

nuus-

quisque sentiat,
veritatis

futuro examini reservamus

etiam in praesentibus interlucens radius arbitrum quendam


divina jirovisio.

emicuit.
,

luvenit quippe

tempori
:

nostro

Dum

vobis eligitis

omnibus iudicatis
,

vestra fides uostra victoria est.

Solent pleri-

expetenda sanitate credendi aut sacerdotuin hortatu aut quorumcumque sodalium ad suggestionem moveantur, consuetudinein generis et
([ue in
si

hac eadem causa

pro

ritum paternae observationis obponere

ita

saluti

nocenter verecundiam iiraeferentes,

dum
se
facti

pareutibus

in

incredulitatis
,

custodia

futilem

reverentiam

servant,

coufitentur.
talis

quodammodo

nescire

quid eligant.

Discedat igitur ab hac excusatione post


toto

miraculum noxins pudor.


,

Vos de

priscae originis stemniate sola nobilitate


generositatis
,

coutentus
vobis

quicquid

omne

})otest

fastigium

ornare

prosapiae vestrae a
esse

voluistis

exurgere.
,

Habetis bouorum auctores


in saeculo
;

voluistis
,

melionim.

Re-

sp(mdetis proavis

quod regnatis
Illnstrat

instituistis posteris
:

ut regnetis iu caeh).

nostrum sed non iam quae tanti muneris tuum quoque orbem claritas sua, et occiduis [lartibus in rege non novi iubaris lumen effuigurat. Cuius splendorem congrua redemptoris nostri nativitas inchoavit ut consequenter eo die ad salutem regeneratrix unda vos pareret, quo natum redemptionis suae eaeli dominum mundus accepit. Igitur qui
i)iinci})eni legisse

Gaudeat equidem Graecia


sola raereatur.

douum

celeber est natalis domiui,


est

sit

et vester:

quo vos

scilicet Christo,

quo Christus ortus

mundo; in quo vos auimam deo, vitam praesentibus. famam posteiis consecrastis. Quid iam de ipsa gloriosissima regenerationis vestrae sollemnitate dicaturi' cuius ministeriis si corporaliter non accessi, gaudiorum tamen communione nou defui (|uando:

quidein

hoc qucKiue regionibus vestris diviua pietas gratulationis adiecerit, ut ante ba])tisiuum vestrum ad uos sublimissimae humilitatis nuutius, qua competentem vos
rcperit.

pervenerit. Vnde nos post hanc expectationem iam securos vestri sacra Conferebamus uamque nobiscum tractabamusque quale esset illud, cuni adunatorum numerosa pontificum manus sancti ambitione servitii membra regia undis
profitebamini,

nox

vitalibus confoveret,

eum

se servis dei inflecteret

timendum geutibus eaput


cuni

cuin sub

casside

crinis

nutritus

salutarem galeam sacrae unctionis indueret;

intermisso
sicut

tegmine loricarum immaculati artus simili vestium candore fulgerent.

Faciet.

XXXXVI
Galliae
/,

38

EpVa

'bi

auiti epi ad

clodouehu regem rubr.

et

marg.

L
iiisi

(
1

Sirmondi Concilia

quem

sequitur plerumque Labbeun donc. IIII p. 1260, ubi discedit ab S]

clodeuerlio L, Chlo-

doueco S, Chlodoueo Labbeus


Ista nos

2 scys|[//mattini

(si

eras.)

I.

3 uisi]

margo Labbei
[ex arbitram ut vid.

4 duiu

L, at duni slatus nostros

5 interlucentis

arbitram

natum)
.S

7 fldes

5,

sedes

L
11

8 ortatu

!)

ad

suggestionem

moueantnr L,

suggestione moneantur

10 nocentem
13 uos om.

futilem scripsi, utilem L, inutilem

seruant confltent\ir 5, seruare conferuntur

stemate

L
S

14 contentus L, contenti
17

omnis S

15 exsurgere

L L

10 instituitis posteros quod regnatis

equidem L, ergo quidem S

principem legisse nfm L,


scripsi)

habere se principem legis nostrae S

18 dono

illustrat

tum (tuum
Si

quoq; orbe claritas


.S

sua et occiduis L,

illustrari,

quod non desit

et reliquo orbi claritas sua.

quidem

et occiduis

19

iii

rege non noui iubaris L, in rege non nouo noui iubaris S, in rege nouo non noui iubaris Lnbbeus

coii.S

grue
2.5

.S

20 regenerari ex unda 5
etsi

21
.S

pareat
s
.S

redemptioni

.S

22 uf L, uestri

si

L,

S
.nc

26 uris L, nostris

adiecit

27 sublimissime humiliatis

L
.S

verba qiia

coinpetentem uos profitebamini om.

2S perueniret

29 nobiscumque tractabamns 32 crines nutritos


si

30
p. 7'S-7,

niinii..

merosa

L
.^

et

numerosa
maniis Ls,

pontiflciim

manus
31

coniecit

Simiondus in nota posteriore ap. Labb. II 11

menis

manu 5

dei seruis

.*>

saliitaris galea

saliitari

galea

33 uestium Ls, om. S

sicut L,

quid

S
10

76
creditis
,

AVITl

regum

florentissime

faciet
;

iuquam indumentorum
et quicquid felicitas

ista

mollities

ut

vobis

deinceps plus valeat rigor armorum


liic

usque

liic

praestiterat,

addet

sanctitas.

(juid

vel

scientiam

Vellem vero praeconiis vestris quiddam exhortationis aduectcre, si alivestram vel observantiam practeriret. Numquid fidem perfecto
:

praedicabimus,

tem

quam ante perfectionem siue praedicatore vidistis? an forte humilitaquam iam dudum nobis dcvotione impenditis (luam nunc primam professione quam sohitus a vobis adhuc nuper populus captivus gaudebetis/ an misericordiam lacrimis deo ? Vnum est quod velimus augeri ut quia deus diis mundo insinuat genteni vestram per vos ex toto suam faciet, ulterioribus quoque gentibus, quas in uaturali adhuc ignorantia constitutas nulla pravorum dogmatum germina corruperuut,
, ,
, ,

de bono thesauro vestri cordis


directis in

fidei

semiua porrigatis

nec pudeat pigeatque etiam

rem legationibus adstruere partes dei, (pii tantum vestras erexit. Quatenus externi quique pojjuli paganorum pro religiouis vobis primitus imi^erio servituri dum adhuc aliam videntur habere proprietatem, discernantur })otius gente (piam j)rincipe * *.
,

XXXXVlA
(11)

Nulla igitur patria


attoilitis,

(|uasi speciali

scde

sibi

vos vindicet:
solis

totis,

quos honornm gradibus


viciua

ir.

constat

vos esse

communem.
,

Vno

iubare omuia perfruuntur;

(luidem

plus

gaudent himine

sed nou carent remotiora fulgore.


,

Quapropter radiate

jieri)etuum
jiliorum,
felicitas:

praesentibus

diademate
illic

absentibus

maiestate.

Successus felicium trium-

quos per vos regio

illa gerit,

cuncta concelebrat.
liinc

Tangit etiam nos vestra

quotienscumque
affectu

pugnatis,

vincimus.
:

Inter haec

religionis

fervet in

vobis

cura

miserendi

et in apice

nacula continente non minus eminet sanctitas


est
,

quam

potestas.
,

tamen catholicae rerum oniuium guberEx qua utique factum

20

ut

dirigi

ad vos
suggero.

servi

vestri

viri

iuberetis;

quod ajnKl

domnum meum,
Nihil
,

filium principali oraculo suae quidem gentis regem, sed militem vestrum,
ilhistris

Laurentii

obtinuisse

me

quippe est in quo servire non optet;

commeudat

di- 21

rectum

congaudeo misso

invideo vos visuro.

Cui minus computanduni est ad


praesentari.

utili-

tatem parenti

projirio restitui

quam

patri

omnium

.Sigismundus rex Vitalino seuatori.

i,.

Quautum
privilegiis

j)ertinet

ad dignam

iudicii

vestri

integritatem

(iuoscuukjuc
fiducia
/

houorum

erigitis,
,

Romanos putare
officii

debetis.

Ex hac
,

ergo

ut

ex toto cre-

dantur absentes
valeo
,

quos,

etsi patria sej)arat,

militia repraesentat
(juid

sedulitate

auimuni devotionis osteudens


hic L, hinc

Vndc, (juod solum adsidue cupcrem vel


,

usque huc

praestitit

.S

'A

S
.S!

exortationis
!)

G deuotionis Lahbeus
ni
f.

q\n
U)

nunc primum S

S
11

unum

ergo

quod uellemus
12 astruere

geiitib;// ex gentilib;

pr.

c.

L S

gemina

L
in alios

thesauri

quatinus

13 qniqne L. qtioqne

14 aliam

/,,

.S

(liscernant potius

gentem quam principem S


aliii

XXXXVIa
pauca

15

27

NullaJ quae sequuntur errore librarii ex

epistula data
;

ad imperatorem huc translibri

lata suspicabatuT Petiynyus II p.

433

not. 1 et p.

4S8

not. 3,

quem sequor

continuant

videntur autem per.S

excidisse in fine superioris epistulae

15 uos om.

10 communij.

Vno L, quo communis uno


scripsi,

19 concelebrant
seruit L,

uestra] ura L, om.

20 bic L, om.
Labbeus, miserandi

21 affectu feruet

affectu

affectum seruat

miserendi
in diuiduo L,

5
et

25 optet L, potest 5
marg.

26 con-

gaudi

inuideo

scripsi,

inuidi

XXXXVII:
ilictata
liibet)

39 Epl'a auiti epi ad uitalinuiu senatorem rubr.

Epistola ab Auito episcopo

sub nomine C. S. ad Vitaliannm senatorem


Comitis .Sigismundi interprelatur Sirmondus,
correxi,
liaiit

ubi

.S.

[quod etiam rubrica ep.

LXXXVIl

(S4]

ex-

darissuini

vei

gloriosissimi .Sigismundi liinding.


lyidiicia
/,
{i

I p. S4i>

2S Anitiis episcopiis nitalino senatori L,


iioiiit
iit ,S,

om. S

30
,S',

ex uV)
assidiie

media nm. L

iitj

fnrl.

32 quid

([d'

L L

llducia nnii con-

EPISTVLARVM AD DlVERSOS XXXXVl-XXXXVlItl.


eum
possibilitas

77

permittit,
:

velimus, adserite

insinuate adtentius oboedientiae famulatum,

et

semper habemus in voto. patre meo impletam me intercedente principalis reverentiae iussionem.
vestri,
viri illustris Laurentii,
filius

Vos nunc clementissimo communi principi, quid quem nunc in obsequio, Suggerite ac pariter commeudate ab amatore vestro domno
allego.
Clientis

studio

meo reddatur

patri,

reddatur regioui.

Mise-

dudum in parente famulum: (pialiter cum aliis agatur, advertite.


ranuis
dio

ecce adicimus famulatum.

Quo uno

vobis directo
cuius proles

Superest, ut praefatus miles vester,


,

et illic gratiae vestrae porrigitur et hinc patriae reservatur

meo

ipse

commendet, quod
recedit,

vel

de

illius

subolis

commendatus vobis stuadeptioue iam compos vel de

istius,

quae nol)iscum

prosperitate securus est.

Avitus ei)isc(qus Celcro senatori.


Constat nun minus desiderii mei csse

p.wtm.Mart.Ms

quam
,

debiti,

ut officia.

([uae mcrito inclitac

magnitudinis urbi devotus impenditis


ligatus,
siiecialius excolantur.
in

qui gratiae eius iam dudum a me Maxime cum opportuuam nunc occasionem
,

videor obfavor divi-

nus obtulerit,
iussio

propter cultoris

vestri

qua imi^erio celsitudinis suae plena meruerim devotione servire. filium quem ad patrem suum viri illustris Laurentii
,

Qua
dirigi

reverenda j^raecepit,

magnificentiae vestrae praefato


,

largissimae
,

sospitatis ho-

nore
petiit

commendo
patrem
,

augeri studio
vobis
sit

defeudi quod voluistis animo pietatis


paternitatem.

in regioue ex-

in

reperiat

Tuemini etiam cum prole susceptuni,


plus tamen incepit debere per subolem,

qui vobis licet satis

debitor per

honorem

quod per vos potietur proprii attectus solatio, compeusaturus erga vos aflfectionis augDe cetero autem quantum ad fideles vestros pertinet, expectatione semper mento. cnpimus iussionem, optamus oboedientiae facultatem. Vos prospera divinitate prae,

state

ut

Romanam

sub gloriosissimo principe nostro prosi)eritatem


,

in

cuius

apice

digna houoris arce fulgetis


rescripto

tam serenitate sermonis

istius

(luam

dignitatis

vestrae

mereamur agnoscere.

itXXXVIIII
(44)

Avitus episcopus donino Sigismundo.


Si ita, ut diguamiui eredere,
loqui possem,

importuue obstreperet Graecis auribus


,

sermo Latiuus.

At cum
,

in

lingua
,

nostra lioc magis habituri siut iutellegibile

([uod
,

miuus

fuerit

expolitum

in litteris
dictari.

quas per couservum


Ipsi

meum

fieri

praecepistis

posscru-

sunt vitia

cum

securitate

certe

(piid

velimus dicere,

quocumque

2 uelleinus
ti

5
S

asserite

L
8 hinc om.

5 studio

regioni]

studio

meo

reddltus

additur regioni

adicimus in

fllio

famulatum S

9 quod uel de S, uel om.

10 recedit acWjw/,

recepit L,

redit

XXXXVIII: 40

Auitus ePs ad "senatorem ejjm "ad

celerii"t

(epm antiquitus

del.

atramenlo\ rubr. L, ad
</

celerum senatorera mary.


impenditis L, impendit

Diclarat,

opinor,

Avitus nomine Sigismundi non solum superiores litteras


1:5

Vitalianum, sed proximas etiam ad CeLerem' Sirmondus

magnitudinls urbi L, magiiitudini orbis S


16 patrem L,

dumdii

L
S S

14 oportunam

mundum 5

18 com19 tuimini
>S

mendo

augeri,

studio defendi.

(Juod L,

commendo.
21

augete studlo defensionis quod S

20 incepit

scripsi,

incipit L, incipiet

per uos S, per om.

augmento L, experimento S

22 expectatioe L, expectatam S
speritate

23 obtamus

prospera L, propitia

S
28
sint

24 romana

pro-

2.5

istius

L, augusti

alramenlo
:(!>

XX.XXVIIII: 41 Epfa L prorsus om. S


;,,

bi auiti epi ad

douQ sigismunduni

riihr.

el

manj. L
29
liabituri

ita
,

anliquilm

del.

importune tum obstreperet S


uifi:i

/-

abiturum

sit

fleri

ulTerri

S"

:il

L, et uitia

78
tentur
piissimi

AVITl
interprete

ego

iu

affatu

consueto

dignationem

plus

si

dici

potest

quam

domni experimento interpretante cognovi.


,

Ue
,

reliquo Cbristus vobis pro per-

severantia gratiae
in lioe ipso
,

quam

i^eculiaribus

servis servatis

vicem rependat.

Quod etiam
patri red-

adulescente queni dirigitis tale monstratur,


sed in
utrocjue

dum

cogitautes in eo quideni

commoduni
ditis

mercedem quasi vobis

nutristis filiuin et quasi

nutritum.

Avitus episcopus viro illustrissimo Arigio.


Scio

(luidem
ita

quantae

devotionis

affectu

ire

me ad

festa

communia

voluistis

quemquem gavisurum tantum modo vobiscum, non aliquid profuturum credere debueritis. Nam cum vobis sacerdotes et magni merito et multi nuniero digue at(iue ambieuter oceurrerint, ego solus damno jiercellor, qui singularis patroui gaudiis interesse non mereor. Quibus si praesentia mea secundum desiderium
verumtamen
ut

lo

provenisset,

sicut

optaveram.

de laude tanti operis quoscumque digni sermouis andiinspectis congruenter possent adscribere
iu

rem
iu

qui oniuibus
in

membris fabricae sublimis

conditori

dispositionum qualitate elegantiam,

expeusarum profusione iacturam,


.

i'>

dimeusionum ratione concordiam.


:

in spatiis diftusiouem

iu

culmiuibus eelsitudiueuK

marmornm diguitatem, quibus gemmarum quodam modo atque inclusum iudustria diem emolumeuto metallorum splendentium luce vegetari, hisque omnibus pomHaec igitur exaggeranda pis digne iuferri reliquias, quibus mundus indignus est. melioribus iure concesseram. Verumtamen peculiarem sibi mercedem suam sermo
iu liumilitate firmitatem

expoiire praeconiis
tollat

nomeu

sola

maguitudiuis

iuvidia,

collectum

211

meus

fuerat

vindicaturus

recolens
ojjeris

batiouum procellas confecti


dicationis

utique tempus illud quo iuter saevissimas perturfirmam soliditatem quasi gubeniatores imicti ad de, .

portum

circumstridentibus uudique uaufragiorum casibus


necessitate recolitis,

impuue
:

duxistis.

me.

ut

ex communi

pro gaudiis lacrimas dcpendente


librata,
,

cui

tum

25

ipsum praematurae invocationis ardore, causarum actione suadeo quam plangere quia non ut nuptae tali sponso
:

non miuus congerere


,

cui pacta fuerat

qualiter-

cunniue iungeudae, etsi satis desiderabantur strumenta cultuum, plus tamen formidari
oi)ortnit

tela

rajjtorum.

Quocirca bis omnibus consilio maturiore pensatis mutastis


^

qno adprime floretis, saecularis ducatns timore \icistis. qnicquid ab adversa parte discriminis iucnbnerat Quaaudaciam (jni viderit coram positam iucunditatem laudet praeteritam festiuatiopropter omuis nem. Couvenit dispositionibus vestris rapta de adversitate securitas. Ante decuit qnod taliter libuerat ornari. Ego autem ut horum modo visioue uon nosti'um fieri perfruar et quae causa faciat, et nobiles ])atroui et aequales arbitri, etiam si taceatur. Apostolorum uamque festivitas Yieunensibus quidem vestris inter annuum advertitis.
\iri fortes

constautiae genns et deponentes.

:!".

affatn

S, affectii

L
libro ed.

dignatione

S
et

4 adolescente

L
S

in eo

Z.,

in neutro

L Ex Lugdunemi
uirum arigium rubr.
et

Ferrandm \F]
7

Baluzius (B), deeH in

I^pra bi auiti ad iUiistreni

mnrg.

illustris,<imo uiro

F
L

9 uerimtauien

L
L L

queque L, quemque F,

quem B
obtaueram

gauissurum

12 desiderium

meum

prouenisset

13 prouenisset] pro

ras. pr.

m.

14 possenf] pnssim

F
cum L

ascribere

IG cozcordiam
scripsi,

21 concesserim

F
B

ueruntamen

22 quo

scripsi,

quod L

23 confecti
30

ciim facti

25 lacrimas depenquo ad pesanninim mar-

dente] lacrimasse
actione L, ratione

F B
fuerit

tum

scripsi,

26 praemature
fortes

F
L
fort.

inuocacionis L, innouationis

28 formidare

F,

fortis

quo adprime

scripsi,

sime L, quoad piissime coni. F. quo aptissinie coni. quae


tjiriiini

B
B

32 iocunditatem

35

et

quae L, puto ec-

faciat L,

aequales L, et quales

30

aduertetis

inter

dies L, inter annuos

martyrum

dies

EPISTVLARVM AD DIVERSOS XXXXVIIII LI.


martyrium dies peculiari studio
fabriculae,
subit.

7'J

Habeo praeseutiam tempori, quo

diei passionis
est,

quam

uostis,

videtur iniuncta esse dedicatio.

Verum
,

quia nihil

ad quod

auimum meum

vester

destiuare

non possit affectus,


, ,

excusaus plebeculae abseutiam

.'.

auteponerem cousuetudiui singularitatem nisi ut nostis iu ii)sis jiaenitentibus viciuum odium formaret atque strepitum, cum e nostris ambitio aliquos, alios sollicitudo, at glisceutior multos gula tractura sit. Veritus sum,
nostris fervor appetens vitium

meam

qui forent, aliquos aliena declinantes suae magis festivitati ue forte simul paucos studium mansuetudiuis adgregaret, apud aliquos animus, ut solet, tali turbatione motus
,

esset,
1

quasi per abseutiam meara

eo

die cursus nostrae devotionis putaretur omitti,

quo diversae partes videbantur


rite aguovistis,

iustitui.

Vnde excusatiouem meremur.

Si ratiouem

iguoscite;

communem

festivitatem praeteritorum recordatioue, praesenofficiis

tium plenitudiue coguoscite.

Tam
,

abseutium eam quam praeseutium

celebrate.

Contido de misericordia dei nostri, quod etiam mihi iu hoc loco, (piaudocumque oppor([uibus gemiuatae consecratiouis oruatiorem coucessit verbi praestalut aditum tuuius
,

15

effectum.

Avitus episcopus viro illustrissimo Apollinari.

Diu

est,

si

aut verbo

meo

creditis aut

teras alicuius vestri sunierc desiderans plus

de aftectu mutuo digna sentitis, (piod iittameu officii mei offerre cujjiebam, quae-

que iu persoua vestra dilectioui primum, deinde necessitudini, ad ultimum etiaui dignitati a me debentur, nou semper occasiouibus commeantum solvenda committere. (iuia licet et ipsa uobis opportuuitas i)ortitorum propter freqneutiam debeat esse votiva.
necesse est tamen,
ut illa sollicitudo praecellat,

veutu alieuae necessitatis insiuuat.


redbibitiouem iustam
,

Huius

obse^piii

quae se appetitu proprio sine iuterme obuoxium scieus intercludi


,

gemiscebam.
ettetis

iam dudum tacitus iuiniusta obstaculi praepedieute obice Pervenerat quippe non ad uotitiam tautummodo, sed ad maestitiam nostram dispositi fumus iuceudii, quod sauctae ac simplici inuoceutiae vestrae velut de
cineribus
coniuratio procellosa ventis

meudacibus

sufflans

iu

cassum movere
libamiuis

temptaverat.

adgravare
biguitatis
pietatis

et

Ob quam causam verebamur anxietatis vestrae sarcinam voto maeroris augmeutum pro cousolatione transmittere. Sub huius
confusa expectatioue pcndeutibus
inopinanti mihi
,

ergo

am-

nubilo

littel-as

vestrae sereuitatis pristinae


illic,
,

expertas

deus

obtulit.

Recognovi

(^ua satis delectatus

sum

manum

vestram

quam

plus pateruam declamatiouem


igitur Christo

quam maxime

heredita-

riam beniguitatem.

Scripsistis

praestante iam redux omnia tuta

esse

circaque vos diguationem domui regis Alarici illaesam et pristinam permanere.

Quam-

subit scripsi, uiuit vel iuuit


ni
f.

L
flrmaret

tempori L, temporis

diei L,
scripsi

clie

F
L

passioiiis]
diii

piissi-

mae F
si
'.)

uerum

xcripsi,

uirorum L, om.

odium

(an inuidiamV),
adolescentior

L, detletum
~

deesse putnbat

F
cum
F,

formavet L.
aliquos scripsi
isti

6 at gliscentior

scripsi,

simul L,
/''

uel

(post foreiitj, qiios L, om.

8 aggregaret
est

L F L

perturbatione
c^lehrate (? ex e

esset scripsi

11 praesentiam

ul vid.)

L, celebrare

F
5

13 misericordia]

F mia L

12 eam scripsi,

L
mary.

(/(.

opportunius]

erit

ndd.
et

LI: 43

Auitus uiennensis eps ad

uirum illustrem apollinarem rubr.


19 etiam om.

l(J

illustri

-S

18 alicuiiis L, aliquas
siuiiibus
^,

queque L, quod S
21

S
S
et

20 non semper debemus occa24 redibicionem

debemus om. L S
efTectls

oportunitas

L
S
30
fort.

22 tamen est

in-

iusta L,

iniusto

praepediente L, praepedientis

20 sanctam

simplicem innocentiam uestram

S
nl.
771.

27
coTT.

29 aggrauare

iiestras

pristinae pietatis S, '"pietatis "'pristinae

31 expertas L, expertae S

recle

in opinanti

32 quam plus L, qua

plus S

qua maxime L, qua inaxime 5

33 redux L, reduces 5

80
quani

AVITI
ego censeani
(|iio(l

post (|uanieumquc nutationeni i;Tatia taliuni per.sonaruni ita


sicut sine jierieulo

sine augnicnto non redditur,

non

tiuitur.

Volunt enini quasi satis-

faeere innocentiae lacessitae,


scientia nostra sufficit,
si

tumque

erigunt, credidisse

scientia sua testis accedit.


,

cum cernunt, et sic eis conEgo tanien nuntio vestrae immo

nostrae seeuritatis aecepto

ecce deo teste loquor

iu lacrimas mixtas laetitia praete-

Animo namque, ut ait vester poeta, subiit cari genitoris iniago, ut memoria retractavi usque ad nosti'as quamlibet dispari professionc personas quandam parentum communium sortem, parilitatem laborum invidia
litorum recordatione prorupi.

sequentc
solatio

})erdnci.
:

Illa

fuit
,

quod

toto

tamen in dei nomine etiam nobis suppetit, quae illis conaemulorum nisu toto circumlatrautis undi^iue livoris dente
,
,

lo

temptata
crimini.

(iuotienscum(|ue appeti visa est

criminationi subiacuit fainilia nosti^a

non

Quoniam, si vos a patre vestro lioc didicistis virum saecnlo niilitantem minus inter arma quam inter obloqnia periclitari, excmplum a Sidonio

meo

quem patrem vocare non audeo


ut nobis

quantum

clericus perpeti possit,


est talia obici
,

circa illud divinitas trilmat,

quam novum uon

adsumo. Quo tam nos ulla

i;.

novitas

mcritos faciat accusari.

Sed desistant uunc

laetitiae

tempore amaritudines,

cx opportunitate sermo perstrictus:


exbibeat.
vestrae litteras vidi,

quin potius incpte iocantis audacia, unde rideatis, Ante aliquot menses datas ad amicum quendam commuuem magnilicentiae

quibus salutatione praefata in ejiistulae deeiamantis partc succi,

dua
lusi.

scribebatis placuisse vobis libellos

quos inter occupatioues scria


spiritalis
liistoriae gestis

et

magis neeesimPri-

in

saria conscribendi uiliilominus

tamen de
nibil

etiam lege poematis


sinceritate vestra

Hic uuuc
tui

niliil
;

falso

adseutatorie

me

loqui
,

coram
veluti

precor testem
patris

deum

tautum

me

tuo iudicio delectatum

si

auribus domui mei


pendebatis; 25

meditata confessus cuiuscumque laudis niomentis eo ceusore douarer.


,

mum namque gaudebam


quam
credere
:

quod sensum vesti-um bic

libcrius

quam

alibi

deinde <iuod aguovi vos aliquod bouum de couatu fratcrni operis non minus velle,
certe metris distiuctiouis uon quautae volebatis inventis suppeditare quod non poteratis implere iudicio. Libelium tameu ainicus qui ut puto ad vos perveuire fecit, non dc lilirariis sed adhuc ex notarii mauu adeo uiiiii ineuiendatuni erudumquc praeripuit, ut nou faeile denotes, auctoris magis scriptorisne vitiis irascaris. Qua proptcr opusculum ipsuui in membrauas redactum et adbue nou (luanta volueram correctione ]iolitum, ne yioraui desiderio tuo facerem, celcriter destinavi. Si revera nou solum amantibus, sed et iudieautibus vobis placet, quoniam ajiud extraneos forte uou deerit, queui audaeis couatus taugat invidia, abuude niilii sufficiet, ut vos, quod cupio, seutiatis. Quia sicut nou niinus ad nieam quam vestram gloriam

vos voto,

:io

35

6 Verg. Aen. II 560.

niitationem gratia

.S,

notacionuni gratiam
h.

L
qiial.

2 redilftur
xx-,

',i

eri(,'unt seripsi

(</".

ji.

76, 30),

eligunt

LS

5 securitatis] posl

v. e.rplieit

incipit quat. -xxi-

laetieia L,

laetitiae

6
12

animum S
lioc

8 parilitate

L, Archadio

S uerum L

fl

sequente

scripsi,

exequente

LS

10 nisu, toto S, n totum

L
S

13 exempluni assidonio L, nec ego

parum exempli

a .Sidonio

14 pereti
sistat

assumo
amaritudinis

L
S
correxi

15 ulla L, nulla
17 oportunitate

16 meritos

scripsi,

merito 5, mfistos

de-

L
spitali
.9

inepti iocantis audacia L, inepte scripsi, ineptia

uacantis audaciae

19 declaniantes

momen*i

se eo censore L,

S momento sub

21

22 adsenatori^

L
alibi

24 confusus

censore

25 hic liherius quam

L. huic liberius

quam

alteri S pandebatis S 27 metris distinctionis L, meritis dictionis .S quantum LS suppeditare scripsi, supplicare L, supplere S 29 librarii S 31 in membranis S et adhuc non L. nec adhuc 5 32 tuo L, meo S
lilt.

quantae

scripsi,

30 scriptorisue S
:t4

audaos

in ras.

ut vid., sed pr. m.

sufflciet ul vid.,

et ex

corr.

L, sufflcit

EPISTVLAKVM AD DIVEK.SOS Ll LIII.


pervenit commuiiis
Sollii
si

81

opus
in

illustie

it;i

vobis faveute Christo militari actu magis

magisque fiorentibus

uic uisus tcuuis aliquid

dignum

lectione coufecerit,

etiam

seuem quandocum^iue Arcadium nou pudebit.

Lii

(II.)

Avitus eiiiscopus viro illustrissimo Apollinari.


j

Communi quidem
tionis taui uua uobis
tulit,

mutuae dilcciutuitu concordantium cernant motus animorum. Potest uamque


sed veraci sermone vulgatum
est,

quod sese

sollicitudo nostri esse

ut litteris

quas harum portitor

iilius

meus

at-

aute,

si

bene metiamini, responderim, quaui venirent.'

Nam

in jiagiua fauiulatus,

quam
lu

per nieos ex causa direxeram, et gaudium de vestra prosperitate couceptum plus

atfectionibus

quam sermouibus

exbalavi

et

necessitatem nostram patrunuiue comuiu-

nium mixta lacrimis exultatioue jicrstriuxi. De cetero autem tribuat diviua miscratio, quae spem reparaudac prosapiae in personae vestrae honore coustituit et secuturae
posteritati

nostrae

te

uuigeuitore

ctiaui

uos patres esse coucessit

ut calcatis iugiter

prosperaute succcssu inimicorum couiuratioues seu perfidorum livores, primus victoriae


15

vestrae gradus

sit

integritatem in couscieutia reponere;


tertius

sccundus
et

cum

discutitur,

in

audieutia comprobare;

crimiuantibus
sibi

post

seuteutiam
subpressus,

pepercisse.
duplici

Torqueatur
nostro bono,
8ic pote-

auimo etiam pro indulgentia


supplicio suo,
stati
2(1

collata

Iiostis

cum

vos gemuerit non posse decipi,

doleat posse misereri.

vestrac

ad hoc tautum redditus,

ne periret,

irascitur,
ter,

vitae

(luodammodo suae invidere cogatur.


Cavete attentive malos
et

dum De

oblatac ultro veuiae auiarus


reliquo,

domiue piissimc

fra-

cura pectoris mei, pomjia geueris tui, fer iiaulisper trepidantem frateruae admo-

uitiouis iueptiam.

linguarum mordacium dolis sibilantibus

blaudimenta vencnaque maehiuantibus docti post experimenta nou credite.


nus vos sollertia faciat cautos,
ib

Nec mi-

quam
ob

innocentia praestat securos.

Siijuidem intcrclusd

exjiloraudi

uocendi(jue
(juod

aditu

vel

hoc rarius debctis debelhiiulis eorum couatilius


reservantes
,

laborare

ultioucm
,

divino
ut

iudicio

debellantibus

semjier

statuistis

ignoscerc.

Quanii|uam

supra iam fatus sum

nou ex

toto

imjiuuitus habeatur,

qucm

gloria lacessit.

Liii

(17)

Avitus eiiiscojius viro illustrissimo Ileraclio.

30

Dum

incessabilis

de auiicorum
aguovi

tide
,

ac salute
cuui

iiiihi

cura cst,

uujicr jinisjicritatis
ejiiscojius

vestrae iuter prima

sollicitus

(juod

familiari

catliolico

taccre

iUustrare

iii

quaiidocuuique L, quodcuuique

me S

iiisiis tuiiuis

L, in

miiiiiuisi subtilius

:i

seiieui

scripsi,

sine lue

LS

Archudiuui

S
.S

jjuderet

.S'

Lll; 44 Item ad eundeui rubr.

4 illustri

iiituitu

concunlaiUiuui S, intuilu.
potest L,

n cun7 uiiuiu

cordantiuiu L, n ex nota vocis conpendio orium smpicor

cernuiit

patet

.S'

nobis soUicitudiiiem
alaui
l>atris

8 responderem
c.

S
13

uen/rent:
posteritatis

rasura tx e ni

f. corr.

10 exgenitore

L L

12 qu^ ex qui; pr.


14 siiccesu

S S

unigeiiitorS

conluratione et perlidoruni liuure

17 animus

L, uuu S
S,

Sjppressus
seniper om.

pr. corr.

ex subressus (ip ex u, alterum p ex b)

L, oppressi

.S

2U semper plissime

21

auimoiiitionis

22 antcntiue nialos L,
2.5

atteiite a malis
2(j

23 doctius
L,

.S
.S

24 intercloso pio27 latus L,

bis explurandi

rarius L,

gratius

S
lacessistis

debellaiitibus

debellatis

fassus

S
LIIl
:

liabeatur L, abeat

28

S
et

45 Auitus eps ad uirum iUustrem eraclium rubr. 30 cura mihi S


Avrrvs.

mary.

2!l

illustri

.S

eraclio

82
non debeam
exag-gerare
:

AVITI
fiuctiini

tameu

iu vobis mercetlis taliter adquisitae


nisi

uou tam verbis valeo

quam

gaudiis.

Nam

vos a praeconio vestro maturitate senatoria temHabnistis igitur, ut audio,


,

peratissimi pudores eobiberent,

effeetum certaminis gloriosi ipsa forsitan liugua digne

laudaret apud proprios, quae mirabiliter couvincit adversos.


cuni rege tractatum
trausistis
,

de quo

quautuni comperi

([uia

uou seducebamini
caelis

liniiuibus

ad proelium.

Discussum

est nutu diviuo,

qui

dudum

notus iam et

houiiuil)us appareret religiouis adscrtor.


et flueutis

Os

saecularis

eloquentiae pompis adsuetum

exuudantibus Romuleae profuuditatis irriguum alacritate debita missaui sibi de supeniis niateriam dignae disputatiouis arripuit; facuudia cum iuterfuit aut describeudi mundi iucunditatibus aut regalium triumi)borum praeconiis, patrouam ubi

primum melior pars poposcit, adstrueudae veritati non laudando regem reddidistis Caesari, quod Caesaris erat,
dei suut, uec Caesari pepercistis.

servire
ita bic.

uon

potuit.

Sicut alias

Quapropter babet

potestas regia, quod miretur, quae se


seutit

quae uou sequatur, aliquotiens dcclamautibus vobis nunc evideutius


ut redderetis deo,
etsi
liic

iu vobis,

oruatam.

.Siquidem

etiam resistendo monsti-astis.


fidem posse mutare,

cum res admonuit, nec scire vos adsentatiouis illecebram Illos igitur deuotat sapieutia potestatum facile bumanis
,

15

quos diviuis vident terreua praepouere. Ceterum coguosci in custodem primarum partium etiam (juae suut residua, servaturum. Haec 8i vero ad sacerdotum causam igitur dicta siut, cum de saeculari parte tractamus. veuitur. quorum adhuc non augetis scolam et iam sustinetis iniuriam atque ornaturi contubernio prius iuformatis exemplo: quis horum vos, quis, inquam, nesciat ad cer-

promptu

est,

20

tameu huius

spiritalis palaestrae nou rudes aut iguaros legis, sed sub lougo salutarium meditationum gymuasio peTveuisse? Quocirca uovum sit aliis necessitatem belli huius a perfectione vos virtutis ordiri; ego autem, in cuius auimo caritatis arcem teuetis, iam dudum incuuctanter agnoveram ad catholicos sensus iutuendos per studium tueu-

2b

uon tam desideria deesse quam tempora. Qua j^ropter famulatu salutationis oblato, pastu, quo meutem vestram ieiuno uude vobis paucula haec saturitas significaus etiam mo refectum corpore satiastis
dos(iue per

verbum probato
,

iu vobis devotionis ardore

meae
iaiu

deum, quod restat, exposco, ut, cui praedicatoris oflicium Quod exercetis actu, osteudatur et hal)itu uou imposuit, houorem subiuugat.
gratulatiouis eructat,
;

su

docilem sed

uec disceutem sed doctorem cathedra suscipiat. In (pia velut triumphatori couspicuo sertis laureae victricis aut myrto, inter adclamautum gaudio cousouas voces, quautus in clipeum adsurgas, etiam uolens adstipuletur hostis

doctum,

exi)ertus,

nuuKiuam iuventurus, quod de


proelii inaequalitate,

(|ualitatc meriti

eontradicat.

scd

habiturus
as

semper de
\>

([uod timeat.

Matth. T>, 21.

33 Verg. Aen.

XI 2S3

s(|.

2 temperantissimi

3 pudures L, pudoris Iraena


>S
'j

.S

iligne S,
7

digna

L
L
,

5 sedui:eba,ni

liminibus L, se ducebant leuibus


S irriguo
scripsi,

discussus

assertor

pompos assuctum L
patronam
uon om.
c.

S S

9 facundia

cum

L, et facundiam quae

cum S

10 iocunditatibus

patrocinam L,

patrocinabatur
sicut L,

1 1

astruendae

L
S

non seruire
j)t

scripsi

LS
so-

potuit L, puduit

Itaque sicut

13 pepercistis; pe ex

vel jir pr.

quitur

/S

14 meretur

L
aliis

15 nec scire L, neseire


oriiaturi scripsi,

assentacionis

L L

Ui denotet

19 sunt
tutis

S
S

20

et

iam L, om. S

ornatum L, ornandam S

24 uos (mte uir-

posilmn in L, post 23

26

ardori

27 salutatinuis S, famulatioiiis
S,

28 uo-

bis oui.
:tl)

saturitatis raeae gratulatio

29 deum
exercetur S
alitbii^|to

dum L
non
/,,

restat

st ex ct pr. c.

L
I,

lionore

quod L,

et

quod S

nec

S
S

32 triumpUatore

laureae uictricis aut nijrto smjfjsi, gloriae uictricis

L, gloriae uictricis euincto

acclamantum

33 assurgas L, assurges S

EPISTVLARVM AD DIVERSOS LIII LV.

83

Heraclius Avito Viennensi episeopo.


,

po8t*ep".Lni

Vtinam mihi subinde contingat ut alloquii vestri fecunditate iugi eruditione cor- '" dum et fides tepore roborer. Duplicis euim gratiae eftectus tali succedit eventu marcida ferventis hortaminis calescit aflatu et ingenium naturali paupertate ieiunum perspicui cultoris ope ditescit. Vnde, si dignamini, comitante salutationis officio maxinias grates referre praesumo, (juod responsio mea apnd priucipem habita et ad vos, ut indicastis, rumore perlata competens iudicinm non ex meo ore, sed ex vestro amore promeruit; (piamquam i^raecellentissimus princeps, cum sit ad inveniendum igueus, nt semper conventibus mitissimo profluus ad dicendum, ita sensus scrutatur humanos
, ,

^'

pareat auditu.

Tamen

laboris

mei seriem ami)utato aequore

prolixitatis insinuo:

labosusti-

rem, inquam, dico, quia procellas


net.

ino])inis flatibus irruentes imperitus

nanta vix

disset,

Ergo cum dei beneficio tandcm cessantis taedii tranquillitas se j^ublica reddiSemper enim ignavas quasi mutatis diu castris dcstinatum certamen inveni. rrin)um (luidem c diversa parte iiiibellesque personas petulantior couflietus adgreditur.
)ii-o])rii

luctaminis sermo ])raelusit;


;

deinde velut ab iusidiis rci^entinis fusus est von)i,

tus ti"ansmarinus

denique incidi cliartam


,

vacuam

et

chaere olilatrante,

quae

ita se

cireumductis irridebat erroribus


exituni

ut salva res])Oiideutis libertate ])ropositionis pravitate

gereret.
2(1
(

uon haberet et ex i)ro])riis instrumentis in iugulum suuin resistenti arma sugQuid multis/ ])agiua, quae legi coeiierat, ad silentium se conferre maluit:
sit

unnibus jjrobabiliter iunotescat (luam


qiiae excogitatis iiiultiplicibus
valuit.

divisa

(luam

facilis

quaui

s])eriienda pertiir-

suasio,

argumentis divinae instructionis non iiiopem


(luicquid est,

bare

iion

Haec

ita re])lico,

ut,

quod

in

causa dei placeat, vobis

lirocul

dubio fiiciam adscribendum.


vestrae
linia

Eiiiin

vcro in jiropatulo habetur, (juod


in

me

sedulo

coliocutioiiis
cultiis

componit omnesfjuc

commuiie i^raedieationuni vestraruui


,

inuberat: ut sedes illa, cui vos contulit caeleste iudicium

multuiu admiuistra-

tionis

muneri

])raestitisse,
.

sed non minus in admiuistrantis persona ineruisse videatur.


])Cctoris
])iiis

Incuiiibe ergo orationi

domicilium

mei,

et

auxiliuiu

dei

(luaui

pro

tc

pro omnibus, sicut facere consiiesti,


nulla obpugnatione quassabitur.

et pervicax tutor iinplora.

Tuae

fidci

tam murus
tccum

Procuraiidum est,

ut

filios

aluiiiiios(|ue tuos
siciit

vulgata

iudesinenter castigatione tuearis ct validissiniis doctrinae armis,


vincere cogas.

icgiiiiiis.

LV

(4!))

Avitus eiiiscopus viro illustrissinio Anscnuindo.


riiirimum miror, ((uod persona,
|)()siti)

jiro

qua

iiitercedere diguamini,

ut niihi

Lugduni

sola negarit crimen,

(luod

universitas

C(mclamabat,

ad

hoc

resipiscendo ])er-

LIIII: 40
1

Heraclins
scripsi,

Heraclii

resfriptuni

ad

auitimi

ej>ni

rulir.
.S

et

marg.
'i

t,

nesrriptuni
siqiii<lein
/.
t!

iiiri

illn.stris

lli-r.iclii

.'!

episcopo om.

S
/j,

2 ingi L, augear
gloriae fructus tali

enim L,

S
gratias

gratia(!

efTfctiis
1 1

tali

gloria affectus talis

S
.S

4 ortaminis

iu.S

opinatis

12 cessantis

tae(Jii
j)

L,

cessarite tafrtio
lli

se puhlica rcd.liilisset in
cli.

L,

pulilica reilisset

14 .aggreditiir

L
iS

parte

p ex

mrr. L

inciiii

S, \n

om. L

ct diaere srripsi
oliliterata
.S

[quod
praui-

vulyo sfrihilur kere), et //ere (k t vid. tmsn] L, ueteri


tate

S
22

oblatrante L,
S,
ita

17

L,

pranitas

19 confene

.se

.S

21)

ut

omnibus

ut om.
L,

L
.S

qnam
21!

sit

diuisa

per-

suasio om.
fatearV),

21 non inopem scripsi, non om.

LS
S

itaqiie
.S

faciam srripsi (im


.S,

faciat L,

sentiam

sedulo L,
.S

sic

olini

24 omni.sqiie

2.^

nt

sedes

ut om.

administracionis L, administratori

211
.S

muiieri srripsi,

mnneris
.S

LS
est L,
rufir.

27 domiiilinm L, iloniine S

qnani L, quantum

.S

2S Tu^ L, nt
beati
aniti

29 quassetur
illnstrem

antem
32
linc

est

.S

LV: 47 EpVa
milii

epi ad

nirnin

ansemundnni
.nd

illustri

.S

:!:i

ut

L.

nt om.

."14

negarit srripsi, negaret L.S

lior

L, et post ad

S
11 +

84
venit,

AVITl
ut vol)is pro veiiia supplicaret.

Quod

si

simpliciter petit, constet

hominem ctiam

omuibus causis pro dignatione, quaui niiiii imi)cnditis, liberum non liabeam aliud facere quam iubetis: non possum tamen, quia sic vobis visnm est, remissurus non prius exaggerare, quod doleo. Scit enim pietas vestra et in ecclesia legi frctiuenter audivit, in ipso adulterii malo quantos scriptnra diviua gradus exprimat Primo fornicandi lapsu peccavit, qui feminam couiugio earentem lil)idine inflammatus appetiit; secundo qui furto super cuucta damnabili sinqjlireatus ordinem coufiteri.
circa licet iu
: ,

Quo

.'>

cis tori

pudicitiam violavit.

Cumciue

nihil

gravius hac iniuria


si

vos conicite, qualiter caelestis iustitiae castitas moveatur,


et in sancti altaris
,

humanus animus putet, spousam Christo devotam


lo

thalamo benedictione dotatam ut nihil amplius dicam, vel petuAudio tamen dicere iuvenem ipsum non se virginem temerasse, cuius turpibus votis prior multorum carnalitas sit abusa. Qua propter eum reum facinoris manifesti nisi satisfactio sua et intercessio' vestra non liberet, dici non potest, quantnm mirer hunc pro reconciliatioue sui aliorum crimina confiteri. Accnso in hac ]iarte nostri temporis neglegentiam sacerdotalem. Non nos ista perqnirimns, offert se nobis iuexplorata crimiuum magnitndo. Quid in malis socium quaerif/ quid alios niaculosos adserit? Atque utinam et ipsius vel sic se temperasset obscenitas, ut lateret. Deinde ex duobus eligat, ntrnm velit. Si primus in puellam earne iteccavit, Siquis temi)lum dei violaverit, disperdet expectet, quod praedicit apostolus illum dens. Si autem corruptioueni (luani non inclioaverat gravavit augmento,
lanter adspexerit.
:

15

20

luid

excogitari
,

turpius,

quid horribilius potest,

quam

ut illum nec hoc prohiberet a


?

meretrice
si

propter
,

quod solum deus separari virum

permittit a eoniuge

Nec

solus,

respicitis

ex

hac parte commoveor.

Gemunt

religiosi

parentes scelus admissum

et

quasi

maestitia

perditam prolem lugentes orbitatem planctibus profitentur. Quid de matris loquar, (juam perdifi iam dudum mariti omni morte deterius turpis vita
p]t

25

viduavit?
pietate,
libet

(luanuiuam

cito

moveri

solitus

tamen patienter haec


sic

tulerat filius siue

maritus sine sul)ole. pater sine hercde.

Et uutritur insuper eius studio qnam:

ortum ex generosis adulteris nobile malum

tamen, quod in desperati uativiEt quidem

tate portenti

non est augmentum prosapiae


in vobis praestitit.

sed infaniiae documentnm.

salva,

qnam mihi dens

defensione plns culpam praefati

qnam

in-

:to

potentiam pertimesco.

Sed, rogo, ne irascatur ista diceuti.


Atfiue
et

Speculator sum. turpeccaus

l)am teneo, taeere mihi non lieet. sumat cni solitum est labi per fjicilitatem
.

utinam

humanos animos
:

ad satisfactionem reverti
est.

ceternm ira-

cundia culpae, tuniere superbi, lascivia fetere taurinum


in
et,

Quo

circa licet diversas


3;,

me
si

terrorum

flanimas evomuerit,

ad Ilouianae forsitan ecclesiae audientiam vocet

adhuc

phicct,

etiam

lilios

i)abere

me
10.

dicat:

ncc )niuas suas adseutationc placabo


Coriuth.
I
:!,

5 cf.
:il

Deiitevdu. 22, 22 sqq.


iit

Levit.

2i),

1!)

17.

22 Matth.

5,

.32.

Iiifeiti

videtur poetiie

vecliii.

Eiiiscopi graece, liitine siicciil:it(ires

Isidori OrigS-

VII

12, 12.

si

pr.

.M.

L
7

ron.stat

.S

2 reatiis
qiii

l'i

orilinem

L
L
5
siia

4
11

iion

priiis

L,

iiisi

prius

.*

srit

L,

sic

seciindo (pio peiori


14
niirer hiinc L,
iiiaciilosos

fiirto iS

8
siii

tliori

aspexerit
qiiirl

12 inultariini
qiiaerat
liiic

L
i]in(l
.S

miserum

sit .S

L,

10

Audeo L

qiiaerit? L, quis

alios

asserit L,

qiiis
.*',

iii

aliis

iiiaciilis

se inserat?

19 expectet L, ad-

expectat

2U

qii.un

non inchoauerat
24 in

non (mu
.S

(|Uod
(lii^ti

.S

22. 23 meretrice?
niatre mesticla

cemunt
28

{verbis propter
pr,aesi
/,

commoiienr omissis]

L
rati
,'!2

plaiictiliiis

L
.S

25 perditi L,
sic S,

26

cito

L, coitu S
si

27 sobole
L,
iii

L
.S

niitritor L,
:i()

correii nutrituni
scripsi,

in
ifl

desperati srripsi, inde

desidcrati

inpotentiam

potentiam L, poenitentiam S
.S

tiirbam L, tiibam

S
.S

liniiiaiio

aninio LS, rorrexi

Xi suinat L, fuerit
.S

ad satis
foetere
.S.

fac.tio-

iieni
:i4.

L,

per satisfactionem
in

34

rulp^

7.,

calere

superbia
(liiu^rsas

.S

fateri

L
.S,

35 diuersitas

me

Trenoriim flammas euomiierit. ad


(rd.^ur.i
./

/.,

in

ine

iteriim

flammas euoinat et ad

terrorum scripsi

roinanae //// forsitan

liil.

pr.

m.,

30

assentatioiie

EPISTVLAUVM AD DTVERSOS LV LVII.


nec fatigationem itinemm verebor,
nuiltos

85
plus
fatigor,

qui

civicis criminihns in patria

ncc

me

liabere negabo, qui

unum
,

ex eis perisse iam doleo.


cui
iuris

Et ((uidem milii haee


i^rivilcgio

paucula maeror extorsit.


facultas suppetit castigandi

Sed vos
,

summa

potestatis^iue
;

maior
iu-

bominem
vindicate
:

violenter arguite
;

conciliatioui

meae meam

iuriam
vetur,

(juia ita praecipitis

ne
,

mahim hoc

vel mandatis aut nuntiis renocerte vel

curatnrum esse

i^racdicite

ut ei

si

uon corrigendo per voluntatem,


si

per custodiam reprimendo faeultas culpae possit eripi,


potuit persuaderi.

paenitentiae

saluhritas non

.^^.0)

Avitus episcopus \Tro illustrissimo Messiano.

10

Maximus

desiderio nostro cumuhis optata gaudiorum uhertate eonfertur,

si

niagni-

ficum vestrae pietatis statum fiorenti prosiieritate polientem avida sollicitudinis nostrac

vota coguoverint:
crescit,

quia hoc jn-oventihus nostris compendio indubitatae


feiicihus incremcntis

felicitatis

ad-

quicqnid clementiae vestrae caelestium heneficiorum

jiietas diffusa contulerit.

Nam
1,'i

in eo

metimur
si

uostrum in'osperari succcssum,

in (pio actionis

vestrae erescit sine fine suflfragium.


ut cupimus,
felicia

Qua

])ropter lionorificum salve iiersolvens quaeso,

cuncta erga vos gcruutur.

maguitudo vestra

iiercurrentis pa-

ginae eloquio pandendo perdoceat.

[LIBEK TERTIV8].
.1)

Avitns episcopus Viventiolo rhetori.

Cum rumor
jo

ex vohis susurriat,

quod

in

homilia

quam nnper ad
:

duueusem
catis,

in dedicationc basilicac videor concionatus

po]uInni Lugharbarismum mc incurrisse di-

|)alam scilicet castigantes,

quod
si

])uhlica oratioiic ])eccaverim

fateor istud ])otuissc

25

qua in annis viridiorihus fucrunt studia litterarum, omnia fert aetas. Amhieram tamen a vohis hoc i])sum coram positus audire, quia et.iam si sciendi in me facultas minuitur discendi cu])iditas non niutatur. Sed quia vos ahsentem dicere comperi (juamquam ahsens res])oudere cui'avi. Igitur culpasse vos ferunt, (|uod potitvr inediam syllabam ])roductam dixerim, Virgilium in hoc verho
contingere, ])raesertim mihi, cui,
,
,

scilicet iion

sccutiis,

(jiii

syllaba i|isa correjitc nsus cst dicens

Vi ])otitu
2:i

r.

Vei-g.
:t2

Ed. VIIII

..!.

28

Verg. Aeu. III 50.

cf.

Probi lustit

art.

Grauim.

iaf

1111

p.

1S2,

Keil.

f.itigationes
Seil
illi

iS

nec multos

fllios

habere

me

nesalio

.?

2 perisse L, peperisse
4

.'?

mcrnr L,
/>,
'S,

error

uos quibus sunmiae potestatis priuilegio

S
eripi

confiliacioni

conciliationem

raeam, quia

S
5,

5 uindicate scripsi, iuilicate L, indicate

7 saltem facnltas meqne om. L LVI: 48 Auitus eps ad iiinim

saltem om.

L, erui

*'

me^ meam ininriani i|nia tS meque ue nialum S potuit L, possit S


Papyri Pnrisinae scedutnm
.S

illustrem

messianum

rubr.

et

marg, L,

vid.

H''

illustri

.S

12 prouentibus scrip.,
14

psentib;

L, piofectibus

indubiae

13 clementiae L,
.S

eminentiae S
15 suffragium om.

nfm

,j)sj)ari

successum L, nostrorum propagationem successuum

in

quo

L,

L,

extitisse

haec olim in papyro singulorum i^ersuum lonyHudo probat


si,
.S

15 queso nt
percurreiitis

cupimus

si

felicia

L, rogo quod
17 elocutione

ut cupimus felicia

.S

16 erga uns cuncta

occurr^ntis

S
:

panilemln

l^,

nm. S

LVII

51

Epl'a bi auiti epi nd uiuentioliim retlinrem rubr.


iS

L
2:i

1!)

Cum
.S,

riimor ex iinbis siisu,riat


.S

quod L, Audiui quod


si

homelia

qna niipcr

.S

hoc ipsum a uobis


qiiia

quia etiam

L, etsi iam (quia om.)


Jj,

24 discendi
20 mediam

miitatiir

nm. S
Inng.i

sed qiiia uns


syllaba dixcrim

om. L
27 correpta

25 ab.S

sentem

absentes

ilixPriiii|

medi.i

8&
Sed
et
istiul

AVITI
remissibile est poematis necessitate,

quod perinde saepe invenimus Virgilium


est,

praesumpsisse, ut sciiicet mctri legem, sicubi opus

barljarismo contcmpto expediat

syllabarum natiiram certis

(pii))us(iue locis

artem minime secutus iuvertat.


n dec
r

Quale

est illud

N
vel:

n e

mus

gno

es

FerVe re Le u catcu
vel illud:

Nam
Cum

(|

ue u

up

mam

fa

(^

gau d a noctem
i

Egerimus,
uti(iue iiaec tria

nosti.
id
est

lo

verba,

fervere, egerimus aut indecores,


poetarum secundum ea,
(piae

nullus

litteratorum corripi adserat,

sed productis naturaliter paenuitimis syllabis adUortetur


licentia

poneuda.
corripiens

Virgilius

ergo usus

supra diximus,
i5

poetiea
testat
,

mediam syllabam praesumit roTiTVK. Quod verbum se(piestrata paulisper Secuudum quod louga media est potiris, libertate artis potius lege tractemus.
persoua
tertia
,

ut

id est i^otitvr

similitcr

longa

sit

sicut dicimus scjrtidr


tertia

soRTiRis sortitvr.
1'Otitvs

Sic

tempore praeterito perfecto prima,

secunda,

persona

svm es est;
personis

sic imjjerativo

sicut sortire.
totis

Similiter optativo

modo temi)ore jtraesenti secunda persona potire, modo tempore praesenti et praeterito imperfecto siib
:

tribus
si

aeque syllaba produeta

vtinam potirer potireris po'itretvr.

H)

Cetcrum
cludit.

tertiam personam potitvr brevem ponas, idem facere cogeris et in secunda,


,

(juod utique ab omni excmplo at(iue usu integritas Latinitatis exEcce vcrbum, quod a vobis rcpreusum fuerat, dc (pio audeo rationem mutuari. Nunc autem Iiouorificum salve persolvcns imitcnsis prccibus quaeso, ut, (piia ego amicitiae iure, quid milii videretur, stilo paginac libcrioris expressi, vos quoque ad viccm sublato, ut supra dictum est, Virgiliauae auctoritatis excmplo, ciuem vel ob hoc in bari)arisu)orum usurpatioue non debemus sequi, quia iu carminum diguitate uon possumus
ut poTiRis dicas

^'>

conscqui, licet ideni Virgilius i'orrrvs vel potiti productc posucrit,

siciit

cst illud

auroque
vos mibi magis rationem
,

potiti,
,

(luam

sc^pii

debeam

resciipto exponente tractetis.


spei-o,

Aut

si

:)

ccrte sciscitantem tcstiinouii cuiuscumiiuc eligitis doccre con)pendio,

ut

de pinscis

magis oratoribus, quos discipulis mcrito


pandatis.
U
2it

ti-aditis.

pei-quisitum diligeutius repertumiinc

Quod

si

nec a)-gume]ito artis nec


2:tl.

oi-atorio invenitur,

patere
,)

communes
VI

filios,

Verg. Aeii. VII


<i24

Vei-fc.

Verg. Aeu. VI

iiusiii|ne potiti,

cf.

III

.')'>

Aen. VIII 077. si). et .iim) Vi

si].

Vei-R. Aeii.

.5i:is(|.

potitiir.

qiiod periiule sepi; L,

qiiod in opere

suo s.iepe

<S
,

2
nostin

r.ftiitenipto

L, contentiis
scedae
s;

.S

7
,

lencate L,

Leiicatem
II

S
inilecores

10

egerimus nosli]
(ide jiro id est

nosti

Venjilhts

VeTgUii

Valicaniie

nrm L,
iiiflcias

nm. S
pro-

(Iiim

L),

om. S
.adortetiir
/.,

12 corripi asseiat.
.ib

prodiictis L,

ierit

diictas

iS

peniiUiinas syllabas

.9

oratore

.S

\.\
l,")

ponendas S

ergo] g L.

nm. S
(10 longua L)
,

14 sillabam

L
,

praesumpsit,

id

est
,

potitvr S
nunicro singiilari,
id

Secundum
similiter

16 loiiga

sit

L
S

Conimune iierbum
potiris:
.sortiris,

tempore praesenti

personae primae potior,


longa
sit
.S

secundae

personae longa niedia


16
siciit

restat

nunc personae
.S,

terti.ae,

est

potitur,

necesse.

dicimiis sortior,
/..,

sortitur

om.

/.

17 primae seciindae tertiae personae

18 se-

ciinda persona
terito cf.

ad secundam personam

^S

19 praesentl ct praeterito S, et om. L, fnrl. id est praelal.

Priscinni Instil.
al.

VIll

4'J

{Oramm.
c^ternin

II 407

sq.

Keii.)
si
.S

productis
tcrtiae

L
iit

20 personis S,
potitiir
.S

eque (qu^

corr.)

secunda L, secundae
qiia
(lue
;iO

L S
l.

21

(^ e,r e al. c.)

personac

in

23 iierbum
27 seqiii
c.
;

qiiod

L, nerbnni pro quo


>S

reprehensiis fiierani
:

de

audeo ratione

.S

sed
fllios

possuiniis om.
videVitr
,S

28 posuerit
qund
iS

p ex

f>

ras. corr.

29 anro-

LS

aiisoquc
oni.
.S .S

Veryilius

ipse

auctnr
.i2

altero qitem subscripsi Inco deceptiis aiiro scripsisse


.S,

magis

tractetis L,

tradatis

qiios

/.

:!:t

qiiod siiic argiiuicnto

,S'

innenietur

pare commnnes

L, patcr et commiinis

llliiis

EPLSTVLAKVM AD
(|Uoiuni iiigeniii nialleni praesenti

DIVEK.SU.S LVII LXI.


(|uani

87
inihueics,
fonte
Ikjc

tempore ut [ninius
illo

Sdlus uberi

uno

tantuni vitio esse couteutos.

Qui tanien ex

iirotiuentis
(pioil

(loctrinae iaui

uuuc inter
studiis

initia

sua uon niinus quani litteras liibant,

aniicuni

attraliere

nuigis

quam

detractare et oratorem eloqui potius (juam oblo(jui decet.

Avitus episcopus Stepliano episeopo.


Post sanctam festivitatem
,

quam
,

licet avidi

atque auxii

vestro tamcii interveiitu

diviuaque tuitioue
dcvotioue
(luaui

transivinius
,

deliito

famulatus

obsequio ac

scdulae
,

S(dlicitudiuis

servimus

quic^juid illud

nobiscum meritac asperitatis est

solari

vestrae.

dcus seuiper auj;eat, prosperitatis a^uitione cupientes.

Avitus episcopus Viventiolo episcopo.


Festivitati sanctae cuniulus,
tatis apicibus,

quam

[irospere vcstra iutercessioue trauseginius.


et

cari-

quos

direxistis,

adcrevit:

ob id

multiiiliciter reddidit laetiores,

quod
ut,

ecclesiam, (juac ubique una est,


sicut

unitas complectitur g-audiorum.

Tribuat Christus,
ita

anno praesenti desideria uostra felicilius couiplestis iudiciis, visitationem semper optaudam Vieuneusi ecclesiae couferatis.

teuiporc secuturo

')

Avitus episcopus Gemello episcopo.


Litteras beatitudinis vestrae,
,

^.

mibti

(|uas diuturnitas tenqioris fecerat desideraliiles,

vicina

quam iii dei noniine [irospere celebravimus et a vobis festivitas reddidit gratiores commode transactam esse gaudeuius. Orate illud semper ecclesiae catholicae sanctorum suffragio j^rovenire quod diviuitatis regula uovit pace salva in omnibus fraterui,

tatis caritate

cougruere.

Avitus eiiiscopus Apollinari episcopo.


Post sancta doniinicae
fessus iuterfui
pecto.
yuciii
,

uativitatis
[lost

oflicia,
priiiiuiii

(|uilius

aegerrimus

et

verc

plusquam

(juod

niilii

deuni

ac siugulare est, nuntium vestrum exilla,

si

mcrucro suuicre, ((uaecuuKpie

qua diguus suni

ut

ego coutido,

temperabitur, ut vos meremiui, detergetur asperitas.

imbueris
:

L
Eiil'a

2
bi

coiiteiittis

iiroHueiitis

L, quo profluitis

4 detraetare L, (Jetrabere
e.r

LVIII
IwAun, deesl
cx
s. r

.52

auiti epi
6(.'i

ad slepbaiiuin

epm

rubT.

hanc epiatulam

L
||

ed. FerTandus el Bii-

G auxii

L'

falleTim titterue iixi lineota detelae)

7 diuinaq;

tuicioim

ul vid.)

L
:

diuiiiai|uc

boiiitate laeti tiaiisegimus

Ferrand.

auf^ebat Fe^Tund.

LVIIII
ita

^'.i

Auitus eps ad uiueiitiolum epm rubr.

el

mary.

quoque

.S

LX
ultaa//

54 Auitus
curr.

uleiiiisis

(uieiiesis iimry.)

eps ad gemellum epii

(pr.
:

ex uiciii^ festiuitatis)

L
epm

20

diuiiiitas regulae
el

suBi

LXI ah Auitus fuit S

eps ad apolliiiarem

rubr.

marg.

AVITI

Avitus episcopus Victorio episcopo.


1'rospcra
atfcctu.

>:

dco

proj^itio

festivitatis

exordia quia obtinueratis

suifragio,

visitastis

Nam
iiuius

duni ct curam nostri solito geritis et de incolumitate vestra (juae votis

couveniaut, uuutiatis, pariter quod gaudemus, oifertis et quod debemus, exigitis.


Ohristus
vol)is

Tribuat
in
(pio

ipsius

pietatis

ac diguationis
et

vestrae

ubereni

conimeatuni.

.'i

niunerc

magisterii

geminati

per sollicitudiuis beucticium coutbrtcntur seues

vestri et per caritatis

exemplum

posteri doceantur.

L.Mii

(r.i.)

Avitus ei)iscoi)US Claudio episcopo. Pro consuetudine desideria nostra votivis indiciis pietatis studio cuniulatis, quoruni
suscepta nativitatis dominicae nobis testa prospcritatis vestrae geminantur augmento. Pro (pui gratia, quam erga uos beatitudo vestra adsidua diguatioue multipracseutiam vcstram succedentium anuorum uumerositate diviuitas propitiata piicat
visitatione
,

c. a.

sis

lo

longacvct.

Avitus episcopus Oregorio episcopo.

Meis potins adscri])o peccatis, (|uod vos ad dispositionem piissimae voluntatis corporis
inae(|ualitas
sit.

i.-

impedivit,

(luamquam consueta dignatio oratione nos


persolvens
vos

et oblatioue

comitata

Vudc
gratias

salutationis ofticia pagina famulante

supra

quam

ser-

mone

valco,

ago,

(piod

festivitatem

uostram

pieuo

desiderio

sitientem,

etiamsi non satiastis praeseutia, rcfecistis expeusa.

Avitus episeopus ad Alexandrinum episcopuiu.

Avitus episcopus

Maximo
et nimis

episcopo.

Magnae quidem
dignitate
:

admirandae snnt
,

deliciae,

quas

misistis,

copia,

tempore,

sed tamen affectui, pictati


diguatio
vestra

sollicitudiui

uon ae^piantur.

Per (piac probatur


2i

nou

taiii

nobis
:

(piam
cui

praesentia defuisse.

Expleta cst sutiVagiorum


,

vcstroriim prosperitate fcstivitas

([uantum accessit corporalium

tantuni a cousue-

tudine spiiitaliuni dcfuit epularuni.


sicut

Quas

milii

deus

si

in

futuro tribuit

commeatum,

uunc per vos trausmittere,

ita

tuuc vobiscuni exbibere dignetur.

LXIl: 56 EpPa
gitis

bi aiiiti

fi.i

aJ

iiiituriuiii cpiii rubr.

ct inirnj.

iS

lu.stri

iiri

L,

|.atri

.S

ex/i-

5 ac dignatioiiisj
auiti

ail

ilignaiiuiii.v

L
ej.iii

LXIIl: 57 Epra
pr.

epi

aii

claudium
assidua

rubr.
\',\

L
lung.Miet

'.I

stuJiiu

L
S

II

gratia| gr:ini scd

m
ed.

deicrit lineola transversa

L,

lougaeiiitot

LXIIII: 58 Epl'a
I''trrandus ct
l,'>7

auiti

epi ad gregoriuiii epui Auitiis

rubr. et mary.

Kpistulani ipsam um.


est

.S,

<:.r

Hiduzius

inscriptio

Viennensis episcopus (iregorio episcopo Irnnslata

in ep.

L.WI

Sirm.

5'J

cod. iMijd.)

in

8
bi

15 ascribu

18

i[iKid

praeseiitiiiui

uestram

et

festiuitaleiii

iinstraui

Ferrand.

uos om. Ferrand.


et

1,XV
bio

LXVI:

5'J

EplV
cui

auiti epi

ad ulexaii.lrinii
dedi

epiii

rubr. L,

ad uiaxiuiii cpui

maryo

L,

sine

du-

crcidit epistolium

unum

numerum JjXV

'1'1

niaximo episcopo L, Gregorio episcopo S, 27 comeatii L, commcatu

cf. ep.

L.X.Ull

24 alfectuu

25 expleta L, expedita

6'

EPISTVLARVM AD DIVERSOS

r.XII I.XX.

[.XVII (5s)

Avitus episcoinis Vivcntiolo cinscopo.


Nisi fre^iuentcr vota connnunia peccatorum iinjjcdireutur obicctn,
iussioni consuetu-

.s

Nain cum festivitati vol)is(|ne occurrere duplicis compcndii res fuisset videtis ad mei solius pertinere dispendium quod ne(iueo implere praeceptum. Ita namque apud nos per momeuta singula {)otestatm
dinariac caritatis solito voluerani parere servitio.
, ,

speratur adventus, ut, nisi

iilis
,

venientibus praesens esse curavero, ab


(piamlibet

eis,

qui soleut

in uobis etiani leviora culpare

simplex abscessus meus non solum negle-

gentiae,

sed etiani contumaciae deputetur.

Quapropter communi neeessitate perspecta


si

impossibilitati
10

meae clcmeuter

iguoscite et ut desideriis uostris

uon iugiter

vel in-

terdum satisfacere possimus,

orate.

Viventiolus cpiscoi)ns Avito cpisco])o.

Ad

siniilitudineni divinae

beuignitatis

deliberatio vestra cultorum

nibus temperetur.
visitatio beuedicat.

ut

iu

sollemnitate

saucti lusti plebeculam

suornm petitiosuam apostolatus vestri

LXVIIII

(110)

Avitus episcopus Viventiolo episco])o.

Ad
tur,

tirmitateni promissionis diviuae sit,

quod autea
si

concessistis

Est

est!

quod

postea rcpetistis

Nou non!

(luia,

si

bene occupatioue praeseutium qualitas [^ertractatuuc nou debuisset iuterseri, niodo spe-

condiciouem iutcr uos habitam, etiam

cialiter deceret impleri.

20

Avitns cjnscopus Constantio episco])o.


Litteras sanctitatis tuae iu pasclia quidem, sed non paschales acce])i,
uiliil

ntique

de caritate ant sollicitudinc })raefereutes

lubebas

ut fratrem et
,

cousacerdotem nostrum

Caudidianum. quem cgo quasi i^cculiarem commendaveram non solum ad clericorum, verum etiam ad laicorum audientiam destinarem a (inibus constat diaconum eius j^ro
,

25 civili

omnia de clericis vestris tnm saecularium notitiam ex omuibus, quae in rumorem veuiuut, consulamus. Illud tameu quasi amator tuus suggerere ac mouere ])raesnmo, ne jiropter leves causas et non ad deum, sed ad saesaucta communioue ])riventur, culum ])ertinentes ue laici (luideui non dicau) clerici
causa
servili eustodiae

mancii^atum.

Et ideo,

si

ceusetis
erit,

laicorum

testimonio credeuda,

reseribitc.

Cousequens

ut

:io

quia nescit, cnins dignitatis


et

ijjsa

cum magno

dolore susjjendit

commnuio sit, et cum uiaxima

(jui

nou cam oinui auimositate

sej^osita

festiuatioue rcstituit.

16 Matth. 5, 37.

LXVII: 00 Epra
7

bi

auiti

cpi ad uiuentinliim 0|im ndir.

el

mary. L

2 obieotu S,

abieotu

abscesus

L LXVIU:
LXVIIII:

9 nostris S, uris
01
()2

L
auitum epm ruhr.
et

EpKa

uiuentioli epi ad

mary.

Ij

II
ll>

episonpiis om.
e

.'?

Item auitus ad uiuentiolura


inxcesseri

epm
epm
L,

rubr. el marii.

<
Ij,

\J

!!

n-

L
.S

18 nos L, uos

S LXX: G3 EpVa
duni
<?

L
rubr.
et

bi auiti epi ad constantium

mnrg. L

22 iiibebas

sed quiliiis iiihebas


Illiid

20 tum L,

27 cousulamus.
:tO

illud

consulamus, clericorum libertatem prodamiis.

amator L, amor

.9

sit

ipsa

communio S
12

AVITVS.

90

AVITI

Ai)ol]inaris episcopus Avito episcopo.

Cogitans afaiue jtertractaus


dignius iudicavi,
igitnr iu

inofficiositatem

vestram qua ultione percellcrem


niliil

nil

((uam

si

decliuatam iniuriam
(pii

segnius intentarem.

Ne(iua(|uam

posterum vereamiui,

cernitis iiraesentem

noxam

protinus expiari.

Avitus cpiscopus Aixdlinari cpiscopo.

Ne
tas

festivitati

occurrerem, uecessitas obstitit


Scril)itis

ut milii festivitas occurreret,

iiumaniisse.

procuravit.
scilicet

ergo

indevotionem

meam

marinis

vos

copiis

ultum

Dignum
in

genus

supplicii, ((uod
si

ue faciat cum desiderio gulae conflictum!


Nihil
,

Satis

vobis praeseutari cupercm,

non

taliter puuiretis absentes.

Vtinam censurae vestrae

contumacem poena non


nil vereri
;

desinat.
illi

magis timeo,
,

(juam quod
;

me

iubetis

in 10

posterum
iguoscite;

indulgentiam

qui rogaverit

date

cui avari esse volueritis.

ceterum

me

qualitatem districtionis expertum ofiensam magis vestram con-

stat desiderare

quam veniam.
eftectu

De

cetero orationibus vestris tribuat


officiis

deus noster,

ut,

qui festivitatis huius praeseuti auno

qua

deliciis adfui,
,

iu
,

tempore futuro vestris


severitate simili ab1

me

orationibus

uon

simili praeseutetis et
(piis^iuilias

cuni rediero

sentasse credatis.

Octo palustrcs

et

duo paria solearum


j^ro

maceretis, ali(piatenus commotus, non tamen ex integro maluni

quae dentibus nialo reddens direxi.


,

Avitus episcopus Viveutiolo episcoi^o.


Servatis dulcitudinis

morem, imnio,
Inter

ut verius dicatur,
:

augetis.

Hefecistis sollici-

tudinem uostram de vobis pros])era nuntiaudo


optabatis
,

visitastis

festivitatem

de nobis,

(piae 20

agnoscere cupiendo.

has tamen

multiiilices epulas

anim(n-um etiam
ut

corporalibus quoque deliciis ornastis et

mensam,

(nu

spiritalibus

i^averatis eeclesiam.
.

(Juapropter impar
caritas,

ad

gratias

convertor ad ]ireces divinam inisericordiam rogaus


vobis ad ])racniium,
iiiilii

cuius profectum tanto studio adseritis,

ad gandiiim.
25

cunctis proficiat ad exem))lum.

iuria

LXXI (14 Apollinaris eps ail .auitum epm mlir. et marii. 4 Cfrnetis L S neqnaquam L, ne quam LXXII 65 Iteni anitus ail apollin.arem epm rubr. L
:

Jj

iiil

S,

iil

/.

;i

ileclinata in-

.'>

11

occnrret

/,

nltnm isse] ultu'isse


sic
:

{Uneolis di.iiun.rit ant. m.) L,


faciat
t

Inisse

.S
!)

iie

L,
(i

nie
e.r

.S

[ulii

lacuna imiiratur a Sirmondo


pr.

qiiod rae

cnm

ilesiilerio

e(c.)

pnnfretis
pr.
c.

rorr.

ut vW.)

lll

incDntnmaic L, in
c.)

contiimace

S L

12 (Knoscite:

e.v

ra.i.

nestram
uiagis

.S,

uami

(ini
.S

ex rnV pr.

L
/..,

\',i

ut

qui S, qui om. \5


elTectii

14 lestiuitatl h.
.S,

praesentis asni o.

qnam

deliciis

adfuij affui

abfui

L, affectn

fort.

affectu

non dissimili

10 palustres:

auras vel anates silvatiras


t.

intellexil

Camjias
III :IC)I\ rnll,

quisquias et duo L, qiiisquia se duo


Apulei.

correxil

M. Hauplius Hennae
parasti ?

{1866} p. 261 [Opuscula


qnisqnilla

Met.

1'4

p. Il.i

Elm.

at has qnisquilias qiianti


e.rpl.

\cf.

=
:

coturiiix

(\mijiusj

17 aliquatinus
U(i

post direxi

qwit.

.xxi.,
I!)

inc.

quat.

xxm.S

L
21
o;italiatis

LXXIII:
pr.
c.

Ad

uiiientiolum

epm

ru5r. el

marg. L

diilcedinis

e.r

24 tanto om.

asseritis

EPISTVLAKVM AD DIVEKSOS LXXI LXXV.

91

es)

Maximo episcopo. Quantum ad infernum spectat et fiuem aliquautulis anxius tamen quod de domno tilio vestro vel absolutione
Avitus episcopus
,

>

corpusculi
coiloquii uil

viribus

vigeo
,

aguosco

(juia

nec eo loco fuerim,


5

ut cognoscere i^otuissem.

Nam

monasteriis firiuesceusibus oecu-

patus alicpianuliu iam babitaculo civitatis absento.


solita direxistis
,

in itincre

me
,

et

10

quod multiplicitcr miror sumens, avido quidem sed vacuo ventre transmisit: putasses eulogias vestras tenaci corvorum rostro ad Heliae pastum parvulis unguibus exbibcri adeo ob insultatiouem meam in vos iustius excitandam misit esuriens quod vorare non j^otuit coucujjisccns. Vellcm nunc scire, quid prosit, gulae i^eculiaris famuli si studetis, cui ue datas a deo vobisque epulas de ore vel animus raperet, ojjtabilis absentandi causa uie Ceterum de recentibus quia praecipitis, et meas partes cedo et multiplico suas. rapit.
que
, , , ; ,

Siquidem deliciae, quas dignatione adbuc ab urbe remotius positum repererunt. Quasservus vester Leonianus multum gemcus minimum

ir.

atterat labris tialas, quas circunulet pittaciorum Nani curabo ego quoque, quod euui velle cognosco, quo, cum simile aliquid de vestra bcuedictione eruero ad nuiltiiilicandas recentes gulae caleuti si nou excogitatur modus in calicibus, ponatur in jiiscibus.
;

Vtatur ])aterarum capacitate pro cujiis


deusitatc pro circulis.

{!'>)

Avitus episcopus Victorio episcopo.

i,ost a.

Factum
20 venit.

(piod

littcris

iudicastis,

levi

ad me aute

aflfatum vestrum

rumore per-

Cuius per sanctum arcbidiaconum acerbitate comperta. si credere diguaiiiiui, non miuus quam vos doloreni vestrac comniotiouis ingeniui. .Siquidem satis gravis exempli est, ut nunc sacerdotalis ordinatio a populis regenda dicatur cum idcirco tau:

tum
25

in consecrandis eiiiscopis plebibus servetur electio

ut

ad succiduas constitutiones

velut per

quoddam maudatum

novo debetis accipere,

clcctis liceat legere, quod videtur. Non autem vos pro quod tribulandis nobis valcat couiminisci clericalis nequitiae

fulta subsidio insolentia saecularis.

Puto sanc districtioni ecclesiasticae filiorum vcstroillos


,

rum

expeti

debcre consensum proptcr

quorum abusione cousuetudinaria iiarum


Litteras (luoque
,

de exconimunicationibus curare dccretum


!(

cst.

(^uas

ad presbyterum

Reg.

III

17,

ti.

LXXIIII
quantulis

G7

Epra

bi

auiti

epi ad

maximum
4
loci

ef>m

rubr. el

mary.

L
L

aliquaiitiilis S,

mali.

||

3 quia L, qiiod

agiioscere

griiiescerisibus L, abseiito

Grenencensibns
L,

S,

Cirinincensibus Sinnondus ad Sidon. ep. VJl,


ti

17 ex.

5 aliquandiu

abfueram

<S

deliae
baiulis

L
6'

rairor L,

inlruui

S
(et.

leniaiius
al.

A
S

8 putasses S, putans
i

si

L
L
cui
t

9 pariiulis L,

exhiberi S,

exliiberct.

m.

in ras. unius liU. quae videtur

fuisse)

adoo S,
1
1

ab eo

L
milii

ob

iiisiiltatione

meain L, ab

insultatioiie luea

10 excitandam L, exerceuda S
f.

quid

prosit gulae peculiares famuli si studetis L,

quid p. qiiod

g. peculiaris

sic studetis

iic

mihi datas
ertis.)

LS,

delevi

12 aniiu' L, manibus
P

obtabilis

L
pitaciorum

abs/eiitandi

ut vid. pro

L) multiplices

14 pro cupis] j)cu,pis L, procapis

S
cum
et

LS
.S

1.5

culis

17 piscibus om.

L
Eiil'a

15
bi

eum

scripsi,

deum S
S

quo,

scripsi,

quocum

LXXV:
uenerat
pr.

4!)

auiti epi.

ad uictoriiim epni rubr.

mary.

l!l

aflectum

per-

5
m. L

20 archidiachonum L, Archidiam

22

ii;)opulis

rei/onda: ap et rcg sylUibae in ras.

ut vid.

23 ut ad succiduas L, ut assiduitas S
tribulandis
fllli
..S,

constitutionis

S
2(1

2.5

accpere

L
S

quod L, quid S
districtlonis

tribulaiites

nequici^ L, nequitia

S
fort.

insoleiitiae

uestri

27 abusioni consuetudinariae

28

curari certum est

12

92
illicita

AVITI

pracsunientem nou minus pie quani regulariter direxistis, inspexi. In quibus Qua propter, licet satis diabolo (luani persoua meruit, patieutiae reservastis. in tam iiorrihili rebellione licuerit, vos tameu sinc aliqua auimi i)erturbationc dei ac vestram iuiuriam castigate et ne quid in posterum similis ausus arripiat, impeusa
vere
j^lus,

districtione persi)icite.

Avitus episcopus

domno Sigismuudo.

Dum
desiderii

alii

sanctis ac serenis praeseutiae vestrae dcliciis cpulautur, ego sterilitatem

vitatem

V^udc post festimei sustento magis pauiteris officii tcnuitate (luam ratione. set Galiillouensibus singulareni famulae quidcm semper amabilem Quae si quautamcuuKiue particulam laudum vestraruni sollicitudiuis litteras destiuavi. niterentur attingere, nec Iioc quidem sufticienter excolereut, quod eas vel liumilitati meae licet porrigere, vel dignatioui vestrae sumere libet. Conicieus ergo de tautorum
cuuctis
,

lactitia multipliciter (luaeso,

ut

Quia,

cum

in absentia vestra

quaedam
,

deo propitio laetos paschales dies felici reditu faciatis. nol)is (luadragesimae perduret austeritas, onmipeculiari scrvulo piissimum

bus

catliolicis

priucipem Christianum
est.

domuum

etiani post

sollemuitatem vidisse sollemue

Avitus episcopus domuo 8igisuumdo. Celebravimus vobiscum diviuitate propitia, vobiscum, in^iuam, uou loco sed auimo, Si auteui iutcrrogetis et (lualitcr: pauperculi Vieuueuscs vestri paschale fcstivum. QuauKiuam quod adesse facilius potuerat, quia divisi, aegre; prospere, quia viciui. plus taedeat defuisse. Nec tamen, cum ista deHemus, discrepare uos a vestra voluntate ducatis;

ante

i"

iam dudum ab

illo,

sancte credimus, affectus

illic

cohibet, uou hinc dediligitis,

spectus excludit.
pio patri
,

Vuam
est,

iu utraque civitate

vestram ecclesiam perinde

sed

iu

quantum expedit, donec vos ad quamlibet


laetitia vcstra et incolumitate sollicitis
pietati.

se^iui conseutiat,

adliaeretis.
25

Vnde
sari.

sicut

iussum

primuni deo de sollemnitate, tum, quod debetur, solvimus Caelicet

Vos dc

Caesares

sitis,

(^uod

donmis

exigimus, reddite

25 Matth. 22, 21.

LXXVI
L, sed iiunc

50 EpPa

bi auiti epi.

ail
/S

doiuiru sigismuiidura ruftr. ef muiv/.

L
II

deliciis rmi.
: i

.S

i)

sct

Cabiloiieiisibus

10 quantiilanicunuiue

S
*'

hiimilitatj

in nis.

pr.

m. L

13 quaeso ut deo seripse, uos doo

LS

laetos pcto paschalos iiobis dies

14

abscoutia

L
sic

15 post

L, per

S LXXVIl: 08

Epl'a auiti epi ad donu sigismuiidum rubr.

num

mediis omissia

deceat L, doleat

S
S,

L quamquam quod L, quenquam, quia S sancte S, sancto L 22 dicatis S


syll.

20 quia diuisl
poterat
affectus S,
bis

uicini
L

L, quia uici-

S
eflfectu

21 taedeat seripsi,

23 uestra

.S

24 sequi S, consequi sed 26 quod domnis

con del. ant. m.

25 sicut

svriplum

tum

5,

ciim

quod oms

27 exlgimus L, exigitis S

EPISTVLARVM AD DIVERSOS LXXV LXXX.

93

post m. Mart.

"'

Siaisiiiuiidus i-ex douino imperatoii.

^vnM""',,'^'",

81 devotioneni nostram,

(jua vobis aiiimo iiiiiitauuis,


,

etiaui coriioralitcr j)racseutari


,

exerere obex temporuui regionumque non patitur (juid tamen haberemus in votis temptamus ofticiis. Crcdimus euim totiens coram sacris gloriae vestrae obtutibus iutro>

mitti,

(luotieus sollicitudinis

debitum studio paginae famulantis offerimus.

Nam

licet

mundum
illustret,

latere nequeat

vestra prosperitas et
si

orbem suum

radiis

pcrspicuae claritatis

dulce tameu est,

hi,

quos militiae
s[)ccialiter

fascilnis et peculiaris gratiae j)ietate


et

sustollitis,

quos in extimis terrarum partibus aulae pollentis eontubernio


ditatis,

veneranda

llomani nominis participatione


10

gaudla vestrae perennitatls aguoscant,


Iniperii

((uae generaliter cunctls

fama coucelebrat.

Oruat (luippe

vestri

amplltudlnem

1.'.

quod remotlns possidemur. Vnde suscipite propitii cum ol)se(julo portitorem. Et quamquani unlversis expetentibus ad honoris aplcem sufticlat, sl vos merentur adsplcere, et nos tamen inQuorum etiam carorum familiariunique i)ersinuent, (jnos praesuminuis commendare. souas lioc Intercurrendi commercio nobis quo^iue profore ludlcautcs, desidcrli prosiliente compeudio iu his, quos destiuamus, occurrimus illud super omula dei^recautes, ut, quia diguatio celsitudinis vestrae obllvlscl uou potcst ])encflcla sua, pro gratlaruni actione, qua fuugimur, (juanq)rlmuui screuissimi orls respousa mereamur.
longin^iuitas subiectoruni et diffuslouem reipubllcae vestrae adserit,

LXXVIIII
(70)

Avitus eplscopus

domno Sigismundo.

Praesentla domni patris gloriae vcstrae l)lduana occupatlone


portitorem tardius ordinavi, per (luem

dctcntLis aii(iiiatcuus

auuuum de

saucti Vluceutil solleniultate servltliim


ut iuter

consuetudiuarlae solllcitudlnis cura dependeret:


salute nostra labor invlgilat
,

actlones

(luibus vester pro

25

anlmus cultum merae devotionis otferat. Hufticit ergo ad consolatiouem dcsiderii mel, sl omnium nostrum saultas in vestra post deum prosperitate consistit. Ccterum non absque scrupulo potest accipi (luod de Sapaudla itiueribus ex^iuisitis videmur ad provinciam praeteriri.
debitor semper
,

Avitus episcopus vlro illustrisslmo Ansemundo.

Tantum
illius,

scrvulos vestros domul nostri recens et adhuc,


,

quantum

sentlo,

nonduiu

plene detersa inae^iualitas adteutos rcddidlt et auxios

ut

pro

eoutemplatioue pietatls

quani

festis

specialius optare cousuevlmus, sufflcere nobls

commoditatem vestram

pro

omni sollemuium iucuuditate credamus.

Vude servaus

post *^coluui natalls doiiil-

LXXVIII: 69 epa {maTg.


.\uito
tori

epra)

sigismundi

regis

a(J

donS imperatorem

rubr.
I

et

marg. L,

Epistola ab

Viennensi episcopo dictata sub nomine Sigismundi ad imperatorem S

.Sigismundus

impera-

L, om.

3 quid

taiii

haberemus L, quod tanien habemu.s S


9 perhennitatis

exserere
possidem''

8 quos S, 13 aspicere 18 flngimur

iluoJ

extimis L, extremis

L L

11 asserit

14 praesumpsimus

familiariumque S, famul.ariumque
epl'a ad

L
S
el

15 prosilente

L
.S

L
L',

LXXVIIII: 72 Item
ut scripsi, et
offerret

eundem
scripsi,

rubr.

elmarg.

20 aliquatinus L

22 depcnderetn S
offerat

L8
73

23 debitor

debetiir L,

debitus

mer^ L, meritae
marg.

26 uidemur S, uidemus

L
sigismundum rubr.
.S

LXXX:
mundo
.S,

Epfa ad uirum

illustrem

27

illustri

Ansu-

sigismundo

28 seruulus uester
reddit

recens et L, recenset
31 iocunditate

adliuc L, om.

29 inequalitas L, inaequalitate 5

colum L, cultum S

94
uici solitae sollidtudiuis

AVITI
servitutem tota uossc voti anibitioue desidero,
si

decus com-

mune,
cordare

iiuod Vieunensis ecclesiola i)i-aesenti vice

lorum gaudia duplicavit.


aut
dovotioueui
laetitiac

Nam

si

nou meruit. vel Lugdunensium popuvos Christo favente aut ad ecclesiam potuisse prorescriiiseritis
,

consuctudiuariam

imiilesse,
luiljus

participes

redditi

^iciuorum epulaturos nos iirofitcunir auditu


est,

si

illos,

pracscutia vestra

douata

refectos

coguoverimus

intuitu.

Lxxxi

(72)

Avitus episcopus viro illustrissimo Auseniundo.

Oum
plenum
vobis

peculiarium
vel

veruidarum
nuutiare
celebratis
tani

alisentaudo
Festis

susiieuditis

vota,

facitis

nos non

ad

consefjui

votiva.

crgo

uatalis
piissimi

domiui,

in (luautum sine
,

potuit,

sollemuiter

iirosiicritatcm

domni

uostri

(luam iusto
Illam

desiderio optaveramus videre,

diguabili allociuio iiraestolamur agnoscere.

plebem refecistis gaudio. istam ditate rescripto. Quam per me vester douec vobis eius servitium meus praeseutet occursus.

illustret aftectus.

Avitus ejiiscopus viro illustrissimo Valeriano.

Consuetudinem
litteris

sollicitudinis suae pietas vestra

custodit nos dignatioue pariter ac


iiraestaute

visitando.

Addidistis
,

sollemnitati

quam gaudenter deo


,

suscepi-

mus
de

et

([Uod expectabatis

in votiva

cultuum consummatione supplestis.


gratubinti

Mibi autem
est post

laetitia

vestra

in (luautum

eam coguovero
,

uon miuus dulee

longum tcmpus' abseutiae


transigere.

prosiere vos redisse

(luam fcsta paschalia cum exultatione

.\vitus episcopus viro illustrissimo Ceretio.

^ev^^iT^it^^

Ad domuum commuuem
tati

littcrarum scrvitio dcstiuato ctiam dilcctac milii sublimi:

vestrae officia seniper debeuda persolvo


ut

suadens, inimo, quia tantum obduruistis,


deliciis

supplicans,

stomachos multis Sauconnae


vobis

nauseantes

tandem

iiarcioribus
25

laeriae vestrae ieiuuiis atteratis.

Quodsi adeo nescitis desiderio vicissitudinem repeuvestra sufticere.


iuiuria

sare

ut

nondum

vidcatur absentia

coactus hoc

ojito

me((ue

liaiulo

huius iniiirecationis ulciscor. ut mutentur praesentiae viees, (juod Vieuna

alniudat. Cabillouus obtineat.

Hic nou habcnuis. (|Uod debeat expeti:


({uod dico,
in via est,

illuc

mittamus.
^"

quod

libeat decliuari.
si

Et

(juia,

iam,

si

adhuc

iu loco rctardatis,

exciiiite,

iam redire

disponitis, praeterite.

nosse uos uoti


:

ambitione

3 ^cordare L, procedere
i'a

6 intuitu 5, om.

L
7

LXXXI
uft
litt.
t

74 Epl'a auili epi. ad onsemuiidum


superioris titulo reposui,

x e statim cnrr.) rubr.


iS,

[mary. nbsciso)

uiiu

illustrissimo ex ep.

uiro iUustri

om.

8 uer/nularum

L
illustri ^J

12 ues(er S,

inferior pars rasura temptata


:

affectus] a ex e pr. corr.

LXXXIl
leiMiitati S,

"5

Epl'a ad uirum illustrem ualerianum ru6r. tvwrg. absciso)

L L

14

1(1

sol-

solleuiiiitateni
:

17

expectalijtis L,

spectaliatur

cultuum

scripsi,

cultuiii
illustri

L,

cultiis

'S

L.XXXIU
cio
/..,

7(i

Epra ad uirum
25
iiieri^

illustrem cerecium rubr.

[marg. ubsciso]

21

cere-

Caertio

S S

22 dilect^ L, deuinctae
(ae in ras.)

24 et supplicans

S
baciilo

sauconn^ L, Saxoniae S
atteratis S,
afferatis

uausiautes
seratis

(an HieriaeV), iatriae

S
scripsi,

L, forl. ad-

desiderii

26 uestra S, nfa
et

L LS

27 baiulo

LS
ut
si

mutcntur S, mehic

tentur

quod L,

quod

-S

2S Cabilonus L, Cabilonis S
lllic

hic L,
si

5
si

qnod

debeat S, quid debeat

illuc scripsi,

29 in uia

est,

S,

inuia ee iam.

EPISTVLARVM AD DIVERSOS LXXX LXXXVI.

Avitus episcopus viro illustn Helladio.

Cum

caritatis et

ad officium vestrae magnitudini deferenduni iierpctua semper causa sui^petat specialem devotionis observantiam iure debeam obuixae impensius jtietati
ratio festivitatis

nunc tamen desideratam mihi necessitatem


debita

indixit,

ut attectui vestro

litterarum praesentarer officio, qui cuperem et occursu.

Idcirco reverentia snspectans

((uam

et

ex voto festam celebraveritis

iuquiro redemptoris nostri inexhaustam

deprecans largitatem, ut ccnteuaria sua protectioue vos provehat et ad oruatnm Udstrum,


sicut hactenus fecit,

bouis omuibus remuueratos attollat.

XXV

{711)

Avitus episcopus viro iliustrissimo Kucloni.

in

Post festivitatem
merito clarueruut,

in

])aginis

qna dc i^raeseutia vel iucolumitate domni uostri vota nostra ad ipsum ofticii destinatis iurc vobis, peculiaribus pectoris
Per cpiam nos inter tantos
sic milii
,

mei, etiam pracsentium litterarum famulatio olfertur.

ut

rerum rumores pascha ])rospere tudine divini muueris beueficiis proventura,


fieri

potuit,

ti'ansegisse siguifico,
si

eius ])leni-

vestri quo(|ue adliKjuii dignationeni

cum

15

simiii prosjjeritatis aguitione

meruero.

'",7.,

Leoniauus arcliidiaconns
lento

v.

s.

iSapaudo.

Licet piimpam convivii principalis marinis deliciis terrestril)us(|ue fnlgentem lucuiu cuucta declarari amorem consuetum est. Securus enim postquam datam tibi materiam uou versibus sed dentibns expedisti, cum in uno praudio quod vix duo burdonum terga detulerant unus ventcr inclusit, cnm inpexum neglcgeus criuem alvum nimictate concretam pectiuil)us pexnisti. Quod licet ad insultandnm mihi exaggerasse te j^ateat, ego tamen coustauter affirmo uullum similem nostri, sive esuriat ille seu comedat, beatum merito uuncupari. Nam ut de primo, quod exposuisti, ferculo colloquamur, parvum tibi i^oenac geuus jiutabas afflictum, quod ai^petitnm interi(iril)us iuhiantem devorabili tegmine ])avus isicio couclusus excludit et rciiedaus accensis faucibus gula ali(piantala tem])oris mora sub docti

sermone

descrii>seris,

taliter recitas

20

25

incisoris pe^iendit arbitrio.

Hicipie factum est,

ut bibeudo

cibos,

poeula rumiuaudo,

primam

praudii partem esuriens querelis, medietatem comedens rapinis, ultimam satur

LXXXIIII
stro
festa

77 Epl'a ad
>S
.i

iiiriira

iUustrem hilladium ruhr. {marg.


(sie

ahscisso)

L
1]

hilladio

4
et)

iie*!

L, uestro uel
.5

suspentans

nt

m ct corr.

L, supplicans
.S'

S
proueat

et

ex L, e\ (om.

7 ut centenaria L,

ut usque ad aetatem centenariam

L
'.)

lAXXV:
latus

78 Kpl'a ad uirum iUustrissimuni ruclonem nthr.

et

mary.

L
11

ilhistri

L
d.
ni.

rur.ldiii

(oc.i-iicorr.pr.) L, Kiooni

S
13

10 nostra merito L,

uestra et merita
.sic

offlciis

12 faiuub.

per quein

.S

rerum mores

/,

mihi iudicans eius plenitiidiiiem

pro-

iienturam S

14 alloqnii L,

colloquii

5
(ussapaudiim marg.)
dictata

I.XXXVI: 79 Epra

ad

usapaiidum

ab

aiiitn
,

episcopo
ad

ruhr.

tl

mnrg.

L,

Epistola ab Auito Viennensi episcopo dictata,

sub nomine Leonlaiii arcliidiaconi


(a
e.i;

uirnni

speit:iliileni
riiiii:ta

Sain-

paudum S
cunctanter tanien

1(>
/S

Leonianus archidiaconus ussapaudo


declarare
in

u corr. pr.

L, orn.
'20

S
.'',

18 in

L,

tuum amorem S
.S

19 expetisti

L
ysirio
.S,

duo] duoriim S
aliud
2li

21

in-

pexum
22

scripsi,

in
1

pexu L,

pransu

crinien

LS, eorrexi
.S

aliiiim
2.5

L
.S

nimietate

L L

licet:

c ex

statim corr. pr.


.S

L
.S,

23 seu esuriat
snbducti
L,

exclusit

repe-

dans L, trepidans

sub docti

L
.S

27 cibos
satiis

ocib;

peciil,iruni

inando

28 priinum L

medixatem

(e pr.

sx.)

mediain

9fi

AVITI
*
*

lafnniis
cuni((ue

occupatione nec
superfuit,

tibi

dixerim profuisse, quod defui

vel nobis.

quantulumbeatitudine

tihi

oninibus satisfecit.

Nam cum

tu in tanta convivii
:

deliciatus

maxime, tardissime

satiatus vix te possis probare felicem

(piid

de

me

misero

censeas, interrogare praesumo, qui ad regalis niensae abundantiam non permittor et in


frugalitate non saturor: qui sub bonoris nomine custodiae mancipatus, ad iirimam vocatus et a meliore praeventus ne possim fugere iacere conipellor: impleor oleribus et inflor napis, abundo leguminibus sed qnae tellus nou pontus emisit. Inter haec qualia fuerint bouae niemoriae quondam ostrea. nec recordor. Si modicum quid vasculo nno minimo seniipleno vini pallentis apponitur, et hic modus vel rcgula custoditur. lam de cibis taceo: in accipiendis recentibus maior est poena: musta deposcens aut medicina patior aut aliqnid rapuisse confingor. Summa inoppor-

ecclesiasticae

quasi

ui

tunitate
contictis

perago,
casibus

ut tres recentes aliis plus

praesumam.

Ipsae etiam

paterae

quas

frango,
;

eotidiana reparatione decrescunt.

Quapropter laboriosis tausit,

tum

insultare desiste
tuni

quia,

cum

utrique nostrum cotidianum fatum


,

quod

(luisque
i;

sortitus est,

familiaris miseriae oblivisci potero

si

epulo suo

domnus

uoster sic

adesse

me

iubeat, ut adesse coutingat.

Avitus episco]ms ApoIIinari episcopo.


Confido plaue uec dubito diviuo muuere

vere

commuuem

laetitiam eonimuui praeseutiae

nnntiatam. Nam quod et ad vos iam suspicor ])ervenisse, etiam illi, qui vastarc limitem dieebantur, reversi sunt. Vude causa sollicitudinis bas direxi ut, quae ad vos postea de cuiuseumque securitatis augmcnto perveuerint, iudicetis aut si iam ad civitatem liber recursus a consuetudiue vos, imnio potius ab amore obsidionis extraxit.
, :

20

Propterea magdaliola
iubeatis.

illa,

quae promisistis, spero, ut cum observatiouis brevieulo


hinc quod restat, quia iam libet.
vesti-a

dirigi

Ilactcnus familiariter;

i^aulo

hilarius indicabo.
est,

2.'.

Signatorium igitur
in

quod pietas
volo
:

uon tam

jironiittere

((uam offerrc diguata

liuuc

modum

fieri

auulo ferreo et adniodum teuni. velut concurrentibus in se


duiilicis

(l('ll)liinulis

concludeudo,

sigilli

forma gemino cardine volubilis iuscratur, quae.

ut liliuerit,
la])illi

vicissim seu latitabunda sen iiubliea obtutibus iutuentum alterna veruautis

vel electri ^ialleutis fronte mutetur.

egoniet hausi, in sancto ac sincerissimo impollutae


tani

Ncc quidem talis electri, quale nuper, ut mauus nitore sordebat, cui corrup:

.-in

potius

vel

illam

certe,

quam confectam auri noudum foruace decocti crederes inesse mixturam quam uuiierrime rex Getarum secuturae iiraesagam ruinae mouetis

lacrimis.

occupatione nectibus.
(fort.

{sic

plene scriptum) dixerint L, lacrymis exegeris.


iii

Nec

tibi ilixerim

.S,

cinlc

nccupatione lacunam stalui

exegeris; qua

occ.)

uel id nobis 8, id om.

quantulum-

ciimciuc scripsi,

quantumque L, quantiim S
pbetur
prohlbitus
.S

2 in tantum

3 maximu

L
(i

4 qui a regalis m.
quasi S, quia
1 1

abundantia S
praeuentus
cens
scripsi,

5 ecclesiastic^ L, ecclesiastica
/..,

frugualitate

L
L

si

/S

possim fugere S, posse infugere


in

inusta depo-

L L

medicina L, inediam
13 laboriosus
contingiiat

opnrtunitatc L, importunitate

5
IG

12 quas ticassibus
ut

frango

corrcii,

laborioso in his

14 factum

adesse

/>,

ut te

deesse S

L
lieati auiti

LXXXVU:
cuiuscumque
25
ilarius
.S^

80 Epl'a

epi ad

apoUinarem epm rubr. L


23 praeterea S

20 oausa S, causas
magdali oUa

21 de

de quibusc.umque
2()

L
28

spero L, posco

L
(ieri

signatorium igitur S, signaturi iugiter

27 in liunc mo||dum tenui uelut quae

media sunt,
uernantes

admodum
iiel

omissa primo aed pr. m. in mary. adscripta


uolubilis scripsi,

delflnulis

ge-

miiio cardine luselis inseratur L,

geminis cardinulis inseratur S


falentis

29 intueiidum
Ij

L
S

L
/.

30

S,

ut

(.>)

pallentis S,

32 crederis

correxi, crediderim

33 monitis

EPISTVLARVM AD DIVERSOS LXXXVI LXXXVIIII.


publicis aduiterium

97

firniautem maudaverat.

Sed

sit

eiusmodi color.

quem

aequaliter

ac modeste ruborem ab auro, ab argeuto eandorem, pretiositatem ab utroque, a ceteris

rapientem fulgorem
quaeras,

artiiiciosa.

siquidem medioxima, viroris conimeudet amoeuitas.


sigillo:

Si

siguum monogrammatis niei i)er gyrum scripti uomiuis legatur indicio. Medium porro auuli ab ca parte, qua volae clausae vicinadelphinorum quorum superius capita descripsimus eaudae tenebunt. Quil)us bitur
quid insculpendnm
.

la))isculus
tnr.

ob

lioc

iiisum quaesitus, oblougus scilieet et aeutis capitibus formatus inde-

Ecee babes quoddam tantummodo speculum dogmatis exequeudi. Nec tameu quasi liberum non amplitudinem elegantiae tuae sic ad memoratum exemplar coarto
,

sit

addere,

quod

videtur.

Licebit

porro

supercurreuti ingenio vestro termiuos jtrae-

scriptae demandationis excedere.

In iine autem epistulae luteo operi, sine quo tamen non transigetur, faeculeutus sermo deposcit, ut artificem figulum brevi teueudum e vestigio dirigatis, qui nobis (|ualibus strui meusuris cribrati ceuaculum furni vel iutra quod spatium fossilis glaebae scrobis, sordibus saeptae animalium pedibus, coctilis caeui glutinum lentari possit,
instituat.

LXXXVIII

Avitus episco])us Apolliuari episcopo.

luuexus
suetudiue

])ariter

adgravatusque diguatione

sollicitudiuis.

maguitudiue muueris, conobseciuii sedulitate re-

j^ietatis,

qua digua

vel gratiarum actione,

nou dicam

spoudeam? nisi forte multipliciter *atque invalidus eadem iu boc sustenter gratia vestra, qua oneror. Concedat vos ornatui ecelesiae, consolationi ae refectioni nostrae omnijxitens

deus

ut,

quia revera non solum vobis

vivitis,

per aliorum solaeia vestra merita


necessitatem
,

cumuletis.
die

Feceruut quidem peccata

mea non qualemcumque


.

qua

in

susce])tae

vestrae festivitatulae laetitiae nostrae

corporalis vestrae pietatis prae-

sentia fraudaremur.

Sed reddidistis ac

rei^raesentastis nobis vicissitudinem vestri adnostri misericordia,

Credo in dei quod uon mco tantuni tempore, sed etiam secuturo donum vestrae
spectus in lumine. oris in sermone. actus iu opere. nostra venerabitur.

oblationis ecclesiola

Quod

sicut ego

dum

vivo,

in
ei,

testimonium inexbaustae largitatis

servare desidero, ita mibi deus praestet, ut etiam


electio vestra decreverit,

quem

post me,

cum deus

iusserit,

peculiariter auctoritas vestra

commendet.

A\atus episco])us Quintiano episcopo.

adulterium
forrexi

IG instituat om.

[uhi subicitur

epMulne

LXXXXI
L
.9,

[Sl S.] posterior pars)

14 cre-

brati

S,

LXXXVIII: 70
uestrae
corr.
.9

Epl'a bi auiti epi ad apolliiiarem


et

epm
ac L,

ruhr.

18 adgrauatusque L, ac grauatus
fort.
21*

19 obsequii om.

supra add.

L
.9

20 atque om.
et
.9

satque

susfenter; st ex ct

21 qua honeror L, quae nos oiierat


festiuitat^ L,
festitatulae
(.3

qua L, qua nos S


corporalis L.
.':

24

festi-

iiitatulae seripsi,
2.5

S
eras. pr.

leticii^

L.

vox om. S
actus L, tactus

corporali

aspectus

26 lumine///.

litt.

m.)

creilo

L, spero

29 desiaio

L LXXXVIIII LXXXX:

Incipiunt epl'e auiti uiennesis archiepi

||

epla ad aniandum ruhr.

L
cui

epla
ipsam
accedit
libri

bl auiti ad quintianu

epm mnrg. L
dntam
,

Aiiitus (Viennensis add. S} episcopus Quintiano episcopo

LS

eplslulam ad Quintinnum

deesse
not.

una cum nostrne


7S7.

epistolae

inscriptione

Sirmondus
,

vidit,

Binding. p.
AviTvs.

131 not. 4,W

p.

237

neque veram inscriptionem crediderim

quani

ruhrica
i:f

98

AVITI

Lxxxx

(s(i)

fAvitus episcopus

non sine divina inspiratione a patriljus iustitutam aut oblivione aut occupatione diiferimus. .Sed rumpenda sunt interdum \incula necessitatum, ut aliquando impleri possint dehita praeceptorum. Conventus ergo, Diu
est,

quocl

Amando]. rem valde necessaviani

et

quos bis per


adsiduitate

annum a

sacerdotibus

iieri

cnra seniorum decreverat,

si

bene perpenditis,

vel

singulos

post biennia

faceremus.

Nam

et

venerabilis

papae

urbis

nobis ob hanc neglegentiara succensentis mordacia mihi


sunt.

nonnumquam
,

scripta

perlata

Vnde

supplicat per

me
.

si

dignamiui

ecclesia Viennensis

poscit

intermissae
excitari.

consuetudinis

rediviva

saluhritas,

quod

hactenus

iufrequentatnm

torpuit.

lustnm est
tunitate

quantum

reor

ut

constitutis

prioribus suh

communis praesentiae opporvel in-

tractatis

nostris
si

simul

nobisque,

prout ordo colloeutionis invenerit,


nostra iungamus.
Idcirco
die

sinuemus vetera vel,


poscimus fratres,
nensi adesse
satis

necesse est,
favente
ubi

etiam
atque
et

cuncti simul

ut

deo
,

octavo iduum Septemhrium


oraniura

in parochia

Epao-

digneraini

medius

fatigatione
in

perpensa conventni
fieri

opportunus locus electus est,

sicut

tempus,

quantura

potest ab inec-

stantia ruralis operis

vacuum

liberiorem

cunctis permittit excursum.

Quamquara

clesiae potior causa intermitti quaslihet terrarura posceret actiones.


et

Supplicaraus ergo

quaesuraus

testamur obtestaraurque

ue quera a dispositione tam sancta ohex ulcaritatis vinculo

lius

excusationis abducat:

ne quem a

taii

nexus temporaneae necesduos presbyteros magnae

sitatis

impediat.

Sed

si

forte.

quod deus

avertat. tanta aeerbitas corporeae infirmitatis

ingruerit, ut spiritale desiderium carnali vincatur incoramodo,

ac prohabilis vitae mandati instructione firraatos fratrihus pro se praesentare procuret. Et tales dignetur eligere, quos episcoporura concilio non rainus scientia quara reverencura quibus delectet suramos pontifices eonferre sermonem tia iure faciat interesse quos ad defiuitiones pro episcopo suo continendas subscrihendasque eum fuerit soUer:

tia eligi,

sit

auctoritas legi.

Set istud non extorqueat nisi


diligentiae

summa

dilectionis

fraternae ac

pastoralis

magnitudo

nisi

Ceterum laboris raaguitudine non


necessitas.

probatur.

Conicit enim sanctitas vestra,

post hoc longura abusionis uostrae silentinm

qualiter aut definiri.

quae praestante deo tractanda sunt,

aut,

quae defiaita fuerint,

universis ecclesiarura provinciae nosti"ae ministris debeant intimari.

prneferl; natn inter eos, qui Ar:tis Epaonensibus


rore hoc

nomen
'i

suhsrripserunt,
ilifferimus L,

Amandus non
deserimus S

esl.

quare transtatum er4 possint (iebita prae-

nomen ex Paulini

operibus suspicor
(debita om.)
.9
li

ceptorum L.
Oall.

possint a praeceptore.

S.

possint a praeceptore conuentus.

Ergo Sinnondus
.

Co7ieil.

I p. 603

5 seniorum cura

assiduitate uel singulos L.


7

utinam uel singula

face-

remns 5,
11

facerem

uenerabl'

ob hanc

L,

hanc (ob om.) S


inpa,rochia epat'.
ii

10 oportunitate

collucutionis

12 cnnctos
{uestTi

13 die om.
scrihit Lagrevol.),

medius atqne oportnnns


l.

locus electus est

pro uhi falso

in parochia Eponensi

(Epaonensi Sirmondus
.S

l.)

adfleri

esse diKnemiui.

qui locus, oninium fatigatione perpensa, conuentui satis opportunus electus est

15

om. S
tionis

18 quaesumus] qs.

que om. S

a dispositione] adisposicionem

f
S

19 excnsa-

om. L

20 tanta cuicumque acerbitas S 25 continendas] sanciendas


.Sed
/^ .9

21 presbiteros

23
legis.

et] sed

24 deleceligi,
sit

tKt L'
auctoritas legi.

sollertia elegisaet auctoritas

et

L, soUertia

27 postoralis L
.S

29
ministri
.9

deflniri

debeant quae deo praestante S


L. imitari
.9

30 uni-

uersis

.icripsi.

uniuersa L. uniuersi

intiniari

EPISTVLAKVM AD DIVEKSOS LXXXX LXXXXII.

99

LXXXXI
(si)

Avitus episcopus

domno Sigisnumdo.
Sed cum praecelsa
pietatis

Scio quidem curis atque occnpationibus. quibus snb ope caelesti pro salute patriae
fideliter excnbatis,

importune snggeri servitinm litterarum.


sit oblita,

vestrae dignatio adeo pecnliaris famuli non


5

nt in ipso susceptae expeditiouis


,

prociuctu sensibus meis desiderium sni suavi duplicaret alloquio

qnis non intellegat,


/

qnod

i)atienter

ineptiam tolerabitis
sitis,

quam clementia
illam,

provocatis

Vnde

qualiter sani

confortante deo
arrideat.

sollicitus esse

praesumo, aut qnomodo coeptis spes voti communis

Illud

autem non solnm rogo, sed per


nt,

quam a deo

accepistis et mibi

praestatis gratiam precor,


10

qnamquam

merito de indictae

fidei firmitate securi

nobis

magis impenso cantelae vestrae munere simns, trepidationi uostrae et iguaviae couquod nniversitas pro vobis devota snpplicat snlatis ueque plus cogitetis qnam qnod snspensa formidat. Sed licet pavidi ex conscientia peccatores, iucunctabili tamen fide praesumimns quod etiamsi vobis ])rotegeute Cbristo hic metns noster risnm snb, ,
, ,

moverit, vel divinas aures ad

donaudam nobis

fclicitatis vestrac laetitiam

permovebit.

'

Avitus episcopus donino Sigismundo. Videtnr quidem de divina promissione diffidere


speritate securns est.
tellegitis
.

a-

w?

qnicumquc minns de vestra propcri)enditis


,

Sed si animum meum soiita dignatione veniam iguaviae meae pro uimia trepidatione deberi.
pervigili

facile

iu-

qne veraciter catbolicorum nomen nsnr})ant,


2(1

Quippe cnm, quicumprece deo supplicare nuuc debeant,


et
fideliter

ut

vobis

vota

nostra

illibata

atqne integra relaturis


in
,

vicina coninngat et

feliciter

adversa

snbiciat

sicqne

rerum

necessitate

multiplici
,

ambifariam

vobis

25

Qnamemoriae meae gratiam de auimo vestro nec tantae anxietatis tempus imminnit, famnlus specialis salntationem quidem deferre non ausus, sed salutem vestram a domino praestolatnrus satis snspenso attentoqne animo servitium praesentis paginae destinavi primnm de vestra, tum de exercitus sanitate sollicitns. Vude licet in dei uomine per qnoscnmqne transenntes prospera cognoscamus, potestis tamen piissimi domni conicere, qnantum mihi dulcius erit, si, sicut me qnibuscnmqne referentibus pascit illa saucti aftectus recognitio sic me rescri])tio laetificet in qna ad quandam
quae cupitur
et victoria

Cbristo iiropngnante contingat et pax


si

quae debetur.

propter

30

praesentiae vicem verba vestra pro

conspectibus

adi])isci et

subscriptionem

pro

manu

merear

osculari.

LXXXXI
sunt ep.
miliique
pr.

71 EpVa auiti epi ad domnii sigismundiim rubr.

2 pro saliite patriae

.S,

patriau (mi.
et

5 suaui L, sancto

S
(7A'

quod L, quam
S.

<S

iinde

11 peruiouebit hoc loco desmit in L,


intercepta est

addita

LXXXVII
S

=
S

SO L.) cuius

altera pars in

et

milii

(e

ras.

ex a?) L,
sic

9 securis

10 cautliel^

simus om. S
14 uel S, ut
rubr.
[sic]

13 noster risum S, nosto,ris

ut vid. corr.

L
:

submoueris L, mouerit S

L
i?

LXXXXII
bata

81 Epl'a ad

domnum sigismundum

17 solida

facilem

;S

2U
2;J

illa-

21 feliciter S, fldeliter etiam hic

22 continguat
L, post S
refentibus

pax L, pars S

nec

tant^ L, nutantem
S,
iioiii

S
si

26 tum
sicut scripsi, iu

scripsi,

tiinc

de exercitus S, du om.

27 nomine
[verba sic

L L

28

sicut

LS

29 recognitione

l^titicet

me

rescriptio om.)

quo

30 subscriptione

10(1

AVITI

LXXXXIIl
(8;))

.Sig-ismmidus rex

domno

imperatori.

^-

ai

Notum

est

omuibus celsitudinem vestram non impedinieuta teniporum. sed subiec-

torum vota metiri.

Sub cuius

fiduciae

securitate

atque

laetitia

gloriosissimo principi

uostro qui corpore absumus, animo praesentamur.

Et quauKiuam istud famula vestra,


5

prosapia mea. ex devotione persolverit,


talia debita
et plus

quam

beneficia mihi

me tamen gratiae debitorem uon magis parenimpeusa fecerunt. Vester quideni est populus meus,
praeesse delectat.
Traxit illud a proavis
generis
ut illa uobis
,

me

servire vobis

quam

illi

mei apud vos decessoresque vestros semper animo Romana devotio,


claritas

magis
10

putaretur

quam

vestra

i)er

militiae

titulos

porrigeret celsitudo

cunctisque

auctoribus meis semper magis habitum est, (|Uod a principibus sumerent,

a patribus attulisseut.
pro

Cumque gentem nostram


curatis,
et

videanuir regere, non aliud nos

quam quod quam


quidquid

milites vestros credimus.


illic

Implet uos gaudiorum munere vestra prosperitas;

salute

omuium
illis

nostrum

est.

Per uos administratis remotarum

spatia regionum, patria uostra vester orbis est, tangit Galliam, Scythiam
tis

lumen Orien15

et radius,

qui

partibus oriri creditur

hic refulget.
serenitatis,

lubar quidem conspectus

vestri

contemplatioue uon

capimus,

sed lucem

quam ubique

ditfunditis.

desideiio possidemus.

Domiuatiouem vobis

diviuitus

praestitam

obex nulla coucludit


Salvo diviuitatis

uec
satis

ullis

provinciarum terminis felicium sceptrorum diftusio limitatur.

honore

sit

dictum: nou miuuit maiestatem vestram, quod adcurrere nou omnes valent;
sufficit,

ad revereutiam vobis debitam


intueri.
.

quod omnes
licet

e propriis sedibus vos adorant. 20


diligi.

Virtute orbi eoo. felicitate regnatis occiduo:

vos ubique

etiamsi non datur

omuibus
debeant

Sed cum

iure istud de uuiversitate dictatur,


,

conicite nuuc,

quantum

quos houoribus
dignitatum

fastigiatis

quos socios triumpllorum omnium suecessuumque


:

vestrorum

titulis

applicatis

ut sic virtutis

vestrae

decora nostra sint et


Affecto igitur, 2

ad honoratorum oruameuta
priucipum
augusti
;

jtertiueat.

quidquid gesserit fous honorum.


,

inclite

litterarum oljsequia

vota gratiarum

praestolor oraculum sermonis


si

ambio,

si

quid

sit.

(juod iubere dignemini.

Quia etiam
felici

indigere fanuilatu
sibi militat.

nosti'0 diguitas vestra

non creditur, quisquis tamen


,

lueruerit servire,
,

Me
iu

exposcat

supplico

Orientalium quoque gentium distantia


propter

crudelitate

exposcat

prineipari

sibi

praesulem nostrum Parthicus ductor:

(juae si pacis

commodo
oris

an

Komaui

imperii gaudeat iura transire.

Indus ipse post experimenta mansuetus


gratia

striduli

voce comjtressa leges.

quibus servire iubeatur,

coguoscat interprete.

Si quis feruor est,

revereutiam,

quidquid

sceptra religiouis

et edomate per indomitum fuerat per naturam. lucumbentia sibi iuvictae quisquis non optat, excipiat. Prorogetur per vos nou minus

quo axis meridianus exaestuat, refrigerio temperate


ante

vos

a.i

LXXXXin
scripsi,

82 EpVa sigismuiidi regis


regis,

atl

douii

imperatorem rubr.
1

nomine domni Sigismundi


sed

ad imperatorem S
illud L,

sigismundus

Ab Auito

episcopo dictata sub

imperatori

l^,

om. S

7 et

LS

me

plus

S
luii/

istud

8 romaiia LS, germana pulaverim

10 habi-

tum L, ambitum S
quid

12 credimus ordinari S, ordinari om.


(luii

L
J',

implet L, impartit
lifii

quic-

14 galliam scitliiam.
17 uobis S,
dicatur
ub'

ex

luiii corr. pr.,

sine dubio ut

e.visteret)

men S
26 praestolor

L L

18 saluo S,

alio

L
25

21 Eoo

oo

22 dictatur L,

S
29

23 fastigatis S

quicquid

suam luubique L, ubicumque S offecta L correxi, offero S


L, (lalliam

27 iubere om.

27 indigere L, indigere se
exposcat supplicio L, supplico
sibi

5
<S

28 dignitas L, perennitas
offerat ergo

creditur L, credat
tate L,

S
-S

me

scripsi,

supplex S

crudeli-

cruditatem

30 principali
si

L,

principari {oni. sibi)

Partbicus ductor] parli. quos


31 in romani imperii gau-

commodo L, propter pacis commodum S deat uir transire L, in Romanum imperium gaudeat transire S, iura reslitui uoce L, mansueti oris stridula uoce S 32 gratia] gra L, Graeco S
doctor

propter qu^

pacis

mansuetus horis

striduli

33 exestuat L, exaestuet S

34 quicquid

35 prorogetur 5, pr^rogetur

EPISTVLARVM AD DIVERSOS LXXXXIII. LXXXXIIIL

lol

potestate religio. qnae famulantibus populis ad caelestia pariter terrenaqne venerauda


et

veritatem

adstruat

et

porrigat libertatem:

salutis innisis

non humano tantuni ordine,

qua mediaute vobis cultui aeternae verum etiam divino amore longum servire

nos deceat.

[Sigismundus rex domno imperatori].

'

Quam
porum
sacris

piae maiestatis iudicio serenitas vestra vel parvi peudat impcdimenta tcm-

vel censeat corda

famulorum, nullo indicio meliore coguoscitur


vota
et

quam quod
supplicum

in

apicibus

longinquius porrigendis implet desiderantum


:

non

nec tam gloriosum est, ofticia. Appetuut occursum vestri omnium mentes quod pauci possunt. quam quod cuncti videre vos cupiunt. Quod autem nuuc augustae uiliil indevotioni eompellationis affatus debitae vobis paginae praevenit obsequium Nisi aditum conatibus nostris obex interiecta pius arbiter, uihil imputet tarditati.
expectat
.

verbum mundo venerabile responsa potius quam oracula Nec tamen remorando mibi tantum nocuit, quantum invidit aemulus livor. Non me quideni legistis officii mei compotem sed reddidistis pii oris compellatione felicera. Nec interest, excipiat nos sermo augustus, an expectet; a celsissima dignasuspenderet, iam uunc profecto
destinasset.
,

tione

tantum

est nostra

non despici, (luautum vestra concedi.


proceris vestii, cui
contigit divino

Igitur post obitum devo-

tissimi fidelissimique vobis patris mei,

ad felicissimos iutegra prout

speritate successus id
!u

quoque

favore votivum.

laetam fiorentemque

rempuljlicam vobis orbem regentibus sciret vosque dominos


fine derelinqueret
:

nationum placido reeeptus

tiae

rudimenta,

ad haec intimanda vobisque commendauda quin etiam meae miliquae geuitore (piidem meo superstite nutristis., sed magis magisque
fuerat,

eum cumulo sacrae dignationis augebitis, sicut debebam vel optare par unum de consiliariis meis, qui, ((uantum ad ignorautiam Gallicauam. ceteros
post
23

praeire

litteris

aestimatur,

venerandi comitatus vestri auribus offerebam,


Italiae

specialius securitate
et

concepta,

quod rector
sibi

de pace vestra

publice

i)lauderet

rumore disperso

redditam

Orientis gratiam coloraret.

Interclusum est ergo atque probibitnm relaquid hinc apud augustam laeti-

tionibus destiuatis iter arreptum.

Certe ipse viderit.

tiam spectet series veritatis.


iu

Parvum tamen amicitiae videtur indicium euni, (luem te colere adseras, nolle a ceteris lionorari: cum omnes, qui vos digno cultu suspicimus, Parum enim propriae devotionis ostendit, id ipsum a cunctis fieri velle debeamus. cum tauien si quis occurrendi libertate dauniata alios (juo^iue facere studeat iudevotos sanctitas caelestis ingenii ne^pieat censere culpabilem, quem vel sola voluntas reddiVnde evidenter ipsum videtis allegare, quid cuperem, qui tam derit innocentem.
:

:i5

sollicite

conatus est impedire,

ne posseni.

Itaque quoniam divino vestroque niunere


discrejjat.

et sacri apices et

opportuni proveniunt.

quamquam

orant

augmentum

regni

13 Zle dubiis nominibtts p. 584, 31 K.: Avitus episcopus: responsa potius

quam

oracula destin

pariter terrenaqne L, pariterque

{om. terrena)

S
in cod.
loci

2 astruat

L
,

qua

scripsi,

quo L, quaque

*'

cultui L,

culmine S
descTipsi

LXXXXIIII
stola ab

ex

S, non enim exUil


olim
servatd

Luydunensi

sed extitisse

m
ex

nnliiiuime cMeclionc

epistularum Lugduni ut suspicor

probanl

ab auclore de dubiis nominibus excepti


vS

EpiC. S.

Auito episcopo dlctata sub nomine domni regis C. S. ad imperatorem Anastasiuui

(de siglis ep.

oid. supra

ad

ep.

28 ipse

scripsi,

ipsa

XXXXIIl) 30 S

5 Sigismunilus
asseras

imperatori

071.

S,

repetivi

titulo

superioris

36 quamquam

scripsi,

qiiam S, corruptum locum asterisco in

margine addito

significavil

Sirmondus

102
vestri,

AVITI
,

Sic pii quibus consueta servatis. quibus nova profertis: optant eustodiam moderamine gubernaculi remedia quidem altera conquisivit,', etsi repulsam neutra pars Inter hos tamen pecnliarius illud ego debeo, quod buius petitionis efifectum pertulit. respectui meo praestitum duplicantes quantum peculiari servo impenderitis gratiae, solumque ob hoc commodum in thesauris vestris mercede gratis praestando monstrastis Et sed praemio. non pretio voluistis constare reposita quod pauperibus donabatis hoc ipsum qua elegautia digne memoretur: reddere, quod a famulis oblatum fuerat, quam spernere maluistis et quo laetius fieret donum, contiistare noluistis obsequium. Et licet quidquid ad manus vesti-as pervenit vergatur in pauperes atque idcirco ille submiuistrate tamen retributioni vos forsitan dehortetur accipere qui invidet erogare cum egent inopes et concedatis cum supplicant debidivinae imde et dispensetis Numquam, si tores. Currite quapropter piissimi via genuina vestri operis unitate. creditis, sufficientia deerit animo tali. Ipso possibilitatem largiente unde praestetur,
: ,

habetis, a quo voluutati infusum est, ne aliquid negare possitis.

LXXXXV
(s5)

c. a.

Avitus episcopus viro illustiissimo Heraclio.


Nisi dolendum amici casum animo concussus

15

gemerem
.

multa profecto exaggera-

rem
plus

quod vos

in lectulo

mendacis podagrae metu

medici vegetos de arte consueta,

quam poeticae pedibus inuitentes montium scaudendorum magis moveat cura, quam versuum. Maestus vero has et cum festinatione dictavi evocatus videlicet ad sepulturam communis filii quoudam Protadi: sic tamen vel in hoc ipso patii
,

20

aliquid consolationis impeudat.


tura,

Vobis porro

si

cordi est,

facta de nobis

ex asse iac-

ab incursibns formidandis Eodauo limitaute muniri, tenete adhuc. dum redeo, et Ceratium uostrum de meo habeutem aliqua. de vestro uonnulla, quia me scholasticum vobis adserit bellicosuni sumeus de matris sapientia, quod libenter barbaros fugit, de
virtute paterna,

ciuod litteris terga

non praebuit.

25

LXXXXVI
(sb;

Heracims
,.

Av^to Viennensi episcopo.

,r.

. tvvw poMep.LiAii

Indicastis

quidem tantam

doloris

causam
vel

([uae

epistularis

ofHcii

respouso clau-

deretur,
litteris.

ut durissimo nuntio vulnus inflictum

plus

me

lacrimis

cogeret servire
.

quam
verba

Tameu metuens
sum.

silentii

culpani

suspiriis

pauca meis

ut potui

furatus

Probant igitur tenipora.

cui

rectius adscribatur nota formidinis,

quem

sn

De

duhiis nominihus p. 5S4, 16 K.

Avitus

mercede

reposita.

4 dnplicantes
fasterisco in

scrip.ii,

snpplicaiites

5 solum scripsi, sola


.tcripsi,

memoretur

scripsi,

meretur
12 ge-

marg. add.) S

8 noluistis

uoluistis

10 retributionis S, correxi

nuina

scripsi,

gemina S
83 Epla bi auitt epi ad illustm uirum eraclium
uegetos
scripsi,

LXXXXV:
17 medico

rubr.

L
l'J

15 illustri

eraclio

LS,

correxi

uegetus L, uegetante

S
scripsi,

maestus uero S, metus uiro

cum festinatione S, confinatione L uel hoc ipsum S men S


ratium LS,
fort.

reuocatus

20 protadisa tajn

[correxi sic), Protendi:

si ta-

22 Eodano]

sic

muniri

muneri

S, uenire

L
qui a

23 ce-

Ceretium 84

vid.

ep.

LXXXJII
in
heraclii

(74 S.],

XXXVIUI
epm

(36 S.)

quia me L,

me S
5

24 uobis] a uobis S

asserit

marg.
ad

sinistra r add. pr.

m.

liberter
uiri

L
Heraclii

LXXXXVI
20 Heraclius

Uescriptum

auitnm

rubr. L,

Rescriptum
respousio

iUustris

epo L, om. S

27 qu^

responso L, qua

28 ut L, ct S

29 pauca suspiriis S

30 ascribatur

EPISTVLARVM AD DIVERSOS LXXXXIIII LXXXXVIII.


magis trepidiim provisio
inter vicina discrimini
claustris

103

commissa designet.
pectoris

Ego
,

nrbis caveas
ut

dedignatus

constantiam
,

planis

exposui

tamdiu ad patentiuni

ut virtutis audaciam libertate bal)itationis ostendereni. Vos autem rumore comperto ad saepta urbis tamquam ventorum famuli convolastis et quem pacis diebus iugiter rura tenuerant, nuuc de murorum latebris non educunt.

locoram aequora pervenirem

Enim

vero

quam

vos ante civitas tiagitabat. tam nunc intra moenia collocatum quaerit

relicta possessio.

DE DVBnS NOMINIBVS
Squalor generis maseuliui. ut Avitus:

P.

591, 3 K.

squalore vicino

FLODOARDVS HISTOMARVM ECCLESIAE REMENSIS


[Hincmarus Remensis archiepiscopus]

LIB.

III

CAP.

21.

Adoui Vienneusi
legisse.

arcliiepisco])o

scribit inter

cetera pro epistola beati Aviti ad sanctum Rcmigiuni scripta,

quam

([uidam Rotfiidus

monacbus

ei

dixerat se aj^ud ciindem

Adonem

ALCIMI ECDICII AVITI VIENNENST8 Eri8C0PI


EX HOMILIARVM LIBRO
QVAE RESTANT.
I.

EX SERMONE DIE NATALI


1.

CALICIS.

In

effectu

quarumcumque rerum non

facta

sed vota cogitanda sunt


est.

et

abomi-

nabili eo, qui invitus profuerit bonis,

deo niagis gratia refereuda

((ua promi)tissinie

I.

l.

Florus ad

Rom.

9,

.1.

magistri

pedum L
3 locornm
.9,

2 liiscrimino:

a ex

.^latim pr.
c e.r r

rorr.

L,

discrimini

5
."^

nt tamdiu L. et

iam diu S

loqcorum

(q

expunctum,

litt.

moilo incohata ntatim corr.)

perueni, 5 paris
.9,

rem S
paucis

libertatem

L
.S

4 tanquam

L
.9

uentorum famuli L. uentnro aemulo


coUocatos
,

tenuerunt

6 ante L, tunc

5
,

LXXXXVII
LXXXXVIII
paucis

polest videri

fragmentum carminis iambici

sed nil ohstat

quominus ex

epistula vel homilia

transcriptum putemus.
vid.

de Alfto Avito vel etiam de Alcimo rhetore cogitnre velamur


Bibl.

Patrum Lugdun. 1677


:

t.

XVII

EX IIOMILIAKVM LIBRO
homiliarum mearum in

Ipse Avitus

proloyo

Mignii t. CXXXV p. 202 p. 577, 2. carminum ad ApoUinarem fratrem: Nuper quidem


Greyorius
c.

unum

corpus redactis hortatu amicorum discrimen editionis intravi.

Turonensis episcopus Histor. Franc. II 34: ... scripsit enim homiliarnm librum unum.
.
. .

Vita b. Aviti
,

I:

item homilias de diversis temporibus anni.


I

rum

I.

V,

VIII

XVII

Hom. VI
(Flori codex)

et

VII ex codicibus iam


ex papyris

deperditis editae

homilia-

reliijuiae

ex Flori commentariis,

XVIII XXXII

Thuaneis transcriptae

die natali scripsi, de natali ubique

13 effectn scripsi, affectu

rerum

po.it lin.

add.

et abominabili]

leg.

videtur etsi de abominabili

14 qua] puto quia

104

AVITI

Nam licet loseph nostruni sola peregrinatio feeerit prineipeni. piiis henc utitur nialis. non tanien laudat pietas venditoreni. .Sauetus auteni Pauhis apostohis sim))hciter contentus a

Christo anathema esse


auathema

j^ro

fratrihus, praeter hihores


:

proprios etiani

pro fratrihus, quos hieratus fuerat, eorouatur


tioue perS(Mpieus <_!hristum,

Iuda.s e eontra.

quia nou fratruni dilee-

est factus a Christo.

2.

Eo
tiliile
,

superstiti(uiis ritu plectitur iinpietas rehellautium

ludaeorum, ut auimal corrup-

esum fame ecuitemnunt. Vnde sihi videntur paschahs festi agere sacramentum euius hodie omnis ecelesia iuitiuin sumit mysterium iutellegit praemium concupiscit: quod sermo domini discipuHs suis evidenter insinuat dicens Scitis, quia post hiduum pascha fiet? AHud sonat erit aut eelehrabitur, aHud autem pascha fiet. Numeret mihi ergo ludaeus usque nunc ah exitu Israel quantos vult annos: ceterum pascha prinium adhuc post biduum fiet, eum praeteritas implens figuras, sicut apostolus ait, paseha nostrum immolatus est Christus.
id
est
,

agnum

euui veneratioue

comedaut

qui veri et immaculati agni

l)criculosissiraa
,

lu

Videamus eomparatam Moysi


redemptoris.

et

multo praecellentem eam quae nostri est gratiam


ille

15

Nam

ut

nova iiauluhim veterilms couferamus.


aperta diviuitate:
ille

ad hunc popuhim venit


iste

velata facie,

iste

suhlimitate

cornutus,
istius
istius

humilitate
caede foedanlejirdsus
^"

mansuetus:
dus:
illius

illius

vultus radiis et decore luniinosus,


tacieui

sjiutis et

huuianam

conservus

videre

non meruit.

diviuaui

aspexit.

Imi)leturus

redemptor noster sacramentum carnis


filiis

piissimus pater creatis a se redemptisque

adsumptae sicut aeternus et spem indultae adoptiouis aperiens sub-

stautiamque nobis caelestem ante diem suae mortis adsignans testamentum feeit. quo nos heredes ah his, quae largiebatur, iustituit humana quidem comparatioue. sed non

huniana neeessitate;

cum

non amissurus, quod filiis deputahat, sed habiturus magis filios Testameutum hoc appellamus testamentum uovum. scripserat. Non autem In quo exheredatis omnibus solus heres instituitur populus Christiauus.
hereditate
,

25

quam

iuxta terreuum niorem liereditas ista dividitur nec

corruptibili-disti-ibutione

in plures
tollitur,

dispersa tenuatur.
1

Omnes

recipit.

omnes

iuvitat.

nec de poilione tenentum


14 Corinth.
I

Gencs.

38.

10 Matth.

2(3,

2.

5,

7.

17 Corinth. II 18 M,-itth. 27,


-.W.

Matth. 21, 5,

cf.

Ephes.

4,

2.

EX IIOMILIARVM LIBRO.
quofl
aliis

I.

II.

105

uascentibus deputetur.
:

cupida filiorum voluutas

Crescat quantum vult et niultiplicetur renasceudi omnibus se incontaminatani reservat liereditas. Sed istud

testamentum novum vctere suppleto ordine suo agitur et totius firmitatis mysteriis celebratur. Quod ipse iueffabilis redemptor uoster adhibitis valde idoneis testibus
discipulis suis conscripsit traditus,
rite

signavit passus, aperuit suseitatus.

Et quia cuucta

peracta sunt,

merito

apostolus

Paulus

dicit;

Quod hominis confirmatum


id est mutat.

testamentum nemo irritum


camus nuuc
fideliter

facit aut superordinat,

suuimam

hereditatis iudeptae.

apostolis aeterui lihauiinis ordinem consecravit.

Agnosquod cenantibus Itaque videmus, quod nihil nobis de


Illud est videlieet,

substantiae plenitudine miuuit,

qui quod

pro

nobis adsumpsit,

totum nobis

reliquit.

Alii heredibus suis sua tribuuut, ille

semet ipsum, id est caruem vel sanguinem cor-

poris sui.

II.

EX SERMONE DE PASSIONE DOMINI.


Ai)ostolus
ficatioueni
f>

somno Adac dominicam mortem eoaptans


de costa dormientis
viri

in ipso

mundi
dicit

principio aedi-

mulieris

nasceutis
si

ecclesiae

signasse

com-

211

rudis animus flagitaret, ligatur Adam somno celebratoque huius similitudinis sacramento tam pressum novi soporis pondus iucubuit, ut merito mortem significasse ex ipso immobili atque inseusibili quiete videatur. Taliter autem iacenti detrahitur una costarum atque inde formata muliere reviviscenti admodum viro pro dispendio membri repensautur lucra coniugii. Ecce et hic hodie Adam uovum, culpas veteres sanaturum, obpressum somno inpactae crucis suscipit quies. Nunc videudum est quid sit, quod de solo eius latere

Namque cum formato de terra homiui, quamquam iuexperti tamen solacii contubernium
pagem.
sensu,
solvitur

lecta recolimus,

coniuux deesset et

ecclesia

formari

dicitur,

cum
uti

totus

ipse

homo

pro ecclesiae salute moriatur.


,

Refert

lohannes evangelista, quomodo crucifixo domino cum duobus latronibus


25

scilicet sexta

sabbati circa vesperam


fractis pro

ue pendentium corpora feriatae diei sollemuitas inveniret,


,

30

cum iam expirasse domiuum coguotemperandum quia etiamsi prematur veritas inimicorum coniuratioue, non frangitur, maxime cum et de agni esset immolatione praedictum: Os non confringetis ex eo. Et tamen hic circa dominum sic quoque, quod non fuit necessarium fieri pro exitio pro sacramento perfectum est. Vnus namque de militibus arrepto missili, ut sermouem ipsum ponam, latus eius aperuit. Ergo uou rupit, uon trausfodit, non iugulavit ad ultimum, sed, inquit, aperuit: ut patentis plagae portam vitalem, non tam vestigium vulueris, quam salutis intellegamus ingressum. Nam et arcam illam cuius claustro tutus Noe tumentes saeculi fluctus
accelerauda morte latronum cruribus
sui)plicii

vissent,

adverterunt a

similitudine

(i

Gal.
12,

3,

15.

i:t

Ephes.
19,

a,

31 sq.

15 Gen.
(i,

2,

1824.

24 loh.

19,

3133.

29 Exod.

46.

31

loh.

34.

34 Geu.

l(i.

II.

Florus ad Ephes. 5, 31 sq.

multiplicatur
fort.

8 iiunc

marg.
to

F
F

10 assumpsit

F
F
25 feriate F, feriata

11.

die passlonis
1

17 celebrantq;

23 salute] e ex e

20 exspirasse
AVITVS.

33 patentes

34 archam

F
J4

106

AVITI
solus cimctis peveuntibus enatavit, ostium
in

mortemque baccliantem impune


igitur et liodie iu est caro,

quo vel ad

salutem ingrcssus vel regressus ad iucem est,

latcre

legimus habuisse.

Agnosco
,

domino

qui surgit per crucem in requiem

suam

ipse et arca

id

sanctificatiouis suae:

aguosco, inquam, in latere arcae istius aditum nostrum,


i^ostea.

Videamus primum, quid inde procedit: advertamus


introiit,

quomodo

ibi Cliristianus

r,

Fatetacto

ergo

latere

domini processit ubertim manantibus

rivis

aqua vel

sanguis.

Certum

est

Quid admirabilius tali facto? quid lueidius indieio? quid mysterio plenius'? quidem quod doluit Cliristus quod interiit certum sed servat iu eo
,

dignitatem suam etiam veritas mortis.

aquae vel sanguinis fiuxum? Esto, ut continuerit cruorem suum caro defuncta, ubi
pore morieutis ?
laticis,

Quae condicio umquam humaui corporis liabuit quod tamen vix cousuetudinis ratione permittitur, u
latuit viventis

Vnde

procedit

duplex rivus arentem


saneti

mundum

aquae fonticulus in corpurus fecundaturus


,

unda prorumpit, sola restinguendis gehennae satisfactura vaporibus? Ecce videtis de latere Adam nostri coniugem suam strui; ecce sponsam victuro, duni moritur, praeparari; ecce dormienti praeripi, quod lactificet vigilaturum, Omnis autem ecclesia duo sunt genera hominum, Vnum est, quod fideli niorte aliud quod sublimi passione salvatur unum quod pro Christo occubuit, aliud, quod Christo vixit, Nos ergo excipiamus aquam de latere domini,
pretiosus cruoris?
fluminis
,
:

Vnde

martyres sanguineni.

IIIos pretiosa sanguinis

i^urpura vestiat.

nos nivea baptisniatis


2

unda rcspergat.

III.

EX SERMONE DIE PASCHAE.


Vniversis
ealix,

igitur

ferte,

quae sumitis.

Quod mensae apposui, mundo


est.

transmisi:

quem vos gaudetis

gustasse, cuuctorum

Novi

et aeterni testamenti

paucos
Certos

testes adhibui,

multos heredes.

Nulla tamen
poitulus est

sortis condicio admittit

alienum.

quosque

recipit caelestis cognitio,

qnidcm adoptione. sed unieus.

IIII.

EX SERMONE DIE FRIMO PASCHAE.


Fit

Christus

in

hodienia

festivitate

non

unigenitus

sed

sicut

apostolus dicit
cur Christus

25

primogenitus ex mortuis,
hic

Video tanien posse aliquos hic moveri,

primogenitus ex morte nominetnr,


cursus instruxit,

cum factum
ut

caelestium lectiounm

aliquos

sit, sicut plerumque nos saeer mortuorum etiam sanctornm inter-

cessione redivivos laxatis natnrae viuculis lux secunda susciperet.

Quod

admirabiliter
.it

quoque ac triumphaliter ipse dominus fecerat, cum

prohibitis

prius duobus spirifibus


tertia

de inferno, corporibus de sepulchro Lazarum novissinie suscitans inssione


20 Coloss.
1,

die

18.

-M

Matth.

9,

24.

Luc.

7,

12.

loh. 11, 43.

III.

FLonis ad Hehr.

.9,

16.
1,

IIII.

Florua nd Coloss.

IS.

bacantem
6

3 archa

F
i<?

4 archae

.5

aduertimus

Ib praeoipl

iS

III.

22 nox F
2".t

2S a.lhibuit
ad
ss.

IIIl.

ailmirabiliter] xyll.

:iO

ao ex hao

in

marg.

ndd.

EX UOMILIAKVM
quarta uou
relaxatas
,

LIBRO. II V.
ventre

107
\inctas fuuere

de fauce
fetentes

sed
,

quodammodo de
lussioue

mortis

putrediue

Sed quicumque sic temporaiiter resurrexerunt, ut deinceps morereutur, hos mortuorum primitias, id est primogeuitos ex mortuis, quod de solo Cliristo dictum est, appellare uou possumus. Siquidem isti de morte cum mortis viuculis revertentes, nec sub remedio, sed adliuc sub cirographo, non snnt a condicione liberi, sed pro opportunitate laxati. Christus autem resurgens, ut apostolus ait, iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur. Ergo hacteuus ipse solus est, qui non moriturus resurrexerit hoc etiam suis postmodum largiturus, cum eos a morte perpetuo victuros resuscitabit. Quocirca illa iani secunda hietitia erit, qua iideles resurgent. Ceteruni primum resurgeudi gaudium primogenito ex mortuis iure debetur.
viveutes
retraxit exequias.

tempore

V.

EX SERMONE DIE SEXTO PASCHAE.


1.

Post lucidae nubis coruscatiouem sic

jiatris

aeterui suj)er filium dulcis terribilisque

is

Hic est filius meus dilectus, in quo mihi bene complacuit: ipsum audite. Omnes quidem, sicut ait apostolus, filii dei sumus, et iu oraSed aliter filius est, tioue clamare praesumimus: Pater noster qui es in caelis. Hlum ut habeat pater filium, de quo clamatur: Hic est filius meus dilectus. non praecessit voluntas geuerationem nos autem per quam efficimur filii, in lavacro
vox intonat:
:

accipimus nativitatem.
esse.
io

filius dei esse, potest et uon quod dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt iu uouiine eius: ut aut permaueat filius bene vivendo,

Et ideo (juicumque homo potest

Vnde

dicit

lohannes evangelista,

aut certe per carnalem conversationem reiciat paternitatem.


patris filium

Christus autem,

quem

dei

non

fecit gratia,

sed natura, nuUo


illi,

tus est:

adeo ut substautiae

quod geniquae ex deo procedit. uec ipsa quae ex homiue nata

modo

potest non hoc esse,

est praeiudicaret.
2.

2o

Cum
et

caro

necdum mortis fornacibus defaecata adgravet seusum multa cogitautem


pauca cenientem
illis
,

impediat visum

interlucet

tameu

in

ali(iui))us

gestis

diguitas

futurorum, et secretorum immortalium splendor etiam niortalibus oculis rara revelatione


subradiat.

Sed hoc

tantum, quos sola caro, non etiam carnalitas tenet et cordipolluit.

bus
:jo

mundos mundaua cohabitatione uon


cacleste

Sicut praestabatur

quoudam

vati

legifero

colloquium

et eo

usque divinae gloriae quodam iutuitu (hjuabatur,


claritas.
9.

douec quiddam in
.'5

levi fronte

cornutum non asperitas videretur i)roduxisse, sed


. . .

primitiasl

cf.

Corinth. I 15, 20 Christus


14 Gal. 3. 26.

primitiae dormientiuui.
19 loh.
1,

Rom.

6,

13 et 10 Matth. 17, 5.

15 Matth. 6, 9.

12.

30 Bxod. 34, 29.

V.
2.

1.

Florus ad

Rom.

^,

3'2.

FloTus ad Corinth. II

3,

uiiictus

ti

cliyiographo

/'

oportuiiitatc

F
F

9 eos/a

(p

iit

vid,

eraso)

F
o/i.

V,

13 meus add. in mary.


iii.

F
27

20 aut
et\ui

e.t

auf

25 aggrauat

F
(ii)

20 diguitas

m
F

conlextu, in mary. add. pr.

[ut et

iam prodiret)

28 uon

om.

initio pr.

m.

ss.

29

cjuaiida

108

AVITI

Insouiiit Pauli

apostoli
si

auribus,

licimitteretui- dicere,

nos mercremur audire.

quod uon licet boniiui loqui quodque ille Si cuim iu niodico fideles non

fuistis,

quod

maius est quis credet vobis?

VI.

HOMILIA IN ROGATIONIBVS.
Currit

quidem tramite

vitali

uon per Gallias tautummodo

sed paene per orbem

totum rogationalis observantiae flumen irriguum et infectam vitiis terram uberi fluxu annuae satisfactiouis expurgat. Peculiarior tameu nobis in hac ipsa institutione ser-

VI. Sidonii Apnlliymris ep. VII,


auctore

Sidoniiis

domino papae Mamerto

s.

solo

tamen invectarura

te

quibus incohandis instituendisque populus Arvernus etsi non eifectu pari, affectu certe non impari coepit initiari, et ob hoc circumfusis necdum dat terga terroribus. Non enim latet nostram sciscitationem, primis temporibus haiunice supplicationum instituta-

rogationum palpamur

ausilio,

rum

civitas caelitus tibi credita per cuius modi prodigiorum terriculamenta vacuabatur. Nam modo scaenae moenium publicorum crebris terrae motibus concutiebantur nunc ignes saepe flammati caducas culminum cristas superiecto favillarum monte tumulabant nunc stupenda foro cubilia collocabat
: : :

audacium pavenda mansuetudo cervorum cum tu inter ista discessu primorum populariumque statu urbis exinanito ad nova celer veterum Ninivitarum e.xempla decurristi ne divinae admonitioni tua quoque desperatio conviciaretur. Et verc iam de deo tu minime poteras absque peccato post virtutum experimenta diffidere. Nam cum vice quadam civitas conflagrare coepisset, fides tua in illo
,

ardore plus caluit:

et

cum

in

tergum

fugitivis flexibus sinuaretur

conspectu pavidae plebis obiectu solo tui corporis ignis recussus iu miraculo terribili novo, inusitato, adfuit flammae cedere per
,
,

reverentiam,

cui

sentire defuit per

naturam.

Primum
,

igitur et

iis

paucis nostri ordinis viris in-

remedia promittis: exponis omnibus nec poenam longinquam esse nec veniam; doces denuntiatae solitudinis minas orationum fi'equentia esse amoliendas: mones adsiduitatem furentis incendii aqua potius oculorum quam fluminum posse resmones minacem terrae motuum conflictationem fidei stabilitate firmandum. Cuius confestim tingui sequax humilis turba consilii maioribus quoque suis fuit incitamento quos cum non piguisset fugere, redire non puduit. Qua devotione placatus inspector pectorum deus fecit esse obsecrationem vestram vobis saluti ceteris imitationi utrisque praesidio. Denique illic deinceps non fuere vel damna calamitati vel ostenta formidini. Quae omnia sciens populus iste Vionnensibus tuis et accivestigia tam sacrosanctae informationis amplectitur sedulo disse prius et non accessisse posterius petens, ut conscientiae tuae beatitudo mittat orationum suarum sufi^ragia, quibus exempla transmisit.
dicis ieiunia, interdicis flagitia,

supplicia praedicis

Quidquid illud est, quod vel otio vel negotio vacas, in V, H Sidonius Apro suo s. urbem tamen, ni fallimur, rogationum contemplatione revocabere. Quarum nobis sollemnitatem primus Mamertus pater ot ptmtifex reverentissimo exemplo, utilissimo experimento invenit, instituit, invexit. Erant quidem prius, quod salva fidei pace sit dictum, vagao, tepentes, infrequentesque ut
Ideni ep.
. .
.

que

oscitabundae supplicationes, quae saepe interpellantium prandiorum obicibus hcbead quas ut nil amplius dicam figulo pariter atque hortulano non oportuit convenire. In his autem quas suprafatus summus sacerdos et protulit pariter et contulit, ieiunatur, oratur, psallitur, flctur. Fraeterea conf. de hac rogationum
sic dixerim,
,

tabantur

maxime aut imbres aut serenitatem deprecaturae

institutiime

Caesarii Arelitfensis hontilia


4.

XXXIII.
16,

Corinth. II 12,

2 Luc.

10 J2.

3.

FloTUa ad CoTinth. II 12,

4.

VI.
bita
ail

Homilia beati Alchimi Auiti Viennensis Archiepiscopi de prima

festi

Uogationum institutione,
225"

lia-

populum Viennensem O

,'= Uagnei exemplar), Homilia de rogationibus.

Vnde consuetudo rogationum


f.
s.

processerit

S (= SiTmondus), alcvini aviti homelia in rooationihvs

ubi extant homiliae v. 4


.Maii
t.

p.

709

i'.

5 Currit

[Bemensis codex 394

YIUI
s.itis-

aegritudinis suae),

H=

Hensclienii exemplar [Acta SS.

BoUand.
6

II p. 631 sq.)

4 tauturamodo] modo

G
GIJ

5 rogationis

ubero

factione

nobis tameii

seruitii] festiuitatis


EX HOMILIAKVM
vitii

LIHIIO.

V. VI.

10<J

et

gaudii causa

est,

quia quod

liinc

nostro primitus fonte manavit: et forte

modo ad cuuctoruni utilitateni deHuit, ex nunc pertineat ad cuiuscunKjue priviiegii orna-

tum sumptae primitus iustitutiouis exordium. Ceterum cum ad huiusmodi liumilitatem inei!abilis necessitas rigida Vieuucnsium corda perdomuit, sentiens ecclesia nostra causam aegritudinis suae nou sibi quasi maxime prae omuibus, sed quasi soli ex omnibus existimaus opus esse iustitueuda observatione praeseuti sollicitius captavit remedium quam primatum. Et (luidem
,

terrorum
crebra
10
,

temporis

illius

causas
,

multos

uostrum

recolere

scio.

.Siquidem

ineendia

terrae motus adsidui

uocturui sonitus cuidaiu totius orbis fuueri jjrodigiosum

quoddam bustuale minitabantur.


portentis.

Nam
,

populosis

vestrium ferarum species obversabatur

hominum concursibus domestica sildeus viderit au ludilicaus oculis au adducta

Quidquid tameu ex
veraeiter
15

iis duobus foret, peiiude moustruosum iutellegebatur seu sic immauia bestiarum corda mansuetieri seu tam horribiiiter couspectibus terri-

torum falsae visionis phantasmata posse contiugi. Inter haec diversa vulgi sententia dispariumque ordinum variae opiuiones. Alii cpiod sentiebaut dissimulaudo, quae Hetui
nolebant dare, casui dabaut
;

alii spiritu

salubriore, abominabilia

nova quoque congruis

malorura proprietatis significationibus iuterpretabautur.

Quis enim iu crebris iguibus

imbres Sodomiticos uou timeret?

quis

tremeutibus

elemeutis aut decidua culmiuum

20

VI.

Gregorms Turnnensis Historia Francorum II

quam de rogationibiis scripsit, has ipsas phum celebramus, a Mamcrto ipsius Viennensis
stitutas fuisse,

rogationes,

Refert [Avitus] in quadam homilia, quas ante ascensionis dominicae triumurbis episcopo, eui et hic eo tempore praeerat, inc.

34:

25

dum urbs ilhx multis terreretur prodigiis. Nam terrae motu frequenter quatiebatur: sed et cervorum atque luporum feritas portas ingressa per totam, ut scripsit, urbem nihil metuens oberrabat. Cumque haec per anni circulum gererentur, advenientibus paschalis sollemnitatis diebus expectabat misericordiam dei plebs tota devote ut vel Iiic magnae sollemuitatis dies huic terrori
,

3U

Sed in ipsa gloriosae noctis vigilia, dum missarum celebrarentur sollemnia, subito palatium regale intramuraneum divino igne succenditur pavore omnibus pcrterritis et ecclesiam egressis, credentibus ne aut hoc incendio urbs tota consumeretur aut certe disrupta tellure dehisceret, sanctus sacerdos prostratus ante altare cum gemitu et lacrimis domini misericordiam imprecatur. Quid plura? penetravit excelsa poli oratio pontificis incliti restinxitque domus incendium fluiuen profluentium lacrimarum. Cumque haec agerentur, adpropinquante ascensioue, ut iam

terminum daret.

diximus maiestatis dominicae indixit populis ieiunium, instituit orandi modum, edendi seriem, orogandi hilarem dispensationem. Cessantibus quoque exinde terroribus per cunctas provincias dis^5 pcrsa facti fama cunctos sacerdotes imitari commonuit, quod sacerdos fecit ex fide quae usque
;

nunc

in Christi

nomine per omues ecclesias


fluxit

in

compunctione cordis
Casinensi 95
s.

et

contritione spiritus celedescripsit


:

brantur.

Hinc
I.

explanatio

illa

B. P. L.
Jti

II

373

sq.

quam

ex cod.
a.

XI

Reifferscheidius
beatissi-

Ado

chronicon ad

425 {3Iign.

CXXIII p.

1Q2)

Hoc tempore

mus Mamertus Vienuensis episcopus


urbe removit.
j>.

cladeni immineuteni lacrimis et precibus suis a Viennensium

108, 8

Siquidem incendia
1

11 et Sl, p. 109,

mundus inclamat

{quae mnisi, Aviti sunt verba

paulum inmutata
Adnni
iiieiiio-

2,

14: prn solis cervis, quos Avitus jwsuit p. 108, 21,

rantur lupi ursi ac cervi naturaliter pavidi).

hlnc] huic O, hoc //

utilitatem cunctorum (JU


8

2 pertinet

4 liumilitatem] utiU-

uitcm

6 esse opus

6H

adhuc recolere

GH

9 assidui

libri

quidam

.4cto

urbis

miniahantur .S G Ado lU quiddam Ado bustuale] om. 6, ac ferale Ado tibus Gi/Ado monstrosum Gi/ 17 quoque om. /?, queque W 13 quidquid] (tW

concursibus] conuen-

19 imhres]
est

igiies 6'

20

37

per

se

Itguntur in libro Sancti Galli 454


:

s.

.i'

f.

355

s.

=
G

{ex

quo descriptus

S. Gall.

620
lit-

s.XII
erasa)

f.

10) praefixo titulo hoe

De

institutione rogationum ante ascensionem domini celebrandarum {rubr.,


etc.

teris uncial.)

Sanctus Auitus Viennensis episcopus refert in quadam


frequenti

25 solemnitatis

es in is al. corr.

32

G pertluentium G
usque

27 darent

G
G

in

om.

G G

26

hic] hi
(V

{eadem

solemnia

G m. post add.) G 3U deprecatur G


20 omelia

23 motu/

{litt.

solemnitates
31
inclyti

appropinquante

33 populus
celebratur

G
et

edendi] legeudi coni. Freher


sic

35

Que

l^tania

3G Christi] dei

vulgo

110
aut
disrui)ta

AVITI
terrarum imminere uon
crederet?
quis videns,
eerte
lata

videre se putaus
])enetrantes

pavidos uaturaliter cervos per angusta portarum


:'

usque ad

fori

uon

immiueutem solitudiuis seuteutiam forniidaret Quid multis/ tracta sunt haec inter timores publicos et rumores privatos usque qua celebrari festum dominicae resurad imminentem sollemnium vigiliarum noctem Hiquidem hanc omues laborum opera malorum rectiouis aunua consuetudo poscebat. metuentium securitateni conimunibus animis opperiebantur. Adfuit ergo uox fiuem quae ad spem publicae absolutiouis votivum sollemne patefecerat. illa venerabilis
,

Sed mox
pote

illic

multo vehementior strepitus ictu

flagelli

gravius ferientis intonuit; utaliud

quem iam emensis gradibus superlativum nihil sequi quam praecelso civitatis Aedes namque publica geretur.
.

quam chaos

intelle-

vertice sublimitas

immenInter-

siter fastigiata praetulerat,

tiammis terribilibus couflagrare crepusculo coepit.


iucunditas
sollemnitatis
:

pellatur

itaque

uuntio

discriminis

pleuo

timoribus

populo

ecclesia

vacuatur.

Omnes namque similem

de quadam praeminentis incendii arce metuebaut.


ribus
invictus
autistes et calorem fidei

domibus propriis casuni tamen coram festivis altasuae accendens flumine lacrimarum permissam
facultatibus
vel
Perstitit

iguibus i)otestatem incendio abscedente compescuit.


reditur ad ecclesiam et restincta flammarum luce clarescit Nec sane ulterius trahitur de adripieudo compunctionis medicamine mora. Praedecessor uamque meus et si^iritalis uiihi a baptismo pater Mamersicut deo visum cui aute non paucos annos pater carnis meae accepto tus sacerdos

Desperatione

deposita

luminum pulchritudo.
,

est,

sacerdotii

tempore successit,

totas

in ea
:

sancto paschae coucepit auimo rogationes

quam supra diximus atque ibi cum deo tacitus

vigiliarum uocte
def>nivit
,

quid-

quid hodie psalmis ac precibus muudus inclamat. Revoluta ergo sollemuitate paschali non iam quid, sed quomodo aut quando tieri debeat, secreta primum collatioue tractatur.

Putabatur a quibusdam Vieuuensis senatus, cuius tunc uumerosis illustribus curia


inventis

florebat.

non posse adduci,


pastor
sapientiae

cum
salibus

vix adquiesceret

legitimis

inclinari.

Sed
prius

pius

ac sollicitus

largus

mansuefaciendarum

ovium

orando animura, quam perorando mollivit auditum.


ordinem, exponit salubritatem
:

Pandit igitur dispositionem. indicit

tam religiosi quam sollertis ingenii parum fuit, promeret, nisi inter initia etiam si oboedientibus propositum tantummodo institutiouis viuculum consuetudinis adsignaret. Inspirante igitur compunctorum cordibus deo auditur a cuuctis, confirmatur, attollitur. Eligitur tempori triduum praesens, quod iuter ascensionis sacrae cultum diemque dominicum quasi quodam opportunitatis proet viro

priae limbo circum positis sollemnitatibus margiuaretur.

Explorante autem episcopo fervorem iuchoationis et maxime verente

ne ob

tar-

dam

populi seciuacitatem, paucioribus eductis observatio ipsa confestim in sui uovitate

revilesceret,

ad

l)asilicani,

quae tunc moenibus vicinior erat

civitatis,

orationem primae

processionis iudicit.

Itur celebri alacritate.

copiosa multitudine.

maxima eompunctione
Vbi

ut revera populi lacrimis laboribusque brevis atquc angusta

processio videretur.

5 iiigiliaruui soleiinium 8 /ort. patefaceret

GH

auimls comniunibiis
(r

operiebantur

libri

affuit igitur

OH

10 cliaos] gladius

11

ciuitatis

Viennensium
1.3

uertici (?i/ /Ido

in

imniensum
18 igitur

OH Ado
limitatis

12 praetulerat SG, protulerat H, sustulerat

Ado

nuntiis j4do

sollemnitatis] sub.4rfo

Ado

15 praeimminentis

/Irfo

lU inuictus antistes sanctus Mamertus (?//


in ErratOTUTn recoynitione)

desperatione
(de

QH OH

flamminarum
raedicamini

(at corr.

19 de arripicndo S, arripiendo

om.)

OH

Err. rec.

20

spiritalis

SO,

spiritualis

H
O
ut

pater sanctus

Ma-

mertus sacerdos
sancti

21 non ante paucos om. (IH

22 sacerdotio in tempore 25 sed

HO

in Err. rec. et sic

Ado
addici

quidquid]

GH

Ado

OH quando aut quomodo GH


G
41)

23 sancto]
priinum]

prius

GH
oin.

27 adduci
et

//,

SG

acquiesceret //

29 indicit SH, iudicii 39


et

tatem
et

om.

32 assignaret

OH

maxinui

30 salubriuideretur SG,

uidebatur //

EX HOMILIARVM LIBRO.
vevo sanctus sacerdos de
stitutum
est
,

VI.

111

minonim
,

effectu

maionim
crastino
,

indicia
si

collegit

sequenti die in,

(juod

nunc primo

id

est

dominus adnnit

die

laboraturi

sumus.
bilis
5

Sequutae sunt succiduo temiiove quaedam ecclesiae Galliarum rem taui probaexempli sic tamen quod hoc ipsum non apud omnes iisdem diebus (luil)us
,
, ,

penes nos institutuni fuerat,


eligeretur,

celebraretur.

Nec porro magni

intererat,

quod triduum

dummodo psalmorum officia lacrimarum functionibus annuis persolvercntur. Tanien cum dilectione rogationum etiam sacerdotum crescente concordia ad unum tompus id est ad i)raesentes dies universalis observantiae cura concessit. Porro autem
,

eo attinuit ista praefari,


111

ut,

seu recolentibus baec seu ignorantibus forte retulimus,


ecclesia,

omnes tamen

attendant,

quod

citer est debitrix

ostendendae alacritatis;

quae misit aliis formam institutionis multipliet prima debet esse compunctionis officio,
,

quae in re tam necessaria omnil)us facta est mater exemplo. Vnde imminere nunc. si deus aduuit, rogationum nostrarum ojjerosissimam
vitatem
1
'.

festi-

non quasi nescientibus indicimus, sed qnasi expectantibus commendamus. Quia licet non absque labore constcf servanda professionis ipsius consuetudo delectat tameu asperitas medicamiuis, in ([uo frequenter inveniri probata est spes salutis. Hi
,

dixerimus, cimus. Et
21)

inquit apostolus,
si

quia peccatum non habemus, nos ipsos sedu,

confiteri

humilitate paenitendi.

debemus adsidue nos peccare opus est Praesertim cum plebis adunatae compunctio
.

confiteudi
sic

officio,

ad incitamen,

tuin boni operis possit aptari

ut

rcbeilis

magis convenientius erubescat


peccata sua vel vitia

si

cunctae

multitudiui
tiente

propriae

mentis solitudiue contradicens

cum populo

non

defleat.

Necessaria est igitur boni operis conspiratio.


.

8umit
est.

alter ex altero

aut de l)umilitate exen)i)lum


lare certamen
25
,

aut iu confessioue solacium.


posse
,

Periculosius agitur siugu-

iu

quo vires altjiusecus experiii

paucorum
et

contra hostem
virtus aliena.

communem

multitudinis j^uguat adsensus

trahit etiam

At vero cum timidum n)ilitem


totis

Robustis bellautibus infirmitas

delitescit,

quodam

unitatis sufiVagio

laus

fit

iuvalidis in exercitu fortium computari.


et

Denique cum

victoria coutigerit.

ad((uiritur:

cum paucorum

dextra pugnaveiit,
si

omnium

gloria triumphavit.

Hoc
30

dico de infirmitate cominuni, quae

se vogantibus non subtrahat, etia)ii

eum

uon tameu ad integrum fructu cavebit. In illa gloriosa et adn)odum singulari historia Ninivitarum coutra exertum commotae divinitatis gladiuni Humaui ((uoque iuncta senionun viribus etiam infautilis aetas pugnare compulsa est.
ipsa per se miuus fecerit,

jnercedem

et

gratiam

ieiuuii

pecorum fames adauxit.

Quin

et

ipsa

irrationabilis

3r,

non potuit, quodam raodo veniani postulavit. Et quia homines in moron ani)naliu)n vivendo peccaverant, rursus animalia sua quasi homines P)'opter hanc ergo discretionem in evangelio domimis ait, Petite ieiunare coegeruut. et accipietis, quaerite et invenietis, pulsate et aperi etur vobis. Petere
creatura, quae offensa)n timere

enim
pere,
40

docti est

quaerere devoti
:

petit sciens

quaerit nesciens.

Cum

petis,

vis acci-

quod

intellegis

cum

quaevis,
:

adhuc conaris invenire, quod petas.

Ideo qui iam

supevioves sunt, ovando petant

qui infivmi, labovando quaevant.

Povvo auteu) pulsave

commune

est.

Nullus quippe obstructum aditum vocibus pulsat: istud ad manus per1,

16 loh. I

8.

30 lon.

:H,

5.

36 Matth.

7,

7.

2 aiinuit
est
libri

libri

3 secutae

H
SG

.5

intereat
libri

G
17 rebelles

6 annuis
inquit]

SH, cernuis G
sicut ait

1 1

debitrix

Gll

13 nunc iniminere

GH
et om.

annuit

inqnam
27

18 assidue

19 et humilitate

H,

20

oonuenientius ernbescant (magi.s om.)


totis]

QH
SG,

21

conlradicentes

GH

22 defleant

GH

25 assensus

libri

omnibus

OH

28 ac-

quiritur

dextrae pugnauerint

H
H

triumphauit SG, triumphat //


irrationalis

32 infantilis aetas

aetas infantilis
S,

33 irrationabilis SG,
41 ad manus istud

36 coeserunt] cogebant

GH

3S douoti

religiosl

GH

112
tinet et corporis actus est.
in obscrvatioue praeseuti.

AVITI
Petat ergo scieutia, quaerat anior. pulset operatio.
Festi^-itas

maxime
per-

siquidem

est.
:

cuius iuennditas tota sola sobrietas. cuius priucijjium ex necessitate,


:

cuius epulae lacrimae, cuius pastus esuries est

severantia in dilectione, actus in requie


confessio paenitendi pro culpa
sit

requies in labore
]n'o

cum

tota ista observantia


-^

et

rogaudi

venia.
iu uavi

sens lectio utilitatem supplicationis exposuit.

dum

Etiam vero evangelica praedominum dormientem chorus

discipulorum
tauto

repugnantium

sub tempestatis strepitu trepidus suscitaret. Neque porro aliud fuit in sibi invicem veutorum fluctuumque confiictu sopitum profuudius
interrita quiete iacuisse.
nisi ut

dominum nostrum
terribili

ad eum
ictu

inter discrimina.

quae patiui

mur. timoris nostri causa confugeret.

impulsu ad punctum radiis mundana commotio non illuminat, sed coruscat. Ecclesia est navis. quae nos per varios casus Aures quidem uostras obtrectationibus et blasvelut inter marinos gurgites ducit.
ista fatigat.

Adsiduo nos

tempestas

contra nos tonitrus saeculi clamat.

scintillantibus

phemiarum
soliditate

stridore quasi

laxata laterum compage


quod

reverberat: sed

puppim

veritatis
is

constructam penetrare non potest,


:

fatigat.

Et quia promisit dominus

noster ecclesiae

Ecce ego vobisenm sum omnibus diebus usque ad con-

summatiouem
potest.

saeculi. in navi quidem est, in qua sumus. sed metuere iam non quod timemus. Fost resurrectionem enim ascensionemque suam totus inter pericula nosti^a requiescit. Alienae magis formidini opus est, ut. qui securus iacebat,
evigilet.
2

Clametur ergo vocibus supplicationis


pulsetur

et.

si

iugravante periculo uecdum

audit,

manibus

largitatis

et dicatur

ei

Exurge, quare obdormis, domine,


est
et

oblitus inopiae et tribulationis nostrae? Dicturus Cur timidi estis, modicae fidei? Reddat salutem
Etsi

quidem expergefaetus

increpet infirmitatem.
25

parva fides est, quia timemus saecularia, est tamen aliquantula, si recurramus ad dominum. Non autem timeretur coram ipso, si ipse timeretur. Sed miuima concui criminum scientia recti maxima causa trepidandi est in nostra praecipue vita. continuatio fit discriminuni multitudo. Quocirca si non diximus Christo: Vigila uobiscum. saltim dieamus: Evigila j^ropter uos. Non roga^imus. ne discederet: obtineamus
ut

redeat nec

deserat cursnm navigatiouis infirmae,


celerrimo
fine

donec vento
et

et
fiat

mari silentium
in

30

iubeat et furorem iusanientis saeculi


iudicii

compescat

retributione

in hoc mundo esse non potest. Quia si de essetis, mundus quod suum erat diligeret. Sed devicto mundo perveniatur ad sui)eruam quietem: ubi quoniam possibilitas pereundi aberit. nec periculi causa nascetur: ubi semper nobiscum domiuus, semper cum illo. si dederit, nos

tranquillitas magna, quae

mundo

:i5

erimus

et qui hic ali^iuotiens

neglegeutibus dormit.

illic

perpetuo fruentibus sine fine

vigilabit.

(>

Matth.
4.3,

S,
2:(.

2.5.

12

Verg. Aen.
24 Matth.
8,

201.
2(i.

14 Verg.

Aen.
17,

122.
1]
.

10 Miitth. 28, 20.


:<2

22 Psiilm.
loh.
15,

24.

25

;cf.

Sap.

Matth.

8,

26.

19.

2 iocuntlitas

SG

tota sola sobrietas 5,

tota est seria grauitas


:

GH

:i

lacrymae sunt H. sunt

om.

SG

4 labore.

Mecam enim
dum

tota G,

labore

cum enim

tota

H
libri

5 etiam uero SG, enimuero


ictu

H
toni-

praesens om.

6H
\'.i

8 fluctuum uentorumque

GH

10 assiduo

om.

11

trunm

GH
^fi.

aures SH,

res

obtrectationum et blasphemiarum stridor

GH
et

15 do-

minus noster
22 exsurge

noster

dominus

H
[in

17 iam ipse uon potest quod nos timemns H, ipse

nos om.

SG

24 quur

mepius etiam

quum
si
Cr

pro cum)

25

et

si

libri

saecularia S,

seculum
quoties

GH

tamen

est

GH

aliquantula fldes

29 saltem

31 celerrimo flne SG,

flne celerrimo
lihTi

32 magna quae SH, magna quia

35 nascetur SG, renascetur

36

ali-

EX IIOMILIAKVM LIBRO.

VI. VII.

11

:?

VII.

SERMO DIE
Legimus
alimento
in liistoria

I.

ROGATIONVM.
j^astus

regum quendam celebrem prophetarum exiguo superni


iter

multis

diebus

longissimum siue ullo admiuiculo

cibi

terrestris egisse

adeo divini beneficii virtus in corpore humano sequestrata infirmitate praevaluit. Comnon causa est. Sic ergo etiam nobis annuum paratio auteni modo haec in sermone
,

quoddam

itcr
,

actionum, casuum. timorum diversitate currentibus quidam, qui nos inter

ista confortet

rogationum veluti caelo porrectus snmitur panis


nosti"o

cuius fortitudo atque

salubritas non solum inopiam praeteritae sterilitatis suppleat,

mis ab spiritu
si
lu

verum etiam periculum fanon in pane solo, sed in verbo dei vivente seciudat. Quod
institutas miretur,

quisquam rogationes nostro saeculo


niultitudo
iani

quas tantis ante temporibus


,

quae paene cousumpto in saeculorum fiue adfuit, derogare. Viderit quis certe, quid sentiat: qualitatem medicaminis rideat furibundus, nesciat desperatus, ceterum frequenter expertus. Sed quis est iste sic ad integrum sauus ut medicinae uon
ecclesiarum
nescivit,

constat hunc posse et muneribus redemptionis

mundi aevo

egeat,
1.^

ut nulli aegrotautis

animae morbo succumbat,

ut

non aut cupiditate ardeat, aut

avaritia palleat,

aut invidia liveat, aut superbia tumeat, aut iracundia caleat, aut obSi quis ergo ex his alicuius taedii sibi couscius est, qui cuncto tem-

loquio pruriat

.'

pore paeuitentiam debet, non renuat triduum.


prophetia, quae lecta est,
si

Quod etiam pleno


sic

ordiue atque digesto

gradibus suis replicetur, insinuat

a principio sermonis

exorsa:
20

Vos,

inquit,

cognovi ex omnibus cognationibus terrae.


in

Hic statim

se

ludaeorum populus

(luandam rapinam non amore, sed ambitione praecipitat, ut

ad diviuae familiaritatis notitiam prae omnibus videatur adscitus: Sed desistat hinc opportunitas obstrependi, quia potius sub iudicio rationis de proprietate sermonum

causarum certa metienda


25

sunt.

Vos cognovi, non

dixit iuter

onmes. sed ex omni-

bus cognationibus terrae.

Qui sunt autem, qui adquiruntur ex omnibus coguationibus terrae, nisi qui ab universitate gentium in unum redacti fiunt ex diversis mundi partibus unus populus et de multis membris sub Christo caj)ite unum corpus.' Cui postmodum vocationi agnoscendae atque praedicandae beatissimus Petrus per menstuporem defixus vidit linteum quoddam caelo descendere,

tis

quod quattuor angulis

sinu turgente submissum


30 tiuebat,

omne genus animautium cum

volatilibus atque reptilibus con-

commonitusque. ut necessariae refectioni, quod vellet, ipse mactaret: appetitum quidem talem cum talis ciborum modus iiraecipiebatur, per observantiam legalem exhorruit. 8ed mox ad eum sermo divinus Quae deus, inquit, mundavit, tu immunda ne dixeris. Atque ille: lu veritate, inquit, comperi, quia nou est personarum acceptio apud deum, sed in omui populo et gente qui 3.itimet deum et voluntatem eius facit, acceptus est illi. Tunc ergo qui vides nempe prophetis atque apostolis cogniti sunt ex omnibus cognationibus terrae
,
:

Reg. III

l;),

5sqq.

s Mutth. 4, 4.

19

Amos

3, 2.

32 Act. 10, 15.

33 Act. 10, 34.

VII.
textus.

Ex

veteri

eodice Cartusiae Maioris


locis

ed.

Martenius Thes.
litt.

Nov. Anecd.
t.

V 50
et

56. M =
,

Marlenii

Ex

certis

quibusdam Imius homiliae

auctor Hist.

Franc.

111 p. I'iS suspicatur ante saec.

ex.

eam

fuisse recitatam

Ex

sermoii.

die primo, ^secundo, tertio rogatioiium]

quin

his

plures numero fuisse

crediderim, sed
illis

quod in a Floro propterea neque hanc in qua versamur \Hom. y/] neque alias commemorari nuUa Pauli epistularum fieret mentio. Sirmondus Sermo beati Auiti Vieniiensis arcliiepiscopi feria tertia M quis] atfuit 11 rogationum Florus infra p. 116, 13 2J iii rogatioiiibus M, Ex sermone die -i28 quatuor M 24 acquiruntur M 21 disistat M 22 de] fort. quam de fort. is Martenius

AvlTvs.

15

114

AVITI

qna imitate conveniat. Hoc est profecto quod etiam nunc lectio ait: Nuniquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit eis? Convenit autem duobus,
,

Christo et Moysi, quia de isto


illa districtius

ille

scripsit:

convcuit legi et gratiae, quia

imposuit, ut pretiosius ista laxaret; couvenit veritati et propbetiae. quia

Apud ludaeos ista duo nou pariter ambulant, ideo enim duo testamenta quasdam minutias ponuut. Ad uuum verum deum nisi uno itinere nou itur. Certe si propter quascumque alias causas adverso non potest. Apud nos vero ista duo pariter iunguutur atque potest diverso Est tameu iu boc propbetae verbo etiam quod personaliter accipi queat, conveniunt. quam convenire necesse est. sit primum in bomine uno, sit deinde si dualitas ipsa,
ista peperit,

quod

illa

concepit.

'

non concordant.

Inter ipsa

lo

enim noster et corpus nostrum ex disparis substantiae Quae duo viam buius saeeuli currere nullatenus queunt, sunt. Si enim non subiaceat nisi inter se custodita divinae ordiuationis lege conseuseriut. spiritus carni, sed ad refreuaudam concupiscentiam cedat potius menti caro, ducit duos pariter concordia rationis per viam legis ad patriam aeternitatis. Si autem dum

bumano. qualitate compacta


in genere

Spiritus

is

per buius saeculi

iter cun-itur,

spiritu retardante

animam
,

caro praevenerit et faculta-

tem viae permissa

sibi peccati libertate praecluserit


,

deserit ipsa currendi aequalitas,

et incipit impedita lege mentis perire et superquae bomini a creatore praecipitur exaltari lege corporis, nec iam duo pariter pergunt, ubi ununi iacet et aliud premit. Et baec, quod magis doleudum est, uon tam ignaris subrepunt, quam dominaHtur
allisis.

20

Docet

lioc

sermo, quisequitur:

Leo.

inquit.

Dominus locutus

est, quis

non propbetabi

irrugiit, quis non timebit'.' t/ Peceatum longe apparet, quare

non fugimus? Scriptura prope clamat, quare non credimus ? Quis est leo rugiens, nisi de quo apostolus dicit, quia adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit quaerens devorare vos? Facit furoris iucoutinentia, ne tacens discubitet, qui rugitum longe praemittit sed audit rugitum et non cavet, qui praecepti
:

2.5

conscientiam secum fert ad exordia peccati, confestim<pie rabido invaditur morsu,

nisi

praemisso terretur auditu.


quentibus

Quod revera nec absurde conicimus; uam

statim in conse-

qualitas ipsius morsus osteuditur: Quomodo, iuquit, si eruat pastor de ore leonis duo crura ovis aut extremam partem auriculae. Pastor nobis procul dubio ille est bonus, qui relictis nonaginta novem ovibus unam vagan-

30

tem non despexit inquirere.


nonaginta novem
qui utique
,

Operae ))retium autem


pastor in

est

diligentius intueri,

quod
carne
,

illas

quas

iste

moutibus
evidenter

reliquit
iu

mauifestatus in
altitudine

uon
35

deseruit permanens in nativitate.

Augelorum enim

caelesti

gloriantiuni,

iam errare uon possunt.


,

gerunt figuram.
,

Leo enim,

de quo

supra diximus

post illam

proprii casus ruinam

qua consortium

diviuitatis aifectans

etiam bomine miserior

tiictus est,

dum
est.

dedignatur esse inferior creatore, omuis archange-

licae potestatis dignitate

nudatus

Sed buic tamen quantulamcumque potestatem


iu

caelestium miuistrorum

tameu de
patieutes,

illo

ne solus periret, casui suae deiectiouis iuuexuit. Et liis boc emiueutis creaturae vigore nuuc superest, ut damuatiouem futuram iaui
,

dum
et

praeseiuut.

cum

vivendi meritum jierdideruut, et ipsum saltem morieudi

remedium habere non


toris

possint.

Ab

illo

itaque,

ut dixi,

casu quisque in amore condiulterius

seduci uou potuit ac proinde uec periclitari et factum est iu principio de angelis, quod de bomiuibus in fine
sui

augelicae beatitiulinis bonore

perumnsit,

Amos 3,3.

21

Amos

3, s.

24 Petri ep.

5,

8.

29

Amos

3, 12.

30 Matth. 18, 12.

3 post quia spatium 11 litterarum


cjU.

17 deserit

M,

fort.

deflcit

18 superexaltare M, correxi

Panlm. 36, 35

sij.

EX HOMILIARVM LIBRO.
faciendum
veuit
est,
iit

VII.

115
cursus
reliquit

evolutus
Istas

seilicet

salutis

et

i)erditionis

exacto
pastor

impletoque

bonus et in cuius signatione iacebat genns humanum et ad illam uuam ovem perditam iilam quae ab isto leone corrosa per se ascendere ad illas uonaginta novem non quia in suo corpore sublevavit suis humeris vexit Et quando cum homine poterat carnis adsumptae ad superna caelorum rediit, eandem utique, quae de paradiso erra(jui sit pastor Quocirca iam patet qui liberat duo crura et verat angelis retulit.
uuuiero terminetur.

ergo

supernae
,

cclsitudinis

oves

partem auriculae,
bolus.

et qui sit leo,

qui relicjuum devorat

hoc est
,

istc Christus,

ille

dia-

1(1

Omissa vero utrumque cousideratioue caruali videamus quae sit minima pars Neque enim puto, quod ille pastor bonus corporis, quae devoranti legitur remansisse. rem tam dilaceratam et paene consumptam tauto studio vellet eruere, nisi pai-ticulae Ovis ista, sicut iam prolocuti ipsi adhuc aliquid palpitautis vitae iuesse cognosceret.
sumus, (piicumque peccator
vitio
est.

utique,

si

de caulis se protegentibus evagatur, suopte

incursurus bestiam,

cum a

pastore declinavit.
,

Dum
illi

enini

ambulat per deserta,


eius

hoc est

dum

eogitat

inania perituraque

occurrit

diabolus et cogitationem

20

morsu pestiferae persuasiouis iuvadit. Qui cum iam coucupiscentiam captivi hominis in potestate habere coepit, priorem quodammodo eius i)artem vorax laniator absorbuit. liberantur Et tamen si concupiscentiam et definitionem peceati nou sequatur eftectus quae adhuc comesa non fuerat. Nam etsi quasi duo crura hoc est pars posterior quosdam priores suae cogitatiouis pedes per concupiscentiam in fauce leonis aniisit. et residuos, quos ad eftectum non deduxit, operis gressus misericordia pastoris eripuit. Animadvertendum est tamen, quod illius semesi corporis poi-tionem extremae auriculae Postquam enim dixerat: Quomodo si eruat quod videtur superesse liberaverit.
.

pastor duo crura,


2r,

addidit

et

extremam partem auriculae.


et resipiscimus,

Auris ergo nostra


istius auris

est oboedientia nostra; leo devorat,

nam cum precamur

primam
:

partem

311

:ir,

Prima pars auriculae est Non concupiscas. Sequeus parsest: Post concupisIsta iam deglutita est, quia cogitatio concupivit. centias tuas uon eas. Itaque si malum quod concepimus cogitatione, opere non impleamus, jjriore parte oboedieutiae vuluerata et illa, quae extrema est, ab ore leonis Quae multipliciter lectio eruitur. Quomodo/ Vtique per paenitentiam et correctionem. Misi ipsa per totum a domino revolvcnte, (piae et qualia passi necdum resipiscamus in vos indigentiam panum, stuporem dentium, percussi vento urente. Indigentia panis est, ut sciamus, quod, cum a domino receditur, non est unde vivatur. Htupor autcm dentium unde conti'ahitur / puto convenire illud, quod Salomon quodam Sicut uva acerba dentibus noxia loco ait, dum comparationem poneret dicens cst. Vva autem acerba est praemature occupata promissio et coutempta, cum differtur. teniporis plenitudo. Nam ut dulcedinem et suavitatem, quae nobis in aeternitate proinimaturum satis atcpie aeerbum est. Huius uiittitur in hoc mundo Iiabere velimus
novissimam pastor salvat.
,
: :

2G

e. s.

Deuteron.

5,

21.

27 cf. Sir.ach

5,

2.

.il

Amos

4,

G.

3.')

Proverb.

10,

2G.

VII.
liere

21

Hic respexisse videtur Aviius nd

illuvi

/anonein coneilii Neocnesariensis


,

Si quis concupita

mu-

etiam concuhitus eius desiderium liabeat, nou auteni subsequatur effectus


Ita in vetusta

manifestum

est

eum

per di-

vinam gratiam fuisse liberatum.


usui fuit.

rnnonum

versione

qune Aviti nevo Latinarum ecclesiarum in

Mnrtenius.

G assumptae

M
et

13 cuagatus

Jlf,

correxi

22. 23

animaduertendum
2G saluat

est tamen,

quod

illius

se

miscuit
Mnrtenius;

corporis

portionem

extreml

auriculae

quae

uidetnr superesse liberauerit


scripsi,

M,
soliiat

'locus corruplus'

mrrexi,

extremae quidem Martenius roniecerat

Martenius
fort.

30 quae

M, seruat

coni.

31 resipiscamus

'

locus corruptus' Martenius;


A/,

vitium voeibus pcr totum inest;

pertraclatur vel interpretatnr

36 contenta

correxi

116

AVITI
,

uvae adhuc asperae viridisque uon vinum


nostri(iue peruicicm degustavit;
et

sed

virus

intra

paradisum

Adam

in sui

quia parentes comederant uvam acerbam, dentes filiorum obstupueruut. Sed praevidens Ezechiel originale debitum Christo solveute vacuandum sic ait Vivo ego, dicit domlnus, si erit ultra proverbium illud in lerusalem: Patres comederunt uvam acerbam, obstupesceut dentes filiorum. lam tibi nou nocet, quidquid esset, Adam quod
:

cducupivit superbe, (luod praesumpsit

illicite,

quod dcsideravit incaute

tu tibi de tuo

esu stuporem dentium metue, tu tactum appetitus ab inutili aviditate restringe.

Desi-

deras
ista

uvam acerbam, sed


.Si

sustine maturitatem promissionis.

dulcem quaeris, expecta caelestem; si appetis, patieris autem mundi gloria, nisi ipse, quem infra dixit, ventus urens'? cuius etiam si lenitas delectat homines, terror tamen percutit amatores: Et quia nec sic redistis ad me, dicit dominus, nunc praeparare in occursum dei tui Israel! Dicit quidem Paulus apostolus, ubi redemptoris describit adventum, qualiter rapiemur ad nubes obviam Christo iu aera. Hic tamen puto occursum istum ad aliud pertiuere. Nam et hic viventes quasi occurrimus deo, si praeceptum, quod porrigitur, amplectimur; et quia paratus est ille ad ignoscendum, occurrat ei correctio ad paenitendum. Hed et quicumque propter amoiem aeternae vitae nou solum ab illicitis abstinet, verum etiam a licitis se cohercet, sponte occurrisse iudicandus est. Nam ut exempli gratia unum quodcumque dicamus adulterio generaliter interdicto simplex couiugium lege permittitur: cui tamen virgiuitatis nitor sine comparatione praefertur, unde qui dat uuptum virginem suam, bene facit, et qui non dat, melius facit. Hoc ergo de omni debemus observatione sentire qui male facit, fugit; qui bene, expectat; qui melius, occurrit. lani vero post multas et
debetur.

Non tuo humanam

saeculo delectatio
lo

immitem.

Quae

est

15

20

piissimas admouitiones

venienter rogationes

nostras in

quae profectui nostro etiam secundum litteram constant, conIn omnibus ipsius lectionis fine describit dicens
:

25

plateis et viis sit planctus.


quos

Viae istae et plateae actus nostros significant, per

humauam conversationem
,

mortalitate decurrimus.

Viae minora delicta

plateae

amplam et spatiosam mittunt, quae ducit ad perditionem etmultisunt, qui iuveuiunt eam. Per angustam vero semitam itur ad illum. de quo ]U'aedixit propheta, quod vocem eius in platea nemo
vero latiora peccata suut, quae ad illam

au

audivit, cuius utique verbum


(piia est

in peceati

libertate

uou souuit.

Ergo

in ista platea

quem tamen plauctum non confusum et tumultuarium esse debere testatur sermo subiectus Vocabit, inquiens, agricolam ad luctum et ad plauctum eos, qui sciunt plangere. Cernis nempe quod
noster actus,
sit

noster et iilanctus:

3.5

istud i)laugere
est,

non omues

sciaut,

sed

illi

tantum vocaudi suut. qui noverunt.

Agricola

qui isto paenitentiae luctu et compuuctionis atfectu terram, id est substantiam suam,

lacrimis rigat, humilitate fecuudat, semine ditat, fruge Euimvero secundum statum calamitatis humanae nullus cst. qui plangere nesciat, quippe cst ita geueratio, ut etiam ille, qui uon noverit aliud, istud noscat, ut ijisa quoque iutraus hunc mundum uova aetas iutautium jirimam vocem tietu erumiiens quasi ((uodam vaticinio calamitatum careat (imui sensu. planctum, ([ucm adhuc nou habet in
spiuis purgat, praeceptis edomat,
multiplicat.
2 lerem.
:il,
;i(t.

to

Ezech.

1n,
I

3.
7,

5 Patres]

Ezech.

18,

2,

15 Thessal. I 4,
31 Matth.
12,

l(i.

22 Curinth.
34

38.
h,

19 cx Isai. 42, 2.

Amos

EX HOMILIARVM
scientia,

LIBRO.

VII.

117

iam tamen

afferat in natura et sine ullo doctrinae adminiculo ipsa inclioatio

-,

Quae cum ita sint, quaeranius secundum quae distantia sit inter eos, qui sciunt et illos, qui nesciunt flere. Nani prout sunt genera et ordiues bominum, istam scientiam fiendi habere singuli debent. Alia regi, alia subiecto, alia peccatori, alia iusto causa lacrimarum. Quendani l^arthicum regem saecularis historia refert inspecta post victoriam de eminentiore loco uumerodiscriminum pariat magisteria lacrimarum.
spiritum,

sissima sui exercitns multitudine lacrimasse

qui

mox a

satrapis,

quae in

tali beatitu-

dine causa flendi esset, interrogatus


libet
1

istam, inquit, niultitudinem lugeo, quae


est.

quamSi

victrix

iutra

non multos annos omuis omnino naturae lege finienda


,

ad

saecularem sapicntiam
Christiano
principi

ecce lacrimas dignas rege

conveniret post

mundano (luamlibet etiam triumphos de morte niagis quam de culmine cogi:

tantem non tumere,


fletum testem scianius

sed plangere
,

quid

si

causa praesente istum


,

religiosi principis
,

15

cum David ille virtute magnus potestate praeditus pietate praecelsus inter aurea serta gemmataque diademata caelestis magis regni coronam iustantissimo aestu ferventis desiderii suspiraret: Quando veniam, dicens, et apparebo ante faciem dei mei? Numquid non lacrimas suas habuit panes die ac nocte, dum dicebant illi per singulos dies: Vbi est deus tuus?
([uod
ei

certe

dicebat non

negare
et

compelleus persecutor extcrnus


sibi

sed videre con-

cupiscens animus suus.


2IJ

Loquebatur enim

spiritus caelestibus

intentus:

Vbi est

deus tuus? quando veniam


igitur

apparebo ante faciem eius?

Si decuerunt

25

regem sanctum lacrimae tales, quid nunc de ipso sanctorum sancto dicamus. antequam resuscitaudi virtutem ostenderet, flendi impendit inMultum firuiitatem In summo itaque gradu couveniunt tales lacrimae redemptori. namque illic ipse deflevit. Ibi Adae peccatum ibi peccati stipendium mortem ibi Lazarum, hoc est genus humanum, ibi defunctum lapide obtectum id est duritiam qualitatis, ibi lacrimosos cousolatores, id est incredulitatem resurrectiouis, ibi quartam
qui quatriduano funeri
.'

:iu

diem venisse defuncto quae quattuor accidunt peccatoribus iu animarum funere conquarta iu clamatis definieudi secunda perpetraudi tertia prima cogitaudi maluni crimiue permaneudi. De quarto omues nos per Lazarum recurrentes, ut resuscitemur, non solum misereudi dulcedo, sed etiani flendi opus est amaritudo. Post haec quia
:

tali

magisterio etiam nos docuit plangere, discernamus scieutiam imperitiamque lacri-

marum.

Ecce hodie ad ecclesiam couveuiunt multi

sic

quicumque semet ipsum

in

oratioue prosterueus coepit quantolibet fletu aliquid, quod ad saeculum pertiueat, orare,

aut conversationis
35

muudauae

felicitatem,
,

aut ininucorum mortem, aut divitiarum ami)Iiaut houorem saecularium dignitatum,

ficatiouem, aut vitae Iiuius longitudinem

uum-

quid non huiusce modi lacrimae docent hominem uescire, quid plangat? (juas inutiles
satis

imperitasque proeul dubio perdidit


si

quotieus sic profudit.

Quod nou tam mise:

rum,

ea fleudo

ille

sibi petat tribui,

peccando videutur adipisci.


4

E miue proi)itius esto mihi peccatori,


lacrimis,

quae multi deum nescientes sine ullis precibus Docontra vides alium ingemisceutem et clamantem
plangere

vitam malam,
delictum,

quaerere boosteudere

uam, iisdem
iu

quibus irrigat

stratum,

lavare

deo

horrorem mortis, amorem resurrectionis. Hic plangeudi peritus, hic doctissimus fleudi est. Nou cadit in terram lacrima talis quia commendata est deo, cui dicitur: Posuisti lacrimas meas in
gemitibus imbecillitatem caruis,

ardorem