You are on page 1of 2

Tranzicioni i nj vendi pas konfliktit

Tranzicioni politik Pas rnies s komunizmit nj numr i madh i shteteve filluan tranzicionin politik q supozohej t ishte drejt demokracis. Vala e tret e demokracis kishte marr hov. Sidoqoft, disa shtete kan br m shum progres se sa t tjerat n transformimin drejt demokracis. Kjo e shtyu autorin Thomas Carothers ta sfidoj paradigmn e tranzicionit. Carothers i ngrit disa shtje shum valide kur e spjegon gjendjen e demokracis n shtetet e vals s tret. Ai thekson se vetm rreth nj e pesta e shteteve q filluan procesin e tranzicionit drejt demokratizimit jan br shtete demokratike faktikisht. Ai vren me saktsi se nj numr i madh i atyre shteteve kan ngelur n at q ai e quan zona e hirt. Vendet e zons s hirt zakonisht kan karakteristika t ngjashme mes vete dhe mund t grupohen n ato q kan pluralizm joefikas dhe ato q manifestojn politik t pushtetit dominant. Ai thot sepluralizmi joefikas sht prevalent sidomos n shtetet si Shqipria, Bosnia, Ukraina, Moldavia dhe ato latinoamerikane. Carothers vshtron se edhe pse shtetet e zons s hirt duken se kan kushtetuta dhe institucione demokratike, dhe mbajn zgjedhje rregullisht, n fakt ato nuk jan demokraci. N grupin e par t shteteve, elitat e ndrrojn pushtetin, por pjesmarrja e qytetarve sht e kufizuar. N grupin e dyt, zakonisht sht nj parti e cila e dominon jetn politike. Kshtu q ai thot se supozimet e paradigms s tranzicionit ku kryesorja sht se kto shtete jan duke lvizur drejt demokracis jan rrnuar. Karakterizimi i tij pr shtetet e zons s hirt sht prkrahur edhe nga autor t tjer. Ivan Krastev e prdor konceptin e kopjeve t demokracis dhe vjen n prfundime t ngjashme me Carothers. Gjithashtu, Levistky dhe Way e prdorin termin autoritarizmi konkurrent pr ti prshkuar shtetet n zonn e hirt. Duhet t pajtohemi me Carothers kur e kemi parasysh se e dim se kto shtete prej nga vijn, mirpo nuk e dijm se drejt kafit kan filluar tranzicionin ato. Gjithashtu, sht vshtir t dijm se kur e ka prfunduar nj shtet periudhn e tranzicionit. Prezenca e nj diskursi q flet pr demokraci nuk i mjaftueshm pr t besuar se nje vend po lviz drejt demokracis. Nj shtet me nj shoqri civile t gjall dhe me nj nivel t lart t gatishmris pr demokratizim nuk sht nj pikn e njejt t rrugs me nj shtet pa kto. Kto lloj matjeje jan t rndsishme sepse shpesh demokratizimi i nj vendi varet nga faktor t jashtm. Nganjher Perndimi zgjedh se cilin shtet do ta prkrah drejt demokratizimit dhe shpesh pajtohet me stabilitet n dm t demokracis. N kto raste puna e shoqrise civile sht e kot (psh Azerbaijan). Kurse disa shtete jan m afr perndimit dhe kan shtytje m t forta pr demokratizim (psh kandidatt pr antarsim n BE). Kosova vendi i shum tranzicioneve Fundi i lufts n Kosov shnoi fillimin e jo vetm nj tranzicioni. Kosova po kalont npr tranzicion nga komunizmi, okupimi, apartheidi dhe lufta. Gjithashtu, Kosova sht n transformim nga nj vend i nnzhvilluar dhe tradicional drejt zhvillimit dhe modernitetit. Mirpo, drejt kafit vrtett sht nisur Kosova? Kjo sht nj pyetje q ende nuk ka prgjigje dhe n Kosov sht komplikuar edhe nga shtja e statusit politik. Pluralizmi erdhi n Kosov me ndryshimet n Europn komuniste n vitin 1989, sidoqoft ishte nj pluralizm i zhvilluar nn okupim dhe apartheid. Pas lufts, misioni ndrkombtar i UNMIK-ut ishte ballafaquar me nevojn e kthimit t refugjatve dhe rindrtimit t Kosovs. Zgjedhjet e para u mbajtn n v. 2000 pr nivelin vendor. Pastaj m 2001 u mbajtn zgjedhjet pr Asamblen qendrore. UNMIK-u pregatiti nj Korniz kushtetuese q vendosi bazat pr funksionimin e institucioneve demokratike. Kosova sht ballafaquar m sundim t dobt t ligjit dhe nj prani t korrupsionit dhe krimit t organizuar. Kjo ka qen si rezultat i joefikasitetit t UNMIK-ut, mungess s kapaciteteve t qeveris dhe mungess s vullnetit t t dy palve pr tu marr me kto probleme. Sistemi partiak n Kosov mund t prshkruhet si sistem fluid (ku kemi shpesh krijimin e partive t reja dhe ndrrimin e partive nga lider prominent), si prshkruhen nga autori Zielisnki dhe t tjer. Sistemi i prfaqsimit proporcional ishte adoptuar me iden se sht m i prshtatshmi pr nj shoqri postkonfliktuale. Sidoqoft, ka rezultuar me disa deficite t demokracis. Listat e partive ishin t mbyllura, q domethn se votuesit nuk kan mundur t zgjedhin kandidatt por vetm partit. Kjo, si dhe mundsia pr ndrrimin e partive dhe krijimin e partive t reja, kishte eliminuar shtytjet e politikanve pr t treguar llogaridhnie. N vendet e paslufts, politika partiake gjithashtu sht e ndar dhe shum e ashpr. Ku zakonisht ka dy parti q e kundrshtojn ashpr njra tjetrn. Dalja nga lufta n Kosov ka rezultuar edhe me nj sistem t fort patronazhi q kryesohet nga elitat q e kan udhhequr luftn, e q

sht shum i dmshm pr demokratizim. Kjo e spjegon pjesrisht rnien e numrit t votuesve n zgjedhje me kalimin e kohs. Zhgnjimi i kosovarve sht evident edhe nga anketat publike. Knaqsia me institucionet qendrore ka rn vazhdimisht nga viti 2005, edhe pse fluktuonte nga viti 2002 deri 2005. Dhe pesimizmi politik ka qen i lart gjat gjith kohs. Kosova sht ranguar ult vazhdimisht edhe n rangimet ndrkombtare t demokracis si psh nga Freedom House. Kur kihet parasysh se vendet n tranzicion kan sfida t mdha n rrugn drejt demokracis shihet se Kosova sht ende larg cakut. N shtetet e paslufts si Kosova mund t paraqiten edhe sfida tjera, si psh vrasjet politike qe e komplikojn rrugn drejt demokracis. N kto raste, si duket, ka nevoj edhe pr nj pajtim kombtar, prve pajtimit mes palve q ishin n luft. Faza e paslufts e bn edhe m t vshtir tranzicionin drejt demokracis. Kurse vet kjo faz nuk dihet kur prfundon. Pa drejtsi kalimtare, pa pajtim kombtar, zbardhjen e fatit t t zhdukurve, vshtir se kalohet faza e paslufts. Dhe kjo e bn shum t vshtir demokratizimin e plot. Ky shkrim bazohet n nj pjes t hulumtimit pr disertacion t doktoraturs me temn Shrbimet publike n shoqrit n transformim, pran Universitetit t York-ut.