• LIRIDON

SULEJMANI AVDILI

• HEROLI ND • FATLUME • FLORENT

OSMANI

• DUGAGJIN •

LATIFI

• QAMIL

AVDIU AZEMI

FISNIK AZEMI

1

Parathënie : I dashur lexues , në dorë ke skriptën e përpiluar nga një grup nxënësish maturantë. Në vitin e kaluar pra në vitin 2011 kur edhe ne ishim maturantë gjithnjë na brengoste fakti se si t‟i mësonim vetëm ato që na kërkoheshin si përgjigje gjat provimit të maturës , kurse krahas kësaj ne kishim librat e gjuhës dhe letërsisë shqipe të cilët brenda tyre kishin përmbajtje të detajuar . Duke u gjendur para këtij fakti dhe duke pasur dëshirë për një mësim selektiv të asaj e cila me të vërtetë kërkohej , mes nesh si grup nxënësish lindi një pyetje se çfarë të bënim lidhur me letërsinë ngase në të siç do të vëreni edhe vetë më poshtë kishte një numër të madh autorësh , një numër të madh veprash , një numër të madh rrymash letrare si të vendit ashtu edhe të huaj , pastaj kësaj i shtohet edhe numri i madh i veprave letrare të shpjeguara detajisht . Ne meqë kishim këtë problem vazhdimisht mes temash që debatonim kishim edhe si të mësonim më lehtë në gjuhë shqipe . Duke parë pyetjet që parashtroheshin në provimet paraprake që ishin dhënë viteve të kaluara nga ministria e arsimit , pastaj duke e marrë këtë mendim dhe duke e krahasuar me atë se çka realisht përmbanin librat , ne si grup nxënësish të një klase , një ditë nga ditët e shkollës vendosëm që të përpilojmë këtë skriptë . Këtu brenda këtij teksti do të gjeni shpjegime mbi rrymat letrare , mbi veprat e autorëve , mbi ideologjinë e secilit nga drejtimet apo thënë më drejtë do të gjeni të gjitha ato mësime që përfshihen në materialin mësimor të gjuhës dhe letërsisë shqipe që nga viti i parë e deri në vitin e katërt në gjimnazin e reformuar mirëpo në një format të reduktuar . Këtu kur themi format të reduktuar duhet të kihet parasysh fakti se nga teksti i vërtetë që përmbahet në libër janë hequr shpjegimet e përsëritura e të detajura thellë gjë e cila nga aq sa ne kemi mundur të kuptojmë nuk kërkohen nëpër provime . Përqendrimi ynë më tepër është i orientuar në emra , data , përkatësisht në pjesën numerike dhe atë teorike që është nga më e kërkuara . Këtu në tekstet paraqiten së pari rryma letrare e përshkruar nga bartësit respektivisht autorët me emra , pastaj vitet kur paraqitet , vendi ku paraqitet , zhvillimet politike , qëllimi i rrymës , autorët , biografitë e tyre të konkretizuara me vite , vende lindjeje , shkollime , pastaj veprat e tyre të paraqitura janë në formë listash , e pas kësaj veprat e tyre ku janë dhënë informata konkrete pra personazhe , zhvillime ngjarjesh të përgjithësuara , arsyet etj . Pra nga kjo ne skemi bërë gjë tjetër përpos që kemi vendosur të gjithë atë material në një skriptë si kjo ku qasja në informacionin e dëshiruar është më konkrete dhe më e shpejtë . Lexuesit i drejtohemi me një kërkesë faljeje mjaftë të sinqertë lidhur me gabimet e mundëshme drejtëshkrimore të bëra brenda tesktit që për mungesë kohe nuk mundëm ti evitojmë dhe aq sa duhet . Nxënësit i drejtohemi me urdhërin e përvojës që ta lexojë skriptën nja pesë a gjashtë herë , nga fillimi deri në fund , dhe së bashku në kombinim me atë që ka mësuar më pare me shumë sukses do të ballafaqojë sfidën e provimit të matures në pjesën e letërsisë së gjuhës shqipe . Teksti në fjalë gjatë përpilimit është ndarë në grupe me nga dy ose një person që për hirë të mundit të dhënë do i përmendim edhe emrat e atyre që e bënë këtë punë jo me pak vlerë : materialin e vitit të parë e kanë përpunuar nxënësit Qamil Avdili dhe Herolind Osmani , materialin e vitit të dytë e ka përpunuar nxënësi Liridon Sulejmani , materialin e vitit të tretë e ka përpunuar Dugagjin Latifi me asistencë të Fatlume Avdiut kurse materialin e vitit të katërt e kanë përpunuar Fisnik Azemi dhe Florent Azemi. Ju dëshirojmë lexim të vëmendshëm dhe suksese në provim.

2

MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË PARË LETËRSIA E VJETËR SHQIPTARE Fillon në shek. XVI (Marin Barleti) deri më 1836 (Milosao, J. De Rada). Para kësaj faze kemi fazën e dëshmive: 1. Dëshmia e Guilem Adeas (1332) , letra e Skenderbeut dërguar princit të Torontos (1460) dhe M. Barleti Rrethimi I Shkodrës; 2. Dëshmia e Pal Engjëllit (1462), fjalorthi i Arnold Von Harfit (1497) dhe Perikopeja e ungjillit ( shek. XV-XVI). Pal Engjëlli (1417-1470) Ishte Nga Drishti, kryepeshkop i Durrësit, diplomat dhe këshilltar i Skenderbeut. Në kuvendin e 8 Nëntorit 1462 në kishën e Shën Trinisë së Matit shkroi veprën Rregullat, ku gjendet Formula e Pagëzimit (afabet latin dhe Italian, dialekti gegërishte) , të cilën historiani Nikolla Jorga (rumun) e zbuloi në bibliotekën Laurentiana (Firence). Arnold Von Harfi Ishte nga Kolni (Gjermani), kalorës që u ndal në Ulqin,Durrës dhe Sazan (ishte nisur për Palestinë). Nga nevoja për komunikim në fjalorth (shqip- gjermanisht) shënoi: 26 fjalë, 8 shprehje dhe 12 numërorë , kishte perdorur alfabetin latin-gotik. Më 1860 e zbuloi Von Grote. Anonimi i Perikopesë së ungjillit (përkthim i tekstit biblik) Autori (sipas Kolë Ashtës është shqiptar, sepse bën më shumë gabime në gjuhën greke se shqipe alfabet grek), përktheu një tekst të shkurtër biblik Ungjilli i Shën Mateut, kaptina XVI , 62-66. E zbuloi Spiridon Lambrosi (bibliotekën e Milanos), 1906. HUMANIZMI Humanizmi u ngrit kundër shtypjes feudale për të ndërtuar një rend të ri shoqërorë- ekonomik, kundër errësirës kishtare dhe pushtetit të kishës. Në këtë periudhë fillon edhe zëvendësimi i prodhimeve zejtare në ato manifakturale dhe u krijua edhe shtresa e borgjezisë (manifakturistë, bankierëve e financierëve .Ku në vend të dogmave fetare (nihilizmi, fanatizmi, asketizmi) lindi vështrimi kritik duke u bazuar në arsyen e mendjes së njeriut. Humanistët luftonin për lirinë personale e lirinë e fjalës. Ata shfytëzuan kulturën greko-romake dhe folklorin, përdorinin gjuhën kombëtare e pjesërisht latine. Humanizmi lindi në Itali, pastaj në Spanjë, Francë, Angli, Gjermani, Shqipëri etj. Humanizmi në letërsinë shqiptare- dallojmë dy faza: 1. Atë brenda territorit shqiptar (deri më 1479) 2. Atë jashtë territorit (fillon prej 1479- gjatë tërë shek. XVI). Faza e parë është pak e njohur, në të dytën kemi humanistë që shkruajtën për: luftërat e Skenderbeut e të Shkodrës ( Marin Barleti, Marin Becikemi dhe Martin Segoni); gjeografinë e Shqipërisë ( Martin Segoni); filozofi, poezi, astronomi (Gazulli, Tomeu dhe Maruli). Këta ishin doktorë të shkencave e akademik, edhe profesorë në universitetet si të Padovës e të Breshias.

3

Barleti njeh lufra të drejta. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese Vendi i ngjarjes: Krujë. që janë mbrojtëse dhe padrejta që janë okupuese. të mesmet në Venedik. ANALIZA E VEPRËS HISTORIA E SKËNDERBEUT Rëndësia: rol të madh edukativ në brezat e ardhshëm pse i ka edukuar në frymën patriotike . Ballaban Pasha . Mustafa Pasha. në Krujë. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Shkollimi: mësimet e para nga ndonjë qendër humaniste. Nga Barleti tradhëtarët quhen “qytetar të fëlliqur” dhe bukëshkalë. më 1450 me sultan Muratin e II. sulltan Murati II. në noterin e Padovës. fjalime të gjata. ka kultura të huaja. 1451). 4 . Në qershor 1444 zhvilloi luftën e parë kundër Ali Pashës ( në fushën e Torviollit. KRIJIMTARIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Në veprën e tij ka letra që dergojnë kundërshtarët.ushtarak dhe me portrete si etik. Dibër dhe Itali. Ali Pasha. Tema: jeta dhe luftrat e Skënderbeut.BIOGRAFIA E HUMANISTIT MARIN BARLETI Lindi: (1460-1463). Ndahet në 13 libra ose kaptina. E afirmon konceptin e lirisë politike të njëriut. Aktivitetet: meshtar në Shkodër. Skënderbeu vdes më 17 janar 1468. Subjekti:Pjesën më të madhe ua kushton luftrave të Skënderbeut kundër Perandorisë Osmane që fillojn pas kuvendit të Lezhës (mars 1444). Mehmeti i II .renegat shqiptar.pamje ideale. Skënderbeu korri suksese edhe në Itali.armiq. Shkodër ( sipas dok. përskrime të natyrës dhe personazheve. pastaj pësoi edhe Ballaban Pasha (renegat shqiptar). si ta duan dhe mbrojnë atdheun. Ato vepra janë: “Rrethimi I Shkodrës” dhe “Historia e Skënderbeut”. 1461. dhe nga një testament I vitit 1501). intelektual. Barleti njeh lufra të drejta. Krujë ( ky sultan vdes në Edrene. Personazhet: Skënderbeu. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. Kjo vepër ka vlerë edhe për idetë humaniste ku çmon mendjen dhe gjykimin njerzor. i ndihmoi Ferdinandit (djalit të mikut të tij Alfonsit V. psikologjik. Barleti ka shkruar vepra për Skënderbeun. pastaj me Mustafa Pashën. mundi edhe Mehmetin e II (birin e Muratit II). dialogje të palëve luftuese. afër Dibrës).

morfologjinë e dialektologjinë historike të gjuhës shqipe. Dallimi: tip i veprave fetare që përbëhet nga libri i orëve dhe nga i mesharit. mban mbledhje për ndalimin e veprimtarëve të huaj që ishin antikombëtar. Aktivitetet: në moshë 21 punoi si meshtar në Kosovë e Maqedoni. sipas Norbert Jokli (austriak) dhe Marko La Piana (arbëresh) thuhet se është nga pjesa verilindore. nuk pati sukses. Shkodër. ANALIZA E VEPRËS MESHARI Rëndësia : më i pari monument i literaturës shqiptare. pa kopertinë. Gjuha është gegërishte arkaike. italiane dhe sërbe. Shkollimi: rrethin familjar. Obod dhe më I besueshëm Venedik. 5 . Tivar.sh. ka edhe disa lloje poezish si himne dhe psalme.BIOGRAFIA E HUMANISTIT GJON BUZUKU Lindi : nuk dimë asgjë. Për vendbotimin ka mendime të ndryshme si p. 1621 I shkruan një letër kardinal Gocadinit. 1599 vicar i përgjithshëm i kishave të Sërbisë (shërbeu 17 vjet). Vdiq: dhjetor 1622 (aksidentalisht duke kapërcyer lumin Drin. Alfabeti është latin por pesë shkrojnja janë të huazuara nga ai gllagolitik i sllavëve të bosnjës. pa këtë vepër nuk mund ta studionim fonetikën. KRIJIMTARIA LETRARE E shkroi vetëm veprën Meshari dhe nuk është një vepër origjinale por e përkthyer. ndërsa I. ndërsa sipas Justin Rrotës dhe Eqrem Qabej është nga pjesa veriperëndimore. Gur të Bardhë të Matit. BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BUDI Lindi: 1556. për vendlindjen. botoi 4 vepra. 1618 në Romë. Qabej është përkthyer nga: gjuha latine. Zamputi thotë se ishte komplot). Sipas E.organizimin e kryengritjeve. 1622 (Shqipëri ) ipeshkv i Sapës. Vecori: nga 220 faqe I kshin mbetur 188 kur e gjeti Gjon Kazasi( e quajti Meshari). Tema: vargje nga bibila. 1616 shkoi në Vatikan (pas Kuvendit të Prokuplës) për disa kërkesa. Aktivitetet: meshtar i një kishe.

Kush thotë meshë këtë kafshë duhet me shërbyem. Është shkenctari i mirëfilltë i shek. Doktrina e kërshtenë. 3. Romë 1635. Proza është e përkthyer nga italishtja dhe latinishja dhe origjinale. 1628 në Loreto.Shën Mëria vajton Krishtin) 2.KRIJIMTARIA LETRARE 1. 1633 në kolegjin e propagandës Fide të Romës. Aktivitetet: 1636 ipeshkv në Sapë e Sardë. u dëshpërua nga vendimi I gjyqit. 2.dhiata e vjetër dhe e re (vëllavrasja. Personale. Vdiq:1643.të poetikës letrare: aktit të frymëzimit. Familja: e shquar e Bardhajve. KRIJIMTARIA LETRARE 1. BIOGRAFIA E HUMANISTIT FRANK BARDHIT Lindi:1606. Romë 1621.Kaini vret Abelin.ti ndihmoj gjuhës shqipe që kishte filluar të humbej. Gjergj Kastrioti Venedik 1636 ANALIZA E Dictionarium latino-epiroticum Në parathënie jep dy motive se pse e shkroi: 1. VII. Shkollimi: mësimet e para në familje. motivin e vajeve. Biblike. Kallmet të Zadrimës. 1635 kreu studimet. Kombëtar. 6 . Romë 1618. Romë 1621 (përkthim nga latinishtja) Rituali roman. 4. 2. Poezitë janë me motive: 1. 2. Pasëqyra e t‟rrëfyemit. Budi ka shkruar 3 200 vargje. Religjioz . ANALIZA E VEPRAVE TË PJETËR BUDIT Tipi i ligjeratës është Budi është prozator dhe poet. 1642 kërkoi të mbahet gjyq për vrasjen e Budit. krijimit dhe zgjedhjes së motivit. Romë 1621. Dictionarium latino-epiroticum (fjalor latinisht-shqip).ti ndihmoj priftërinjtë që përmes këtij fjalori të përkthejnë cdo libër që u bie në dorë. Budi përdor vargun tetërrokësh dhe alfabetin e Buzukut.

Ndahet në 2 pjesë: 1. lidhëzat. ANALIZA E VEPRËS Gjergj Kastrioti… E shruar latinisht dhe flet për Skënderbeun në formë të një apologjie ku dëshmon origjinën e Skënderbeut dhe mohon boshnjakun Tomko Marnaviqi. Origjinën e familjes së Marnaviqëve. Ka 2544 fjalë. Shkollimi:mësimet e para në familje. studimet i vazhdon më 1654 në Kolegjin e Propagandës Fide të Romës ( me ndihmën e Andrea Bogdanit). Prishtinë. dhjetor. Në pjesën e dytë ka pjesë gramatikore si: numërorët. fuqinë e tij dhe se krijoi gjthëcka madje edhe njeriun. dhe me urdhrin e Papës. 1656 diplomon për teologji dhe filozofi. Në poezi përdor vargun 11 rrokësh. 7 . flet edhe për pasurimin e gjuhës me fjalë plaka dhe fjalë të reja dhe të mos huazoje nga popujt përreth. strofa tetëvargjëshe. Padovë. ANALIZA E VEPRËS ÇETA E PROFETËVE Fillon me një parathënie . 1685. ab. KRIJIMTARIA LETRARE E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI -Cuneus Prophetarus (ceta e profetëve). flet për arsimin e lartë ku thotë se duhet të hapen këtu shkolla të larta e mos të shkojnë përtej detit. U arrestua më 1671 por nga burgu e nxorrën Pepë dhe Nikollë Kastori ( veprimtari politike kundër perandorisë osmane). Vdiq:1689. shqip. 1689 I bashkohet generalit austriak Pikolomilit me 6000 ushtarë. me rimën ab. foljet në paskajore.Është e tipit 2 gjuhësor por del edhe 4 gjuhësorë si latinisht. Aktivitetet: Pas shkollimit të lartë punoi si peshkop në shkodër dhe administrator i Tivarit. italisht. cc. ab. të huajve si Sabelikos dhe Orbinit. Becikemit. Në këtë parathënie shpreh brengën për gjndjen politike-kulturore të popullit shqiptar I robëruar. Përdor alfabetin e Buzukut dhe Budit BIOGRAFIA E HUMANISTIT PJETËR BOGDANI Lindi:1628. 1677 emërohet ipeshkv në Shkup ( me kërkesë e Andrea B. Vazhdon me tekstin themelorqë ndahet në dy pjesë. Përdori alfabetin e paraardhësve. Ai shënon emrat në të pashquar. 113 proverba dhe 2 biseda. është I pari që shënon shkronjën ë me symbol të vecantë. 2. Në pjesën e parëflet për imanencën e Zotit që ai e quan Hyji. Të primtë përpara letërarit. 1682 strehohet në Dubrovnik. Origjinën e familjes së Kastriotëve. turqisht. ndajfoljet. Gur të Bardhë të Hasit të Prizrenit Familja: e përmendur që ka nxjerrë mjaft intelektual. Në apologji shfrytëzon veprat e Barletit. kthehet në Shkup më 1683. -Krijimi I Rrozullimit. i vazhdoi në Kolegjin Ilirik të Loretos. poezi refleksive -Jeta e dhjetë sibilave dhe kankat e tyne. pasthirrmat dhe pjesë nga folklori.

nëna e Krishtit. Flitet për dy modele të Krishtin: kur flet për fëmijërin e tij është real e natyror dhe vazhdon deri kur martirizohet. Mbante korin me vajzat e fshatit të cilat këndonin këngë për Shën Mërin që i thurrte ai. 8 . e zgjidhë. Vdiq:1788.Në pjesën dytë flet për Jezu Krishtin. poetike. KRIJIMTARIA LETRARE Shkroi veprën origjinale por me personazhe të huazuara nga bibla “Gjella e Shën Mërisë Virgjër”. Romë. ndërtimin fizik dhe psikik. për fëmijërin e tij. ANALIZA E VEPRËS GJELLA E SHËN MËRISË VIRGJËR Rëndësia: vepër origjinale. prej martirizimit deri në vdekje tregohet sipas Biblës. e cila dallon nga personazhi biblik. nuk i jep sosë.rektor I kolegjit Shën Benedeto Uliano ( u shkarkua sepse opinion arbëresh u ankua te Papati). ai luan me shokët si fëmijë i rëndomt. brengoset për të dhe vajton kur martirizohet përderisa ajo Biblike është indiferente. nuk afrohet ta shikojë dhe nuk e pranon se është fëmija i saj. Pashtrikun etj. rrethi i Kozencës Shkollimi: në kolegjin arbëresh Shën Benedeto Uliano. Aktivitetet: 1751. nënën e tij. Subjekti: është e ndarë në dy pjesë: 1. i sjellin dhurata shokët dhe i ndihmon të ëmës në punët e shtëpisë. e lidhë. vepron sit ë gjitha nënëat. ajo gëzohet kur njen se është shtatëzënë. nuk kujdeset për të. Në vepër ka fragmente me temë kombëtare ku thotë se Cesar Augustit që ka dashur ti ketë vetëm shqiptarë se janë trima e të fortë. Flet për Vuce Pashën që humbi nga Kelmendasit. e shtrëngon në kraharor. Personazhet: Shën Bambini (Krishti) Shën Mëria. fshatare dhe grua e rëndomtë. 2. BIOGRAFIA E HUMANISTIT JUL VARIBOBA (arbëresh) Lindi: 1724. e lëmon. Shkoi në Mbusat të punojë si prift. e quan pëllumb. e mban në duar. i do shokët dhe e duan. i jep sisë. Përmend toponime si Prizrenin. Flitet për Shën Mërinë. e puthë. sepse Shën Mëria e Varibobës është një nënë e vertetë.Mbusat. Mënyra e botimit: 1762 në Romë. U shkarkua për arsyen e nnjejtë “ sepse propagandonte katolicizmin e arbëreshëve. edhe kur fillon të rritete ajo i këndon ninulla. edhe për vendimin që të martirizohet.

moralit. Qëndrimi i autorit: Shkrimtari dy grupet e para i satirizon dhe ironon ndërsa për shtresëne tretë i vjen keq për jetën e tyre. Starje të Kolonjës. Përdorën ligjeratën poetike dhe zhvilluan lloje të ndryshme të vargjeve e të strofave. Ty bota ta kanë zili dhe Vasijetname.Vecori: vepra vuan nga proliksiteti. Ka përdorur metaforën. XIX. feudalët (mbreti. Temë fetare: 1. pakurrizorët) Subjekti: flitet për veprimet. Letërsinë shqiptare e pasuroi me motiv të reja si: poetikës letrare. XVIII gjatë tërë shek. 1. Aktivitetet: 1789 mercenari Ali Pashë Tepelenës në luftën e Smederevës. “ Mevludi” etj. Trahani. Shkollimi:medresen në lindje. 9 . Bahti im. BIOGRAFIA E ALAMIADISTIT HASAN ZYKO KAMBERIT Lindi:1743. ALAMIADA SHQIPTARE Zhvillohet nga fillimi i shek. myderrisi. Vdiq:mendohet për vitin 1810 KRIJIMTARIA LETRARE Sipas temave ndahahet në temë : fetare dhe jofetare (laike). Përdorën gjuhën shqipe. veçmas distihët e katrenat. 1749 2. pjesët nuk janë të lishura mirë dhe ndihen zbrastira ndërmjet tyre. ndërsa e treata veprojnë kundër ndërgjegjes. përmbledhje poezish “Mexhnua”. social dhe fetar. myftiu. mundqarët. Gjerdeku i vashës. apo dituria. patriotizëm . pashallarët. paskrupulliteti. krahasime. Ku dy shtresat e para zhvillojnë luftë pa kompromis.të varfërit (servilët. karakterit për të fituar para. jofetare si: poemat.vezirët. ANALIZA E POEZISË BAHTI IM (FATI IM) Subjekti: flitet për jetën e poetit dhe eksperiencën e njeriut në jetë. divanet. Përdor varg të larmishëm nga 5-14 rrokësh. satirat. tregtarët. Gratë e va. Vendi i ngjarjes: fshat. kyrët e vaizët) 3. kasidet. hipokrizia etj. “ilahi”. Temë jofetare: Poezitë: Paraja. Shtron pyetje shoqërisë se kush duhet ta bëjn të lumtur një njeri: ryshfeti. elife. humored. nostalgji. paraqitën forma letrare fetare si: ilahi. moral-estetik. ANALIZA E POEZISË PARAJA Rëndësia: është me motiv social dhe më e rëndësishmja e kësaj periudhe. Munafiku. Lufta Mbretërore (Seferi humajun). gazelet. mevlude. Nezim Frakulla botoi veprën e parë arstistike në letërsinë tonë Divanin (1730-1735). sahanlëpirësit. klerikët (i pari i fesë. sjelljet e njerëzve që të aarijnë deri te para. Personazhet: personazhet jan të shtresave të ndryshme. Gjuha është me bazë popullore por ka edhe shumë italinizma. Më parë është quajtur letërsia me alfabet arab dhe letërsia e bejtexhinjve. epitete. zejtarët) 2.

Fetare: -Kaside byrda (përkthyer nga arabishtja) -Mevlud (origjinale). Shkollimi: medresen në Konispol. ANALIZA E DISA TJERA POEZIVE Trahani-shpreh keqardhjen për barinjtë e bujqit që hanë të njejtin ushqim .Zaptimi i Misolongut Poema: . Vdiq:1844.Jusufi e Zylejhaja. e të sëmurë. merret me krijimtari përkthyese. Lufta mbretërore: flet për mercenarizmin dhe luftat feudale i quan si mshtruese. Familja: mbeti herët pa baba u rrit nga ungji i tij. Erveheja është edhe humaniste kur e shpëton nnga litari një të huaj duke i paguar 400 dukatë. Përvec bukurisë ka edhe mencurinë. Veprës ia humbin vlerën artistike disa fenomene psh kur anija përmbyset dhe shpëton vetëm ajo. edhe atë 12 muaj në vit.Gurbetlinjtë . puna sakrifica. kunati i saj dëshiron ta bëjë të tijën por nuk mundështe sepse hasi në vigjilencën dhe moralin e Ervehesë. Aktivitetet: hoxhë dhe muderriz në Konispol. 10 . Të parat i kishte shtresa feudale dhe për këtë arsye atë qeveri e quan zaife. BIOGRAFIA E MUHAMED KYÇYKUT Lindi:1782. Konispol. në Kairo studioi. trahanin. Edhe në këtë poezi bën ironi e sarkazëm për të pasurit. Gjirokastër .Erveheja. përpilues tekstesh dhe krijues origjinal.Gratë e va dhe Gjerdeku i vashës: trajton temën e gruas së ve në shoqëri e cila bëhet edhe burra për fëmijët e tyrë. hokabaza.intelegjenca.Bekriu . 1818-1820 .cvlitëse. pijanece. rrënuese. Konispol. KRIJIMTARIA LETRARE E MUHAMED KYÇYKUT Shkroi vepra me tematik fetare dhe jo fetare. Jofetare: Poezitë: . ANALIZA E VEPRËS ERVEHEJA Në këtë vepër është e paraqitur jeta e një gruaje e quajtur Erveheja. bëhet mjek i syve. Trajton fatin e vajzave që prindërit i fejojnë me kë të duan ata. Gjthcka shkonte mir derisa burri i saj shkon në kurbet.

sumere-asiro-babilonase.flasin për heroizmat e trimave legjendarë.r. Gjuha dhe populli sumer u shuan në mijëvjeçarin e dytë p. Heroike. Të tillë janë: Gilgameshi.nga India e Irani. Kjo let. la një kulturë material dhe shpirtërore të pasur. mendimet e porositë dhe veprat që kanë përsosmëri si nga përmbajtja ashtu edhe nga forma. Kozmogonike. sumero-asiro-babilonase.sh: të faraonëve. e heronjëve dhe e fenomeneve natyrore.janë tregime ose rrëfime për qeniet hyjnore si perënditë dhe gjysëmperënditë. indiane.flasin për zanafillën dhe krijimin e botës. të njerëzve viganë ose të njerëzve gjysëmperëndi. prandaj kjo let. sot të zbuluar afër Bagdadit. është degë e shkencës mb letërsinë. kulturën dhe shkrimin e vazhduan asiro-babilonasit.sh. ka qenë i zhvilluar edhe epi. Miti dhe Mitologjia Mitet. është me përmbajtje religjioze dhe laike. sjell paqe dhe lumturi te njerëzit e një krahine. vepra që shquhen me idetë.e. lufton kundër Humbabës. Kult. Mitet ndahen në 3 cikle: teogonike. për qeniet njerëzore si heronjë dhe fenomene natyrore.flasin për historinë e perëndive. Epi për Lugalbandën.r . greke.gjysëmperëndi.Letërsia Botërore Apo ajo e pgjitshme. 11 . Përfsin veprat letrare të të gjitha kohëvedhe të të gjithë popujve. shpirtërore u zhvillua së pari në gjuhën sumere. shqiptare etj. P. Rrëfimi për përmbytjen etj.popull indoevropian. Mitologji. Ka kritere teorike-letrare se cila vepër mund të integrohet në let. Botërore. kineze. kozmogonike. Çdo popull ka mitet e tyre p. Letërsia Mesopotamase Mesopotamia shtet i lashtë në Lindjen e Mesme I krijuar që në mijëvieçarin e pestë p. romake.quajmë tërësinë e tregimeve dhe rrëfimeve për ngjarjet nga jeta e perëndive dhe e hyjnive. Sumerët. më të njohura janë: Zbritja e Inanës në botën nëntokësore. ndryshe quhet let. heroike Teogonike.e. E ruajtën gjuhën e tyre në rrasa guri dhe në pllaka argjili e shkruar me shkronja të veçanta.

sipas temave e ndajmë në 2 pjesë TEMA E PARË Kjo pjesë shkon deri në këngën VIII. Gilgameshi mbante iluzione se Enkiduji do të zgjohet. NDËRTIMI I ndarë në 12 këngë. dërgojnë një krijesë hyjnore Enkidujin.e. të njohura në gjithë Lindjen e Mesme. e mbajti 6 ditë të pavarrosur. Krijues i një mbretërie të pasur. ka si temë luftën që bën njeriu kundër së keqës njerëzore Subjekti: Gilgameshi personazh kryesor i epit. dhe të Ninibit (hyjit të luftës). Perënditë i pranuan ankesat e popullit. Me vdekjen e Enkidujt Gilgameshi kuptoi domosdoshmërinë e vdekjes. XVIII p. ka si temë fikën nga vdekja dhe nga bota e nëndheshme dhe përpjekjen për të gjetur pavdekësinë.r. veçmas i mundonte të rinjt. vdekja e Enkidujit. dhe mbret i saj. Tregimet për Gilgameshin. por atë të nënshtrimit dhe të frikës nga vdekja. i cili e humbi betejën kundër Gilgameshit. i cili e kishte fituar pavdekësinë me barkën e tij që shpëtonte njerëz. dhe e kupton tmerrin që e pret. nuk i linte të bashkohen.Epi i Gilgameshit Së pari i krijuar në gjuhën sumere. gjyshi i tij Utnapishtimi.të 7 dha urdhër për ta varrosur. ishte një sundimtar i vrazhdë që nuk pyeste shumë për popullin. por nuk I dihet autori. Subjekti: Është si vazhdim i pjesës së parë. Vepra e Gilgameshit mbetet një porosi e madhe për të gjithë njerëzit. XXII deri në shek. jo të luftës dhe të guximit. Vdekjen e Enkidujit Gilgameshi e përjetoi rëndë. Më vonë këta dy bëhen vëllezër dhe bashkëluftëtarë. por me përmasa shqetësuese.se njeriu është i vdekshëm. 12 . dhe që në atë moment koncepti i epit merr një kaje tjetër. me prejardhje hyjnore (2/3) dhe njerzore (1/3). mirëpo ai bari nuk ishte bari për ta fituar pavdekësinë por në të cilin ishte i vendosur rinia dhe fuqia. TEMA E DYTË Fillon nga kënga e IX e deri në fund. se edhe ai një sit duhej të vdiste. Tani e kupton se edhe ai një dit duhet të vdesë dhe kthehet në Uruk. Konsiderohet si tema kryesore e epit të Gilgameshit. krijesë hyjnore që i tmerronte njerëzit e një krahine. Këta dy luftuan kundër një të keqe. Humbabës. Gilgameshi me shumë vështirësi arriti te gjyshi i tij.edhe këtë nuk arrin ta merr sepse para tij e merr një gjarpër. Bisedon me hijen e tij. aty nga shek. Themelues i Urukut. Atij i mbeti vetëm një shpresë. i kërkon priftërinjëve të shkoj në botën e nëndheshme që ta takoj Enkidujin. ai ia tregon një bari në fund të detit. Këta dy korrën fitore në këtë betejë me ndihmën e hyjnive të Shamashit (zotit të diellit).Gilgameshi dhe Enkiduji luftuan për të mirën e përgjithshme e jo personale.

Subjekti: Shkaktar i luftës.e.e. me ndihmën e perëndeshës Athina. Hektori lufton me Ajaksin. Parisi si mik i Menelaut (vëllau i Agamenonit). i cili ia kishte dhënë veshjet e tij) mirëpo ky vritet nga Hektori. Lufta ndikon edhe tek perënditë të cilët ndahen në dy tabore. Parisin e shpëton Afërdita. i vë themelet e let. Me këngën XXIV. e cila kinse ishte me Hektorin i ndihmoj Akilit. biri i mbretit Pelejës dhe i biri i perëndeshës së detrave Tetidës.r dhe shek. i biri i mbretit Priam. Ngjarja e veprës fillon me hidhërimin e Akilit – Agamenonit. IX p. Shkenca që merret me Homerin dhe veprat e tij quhet Homerologji. i rrëmbeu shumë pasuri dhe gruan Helenën. Dy poemat e tij heroike Iliada dhe Odiseja NDËRTIMI (Iliada) Zhvillohet lufta në 51 ditët e fundit Lexuesi e di ngjarjen deri në ditën e 10 Ka 15.grauja e tij Andromaka). Si hakmarrje Akili ia lidh kokën për qerre dhe e tërheqë rreth kalasë ku e shohin prindërit e Hektorit. Hektori (sypatremburi. del në luftë me Petroklin( shuku i ngusht i Akilit.e. Akili i zemëruar del në dyluftim me Hektroin i cili e mundi atë. Agamenoni dëshiron të kthehet në Greqi por pengohet nga Odise. Priamai babai i Hektori i bie në gjunjë Akilit t‟ia marr kufomën të birit. në bazë të alfabetit grek. Me këngën XXIII bëhet varrimi i Petroklit.700 vargje e ndarë në 24 libra. Shkrimtar i parë i letërsisë arkaike. Kryepersonazh i Iliadës është Akili.r. Përçarjet e grekëve i shfrytëzonin trojanët duke marrë iniciativ për të dalur jashtë kalasë. POEMA ILIADA Tema: Poem heroike. Greke. Akili ia jep hhe i premton 12 ditë armëpushim Ngjarja përfundon me varrimin madhështor të Hektorit. tregohet për trimat e mëdhenj të luftës së Trojës dhe për luftën në mes grekëve dhe trojanëve. fituesi e merr Helenën. Agamenoni ia rrëmbeu vajzën e Krisit dhe e bëri robresh. Parisi në duel me Menelaun. me këtë gjest të bërë nga Parisi filloi lufta 10 vjeçare greko-trojane. hipokrizia e mbreti të Trojës Parisit . me grekët dhe kundër tyre. mirëpo Zeusi ia ndalon perëndive të marrin pjesë në këtë luftë. e shpëton Apoloni.r por disa thojn prej shek IX deri VII p. Agamenoni pranon ta lëshoj vajzën e Krisit si kompenzim rrëmben robreshën e Akilit Briseidën.Homeri BIOGRAFIA Thuhet se ka jetuar ndërmjet shek XI p. 13 .

në momentin kur gruaja e tij duhej të martohej me një burrë tjetër. Mungesa e burrit e afirmoi edhe më tepër si shtëpiake e mirë. Së pari arrin në ishullin e Lotofagëve. Posejdoni përsëri ia shkatërron anijen. ku ndikojnëe edhe perënditë.hero i madh i epikës greke. penelopa mbeti simbol i gruas së bukur. Andromaka.ka pozitë të lartë në kierarkinë ushtarake sepse i takonte klasës aristokrate. Telemaku i cili ka dalë ta kërkojë të atin. dhe burri i vërtet e ndërpret martesën. ka një dihotomi të veçantë: di të dashurojë dhe të urrejë me të njejtën fuqi. Kalon nëpër ngushticën e Skilës dhe Kardibës ku i humb 6 shok dhe 6 tjerë të cilët i kishin mbetur e vazhdon rrugën Kur arrin në Itakë ai vishet si lypës. në rrugë takohet me heronjtë e trojës: Menelaun dhe Helenën. Trojanët e fusin kalin brenda kalasë. Hektori. PERSONAZHET Personazhe e Homerit paraqiten në situata të ndryshme. di të hakmerret dhe të ngushëllohet për të njejtët njerëz. prandaj pasqyrojnë edhe një diapazon të gjërë të realitetit.POEMA ODISEA Tema: Flitet për kthimin e burrit në shtëpi.është gruaja ideale në kohën e Homerit të cilën e cilëson bukuria deh mençuria. Natën dalin luftëtarët dhe e shktrojnë trojen deri në themele. por jo me Agamenonin sepse atë e kishte vrarë gruaja e tij. takohet me Telemakun birin e tij. Grekët ndërtojnë një kalë të drunjt. përfaqëson njeriun e kohës. shumë mësitë e duan dorën e saj.gruaja e Hektorit. pastaj shkojnë te kiklopët ku Polifemit ia nxhjerin të vetmin sy dhe e verbojnë. ia çon anijen në ujdhesën e nimfës Kalipso. paraqitet pak më i kompletuar. në brendin e kalit fshehib qindra luftëtarë dhe Odiseun. e do burrin dhe e parandjenë tragjikën që do ti ndodhë në të ardhmën. Më në fund vendoset paqja dhe qetësia në Itakë me mbreti ne dikurshëm Odiseun. Depërton në botën e nëndheshme ku takohet me nënën. Odiseu. Ai ka dashurinë ndaj atdheut dhe asnjëherë nuk e harroi Itakën dhe gruan.e cilado ta përvetësojë për burrë në kohën kur Penelopës gruas së Odiseut. atë të tregtarit dhe të lundërtarit. Nausika i gjen në breg të detit dhe i çon në pallat ku aty takohet me Demodikun i cili këndon këngë për luftën e Trojës. Agamenoni. 14 . është burrë e prind i kujdesshëm.si personazh e cilëson maturia dhe mprehtësia në veprime. Akilin. Kalipsa me urdhërin e perëndive e lëshon Odiseun. ku aty mbyti të gjithë mësitët. Penelopa. Biri i Odiseut. zoti i detit. me karakter të fortë.e kujdesshme që krijon familje të lumtur.sepse iu duk vdekja më e ëmbël dhe e ndreshme në fushën e betejës. nuk pranon të tërhiqet nga fronti i luftës edhe pse e pa vetën në rrezik. Nëpërmjet 4 këngëve Odiseu tregon ngjarje dhe takime të çuditshme ku tregon kthimin nga Troja. Posejdoni. Akili. në anën e Trojës. Agamenonin. Gjatë rrugës së kthimit Odiseu haset në shumë pengesa të ngyrosura me mitologji. Subjekti: Odiseu mbreti i Itakës bashk me një grup luftëtarësh marrin rrugën për tu kthyer në Itakë.gjithashtu hero i madh.

Edhe në këtë poezi poetja e fton Hymenën që të vazhdojë me kurorëzimet e të rinjëve.Safo njihet si poete e epitalmeve. kah ajo fluturon Erosi me një mbishkrim . i pafat‟‟. të një vajze të pamartuar.. Largohet nga Lesbosi për në Sicili.SAFO Në letësrsinë greke paraqitet një formë e re letrare. ajo u hodh nga shkëmbinjtë në valët e detit. Safo ishte për një bukuri të jashtme por edhe të brendshme. KORI II Me motiv autonimik. Janë të ruajtura 2 këngë të tilla Kori I dhe Kori II KORI I Trajtonë pozitën shumë deprimues dhe degraduese. perëndesha e bashkëshortësisë dhe e dasmës për t‟i ndihmuar vajzës.I bukur është ai i cili është i madh në shpirt‟‟. kjo vajzë karakterizohet me virgjinitet të humbur nga bariu. VI p. thirrja Me vokacionin o frontstolisura. EPITALAMI PASION DASHURIE Flet për cfilitjet e femrës që nuk gjen dashuri.Me epitet si : Afërdita e amshuar. u martua me një aristokrat. 3 vargjet e para i ka në vargun 11 rokësh. kishte formuar shoqatën e femrave. ku nga një vajzë e tillë ikin meshkujt. të cilin e krijoi Afërdita. në tematikën përmbajtësore pasqyrohet më tepër realiteti. fytyrë hyjnore. o hyjneshë e madhe. të cilën e krahason me një lule shumë të bukur. të cilën e quantë. ku paraqiten lirika dhe dramaturgjia. për vuajtjet që janë fizike e psikike që shoqërohen deri në vdekjeSafo është autore e një strofe të veçantë Safike. të cilën e lëndon moralisht. hyjneshë e madhe. lumturinë e femrës që vë kurorë në rini. Bijë e një aristokrati. shtëpia e shërbtorëve të muzave. Përbëhet: 1katren. jetoi në shek. Me thirrjet : këtu eja Zhvillohet dialogu në mes Afërditës dhe poetës. EPITALAMI I AFËRDITËS Dallohen 3 komponenta që shprehin vuajtjet e femrës: vokacioni.. BIOGRAFIA Gruaja e parë poete e lindur në Lesbos. Kjo simbolik ka edhe mitin për Safon se ajo ka përjetuar një dashuri të pafat me Faonin. Poezitë e Safos janë të lidhura me dashurinë e një femre ndaj në mashkulli. kërkon shpëtim nga Hymena . Safo paraqitet në një vazo greke me shirit në dorë. Safo nga dëshprimi që nuk arriti t‟ia rrëmbej zemrën. epiteti. ngjarja mbaroi tagjikisht. vargun e 4 në 5rrokësh. Poetja kërkon shpëtim për një virgjëreshë të tillë.e. me të cilat e ngre më lart personalitetin e saj. o e lumtur e madhëron Afërditën (hyjneshën e dashurisë). e cila thotë: . të virgjëreshës. ku dashnori i ka ikur dhe nuk i kthehet. Këtë e krahason me një element produktiv që me frytet e saja i gëzohen të tjerët (hardhinë). Pjesa e dialogut të Safos flet përdashuri të plagosur. kishte një vajzë. mirëpo kjo vajzë nuk është si të tjerat.r. Për poetën martesa ngjall 2 ndjenja: dashurinë e burrit dhe kënaqësinë e prindërve. 15 .

525 p. i zavendëson me ngjarje bashkëkohore. VII-VI p. njihet . ku merr pjesë edhe vet. lulëzimi i shoqërisë demokratike greke. KRIJIMTARIJA LETRARE Nga 90 sipas disave apo 70sipas disave.gjeni i tragjedisë”.baba i tragjedisë”. roli i korit zvogëlohet duke ia zënë vendin prologu. kalon një shqiponjë ku mendon se koka e tij tullace është shkëmb. ku më 458 u luajt në athinë trilogjia . vdes në vitin 456 p. Lulëzimi i demokracisë luajti rolë në zhvillimin e tragjedisë dhe komedisë. Nëna e Kserksit sheh ëndrra të tmerrshme. që e lëvdojnë mbreitn dhe ushtrinë persiane. shkon në Sicili. e lëshon breshkën dhe bie në kokën e Eskilit. Tragjedia fillon me kori ne pleqëve persianë. mirëpo nga 72 tragjedi ka fragmente dhe dihen titujt Ndahet në 3 faza: faza e hershme (Lutëset.e. ndërsa kori këndontë këngë lirike. Persët faza e mesme (Të shtatët kundër Tebes.r Zhvillimi i tagjedisëdhe komedisë dhek. Dari flet për humbje të mdha. dhe kështu vdes Eskili. lindin mospajtime mes Eskilit dhe Athinës. tragjedia e parë Persët. Eskili thoshte se demokracia është më e pranueshme se monarkia. Ngjarja nuk zhvillohet para spektatorëve por përmes lajmëtarit i cili e kumton humbjen ose fitoren.r Për vdekjen e tij ekziston një legjend. u krijuan kushte për krijimi ne teatrit grek: skena orkestra dhe publiku. V-Ivp.. Tragjeditë e para. që vjen si rezultat i krenarisë së tepruar të Kserksit. Korifeu. ngjarja zhvillohet në oborrin e Persëve. Greke atë klasike e karakterizojnë dy nënfaza: zhvillimi i poezisë lirike shek. TË SHTATAT KUNDËR TEBES Këtu personazhi kryesor merr një rol dominues.. në moshën 40 vjeçare. vetëm 7tragjedi janë të ruajtura.e. Prometeu i mbërtyer) faza e fundit (Orestina) PERSËT Tema: Lufta e Persëve kundër Grekëve Subjekti: Është trilogji. Në tragjedinë Orestia fut edhe personin e tret 16 . Ka lndur në Leuzinë afër Athinës. i largohet legjendave.e. Një ditë duke ndenjurnë fushë.r Lindja e tragjeisë e të komesië e kushtëzojnë 2 momente: festat e Dionizit (perëndisë së verës).r me prejardhje aristokrate. biri i Darit.e. Kjo luft zhvillohet në krye me Kserksin. BIOGRAFIA Krijoi tragjeditë e para. Festat e Dionizitmbaheshin në pranverë dhe vjeshtë.Eskili Fazën e let. Orestina”. për nga vlerat . ku u ngritën akuza të rëndadhe u detyrua të largohet nga Athina. por mbështeti demokracinë..kishte rolin e tregimtarit të ngjarjes. Ngjarja religjioze dhe porosia morale e përcjellin fati ne ngjarjes.

zbuti kafshët etj. prej 44-50. rri si rojtar i vetmuar dhe në një pozitë shumë të keqe. perëndinë e zjarrit.Kleonit. fjala komedi nga gre.Prometeu është një nga titanët e mëdhenj që ia mbajti anën Zeusit deri në momentin kur Zeusi dëshiroj të sjellë në racë tjetër tënjerëzve dhe në atë moment e kundërshtoi Zeusin. për një pavarësi të njeriut nga plotëfuqia. flet kundër liderit të partisë demokratike radikale. Prometeu lidhet për shkëmbi. Zeusi me gjithë forca e tij ngriti një stuhi. Zogjtë të shqetësuar vijnë me maska. ndërsa komedia nga këngët follike. KOMEDIA KALORËSIT Me temë plolitike. sot njohim 11 prej tyre. shoqërore e kulturore. që të mos zhduk racën njerëzore.r në një familje treftare Të gjitha temat e komedive janë të lidhura me ngjarjet politike. të dëgjojnë. Pas fjalimit të mbajtur nga 17 . Prometeu ka simbolik njeriun që lufton kundër tiranisë për t‟i dhënë njerëzimit vlerat më të nevojshme në jetë. e cila stuhi e rrëzoi shkëmbin ku ishte lidhur prometeu dhe ra në det. shojnë në një vend imagjinar në Pupëz. i bëri njerëzit që të njohin ciklet natyrore. Zeusi e angazhoi Hefesin. Vdiq në vitin 388 p. Aristoteli thotë se : tragjedia lindi nga këngët ditirambike. të birin. Subjekti: Dy pleq nga Athina largohen atdheu të pakënaqur.r në moshë të re La një numër të madh komedish.sepse në vendin e tyre kishin ardhur armiqt e tyre-njerëzit. Komodia. të gjitha këto përkundër dëshirës së Zeusit. Zeusi i dhuroi 2 veçori alegorike: Pushtetin dhe Forcën. Njërit i bie ndërmend ta krijoi polisin e zogjëve ku njerëzit dhe perënditë do ti sundonin zogjtë.e. zbuloi numratme të cilat i dha mundësi të zhvillohet shkenca. me veti kishin marr pulatë egra dhe sorra. ARISTOFANI Në këtë kohë lind edhe komedia. do të thotë këngë e komosëve (grumbullimi i njerëzve të papunë). Prometeu i dhuroi njerëzimit zjarrin. BIOGRAFIA Lindi në Athinë në vitin 445p. Zeusi u tregua i vrazhd edhe ndaj gruas së tij-Herës Fig. i bëri njerëzit që të shohin edhe psekishin sy. KOMEDIA ZOGJTË Tema: Përmes fantazisë të krijoi një jetë të lumtur e të pasur. Edhe komedia lindi në Athinë në kohën e festave të Dioniseve. Subjekti.PROMETEU I MBËRTHYER Tema: Flet për kundërshtimin e Zeusit nga Prometeu.e.

emrin Terqyqari (Nefalokokijati). Tribali. gojëprishur e çalamnë. epokën e let. Shoqëria romake ka kaluar nga ajo fisnore. me rrecka. zhvillohet deri në mesin e shek. kur polisi shllavopronar e zgjeroi pushtetin në tërë italinë. të guximshme dhe realepër gjendjen politike-shoqërore në Athinë. e cila ndahet në dy epoka kryesore: në epokën e let. KOMEDIA BRETKOSAT Paraqitet në kohën e shkatërrimit të shtetit detar Athinës pas luftës së Peloponezit. në atë skllavopronare. ku secili mbrohet me kundërargumente.e.llogaritet si histogra e orator. mbretërore që fillon nga vitet 30 p. Në fund sipas vlerësimit të Dionizit. me fytyra të mbuluara. dueli përfundon me fitore të Eskilit. Euripidi konstaton se në ato 3 vargje ka më shumë se 20 gabime. II. b) Periudha e shekullit të parë të let. Euripidi e kritikon Eskilin mbi psikologjinë e personazheve. konsiderohet si vazhdim i let. me polisin ku mbizotëronin antagonizmat.r . Eskili hedhë poshtë këtë vlerësim duke cituar 3 vargjet e para. vetëm se në një periudhë më të vonë kohore. Posejdoni. në kohën e helenizmit të let. Let. LETËRSIA ROMAKE Zhvillohet pas gjysmës së dytë të shek.r Secilën epokë e ndajmë në disa periudha. Herakliti. por edhe poetin e varfur. konsiderohet si Homeri romak. Koha kur formohet polisi antik. Eskili i përgjigjet se në tragjedinë e Euripidit dalin persona të këputur. Aristofani në komeditë e tij shprehu një satirë të fuqishme. shkroi 6 komedi dhe Katoni. romake. këngët triumfale. Euripidi thotë se Eskili i lë pa subjekt si në tragjedinë Orestia.r . Në këtë periudh zhvillohet filozofia dhe 18 . III. Komedia përfundon kur Zeusi e marton të bijen me njërin prej qytetarëve. romake. këtu kemi edhe diktaturën e Cezarit. Tema: Problemin e kritikës letrare. greke. këngët e vajeve. i përpunoi tragjeditë dhe komeditë greke: Terenci nga Kartagjena.njëri prej pleqve arrijnë marrveshje me zogjtë ta formojnë qytetin mes qiellit dhe tokës. fillon në mesin e shek. Në këtë qytet do të pranohen njerëz të shquar. fjalët e urta etj. Eniusin nga Kalabria italo-grek.r vazhdon deri më 476 p. Letërsia romake. III p. ku pozixioni i tyre gjithmonë është i mbuluar. zhvillohet nëpër dia periudha. republikane që arrin derin në vitin 30 p. zhvillohet nga gjysma e dytë e shek. të heshtur. Epokën e parë e ndajmë në 3 periudha a) Periudha e parë letrare. të fundit të republikës. në rolin e gjykatësit.e. zhvillohen himnet e kultit. Subjekti: Secili i bën shkut vërejtje estetike-letrare. romake zhvillohet në rrethana politike e shoqërore njejt si ajo greke. c) Periudha e shek.e.e. II deri në vitet 30 p. mes Eskilit dhe Euripidit në prezenc të Dionisit. kryengritja e robërve si ajo e Spartakut. në atë klasore. në kohën kurletërsia klasike greke ishte në përfundim e sipër. Në këtë periudhë krijues e kemi Plautin me 20 komedi.e.r . Në këtë kohë kemi luftra të ashpra sociale.

Babai me zejatri U shkollua në Kremona dhe Milano.satiristi më i madh i kësaj periudhe. Më të njohur të kësaj periudhe janë: Virgjili. Juvenalisatirist. Ovidi-poeti elegjiak. Krijuesit më të njohur të kësaj periudhe janë: Frontoni. b) Periudha e letërsisë bretërore e Romës. Punoi si avokat. kur shkatërrohet perandoria romake.r Në këtë vepër zhvillohen gara të këndimit se kush thotë poezi më ë gjata. c) Letërsia e vonë romake.r deri në vitin 14 e. Marciali-me epigramet. apo më të shkurtra. romake.poet i shquar i epigrameve. Si poet ishte nën ndikimin e lirikës satirike dhe epikuerane (i la më së shumti përshtypje). Në Romë dhe Napoli studioi retorikën dhe shkencat. Horaci. Apuli etj. Aula Geli. Më të njohur janë: Petronie-prozator. u quajt edhe si periudha e bronztë e let. Vdiq në vitin 90 p.retorika. zhvillohet nga shek. por për shkaqe objektive e la .Italia Veriore. Bruti dhe oratorët e lavdishëm. këndoheshin këngë për dashurinë. Katuli. Nga shek. V let. këtu dallojmë: Ciceronin me veprat e tij : Mbi oratorinë.r VEPRAT Bukoliket Gjeorgjike ( Bujqësia) Eneida BUKOLIKET Vepra e parë e tij 42-41 p. Virgjili pati sukses me këtë vepër dhe u pranua në rrethin e Augustit. GJEORGJIKE (Bujqësia) Në këtë vepër punoi 7 vjet 19 . Ishte nën ndikimin e Teokritit. . koha kur sundon Augusti. Tit Livi orator e moralist. paraqitet publicistika.r në Mantue. Epokën e dytë e ndajmë në: a) Periudhën e kalimit nga republika në mbretëri.r. Atika etj. G Gjat shek. Taciti etnografë dhe teorik i oratorisë. Letra miqve. dhe filloi të merret me poezi. prej viteve 30 p. Plini i Ri-orator produktiv. elegjive retorike et. Kuintiliani-retorist.e. Fedriefabulist. PUBLIE VIRGJIL MARONI BIOGRAFIA Lindi në vitin 70 p. Nga një familje e qytetarëve të lirë. Tibuli-poet i dashurisë.e. II e deri në shek V. I deri në shek II.e. romake kalon në letërsi romake mesjetare.e.

i përgjigjet pjesës së dytë të Homerit-Odisea Në pjesën e dytë flet: kur ngjarja vendoset në Lacio. takohet me të atin Ankizi. në prani të elementeve mitologjike 20 .Iliadës. Vepra ndahet në 4 pjesë: bujqësia. Eneu bën dyluftim me Turin. Junina kërkon që trojanët të përzihen me latinët. i përgjigjet veprës së dytë të Homerit. blegtoria dhe bletoria. Junina ia shkatërron flotën me stuhin e dërguar. Zhvillohet luftë në mes italikëve dhe trojanëve. kur Eneu lufton kundër Mezencit. Eneu zbretë edhe në Kumë. Kur Eneu largohet nga Kartagjena. Sicili e Romë. ENEIDA Veprat e Homerit i kishte si shembull dhe dëshiroi ta përpiloi një epope për heronjt romak duke u mbështetur në mitologji. bie nga shkëmbi. Rrugës për Sicili. e takon Didonën.Tregohet veprimtaria e tërësishme e fshatit. Nga Kumi shkon në Lacio ku fillojnë luftimet. dhe nuk dëshiron të largoet nga Kartagjena. grua mjaft energjike. i cili vritet. dyluftimi i Euralit dhe Turnit. pemtaria me vreshtarinë. Në poemë dy fenomene lëvizin ritmikisht: drita dhe hija. ajo si flet. Eneu me flotën e tij duke iu afrua Italisë nga Troja. ashtu si Hektori nga Akili. Sicili. dhe këto dy fise ta pranojnë traditën dhe gjuhen italiane. ku janë profecitë e Apolonit dhe të Sibilave. Epopeja heroike Eneida idealizon periudhën antike romako. Eneu e merr rolin e Akilit. Këtë qytet e krijoi Didona. Poema Eneida ka 12libra e ndanë në 2 pjesë: Në pjesën e parë flet për udhëtimet e Eneutnga Troja nëpër Kartagjen. Didona bën vetvrasje. eneu Ndalet në Butrint takohet me Andromakën.depërton në botën e nëndheshme. Butrint. zemërimi i Nisit për vrasjen e shokut të tij Euralit. të cilës i vjen shumë keq për vuajtjet e Eneut dhe i lind një simpari. Eneu fillon t‟ia trego ngjarjen Didonës. lufton kundër Mezencit. të cilët kishin arritur afër Kartagjenës. gruan e Hektori.talike. të cilës ia kishin vrarë burrin.

Kjo rrymë zhvillohet në rrethana të shek.politik dhe kombëtar..Në etapën e parë kemi gazetën e parë Arbëreshi i Italisë .gërsheton iluminizmin që ka qenë i nevojshëm për të gjithë. shfaqen kryengritje shqiptare kundër reformave që provokuan krijimin e Lidhjes së Prizrenit(qershor 1878).poashtu ai zhdaravit idetë dhe mendimet e disave të cilët nuk mund ta paramendonin shqipërinë të ndarë nga Turqia.Si veçori të romantizmit janë : karakteri patriotic.. .Këngët e Milosaos‟‟(1836) e Jeronim De Radës e cila me prosedenë . vetëdija e ulët kombëtare. i kushtohet opinionit të huaj sidomos atij diplomatik.nuk ka gjuhë e as shpirt krijues aq të pasur për të shprehur një botë të tërë shpirtërore si edhe popukt tjerë.Kjo letërsi zhvillohet mes viteve 1836-1902 ndahet në atë prej fillimit deri te Lidhja e Prizrenit (1878) dhe atë prej Lidhjes së Prizrenit e deri më 1902. për ti treguar të vërtetën për Shqipërinë. shkruar 1846.kulturor. Sërbisë ..Këtu përkundër që u fuqizuan . poemën Këngët e Milosaos.Bleta shqiptare‟‟(1878) e Thimi Mitkos ...U shkatërrua nga Fuqitë e mëdha ....Lidhja e Prizrenit formon formacione ushtarake për mbrojtje territoresh.Letërsia e Rilindjes Kombëtare‟‟(i përdorur më herët nga rilindësit shqiptar) dhe i dyti .Ajo ekzistoi 3 vjet. e Ali Pashë Tepelenës u shkatërrua më 1821 kurse e Bushatasve më 1831. si pasoj nuk zhvillohej ekonomia.heronjtë romantikë europianë largohen nga rrethi shoqëror në shenjë revolte kurse ata shqiptar i kthehen të kaluarës 21 . Bullgarisë dhe Greqisë..kultura.Letërqarkorja‟‟ e Naum Veqilharxhit .Nga ky dobësim në territoret shqiptare u formuan dy pashallëqe .Themelet e portës së lartë u lëkundën edhe nga reformat e Tanzimatit më 1839 .Përmbledhje këngësh popullore dhe rapsodish shqiptare‟‟ e Zef Jubanit .përkundër kësaj i shkëputen territore trungut shqiptar dhe i dhurohen Malit të Zi .E vërteta për Shqipërinë dhe shqipëtarët‟‟(1879) e Pashko Vasës . shpreh shpirtin e pasur krijues të popullit shqiptar.doli si vepër e parë e folklorit shqiptar që dëshmon për rezistencën e popullit shqiptar kundër turqive me këngë. nuk ka kulturë..arsimi si te popujt tjerë që gëzonin lirinë politike.arsimor e shoqëror të Shqipërisë së shek XIX..Në pjesën e tretë tregon rrugët që janë përmes iluminizmit kombëtar.në etapën e dytë kemi më shumë shkrimtarë dhe vepra.Kjo letërsi fillon me poemën . ajo e Bushatasve të Shkodrës dhe ajo e Ali Pashë Tepelenës në Janinë. Perandoria Osmane .Romantizmi shqiptar vazhdon gjatë deri në fund të shek XIX kurse ai botëror deri në gjysmën e dytë të shek XIX.Shqipëria çka qenë çështë dhe çdo të bëhet‟‟-traktat largpamës .Veprat që shërbyen për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare ishin : .ekonomik.XIX kur populli gjendej nën sundimi e Perandorisë Osmane . për mjerimin politik.Kongresi i Berlinit nuk i merr parasysh kërkesat e shqiptarëve.Lidhja e Prizrenit u kushtoi rëndësi hapjes së shkollave.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË DYTË PANORAMË E RILINDJES(ROMANTIZMIT) KOMBËTARE SHQIPTARË Për këtë formacion teorik-letrar të shek XIX kemi dy shprehje terminologjike i pari . shtron konceptin e lëvrimit të gjuhës.I sëmuri i Bosforit‟‟ngase dobësohet shumë.Letërsia e Romantizmit Kombëtar‟‟(i përdorur botërisht).përpilimi i platformës së qartë.popullor.. gjuhën dhe koncepcionet mbi historinë e nis këtë formacion dhe mbaron me Baba Tomorri të Andon Zako Çajupit e cila ka temë sociale të shtruar në poezitë e 14 vjeç dhëndërr dhe i ndërpret temat romantike dhe fillon me realizmin.Kjo vepër ishte thikë kundër propagandës greke se populli shqiptar nuk ka histori.Perandoria Osmane në fillim të shek XIX në saje të lëvizjes si faktor rrëmues i brendshëm dhe në saje të zhvillimit të ekonomisë monetare ajo tanimë fillon të quhet si .

.filloi të mbledhë këngë popullore.Kombi shqiptar‟‟.I stambollit i shoqërisë .Më 1848 J.Një pasqyrë e jetës njerëzore‟‟Coroliano Calabro 1843.Agimi‟‟ por ky prb u zgjidh në Manastir më 1908.Poashtu shumë revista u hapën në fillim të shek XX.Poema epike Skanderbeku i pafan .në kolegj u njoh me idetë përparimtare të Revolucionit Borgjez të Francës të vitit 1789.Më tepër spceifizohet poezia lirike.në Blinisht(1639).fetare .ku po atë vit në atë shtypshkronjë u botuan 10 vepra.Poema epiko-lirike Serafina Topia . peizazhiste.Napoli . Vdiq:1903 në vetmi të plotë dhe me brengën e madhe për fatin e mëtejmë të arbëreshëve.Lexoi shkrimtarë antik .Bashkimi‟‟ .Ishte aktiv në lëvizjen për të përmbysur dinastinë e burbonëve.1836.përmbajtje.pastaj në Kolonjë ..u njoh me lëvizjen politike të rinisë së Napolit.de Rada në Kozencë nxorri revistën .Flamuri i Arbërit‟‟ .pasi u lirua ishte shum i varfër.tragjedi 1846 22 .. P.Mësues të parë ishin Pandeli Sotiri.Rada me titull Arbëresh i Italisë .Poema liriko-epike Këngë e Milosaos .më 1883 J.M.VEPRA DRAMATIKE 1.Qiriazi.D. romantikë europian dhe italian.punoi si mësues privat në një shtëpi aristokrte të Napolit.RADA 1. I shoqërisë .Qemaili etj.Vasa .në Egjipt dhe në Sofje.Karakteristikë tjetër është mbledhja e këngëve popullore marrin tema syzhe . 3. 1872 2.Naço revista Shqiptari.u dënua me gjashtë muaj burg.i kundërvihen realitetit.më 1897 A.Logoreci.së lavdishme.Naimi dhe Samiu mundësuan që të nxirret leje dhe më 7 mars 1887 në Korçë të hapet shkolla e parë shqipe..Kozencë Shkollimi:mësimet e para i mori në Kolegjin e Shën Adrianos.VEPRA POETIKE 1.Kemi përdorim të alfabeteve si .në Pdhanë(1638).Lorekio në Itali nxorri revistën .Konica nxorri revistën Albania. Pogradec.Më 1886 dega e Bukureshtit e themeloi shtypshkronjën e parë në gjuhën shqipe.Për përpilimin e teksteve u formuan Shoqëria e Stambollit(1879) nga Sami Frashëri .më 1897 F.I.kolgjin e kreu më 1883.lëvizja nuk pati sukses.Negovani..Gj.DE.Më 1881 Jani Vretua fromoi degët e kësaj lidhje në Bukuresht.S.më 1888 .erotike . u regjistrua në fakultetin juridik në Napoli Aktivitetet: Qyteti i la përshtypje.Prizëren etj që më 1909 të hapet edhe normalja e Elbasanit. e ripunoi dhe boti me titull të ndryshuar : .Napoli 2.Më 1836 erdhi në pushime në vendlindje me veprën e parë të botuar Këngë e Milosaos.pushoi një vit ngase ishte shëndetligj.Qiriazi-Dako. më 1884 në Stamboll doli revista Drita-Dituria.më1888 në Bukuresht nga N.. figuracion dhe metrikë nga folklori.rrah tema filozofike. në etapën e dytë më 1879 doli në Athinë gazeta . 1839.robërisë me tendencë që ta ndryshojnë. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) JERONIM DE RADA Lindi:më 1814 në fshatin Maki.Vreto..Numidët .Papa K.Shkolla shqipe kish pasur edhe më parë si në Kurbin(1632).Zëri i Shqipërisë‟‟ i Anastas Kulluriotit. J. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) J.shoqërore.Tematika : bën evokimin e të kaluarës së shkëlqyeshme historike të shek XV .për formacionin stilistik të realizmit që në letërsinë e realizmit europian u shpreh më tepër me prozë.më1834 .Formoi variantin e abetares së dhënë nga Sami Frashëri me emrin Alfabetare. ngjall krenarinë për kontributin që i ka dhënë populli shqiptar vendeve të Europës.

tragjedi 1891 3. Serafinës dhe Bozdarit.patriote po ashtu ka edhe shpirt krijues sepse ajo është autore e këngës për Radavanin ku flet për një dashuri pikëlluese dhe tragjike.Në dasmën e Skëndërbeut takohet Nikolla me Bozdarin . nuk largohet nga atdheu edhe kur i shkatërrohet lumturia me humbjen e së dashurës Parailës. bja e Ndre Topisë dhe mbesa e Gjergj Arianit Topisë . aq sa nuk intervenon kur po e digjnin të gjallë Evodën me djalin e saj turqit.kontravers kur dashurinë ndaj atdheut e përzien me dashurinë ndaj të dashurit-të dashurës. dashnori i parë i Serafinës . turkun . ka dashuri të zjarrtë ndaj atdheut. Serafina është romantike . për hir të dashurisë ndaj atdheut. dashuri ideale naj femrës . me autoritetin e tij i ndan të rinjtë dhe e shkuan konfliktin . 1894 4.Dialogët dhe monologët lirikë janë tipare të ligjeratës poetike të kësaj poeme. kur prindërit e Serafinës me pëlqimin e së bijës së vet .VEPRA SHKENCORE 1. duke e respektuar fjalën e prindërve se kjo martesë do të ndihmonte në bashkimin e forcave kombëtare kundër armikut. 1898-1899 5. te Serafina ndodh ajo që i përtëritet dashuria ndaj Bozdarit dhe në konfliktin që lind mes Nikollës dhe Bozdarit . Në konflikt intervenon edhe Skenderbeu . largohet nga atdheu .Kemi idealizim të skajshëm të Skëndërbeut. vendosin ta fejojnë me Nikollë Dukagjinin . ANALIZA E POEMËS EPIKO-LIRIKE SERAFINA TOPIA Botuar më 1839 si Këngë e Serafina Topisë dhe më 1897 si Një pasqyrë e jetës njerëzore. gërshetohet dashuria ndaj të zgjedhuri-zgjedhurës me dashurinë ndaj atdheut .është dashnoe e zjarrtë. kur kërkohet unitet pët të luftuar kundër armikut të përbashkët.Idenë e bashkimit kombëtar e theksojnë të gjitha personazhet kurse Skëndërbeu i takon mendimit se duhet të luftojnë shqiptarët duke u mbështetur në forca vetanake këtu në mënyrë të tërthortë i bëhet kritikë vendeve perëndimore që nuk ndihmuan asgjë edhe pse Skennderbeu luftoi shum për Evropën në kohën kur gjendja e saj ishte më kritike. merr vesh për gjënë që i ka ndodhur merr vesh për tolerancën e Serafinës . fisnik i Veriut që do të ndikonte në bashkimin e Veriut të tyre me Jugun e Topiajve për të luftuar armikun e përbashkët . te masa paraqiten revolta kundër konflikteve individuale.Bozdari zemërohet ashu si Akili i Iliadës së Homerit .Testamenti politik . 23 . Serafina mban anën e Nikollës këtu vërehet morali i bashkëshortes dhe i nënës që e mban anën e Nikollsë. më vonë kthehet .Serafina . nipit të Skenderbeut dhe martohet me Nikollë Dukagjinin .Elementet lirike të poemës janë : lindja e dashurisë mes dy të rinjëve .1861 2.ka dashuri konstante ndaj atdheut . sakrifikohet dashuria nda femrës apo mashkullit .Parimet e estetikës.Evokohen kujtime nga lufta para ardhjes së Skëndërbeut.vajton buzë detit.Shkronjat dhe gramatika e gjuhës shqipe . këtu ngadhënjen dashuria ndaj atdheut .Radavani është antitezë e Bozdarit. pasi e vret një turk .2.përballon ndarjen nga dashuria e parë. sakrifikon dashurinë që ka ndaj Bozdarit .Tema është romantike .Bozdari është personazh romantik kur lufton kundër një ushtari turk dhe kalorsiak kur shpëton një vajzë të panjohur. 1902.1866 3.ëndrrat vajzërore.Sofonizma.zbraz hidhërimin duke dashur të shprehë dashuri ndaj Olimpisë. Bozdari .Autobiologjia .e torturon veten.Rapsodi e një poemi arbëresh .frika se mos del diçka që do ta pengojë e ta prishë këtë dashuri e cila konfrontohet në rastin kur marrin vesh prindërit e Serafinës tek e cila dominon arsyeja mbi ndjenjën apo më mirë thënë detyra ndaj atdheut kundër pasionit të dashurisë .

Shkodër .Radavani dhe Astiri janë personazhe të dashura nga poeti sepse përmes tyre autori shpreh ide .Goneta një femër e dhembshme.XV.Shkroi në gjuhën italiane dhe shqipe.Skenderbeu që lëviz si hije gjithkund vendos për gjithçka .Gravilla një femër e ëmbël dhe delikate.Dibër . Frosina që intimisht e dashuron Skenderbeun por pati një fat të mbrapshtë. Imotea që shquhet për pastërti morale dhe guxim e mbyt pashanë turk duke i thënë jam arbëreshe . Kozencë 1894. kishte krizë materiale . si Krujë . drama(autori i parë që ka shkruar një dramë në gjuhën shqipe) .Skenderbeu nuk është personazh kryesor por popullata pas vdekjes së Skëndërbeut nga ku e mer edhe emrin Skenderbeu i pafat.të çlirimit nga shfrytëzimi feudal dhe me të drejtën që njeriu të vendosë vetë për fatin personal për të qenë i lumtur.Këto poema kanë ndikim poezinë popullore.Shtohet galeria e femrave .Viola e bukur dhe e etshme për pasuri.Shkroi novela(këtu shkruan për jetën e fshatarëve arbëresh. në romane gjejmë frazeologjizma dhe shprehje proverbiale) . poashtu mblodhi këngë popullore. Radavani i thotë dukës së Venedikur se për fatin e atdheut duhet të vendosin vetë shqiptarët . kurse Astiri është i tmerrshëm në luftë saqë prijësi osman nuk guxon ti dalë në dyluftim.Elbasan . Mirditë. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORIT Lindi : më 1918 në Shën Katerini . atë të çlirimit të vendit me luftë të armatosur e gërsheton me motivin shoqëror. vepra e vetme e romantizmit shqiptar që e pasqyron aq gjërë periudhën e lavdishme me : motivin patriotik .Himarë etj. shkencë .Ngjarje që zhvillohen brenda 26 viteve të vendosura në krahina të njohura të Shqipërisë ..Krijimtaria e tij ndahet në : 1)Vepra me tematikë jashtëfetare : 24 . pjesën më të madhe të jetës ishte famulltar.Kemi shfaqje të qëndresës shqiptare kundër osmanëve gjatë shek. simbolizon njeriun i cili sakrifikon të sotmen dhe të nesërmen.Vantisana princeshë turke . tragjiken e kohës së Skëndërbeut .De Rada pasqyron të madhërishmen .personalen dhe familjaren për të mirën kombëtare dhe bëhet si prototip për të gjithë shkrimtarët e Rilindjes Kombëtare.Il Canzionere albanese‟‟. ishte drugdhendës Vdiq:në Shën Jak . fabula . satira .personalitet i fuqishëm me ndjesi për njerëzit dhe me përgjegjësi. Kozencë Familja: e varfër Shkollimi: 1835 regjistrohet në Kolegjin Shën Benedeto 1842-1858 vazhdon në manastirin Shën Marko Arxhentanos Aktivitetet: ishte orator i mirë dhe për këtë arsye u ftua në qarqe fetare në Romë . 1846-47 në gazetën e De Radës botoi përmbledhjen e parë poetike . KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)ANTON SANTORI Ndikim në krijimtarinë e tij kishte Jeronim De Rada.dukuritë shoqërore-morale) .Agata që ik nga Shkodra kur ajo pushtohet nga turqit .Studiuese i krijimtarisë santoriane është Rexhep Qosja. gramatikë .ANALIZA E POEMËS SKANDERBEKU I PAFAN Këtu kemi personazhe të njejta si te Serafina Topia. romane(këtu paraqet gjendjen e rënëdë sociale në të cilën janë të detyruar të jetojnë arbëreshët dhe elementet entografike e folklorike .

Letërsi popullore:Përmbledhje këngësh popullore .italisht 2.Ushtari shqiptar.Novela:Panaino e Delia. b) Dashuria mes dy të rinjëve 25 .1.Romani . jeta e të burgosurit .Për nga tematikat satirat ndahen në: a)dukuri politike ...burokracia (Propagandisti) b)dukuri sociale .I burgosuri politik‟‟ italisht shqip.hipokrizinë ANALIZA E DRAMËS EMIRA Rëndësia:Paraqet dramën e parë në gjuhën shqipe.R 3.Gërsheton edhe idetë demokratike si .Japin pamje nga përditshmëria dhe porosi morale. Tema: a) Një ngjarje nga jeta e arbëreshëve të kohës së shkrimtarit. arratisja .poemë.Përmbledhje e lutjeve .italisht.Melodrama:Pjetër Shtertori. vrasja e shoqes dhe e të bijës nga armiqtë.Bija e mallkuar‟‟ italisht .Drama:Sofia.Valle e haresë së madhe‟‟ 1848 në gazetën Shqipëtari i Italisë i J.Virgjeria.Guidhja e Kusari 3.Klementina a)Tragjedi:Jarobiam b)Komedi:Kallogrea kalloqare 5.Miloshini e Pjetër Shini. I burgosuri politik . Poezitë satirike-humoristike janë më të arrira se poemat.Kërshteu shenjtëruarë‟‟1855 3)Të mbetura në dorëshkrim 1.Poemë që përshëndet kushtetutën e re që ish sjellë në Itali e cila sipas Santorit do të përmirësojë jetën e Arbëreshëve që vuanin nga dinastia e Burbonëve.Poema .Poemë:Ushtari arbëresh ANALIZA E POEMAVE TË RILINDASIT(ROMANTIKUT) ANTON SANTORI Valle e haresë së madhe .Vepra gjuhësore:Gramatika e gjuhës shqipe .Drama .Poema . Gërsheton idetë romantike si .Malia 4.poemë ..kompozicion dhe ndërtim struktural të rrallë.. mirkuptimi në mes njerëzve. vetëm tri aktet e para më 1886 kurse si tërësi më 1984 nga Françesko Solano.Kolluqi e Serafina. Përralla nga Ezopi 6.Emira‟‟ në tre akte në Flamuri i Arbërit 1886-87 2)Vepra me tematikë fetare : 1.dialog të gjallë.Ka shkallëzim xhelozie dhe intrige.ndërtim të konflikteve..Romane:Sofia Kominiate .. 1858 5.shqip.Përmbledhja poetike.Këngëtorja arbëreshe‟‟ 1846-47 2. takimi me të birin .botuar më 1848. italisht . gënjeshtrën.llafosjen.përtacinë.dhuna që ushtrojnë cubat në një fshat arbëresh dhe përpjekja e pushtetit legjitim që ta shpëtojë popullatën nga kjo e keqe e madhe që banorëve të Piciljes ua ka vështirësuar jetën.Rozari i Shën Mërisë Virgjër‟‟ 1649 2..Tiparet romantike të veprës vërehen në optimizmin dhe utopinë që shfaq autori për kushtetutën.varfërinë (Varfanjakja e gjorë) c)tipare negative karakterologjike – vjedhjen .Poema .Miloshini. Fjalor italisht-shqip 7.1850 4.D. koprracinë. këngëve liturgjike . Mënyra e botimit:Pjesërishtë .

e sinqertë.agresiv) Subjekti:Flitet për një dashuri që pengohet nga : a) Faktori i jashtëm – fushata e cubave b) Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet a)Faktori i jashtëm – fushata e cubave :Cubat i kishin djegur tërë pasurinë (i djegin shtëpinë dhe i marrin bagëtinë) Gjergjit.Në aktin e fundit Miriani dhe Emira martohen poashtu edhe Kalina me Albencin. traditat.ritet familjare.Gjergji(i ati i Mirianit) e dinte pozitën e tij inferiore ndaj Bardhit(të atit të Emirës). vallet .besnike) Miriani . kurse Kallonjeri i cili e donte Emirën (të dashurën e Mirianit) ishte një hipokrit që shpif te cubat për Mirianin (duke qenë i shtyrë nga Kalina).Bardhi kundërshton në mënyrë mjaft intelektuale duke kundërpropozuar që të vazhdojë miqësia sikurse nuk ka ndodhur asgjë. 1862 kthehet në Shkodër në kohën e kryengritjeve të mëdha në Malësi.e çiltër. Pastaj kthehen në Stamboll e më vonë kryen shërbime administrative në Bosnjë e Hercegovinë 26 .(në fund italianët e larguan nga Venediku me dhunë).Cubat e mbysin në fund Kallonjerin.blegtorëve. Të ndërfutura:këngët . b)Faktori i brendshëm – xhelozia që paraqitet te personazhet:Kalina dhe Kallonjeri poashtu ndikonin në prishjen e dashurisë mes Mirianit dhe Emirës.përshkrimet etnografike(akti V) BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA Lindi : më 1825 në Shkodër Shkollimi:autodidakt dhe mësoi shumë gjuhë të huaja Aktivitetet: 17 vjeçar punon si sekretar në konsullatën angleze në Shkodër(5 vjet).xheloz.babai i Mirianit Bardhi – babai i Emirës Albenci – vëllai i Mirianit Kalina – vajza e dashuruar në Mirianin Kallonjeri – djali i dashuruar në Emirën(plotësisht negativ.Miriani shqetësohet tepër.Emirën nga rrëmbyerja e shpëton Albenci(vëllai i Mirianit) i cili e plagos Kallonjerin.e dashura e Mirianit(plotësisht pozitiv.Intriga e Kallonjerit vazhdon ai tenton ta bind Emirën ta pranojë dashurinë e tij madje don edhe ta rrëmbejë. Personazhet:kanë tipare romantike Emira . 1850 viziton Stambollin ku u punësua në Ministrinë e Jashtme të Turqisë(pasi dinte një sërë gjuhësh të huaja).Kallonjeri për hakmarrje e padit Gjergjin dhe Mirianin te pushteti si bashkëpunëtor të cubave.intrigant.i dashuri i Emirës Gjergji .Gjergji kërkoi nga Bardhi që ta prishë miqësin respektivisht martesën mes Emirës dhe Mirianit. bareshave.Miriani dhe Gjergji lirohen në mungesë të fakteve.Dallimi:Autori nuk i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) por kapet për realitetin e kohës. Qëndrimet e autorit: 1)qëndrimi realist(atmosferën dhe veprimet e cubave) 2)qëndrimi romantik(ndjenja e dashurisë dhe pengimi i saj) 3)qëndrimi sentimental(zgjidhja përfundimtare e konfliktit) Vendi i ngjarjes : Natyra përmes barinjëve .Kalina ishte shoqja e ngushtë e Emirës e cila ishte dashuruar në Mirianin . 1848 viziton Romën dhe Venedikun ku ishte epror ushtarak në luftën e popullit Italian kundër zgjedhës austriake.

dhe në Mal të Zi Ishte poashtu aktivist i shoqërisë së Stambollit së bashku me Naimin .Romani . së tashmes dhe e së ardhmes së popullit shqiptarë. Vretuan etj...Për shkak të temës që trajtonte poezia shërbeu si platformë politike.Romani autobiografik . për atdhetarizmin .Te poezia paraqitet një kontrast mes të tashmes dhe të kaluarës(.III.vdekja‟‟ Ndërtimi: Vasa tregohet njohës i vargut .frëngjisht. sundimin mbretëror . Më 1883 emërohet guvernator në Liban. Dallimi:Autori i kthehet të kaluarës(një prej tipareve të romantizmit) duke u kapur edhe në realitetin e kohës. pjesmarrjen e tij në luftën e Italianëve kundër Austrisë ..pikëllimin për vdekjen e parakohëshme të gruas dhe katër fëmijëve .figuracionit/ 3..II.Artikullin e gjërë të botuar në Alfabetare .Poezia . përçarja kombëtare dhe fetare .. E MJERA SHQYPNI’’ Rëndësia : shërbeu për aktualizimin e premisave(parakushteve) që shtronte lidhja e prizrenit pasi edhe vetë poezia u përpilua më 1880 (në kulm të Lidhjes së Prizrenit).Trëndafila e gjemba‟‟.. sundimin republikan dhe qëndrimin e tij demokratik 2. Tema: vepra ka tredimenzionalitet tematik dhe përbëhet nga tema e së kaluarës .italisht .Vëllimi i poezive . Veprat e Pashko Vasës janë : 1. për problematika..Burgimi im‟‟. 6. degradimi e turpi. Personazhet: vetë populli Subjekti: Poeti duke u shërbyer me 1)figuracion të pasur simbolik dhe 2)gjuhën e poetikës popullore depërton në ndërgjegje të njeriut shqiptar dhe thërret që të mendojmë për atë që stërgjyshërit na e kanë lënë trashëgim.Bardha e Temalit‟‟(1890). Vepra I. Qëndrimi i autorit: Ai thërret në unitet(në një besë për bashkim kombëtarë) sidomos duke folur për atë ndarje që ka shkaktuar : vllavrasja .MORI SHQYPNI . Ideja:Pavarësimi i popullit shqiptarë dhe ecja përpara 27 . poshtërimi familjar .. frengjisht 5.italisht(1873) Përshkruan : shpirtin e lënduar të vetë autorit. Vdiq:1892 në Liban KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) PASHKO VASA I Te ky shkrimtar paraqiten dy prej tipareve të romantizmit e që janë : 1)malli për atdhe dhe 2)konceptimi i idelogjisë kombëtare. e mjera Shqypni‟‟ Kuriozitet:është poezia më e njohur e Rilindjes(romantizmit) kombëtare.(1850) Përshkruan : kohën e qëndrimit të tij në Venedik . i strofës ... Tema : universale .IV . frazeologjisë . 7. RILINDJA Prishtinë (1989) ANALIZA E POEZISË .Kush të ka qit<e tashmja> me krye në hi/Ti ke pas ken<e kaluara> ni zoj e ran). vdes e shoqja së bashku me katër fëmijë.Mori Shqypni .E vërtata për Shqipërinë dhe shqiptarët‟‟(1879) .Pashko Vasa .Shqypnija dhe shqyptarët‟‟(1879) Përshkruan:lashtësinë e popullit shqiptar e të gjuhës shqipe 4.

në fillim nuk bëri bujë mirëpo pasi u përkthye më 1969 në shqip atëherë bëri jehonë të madhe edhe në popullin shqiptarë. Tashmë ose duhej të vritet Luli nga Aradi që të realizohej dashuria ose të vritet Bardha nga xhelozia e Lulit. Pashai i Shkodrës – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Osman Pasha – mercenar dhe bashkëpunëtor i pushtuesit Jak Kola – luftëtar për çështjen kombëtare Personazhet ndahen në personazhe që janë : a) për të rejën (për çrrënjosjen e traditave dekadente) e ata janë: Aradi dhe Anuli b) për të vjetrën(për traditën . Vendi i ngjarjes :Shkodër dhe Malësi 28 . për zakonet)..prandaj ka përfundim tragjik‟‟ b)tema dytësore : konfrontimet mes shqiptarëve dhe sundimtarëve c)tema tretësore : konfrontimet mes të rinjëve që janë kundër të resë dhe të rinjëve që janë për të renë ngaqë janë lodhur nga zakonet e egra dhe nga fanatizmi. Osman Pasha .Bardha gjendej në një udhëkryq ngase po të dashurohej me Aradin prindërit nuk do e linin të martohet me të ngase familja e tij ndiqej nga pushteti . Luli .Bardha menjëherë ballafaqohet me përçmimin e vjerrës ndaj saj dhe arrogancën e burrit të saj ngase këtu ballafaqoheshin mentaliteti fshatar i Bardhës dhe mentaliteti aristokrat i Lulit dhe i vjerrës së Bardhës.Aradi vinte nga një familje që ndiqej nga pushteti ngase famlija e Aradit kish vrarë të motrën ngase ajo ish dashuruar pa lejen e prindërve në një të ri të cilin e poashtu e kishte vrarë Aradi.. Pashai i Shkodrës . c) personazhe që e vuajnë të vjetrën : Bardha .BARDHA E TEMALIT’’’ Rëndësia: Mëton të jetë romani i parë në letërsinë shqipe edhe pse është i shkruar në frengjisht. Tema: temat e kësaj vepre mund ti ndajmë në : a)tema bazë: .Dashuria e dy të rinjëve që nuk mund të realizohet ashtu siç ata dëshirojnë. motra e Aradit Subjekti: Bardha nën ndikimin e prindërve të saj(nëna dhe i vëllai) e pa dëshirën e vet martohet me Lulin ngase ai ishte prijës në malësinë e Temalit( e kështu do të lidhej miqësi me një familje të fuqishme dhe me influencë nga paria e malësisë).ANALIZA E ROMANIT . Jak Kola. Drandja .Ndodh më tragjikja që e ëma e Lulit e vret nusen(Bardhen) natën.por në linja të kundërta. Aradi – bashkmoshatar dhe i dashuri i Bardhës poashtu edhe vrarës i të dashurit të motrës së tij . Mënyra e botimit:I botuar në Paris (1890). e martuar me Lulin dhe e dashuruar në Aradin Luli – prijësi i malësisë së Temalit . Dallimi: Vepra ka ton romantik Personazhet: Bardha – një vajzë nga një familje aristokrate e Shkodrës . në anën tjetër me Lulin kishte konflikt mentalitetesh .Bardha pas kalimit të një kohe dashurohet me Aradin.Pas 1 viti Bardha kthehet në shtëpi. i martuari me Bardhën.

Poema romantike . Familja : intelektuale e cila letërsisë shqiptare i kish dhënë një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe.Poema . Pal Golemi – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).. ka tipare kalorsiake ngase kërkon që pazmorja dhe shpata ti varen mbi pemë që tua fusin zjarrin armiqëve.Veprat letrare 1.nisen në luftë për.Përmbledhja .. edhe ky niset në luftë për zulm e varr.BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Lindi : më 1826 në Palac Adriano të Siqelisë. Vdiq: më 1885 në gjendje të rëndë ekonomik KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT (ROMANTIKUT) GAVRIL DARA I RI Krijimtaria a Darës së Ri është në gjuhën italiane..Në Palermo kreu edhe drejtësinë. Tema: Subjekti trajton dy tema : 1)Dashuria ndaj atdheut 2)Dashuria ndaj gruas Dallimi Në këtë vepër nuk zhvillohet luftë e brendshme e personazheve por kemi vetëm përpjekje për të përputhur divergjencat e ndjenjave. 1. botuar në revistën Flamuri i Arbërit (1887) ANALIZA E POEMËS .Kënka e sprasme e Balës‟‟ botuar pjesërisht në revistën Arbëri i ri(Palermo 1887) dhe si libër (1906).dashurohet në e parë .Të zezat tona‟‟ 1870 4.Vepra shkencore : 1..Krijimtaria e tij ndahet në letrare dhe shkencore .Ai ishte nip i Gavril Darës Plakut dhe bir i Andrea Darës Shkollimi:Mësimet e para i mori në kolegjin arbëresh të Palermos..detyrën ndaj atdheut e ve mbi dashurinë. Mënyra e botimit:Kjo vepër është krijuar duke mbledhur këngë popullore që më pastaj autori do i fusë në ndëritm të veprës.Topografia e Palac Adrianos . 29 .zulm e varr‟‟.Krispi 1874 – kthehen i pakënaqur në Gjirgjendi ku merret me studime shkencore dhe letrare.KËNKA E SPRASME E BALËS’’ Rëndësia:Është një ndër veprat më të njohura të romantizmit shqiptar që i shëmbëllen edhe romantizmit europian.dashurohet në e parë. Personazhet: Skenderbeu – kryehero i shqiptarëve Bala – rrëfimtarja që rrëfen tregimin(që aludohen në Homerin e shqiptarëve) Nik Peta – romantik(pjesmarrës në luftërat e Skenderbeut).Poezia e gjatë .Ana Maria Kominiate‟‟ 1864 3. 2.Disa poezi‟‟ 1847 2.Mbi tipografinë e Gjirgjendit (1863) 2. Aktivitetet: 1871-74 shkoi në Romë ku drejtoi gazetën Reforma të arbëreshit F..

. në të cilën lëvizje bën pjesë si aktivist edhe i ati i Serembes . zogu i lajmërojnë personazhet për veprimet e armiqëve. e cila vajzë kishte shkuar për shkak të rrethanave politike-ekonomike për të jetuar në Brazil . 30 .Ajo pasi që dëgjon që Nik Peta ka vdekur në luftë bën vetëvrasje dhe vdesFlitet për një zënkë në një ndejë në mes Pal Golemit dhe Nik Petës për Marën të cilën zënkë e qetëson Skenderbeu me famën dhe trimërinë e tij. Brazil në gjendje psikike shum të rëndë. 1860-e kemi vdekjen e së dashurës të cilën e kishte njohur përderisa po lëvizte nëpër fshatrat arbëreshe për mbledhje të këngëve popullore . BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SEREMBE Lindi : më 1884 në Strigari ..Lufta e Valkalit‟‟. Subjekti : Bëhet fjalë për trjatimin e dy temave paralel atë të dashurisë ndaj së dashurës dhe dashurisë ndaj atdheut.Në vepër përmendet edhe Moisi Golemi që rri i vetmuar me kokë ulur për kompleksin e fjalorit. Kozencë Familja: me prejardhje fshatare dhe e varfër Shkollimi: Mësoi në kolegjin Shën Adriano(mësues e pati De Radën) dhe pasiqë i ati i Serembes ishte pjesmarrës i lëvizjes kundër dinastisë së Burbonëve pas rrëzimit të saj i ati i Serembes dënohet me vdekje në mungesë dhe për rrjedhojë edhe Serembe detyrohet ta ndërpresë shkollimin.Kur u kthye jetoi si një i varfër.rrëmbimi i vazjës nga duart e armikut . Tema e dashurisë shfaqet me Marën e cila është një vajzë e dashuruar në Nikun. Në kohën kur i ati i Serembes përndiqej nga pushteti . folklorin. amaneti i luftëtarëve që vdesin në luftë.trimëreshë që nuk lejon ti hidhet në dorë armikut. Zefi vizitoi Brazilin .Siç shihet në këtë vepër të marrë nga letërsia popullore flitet për : grindjen e dy të rinjëve për një femër.Më 1875 Zefi nën ndikimin e Dora Distrias e cila ishte një fanse e poezisë së tij e cila kishte folur me princin e Brazilit që ti bënin pritje ..Zulm e Varr‟‟. me shpirtin e tij romantic vizitioi edhe varrin e së dashurës dhe e gjithë kjo gjë poashtu përsëri ndikoi mjaftë rëndë në gjendjen psikoshpirtërore të autorit.Tema e luftës paraqitet me atë se edhe Nik Peta edhe Pal Golemi merrnin pjesë në luftërat e Skenderbeut edhe atë me parollën .Lëvizja e re kundër Burbonëve ishte për vendosjen e domkracisë dhe për përmirësimin e gjendjes ekonomike.Në Brazil pas një kohe ajo kishte ndërruar jetë.rrëzohet lëvizja e italianëve kundër Burbonëve . Serembe jetoi në kohën e lëvizjes për bashkimin e Italisë me në krye Garibaldin. Aktivitetet: 1848. Ndërfutje: Këtu flitet për atë se hëna . Vdiq:më 1901 në Sao Paolo .Lufta që përmendet është .mbirja e pemës.Vetëm me luftë të armatosur mund të çlirohet atdheu‟‟(ideja konsiston në atë se robëria ishte pengesë edhe në rrjedhjën normale të jetës). Serembe shëtiste në fshatrat e Kalabrisë e Siqelisë për të mbledhur traditën . kthimi i unazës nga ana e burrit që ajo të martohet .I ati i saj ia imponon një kurthë Pal Golemit nga e cila e shpëton vetë Mara.zakonet.Mara – e dashuruara në Nikun . Babai i Serembes(Mikelangjeli) dënohet nga ana e pushtetin që kishin Burbonët me vdekje në mungesë.Kjo gjë pati ndikim të madh në personalitetin dhe psikologjinë e Serembes ngase familja u varfërua shum dhe Serembe u detyrua ta ndërpresë shkollimin. Koha e ngjarjes: Shek XV Porosia:.

Për lirinë e venetisë‟‟.vatra na thërret‟‟. 1883 – botoi përmbledhjen .Për lirinë e Venetisë‟‟.KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT(RILINDASIT) ZEF SEREMBE Serembeja si nxënës i De Radës pati ndikim të madh Deradian. në këtë rrugë për luftë se ndal as vajza që tani qan .Ditari‟‟.. 1894 – i shkruan De Radës për një vepër prej 400 faqesh që flet për historinë e Shqipërisë.Flamuri për të është sikur nusja. poashtu flet edhe për një luftë të hapur kundër turkut që . siç paraqet edhe autori si një unazë që lidh dhe si një yll i lirisë që ndriçon..Rrotullupë‟‟.Nga e dashura kërkon që kur të kthehet ti vendoset flamuri në trarin e shtëpisë.. 31 . në Buenos Ajres . 1897 – botoi poezinë .Zotit‟‟ .Në vjershë shtrohen 3 drama : 1)dobësia e lëvizjes kombëtare .Detari‟‟ .Këtu bëjnë pjesë vjershat si : .Zonjës Elena Gjikë‟‟-botuar 1870 . te ky luftëtar mbizotëron dashuria ndaj atdheut ngase ai i përgjigjet thirrjes .. të cilën luftë e udhëhoqi Garibaldi..Figura e luftëtarit të përkujton Teutën . Bubullima .na la pa mëmëdhe‟‟.Poashtu në këtë poezi autori brengoset me mosaftësinë e Arbëreshëve për t‟u ndihmuar bashkëatdhetarëve . . 1860 – shkroi poezinë e parë .. flet për fatin e atdheut. optimizmin .. .Për lirinë e Venetisë‟‟shfaq përcaktimet ideologjike me atë se krahason Garibaldin me Skenderbeun. Për vdekjen e Pjetër Irjanit. gëzimin ... . këtu poeti e ndërton figurën e romunes me prejardhje shqiptare me të cilën krenohen arbëreshët . ANALIZA E LIRIKËS PATRIOTIKE TË ZEF SEREMBES Në lirikë patriotike flet për ndjenja patriotike . 1893 – botoi baladën në italisht .flitet për një luftëtarë që ishte nisur në luftë kundër armikut .poashtu në poezi entuziazmohet me pjesmarrjen e arbëreshëve në lëvizjen e Garibaldit.Ushtari i kthyer‟‟.shkruar 1860 .Rrotullupë‟‟(vrull) . flet për luftën çlirimtare të Venedikut .. luftë që e kish pritur gjatë kohë . flet për ata si Xhavella ... ish në moshë 16 vjeçare.Lirika e tij ndahet në patriotike dhe dashurore. Poetika e veprave të Serembes dallohet me karakterin lirik. sidomos me formimin e saj intelektual . 3) harresa tashmë kish filluar ta mbuloj kujtesën historike të arbëreshëve.Në poezi paraqitet edhe vrulli i tij rinor dhe preokupimi i tij emocional shfaqet veçmas në dy strofat e para të poezisë..për të ardhmen e arbëreshëve etj. Agronin e figura të lashta të historisë shqiptare. .Flet për atë se Arbëria tashmë nuk ishte e pavarur dhe si e tillë nuk mund t‟i ndihmonte bashkatdhetarëve.Zonjës Elena Gjikë‟‟ . 2)drama e arbëreshëve që kanë mbetur pa atdhe . . akuza nda padrejtësisë etj. Peoti gjithashtu u del në krah arbëreshëve që marrin pjesë në lëvizjen e Garibaldit duke shpresuar në ndihmën e Garibaldit ndaj shqiptarëve saqë Garibaldin e krahason me figura të larta shqipe si Skenderbeu. protesta . . Boçari e shum shqiptarë të tjerë që kishin luftuar për Greqinë kurse tashmë për vetë mëmëdheun skishte asnjë burrë për të luftuar dhe për ta liruar nga zgjedha turke. .. dashuri ndaj atdheut të të parëve . 1898 – botoi vjershën . Në poezitë e mëvonshme flet për : shpresën .. në këtë vepër mallkon Brazilin që i shkaktoi humbje aq të mëdha(ngase e dashura e tij pasi që kishte shkuar në Brazil kish vdekur). me pozitën e saj .botuar 1860 .Poezia italiane dhe kënkë origjinale të përkthyera‟‟.

ky kontakt ralizohet në kishë . kontaktin e parë . .sngrihet Bardhusha që te varri fle‟‟.dhembje e psherëtima ngase kemi dashuri të parealizuar. me helme. psherëtima .ANALIZA E LIRIKËS DASHURORE TË ZEF SEREMBES Serembe konsiderohet si liriku më i madh i lirikës dashurore. Naimin së bashku me vëllaun e vogël Samiun i shpërngul në Janinë për të vazhduar mësimet në gjimanzin . Sarandë . gjimanz mësoheshin frengjishtja .Në moshën kur shumë poetë fillojnë që të merren më tepër me motive filozofike Serembeja vazhdon që përsëri të rrahë motivin e dashurisë.Dashuria e parealizuar u bë shkak që poeti të lektiset të vuajë e të traumatizohet ..Në atë gjendje përderisa vetë poeti po fanitej gjen forcë të plotësojë portretin e dashurisë së tij që i kish vdekur duke krijuar iluzione se . dhembje .N.Kujtim‟‟. Abdyli u zuri vëllezërve një mësues privat për të mësuar gjuhën turke-arabe-persiane që më vonë do i shërbejë Naimit për kryerjen e disa funksioneve në ministrinë e arsimit të Turqisë..Serembe shquhet për aftësinë e mbajtjes së ekuilibrit të kontrasteve mes brengës së poetit dhe mospërfilljes së vajzës. Janina i impresionoi vëllezërit ngase ishin ende të gjalla dëshmitë për Ali pashë Tepelenën. 1877 – gjendja përsëri i keqësohet dhe shkon për mjekim në Austri . lektisje .gaz-psherëtima. vazhdimin e asaj dashurie me intenzitet dhe për këtë frymëzohet sidomos nga folklori arbëresh. por kur e sheh autori gjendjen e tij përsëri bën kthesë në realitet duke thënë .është poezi e cila qëndron në krye të erotikës shqiptare.Zosimea‟‟. dhe me një përfundim të hidhur .vasha mu kthye nga tjetri dhe‟‟ . me fillim të shkurtër ku shfaq dëshirat ëndërrimtare . të përgjerohet duke krijuar një lirikë madhështore të dashurisë.Dashurinë Serembe e shpreh nëpërmjet kujtimeve imagjinative të tij .Dashuria e Serembes është dihotomike . me një vazhdim deri në finale . Viziton 32 .Kthehet dhe punësohet në Berat . bir i Halit dhe Emine Frashërit.vetmi . 1865 – Abdyli pas vdekjes së të atit . Për sa i përket dihotomisë së parë . Shkollimi: Mësimet e para i mori në gjuhën turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit . gjithashtu mësoi edhe individualisht edhe nga vepra Hadikaja e Dalip Frashërit. megjithatë nuk zhytet në kotësi për bën analizë të hollë të psikologjisë së dashurisë.. nuk mundi të qëndroj për shkak të mospëlqimit të atmosferës anadollake dhe sëmundjes së tuberkulozit . poeti e paraqet portretin e vajzës .Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin meditues e skofiar dhe ndjenjën e humanizmit.Poezia e tij Seremben e dërgon në helme. trauma . anglishtja e italishtja. lind në kontaktin e parë .Në këtë lëmi ka shkruar shumë poezi. BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Lindi : më 25 maj 1846 në Frashër Dangëlli Familja: Naimi ishte vëllai i mesëm i Abdylit dhe Samiut . në kontraste si gaz-vaj. Aktivitetet: 1870 – shkon në Stamboll për të kërkuar punë .. fillimit të shkurtër të dashurisë ku shfaqen ndjenjat dhe dëshirat ëndërrimtare kemi këto poezi: 1)Kënka e dashurisë së parë 2)Kënka e gëzueshme 3)Fytyra e asaj Dashuria e parë te Serembeja ka nota romantike . greqishtja e vjetër .

. ..Shqipëria‟‟.Këtu paraqitet kërkesa e Naimit që të shkruhet gjuha që ish e nevojshme për kohën. Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve .Gjat lidhjes së Prizrenit u angazhua në degën e Janinës.Gjeti punë atje si nëpunës në ministrinë e arsimit të turqisë.1882 – definitivisht Naimi vendoset në Stamboll.Poezitë atdhetare janë shpërndarë në disa vepra dhe ato janë : Atdheu ... Poezitë me motive atdhetare janë: .shpreh shenjtërinë e gjuhës që sipasi tij duhet të respektohet si Perëndia.Drita‟‟ më vonë u quajtë .këtu atdheun e shquan si territor ku jetojnë shqiptarët si tërësi entike dhe historike. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) NAIM FRASHËRI Në fillim shkroi turqisht dhe persisht.Ai beson se . Flet me frikë për fatin e Shqipërisë. Naim Frashëri vdiq më 19 nëntor 1900 në moshë 54 vjeçare. Shpreh .Këtu jep definicionin përkufizues rreth nocionit .Poezia përfundon me ligjeratën lutëse dhe uruese.Kërkon poashtu ndryshimin e atyre bindjeve se është interes i përbashkët. Korça .atdhe‟‟ . erotika .Shpreh‟‟.nxorri poashtu leje për hapjen e shkollës së parë legjitime në gjuhën shqipe e cila hapet më 7 mars 1887 në Korçë.Prej 1886 do të botojë në shqip.poezi që shpreh besimin për një të ardhme të ndritur të shqiptarëve. Tradhtarët.Gjuha jonë‟‟. historia . . .Naimi në e parë është poet lirik por shkruan edhe poezi epike.Dituria‟‟. ..Shkruar në gjuhë të huaj.Flet për bindjet negative që kanë popujt dhe vendet ballkanike e europiane rreth Shqipërisë dhe shqipëtarëve.atdheu‟‟. . konceptet fetare u nënshtrohen një agensi të përbashkët e që është .Ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në poezi e kërkon nëpërmjet arsimimit dhe gjuhës.1887.Atdheu‟‟ – është poezia e parë patriotike e Naimit.Korça‟‟ – kjo poezi lidhet me hapjen e shkollës së parë shqipe në Korçë.Tema . .vetëm dritë e diturisë përpara do na shpjerë‟‟. Për se? Gjuha jonë .Kur i drejtohet lashtësisë kombëtare për dëshmimin e autokratisë vërehet karakteri romantik i Naimit.Te ai kemi poezi dhe poema atdhetare..Shkëndijë e diellit ndaj manushaqes‟‟ – flet për gjendjen potilike të Shqipërisë dhe për rrugët e shpëtimit të saj.besimi në të ardhmen e lirë të atdheut‟‟.Dëshirë e vërtetë e shqiptarëve‟‟ – poemth i shkruar në greqisht. ...1884..Në pjesë të parë dominon nota elegjiake kurse në të dytën kemi meditime filozofike.shkruar në shqip...si nëpunës në ministrinë e arsimit nxorri lexe për një revistë në gjuhën shqipe me emrin . filozofia .Manushaqja është metonimi për Shqipërinë kurse rrezet e diellit tregojnë rrugën drejt së ardhmes.përkrenaren e Skenderbeut .atdheu‟‟..Parashtron kërkesën për dritën iluministe që do të ndriçojë mendjen shqiptare..(arsimimi).Kurrë më nuk do të kthehet në vendlindje deri në vdekje.Për se?‟‟.Sipas motiveve krijimtaria e tij poetike ndahet në : 1)Poezi me motive atdhetare 2)Poezi me motive dashurore 3)Poezi me motive filozofike ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE ATDHETARE Te Naimi . 33 ...Motivi i kësaj poezie është i ri . Shqipëria .

. mallkimet.jetë ideale‟‟. emrat e personazheve . qëpallat .lutjet .Poeti në këtë rast na paraqitet si përceptues dhe vështrues romantik i bukurisë femërore. për lypësin (gjendjen e vështirë ekonomike në Shqipëri).apostrofë e madhe‟‟.Historia e Skenderbeut‟‟ – poemë ku evokohet e kaluara e lavdishme e shek XV. ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE DASHURORE Këtu Naimi zbulon botën meditive dhe konceptin origjinal të poetit mbi dashurinë. fushat pjellore .Në vepër kemi shpërthime lirike dhe prirje filozofike...Rëndësia e tyre është në formimin e ndërgjegjes kombëtare. pemëtarinë . duart dhe ato i paramendon si të veçantat e të përgjithshmes.Në pjesën e dytë flet për udhëtarin(këtu shfaq traditën shqiptare të mikëpritjes) që ka mbetur përjashta dhe për vajin e një nëne me të bijën që vajtojnë vajzën dhe motrën e vdekur(shfaqet tema e panteizmit).Ai ka dashuri platonike ngase dashnores nuk ia dimë emrin. sytë . pamja e fytyrës.Gjërat që Naimi përcepton janë : gusha .Skenderbeun në vepër e cilëson mençuria .Në pjesën e parë flet për migrimin e shqiptarëve në vendet e huaja(pët mërgimtarin) ..Tradhtarët‟‟ – këtu Naimi përplaset me njerëzit e tëhuajsuar kombëtarisht. se bukuria dhe djalëria vjen e shkon dhe ndërrohen gjërat‟‟.Sipas tij nga bukuria lind dashuria kurse dashuria nuk mund të ekzistojë pa qenë bukuria. Poemat me motive atdhetare janë: .Tema është historike.Për Naimin ka rëndësi .Ka dy tema kryesore: 1) bagëtinë dhe 2)bujqësinë.shpreh bindjet folozofike-panteiste për bukurinë se . shpreh botën intime të Naimit. llërët . Anatema e kësaj poezie është .Bukuria‟‟.. faqet.Figura që përdor më së shumti është apostrofa mandje disa e quajnë poemën si një .kënaqësia. flokët-dritë qiejsh). shtërpari . Bagëtia ka të bëjë me jetën baritore . këmbët . pulpat .Kënaqet vetëm duke parë por jo edhe duke shijuar‟‟.. emrat e popujve etj.Poashtu paraqet autori edhe mallin për vendlindjen.Poema është një epope për Skenderbeun.Trajtat ligjërimore të poemës janë:urimet .Bukurinë Naimi e shfaq në dy rrafshe në atë 1)hyjnor apo filozofik dhe 2)tokësor apo njerëzor.Bagëti e Bujqësi‟‟ – në këtë vepër romantikja paraqitet nëpëmjet proklamimit të natyrës shqiptare... . kraharori . . gojëdhënat . humanizmi dhe fizikumi. botës psikike . tradhtarët e pabesë..ska asgjë të përjetshme .Bukë e mëmëdheut zëntë .Gërshetohet miti .Poeti nuk flet për dashuri të përjetuar. shpesërinë dhe që të dyja edhe bagëtija edhe bujqësia e plotësojnë kultin e natyrës që himnizohet si një .Naimi duke u nisur nga paradigma patriotike thërret fshatarët që të mos shkojnë në qytet. . atij nuk i intereson se sa femra do tia kthej atë dashuri.Bukuria hyjnore te femra shfaqet më plastike dhe e mbuluar vetëm nga bukuria.Dashurisë tokësore të Naimit i mungojnë : partneriteti dhe reciprociteti..kohën.Këtë bukuri që ai e quan hyjnore e shpreh me metaforat si (sytë-yje.balli-hënë.. toponimet . identitetin.Në paralelizëm shtrohet edhe dashuria ndaj atdheut.(këtu edhe shfaqet romanticiteti i tij).bukuria nuk është privilegj i femrës por i gjithë asaj që e përceptojmë në natyrë.Për Naimin ka rëndësi vetëm objekti i dashurisë apo vendi ku do ta dredh dashurin . bimësinë . balli .Te e dashura e Naimit kemi mungesë të tipareve fiziologjike si .trupit . plaga .Figurën e Skenderbeut në vepër më së shumti e dallon atdhedashuria ngase luftërat e tij janë me karakter atdhetar.Poezia mbyllet me një reminishencë filozofike se . paraqitet bukuria e tufës së dhenëve .lumturia që sjell dashuria e kontaktit. lektisja . loja e shqerrave me mëmat e tyre që ka subjekt lirik në atë se paraqitet atdheu me bijtë e tij.. viktimizimi sesa gëzimi.Bukuria sipas Naimit është kategori estetike dhe shfaqje hyjnore.vendin . 34 .Bujqësia ka të bëjë me bujkun . stopani . baresha me llërët e përveshur ..Vasha nazemadhe dhe me të ecur të këndshëm‟‟ – poezi .

..Qershori‟‟.Ai në njërën anë pranon imanencën e Zotit kurse në anën tjetër poashtu pranon teorinë e Darvinit për prejardhjen e njeriut .. lumturinë e varfanjakëve dhe jetimëve .Rëndësia e Naimit ka rëndësi të madhe për motivin filozofik shqiptar që për kohën ishte i varfër. 3)Njeriu – këtu Naimi ndërton koncepte vetanake për njeriun. pikëllimin për varrin e mikes e në mot ndoshta edhe për varrin e tij.Filozofia e Naimit ka dy burime. gëzimi-dëshpërimi . bukuria e qiellit . 2)në natyrën dhe ligjet e saj dhe 3) në njeriun.temperamentit . Cilat janë ligjet e saj?Ku është fillimi dhe mbarimi i natyrës apo i kozmosit?Ku është vendi dhe roli i njeriut në natyrë? . pa fund dhe pa anë.Pranvera‟‟-shpreh lumturinë që sjell pranvera . .poezi ku poetin e befason shkëlqimi i yjeve .Ai mendon se Zoti është krijues i gjithë asaj që ekziston nën dhe mbi tokë.Poashtu për Naimin ai(njeriu) paraqet qenie emocionale ku ballafaqohen : lumturia – pikëllimi . humanistit dhe filozofit.. lumi . teorinë e Laplasit për sistemin heliocentric.Në këtë vepër nuk flet autori por për autorin flet trëndafili . por sipas Naimit njeriu vetë duhet ta formojë moralin. . dëshira – dhuna ..Ai flet për atë se Zoti e krijoi njeriun si qenie më të përsosur . me atë se bota është pa krye .. prirjeve . pozita e poetit dhe pozita e personalitetit.natyrën e paraqet si një rreth që përsëritet dhe kurrë nuk qetësohet p. reflekset ngase e gjithë kjo ndodh sepse ai është vetëm vështruesi jashtëm i femrës. i dha mendjen . . ringjalljen e natyrës .Motivi filozofik i poezisë naimiane bazohet në : 1)imanencën e Zotit .(sipas aspektit poetik dhe personal).Ai Zotin e paraqet si krijues të gjithçkaje që ekziston në tokë.Për Naimin njeriu ashtu si natyra në bazë të përsëritjes rrethore bëhet i pavdekshëm dhe i përjetshëm.Aspekti vegjetativ paraqitet në poemën idilike Bagëti e Bujqësi dhe është autor i një rëndësie të veçante ngase ishte i pari që natyrës shqiptare i bëri një vepër të veçantë.Fjalët e qiririt‟‟.Qiriri simbolizon vetë autorin por edhe shumë patriotë e atdhetarë që vetë ishin djegur për të bërë dritë për popullin shqiptarë. malet .ai e sheh natyrën në dy aspekte 1)vegjetativ dhe 2)filozofik.sh pas dimrit vjen pranvera . pas ditës vjen nata . .Mbi trupin e bijës sime vdekur‟‟ ^ . . emocionet .(sipas aspektit filozofik). ai impresionohet nga yjet . të folurit .Sipas Naimit Zoti mund të sjellë bashkimine shqiptarëve dhe këtu ndërlidhet edhe dëshira patriotike e Naimit.Mirëpo në aspektin filozofik Naimi parashtron një sërë pyetjesh duke nisur nga : Çështë natyra? .Gjuha e zemrës‟‟ – shpreh atë se . fushat . arsyen.Në vdekje të vëllait‟‟ – shprehin dhembën e Naimit për humbjen e disa prej anëtarëve të familjes. bilbili . ANALIZA E POEZIVE ME MOTIVE FILOZOFIKE Naimi ishte i pari që futi në letërsinë tone poezinë filozofike. 2)Natyra dhe ligjet e saj.shpreh mahnitjen e tij me ligjet që sundojnë në natyrë . kaltëria .Filozofi‟‟. . yjet dhe gjuha me të cilën flasin është gjuha e zemrës për të cilën autori kërkon ta kuptojnë të gjithë. pas të mirës vjen e keqja.. fenomenet e funksionimit të natyrës .ka simbolikë të : krijuesit . 35 . karakterit . reja .. burimin fetar(kuranin dhe biblën) dhe burimin shkencor(shkencat ekzakte).Qielli‟‟. 1)Imanenca e Zotit – e përmend edhe në poezitë dashurore edhe në atdhetare..Konceptin e gjithëkrijuesit për Zotin e lidh me atë se ai shfaqet kudo që i kthen sytë dhe me këtë vërejmë ndërlidhjen e Naimit me teorinë filozofike të panteizmit. vetë natyra në mënyra të ndryshme flet për fshehtësitë e veta‟‟.Atë e vështron nga pozita të ndryshme si pozita filozofike .

të mesmen dhe universitar të zhvilluar. Bashkë me P.Zosimea –Janinë ku mësoi shkencat humanitare dhe natyrore. 1874.si një shtet borgjez që mbështet pronën private dhe parashihte formimin e Këshillit të pleqve në vend të presidentit.veçoria gjuhësore faktet historike. Ideja: rruga ër shpëtimin e atdheut që mbështetet me varg faktorësh: Tërësia territoriale.Sicili.projekton të ardhmen e Shqipërisë.Osmane dhe konferencën e Berlinit.Napoli.Vasën shkroi memorandum kundër vendimeve të padrejta të Kongresit për territoret shqiptare.greko-romake dhe drejtësinë në kolegjin e Garribaldit.Libi. Në këtë traktat.emërohet docent i let.Hora.u internua për 1 vjet në Tripoli.Pirruas etj.Samiu e sheh përmes organizimit gjegjësisht Lidhjes së Prizrenit me çka i dëbon pretendimet e shteteve shovinistë ndaj territoreve shqiptarë.shqipe në Instituin Oriental. Dhe let.:Zëdhënësi i Lindjes” ku kritikon P. 1877-kryetar i Komitetit shqiptar Stamboll.Stamboll. Familja : fëmijë I Halit dhe Emine Frashërit. 1878-boton gaz. Shkollimi: mësimet e para te hoxha fshatit. Zhvillimin ekonomik e sheh të zhvilluar në të gjitha degët. 1871-shkon në Stamboll. 1890-diplomon në drejtësi. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Lindi:1865.BIOGRAFIA E RILINDASIT (ROMANTIKUT) SAMI FRASHËRI Lindi: 1850.Frashër.arsimimin dhe kulturën me dimension të ri.bie në kontakt me intelektual shqiptarë si : Jani Vreto K. Për ta realizuar vlerën e së drejtës dhe të jetuarit të lirë. Shkollimi:mësimet e para në Seminarin arbërresh-Palermo.dhe lavdinë që vjen si rezultat i lashtësisë. 1879-formon “Shoqërinë e Stambollit” dhe zgjidhet kryetar. Faktor kryesor që shqiptarët të kenë shtet është gjuha e përbashkët shqipë dhe tërësia territoriale që ishin mjaft të rëndësishme si factor mbrojtës nga pushtuesit.. Flet për lashtësinë e popullit shqiptar me luftërat e zhvilluara në Iliri dhe Epir të kohës së Gencit. 1887me Frano Petën boton revistën “Arbëri i ri”.studion let. ANALIZA E TRAKTATIT POLITIK . 1900-profesor i gj.SHQIPËRIA ÇKA QENË ÇËSHTË DHE ÇDO TË BËHET’’ Ndërtimi: e ndarë në 3 pjesë.Teutës. Vdiq:1904.ku arsimin e ulët e shihte si të detyrueshme.të mesmen në gjim.antike në “Garibaldi”. 36 .Kristoforidhi etj.

. 1891-Mili e Hajdhia(poemë idilike). 1894-Kënkat e luftës(poezi. 1900-Te dheu i huaj(poemë).Versi(përmbledhje poetike. 1901-Këngë popullore shqiptare.Ai ngel me dëshirën që atdheu të lirohet nga turku i zi. Skenderbeun ..ndjenja etj. 37 .Dallimi qëndron në atë se ai nuk flet vetëm për të madhërishmen heroike të popullit shqiptar të kohës së Skenderbeut por edhe për fatin tragjik arbëresh . Rrethimin e Shkodrës. 1923-Këngë të përshpitshme të kolonive arbëreshëve në Sicili. Tendencat e autorit:të zgjasë kontekstin kohor ku paraqet edhe periudhën e lavdishme në shek XV por edhe periudhën e bashkëkohësisë së tij shek XIX. Bushatasit .1913-merrë pjesë në Kongresin e Trieshtes. për të shëmtuarën arbëreshe që kanë jetuar pa atdhe.italisht). Veprat folklorike: 1887-Raspodi arbëreshe 1890-Këngë tradicionale të kolonive arbëreshe në Sicili. ritet familjare . për atë se gjithnjë e më pak tek arbëreshët dëgjohet gjuha shqipe . Anëtarët e familjes së tillë arbëreshe marin shpjegime për : Moisi Golemin .italisht). Shpjegimet fillojnë në këngën e II dhe zgjasin deri në këngën e X.Mesazhi i kësaj vepre është : .mendime.Aspiratat e arbëreshëve për një atdhe të lirë të të parëve dhe idenë për një jetë të lumtur e të barabartë në të ardhmen me tërë popujt paqedashës.Ai mundohet të prishë konvencën e respektimit të kronologjisë së ngjarjes me atë se ai nuk ka bartës të ngjarjes por vetë ai(një familje arbëreshe. Ali pashë Tepelenën . Dorëshkrime: Vistari(poemë historike). ritet fetare ..Poema ka dy variante një të vitit 1900 me 10 këngë dhe një të mbetur në dorëshkrim me 9 këngë.Topinë . gjithnjë e më pak respektohet traditat . Këthimi(poemë). Gj..Poemës i mungon subjekti.Te dheu i huaj‟‟ është poemë historike-kombëtare dhe shoqëroro-psikologjike.Poetin nuk e mundon vetëm e kaluara dhe e tashmja arbëreshe ai preokupohet edhe për të ardhmen duke shtruar pyetje : Po sikur arbëreshët t‟i lënë shtëpitë e tyre në Arbëri e të kthehen në Shqipëri(atdheun e të parëve) a do t‟i gjejnë shtëpitë e të parëve atje ku do të vendoseshin?. Mino(poemë lirikë).TE DHEU I HUAJ’’ Poema .Napoli.Nuk kemi personazh qendror dhe nuk ka përshkrim të botës emocionale të personazhit kryesor nga vetë mosprezenca e tij. për Donikën dhe përfundon me urim për paqen në përgjithësi.familja e autorit‟‟) mëton të jetë personazhi real e jo imagjinar që do të shtjellojë historinë dhe të tashmen e arbëreshëve.Poeti ka prirje lirike shpreh ngjarje .M. ANALIZA E POEMËS .gojëdhënën e Rozafës . Vdes:1927. zakonet dhe për gjithë këtë ai fajson 2 faktorë : 1) shkëputjen nga trualli atëror dhe 2)mostolerancën e vendasve(italianëve) ndaj ardhacakëve. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT) ZEF SQIROI Veprat letrare: 1887.

Veprat letrare: 1917-Juvenilia (përmbledhje poetike.Vjenë). KRIJIMTARIA POETIKE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA.a çilë kafazi‟‟.Shkodër. 1932.Shkodër. Në rrafshin simbolik . Veprat shkencore 1904-Pallatalet në gjuhën shqipe. Familje: të varfër..privuesi i lirisë‟‟ është perandoria osmane. 1937-Lirija(poemë.Poetët e mëdhenj të Italisë.Shkaqet ishin objektiv : pushtuesi dëshiron ta mbajë në sundim më të gjatë dhe shkaku subjektiv : se Shqipëria ishte e paaftë që ta sjellë vetë lirinë.bylbyli i privuar nga liria e fluturimit‟‟ është Shqipëria e robëruar (e në këtë rast edhe vetë autori ngase shum intelektualë shqiptarë ishin detyruar të largoheshin nga atdheu për shkaqe politike)kurse .Vaji i bylbylit‟‟ – poema dhe krijimi i parë i Mjedës .pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit.Shkodër). 1916-anëtar i Komisionit letrarë – Shkodër.Shkodër). .1930 – professor i shqipes në Shkodër.Në këngën e parë shfaq gjendjen e Shqipërisë pas kongresit të Berlinit me grishjen(ftesën) që i bën bilbilit të dalë më nga kafazi se kish ardhur koha me atë që thotë . Këndime për shkollat e para të Shqypnisë. 1942-Fjalorth i ri. 1934-Shkollë e jetë(antologji.Poema ndahet në katër pjesë dhe si trajtë ligjerimi ka dialogun. 1939-Scodra(poemë.Në këngën e tretë simbolika zbërthehet me atë se përmendet atdheu(bylbyli) dhe vetë autori(unë).historisë etj..Me termin (Juvenus-rini) ai ka dashur të tregojë se poezitë i ka shkruar në moshë rinore.Leiden.studiues i gjuhësisë folklorit. Shkollimi: shkollë fetare-Shkodër.Me 38 .pastaj1899 ndoqi kurs pedagogjik-Valenci dhe Kraljevicë. Vdes: 1937. 1936-Dromca toponomastike. 1928 – Lissus (poemë.studion Fakultetin Filozofik –Romë dhe teologjinë në degën e Krakovit. 1902-themelon shoqërinë “Agimi” Merrë pjesë në kongresin e Orientalistëve – Romë.gramatikës.. 1884-47.Shkodër).Në këngën e dytë tregohen shkaqet e vazhdimit të qëndrimit të bylbylit(Shqipërisë) në kafaz(në robëri).BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT)NDRE MJEDA Lindi:1886. 1908.. Punoi : 1920-24 deputet i Parlamentit të Shqipërisë. Njihet si poet.kurse të gjitha ato i ka përmbledhur në veprën Juvenilia e botuar në Vjenë 1917. ANALIZA E VEPRËS JUVENILIA Mjeda ngaqë kanë një vlerë të madhe artistike vjersha dhe poema e tij janë të pakëta.Shkodër). shkruar në moshë 21 vjeçare.

dy qershia të lidhura në një rrëfanë ose si dy molla të kputuna nga një degë‟‟.Në këtë këngë(të dytë të quajtur Zoga) shfaqet jeta e pasvdekjes së Trinës ku bartëse e veprimit bëhet Zoga. 2)Zoga dhe 3)Lokja.(familja paraqitet si tepër e izoluar nga rrethi shoqëror).I tretuni‟‟. lufton për ekzistencën e familjes. Kjo shfaqet me atë se Lokja prap punon . Zogën dhe nipin. zgjoi i bletëve .th kjo simbolizon lindjen e dashurisë.Nëna e kësaj vajze është Lokja. lirgjerata kalon nga e përgjithshmja në të veçantën. .Shfaqet përsëri natyra me bylbylat .referencat fetare për të vetmen arsye që të mos e brengoste vajzën e vogël të quajtur Zoga me ritualin e vdekjes. Në pjesën tretë paraqitet ajo se për dikë jeta është e hidhur mbaron para kohe kurse për dikë tjetër ajo është e ëmbël dhe vazhdon pa probleme. Kjo poemë përbëhet nga pesë këngë . në të dytën vendi ku ka mërguar . zogjtë janë Zoga dhe i .kthim në vendlindje‟‟. Tiparet e përgjithshme-Mjeda varësisht nga disponimi ndryshon: vetë disponimin nga elegjiak në optimizëm . dallëndyshet .Ndahen në 3 pjesë në varësi të personazheve që jan 1)Trina . rrëfana e paraqet atdheun e të parëve ..Trina-simbolizon rininë e papërjetuar.Poashtu na del në pah mungesa e djalit që do të ishte ndihmë fizike për Loken .Simbolika shfaqet edhe me këngën e gjelit në fund të pjesës së parë që tregon mbarimin e një gjëje dhe fillimin e një gjëje tjetër.. lëvruesi etj dhe të gjitha këto e paraqesin simbolikën e asaj se .Simbolika e kësaj ëndrre është .Në vazhdim kemi paraqitjen e ëndrrës(një prej elementeve më të njohura të romantizmit) ku si ëndërrimtare është Zoga.pas dimrit vjen pranvera‟‟ . ku qershitë janë njëra paraqet popullin shqiptar që jeton në Arbëri kurse tjetra popullin shqiptar që jeton në Shqipëri ..I treturi simbolizon mërgimtarin që e mundon malli për vendlindje.pastaj nga shtatërrokëshi në tetërrokësh e në fund përfundon me dhjetërrokësh.(nuk mund ta vendosim në një kohë të caktuar historike).dashuri i saj i ardhshëm‟‟ d. 39 .. kurse dy mollat poashtu e paraqesin njëra arbëreshët kurse tjetra shqiptarët e shqipërisë kurse dega e paraqet atdheun e të parëve.Në pjesën e parë paraqet tabllon romantike me përshkrimin e natyrës nëpërmjet elementeve si .bylbyl përpos që nënkuptojmë Shqipërinë nxjerrim në pah edhe simbolikën se fjala bylbyl nënkupton edhe vetë poetin i cili bënte pjesë në një varg intelektualësh që dhuna e pushtuesit i kish detyruar të largohen nga atdheu(tipar i romantizmit). ANALIZA E POEMËS ANDRRA E JETËS ZOGA Kjo poemë dallon ngase ka procede romantike dhe realiste.Në këngën e dytë shfaqet një vajzë e re e quajtur Trina e cila vdes.Dhembjen për vdekjen e vajzës Lokja e përjeton thellë pa e shfaqur haptazi ngase kjo tragjedi nuk shprehet me nota sentimentale si elegjitë e vajtimit.Poema ska koncept kohor. në këngën e parë paraqitet i treturi në mërgim .shpreh mallin e autorit për atdhe. lindja e fëmijës të gjitha këto ai i shmang. moliset .. në të tretën meditimet e mërgimtarit dhe në këngën e katërt biseda imagjinare me lejlekun dhe në këngën e pestë biseda me nënën në ëndërr ku veçohet qortimi i nënës për . martesa .Në këngën e katërt kemi ndërhyrje të meditimeve filozofike se .sh njohja e të rinjëve ..Mjeda si tipar dallues ka se i largohet folklorizmit që ishte tipar I shkrimtarëve arbëresh p. poashtu ajo nuk ka koncept komunikativ.Zoga në ëndërr sheh dy bylbyla të vendosur njëri në degë të trëndafilit kurse tjetri në degë të zymbylit. ndryshon vargun nga pesërrokësh në shtatërrokësh .Zoga-simbolizon vazhdimsinë e jetës kurse Lokja – simbolizon shkallën dhe peshën e dhembjes që të sjell jeta.jeta vazhdon‟‟. zymbylat .t.

Tema e tillë shtrohet në mënyrë asociative ngase flet për lirinë që fituan amerikanët të udhëhequr nga Xh.. Shkollimi: fillor në shkollë greke. që ia prishë disponimin me çka tërhiqet nga jeta politike.Gjirokastër.Kajro. Afërdita për fli Rozafën lyp‟‟. Po atë vitë i vdes e ëma dhe i biri..Scodra‟‟-I përkushtohet qytetit më të lashtë .Uashingtoni luftë kjo me kolonizatorët anglez dhe këtu asocon me luftën që duhet ta fitojnë me forcë edhe shqiptarët. Lissus dhe Shkodra.Tema:Domosdoshmëria e lirisë për popullin shqiptar..kërkon flijim për themelimin e qytetit‟‟ sidomos me shembullin .Këto poema për nga ligjerata poetike përbëhen nga tingëllimat dhe prandaj quhen poema tingëllimore.Jeta e banorëve në lirinë e së kaluarës që e paraqet Mjeda hymnizohet me atë se ai dasmat në liri i krahason me festat e Bahut . Familje: fshatare. . 1898-u paraqit në gazetën “Shqipëria”-Bukuresht ku trajton çështjen e alfabetit të përbashkët për shqiptarët.pastaj studimet fakultetin e drejtësisë-Gjenevë. 1928-formon shoqërinë “Shoqëria e miqve”.Aleksandri.Liria‟‟-shkruar më 1901.shkruan memorandum te shoqëria shqiptare “Misiri” drejtuar Konferencës Paqësore të Versajës. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.Lashtësia e qyteti në vepër argumentohet me pasqyrim të jetës mitologjike dhe me pasqyrimin e një shkëlqimi të jashtëzakonshëm pastaj me futjen e qenieve të jashtëzakonshme si objekte sakrale dhe publike që u ngjasojnë përrallave ose përfytyrohen si Orakuj dhe perëndi që kundërshtohen si në Olymp.Z.Autori me këtë vepër dëshiron të dëshmojë se liria për shqiptarët ka një histori të gjatë dhe është tradicionale.Stefani.Tipari klasik i Mjedës shprehet me atë se .Lissus‟‟. Vdes:1930. të mesmen në kolegj fetar.Në këtë vepër dominon historia.i përkushtohet Lezhës .Në këtë mal ishin zhvilluar edhe luftëra mes ilirëve dhe grekëve në anën e të cilëve kishin qenë perënditë greke.pastaj shkon në Egjipt.Helipolis. sigurinë dhe qetësinë e tyre shpirtërore.ANALIZA E POEMAVE TINGËLLIMORE Mjeda ka tri poema tingëllomore e ato janë:Liria .Në këtë vepër dominon gojëdhana dhe mitologjia.Liria sipas Mjedës i ka sjellur begatinë dhe lumturinë vendit e banorëve .Shkodrës.ÇAJUPI Lindi: 1866. të Venerës dhe Afërditës.Sheper të Zagorisë.përfunduar më 1911 dhe botuar më 1937(në kohën më aktuale të lirisë së popullit shqiptarë). 1893-kthehet në Kavallë.. Vargu që përdor Mjeda është njëmbëdhjetërrokësh.. respektivisht historisë së saj : periudhës ilire(të paraqitur në nëntë tingëllimat e fundit) dhe periudhës së Skenderbeut. . .(në tri tingëllimat e fundit). 40 . 1919.Poeti ndërfut malin e Taraboshit që paraqet malin e shenjtë shqiptar në krahinën e Shkodrës dhe dëshminë më besnike të mitit.

KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A.Z.ÇAJUPIT Lexoi shumë klasicistët francezë me çka ndikuan në veprat e tij. Shumica e veprave të tij kanë mbetur dorëshkrim,më vonë ato botohen nga Sofokli Çapi dhe tjera nga Institui Historik i Shqipërisë. 1898- Duke kërkuar një alfabet(artikull). 1902-Baba Tomorri(përmbledhje poetike,Kajro) – bën kthësë në letërsin shqiptare prej romantizmit në realizëm. 1908-Konstitucioni në Turqi(artikull,Kajro). 1914-Klub i Selanikut(artikull-pamflet,Egjipt). 1921-Përalla(përkthim,Helipolis,Egjipt). 1922-Lulet e Hindit(përkthim,Kajro). Vepra të botuara nga tjerët 1937-Pas vdekjes (komedi,Kajro). 1937-Burri dheut(tragjedi,Kajro). 1966- Besa-Besë, Historia e një familjeje dhe Mysafirët e Çajupit.(tregime,frengjisht përkthyer në shqip,Tiranë). 1971- Dhe neve të krishterë jemi – artikull. Dorëshkrime të humbura : Detyra-dramë. Këngë e vame (vjersha për L.II.Bot). ANALIZA E POETIKËS SË ANDON ZAKO ÇAJUPIT Andon Zako Çajupi krijoi nën ndikimin e Naim Frashërit.Nisi si i fundit në rrugën e romantizmit dhe si i pari në rrugën e realizmit shqiptar e kjo kthesë ndodh me veprën e tij të njohur ,,Baba Tomorri‟‟.Motivacionet e poetikës së tij janë : patriotike , erotike dhe shoqërore.Shkroi edhe dramaturgji. 1.Poetika me motiv patriotik: Këtu Çajupi si novitet (risi) paraqitet me atë se ndërton kultet kombëtare historike atë pellazgjik dhe ilirik, të personaliteteve mesjetare si Skenderbeu , të prijësve e të kryengritësve si Zenel Gjonleka , Rrapo Hekali , Bilbilenjtë,të njerëzve të kulturës si Naim Frashëri , të Papa Kristo Negovanit.Ai kontriboi edhe në ngritje të vetëdijes kombëtare përmes dy agenseve :1)duke treguar dobësitë e lëvizjes dhe 2)duke treguar rrugët për shpëtimin e saj. ,,Baba Tomorri‟‟ – tregon se dobësi e lëvizjes është përçarja fetare dhe vetëdija e flashkët kombëtare e shqiptarëve dhe si rrugë është bashkimi dhe ngritja e vetëdijes. ,,Robëria‟‟-tregon dobësinë tjetër që është pozita politike e Shqipërisë , robëria që shumëkush nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptojë dhe të gjithë këtë e shfaq me metaforat që thotë për Shqipërinë si ,,e gjorë‟‟ , ,,mjergull‟‟ , ,,gazep‟‟ ,, errësirë‟‟etj.Çajupi e lëndon sedrën kombëtare duke shkruar fjalë në poezinë e tij sikur i thotë Sulltani ,,Nuk më bën dot gjë shqiptari nga zgjedha ska për të dalë‟‟. Këtu kemi edhe rrugën e shpëtimit se duhet të kuptojë shqiptari robërinë dhe gazepin e Shqipërisë.Poashtu autori luan edhe rolin e afirmuesit të krenarisë kombëtare përmes poezive si ,,Mëmëdheu‟‟ ku e shpjegon nocionin mëmëdhe dhe me poezinë tjetër si ,,Ku kemi lerë‟‟ tregon 41

për përbërësit e vendlindjes ku i sheh dy kategori njerëzish në ata që janë jashtë atdheut që jan të përmalluar për atdheun dhe në ata që janë brenda dhe smund të bëjnë asgjë por madje edhe luftojnë për të huajt.(çajupi paraqet mal në Shqipëri).Për ngritjen e vetëdijes kombëtare përdor dy tipe të poezisë ,,Baladën‟‟ dhe ,,Romancën‟‟.Kemi baladën elegjiake ,,Vaj‟‟ ku nëna qan të djalin se kishte shkuar të luftoj madje jo për shqiptarët po për një popull të huaj, dhe romancën ,,Atdheu dhe dashuria‟‟ ku flet për dy vëllezër konfesionesh të ndryshme.Çajupi në poezitë e tij përdor satirën,ironinë,sarkazmin.Pastaj kemi poezitë ,,Sulltani‟‟ ku bën portretizimin e tij si një figurë makabre e sadiste dhe poezinë ,,Punërat e perëndisë‟‟ që i drejtohet perëndisë duke e pyetur pas të gjitha gjërave që krijove ,,çdeshe që krijove turqinë‟‟ ANALIZA E POEZISË ME MOTIVE EROTIKE Motivi erotik ka këto forma të paraqitjes : koncepti erotik,estetik,patriotic,sensual dhe shoqëror.Konceptin erotik dhe estetik e paraqet nën ndikim e Naimit.Sipas Çajupit koncepti i erotikës duhet t‟i nënshtrohet interesit kombëtarë.Poezia ,,Atdheu dhe dashuria‟‟-shpreh sakrifikimin e dashurisë për interesin kombëtar apo idenë se dashuria ndaj atdheut duhet të jetë më e fuqishme se dashuria ndaj femrës.Këtë veprim e bën Jorgji me të vëllanë e tjetërsuar konfeksionalisht.Erotika sensuale pasqyron botën psikike më të thellë të heroit lirik,erotika sensuale e Çajupit ka disa faza : erotika intime , erotika e idealizuar dhe erotika tragjike.Erotika intime pasqyron biografinë erotike të autorit me poezi që janë rrëfime të sinqerta me plot sentimente,femra nuk është personazh imagjinar,ka emër ,,Mara‟‟ , ka dashuri reciproke,është naive,në kontekst të figurave autori përdor vetëm krahasimin që ka për burim folklorin.Erotika e idealizuar,heronjtë janë të moshës madhore , ndjejnë nevojë për njëri tjetrin , fillon me nota më reale,heroi lirik tashmë vendos dialog me të dashurën,pasi janë tashmë të rritur reciprociteti në dashuri fillon të zbehet.,,Kopshti i dashurisë‟‟- është himni më i bukur që poeti i thurr dashurisë,bukurisë dhe lumturisë.Erotika tragjike(pikëlluese) i përkushtohet tragjikes së vetë autorit,vdekjes së gruas së tij Evgjenisë.Me këtë motiv ka shkruar elegjinë ,,Vaje‟‟-elegjia më e njohur në gjuhën tonë.Elegjia fillon me qetësi relative emocionale , kemi përfytyrime të cilan e ngjallin elegjinë por ato ndodhin pas qetësisë.Në vazhdimsi përdor vokacion të veçantë , shton ritmin e vargut dymbëdhjetë rrokësh , me cenzurë të rregullt në rrokjen e gjashtë.Tensioni emocional rritet gradualisht nga retrospektiva e pasur me kujtime,me kujtimin më të madh ,,djalin‟‟.Mllefi ndaj dy kërkesave më absurde që përdor autori mund të lejohej vetëm nga një poet,mlledi ndaj shoqes së vdekur që s‟i dëgjon lutjet e tij të djalit ndaj perëndisë, që e ndau shpirtin nga zemra , nënën nga djali.I deprimuar poeti kridhet në referenca filozofike mbi kurnitë e botës dhe kuptimësinë e ekzistencës së njeriut.,,14 vjeç dhëndërr‟‟-komedi që shenjëzon dy shtresa;1)martesat moshash të ndryshme dhe 2)jetën bashkëshortore të korruptuar nga shtresat feudale.Kjo shfaqet në pjesën ,,Nuk marrë nuse për sisë po për punët e shtëpisë‟‟ ngase Tan aka zgjedhur një nuse 20 vjeçare për djalin 14 vjeç.Shenjëzon bigaminë e shtresës feudale,format e incestit siç tregohen në poemën ,,Baba Musa lakuriq‟‟. ANALIZA E POEZIVE ME TEMATIKË SHOQËRORE Në lirikë shoqërore kemi veprën ,,Baba Tomorri‟‟- vepër ku me një ligjeratë poetike,fillon periudhë e re në letërsinë tonë-atë të procedimit realist dhe kështu shkëputet nga romantizmi(rilindja).Temën shoqërore Çajupi e zgjeron në veprën ,,Baba Musa Lakuriq‟‟. Në veprat me tematikë shoqërore ai trajton kurbetin i cili ishte plaga më e rrezikshme për shqiptarët 42

në shek XX sepse krijonte një psikologji specifike te njerëzit që largoheshin por edhe te ata që ishin ngelur në shtëpi në pritje të kurbetçinjëve.Çajupi si djalë kurbetçiu ishte edhe vetë kurbetçi.Ai duke e njohur mirë temën e kurbetit,i ndikuar madje edhe nga letërsia popullore shkroi poezinë ,,Kurbeti‟‟-pëmes kësaj balade popullore,zbulon faktorët eksternë dhe interne të këtij fenomeni.Sipas tij kurbeti është rrugë njëkahëshem, fati i kurbetçinjëve është tragjik , tragjikja shprehet me atë se largohen nga familja dhe vendlindja duke krijuar trauma te vetja dhe te të tjerët.Flet për atë se sado që të fitojë materialisht dhe intelektualisht ai(kurbetçiu) prap ka humbur se shkakton tragjikë morale , psikike dhe fizike në familje dhe kjo humbje nuk kompensohet me asgjë.Personazhi kryesor është Mitrua i cili kthehet pas 20 vjetësh nga kurbeti , e vret të birin pse mendon se ishte dashnor i gruas , gruan që e pa në ,,corpus delicti‟‟ dhe e gjitha kjo është si pasojë e asaj se : Mitrua gjatë kohë kish qëndruar në kurbet ai së pari e kish vrarë veten moralisht dhe psikologjikisht dhe të dyja këto gjatë riatdhesimit gërshetohen për të formuar një vrasje fizike në familjen që e priste kthimin e tij.Porosia e kësaj vepre është ,,Shpërblimi moral dhe psikologjik për të gjithë ata që marrin rrugën e kurbetit‟‟.Çajupi këtë vepër e formon nga dy këndvështrime nga ai romantik dhe ai realist.Si romantik shfaqet mendimi se gruaja mund t‟i shërbejë atdheut , mund të jetë dashnore dhe grua ideale , të ketë bukuri të veçantë fizike dhe mendore , kurse si realist shfaqet me atë se gruaja ka pozitë inferiore ndaj burrit , poezitë të rëndë në familje , gruan e shikon si objekt vetëm brenda shtëpisë , si krah të vetëm pune për fushë dhe si indivit të ozurpuar nga zakonet prapanike që i kanoset dhunë familjare si fizike ashtu edhe seksuale. ,,Fshati im‟‟-nxjerr në pah pozitën diskriminuese të gruas në familje , përmes një dialogu impresiv ai arrin të depërtojë në psikologjinë e gruas së stërmunduar që edhe pse hesht flet më shumë që do të fliste një narracion poetik i revoltuar nga pesha e punës.Veprimi artistik madje i poetit vërehet në atë se pozitën inferiore të gruas e shfaq përmes një heshtje gjë që flet edhe për parazitizmin e burrit që freskohej ndë hije. POETIKA E VEPRAVE DRAMATURGJIKE Dramat e Çajupit janë ,,14 vjeç dhëndërr‟‟ , ,,Pas vdekjes‟‟ dhe ,,Burri i dheut‟‟.Çajupi është i pari që në komedi futi tematikën shoqërore-politike.Komeditë kanë procedeun realist-kritik.,,14 vjeç dhëndërr‟‟- e botuar në ,,Baba Tomorri‟‟ ka për temë ,,martesat e parakohëshme të djemve 14 vjeçarë me vajza 20 vjeçare‟‟.Nëntemë ka ,,mbingarkesën e gruas me obligime familjare „‟ , nëntemë tjetër është ,, kurbeti‟‟ , pastaj ,,degjenerimi moral i shtresave feudale‟‟, ,,bestitnytë „‟ , ,,paragjykimet‟‟.Në skenën e parë komedia fillon me humor (humori paraqet fenomenin primar të artit skenik) , dhe përfundon me humor të idhët në formë tragjikomike.Skena hapet me Tanën , grua e kthejllët , llafazane me Vagjelin , burrë indiferent dhe flegmatik.Pas një bisede mes burrit dhe gruas Tana shtron temën kryesore të komedisë ,,të marrë pëlqimin e burrit për ta martuar djalin 14 vjeçar Gjenin , me një vajzë 20 vjeçare të quajtur Marigonë.Tana duke qenë në dijeni se burri nuk do ta pranonte lehtë propozimin ajo ish përgatitur në përgjigjet që duhet ti japë që ta arrijë qëllimin kryesorë.Si kundërargumente Tana përdor martesën e vet asaj me Vangjelin , përdori pastaj përbuzjen për beun,mosinteresimin e tij për martesën e djalit.Kur biseda ndërronte në favor të Vangjelit, Tana siç thuhet edhe në tekst ,,hesht tri herë – për ta zbutur dy herë‟‟(Vangjelin).,pastaj si argument përdor përtacinë e burrit , akuzon se të gjitha punët i ngelin asaj për ti kryes , përdor argumentin se tashmë ajo ish plakur , se shtëpia kërkonte një dorë pune etj etj.Vangjeli përfaqëson fshatarin e asaj ane që nuk ka asnjë profesion dhe që nuk punon asgjë, që rri nën hije dhe bën muhabete të kota, dembel dhe parazit poashtu edhe qesharak me fjalët që i 43

emigron në Rumani për të siguruar ekzistencën e familjes.gjimnazin e vazhdon vetëm 2 vite se i vdes i ati. Në pamjen e dytë skenike plotësohet figura e Tanës me pamje nga mulliri .shpreh luftën kundër oportunistëve. në bisedat që kalojnë në grindje mes Tanës dhe grave të tjera ku këtu shkrimtari na nxjerr në pah një frazeologji shumë të pasur të sharjeve. 1901.emërohet sekretar i Komisionit letrar të L.Gjika etj.Gurakuqit. 1902 – Kujtime nga Shqipëria (artikull) rev.për shqiptarët që po përkrahnin xhonturqit kinse për interesa kombëtare por që realisht ishin kundër kombit.largohet i dëshpëruar se nuk gjen mikpritje që e meritonte. Dorëshkrim : Këmbana e Krujës(vjersha).Albania 1904 – Rreze dielli ( vjersha lirike) Bukuresht. Punoi : 1912 . 1914-delegat i kolonisë së Bukureshtit në Shqipëri. Formon shoqërinë “Qarku i studentëve shqiptarë (Shpresa) – Bukuresht me çka zhvillohen veprimtari kulturore. 1885.Albania.S.Ky përpilon një abetare përmes të cilës vetëdemaskohet me atë që thotë të përdoret alfabeti latin mirëpo të shkruhet nga e djathta në të majtë për të mos zemëruar xhonturqit. 1937-kthehet në Shqipëri.E. 1930 – Robëria dhe liria(artikull). Vepra: 1902 – Dy tri fjalë për oxhakësinë ( artikull – Bruksel).DRENOVA Krijon vepra për një kohë 40 vjeçare të llojit poezi dhe proza.Në pamjen e tretë rolin e Tanës në rrjedhje të dasmës e marrin dasmorët dhe dhëndrri.thotë së gruas.urimeve dhe përgëzimeve.Drenovë.S. Pseudonimi: Asdren Shkollimi:shkollimin fillor në vendlindje.Mitko.Komedia .Komizmi në komedi shpërthen nga bisedat.Kemi Dr Adhamudhin i cili është një prej përkrahësve të xhonturqive.Bukuresht. më vonë Fakultetin e Shkencave Politike që e ndoqi deri në fund. 1905 – Çështja e alfabetit (artikull).takon Nikolla Naçon dhe u angazhua si përkthyes të gazetës së tij. Vdes: 1947. Regjistron në Akademinë Tregtare por nuk iu përgjigj afiniteteve të tij. 1925 – Naim Frashëri..Pas Vdekjes „‟ ka temë shoqërore-politike.idealist shqipëtar (artikull. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)A. 1912 – Parësia shqiptare – (artikull). 1922-34-punon në konsullatën shqiptare – Bukuresht.Paradoksi arrihet kur në dhomë ngel vetëm nusja dhe dhëndrri . 1912 – Ëndrra e lotë ( vjersha) Bukuresht. 1912.Graz).konformistëve .DRENOVA Lindi: 1872. 44 . Karakterin e Adhamudhit na e zbulon shërbëtori i tij Zeneli i cili perfidikisht zbulon karakterin e tij nga i cili zbulim dalin një sërë situatash qesharake. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) A.demagogëve. e veçmas në fjalët e dhëndrrit dhe përgjigjet e nuses e cila gjë shpreh ironinë më të madhe të martesave të tilla.letrare nga Th.boton poezinë e parë te rev..pjesëmarrës në Kongresin e Trieshtes.

.Në këtë shembull kemi poezitë : .por përshkruan bukurinë e tyre.Ai prek poashtu sedrën kombëtare me faktin se shumë shqiptarë kan kontribuar në lirinë e grekëve .Asdreni këtu i largohet traditës dhe bën ngritje cilësore të lirikës duke bërë një këndvështrim të ri të problematikës atdhetare mirëpo prap se prapë nuk është i liruar plotësisht nga retorika dhe patetika..turqive duke u dhënë atyre prijës e heronjë kurse nuk janë të zotë për lirinë e kombit të tyre.. sociale dhe ekzistenciale..Betimi mbi flamur‟‟ dhe . romunëve .dëshira dhe përfytyrimet e një bariu që është i dashuruar në një vajzë me 45 ..Asdreni poashtu e paraqet edhe faktin se shqiptari gjatë robërisë së gjatë osmane . dhe largohet përshkrimit të dashurisë mes dy të rinjëve.Në këtë shembull kemi poezitë .POETIKA E VEPRAVE LETRARE TË ASDRENIT Ai gërsheton romantizmin shqiptarë me atë europian duke e bërë këtë lidhje veçmas përmes simbolizmit që që sishte karakteristikë e romantizmit shqiptar. serbëve .Lulëkuqja‟‟-shpreh udhëzimin e Asdrenit për një luftë të dyfishtë e para për çlirim kombëtar dhe çlirim social. ..shpreh dashuri fatkeqe.Personazhet e poezisë së Asdrenit janë bujku dhe bariu.Letër prej katundit tim‟‟ etj. . ishte në pozitë inferiore politike . ANALIZA E LIRIKËS ATDHETARE – SHOQËRORE Romanticizmi asdrenik vërehet në atë se ai i kthehet të kaluarës së lavdishme për të ngjallur te bashkëatdhetarët ndjenjën e patriotizmit dhe krenarisë së dinjitetit kombëtar.lektisje.sh vajza ka gushën e bardhë .Tek Asdreni vërehet prirja për të kaluar nga karakteri erotiko-përshkrues (që paraqet bukurinë e jashtme) ku pikërisht këtu vërehet influencë e lartëpërmendur në erotike-mediative(që paraqet bukurinë e brendëshme).Motivacioni i poetikës asdreniane është : atdhetar-shoqëror.Këngë bashkimi‟‟..Mallëngjim‟‟ . faqet si dardhë.shtatin e lartë . të bukur etj.Në vëllimin e tretë . ngjyrat-liria kombëtare dhe sociale .Ëndrra e lot‟‟. në një zgripc si për ekzistencën e tij ashtu edhe të familjes.Në pjesën e erotikës përshkruese dashuria frymëzohet nga jeta e fshatit . ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV EROTIK Erotika e Asdrenit influencohet nga Naimi dhe Çajupi. me pozitë më të lakmueshme politike . përkundër .Në pjesën e erotikës mediative poeti ia lë vendin bukurisë shpirtërore. peisazhist dhe mediativ. pozitë inferiore sociale .ndërsa trimi sytë si zjarr.. nga kujtimet personale të autorit dhe nga poetika e poezisë popullore. fletët-shqiptari ..p.Ballada e bariut‟‟.Lulëkuqja-Shqipëria .fizike e femrës dhe e mashkullit gjithmonë në terminologjinë përshkruese të bukurisë përdoren terme nga folklori dhe krijimtaria popullore...buzët ngjyrë trëndafili.Flitet për përgjërime.Malli për të dashurën dhe vuajtjet për të nuk vijnë nga dashuria por nga bukuria që ka vajza. kjo e paraqet edhe veçantësinë e simbolikës asdreniane.Ai shpreson se liria do të përmbush të githa llojet e robërisë me liri sociale ...Ligjerata poetike shprehet përmes himneve dhe marsheve për t‟iu përgjigjur atmosferës dhe kohës që kërkonte luftë për liri.që del diçka që ndikon në mosparaqitjen e dashurisë reciproke.Mall vëllazëror‟‟ .Psallme murgu‟‟ – afirmohet ndjeshmëria e lirikut mediativ dhe duke qenë se i drejtohet të gjithë njerëzve poezia merr karakter univerzal poashtu ai i largohet retorikës dhe patetikës duke u afruar ndaj letërsisë popullore sidomos nga futja e tij në dhembje dhe pikëllim.të parealizuar.oxhakësisë‟‟(pushtetarëve)..Në mërgim‟‟ . . erotik .Përshkruhet bukuria e jashtme.

të pavërtetës etj.Ëndrra e lot‟‟ si .shoqërore por si ekzistim më vehte ka munguar. vuajtjet dhe mundimet etj... i realizon të gjitha dëshirat .prejardhje mbretërore. ANALIZA E LIRIKËS ME MOTIV PEIZAZHIST Ky lloj i lirikës peizazhiste i ka munguar letërsisë së Rilindjes.shpirti. shkencore-filozofike e kohës së re që i përmbysi konceptet feudale-kishtare për të ndërtuar një concept të ri shoqëror-ekonomik... vera është stinë mjaft optimiste se në të prodhohet buka. në .Në përshkrime peizazhiste ai përshkruan : peizazhe të fshatit .të keqes.vdekja. aq sa të mos ketë nevojë për asgjë nga askush por këtu poeti përsëri e shfaqë atë ciklin se po ta ndërpresë krijimtarinë nuk ka motiv . dashurore apo filozofike ai është në harmoni të plotë me natyrën.një dite prilli e një muaji etj....Rreze dielli‟‟ i sistemon si . Ëndrra e lot‟‟ me titull ...morali etj. në .Edhe këto poezi janë të veçuara p.persiat idenë se kur njeriu mund të krijojë bindjen se e ka arritur lumturinë ideale .Natyra‟‟.dhe kur zhduket atëherë nevoitet kundërvenie ndaj të ligës.Në këtë lirikë shkrihet natyra dhe poeti ngase poeti paraqitet si individ që ndjen madhështinë e natyrës.sh në .Lumtësia‟‟. ANALIZA E POEZIVE MEDITATIVE Poezia e këtillë e Asdrenit trajton probleme filozofike si : jeta.luleve.Psalme murgu‟‟ i quan .. kurse skamja të mundon me atë se nuk të mundëson të realizosh as ndjenjën më natyroredashurinë.Maja e pyllit është simbol i qetësisë shpirtërore dhe i niveleve të larta intelektuale.Në ëndërr sheh veten në maje të pyllit nga e vështron botën dhe jep vlerësime për atë që sheh . të vendlindjes.Ngjyra ylberi‟‟ .por kemi edhe përshkrime utilitare apo përshkrime të çdo gjëje brenda natyrës..letraro46 . lumturinë e kërkuar sa e sa vjet: kur të arrijë nivelin maksimal në realizimin e kërkesave . dhe nga këtu del se ata janë të barabartë në potencën erotike po sjanë të barabartë në reflektimin e dashurisë...Rreze dielli‟‟ me titull .Ajo ka qenë e paraqitur si e gërshetuar në poezinë atdhetare.të perëndimit të diellit.Vërtetësia e gjërave‟‟. vjeshta e pasur pse vilen vreshtat e mblidhen prodhimet tjera si rezult i punës së njeriut dhe dimri që sjell acarin.Të gjitha stinët autori i sheh me parandjenjë pozitive kurse ngjyrat që i shfaq janë mjaft të ndritëshme..të stinëve. gëzimin – dëshpërimin . PANORAMË E HUMANIZMIT DHE RENESANCËS Humanizmi është lëvizje e gjërë letrare-artistike..Shpreh depresionin e tij të vetmisë por edhe pesimizëm.Mendime‟‟ .kohës me shi.Ai iu drejtohet të tjerëve por problemi për të cilin u drejtohet e bren edhe atë.Në .Njeriu në veprat peizazhiste nuk brengoset për problemet atdhetare .Psalme murgu‟‟ me titull .Ajo reflekton bukuri madje edhe hyjnore por jo dashuri.Mendimtare‟‟ .Ai nuk përdor vetëm vizionin real por bën një veprim romantik që është të përdorurit e vizionit imagjinativ të quajtur ëndërr.Asdreni është i pari që shkruan poezi me motiv peizazhist si vepër të veçantë.Këngë fushore‟‟ në ..erotike.vepër ku botën reale dhe imagjintative mundohet t‟i shkrijë në një .Fenomeni i parasë e krijon bindjen për një pasuri të përhershme e ajo mund të zhduket për një moment.Pranvera për autorin është stina më e bukur pse atë e karakterizon përtëritja .Kamja sipas autorit i hap të gjitha rrugët.Lumtësia e shpirtit‟‟.Ai këtë lirikë e veçon si grup më vehte në çdo përmbledhje.shpreh dilemën e autorit për atë se zëri i ndërgjegjes i flet për lumturi krijuese jetësore..Ato nuk përshkruajnë vetëm natyrën.kurse realiteti është fati tragjik që e ka gozhduar poetin.Një ëndërr‟‟-flet për paranë si faktor mundues i të gjithë njerëzve.. nxitje dhe frymëzim e kjo përsëri krijon në palumturi.të ylberi.Vallja e jetës‟‟... në .

në Francë F.Gostia (vepër e papwrfunduar).stigmatizoi hipokrizinë fetare .busolla etj.Në art e kemi Leonardo Da Vincin . politike dhe ekonomike .u nënshtrohej dogmave fetare ..Rilindja përfshin shum lëmenj të krijimtarisë njerëzore. 47 .epike. u thellua në antikitet në pasqyrimin e botës reale të njeriut. ish deprimuar .Zbulimet teknike ishin: zbulimi i barutit.prozën.u shfrytëzuan veprat artistike dhe filozofike origjinale .Petrarka. Vdes: 1321.Njeriu i mesjetës mendonte dhe vepronte vetëm për të krijuar një kënd sa më të volitshëm për botën e amshuar. në Shqipëri Marin Barleti.zhvillimin më të lartë e arriti në shekXVI. Shkollimi: studimet i kreu në vendlindje.Bokaçio.botanika. e ndiente veten të pafuqishëm .Ronsari .një ideologji të re . Mikelanxhelo Buonarotin . të liruar nga dogmat një njeri që beson në fuqitë e tij fizike dhe mendore që do ta shpiejë drejt zhvillimit kjo ndikoi në lindjen e disiplinave shkencore si astronomia. Ato ndahen në 2 grupe të tjera : të zinj(ithtarë të papës) dhe të bardhë(ithtarë të perandorit) që përfundon me fitoren e të zinjve.Firencë. të pavlefshëm dhe si të përkohshëm.Së pari u përhap në Itali pastaj në Francë.Rable. Magelani bën udhëtimin detar rreth Tokës .Angli.dramën.kjo lëvizje u quajt si renesansë që do të thotë rilindje.komedinë dhe tragjedinë.F.kaloi nga tema fetare në atë jashtëfetare.U paraqit në shek XIV. BIOGRAFIA E RILINDASIT(ROMANTIKUT) DANTE ALIGIERI Lindi: 1265.Zbulimet gjeografike ishin : në fund të shek XV krijohen kushte për zbulime të kontinenteve të reja dhe të rrugëve detare për kontinentet e panjohura .Sokrai. në Angli Shekspiri.fiziologjia.Xh. KRIJIMTARIA LETRARE E RILINDASIT(ROMANTIKUT)DANTE ALIGIERI 1292. Familje: intelektuale dhe tw pasur. Kolombo zbulon kontinentin e Amerikës . të cila do të sillnin përfitime të mëdha dhe të shpejta .Ndryshimet që ndodhën ishin ekonomia natyrore u shëndrrua në mallore.me çka e detyron Aligerin të largohet nga Firenca për 20 vjet për të mos u kthyer më.fizika në të cilat qendër e vëzhgimeve u bë njeriu dhe zhvillimi i tij.Humanizmi u mbështet në antikitetin greko-romak.De Gama zbulon rrugën detare për në Indi .Spanjë.poemën. Italia në kohën e Aligierit ishte e përçarë në principata.Ovidi.Virgjili etj.Shqipëri etj.Aligieri . Lufta përfundoi me fitoren e guelfëve.Në Itali ishin D.interesohet për letërsinë e antikitetit si : Homeri.zoologjia.morën nga antikiteti stilin. humanizmi kërkonte një njeri të ri .Jeta e Re (vepër poetike). 1308-21 Komedia Hyjnore(vepër poetike).Letërsia e renesancës në qendër të vëmendjes dhe tematikës kishte njeriun.artistik. nuk interesohej fare për ndryshime shoqërore .anatomia. në Spanjë Servantes në Holandë Erazmi i Roterdamit . V.Gjermani.kultivuan forma të reja të shprehjes letrare si këngën lirike.në Firencë zhvillohej luftë politike mes Guelfëve – që mbronin pushtetin e Papës dhe Gibelinët – mronin pushtetin perandorak.duke dëshmuar praktikisht se Toka është e rrumbullakët.Ravenë. 1304. Monarkia (traktat politik).Holandë. Rafaelin etj.

Ndërtimi formësor Është e ndarë në 3 pjesë të barabarta : Ferri . kurse në Purgator dhe Parajsë . konfliktet njihet historikisht por edhe emocionet .Subjekti i poemës Poema nuk ka subjekt themelor.Këto parti ishin ajo e guelfëve dhe e gibelinëve. të etikës duhet të jetë sipas parimeve tjera nga ato që praktikonin nga bashkëkohasit e Aligierit. bashkë me këngën e parë si hyrje .por intensivisht e punoi në mërgim që nga viti 1315 deri më 1321. kjo pjesë e veprës është më e gjatë dhe ka vlera më të mëdha.Rrathët koncentrik shkojn në drejtime të kundërta. me nga tri vargje njëmbëdhjetërrokëshe. vepra ka 100 këngë.Ky udhëtim nis me Ferrin .meditimet janë të njeriut të kësaj bote. të moralit . rrathët sa vijnë e zgjerohen . rrathët koncentrik.Përmes pyetjeve dhe përgjigjeve të mëkatarëve na dëshmon për të keqen e së tashmes.E quajti komedi sepse në kohën kur jetoi Dante kështu quheshin të gjitha ato vepra që fillonin me peripeci dhe mbaronin me hepiend.Vepra u quajt hyjnore jo ngaqë në të kishte ndërhyrje ferare-shenjtore por nga ajo se pas 2 shekujsh ende nuk ka arritur ndonjë shkrimtarë të paraqesë një vepër aq të menduar e komplete si ajo prandaj iu dha epiteti hyjnore. bisedat .Është e shkruar në strofa tercina .rrethit të tetë(10 breza).Pradaj nga konteksti kohor përkon distanca të ndryshme kohore. Në rrafshin 1)mistik-religjioz . sa vijnë e ngushtohen . ku janë të vendosur njerëzit e pastruar nga mëkatet dhe të shenjtët. filozofia bashkëkohore. përjetimet.Krijimi dhe burimi i veprës Danteja këtë vepër e koncipoi në Firencë.Shresimet kuptimore Temën dhe idenë e shtrimë në dy rrafshe : 1)mistik-religjioz dhe 2)alegorik-shoqëror-politik.Danteja këtu komunikon me bashkëkohësinë duke i dhënë asaj kritikë mjaft të ashpër.Poeti tregon udhëtimin e tij imagjinar në botën e amshuar . rrethit të nëntë(4 breza). duke i shfaqur ngjarjet nga jeta e përditshme në të cilën jetonte edhe vetë autori dhe kështu paraqet kërkesën e tij përpërmirësimin e asaj shoqërie.pa i kursyer shtresat e privilegjuara. 3.Ngjarjet .Këtë komedi e cilësojnë dy komponenta krijuese 1) origjinaliteti përmbajtësor dhe stilistik dhe 2)gërshetimi mjeshtëror e shkrirja në një tërësi e burimeve që Aligieri i ka pasur nga antikiteti apo lashtësia .Secila pjesë ka 33 këngë. 2.Vendi i ngjarjes është bota e amshuar. e në aspektin alegorik personifikon Firencën e tij të përçarë në shumë parti të armiqësuara mes vete. është që t‟u tregojë njerëzve se rruga e ndërtimit të karakterit .Rrathët koncentrik të Ferrit kanë nga një brez ku janë të vendosur mëkatarët përpos rrethit të shtatë (3 breza).Në këtë udhëtim imagjinar Danteja gjendet në një pyll të dendur e të errët që në aspektin religjioz personifikon njeriun e mbushur mëkate.nga platforma politike e lëvizjes bashkëkohore ku ka qenë pjemarrës edhe Danteja.Botën e amshuar poeti e koncepton në formë të rrathëve koncentrik. Purgatori dhe Parajsa.Në këngën e parë shkritmari na hedh në botën e amshuar. ose e të bardhëve dhe e të zinjëve.Këtu shfaqet numri tre si numër karakteristik.Poetit I dalin përpara tre bisha: Luciferi ka tri gojë.Poeti nga 48 . me drejtim nga poshtë lart. 4.ANALIZA E KOMEDISË HYJNORE 1. është se udhëtimi i tij imagjinar në botën e mashuar bëhet për t‟u folur bashkëkohasve se me veprimet e tyre shoqërore dhe politike të gabuara pengojnë bashkimin e italisë dhe i sjellin shoqërisë e kombit dëme të mëdha. me drejtim nga lartë posht .Në Ferr ku janë të vendosur mëkatarët . nga filozofia e antikitetit . Në rrafshin 2)alegorik-shoqëror-politik .

Pasi kalojnë lumin Ankeron dy udhëtarët hyjnë në Ferr.ku njerëzit vuajnë mëkatet si : krenaria. Platoni . ku mëkatarët janë të ndarë varësishtë nga shkalla e mëkatit. Bonificin VIII. prej ku buron dashuria.Virgjili është simbol i urtësisë.Mëkatarët vazhdimisht ngriten në shkallë deri sa të arrijnë Parajsën tokësore .Në rrethin e tretë Danteja vendos papët e kohës .Purgatori ka shtatë rrathë.kjo kodër vëren një kodër tjetër që shkëlqen nga rrezet e planetit.Në udhëtimin nga Parajsa tokësore në Parajsë qiellore e shoqëron Danten Beatriçeja. apo perspektivën e njeriut të çliruar nga veset e këqija.mallkime të cilat më tepër e shqetësojnë poetin vizionar se sa poetin pagan.Këtu kemi të paraqitur Kont Ugolinin i cili ishte kryetar i Pizës. luani-mëkate e lakmisë së njeriut për pushtet të bëra në moshë të rritur.Ferinati kish penguar djegjen e Firencës dhe kish vdekur krenar për atë që kish bërë.gjithësej nëntë qiej.ulërima. Armiqësinë e shfrytëzon kryepeshkopi Ruxheri . ANALIZA E ROMANIT DON KISHOTI E MIGUEL SERVANTESIT Spanja e shek XVI përjetonte krizë ekonomike për shkak të fuqizimit monetar dhe krizë morale nga avanturizmi kalorisak.kuje.Në purgator pastrohen shpirtërat.Në Ferr dhe Purgator Danteja përderisa udhëhiqej nga Virgjili dëgjon britma.Atë që nuk e arriti as mbreti arriti ta bënte Dante Aligieri me verpn e tij Don 49 .Në rrethin e nëntë të rezervuar për mëkatarët më të mëdhenj ku mundimet janë më të mëdha ngase mëkatarët i mundon akulli që vjen nga krahët e Luciferit. luani-Firencën që e pengonte bashkimin e Italisë .organizoi pelegrinazh jo për çështje fetare po për të grabitur popullatën ngase kishën e kish bërë vend tregtie e pazarllëqesh të ndyta e poshtëruse.Ky lexim i romaneve kish ndikuar aq shumë madje edhe në ekonominë e shtetit ngase te njerëzit ishte mbjellur ideja se fare pa punë e pa bërë asgjë po u bëre si personazhet e romaneve kalorsiake mund të bëhesh brenda natës person i pasur.Kjo në rrafshin fetar simbolizon perspektivën e Firencës.Këtë ish munduar ta ndalonte edhe mbreti Karlo V por skish mundur.Po e njejta në rrafshin alegorik simbolizon : pantera-luftën përçarëse të partive politike të Firencës dhe dëmet që sjell ajo .përmes pendesës.Këtu paraqitet si më e famshme historia e Françeskës që martohet me një çilimi të shëmtuar. për të fluturuar pastaj në Parajsën qiellore.Në rrathët tjerë më të ngushtuar poeti e takon Ferinatin. i cili më 1300.Aristoteli etj(për këta ka respekt për aspektin shkencor por për aspektin fetar nuk i pëlqen). dhe ujkonja – simbolizon papën e pangopshëm.Virgjili e përcjell Danten nëpër tërë rrathët e Ferrit dhe të Purgatorit .Danten nga kjo errësië e shpëton Virgjili.Ky avanturizëm vinte nga leximi i romaneve kalorsiake që atë kohë e kishin vërshuar Spanjën.Në rrethin e dytë janë vendosur mëkatarët e epsheve dhe tradhëtarët e besnikërisë bashkëshortore.Në rrethin e parë janë të vendosur paganët dhe fëmijët e papagëzuar si Homeri . ujkonja-mëkatet e njeriut lakmitar të parasë.zymtia.grykësia dhe epshi. Sokrati . e akuzon Ugolinin si tradhtar e turma e dënon që ai bashkë me dy djemtë e me dy nipërit të vdesë nga uria në një kullë të vetmuar. kurse në Parajsë e udhëheq Beatriçeja sepse Virgjili ishte pagan dhe nuk mund ta shoqëronte edhe në Parajsë.Parajsa ka vetëm tre rrathë. i arsyes dhe i njohurive shkencore të njeriut të kësaj bote. të cilët i vënë në lëvizje tre grupe qiejsh.Përpara Ferrit janë të vendosur ata që skanë bërë as mirë as keq sepse ata skanë qenë as me Zotin as kundër Tij.Virgjilin e dërgon Beatriçeja.Në qiellin e fundit është e vendosur Perëndia .idhnimu.vaje. e tradhton të burrin me atë se bën dashuri me vëllanë e burrit Paolën.Romanet lexoheshin me të madhe madje njerëzit gjërat që i lexonin mundoheshin ti veprojnë në jetën e përditshme si ngjarje të imagjinuara. një kohë ra në konflikt me nipin Ninon .smira.Ferinati ishte kundërshtar partiak i Dantes(i guelfëve) dhe i cili dy herë i kishte thyer guelfët.(Pëlqen dashurinë por jo tradhtinë bashkëshortore).Duke e kaluar pyllin Dantes ia zënë rrugën tre bisha : pantera – me simbolikë mëkatet e njeriut në moshën e rinisë.

Shekspiri krijoi variantin origjinal me këtë temë. për hir të së cilës do të niset në një rrugë të gjatë e të lavdishme(ajo ishte e quajtur Dulçineja e Tobozës m një fshatere e thjeshtë që ruan lopët).të sigurojë veshje . pëson në bujtinë . Më bindës është ballafaqimi me realitetin si mullinjtë e erës . me dhentë .Në ndërfutje kemi temat si komplotet .Nga kjo përleshje fiton realja kundër ireales .Nis me atmosferë të rëndë. kemi drama të përgjakshme angleze të kohës . të burgosurit si kalorës të shtypur .. ANALIZA E TRAGJEDISË HAMLETI E VILLIAM SHEKSPIRIT Kjo vepër veçohet me ideale humaniste . po ti shpëtojnë të munduarit . diktatori dhe antipatiku por në vepër një prej personazheve të veprës . bujtinën më të thjeshtë e sheh si kështjellë. parodizon romante kalorsiake.stil të përsosur dhe përjetime estetike.po të shkonte pas tij do të bëhej i pasur).Hakmarrja këtu nuk është dukuri individuale por shoqërore.kthehet menjëherë në Danimarkë me shokun e ngushtë Horatin.Tema e veprës është .Hamleti para vetes shtron pyetjen nëse historia dhe shekspiri e dënuan vrasjen e Cezarit diktator nga Bruti republikan atëherë si do të ndryshohet e keqja kur diktatura nuk dënoher po republika.I ati Hamletit i shfaqet në ëndërr duke i thënë se duhet të hakmerret kundër xhaxhait i cili e ka helmuar vëllanë 50 . me mamuze(merr një tas të berberit dhe e përdor si helmetë). gruan në kolonë si princezën e grabitur dhe pas luftës ai del i humbur . me të burgosurit etj pse ia shkundin vetëdijen kalorsiake. me shpatë . rikthimi i fronit mbretëror .Tema dhe ideja e romanit i bëjnë kritikë të ashpër shoqërisë feudale të Spanjës.Kemi konflikt brendafamiljar . meditime filozofike. hipokrizitë etj.Konsiderohet roman antikalorsiak. me helmetë . po tu ndihmojnë të doptëve.Ky roman me temë dhe vlerë estetike ngrihet mbi romante kalorsiake.(se ai në mënyrë të tërthortë flet për Anglinë). tasin e berberit si helmetë të shkëlqyeshme.Hamleti ishte bir i mbretit të Danimarkës. me divat .I ironizon .Lufta e pamëshirshme që bëhej në Anglinë e kohës së Shekspirit për të rrëmbyer fronin mbretëror.Njerëzit që lexonin romante kalorisake frymëzoheshin me idenë se po të bëhen kalorës ..Kemi hakmarrje për babanë e vrarë temë kjo e njohur qysh në krijimtarinë e antikitetit. të cilat së bashku u reflektuan në tragjedinë Hamleti. më 1580 u dha në teatër londinez Hamleti e shkruar nga Tomas Kidi . kundër të cilëve duhet të luftojë që ti mposht .. ruajtja e nderit .Cezari ka tiparet e një mbreti .Kishoti.Jul Cezari‟‟ i quajtur Markoni thotë se ai është njeri i ndershëm. mburrojë .Pas një muaji e ëma i martohet me xhaxhain Klaudin.Paraqitjen e kësaj tragjedie e paralajmëron tragjedia Jul Cezari .Ideja e poetit konsiston në atë që shteti të udhëhiqet nga një monark i kulturuar. dhentë si ushtarë . intrigat .Shkruan roman kalorsiak ku ballafaqon subjektivitetin e personazheve kalorsiake me realitetin objektiv dhe ky ballafaqim po që është absurd aq sa ishin edhe veprimet e personazheve të këtyreve romaneve. pushteti kot mundohej që të mbush arkën e zbrazur tërësisht. të marrë një shërbëtorë që do ti shënoj si histori të gjitha gjërat (Sanço Panço i cili ishte shërbëtor por ai nuk shkoi nga dëshira për të shënuar gjërat kalorsiake që do bënte Kishoti por atë e mashtruan vetë fjalët e Kishotit se .Groteska evitohet me përballjen që bën kryepersonazhi dhe me inciativat që i merr ai për ti bërë dikujt mirë.Ngjarja nuk vendoset në Angli por në Danimarkë mirëpo pikësynimi i poetit lehtë mund të hetohet. lëndohet nga flatrat e mullinjëve.Historinë e familjes Hamleti së pari e shënoi Sakson Gramatiku në fund të shek XII .Rregullat për tu bërë kalorës ishin: ta ndërrojë emrin e fëmijërisë me një emër të personazheve kalorsiake (emri Don Kishoti). po ti zgjidhin problemet e të varfërve e po të bëjnë të gjitha këto në fund rrjedhimisht si personazhe kalorsiake sa hap a mbyll sytë do të bëheshin të pasur. studion në Vitenberg të Gjermanisë.Merr lajmin e papritur të vrasjes së të atit.të zgjedhë dashnoren e tij . ta zgjedhë kalin e veçantë dhe ti vejë një emër nga romanet kalorsiake.

mbretërit e tragjedive më tepër u përngjanin Cezarit ose Lekës së Madh dhe kishin virtyte romake jo greke.princërve. stimulonte me shpërblime . Klaudin e vret Hamleti dhe e pengon Horatin që ta pijë gotën me helm me kush që ta lajmërojë botën për këtë ngjarje tmerruese.të vendit që ngjarja niste dhe përfundonte në një vend .lë punën e avokatit dhe i përkushtohet teatrit.idilia etj ku pasqyrohej jeta e qyteteve ose banorëve të tyre .Hamleti plagose me shpatën e helmuar të Laertit.drejtësinë në universitet që nuk e tërhoqi aspak ky profesion. dekorta.Hamleti pati rast ta vrasë por se bën .Tregjedia ngërthen në vete korrupsionin .Ata bënë seleksionim në artin romak .Gertruda (e ëma e Hamletit) dhe mbretëresha e pi gotën me helm dhe vdes.Përsosën stilin artistik duke e bërë atë të qartë dhe të saktë. të tjerët e konsideronin si mbreti diell.Formon trupën teatrale.fisnikëve që zhvillohej në oborret mbretërore dhe të ulta si komedia.Ai nuk bën hakmarrje direkte dhe mësim direkt të së vërtetës dhe kështu Hamleti organizon shfaqje teatrale në pallat që të mat pulsin e xhait. u paraqit në Francë në shek XVII dhe pastaj u përhap në tërë Europën.kurse ai për veten thoshte se shteti jam unë.Mbreti urrejtjen e Laertit ndaj tij e kthen ndaj Hamletit.epopeja. të veprimit që vepra të ketë në ngjarje kryesore.Shkollimi:iloor në vendlindje.tituj. të madhërishmes dhe të shëmtuarës që ato të mos ngatërrohen dhe të mos afrohen. e morën cezarizmin romak e jo atë republikan.Shpatën e Laerit e helmon dhe kupën për fituesin e bëri me helm.kurse Dekarti në aspektin letrar ai është kundër universalizmit dhe lirizmit subjektiv e emocional të humanizmit.Pseudonimi : Molieri.E dashura tmerrohet .ofiqe. PANORAMË E KLASICIZMIT Vjen pas humanizmit. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA LETRARE E KLASIKUT MOLIERI Zhan Batist Pokëlen Lindi: 1622. se fsheh dot reagimin e vet.Trashëgon kultin e antikitetit.Poetika e klasicizmit i ndante veprat në : të larta si tragjedia. veçmas policinë që shtypte kryengritjet fshatare që kërkonin çlirim nga feudalizmi.ai rriti autoritetin e vet .të mesmen në shkollë fetare jezuite. bën sikur e vret të ëmën por e vret Pollonin .Kemi modifikime në dramaturgji ku ndahet në tri njësi : të kohës që ngjarjet zhvillohen brenda 24 orëve.Organizohet dyluftim mes Hamletit dhe Laerti.oda.(Klaudi). i mblodhi në oborrin e vet .Kur në skenë mbytet mbreti duke i futur vaj në vesh Klaudi (xhaxhai).Luigji XIV mbuloi me përkrahje të madhe stimulative që u dha krijuesve dhe artistëve të njohur të kohës .me to shëtit tërë Francën për 15 vjet ku 51 .himni të cilat pasqyronin jetën e monarkëve.1643.koncepton norma dhe rregulla të reja .në saje të ndërtimit të monarkisë absolute të Luigjit XVII.mer rolin udhëheqës të qytetërimit europian. babain e Ofelias (të dashurës së tij).Luigji e forcoi pushtetin qendror . por i vëllai Laerti për këtë vrasje e akuzon Klaudin.epigrami.Ata kërkojnë ekzistimin e një kufiri të dukshëm mes tragjikes dhe komikes .kërkon përshkrim individual kundër atij të përgjithshëm dhe logjik kundër atij emocional. por edhe ky plagose nga Hamleti dhe në çastet e fundit e pranon komplotin e Klaudit. i përgjigjej monarkisë së Francës.Paris. veçohet Nikolla Boallo.satira.pensione të majme dhe kështu oborri i tij në Versajë dhe në Sen Zhermen u bë qendra e letërsisë dhe e arteve dhe u quajtën letërsi dhe arte oborrtare. të lartës dhe të ultës . moralin e shthurrur të klasës udhëhqëse të kohës së autorit.që tia marrë fronin dhe tia rrëmbejë gruan.fabula.Parimet Nikolla Boallo i paraqiti në veprën Arti poetik.Franca e atij shekulli udhëhiqte me tërë Europën.Klaudi krahasohet me delen që lë kasollen e maleve për tu ntrashur në moçale.

Elmira e cila i tregon për hipokrizinë e Tartufit..Shquhet si komediografi i parë i klasicizmit.Subjekti i veprës përbën ballafaqimin e dy shtresave shoqërore asaj klerikale dhe feudale e cila dobësohej gradualisht si ekonomikisht edhe politikisht dhe në atë borgjeze e cila fuqizohej në mënyrë të pandalshme.vitin e fundit e vazhdon në Paris 1658-59 ku bie në kontakt me klubet letrare.-Tebaida(tragjedi). Elmira . por nuk mund ta kundërshtojnë .Marianën për grua edhe pse ajo ishte e fejuar.Kështu e largon nga shtëpia por tani e mbron shteti se ai paraqitet si pronar formal.Sofokliun.varroset në Port-Royal.Lindi:1639.temë nga historia greke). nuk janë dakort në sinqeritetin e babait .temë nga historia turke).1669Britaniku(tragjedi.pas një kohe jep shfaqje në Luvër : tragjedi të Kornejit dhe komedi të veten ku ia tërheq vëmendjen mbretit Luigji.1668-Koprraci(komedi).1665-shfaqet sëmundja e tuberkulozit.temë nga historia romake).1670-Berenisa(tragjedi.Orgonin e fsheh Elmira nën tavolinë dhe i tregon për takimin e fshehtë me Tartufin dhe kështu Orgoni pranon hipokrizinë dhe pranon gabimin e tij .Francë.Familje:nëpunësish me titullin e bujarit.porn ë fshehtësi të madhe.greqishten lexonte Homerin.Hipokrizia e Tartufit kuptohet nga të gjithë kuptohet përpos nga Orgoni.regjisor dhe komediograf. ANALIZA E KOMEDISË TARTUFI E MOLIERIT Për herë të parë u shfaq në oborrin mbretëror të Varsajës. BIOGRAFIA DHE KRIJIMTARIA E KLASIKUT ZHAN RASIN Zhan Rasini.1677-Fedra(tragjedi).Shkolla e grave(komedi).Fëmijët me gruan në e parë .1665-Ndërgjyqësinë(komedi).duke shfrytëzuar besimin që kanë të tjerët për profesionin e tyre të shenjtë dhe mendjelehtësinë e shtesës borgjeze që një kohë bëhet viktimë e hipokrizisë klerikale. një borgjez i kohës në mënyrë naive i beson Tartufit që ta marrë në shtëpi vetëm për të ndihmuar një krerik të ngratë.Ferte-Mion..Kleanti .Ai ai shkruan pasurinë e Tartufit në shenjë të mirëkuptimit dhe sinqeriteti që tregon .1674-Ifigjenia në Aulidë(tragjedi.Shklollimi:shkollë fetare janseniste.Dorina .1665-Aleksandri i madh(tragjedi).Personazhet ndahen në dy grupe : që nuk kuptojnë hipokrizinë si zonja Pernelë dhe pasaniku Orgon dhe ata që e kuptojnë hipokrizinë e Tartufit si Damisi.nuk varroset solemnisht.Në shtëpi kthehet qetësia.1664-njihet me Molierin që i ndihmon në shfaqjen e veprave.1670-Borgjezi fisnik(komedi).Autori mban anën e shtresës së re asaj borgjeze. dhe gruaja e dytë .1665-Don Zhuani(komedi).pasionet dhe karakteret e njerëzve.1664-Tartufi(komedi).Me ardhjen etij harmonia familjare zë e prishet. Krijimtaria letrareNjihet si tragjedian më i mirë klasikë. Damisi dhe Mariana .Punoi: si actor.1667-Andromaka(tragjedi). Don t‟ia japë vajzën.veset.1651-55 studion në manastirin Port-Royal(mëson latinishten.Vdes: 1699.Vdes: 1673.njohu jetën e popullit.1662.Mashtruesit‟‟ dhe ta ndërrojë veshjen Tartufit nga klerik në civil. 52 .hipokrizia e stesës klerikale që mundohet të pasurohet në mënyrë shumë të shpejtë.Orgoni .1658.Tema e komedisë është . Pas variantit të tretë më 1669 u lejua shfaqja.kthehet në Paris.1666-Mizantropi(komedi).lë trupën. më 12 maj 1664.temë nga historia romake). Krijimtaria letrare e Molierit.Intervenon shteti dhe arrestohet Tartufi.Virgjilin dhe konsiderohet njohës më i mirë i Biblës).1661-Shkolla e burrave(komedi).Në këtë akt të fundit intervenon gruaja e Orgonit .1673-I sëmuri imagjinar(komedi).1672-(Bajaziti .Kleri dhe aristokracia u dëshpëruan pa masë dhe intervenuan që të ndryshohet emri në .

Aty gjeti një lëvizje .. që një ditë të martohet me të.. Pasi kreu studimet 3 vjet punoi avokat në qytetin Veklar. madje tregohet vejushë e pangushëllueshme ngase përkundrejt kërcënimeve ajo do ti mbete besnik burrit të saj të mëparshëm.Shekspirin.Trajton ngjarje menjëherë pas luftës së Trojës.Hektorit .Efigjenia në Tauridë‟‟ .edhe pse Pirrua ishte i martuar me Hermionën.Osianin..djalin e Agamemnonit ..Vuajtjet e Verterit‟‟ roman 1774 . gruan e Hektorit .. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE Lindi: më 1749 në Frankfurt mbi Majnë.Rasini i drejtohet antikitetit ngase e tërhiqte humanizmi.Më 1775 Gëten e ftoi duka i Vajmarit që të krijojë në oborrin e tij mbretëror.poetika..Hermani e Doroteja‟‟ 53 .ANALIZA E TRAGJEDISË ANDROMAKA Tema e kësaj vepre është historike(luftë greko-persiane). tragjedi . Familja : Intelektuale(fisnik) Arsimimi : Kishte mësues privat . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT JOHAN VOLFGANG GËTE .Homerin.Në këto lëvizje flitej për Biblën. dhe Andromakën .Elegji romake‟‟ përmbledhje poezish .Hermiona e nxit Orestin ta vrasë Pirron nga xhelozia që sdeshte të martohej me të fejuarën dhe vetëvritet Hermiona nga dhimbja e vdekjes së Pirros se nuk besonte se Oresti do e kryente një akt të tillë edhe pse vetë i kish thënë..Vitin e fundit të studimeve shkoi në Strasburg për të kryer studimet. bijën e Helenës .Fausti‟‟ .në oborr punoi si administrator i punëve shtetërore. i cili ishte simbol i heroizmit .Andromakën e cilësojnë : qëndruaeshmëria morale.Si personazhe kemi Orestin.Egmont‟‟ – dramë .Gici i Berlihingenit‟‟ dramë 1773 .Ajo vendosi të martohej me Pirron me kusht që të betohet se nuk do e vrasë djalin e saj dhe kishte në mendje që në momentin e martesës të bëjë vetëvrasje. Vdiq më 1832 me 140 vepra të kryera. Pirron ..viktimizimi . viktimizimit personal për të mbrojtur qytetin.vërtetësia e ngjarjeve . në moshën 16 vjeçare regjistori drejtësinë në Universitetin e Lajpcigut.Prometheu‟‟ . Hermionën .Pirrua së pari nuk dëshironte të dëgjonte për Hermionën dhe së dyti e kërcënonte Andromakën se po nuk u martua me të ai do ia vriste asaj djalin e saj të vetëm..Këtë e rrëmben biri i Akilit (Pirrua) dhe e dërgon në oborrin mbretëror në Butrint.Andromaka ishte e veja e heroit të Trojës në anën e persianëve.Hektorin e vrau Akili. birin e Akilit .stuhi e sulm‟‟ dhe të ashtuquajturit .por poashtu Andromaka nuk dëshironte të martohej me djalin e vrasësit të burrit të saj.Si student shkroi poezi..Gjeni të egra‟‟.Andromaka këtu tregohet nënë e dhembshme për fëmijët e vet .Më 1794 Gëteja njiher me Shilerin dhe së bashku me Herderin e përbënin grupin e gjenive të egra. vendosmëria për të refuzuar çdo ndihmë që ofronin mbretërit.

afron te buzët kupën e helmit për ti dhënë fund jetës.pohon madje se është doktor në këto shkenca por shpreh pakënaqësinë se s‟ka arritur ende në njohje absolute të së vërtetës dhe nga dëshira për të vërtetën ai jepet pas magjisë me shpresë se mund të zbulojë fshehtësinë e natyrës.Ngjarjet në tragjedi i bashkon ideja themelore.këngë korale.Fausti dashurohet në Margaritën . pas Gëtes Henri Hajne etj.Në pjesën e dytë Fausti vepron në dobi të njerëzimit.Më pastaj Mefistofeli e dërgon te magjistarja.filozofinë.astrolog e magjistar..Fausti në këtë rast mendon se shkenca mund ti shpjegojë fenomenet jashtëshkencore.mer inciativë të hapë toka buke për të ushqyer njerëzit.fshatarët e përshëndesin.Gabimi më i madh i Faustit dhe i njerëzve të shekullit të tij ishe se ata e shkatërruan fenë për tu mbështetur në arsyen dhe racion e njeriut.teologjinë.të bindur se ajo mudn tu shpjegojë ligjet e natyrës. BIOGRAFIA E ROMANTIKUT XHORXH GORDON BAJRONI Lindi:më 1788 në Londër Familja: Fisnike 54 .Ideja lindi që më 1772 kur Gëte dëgjoi për legjendën popullore për Johan Faustin si alkimist.Fausti hap librin e Nostradamusit.Kthehet në shtëpi një qen se le të qetë.në at çast dëgjon jehonën e këngëve fetare gjermane që këndohen ditën e pashkëve në kishë . kurse në të dytën jeta shoqërore e tij.Tragjedia ka . gëzimeve të jetës por doktori spranon. Zvicrën .Fausti i dëshpëruar.E merr Mefistofeli e dërgon në bodrumin e Auerbahut . kur bënte lutje dhe agjërime e ishte i gatshëm për fe.Holandën . futi frikën te njerëzit . monologje.stile të ndryshme etj.Margarita është personzhi poetik i tragjedisë.thërret Shpirtin e tokës në ndihmë por ai e përbuz.poezi lirike. ku sheh studentë të dehur dhe gaztorë.Mefistofeli i thërret djajtë që ta dërgojnë në ferr por vijnë engjëjt dhe e dërgojnë në qiell edhe pse Fausti gjithmon u mundua për të mirën e njerëzimit. kafsha kthehet në fytyrë studenti.Ajo konsiderohet si poemë simbolike dhe filozofike.analiza psikologjike.Tragjedisë i mungon uniteti i veprimit(ngjarja kryesore). i kujtohet fëmijëria. me dashuri ideale dhe reciproke por me fajin e tij mbaron tragjikisht.Rrugën e hulumtimit të natyrës ai e parasheh përmes magjisë. për mrekullitë dhe pushtetin.Historia tragjike e doktor Faustit‟‟.Në monolog ai flet për veten duke treguar se ka kryer (studiuar).ANALIZA E TRAGJEDISË FAUSTI Fausti si personazh ka qenë magjistar që ka jetuar në shek XVI.përmes metafizikës që i sheh dukuritë jashta përvojës.Fausti është përfaqësues tipik i intelektualëve gjermanë të kohës. kjo e bën 20 vjeç më të ri.Shpreh mendimet e autorit dhe lëvizjet e kohës(opinionin gjerman të kohës).Për këtë magjistar kish shkruar dramaturgu anglez Marlou në shek XVI në veprën .ndalet pastaj në një gur që ia kujton të kaluarën.vdes i lumtur.. Italinë.Tragjedia ndahet në dy pjesë : në të parën paraqitet jeta individuale e Faustit . vazhdon me Paralojë dhe mbaron me Prolog në qiell.Ai shëtiti Gjermanin .drejtësinë.Tragjedia fillon me monologun e Faustit.Pastaj Fausti shëtit me nxënësin e tij Vengerin. në Lajpcig .lojërat dhe këngët që ka kënduar edhe vetë ai dhe heq dorë nga vetvrasja.meditime filozofike .shqipton një lutje magjike .Rruga e magjisë është mes shkencës dhe fesë.mjeksinë.Ky e fton Faustin të heq dorë nga mendimet filozofike dhe të jepet pas argëtimeve .Më vonë për të shkroi Lesingu .Mefistofeli është inkarnim i djallit që tregohet si mik i njeriut. bëri shum mrekulli .Tragjedia nis me Kushtim .shfaqet Mefistofeli. sidomos te princërit .

ndahet me pikëllim shkon në Zvicërr..Nga Zvicrra kalon në Itali.Pirrati‟‟ .Bardët anglezë dhe redaktorët skocezë‟‟ këtu i kundërpërgjigjet dhe kritikon nivelin e gazetarisë dhe emra të mëdhenj si Valter Skotin..Poema fillon me Haroldin. shpreh simpati për lëvizjen demokratike dhe urrejtje kundër aristokracisë..Spanjë.Është ditar poetik i Bajronit..Ai donte të thyente monotoninë apo më mirë thënë .Çajldi këtu tregon se vepra është rezult i imagjinatës së tij kjo vërehet se në tri këngët e para flet në vetën e tretë kurse në këngën e katërt flet në vetën e parë sikur të fliste për vetëveten.në Albred .kënaqësitë. Aktivitetet:I ati së bashku me të u vendos në Skoci.Këtë robëri e shfaq me monolog dhe nxit spanjollët me gjuhë poetike .unit‟‟ të vet.Nusja e Abidos‟‟ .Mori pjesë në luftën greke ashtu si shkrimtari shqiptar Marko Boçari . KRIJIMTARIA LETRARE E ROMANTIKUT XH. ANALIZA E VEPRAVE TË BAJRONIT Çajld Harold është poemë romantike-individualiste...Niset të shkojë në vende pa liri politike dhe me një të kaluar historiketë shkëlqyeshme. Rusonë. .të mbyllet në vete pas .Letra Augustës‟‟ .pyetje retorike.Gjauri‟‟ .. pastaj Spanjën ..zëvendësimin e lirisë dhe 55 ..Më 1809 u largua nga Anglia .zhurma e jetës .Pasi kreu fakultetin u paraqit në parlamentin anglez më 1809.Errësirë‟‟ .Në moshë dhjetë vjeçare trashëgoi pasuri pasurinë familjare nga kushëriri i tij me titullin e lordit.Don Zhuani‟‟ kryevepër e papërfunduar. .Greqi.Kish të ëmën zemrake. natyra dhe njerëzit që dinin legjenda më von do i shërbejnë për veprat që do të koncipojë.Ai nuk mund të kuptojë si një popull i lavdishëm siç ishin dikur spanjollët tani ishin në robëri.Dy këngët e para kanë parathënie.Rrethimi i Korintit‟‟ katër të fundit të botuara më 1812-16 .Si fëmijë lëndoi këmbën dhe mbeti tërë jetën i çalë.Orët e prehjes‟‟ 1807 ..Udhëtimet e Çajld Haroldit‟‟ .eksklamacione..Ëndërr‟‟ .kish temperament eksploziv.i paqëndrueshëm dhe me kompleksin e inferioritetit..Ka katër këngë me mbi pesëqind strofa..Turqi dhe Shqipëri.Shkollimi:U shkollua në një shkollë të fëmijëve të pasur vazhdon studimet në Universitetin e Kembrixhit.Vdiq në Greqi nga sëmundja e Malaries më 1824.BAJRONI .Studion gjuhën dhe letërsinë klasike greko-latine.ku ende freskonte robëria dhe dhuna e pushtuesve francezë nën udhëheqjen e Napoleonit.i ri i ngopur nga dëfrimet.Strofa për Augustenë‟‟ .Malti. largohet nga vendi i vet dhe i mërzitur e i dëshpëruar shkon të kërkojë zbavitje në vendet e huaja.Viziton Portugalinë . përmbledhja e parë me vjersha .në dhomën e Lordëve.Më 1812 kthehet në Angli.G.Gruaja me fëmijën e posalidur i kërkon divorc.. nisi turne për në Portugali..historinë e vjetër atë të Lindjes. hero romantik.Kur u ndamë ne të dy‟‟ .Lexon shkrimtarë francize të shek XVIII m Volterin .epitete. e ka mbajtur gjatë udhëtimeve të tij.

Më 25 dhjetor 1825 para Sheshit të Pallatit shpërtheu lëvizja dekabriste dhe cari e pyet se çdo të kishte bërë po të kishe qenë jashtë ai thotë do të isha përbri shokëve të 56 . qytetin e vetëm të lirë.Volteri .Gjyshja si fëmijë i tregonte përralla të bukura dhe kështu e futi në krijimtari popullore.flitej për nevojën e ndërrimeve në Rusi.Shpreh shqetësimin për Europën që lufta e Vatërlos e kishte bërë tragjedi të njerëzimit.Çadajeviç‟‟.Si i ri shpërtheu dëshira për poezi . del në Bosfor.veshjet.Në këngën e katërt flet për qëndrimin e tij të fundit në Itali 1817 .shpreh keqëardhjen e tij për gjendjen e fundit të Italisë duke e krahasuar me antikitetin e lashtë romak që ish i lavdishëm për kohën.Viziton Andaluzinë .Më 1811 regjistrohet në liceun e fisnikëve në Carskoje Selo.Krijon vepra nën ndikim të Bajronit.tamburxhi).Poashtu vizitoi Shqipërinë jugore .përshkruan bukurinë e natyrës. internohet në Mihajllovsk më 1824..fatin e mbrapshtë grek . pastaj vallet që hedhin shqiptarët etj.Tasos etj.Begjikën lumin Rajna.U këndon humanistëve si Rusoi.mësoi frengjishten. por ai kërkon që grekët vetë të punojnë për lirinë e tyre e jo të prisin nga dikush tejtër.Mikelanxhelos.flet për popullin duke thënë se grekët nuk janë popull që janë pajtuar me robërinë .Nga vizita e impresionon : natyra shqiptare.Vrojton kompleksitetin e shqiptarit . Morenën .Bokaçio.liceu ishte çerdhe e mendimeve revolucionare..Ky është poeti i ardhshëm i Rusisë‟‟. virtytet e popullit . aspektin moral . . thotë se e cilëson bukuria fizike dhe besnikëria .Ajo vepron si romantike ngase di të këndojë dashurisë .këngët(tamburxhi.pas humbjes së Napoeleonit në Vatërlo.ia përkujton luftën spanjollo-angleze dhe asaj franceze. psikologjik .njerëzit me të gjitha komponentat.Lirisë‟‟ .Ciceroni..Shpirti revolucionar nuk i pushon . në provim mature recitoi poezi para Darzhavinit i cili pas poezisë tha .Poashtu Haroldi në këngën e tretë flet për Zvicrën e vitit 1816. Himarën . Kadizin .Kontakti me shqiptarët i lë mbresa sidomos mikëpritja .Viziton Greqinë . në Stamboll.Prej 1820-1823 qëndroi i internuar. konkretish Janinën .Haroldi viziton Albulenën.Galileut.Pushkini u bë anëtarë i lëvizjes dekabriste që kërkonte reforma dhe heqjen e bujkrobërisë. entuziazmohet nga qendresa ndaj pushtuesëve.lexoi letërsinë e klasicizmit francez.Petrarkës.U këndon edhe këtu humanistëve si Cezari. një femër pa emër .heroizmit të një populli të thjeshtë‟‟.shkëmbijtë e pyjet që formojnë harmoninë e plotë.Flet për këngët . BIOGRAFIA E ROMANTIKUT ALEKSANDËR SERGEJEVIÇ PUSHKIN Lindi:Mosë më 1799 Familja:Fisnike Shkollimi:Mësimet e para i mori tek edukatorët francez. Aktivitetet :Më 1817 u punësua si nëpunës në Petërburg.Tregon se e njeh historinë shqipëtare të periudhës së lavdishme. vallet ..Fshatit‟‟ dhe u bë me nam në mesin e të rinjëve. Ali Pashën.shpërthen me urrejtje e zemërim kundër aristokracisë ruse dhe padrejtësive shoqërore..Shkroi poezitë . folklorik .me ndërhyrjen e shkrimtarëve rusë të asaj kohe dënimi iu ndryshua duke e transferuar në jug të Rusisë në Kaukaz.Flet për pozitën e vështirë të gruas shqiptare në familjen patriarkale. kur e thërret atdheu ajo e lën kitarën dhe rrëmben pushkën për të lufutar armikun.Viziton Seviljen . e dalë nga populli. u përkujton grekëve të kaluarën pasi flet për luftën greko-turke që ndodh në periodin 18091811. kulturor.zhgënjehet me vendasit se skanë dëshirë e vullnet për të luftuar kundër armikut.me të keqen dhe kërkon ndërrim të gjendjes.Shëtit Alpet .me padrejtësinë.Ai shfaq romantizmin me shfaqjen e .Dante.Shfaq heroizmin e një heroine nga Sirakuza .dhunën.Flet për vargmalet që i duken si amfiteatër.Cari nga ky veprim i Pushkinit u acarua dhe kërkoi që ai të ndëshkohet me internim. preardhje fisnore . bijës së tij Adës.Në këngën e dytë përshkruan vizitën në Greqi dhe Shqipëri.

mi. v. tufën e dhenëve. që mbahen me ligje të rrepta dhe me dhunë dhe skllavërinë burrërore . livadhet . asaj provinciale . narracionit të shkrimtarit . ANALIZA E POETIKËS LETRARE TË PUSHKINIT Shkroi poezi lirike me motivacion patriotik. erotikës dashurore .Lirika shfaqet me atë kur Pushkini e shpreh haptazi qëndrimin e tij përmes personazheve .thotë se shumësia e temave e emërton këtë roman si . të zbrazur e plot dëfrime. shprehje poetike. vazhdimi i sistemit shoqëror të bukërobërisë.shtron n.Onjegini.shpreh mendimet e reja progresive.shkollën e kish vend dëfrimi e loje. një vajze që e ka vizituar në Mihajllovks. analizës psikologjike të personazheve .ia ka kushtuar Ana Kernës .shkatërrohet psikikisht.Rrethanat politike –shoqërore-ekonomike të Rusisë së shek XIX ishin : zhgënjimi i masave popullore pas fitores historike kundër Napoleonit .Poezia ka qartësi të madhe .ndër poezitë e para. e takon xhaxhai i tij dhe kërkon nga Onjegini që të bëhet 57 . asaj të Moskës dhe asja të Petërburgut.mësoi përciptazi letërsinë greke-romake.ndjenja të sinqerta etj..erotik dhe peizazhist.. merret me poezi. përshkrimeve të natyrës . me brenga e mërzi .parazitizmi dhe individualizmi e indiferentizmi.kalonte jetë mondane . ku sundojnë tmerret . kujtimet e mbuluara nga një mjegull . . kodrinat . shoqëror . kupton se ska talent..Fshati‟‟-shpreh tabllo nga idila fshatare .paraqet poezi peizazhiste.Tema e romanit është .Me pjekuri pasqyron fytyrat kundërshtimore të shoqërisë njerëzore kudo në botë: tiraninë me jetën e pallatëve .lexon vepra .Shpreh një disponim të dyfishtë të poetit : disponimin e ngrysur . të zymtë e plot andralla.mësoi gjuhë frenge por edhe sjelljen e shfrenuar aristokrate. një jetë tërësisht e zbrazur.bëri jehonë të madhe në qarqet aristokrate dhe cariste. llahtaria .Mbrëmje dimërore‟‟.përfaqësues i aristokracisë së Pëtërburgut .Poeti është optimist në shprishjen e kësaj dhune që mbahet me kamxhik e pranga dhe ai këshillon carët që me kohë ta lënë popullin e lirë se nesër i pret fundi i turpshëm.Personazhe kryesorë janë: Onjegini.P.brigjet .Më 1831 u martua nuk pati jetë të qetë. tërheqja dhe mbyllja në vetvete për shkak të pamundësisë dhe të paaftësisë për ta ndryshuar gjendjen .Liria‟‟. sidomos për botën intime që reflektohet por edhe për forcën shtytëse që është burim i jetës . studiues i thellë i veprës së Pushkinit.enciklopedi të jetës ruse të vitetve 20 të shek XIX‟‟. gurgullima e rrëkeve. nga privimi I fshatarit nga liria ekonomike .ndikimi i kulturave të huaja në rrjedhat e kulturës ruse etj.lëvizja revolucionare e rinisë së kohës për ndryshimin e gjendjes ekonomike dhe të sistemit-politik-shoqëror.Më 1837 e prekën rëndë nderin familjar u përgjigj me dylufim ndaj një oficeri dhe nga plagët vdes më 1837.Bjelinski ...në moshën 18vjeçare.Kjo jetë pa ndonjë qëllim të caktuar e bëri të mbyllet në vete . griplan me kopshtijet .. ANALIZA E ROMANIT EUGJEN ONJEGIN Romani ndër të parët i shkruar në vargje.A. ku jep modele të mrekullueshme të peizazheve të vjeshtës dhe dimrit rus.Lenski.Pushkini mbetet poet i dashurisë .Viti 1827 shënon fundin e internimit më 1827 çlirohet nga pesimizmi. digresioneve të ngjarjeve. shpresë për të ardhmen dhe forcë përsëritëse e gjenetikës familjare.sgjen dot motive.si fëmijë u edukua nga mësues francez.dëshpërimi nga mossuksesi për ndryshime .Shoqërisë ruse e cila karakterizohej nga prapambeturia intelektuale .ushtima e mullirit që spushon . konservatorizmi.Edhe pse i takon epikës kemi mjaft pjesë lirike të ndërfutura dhe paraqet një vepër të ngjizur epiko-lirike.Kernës‟‟. valza mbi liqenin e qetë..Autori i bën tri kategorive të aristokracisë . ajo e fshatit dhe e qytetit rus në fillim të shekullit XIX .Vdiq si 38 vjeçar.Jetën e fshatit nuk e sheh të shkëputur nga tërësia e raporteve shoqërore.Tatjana. plevicën dhe në detaje si aroma e sanës ... për të cilën poeti ka konsiderata të mëdha .jeta ruse .

i shfaq dashuri përmes një letre .Të mjerët‟‟ .dashurohet në Tatjanën .formës letrare..Tatjana martohet fillon të shfaq Onjegini dashurinë ndaj saj . largohet nga qyteti .Katedralja e Parisit‟‟ . është e rritur në frymën e traditës popullore .Vepron si romantik .Kërkon ndërrimin e përmbajtjes tematike. .. . tregime .Njeriu që qesh‟‟.Tatjana dallon nga Onjegini .Francë lindore Familja:Intelektuale. pas revolucionit borgjez......Bug-Zhargal‟‟-botuar më 1820 .. shkon të jetojë në shtëpinë e xhaxhait në fshat nga revolta dhe pakënaqësia.Vepra dhe fjalët‟‟ libër gjykon qëndrimin e qeversië dhe i mbron kryengritësit .më 1812 kthehet në Paris vazhdon jetën me familjen. dëshiron të bëjë ndryshime. Aktivitetet: Shërbeu si ushtarak i Napoleonit.Viti 93‟‟ roman flet për ngjarjet e vitit 1793 .Më 1848 u zgjodh Hugo në parlament nga Luigj Napoleoni III.Më 1817 mer pjesë në konkursin e Akademisë Franceze ku mer vendin e parë.Studioi në fakultetin politeknik dhe përfundoi në drejtësi..dëshiron të shkojë në një vend tjetër .Mbreti dëfren‟‟ .Vdiq më 1885 KRIJIMTARIA LETRARE E VIKTOR HYGOSË .të shprishen rregullat e ngurta të dramës etj. roman .të futen ngjarje nga jeta e gjallë e aktuale.trashëgon pasurinë ...krijon miqësi.Onjegini ishte i pakënaqur me politikën e carit rus. me përralla ..pasardhës i tij. i ati general i Napoleon Bonapartës .Ndëshkimet‟‟ .regjistrohet në kolegjin Kordie. vajzë me virtyte të larta.bën dyluftim me të dhe e vret.nipi i Bonapartës. vepra e parë .Kromuel‟‟ – dramë .. . ajo nuk ia kthen dhe pason katastrofa e tij. . nuk u luajt asnjëherë.I hedh poshtë rregullat e klasicizmit dhe ndërton ato të romantizmit.Soditjet‟‟ . djalosh ky me formim intelektual. tenton të bëjë reforma për përmirësimin e gjendjes së bujkërobërisë së fshatarëve.Më 1841 u bë anëtarë i akademisë Franceze.Si fëmijë jetoi në Francë ..Lenski përfaqëson aristokracinë provinciale BIOGRAFIA E ROMANTIKUT VIKTOR HYGO Lindi : më 1802 në Bezanson.Historia e një krimi‟‟ . e ëma grua aristokrate rojaliste..Ajo përfaqëson rininë përparimtare ruse .Arti i të qenurit gjysh‟‟ 58 ..traktat dhe manifest për romantizmin.dramë 1830 zhvillon betejë mes romantizmit dhe klasicizmit.Spanjë dhe Itali. din më von pasi martohet ti thotë jo Onjeginit ngase ky kërkon të çkurorëzohet .Ernoni‟‟. roman 1831 .Legjenda e shekujve‟‟ .njihet me Lenskin .Oda e poezi të ndryshme‟‟-botuar më 1822 .Napoleoni i vogël‟‟ .Kur e takon Onjeginin pëlqen idetë përparimtare dhe revolucionare të tij . legjenda etj.

Legjenda e shekujve‟‟..Në poezinë .Mbreti i poshtër‟‟ .. .Hygo tregohet romantik .Lux‟‟ shpreh dëshmi e optimizëm për ardhmërinë e ndritshme të botës.Mbreti hajdut‟‟ .Ultima verba‟‟ ku u drejtohet të gjithë të arratisurve ..atë e akuzon si sundimtar që ka rrëmbyer pushtetin në mënyrë të paligjshme .Mbreti ziliqar‟‟ .shkencëtarëve të akademisë francize si Dyval .Ndëshkimet‟‟. Mbreti matuf‟‟ ..vazhdon me sociale dhe kurorëzon me atë meditative dhe satirike..Fillon me poezi lirike intime.Mbreti i vogël‟‟.Orientalet‟‟ . ANALIZA E POEZISË LIRIKE Romantizmi si formacion teorik-letrar karakterizohet me favorizimin e shprehjes së botës së brendshme të poetit apo të personazhit. Mbreti frikacak‟‟ .Ndërgjegja‟‟ . . qenit gjysh‟‟ . . . ...Doozi në gjumë‟‟ .demaskon figura e personit më të urryer nga Hygo ajo e Luigji Napoleonit III.Kujtimet e natës së Dhjetorit‟‟ shpreh portretin sadis dhe kriminel të komplotistëve..poemë epike . i ngra paradokset e kohës në nivel letrar. urrejtjen ndaj tiranëve dhe despotëve . Shkruar më 1885 etj.Orientalet‟‟. realist .. Mbreti që zgërdhihet‟‟ . dy fronte markante .. që të mos pushojn e të luftojnë për Republikën(njëri nga të arratisurit ishte edhe vetë)..Njerëzit e varfër‟‟ . .kurorëzon me lirikën meditative dhe satirike.Soditjet‟‟vazhdon lirika sociale dhe me veprat .. Hygo dallohet si poet.. Hygo u jep përgjigje : I përgjigjem një aktakuze. ... .flet për luftën e popujve të vegjël për tu çliruar nga robëria .Në poezinë . në këtë rast populli grek.. sundimtar që mba pushtetin me dhunë dhe egërsi .. . . poezi e këtij vëllimi është . .. .këtë gjë romantikët e shprehin përmes vargut. Mbreti intrigant‟‟ .ka tri vëllime. ANALIZA E ROMANIT TË MJERËT 59 .Në poezinë .. kohën e vjetër . .me poezinë .. ide kjo e paraqitur më 1850 . monument i poezisë francize . pse shërbehet me fantazinë dhe idealizmat.Ndëshkimet‟‟.tregon sakrificën e një fëmije të moshës rinore për liri..Legjenda e shekujve‟‟ .Autori shpreh qëndrim antimonarkist . ...Shkruar më 1846 .Legjenda e shekujve‟‟-shpreh tredimenzionalitet kohor .. .. . pse nuk ka sundimtar që të mos jetë tiran e despot për popullin e vet. .... kemi erotikë baladeske flet për vajzën që në kolonën e ushtarëve të kthyer nuk e sheh të fejuarin e saj. .Mbreti i dyshimtë‟‟ . Poezia ...epike dhe dramaturgjike. shpreh persiatje meditative . . sundimtar që merr nëpër këmbë dëshirat e popullit.. .Katër erërat e shpirtit‟‟. të mesme dhe të re..sidomos ato të intelektualëve që kundërshtonin konceptet e romantizmit.poeti për këtë gjë ishte ngritur të flasë edhe në parlament që ta mbrojë demokratizimin nga perandorizmi.Arti I t. në kohën kur Luigj Napoleoni III suprimoi republikën për të vendosur më vonë perandorinë.Poezitë me përmbajtje demokratike janë .Këtu kemi këto poezi ... Mbreti kriminel‟‟.Këngët e rrugëve dhe të pyjeve‟‟ .Oda dhe balada‟‟.E vluara e trumbjetarit‟‟ .Oda dhe balada‟‟. të tiranëve dhe despotëve që nga fillimet e shoqërisë njerëzore.ANALIZA E VEPRAVE TË VIKTOR HYGOSË Hygo në aspektin tipologjik la vepra të gjinisë: lirike.Ai këtu paraqet historinë e njerëzimit ..fillon me këtë vepër lirika intime.. .Soditjet‟‟-botuar 1856 .Nox‟‟ nxjerr trradhtinë si fakt që varros republikën.Djali‟‟ tregon pasojat e robërisë.Mbreti mosmirënjohës‟‟ . . .

dhe në fund ai i tregon gjyqit se vetë ai ishte Zhan Val Zhani. e shpëton Kozetën nga kthetrat e familjes ku punonte . 60 . Në episodin e dytë : e ndërron emrin në Madlen . e cila ishte pasuruar duke ju faleminderuar plaçkitjeve që ishin bërë në luftën e Vatërlosë. Murjeli.Zhani është i dënuar me burg . Fantina femër e persekutuar .Zhan Val Zhani si i burgosur me punë të rëndë . vajzë ilegjitime .Mariusi është borgjez i ri plot ideale revolucionare .Zhan Val Zhani arrestohet . Fushëlëron arrestohet nga Zhaveri .Zhan realizon premtimin e dhënë Fantinës . njihet me Mariusin .Ka dy variante të romanit . ai arrit të ikë nga burgu . i persekutuar . kryetari i komunës Madlen e liron .Kozeta paraqet personazhin më të përkryer i viktimës së pafajshme. prifit me humanizmin e tij e pranon .Gravoshi . dërgohet në burg . i nënçmuar. më 1832 buçet kryengritja në rrugën Sent Deni.Në këtë roman tregohet viktima e një rendi shoqëror. kur vdes në vetmi . të keqtrajtuara dhe të nëpërkëmbura.Në episodin e katërt Zhan Val Zhani vendoset në rrugën Plumet .Zhaveri është fytyra më negative që mbaron me vdekje.Madleni u bë objekt për gjyqin e vendasit që kërkonin të dinin për biografinë e tij .Mbi barrikada është edhe Zhan Val Zhani së bashku me Mariusin dhe Gravoshin .Zhan Val Zhani është i burgosur . ik nga prifti . ai magjepset me zemërgjerësinë e priftit dhe kjo gjë ndikoi në ndërrimin e tij nga karakteri i Zhanit si hajn në një njeri të ndershëm që jeton me mundim dhe djersën e vet. e shpëton Mariusin e plagosur rëndë i cili më vonë martohet me Kozetën.Epopeja e rrugës Sent Deni është një ndër ngjarjet më kulminante të lëvizjes revolucionare . lufton kundër monarkisë. mirëpo Zhani natën ia vjedh priftit shandanët e argjenda . bëhet viktimë tragjike e romanit.Fantina kishte një vajzë të quajur Kozetë .ngase kish bërë vjedhje dhe ishte një skamnor që skishte siguruar as kafshatën e gojës .shërbëtore. kur mendohej se kish vdekur duke ikur kanaleve të Parisit ai arrin te familja e Tenerdierëve . e poshtëruar nga shoqëria dhe ligji. por ai përsëri arrin të shpëtojë.Në episodin e parë kemi ngjarje nga Zhan Val Zhani dhe prifti i Denjit . ia fal jetën policit Zhaver . mbi kokën e tij ndriçojnë shandanët dhe argjenta e priftit Myrjel. strehohet te prifti i Denjit ..ballafaqohet me një rast të rëndë social me atë të Fantinës .femër fatkeqe. të gjithë nën komandën e studentit Enzholras.Viktor Hygo në këtë roman glorifikon historinë franceze të shek XIX.Prifti Myrjel është kuptues i psikologjisë së Zhanit . pasi kish ndryshuar karakter bëhet kryetar i një vendi të vogël. rrëgjimi) e fëmijëve vjen nga varfëria e skajshme e cila ia ngulfat jetën dhe ekzistencën.Në episodin e tretë kemi Kozetën si shërbëtore në një familje të pasur .botuar më 1862. njëri i vitit 1845 që i sjell Hygos titullin e akademikut në Akademinë Franceze dhe tjetri i vitit 1860 që i sjell titullin e fisnikut derisa ishte në mërgim në Belgjikë. të tregohet se si gruaja humb dinjitetin familjar nga varfëria e skajshme dhe tregohet se si atrofia(venitja . Mariusi dashurohet në Kozetën . Madleni e zbulon veten kur gjyqi duhej ta dënonte Shamatien të akuzuar për vjedhje duke dyshuar se ai ishte Zhan Val Zhani .Ideja e romanit mbështetet në tri pika kryesore: të tregohet se si degradohet njeriu i shtresave të varfëra . ligji e dënon me burg .Të mjerët‟‟ . simpatik për lexuesin. jeton në qytet të madh kur merr pjesë në lëvizje revolucionare . i merr në mbrojtje qeniet e mitura . prostituta ishte poashtu e keqtrajtuar nga polici Zhaver. e fsheh së pari në një shtëpi pastaj në manastir. dënohet si prostitute . për të siguruar bukën e ëma ish marrë me prostitucion dhe kjo qe arsyeja pse e liron Madleni. i cili kishte orientime republikane . prifti nuk deklaron se i janë vjedhur shandanët dhe kjo e shpëton Zhanin .Shamatien e lirojnë nga akuza për vjedhje. xhandarët e zënë hajnin . ndërron emrin në Foshëlëvon . djalë i mbarë i braktisur nga familja .

61 .

Danten.poezi lirike.sofike.melodrama.dënon duke qeshur). Biografia e modernistit Gjergj Fishta Lindi : 23 tetor 1871.balada. Stamboll-1913. Pjesëmarrës në: Konferencën Paqësore të Paris-1919. 1899.artikujt letrarë. Dekoratat :”Mearif”(1912-P. 1916-themelon Komisinë Letrare(me L.strofa alkeike. Bukuresht-1931. Zbulohen koncepte të së bukurës.komedia.Gurakuqin).9-rrokëshin. Njihte Homerin. 1905-1937 Lahuta e Malcisë (vepër epike me 30 këngë) 1907-Anzat e Parnasit (satirë) 1909-Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1913-Mrizi i zanave (vepër epike) 1922-Gomari i Babatasit (satirë) 1911-Shqiptari i gjytetnuem (melodramë) 1909-Vllaznia(dramë) 62 .romani. Personazhet e veprave janë huazur nga historia biblike. “Lector Jubilatus(1929Francë).romake e helene. 1913-1944 botohet revista “Hylli I Dritës” 1921-Gjim.oda.simbolizmit. Kultivohen poemat e gjata-epopetë.trioleti.Osmane).”Illyricum”-Shkodër. “Phoenix(1931-Greqi).romanca. “Ritterkreuz(1912-A. 1908-Kryetar i komisionit të Alfabetit-Manastir.himni.11-rrokëshin.studimet në Bosnjë. Mësimet e para në Kuvendin e Troshanit.Fishtë të Zadrimes. Punoi : mësues në seminarin e Troshanit.let. Asamblenë e Kombeve të Bashkuara Nju Jork-1922.Hungaria).zhvillohen format e prozes: eseu.klasike. Krijimtaria letrare e modernistit Gjergj Fishta Përdori vargje të ndryshme:7-rrokëshin. Këndon sipas parimit të Horacit(Castigat ridendo . 25.Janar-themelon shoqërinë “Bashkimi”-Shkodër. Anëtar i Akademisë së Italisë (1939).fejtoni.harmonisë.hudhet patetizmi romantic dhe shprehet disponimi kritik ndaj dukurive shoqërore.futurizmit etj. Letërsia moderne karakterizohet me hibriditetin e formave dhe strukturave stilistike ku ndihen elementet e romantizmit.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË TRETË Panoramë e letërsisë moderne shqiptare Letërsia e kësaj periudhe njeh 2 tendenca : modernen dhe avangarden artistike. Athinë-1930.1894-shugurohet si prift.tragjedia.Virgjilin.02.Mblidhet dhe botohet letërsia gojore.përkthehen shkrimtarë botërorë etj.

1914-Juda Makabe(tragjedi).por nuk iu plotsua.Halilit. Njihte rrethë 15 gjuhë.kombëtare. Studimet -Filologji Romane-Paris dhe i mbaroi në U.1912.zgjidhet deputet në Parlamentin Shqiptar. 1912 që kanë temë të përbashkët :fatin e shqiptarëve te fuqitë botërore.Oso Kukës.shpreh kërkesat për let.ku varroset në Boston. 4 maj 1995-rivarroset në Parkun e Madh.nderi. si : besa.Konicë.të mesmen në kolegj Saverien-Shkodër.Abdyl Frashërit. 1897-1909 kohën e rev.shkruar me vargje tetrrokëshe e ndërtuar në formë të epopesë.dëshira tij ishte të varrosej më Shqipëri.qeniet mitike krijon funskionimin e botës së begatshme shqiptare.Vepra shpreh imazhin e plotë të shqiptarëve të cilët i lartëson me elemente etnografike që dallohen gjatë historisë sonë. Ifigjenia në Aulli(tragjedi).gëzohet e vuan bashkë me personazhet që me ngjarjet.Gonzaga (melodramë).mirret me diplomaci..ndodhi e personazhë konkretë.njëkohësisht drejton rev.këndohet trimëria e shqiptarëve si :Marash Ucit. 1919-përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington. Shkollimet:mësimet e para në Konicë. II.mbahet në frigorifer nga shoket deri më 15 shtator 1948. 63 . Vdes: 15 dhjetor 1924 në Boston.vepra paraqet ngjarje.keqtrajtimi nga fqinjët dhe fuqitë e mëdha për qëllime personale.25 mars 1897-1909 boton revistën”Albania”(shqip e freng.Liceun Perandorak(Gallatasaraj-Stamboll) dhe Dizhon-Francë.Harvard.shpalos me zanat kujtimet gjatë historisë.besimi. Mojsi Golemi e Deli Cena (vepër epike) Poemë për Skenderbeun(sipas Barletit) Analiza e veprës “Lahuta e Malcisë” Ndërtimi:E ndarë në 3 njësi tematike. Për këtë Fishta njihet si “Homeri shqiptar” Tema:Lahuta e Malcisë shtjellon ngjarjet e viteve 1858.Albania. 5 janar 1924.aktet luftarake të tyre krijon strukturën e veprës ndërsa me zakonet e doket. 1912-njëri nga 4 themeluesit e Shoqërisë Panshqiptare “Vatra”. Subjekti :përshkruhet konflikti dramatik të ngjarjeve historike. 1878.”Dielli”-Boston.Gjergj Elez Alisë etj.1920-1923-periudhën e proceseve të vështira politiko-shoqërore.) 1909-jeton në Amerikë. që me aktet e tyre fitojnë veti mitike si të: Mujit.qe krijojnë realitet fiktiv për të forcuar vetëdijen historike.e refuzon më 2 mars 1924.solidariteti. Krijimtaria letrare e modernistit Faik Konica Ndahet në 2 periudha: I. Biografia e modernistit Faik Konica Lindi:15 mars 1876. Studime brenda letërsisë kombëtare dhe nga shkrimtarë të huaj (studimi i Maksimilian Lambercit) ku tregohen ndërlidhjet artistike të Lahutës me Iliadën e Homerit dhe Eneidën e Virgjilit.Tiranë.1929-Shën L.Ali Pashë Gucisë.Fishta si rrëfimtar aktiv.

Robotët – paraqet njeriun pa kokë që vepron mekanikisht. 1928-Shqipëria si m‟u duk(reportazh ne 25 numra). –shprehë mozaikun e kulturës.1895-Shqipëria dhe Turqit(broshurë politike-frengjisht). 1922-Katër përrallat nga Zullulandi(cikël tregimesh).varfërinë.3 faqe shqip.hartohet Shqipëria-kopsht i Evropës Juglindore(vepër eseistike10ese. 16. i qetëson ata kur e humbin kontrollin nga vazet e këngëve dhe ritualëve të ndryshme.ai ballafaqohet me paditurinë.njeri intrigant.gusht-dhjetor 1924-Dr.apati për punë plogështi orientale dhe armiqtë që pengonin progresin në Shqipëri që përfaqësonin 3 tipa njerëzish : I.pos të sjell dëme me anë të shpifjeve e padrejtsive në shoqëri shqiptare.të shoqërisë shqiptare që ishin të zhytur në jetën anadollake. Pligu-atdhetar me plot virtyte udhëheqës ideal për zullutë pasi njeh psikologjin e tyre. interesxhi i cili mashtron zullutë për interesa personale.Gj.ndarë në 25 pjesë) 1915-Gjermania dhe Shqipëria(broshurë politike në freng). Tema:paraqet sintezë të fuqishme mes realitetit dhe heroit përparimtar – Dr.Ekspertët –nëpunës që nuk di tjetër. II.11. 1935-1939. 1923-Nën hijen e hurmave(përkthim nga 1001 netët arabe).1924 në Mamuras nga njerëzit e Zogut.08.anglisht)botohet 1957 nga Mc. i cili është njeri i mjekësisë moderne të Europës ( që studioi në Rusi e Suedi). përshkruhen problemet dhe shqetsimet të njohura për shqiptarët që janë të zhvendosura në Afrikë te populli i Zullulandit me kulturë origjinale dhe plot energji qe bijnë pre e demagogëve dhe fjalëve boshe të Sepias.fillim romani si sui generis).dhunë qe kishin qenë të shtruara nga njerëzit hajdutë të ministrit Salemboza.historisë dhe botës shpirtërore të shqiptarëve. Analiza e tregimit “Katër përrallat e Zullulandit” Tema: është në plan satirik. që edhe shpreh aparatin burokratik të Mbretërisë shqiptare. 20 mars 1911-Trumbeta e Krujës(fletore.Levantet – njerëzit snobë që tallen me traditat e zakonet e vendit dhe poshtëron fjalën shqipe.por posa të zbresë te porta Durrësit në vend të moralit e ligjit.1918-Jeta e Skënderbeut(sipas Barletit.Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit(25 pjesë. 8. Analiza e romanit “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurasit” Nxitje për këtë vepër merrë nga vrasja e dy amerikanëve më v. Personazhet : Denisulla Sepia. III.1 anglisht). Jeta tij jipet në 2 etapa : qëndrimi jashtë atdheut ku edhe e priste karierë me perspektivë dhe koha e kthimit në Shqipëri për të bërë rimëkëmbjen e popullit.Bridge Comp. 1899-1901-“Albania e vogël”(shtojcë politike për “Albania” –shqip e freng).mjerimin.-Neë York. Analiza e esesë“Shqipëria si m’u duk” Përshkruan gjendjen që sheh pas 16 vjet mërgimi. 64 .1912-17.

artist në teatro. 1947-me studimin “Bet‟hoveni dhe Revolucioni Francez”doktoron në muzikë. Punoi si qerraxhi.Përkthen veprat e klasikëve dhe humanistëve botërorë si : Martesa me pahir-Molieri Vanina Vanini-Stendali(novelë). Përkthimet:.prepotent e i zgjuar që drejton fatin e vendit.Dhalla dhe Dr.Gjilpëra një intelektual shqipëtar që e karakterizon vendoshmëria dhe urrejtja ndaj paditurisë ku edhe fiton respect për mendimet e pavarura.1909-1913 përkthen vepra kishtare për nevojat e Kishes Autoqefale Shqiptare. Ministri Salemboza-tiran anadollak. ndahen në 2 pjesë: I.në BRSS. Noli përdori motive nga bibla dhe mitologjia(greke dhe kishtare).Arifeja. Zonja Ingra e Ostrotit-Ibzen(dramë). Otello-Shekspiri(tragjedi).sufler.studimet e filozofisë i filloi në Athinë por si mbaroi.polici doganes.1937. Vdes: 1965. 1960-Autobiografia(anglisht. Faza e dytë nga 1931 kur heq dorë nga politika dhe mirret me muzikë dhe histori.dramë dhe publicistikë. 1947-Albumi(vëllim poezish).suedezja Ingridi. 1908-shkon në Amerikë studion historinë në U.plaku marteshanas. 1934-temë diplome pat poemën simfonike Scanderberg.shkrim në prozë).Harvard deri më 1912 . Njihet si themelues i elegjisë politike. Armiku I popullit-Ibzen(dramë). Dr. Biografia e modernistit Fan Stilian Noli. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: Faza e parë që zgjat deri më 1930 ku merret me poezi.Ali Bibiu. Shkollimi: fillor në shkollë greke.më vonë si diplomat e burrë shteti. II.nusja Vera. Veprat: 1907-Israelitë dhe Filistinë(dramë 3aktëshe) 1921 dhe 1947 punuar 2 herë-Historia e Skënderbeut(prozë). Krijimtaria letrare e modernisit Fan Stilian Noli.gjimnazin në Keshan.Emrullahu – mjekë që me mentalitetin ballkanik e anadollak paraqesin mjeksinë e prapambetur. Lindi:në Ibrik Tepe në Edrene-Turqi.më vonë shugurohet prift dhe angazhohet për ndarjen e Kishës Ortodokse shqiptare nga ajo greke që njihet në Patriarkun e Konstantinopolit më 12.Zylfikar agai.IV. 1927 nëntor-merrë pjesë si anëtar I delegacionit të Ballkanit me rastin e 10vjetorit të “Revolucionit Socialist të Tetorit “. Jul Cezari-Shekspiri(tragjedi) Hamleti-Shekspiri(tragjedi) 65 . Personazhë tjerë: Muhedin agai. Studion muzikën në Konservatorin e Nju-Inglendit.6 janar 1882.Personazhët: Dr.

1908-1910.or Marathonomak” është poezi që i kushtohet revolucionit.por atij i kthehet fuqia dhe vret filistinët me c‟rast bindet se forca është arma e vetme për imponim të fesë sic e këshilloi plaku Rabin.II. Familje: bir i Abdyl Frashërit dhe nipi i dy figurave të shquara shqiptare: Naim dhe Sami Frashëri. 1912-ministri i parë për punët botërore. Aktivitete: ndihmoni në botimin “Kalendari Kombiar “-Sofje.simboleve përshkruan ndjenjën e nostalgjisë në trajtë monologu.u rrit në Stambollë.udhëheqës i Ballit Kombëtar. 5 maj 1916. Hapi librari në Tiranë(mbi 20. 1920-kryetar i Delegacionit shqiptar në konferencën e Paqes-Paris. Tema: Është quajtur “Skelet drame” se tregon konflikt të zbehtë fetar mes monoteizmit dhe politeizmit. 66 .mashtrohet nga vajza Dalila që e vë në gjumë dhe zbulon sekretin e fuqisë së tij. Analiza e vëllimit “Albumi” Shumica e vjershave janë marzhe dhe satira politike.1926-1929. Vjershat si “Sulltani dhe Kabineti” “Shën Pjetri në mangall” “Marshi I barabajt” “ Kënga e Salep Sulltanit” shprehë situatën politike të kohës ku kritikon Ahmed Zogun. Analiza e drames “Israelitë e Filistinë” Motivi i dramës është huazuar nga Bibla.1916. Pseudonimet: Lumi Skëndo. Gjatë L.pastaj në Angli.Makbethi-Shekspiri(tragjedi). Poezia “Rent.000 vëllime – më e madhja në Shqipërinë e atëhershme). Poezia “Anës lumenjve” me anë të antitezës.revista shpërngulet në Bukuresht.ndërkohë lidhet nga filistinët në tempull dhe festojnë fitoren. Don Kishoti-Servantesi(roman) Përkthimet i përcjell me shënime kritike . Samsoni i cili posedon fuqi të mbinatyrshme. Punoi: 1905-1910 drejtor për çështje politike në administratën osmane në vilajetin e Selanikut.drejton revistën “L‟independence albanaise” –Bukuresht.trajton problemin social në Shqipëri.shpërngulet në Itali.në Tiranë.Botërore internohet në Rumani. Drejtori punimet në kongresin e Manastirit. 1944.Introdukta ku bëri vlerësimin kritik dhe nënvizoi vlerat e posaçme të tyre. 1923-1926-ambasador i Shqipërisë në Greqi. Subjekti: Konflikti zhvillohet mes Israelitëve në krye me Samsonin që donin me anë te urtësisë dëshironin filistinëve t‟ia impononin fenë e tyre.konsull i përgjithshëm-Beograd. 1942.Mali Kokojka.botoi fletoren e përjavshme “Lirija”-Selanik. 1909-boton revistën mujore “Diturija”. Biografia e modernistit Mid’hat Frashëri Lindi: Janinë.

politike.shkollimit.këtë jetëshkrim të Naimit e vrojton në 2 aspekte: -aspekti i ndërlidhjes me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe synimeve të saj. Kokojka. Analiza e vëllimit “Hi dhe Shpuzë” Prozat në këtë vëllim janë në : proza poetike. Trajton tema si : njohja dhe adhurimi i Shqipërise – e përpunuar në tregimet : 67 . Shkruar në formë të esesë. -aspekti bashkëpunimit me krijuesit shqiptarë dhe kolonitë shqiptare të Italisë.pershkruhet atmosfera kohore.demografike dhe etnografike përmbys tezat më shpifëse të të huajve se shqiptarët paraqiten sit ë egër e të paqytetëruar. 1926-Kalendari Kombiar.Bukureshtit etj.ringjalljen e botës shqiptare e sheh në hartimin e një programi me çka do i ndaloj përçarjet dhe do bëj përmbushjen e kërkesave të shoqërisë. Përkthimet : 1898-Gjylom Telli i Lamartinit(Sofje) 1900-Bëj-e të mirën pa hith-e në det nga Fanz Hofmani. 1923-Psikologji e edukates – nga Gustav le Bon. Naim Be Frashëri (kritikë letrare). 1915-Letra mi një udhëtim në Zvicrrë.Nju Jork.shoqërore në të cilën përfshihet Naimi. 1924-Plagët tona-Tiranë(traktat politik. Mid‟hat Frashëri.61 faqe). Analiza e studimit “Shqiptarët dhe sllavet” Në mënyrë shkencore. Studimet: Pritmi i Shqipërisë(shqip) Shqiptarët dhe sllavët (frengjisht).menyra e sjelljes.Vdes: 3 tetor. 1912-Istori e Mbretërisë Otomane –Stamboll.Sofjes.1949. Krijimtaria letrare e modernistit Mid’hat Frashëri.novella dhe kujtime. 1909-pjesë të Robinson Kruzos – Daniel Defos. Veprat joletrare: 1901-Istori e shkrimit shqip 1910-Këndimet për shkollat e para –Selanik.ku jipen të dhënat e jetës.ku Naimi ishte pakëz skeptik rreth tyre. Analiza e kritikës letrare “Naim be Frashëri” E shkruar me pseudonimin Kokojka. Analiza e traktatit politik “Plagët tona” Shtron problemin e mënyrës së organizimit të shoqërisë shqiptare.

të mesmet në Athinë e Manastir. Biografia e rilindasit Lasgush Poradeci Lindi: 27 dhjetor 1899.1987.e cila ka qenë më e pastër në kohën e Naimit se sa tani në kohën e Lasgushit. Tema e gjakmarrjes: tregimet “Pika lot” dhe “ Or e fundit”. Shkollimi: mësimet fillore në vendlindje. Tema e mërgimit : tregimet “Udhëtimi”. Aktivitete : punoi si professor i artit në gjimnazinë në Tiranë dhe si përkthyes në Institutin e Shkencave dhe në Shtëpinë Botuese – Tiranë. Te vjersha”Naim Frashëri” përmes ironisë polemizon me poetët të cilët nuk tregojnë kujdes për gjuhën. Këtu shpreh qëndrimin e vet melankolik identifikues dhe dëshprues për gjendjen shpirtërore të vendasve të tij që nuk morrën kurrëfarë mësimi nga e kaluara historike e heronjve të Shqipërisë.vargu 6.Ay Mal –ku plaku gjatë ngjitjes në malin e Tomorrit e këshillon nipin ta dojë atdheun.P i shpreh ndaj Motrës. Ndjenjat të dashurisë L. Motivi i kësaj poezie përmban elemente të let.Pogradecit. Është poet që përdori simbolin dhe metaforën. Analiza e poezisë “Kroi i fshatit tonë “ Tema : është kroi si vendtakim i të rinjve dhe shfaqjes së dashurisë së tyre. Trajtoi 3 rrathë poetik: 1.vetëvrasja e nuses për fjalën e dhënë kunatit se e don shumë dhe se do sakrifikoj gjithçka për të. Plaku i Ylynecit – ballafaqon dashurinë atdhetare. Ndërtimi : i ka tiparet e një poemthi lirik dhe është e ndarë në 3 pjesë.ku simbolikisht shfaqet fëmija në djepin shkruar – Shqipëria. 68 .10.i cili luhatet midis jetës dhe vdekjes.pasqyron jetën e bujkut dhe bariut.Pogradec. Rrethi i dashurisë :gjindet te cikli “Vallja e Yjeve”/Ylli i Zemrës. Strofa është 4vargëshe.Rrethi Shoqëror: i cili gjindet te cikli Vallja e Dherit/Zemra e Dherit.12 dhe 8rrokësh( më i përdorshëm). Krijimtaria letrare e rilindasit Lasgush Poradeci. Në pjesën e dytë përshkruan vajtjen e trimave në krua për të këmbyer ndonjë fjalë me vashat. Përdori me përpikmëri rimën dhe ritmin.dëshirën për jetë dhe katastrofën njerëzore. Familja: zanatcinjsh. 2.Shoqes dhe Vashës.por edhe qëndrimin poetik ndaj disa dukurive të jetës shoqërore që lidhen me dashurinë. Te vjershat “Mëngjesi” “Korrik” “Mbarim vjeshtë” “Dimër” pëshkruan jetë të pastër të vendlindjes së tij. Poezitë të këtij cikli janë : “Balladë” “E mora shoqëzen” “Kënga” “Sytë e lumtur” “Eja motër” “Vallja e luleve” etj. “Kënga”dhe “Po kthehenë”.gojore dhe popullore. Vdiq : 12 nëntor. Tema e besës –tregimi “Si vdiq Selman Todorusha. Në këtë rreth tematik nuk shpreh vetëm ndjenjat dhe përjetimet intime të dashurisë.ku njëkohësisht ia përshkruan topografinë shqiptare nga Janina deri në Kosovë. Subjekti : në pjesën e parë pamjen e jashtme fizike të vashave që shkojnë për të mbushur ujë. Studioi Filologjinë Romane dhe Gjermane në Grac dhe Artet e Bukur në Bukuresht.

nuhatjet ndërlidhet me botën. Vdiq:1966.Vlorë Familja:intelektualësh. 1966-Kur merr zjarr rrufeja (përmbledhje poezish).greke për ti tipizuar personazhet. U shqua si poet lirik dhe satirik.25 këngë) e cila botohet në revistën Minerva.me poezitë e tij i kritikon zakonet. 1964 – Vajzat dhe dallendyshet(përmbledhje poezish).Motivi patriotik-në këtë pjesë. Shkollimi:mësimet fillore i mori në Vlorë. 1930-boton vjershat “Dasma shqiptare” dhe “Vajza shqiptare”. 3.përjetësia.të mesmet në Janinë dhe të lartat(shkencat politikoshoqërore dhe administrative) në Stamboll. Cikli i zhvillimit kalon në fazat : lënda. Në këtë rreth tematik trajton problematikën e krijimit të botës dhe të njeriut që e sheh të shkallëzuar nëpër disa faza. Biografia e rilindasit Ali Asllani Lindi:1882.sarkazmin.që e sheh si proces të përjetshëm që përsëritet vazhdimisht. 69 .zemra me anë të pamjes dhe dëgjimit kontakton me botën. Vjersha “Nastradini-Musolini” përmjet anekdotave fantastike të Nastradinit ngrihet kundër ndërhyrjes ushtarake të Italisë së Musolinit në Ballkan. Krijimtaria e rilindasit Ali Aslani Veprat e tij nga 1902 i shënon në gj. Përdori krahasimet. Në këtë tip të poezisë jep përshkrime reale të jetës aristokrate.beun. 1913-1914 fillon të shkruaj në shqip.turke.hipokrizinë etj.moralin fetar.Rrethi filozofik : gjindet te cikli “Vallja e përjetësisë/Zemra e Përjetësisë” dhe “Vallja e vdekjes/Zemra e vdekjes”. Punoi: si administrator në Perandorinë Osmane.simbolet.njeriu.prekjes.kurse shpirti qartësohet me vetëdijësimin.përkthyes në Institutin e Shkencave.satirizoi politikanët dhe mentalitetin e vjetëruar.again. Në fillim është krijuar material pastaj shpirti.diplomat në qeverinë e Zogut.përshkruan vjershat përkushtimore(për heronj) dhe shpreh disponimin e tij ndaj dukurive shoqërore-politike të kohës. Procesi realizohet me trupin që nëpërmjet shijimit. 1933-1942 – krijon poemen “Hanko Halla”(4 pjesë.liperbolat dhe fjalë turke. Me identifikimin e Zotit përmes vetëharrimit Lasgushi shpjegon procesin krijues poetik. 2.Motivi shoqëror-i thekson bartësit e dukurive të jetës së përditshme në sistemin feudalborgjez si : pashain.Në pjesën e tretë pëshkruan dashurinë e të rinjve që e identifikon me rrjedhën dhe shijen e ujit të kroit.pamjen e saloneve të stolisura dhe mënyren e ahengjeve aristokrate.ministër. Poezia tij ndahet më 3 motive: 1.ndjenja. Poezitë të këtij ciklii janë :“Gjeniu i anijes” “Lundra dhe flamuri” “Vdekja e Nositit”.fryma.arabe.

1903. Shkollimi:1918-1921. Personazhet: Hanko Halla – kryepersonazh i poemës. Tema: Kundërshtimi i përparimit dhe qytetërimit nga ana e H.mësues në Shkollë tregtare –Vlorë. II. Strehoi Norbert Joklin(albanalog austriak) nga duart e nazistëve. Familje: patriotike. Faza e rinisë – ku i këndon dashurisë me hov rinor.H me anë të vetërrëimit tregon për aspiratat e veta dhe shpreh qëndrimin kritik ndaj botës së re. Në fund ajo vet bindet se ka marrë fund koha e iluzioneve të saja dhe porosity të birin ti kërkojë fajle nusës për konfliktin e mëparshëm.pastaj ishte ministër i arsimit dhe hap shkolla shqipe në Kosovë.prifti.gëzime për të mbushur barkun.ndërsa kontaktin e dytë me të renë e vet me çka bie në konflikt.katër çapa” “Dallëndyshet dhe vajzat” etj. 1940-themelon revistën “Shkëndija”-Tiranë.Faza e pleqërisë.i demaskon politikanët me patriotizëm të rrejshëm që bashkëpunojnë me okupatorin.professor në gjimnazin Shkodër.sekretar në Ministrinë e Brendshme. krahasohet bukuria e femrës me bukurinë e kozmosit(yjet hënën) me botën bimore dhe shtazore(lulja.kolegj të Bergamos dhe Milano-Itali. 1939-emërohet në katedrën në gjuhë dhe letërsi shqipe – Romë. 1933-regjistrohet në Universitetin e Padovës. 3.Motivi i dashurisë . Aktivitete:1923.Poezia “Hakërrim”.mjeku. Analiza e poemës – Hanko Halla.harbuti dhe lajmëruesi.Shkodër.thellëza. 1924-pjesëmarrës në Shoqërinë patriotike “Bashkimi” krijuar nga Avni Rrustemi.Katër stina.ndihmon botimin e revistës letrare“Shejzat”-Romë(botohet 16 vjet rradhazi) U internua 5 vite në Tuzlë.Maqedoni Shqipëri. 70 .Nush Topallin themelon revistën “Ora e maleve”.i biri.jo nga pozita e një të padituri por nga mospajtimi me pozitën klasore. Poezia e A.H.i cili kërkon mbesën për grua.jeton me nostalgjinë e së kaluarës patriarkale dhe don ta kthejë të renë mbrapa.disponimin e tij e shpreh me kujtime dhe shqetsime. 1937-diplomon me temën “Epika popullore shqiptare”.H Subjekti: Veprimi i poemës është në formë të vetërrëfimit të H.e Hercegovinë.ndahet në 2 faza të poezisë erotike: I.me Anton Harapin. Punoi: sekretar personal i Luigj Gurakuqit. “Vidi-vidi pëllumbeshë”.sorkadhja). Kontaktin e parë me botën e re e ka me lajmësin.se ishte në listën e revolucionerëve të ndjekur nga forcat e Ahmet Zogut. 1957-1973.A ka elemente të lirikës gojore të vendbanimit ku përshkruhet pamja fizike e femrës. Biografia e modernistit Ernest Koliqi Lindi: 20 maj.B.ndërsa ku ndahet mejdani është i paaftë për të reaguar. Te vjershat : “Gugu-guguftu” . Personazhë tjerë: nusja . Vjersha “Imam efendiu”-përqeshet Imami i cili njëlloj si patriarkalët të tjerë shkon nëpër ahengje.me qenie hyjnore(engjujt xhindet). H.

Manconin etj.II.të studimeve Shqiptare.dramaturg.Botërore (mbrenda 2 dekadave ) Veprat : 1924-Kushtrimi i Skënderbeut (poemë dramatike ).ilire të Arbërit dhe shqiptare.Petrarkën.evropiane vjen si pasojë e ideologjive politike si : nazismi. “Pasqyrat e Narçizit” tema kryesore është : ndehja e mentalitetit kanunor dhe atij qytetar. Te tregimet: “Hija e maleve”.ndërsa te let. Përktheu: poetët italianë si : Danten. Pas L.kushtuar shokëve të A.Romë.flamuri dhe traditat kombëtare janë të shenjta.poezia. 1936-Symfonia e Shqypeve(poemth).II. Kjo temë është punuar nga gjithë rilindasit shqiptarë si pasojë e ndeshjes së traditës zakonore dhe patriarkalizmit.Rrustemit.1942-1943-kryetar i Inst.Tasson. Vdes: 15 janar 1975.Në to i këndohet mitologjisë dhe historisë shqiptarëve ku tregon se kultura është thelbi i themelimit të kombit. vëll i II-1935). Analiza e tregimit “Tregtar Flamujsh” Tema: konflikti mes poetit Hilush Vilza dhe tregtarit Gaspër Tragaçit. i botoi në 2 vëllime me emrin “Poetët e Mëdhenj t‟Italisë ( vëll.përkthyes.7pjesë e krijuar në stilin e De Radës).Botëror. Subjekti: paraqitet mospajtim mes poetit i cili fantazon idealen të bukurën për të cilin. 1960-Shija bukës mbrume(roman).prozator. Krijimtaria e tij njeh 2 faza : I. 1933-Gjurmat e stinëve(poezi lirikë) 1935-Tregtar flamujsh(novelë). Analiza e poemthit “Symfonia shqypeve” E ndërtuar në 4 pjesë: parailire.studiues letrar.i I-1932.fashizmi etj. II. “Tregtar Flamujsh”.ndërsa për tregatin krijimet kombëtare janë vetëm përralla sepse ai kapët për flamuri si send përfitimi e jo si symbol kombëtar.Montin. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Koliqi Njihet si poet. 1944-profesor i Albanologjisë në Universitetin e Romës. 71 .deri në L. Analiza e novelës “Gjaku” Tema: transformimi i jetës shqiptare i cili kalonte nëpër pengesa të pakalueshme pas fundit të Luftës së dytë Botërore. 1929-Hija maleve(novelë). Veprat: 1959-Kangjelet e Rilindjes (vëllim poezish.

Poradeci.Poradecit.vështrimet i ndan në 2 pjesë: vështrimi i parë – analizon rimën. 72 . Dha kontribut për zhvillimin e kritikës letrare analitike. Si rrëfimtar afirmohet rreth viteve 1925-1940 Trajton tema shoqërore(motivin e gurbetit.Tiranë.teolog dhe përkthyes të veprave letrare e kishtare.Pogradec. Punoi: në Min. Baltë nga kjo tokë(poezi).ritmin. Studimet: filloren në Pogradec.mesmen në Selanik. Sukses të madh ka te kritika publicistike dhe vështrime letrare.kritika letrare dhe vepra origjinale.Ostrovskin. Në vështrim të krijimtarisë së Nolit.veprat e M. 1942-në vendlindje merret me ekonomi. e Financave dhe guvernator në Banken Rumune. 1944-Shënime letrare(kritikë). Biografia e modernistit Etëhem Haxhiademi.M. 1943-Ago Jakupi. -pas L. Analiza e kritikes “Shënime letrare” Bënë vështrimin e autorëve shqiptarë si : L.Gramenos etj.Bot. 1944-Poetë e detraktrë(shkrimë letrarë)-kushtuar reagimit të Kristë Malokit që bëri ndaj vështrimit kritik letrar të Kutelit(Shënime letrare).F. Në vështrim të krijimtarisë të L. Krijimtaria tij ndahet në 2 faza: -paraluftës ku merret me krijime letrare.Noli. vështrimi i dytë – analizon përmbajtjen e veprave të tij dhe ndalet te problemi i kozmogonisë.kundërthëniet shoqërore) dhe historike(tregon të kaluarën e popullit shqiptar).novela).II. Zhvilloi aktivitet në koloninë shqiptare – Bukuresht.doktoroi më 1934). Veprat: 1937-“Netë shqiptare”(tregime.fjalorin dhe fonologjinë. Vdes:1967. të lartat –Bukuresht(shkencat ekonomike. Lindi: 1902. Krijimtaria letrare e modernistit Mitrush Kuteli. boton poezi dhe merret me përkthime si : M.filozofisë së jetës dhe vdekjes.shtron problemin e afrimimit si poet.Elbasan.gazetar. Pseudonimi:Dhimitër Pasko.orator.Emineskun etj.Biografia e modernistit Mitrush Kuteli Lindi:1907.Gorkun.letërsi.

Punoi: nëpunës në administratën shtetërore : Luzhnjë.Shkollimi:fillor në vendlindje. Filloi me shkrime si student.Pirrua). Tek tragjeditë.të studimeve Shqiptare. Merrë pjesë në konferencën e Mukjes si anëtar i Ballit Kombëtar. Krijimtaria letrare e modernistit Etëhem Haxhiademi. Analiza e dramës “Abeli” Tema: rrëfim për lindjen e formave të para të dashurisë. Subjekti: edhepse në fillim flet për heroizmin e Skënderbeut.zgjedhet anëtar i Inst.Evën dhe djemtë e tyre Abelin e Kainin. Vdes: 1965.Mamicën.Zanfinës. 1934-Pirrua(tragjedi).historia re kombëtare(Skënderbeu).gjimnazin klasik në Insbruk-Austri. Vepra mbyllet me vetëvrasjen e heroinës kryesore.se e ka ndarë nga burri i saj. 1939-Abeli(tragjedi).Gjirokastër. 1935-Skënderbeu(tragjedi). Vepra nuk posedon zhvillim dramatik por më shumë ballafaqohen botëkuptimet e personazheve sesa veprimet e tyre.vrasjes. Pas kësaj e shtyn Hamzain ta tradhtojë Skënderbeun. Tragjeditë kanë subject të huazuar nga letërsia antike greke – Iliada dhe OdiseaHomerit(Uliksi. 1947-arrestohet nga komunistët dhe dënohet me vdekje si armik i popullit. Veprat : 1932-Lyra(poezi origjinale).dëshiron të hakmerret ndaj Skënderbeut. Studion shkencat politike në Berlin. 1931-Aleksandri(tragjedi).Burrel.kultura lashtë shqiptare(Aleksandri.në zhvillim të veprës mbizotëron tragjizmi i luftës për pushtet dhe i tradhtisë. Hidhërimi ia turbullon arsyen Zanfinës.mëkatit.mitologjia biblike(Abeli). 1936-Diomedi(tragjedi).i përmbahet strukturës pesëaktëshe të klasicistëve francezë dhe vargjet i shkruan në 11rrokësh. Analiza e tragjedisë “Skënderbeu” Tema: tradhtia e Moisi Golemit dhe intrigat e gruas së tij.Zanfinës. 73 .Karol Muzak Topia dhe ia jep për grua motren e vet.Akili).Berat.fajit dhe veseve të këqija njerëzore. Dramën e sajojnë 4 personazhë që fuqishëm korrespodon me mitin biblik për Adamin. 1931-Akil(tragjedi).Vjenë. 1931-Uliksi(tragjedi).

Ngarkesa psikologjike bën që gjatë zhvillimit të dramës ti përfitojë tiparet : smirë.Dramën e shkakton Kaini. Abeli – e rikujton figurën qëndrore nga Bibla. ku njeriu të jetë I lirë se në atë mënyrë mund të shpërthejnë energjitë dhe aftësitë njerëzore.në vlerësim të dashurisë. Në fillim vërehet një brrejtje ndërgjegjeje se më parë ka anuar dashuria atnore nga Abeli por pastaj korrigjohet. Rruga Vrakë-Shkodër ia keqëson shëndetin.mashtrimit politik dhe hipokrizisë.mësimet i vahzdon në Tivar. Familje:tregtare. 74 . Punoi: 1933-mësus në fshatin Vrakë dhe Pukë(1937). Deri në fund shquhet për virtyte: gojëëmbël.urrejtjes ndaj dhunës.falënderues i vetëvetes.përfiton tiparet : pamëshirshme. Shkollimi: fillorë në Shkodër. Krijimtaria letrare e modernistit Migjeni.Jezu Krishtin. Biografia e modernistit Millosh Gjergj Nikolla – Migjeni.arsyeshëm për dallim nga Eva.Kangët e ringjalljes. 1937 dhjetor. Në të gjitha ndryshimet.mirësisë është më i drejtë. Analiza e vëllimit me poezi “Vargjet e lira” Vëllimin e hapte me vjershën “Parathënia e parathënieve” ku gëzohet për çlirimin e skllavërisë shpirtërore.djalit më të vogël.më e bukura pjesë e shoqërisë.shpreh gëzimin për lindjen e “Njeriut të Ri” prej atyre të varfërve të mos jenë më skllevër të tiranëve por zot të vetes.pranon fajin dhe angazhohet ta bashkojë familjen.Shkodër.niset për t‟u kuruar në Itali.Itali. Poezia dhe proza Migjenit u bë shprehëse e fusiqshme e pakënaqësisë ndaj realitetit. Vdes: 26 gusht.1911. Veprat e tij shprehin p[rotestën e hapur.tolerant.xhelozi.optimizmin e thellëmëndrrën për botë të re. Është kundër qortimit më të vogël që i bëhet Kainit nga prindërit.njeh si protagoniste rininë që është më e pastra.solidar.zemërgjërë që janë maja moralit e etikës. Në asnjë moment nuk i përfill vërejtjet e drejta të Kainit dhe këshillat e mira të Adamit. 1936-Vargjet e lira(përmbledhje poezish).zemërgurë.por që nuk gjen gald e kënaqësi se shqetësohet nga qëndrimi pospërfillës i së ëmës dhe njëanshmërisë që ka ndaj Abelit.ku e shtyn nga shkëmbi në humnerë.orvatet ta korrigjojë Kainin dhe angazhohet për përmisimin e marrëdhënieve mbrendafamiljare. Eva.si figurë është e ngurtë.djali i madh i cili është bujk i vyeshëm.pakompromisë ku me fajlen e dashurisë është priviligjuese ndaj Abelit dhe ashpër ndaj Kainit. Adami.prishë harmoninë e familjes dhe përfundon me vrasjen e Abelit.1938. Vjershat i ndanë në 6 cikle: Cikli i parë .bashkëpunim me revistën “Ilyria” dhe “Bota e re”. Lindi: 23 tetor.përfundon seminarin teologjik të Manastirit(1932).skofiar.se u prekë nga tuberkulozi. 1934-boton shkrimet e para.

novela dhe tregime por i quan novelëza. Cikli i katërt .martesat sipas moshave të papërshtashme.II.martesave me pahir.temën e kurbetit . “Qershiat”. “Historia e njënës nga ato”.shqetësimi për njeriun e shtypur.Bot. Vjershat: “A do qymyr zotni”.Cikli i dyte-Këngët e mjerimit nis me vjershën “Poema e mjerimit” ku i demaskon institucionet fetare.përshkruan botën edhe ambiciet e fëmijëve. Prozat e Migjenit Sipas strukturës i ndan në skica. “Zeneli”. Cikli Kangët e Rinisë dhe Kangët e fundit janë më intime dhe më shprehëse të poetit.që akuzohen për hajdutë.përveq shkrimeve pedagogjike-didaktike që do t‟i botoj në revista. Te këto 2 cikle : sjell imazhin e një dashurie rinore.protesta e lypësit kundër regjimit të kohës dhe jeta e mjerueshme e punëtorëve.skica alegorike.Botërore. “Një refren i qytetit tem”.novella dhe romane. Sipas temës që trajton ndahen në 2 grupe : motive nga fshati dhe qyteti.Kangë më vete sjell imazhin e L. “Legjenda e misrit” – pasqyron jetën e malësorëve. Motive nga qyteti : vjershat : “Zoti të dhashtë”.dëshirën për jetë përkundër vështirësive jetësore dhe mjerimit social. ku me krizën ekonomike dhe plagët shoqërore paraqet një botë që po rrëshqet drejt greminës së shkatërrimit.të letërsisë në Moskë(1958-1960) Vdes:12 shtator 1989 në Tiranë.bestytnisë 75 .përshkruhet mjerimi i lypësve.të mesmen në Normalen e Elbasanit.boton tregime.për të bukurën etj.botën etj. Cikli i tretë . Proza rrëfimore ndahet në: pamflete.dëshira për të shijuar gjithçka të bukur etj.të zakoneve të vjetruara dhe botkuptimeve prapanike.dukuri shoqërore të jetës patriarkale.si fajtore të asaj shoqërie që pjell mjerimin ku edhe shprehet protesta ndaj saj. Krijimtaria letrare e modernistit Sterjo Spasse Krijimtaria e Spasses është mjaft vëllimore. “Trajtat e Mbinjeriut” trajton motive filozofikepër ekzistencën e njeriut.II. Biografia e modernistit Sterjo Spasse Lindi:në fshatin Gllomoboc 1914 Familja:fshatare me prejardhje maqedonase Shkollimi:filloren në Korcë.tregime dhe novela ku shpreh pakënaqësinë ndaj realitetit shoqëror.studimet e pedagogjisë në Firencë të Italisë. “Puthja e cubit” .Kangët e perendimit sjell imazhin e L. Vjershat: “Rezignata” . Pavarësisht dhembjes që krijohet. Mendimi në këto vjersha është i trubullt por kanë të përbashkët optimizmin dashurinë për njeriun. Spasse trajton shumë tema aktuale të periudhës që i përket si:jetën e rëndë të shtresave të shtypura. Motive nga fshati: vjershat : “Luli i vocër” .ndihet pesimizmi dhe trishtimi i poetit për jetën. Në 8 vjershat e fundit që iu shtohen vëllimit.në fund të poezisë ka tone optimiste se koha do të dijë t‟i qetësojë këto dhembje.

zakonet patriarkale.që kërkon zgjidhje të lumtur.i cili pasi ka mbaruar studimet është kthyer ne vendlidnje dhe është kacafytur me ambientin që jeton.martesat me para.poligaminë e shumë të tjera të cilat i përshkruam në tregimet.ai sëmuret “mentalisht” dhe shpëtimin e gjen në vetëvrasje. Konflikti i tij është më tepër konflikt filozofik.sepse fatalizmi dhe tragjika e Gj.Pola.mirëpo ai është i pakënaqur nga martesa e tij. Personazhe tjerë : Afërdita.Z shprehte mospajtim me gjendjen shoqërore të sistemit shoqëror.pasi nuk shihte zgjidhje fatlume.mediativ sesa konflikt aktiv.etj.shkrimi i parë i tij.novelat dhe dy romanet e tij. që kanë të njëjtën sëmundje të Gj..Prindërit e fejojnë me Afërditën . “I mërguari”(tregim)-do ta përshkruaj nostalgjinë.Z.dashurinë dhe vdekjen.Z dhe bëhen viktimë e problemeve të pazgjidhura të shoqërisë së kohës Heroi i romanit me qëndrimin mohues ndaj realitetit shoqëror.Duke u përpjekur të gjejë zgjidhjen e këtij problemi ndërmjet vetvetes dhe ambientit.Nasi. Veprat : 1929-“Kush duron .trashëgon”.prozat. Analiza e romanit të pohimit “Afërdita” 76 . “Bota u c‟thurr”(pamflet)“Skandal-jo aspak”(pamflet)-luftojnë korrupsionin dhe moralin e klasës sunduese “Pellgu”-(prozë)-ngritet kundër kalbësirave shoqërore.qytetrimi borgjez. Gj.Gjenci. 1934-“Kurorë rinie”-novelë 1934-“Në krahët e një femre”-novelë 1944-“Nusja pa duvak”-novelë 1943-“Nga jeta në jetë-pse?!-(roman i mohimit) 1944-“Afërdita”-(roman i pohimit).ndarjes së të rinjve.që shtypin pamëshirë të varfërit.tërhoqi vëmendjen e lexuesve dhe bëri jehonë të madhe . Subjekti: Kryepersonazh është Gjon Zaveri.anaalfabetizmi i femrës.Z e mundojnë shumë probleme të jetës shoqërore të kohës:çthurrja e rinisë dhe intlektualëve.pamfletet. 1930-“Zëri i zemrës së trëndafilit”-përmes trëndafilit të lënduar përshkruan pastërtinë morale e të varfërve.Ai sillet vazhdimisht rreth të njejtit problem:te jetosh apo të mos jetosh.dashurinë e mërgimtarëve për vendilindjen dhe për këngët e vashave.shekullore.flet për talentine shkrimtarit të ardhshëm.Zonja P.dhe i jep përparësi të dytës. “Dashuri e pafat”(tregim) “Përmbi varrin e dashnorit”(tregim) “Në pragun e vdekjes”(tregim) “Bujku”(novelë) “Nusja”(novelë) “Shemra”(novelë) “Te korijëza”(novelë) “A do ta shoh”(novelë) Analiza e romanit të mohimit “Nga jeta në jetë-pse?!” Trajton tri Tema kryesore:jetën. 1933-“Përralla e lumit”-qejfeve dhe ahengjeve të të pasurve ia kundërvë dergjen e të uriturve nëpër trotuare.bixhozi etj.

Para L.revistën “Përparimi”.entuziazmi revolucionar dhe toni agjitues.Prishtinë.20 këngë). Krijimtaria tij ndahet në 2 faza : I. Me të dëbuarit(poezi).Plavë. “Landovicës” si temë kanë : gëzimin për fitore ndaj okupatorëve. II.por prezente është edhe ndjenja e dhembjes. Ngjarja vendoset në dy fshatra Grykas dhe Pishas.1993. Subjekti:Afërdita Skenderaj një mësuese fshati.Botërore karakterizon fryma t patosit kolektiv.arrestohet dhe dërgohet në burgun e Gllavnjaçës.të mbetura në dorëshkrim).Pas shumë peripetive dhe mundit të pakursyer ajo arrin të kryej një mission të lartë:bashkon të dy fshatrat duke zhdukur armiqësitë e moçme rreth një qëllimi të përbashkët dhe me ndihmën e tyre ndërton shkollën e re në mes dy fshatrave. Letra birit të vdekun(poezi). Vjershat: “Okupacioni”. 1981-Brigjet(libra me poezi). të armiqësuar vite më parë.1916.Poeti shpreh ndjenjën e kënaqësisë për “jetën e re” dhe “lirinë e fituar”. “Pisha në shkëmb”. 1966-Dita e re(libra me poezi). Punoi: redactor i revistës shkencore e letrare “Jeta e re” revistës për fëmijë “Gazeta e Pionjerëve”. 1971-Avsha Ada(libra me poezi). “Kushtrimi”. Ishte i inspiruar nga ambienti i vendlindjes ku kishte padrejtsi të shumta nacionale që ushtroheshin ndaj popullit shqiptar dhe mbizotëronte mjerimi social. 1941 prill. Shkollimi:fillorë në Plavë.feja dhe protesta ndaj padrejtsive.dëshira për pavarsi dhe liri.Botërore Veprat : Kangët e rojtarit të hekurudhës (poemë.në roman shpreh optimizmin. 1973-Vjersha(libra me poezi). 77 . Shqiptari të këndon Metohi(përmbledhje poezish. Krijimtaria letrare e modernistit Esad Mekuli.II. në te cilin punon Afërdita.studimet e larta në Beograd(fakultetin e veterinarisë ku edhe doktoron). Njihet si autor i lirikave refleksive e patriotike.vullnetin e plotë dhe dëshirën e madhe për punë.të mesmen në gjimnazin e Pejës. Vdes:6 gusht.Tema: kontributi i mësueses për edukimin dhe arsimimin e fshatarsisë. “Dashunia”. Figura e idealizuar e Afërditës bëri që të bëj jehonë të madhe në qarqet intelektuale dhe ky roman të luaj rol pozitiv në punën pedagogjike të mësuesvë. Veprat: 1955-Për ty (libra me poezi). Biografia e modernistit Esad Mekuli Lindi: 17 dhjetor.-pas L.II.injoranca. Sharaxhinjtë (poezi).

të cilët kanë probleme të shumta sociale.franceze. Janë të shpeshta pamjet piktoreske të Plavës.oborrtarë dhe jetojnë në locale të ndryshme si : taverna.lokale nate etj. “Avsha Ada” etj.Bjeshkëve të Nemuna të Rugovës dhe shumë liqenjve. Realizëm rrjedh nga lat. Analiza e poezisë “Dashuria ime” Këndon për një dashuri të dëshiruar me zemër ose të p[ërjetuar. “Porosia e nanes”. Poezitë: “I varuni i këndon lirisë”. Psh. “Dashuria ime” etj. “Dhimbje” -në formë proteste këndon kundër proceseve gjenocidale që bëheshin ndaj shqiptarëve nga ana pushtetit serb. Shkrimtarët nuk iu nënshtrohen ndjenjave dhe pikëpamjeve të veta. Analiza e librës me poezi “Avsha Ada”. Vjersh : “Nata në Madrid”.padrejtësitë dhe diskriminimet klasore. Veprat: “Mbramja”. Lirika erotike e modernistit Esad Mekuli Veprat: “Andrra e jetës” . Realizmi përshkruan realitetin e përdishëm njerëzor ndërsa heronjtë paraqiten të të gjitha shtresave shoqërore : kurtizana.vërtetësi. “Butrinti”. Analiza e sonetit “Mbramja” Poeti këndon për rrënien e muzgut mbi fshat dhe për qetësinë e thellë të natës që pllakoset mbi “suka e fusha”. Lirika peisazhiste Sipas tij.brengave të njerëzit e varfër.lumenjve.realitet.rrugica. “Edhe na njerëz jemi”.historike. Panoramë e letërsisë moderne botërore.angleze. “Kukës i ri” . “Muzgu në qytet” etj. Në vjershën “Avsha Ada”-poeti flet për një ishull në detin Marmara ku jetojnë turq e grekër.19 në vendet ku ishin të theksuara kundërthëniet shoqërore(let.sepse e vërteta është preokupim kryesor.ruse)kurse më dobët në vendet ku është paraqitu uniteti kombëtar(let.realismus që dmth. 78 .sociale. “Atdheut”. “Liri-nuk të kemi njohtë” – shpreh ndjenjën se me ardhjen e një ideologjie të caktuar në pushtet do të eliminohen paknaqësitë.Vjershat: “Ashtë ditë”. “Shqiptari këndon”. Këto vjersha.bordello. Përmban 11 vjersha të cilët janë të llojeve të ndryshme si : elegjiake.gjermane. Realizmi si drejtim u paraqit në vitet 30 të shek. “Në natyrë”.rrugaçë.poeti i pasuron me paralelizma e aluzione të shumta historike dhe aktuale që përmbajnë mesazhe të rëndësishme.ekzistenciale të ngjajshme me atë të popullit shqiptar.ku me ngjyra emocionuese shpreh xhelozinë e tij dhe e fsheh thellë në zemër.natyra është vend ku njeriu iu largohet vuajtjeve.bjeshkëve etj. “Vejume” .refleksive etj.italiane etj).

e ëma parisiene Studimet: në një kolegj.parisiene.babai bir i fshatarve. III -Vitet ‟40 –përfundon romanet “Iluzionet e humbura” dhe “Shkëlqimi e mjerimi I kurtizanave Komedia njerzore-histori të shoqërisë franceze. Ndahet në tri seri të mëdha : 1. Realizmi i lartë. Shumë voluminoze. Subjekti: sa bizar aq edhe morbid.provinciale. Në këtë fazë krijojnë vëll. 79 .Floberi.të moralit etj 3.Kolonel Shaberi.ushtarake dhe fshatare 2.zgjat 10 vite.Gorki.boton “Shuanët” dhe “Fiziologjia e martesës” II -vitet ‟30 . Biografia e realistit Honore de Balzak Lindi :Tur të Francës 1799 Familje: mikroborgjeze.problematika ideo-filozofike te Dostojevski etj.boton :Lëkura prej shagreni.digresionet lirike(Gogoli).interesohej për filozofinë Kryen studimet për drejtsi Nga përvoja e fituar në zyra avokatie..të fesë.Evgjeni Grande.Turgenjevi etj. Këtu rrefehet për babanë fatkeq.paraqiten format e reja shprehëse si : moralizmi te Tolstoji.Xha Gorio të gjitha i përmbledh në një tërsi me titull “Komedia njerzore”.Thekeri.strukturë solide me 2500 personazhe.thuhet se “pas Zotit më së shumti ka krijuar Balzaku”.politike.Fajdexhiu Gobsek.stërvitet në fushën e magjisë së artit .Studime për zakonet –ndahet në 6 cikle:skena të jetës private.Studime analitike-vetëm vepra me karakter të monografive Analiza e romanit Xha Gorio Tema: prek shtresat e ulëta te popullësisë që si gjithmonë lidershipit shtetëror dhe aristokracisë nuk i bënë fare për to.veprimi zhvillohet në Paris në nje pansion i së vejës Voker një lloj vendstrehimi pë të varfrit. Krijimtaria letrare e realistit Honore de Balzak. Realizmi i zhvilluar-personazhi motivohet më shumë sociologjikisht dhe bëhet determinues i marrëdhënieve shoqërore. krijoj romanet me episodet mbreslenese nga prapaskenat e gjyqsisë Vdes :1850.komentet moralizuese(Balzaku).fatkeqsia e të cilit bëhet aq më e madhe sa dhe dashuria ndaj dy bijave të tij.Realizmi njeh 3 faza: i hershëm që karakterizohet me enigmatikën fabulatikve(Dikensi).stili i tij shquhet për qartësi dhe precizitet Ndahet në 3 periudha : I .Studime filozofike-studime nga fusha të ndryshme të mendimit.

novelën filozofike “Smarth”.Xha Gorio dikur tregtar shumë i pasur por tani ka falimentuar sepse shkrin tër pasurinë e tij për ti martuar bijat e tij prej nje dere te madhe (njërën e bën baroneshë kurse tjetrën konteshë). Vepra Xha Gorio është shkruar për 120 ditë .ai është pjesmarrës i revulucionit që dështon dhe nga ky shkak pëson zgjënjim të thellë.1841 në Paris studimet për drejtësi .tregimin e parë e boton në moshën 16 vjece . 1862 .provincialist që ka ardhur të studjojë në Paris.por njeri pa përvojë dhe do te haste me të verteten e shemtuar se me ndershmeri asgjë nuk fitohet dhe ai do ti kanoset shoqerise duke pranuar sfiden e dashurisë nga zonja Nysengen për te hyrë ne rrethin e shtresave te larta.mesjetën dhe periudhën moderne.Vajzat të cilat nuk pranojnë të atin qe ti vizitoj. Biografia e realistit Gystav Flober Lindi: 12 dhjetor 1821. “Edukimi ndjenjave (roman) .por ishte dhe njeriu i vetëm që kishte simpati ndaj këtij plaku përderisa të tjeret janë tallur me nëncmim dhe urrejtje.ato shkojn dhe e vizitojnë në pansion në at vend te zymte e të pistë. “Kujtimet e një të marri”është vepër me elemente autobiografike që përkon me periudhen kur u desh t‟i ndërpres studimet për shkak të sëmundjes nervore(ku trajton temën e heroit që dëshprohet thellë për shkak të nje dashurie ideale e mistike që nuk realizohet dot).ai e përcjell në varr Gorion dhe qan seriozisht nga pikëllimi.por jo për tu cmallur por për ti zhvatur atij edhe të hollat e fundit që i kan mbetur.babai i mjere nuk do të arrij të parashohë se vajzat e tij nuk do ti shkojnë as në varrim. Ai është njeriu i cili aspak nuk kurseu të hollat e tij për varrimin e Xha Gorios .Ai i kishte llastuar shumë bijat e tij pas vdekjes së nënës së tyre Anastasinë dhe Delifinen.“Nëntor”(roman)-shpreh keqardhjen për lumturinë e shkuar dhe pasionin e zjarrtë për dashurinë fizike ndaj femrës.kyrevepër e Balzakut dhe njëra ndër veprat më të lexuara të tij.Francë Familja:babai kirurg . Veprimtaria letrare -1835 fillon të shkruaj trëgime e t‟i botojë në gazetat letrare.Ruan .vijne me pallavra dhe mirsjellje të rrejshme.çdoherë që ndërmerr dicka vendimtare në jetë ose ështe e parakohshme ose e 80 . I vetmi njeri te cili ka humanitet është Ezhen Rastinjak. 1877-“Tri tregime”(roman) trajton antikën. -“Tundimi I Shën Antuanit”(roman)-gjatë udhëtimeve në pellgun e Mesdheut dhe Lindjen arabe 1849-1851.e ëma bijë mjeku Shkollimet:të mesmen në vendlindje. ku ringjallet një kulturë e rrënuar qysh në lashtësi.Në qendër të romanit është Frederik Moroja.“Salambo” (roman historiko-arkeologjik)-grumbullon material pas vizitave tremujore të rrenojave të Kartagjenës.dhe së pari është botuar në Revynë parisiene.pas 2 viteve detyrohet t‟i ndërpres për shkak të një sëmundjeje nervore Vdes: 8 maj.1880. -1839 librin e parë . .tematizohet edukimi sentimental-fiziologjik dhe shoqëror-politik i rinisë franceze si dhe ndikimi i korozionit të kohës mbi iluzionet rinore.

ajo përsëri fillon ta urrejë burrin ta lë anash fëmijen dhe harxhon para deri në fund. Gremiset në një gjendje të rëndë shpirtërore e stresuar hyn në një barnatore dhe para pronarit Justin ha helm arseniku.e ëma e shkolluar. Si djalosh i ri kur doli nga bota e errët e jetimores. Pas vdekjes së saj Sharli ndjehet i pikëlluar dhe i humbur. Subjekti: Ngjarjet zhvillohen në provincë aty ku konservatorizmi ushqehet me thashetheme e ku liria e individit shihet si krim që duhet dënuar me vdekje. Analiza e romanit “Zonja Bovari”(1855).jeton në modesti me te bijën e tij Bertën.në momentin e fundit të ekzekutimit atij i lexohet një aktvendimi ku dënimi me vdekje i kthehet në 8 vjet burg.Mirëpo edhe pse Ema e joshte me bukurinë dhe elegancën e saj për të ajo ishte vetëm një dashnore rasti.njeri i mire bashkëshort dhe baba i mirë por të gjitha këto nuk do ta kënaqin shpirtin e shfrenuar të Emës. Fjodor Mihajloviq Dostojevski Lindi:1821.Labirinthi i qytetit e çon Frederikun gjithmon në vende të njejta .shkon në kishë.mizor.bie në borxhe të mëdha dhe si e çoroditur kërkon ndihmë nga Leonid he Rudolfi .vjell gjak dhe në mënyrë të këtillë e përfundon jetën e saj.Pas kryengritjes në 1848 edhe në Rusi erdhi deri te një valë reaksionesh.prandaj edhe pse roman i udhëtimit të le përshtypjen e qëndrimit në një vend.shkon në shtëpi fillojnë dhembjet në lukth.pushteti mori masa drastike ndaj pjestarëve ku ndër to ishte edhe Dostojevski. Sharli e fal dhe mëtutje e dashuron. Ajo një ditë fillon ta jetojë ëndrrën e vet dhe bëhet prishabesë në martesë.nënë dhe bashkëshorte e mirë. Tema: Martesa fatkeqe dhe tradhtia në martesë.Moskë Familja: babai nje tiran i vogel.por të dy i a kthejnë shpinën.vritet në rrethana të panjohura.fëmijëria e tij ishte e fikur tërësisht. Pastaj vjen takimi me Rudolfin të cilit i hudhet në përqafim ngasë pandeh se ai është burri që do ta bëjë të lumtur. Vdes: 9 shkurt 1881 Krijimtaria e realistit Dostojevski Dostojevski ka regjistër të pasur karakteresh të cilët bartin në vete një shqetsim dhe janë të rrahur nga mjerimi dhe poshtërimet.njeri mediokër por kjo e përfytyron si burrë të përkryer.mirëpo gjatë një vizite në teatër takohet përsëri me Leonin dhe ato e rifillojn lidhjen e tyre të dashurisë.mirëpo nuk zgjat shumë dhe ai e lë.pranon të martohet me Sharl Bovarin(me shpresë se do t‟i përmbushen ëndrrat për një jetë të lumtur joprovinciale). Aty jeton dhe vet heroina e romanit Ema e cila ëndërron për vende të largëta dhe jetë plot aventura.ishte shum e ndikuar nga romanet trivilale me temë dashurie.tradhtinë e parë që do ta bëj do të jetë me Leonin në të cilin dashurohet thellë. 81 . Sharli e adhuronte fuqishëm gruan e tij por njeri me vlera mesatare shfryrjet e tij dashurore paraqiteshin në orar të rregullt kohe.kaloi vitet e para të jetës bashkë me vëllanë.vonuar asnjëherë në kohë dhe e suksesshme.Ema bëhet e dëgjueshme .

1879-1880-“Vëllezërit Karamazov”(roman) Analiza e romani “Idioti” Përmes kthesash dramatike thekson një varg të tërë çështjeve të përgjithshme etiko-morale dhe diskutime për shoqërinë ruse të asaj kohe. Te romanet nuk ka peisazhe.ato kanë edhe botëkuptime të ndryshme.religjion dhe shkencë.ai mban në vetvete një varg të tërë virtytesh njerzore:vetëmohimin.të varfëra siç janë banesat.shërbëtori Smerdjakov.sinqeritetin.përshkrimet e natyrës janë të varfëra. 1866-“Krimi e ndëshkimi”.mjerimi)e kan shtyrë ta vrasë atë me sëpatë.është bartës i pikëpamjeve ungjillore dhe mësues i murgut Alosha.përshkruan robërine e vet të gërshetuar më tmerr. Edhe kjo është një vepër me ngarkesë të madhe filozofike dhe me ide qëndrore:shthurja e shoqërisë dhe familjes ruse. Analiza e romanit “Krimi e ndëshkimi”-1866 Tema : Vrasja e fajdexheshës nga studenti Raskolnikov. Në romanet e tij nuk ka “melodizëm fjalësh” dhe “shkëlqim letrar” por ka begati të zbërthimit psikologjik.”Idioti”.dhe me fjalë karakteristike e zhvillon dramacitetin jetësor në roman. Veprat: 1844-“Njerëzit e mjerë” (studim mjeshtror roman me letra që i a hap rrugën e lavdisë) 1862-“Shënimet nga shtëpia e vdekur”.në mënyrë të pakuptueshme dhe si ndonjë i shenjtë.të cilët jo vetëm që ndryshojnë nga vetit e tyre psikike.edhe vet mbreti dënes mbi këtë liber. Krahas Dimitrit –njeri i ndershëm .kurse rethanat në te cilat është gjendur Raskolnikovi(varfëria.Fabula kriminalisitke për vrasjen e plakut Fjodor Karamazov (ku vrasësi nuk dihet një kohë të gjatë) i nënshtrohet zbulimit të karaktereve të tre djemve të tij.përshkruan 4 vitet e dhunshme në Siberi ku kaloi në shoqëri me hajdutët dhe vrasësit.Heroi i romanit është studenti i mjeksisë Rodion Romanovic Raskolnikov i cili ka kryer një krim.Raskolnikovi mendon 82 .”Shpirtat e kqinj” dhe “Kumarxhiu”(vepra te botuara gjatë qëndrimit në vende të huaja).Ai synonte që letërsia e tij të jetë edhe filofozi.heroi i romanit është princ Mishkini.epileptik naiv. I urren maniret libreske dhe shablonet.gatishmërinë që të sakrifikohet për lumturinë e tjetrit.i cili edhe e vret plakun Karamazov Zosima. Subjekti: Edhe ky roman është i ndërtuar mbi fabulën e një vrasjeje.shtëpitë e ndotura kuartet e lëna pasdore ku jetojnë heronjtë e tij si studentët e varfër.i pasionuar dhe gjaknxehtë por i prirur nga veset Ivani –amoralist racional dhe rebel kunder fesë Alosha-moralist i qetsuar Dhe gjysmëvellai i tyre .kurse interieret të errëta. Analiza e romanit “Vëllezërit Karamazov”.ai ka vrarë fajdexheshën me paramendim Fajdexhesha është një krijesë e cila jeton mbi fatkeqësine e tjetrit.ndjeshmërinë.politikë.inelektualët të poshtëruar e të fyer.

Kuriozitete estetike(kritika mbi artin) 1841-“Albatros”(vjershë). Botën e sheh me pesimizëm. Vepra tij shënon fundin e romantizmit dhe fillimin e drejtimit të ri-simbolizmit ndërsa poezia tij paraqet pikënisje të poezisë muzikore-shpirtërore.i këndon satanit.me zymtësi. Veprat: 1857 – Lulet e së keqes(libër me poezi).eseist.kur ishte 7vjeç.bie vet në duart e policisë Biografia e realistit Sharl Bodëler Lindi: 9 prill.që shembet përdhe dhe ia paralizon gjymtyrët.Paris. Parajsat artificiale(monografi mbi drogat). Krijimtaria letrare e rilindasit Sharl Bodëler.Opikun. I përcjellur me ndjenjë vetmie. I izoluar dhe i vetmuar ne konflikte të brendshme me vetveten i a pranon Sonjës se në fakt nuk e ka vrarë fajdexheshën por veten.ku çdo ditë rritet mllefi ndaj nënës dhe dëshira për të pushkatuar gjen. Bodëler është poet.madhërishmes dhe banales.viziton kishë. Arti romantik(kritika letrare).gjë që e pikëllon shumë. 1869-Splini i Parisit(proza poetike.Opiku.nevojën për rend dhe për aventurë.botuar pas vdekjes). Pas martesës së sërishme të nënës me gjen.duke kërkuar ngushëllim tek ndëshkimi dhe ungjilli.mallkim dhe me përbuzje.ai i penduar dhe i përulur thellë .Sonja e bind t‟i dorzohet policisë . Vdes: gusht 1867.edhe qeniet më të dashura për të i nëna dhe motra i bëhen të huaja.ku në poezi janë të pranishëm refuzimi dhe kundërshtimi të drejtuar nga ligjet në fuqi.nga zemra tij zhduket gëzimi dhe jetën e sheh si tërbim. Ditar intim(shënime letrare). Nuk kalon shumë kohë dhe Raskolnikovi bindet se ka gabuar rënde.në gjyq akuzohet për imoralitet dhe satanizëm. 15 mars 1866. Në planin e moralit.se njerëzve të jashtzakonshëm çdoherë u është lejuar t‟i crrënjosin parazitët . Në vepër menjëherë bie në sy kundërthënia ndërmjet së bukurës që ka symbol lulet dhe së keqes që ka symbol satanin.dashurive të ndaluara me “gratë e mallkuara” jetën e sheh si bashkim të hyjnores dhe satanikës.lëshohet në bohemi.1821.ku edhe qëndron themeli i shoqërisë.Bruksel.poeti detyrohet ti cenzurojë disa poezi.prostitucion dhe bie në borxhe të mëdha. Ishte poet i bashkimit të kundërthënieve: racionalen me iracionalen. 83 .vepra është revoltë kundër borgjezisë. Familja:babai tij vdes.kritik arti.shtysat e errëta të qenies dhe logjikës së fortë. Analiza e librit me poezi “Lulet e së keqes” Ka rrethë 100 poezi.të cilët e bëjnë shoqërinë e padrejtë.

Të kapur nga marinarët ku në kovertën e anijes e përdorin për humor e argëtim. Vdes:nëntor 1910.Përmban poezi të shkruara për qytetin.mbet jetim në moshën 9vjeçare. 1851. 1884-1886-Vdekja e Ivan Iliçit(novel). Familje: vjetër fisnike. 1856-Rinia(novel). Lindi: 9 gusht.me çka është mahnitur nga shpendi i detit albatrosi. e ngatërron dhe e ngujon poetin.hyn në luftë kundër pushtuesve. Veprat: 1852.poeti përmes albatrosit gjegjësisht fatit të shpendit krenar e të lirë.lë universitetin pa diplomuar. 1863-Kazakët(novel) 1912-Haxhi Murati(novel-flet për carizmin rus kundër popujve të Kaukazit).Jasnaja Poljana-Moskë.Adoleshenca (novel) 1854-Fëmijëria(novel) 1855-1856 Tregimet e Savastopolit – prezentohen mbresat e luftës së Krimesë. Analiza e vjershës “Albatros”. Është krijuar nga një udhëtim në Indi.ndikohet nga librat e Zhan Zhak Ruso.në qyt. 1899-Ringjalla(roman) 1900-Pushteti i errësirës(dramë) 1900-Kufoma e gjallë(dramë) Analiza e romanit “Ana Karenina” Ndërtimi: e komponuar në 2 libra(secila ka 4 pjesë).baltën. Me anë të metaforëve.pervezitetin që paraqet bukuri e së shëmtuarës dhe për gjendjen e mjerueshme të të varfërve.ku i përshkruan rrugët e errëta të qytetit së pari në papastërtinë e tij.me vëllanë Nikollain. 1863-1869 – Lufta dhe paqja(roman historik).që skamja i ka hedhur rrugëve. 1889-Sonata e Krejcerit(roman)-flet për shpërbërjen e familjes oborrtare ruse.krijimtaria Tolstojit kap 16 romane të mëdha dhe numër të konsiderueshëm tregimesh. Karriera tij fillon më 1852. Krijimtaria letrare e rilindasit Lev Nikollajeviç Tolstoi. e cila nuk e pranon.e simbolizon edhe krenarinë dhe tragjedinë e vet ndaj shoqërisë.Astapovo. Biografia e realistit Lev Nikollajeviç Tolstoi. 1873-1877 – Ana Karenina(roman). 1847. 84 . Studimet: 1844-regjistron univerzitetin Kazan.1828. 1862-martohet me Sonja Andrejevna Behr.

Ana me pasione të mëdha për të arritur te kënaqësia personale e tradhton Kareninin me kontin Vronski me çka humb ndjenjën e realitetit nga dashuria e tepërt ndaj tij.tradhtia e saj dhe pasojat nga ky akt. Në fillim arsyeton çdo gjest të Bonapartës.Ellena Kurgini.kritik.skeptike që vazhdimisht grindet me Vronskin dhe duke mos gjetur lumturinë.por plaga në betejë shkakton ndryshime të botëkuptimeve për jetën dhe humb vullinetin për veprime të mëdha me çka bie në depression shpirtëror. Tushini-ushtar i vogël me vullnet të hatashëm.sidomos të familjeve Bezuhov. III dhe IV – jipen përshkrime të luftës së Borodinos.i qetë i cili asgjë të mirë nuk ka parë në jetë të vet dhe të keqen e ka pranuar si diçka shumë normale. Ana e dikurshme stabile dhe e qetë. Pas këtij akti ajo refuzohet nga shoqëria. Jeta e personazhëve është dhënë bindshëm.skena nga djegia e Moskës që përmbyllen me një skenë të qetë të familjes Bezuhov. Natasha Rostova – me fëmijëri pa brenga dhe e gëzuar në rini është në kërkim të lumturisë së vet me çka dashurohet në Bezuhovin dhe martohet me të duke arritur lumturinë e jetës.sepse hero kryesor paraqitet vet populli.me çka gëzohet dhe enthuziazmohet praën të vdekurve në fushëbetejë .Kutuzovi) janë vënë krahas atyre fiktiv të fisnikëve rusë si : Knjaz Andrej Bollkonski – shok i mirë.tjetër gjuha e spahinjve dhe e treta – gjuha fshatarëve.Ptalon Karataevi.por kapet nga armiqtë francezë. Në vepër nuk ka personazh kryesor.martohet me Kareninin të cilët lindin djalin Serjozhin që e dojnë shumë.joegoist i cili sakrifikon ndjenjat e veta për lumturinë e të tjerëve. 85 .Pjer Bezuhovi etj.dhe nuk pajtohet me faktin se ka lënë gjithçka për tu bërë përditshmëri e tij. Personazhët historikë(Napoleoni.një grua e arsyeshme.Rostov dhe Bollkonski. Pjer Bezuhovi. Tema: lufta patriotike e popullit rus kundër ushtrisë franceze të Bonapartës.naiv i urtë.besnike dhe e mençur.portretet janë komplete deri në hollësi ndërsa gjuha është karakteristike: një është gjuha e aristokracisë.fillojnë problemet martesore me Kareninin dhe vendos që ta lë atë dhe fëmijën për të jetuar me Vronskin. Në librin e dytë : flet për Anën e cila humb kontrollin mbi ndjenjat e veta dhe e dënon Vronskin me çka bën vetëvrasje.i drejtë.Në librin e parë ka 2 veprime paralele që ndodhin njëkohësisht:njëri veprim e përcjell bashkëshorten jobesnike të Kareninit.por më vonë këndellet nga realiteti – urdhi për tërheqje nga lufta. I – Na njeh me aristokratët rusë : Andrea Bollkonski. Subjekti: Ana. Tema:martesa e Anës me Kareninin.bën vetvrasje nën rrotat e trenit duke i shkaktuar dhembje Vronskit i cili edhe më tutje ishte i dashuruar në të.për të cilin lufta shëndrrohet në lojë.Anën që e tradhton Karenin dhe martesa e Levinit me Kitin që përmes martesës dhe familjes vinte te kënaqësia personale. Analiza e romanit historik “Lufta dhe paqja” Ndërtimi: përbëhet prej IV vëllimeve.racionalist i guximshëm që ngreh moralin e ushtarëve në luftë. Ngjarjet janë prej 1805 nga lufta e Borodinos deri 1820 deri te kryengritja e Dekabristëve.tani bëhet histerike.fillon të ndryshojë bëhet xheloze ndaj Vronskit. II – jep skena të kryeqytetit.por me zhvillimin e ngjarjeve ndërron mendim dhe don të bëjë atentat ndaj Bonapartës për ta shpëtuar Rusinë.

Vdiq: më 1941. me ç‟rast e bën këtë të fundit të jet protagonist i veprave të tij. Shkollimi: mësimet e para ne një kolegj jezuit(të cilin e braktis për shkaqe financiare). gjetjen e njeriut të ri (i cili i kthehet esencës së vet). Zhytet në borxhe pasi ka bërë rreth 30 operacione në sy.MATERIALI MËSIMOR I VITIT TË KATËRT Letërsi moderne Modernizmi paraqitet si shkak: i paknaqësisë ndaj krijimtarisë tradicionale. Drejtimet e modernizmit: futurizmi.Zyrih. Përdor “përroin e ndërgjegjes”. franceze dhe italiane). ekspresionizmi. dadaizmi. imazhizmi. 1898 regjistrohet në Kolegjin Universitar të Dublinit(studion letërsi dhe filozofi angleze. janë drejtime që shpejt lindin dhe shpejt shuhen (zgjasin pak). vazhdon shkollimin falas në një kolegj tjetër. Biografia e modernistit Xhejms Xhojs Lindi: më 2 shkurt 1882 në Dublin. kaosin. teknikë e cila fshin raportin rrëfimtar-lexues. kubizmi.pastaj jeton edhe në Romë Paris. Krijimtaria letrare e Xhejms Xhojs Është themelues i modernizmit. ekzistencializmi. Modernistët preokupohen me të qenësishmen. Familja: shumë fetare dhe nacionaliste. etj. atmosferës së zymtë shpirtërore. 1900-Ese për dramën “Fantazmat” e Henrik Ibsen 1907-“Muzikë kamertale” (përmbledhje me 36 poezi) 1914-“Dublinasit” (përmbledhje me 15 novela) 1916-“Portreti i artistit në rini”(roman) 1922-“Uliksi”(roman) 1939-“Zgjimi i Fineganit”(roman) 86 . Për shkak të kundërthënieve me shoqërinë dhe religjionin më 1902 braktis Dublini dhe vendoset fillimisht në Trieshtë.

Analizë e romanit “Portreti i artistit në rini” Tema: konsiderohet vepër autobiografike pasiqë përshkruan jetën e Stefan Dedalusit (kryepersonazh) që nga fëmijëria e hershme e gjer në moshën 20 vjeçare. i butë dhe i ëmbël. Biografia e modernistit Franc Kafka 87 .D. baba dhe burrë i kujdesshëm. Por është quajtur edhe si parodi e këtij epi.XH. Leopol Blum: 38 vjeçar. babai me origjinë çifute nga Hungaria. Stefan Dedalusi është mësues në një shkollë private por atë ditë ai e braktis punën për të bredhur rrugëve të Dublinit.B. Është një mikroborgjez i sjellshëm dhe i friksuar. dhe L.. e kufizuar me punë amvisërie dhe me epshe të shfrenuara.(djali fiktiv). nëpër shtëpitë e veta. kanë pasur edhe një djal i cili ka vdekur. Ata kanë një vajzë e cila nuk jeton me ta. Paraqiten përvojat dhe konfrontimet gjithnjë e më të ashpra me realitetin shoqëror të cilin detyrohet ta braktis për të nisur një jetë të re. religjioze etj) që ka ndodhur brenda 18 orëve (për këtë arsye libri ka 18 episode) të datës 16 qershor 1904.B. Analizë e romanit “Uliksi” Ndërtimi: konsiderohet deri diku vazhdim i romanit “Portreti i artistit në rini”. tejambicioz. II.(babai fiktiv) takohet me S.B. 12 episode për Leopold Blumin dhe III. shkuarja me shoqëri të dehurish në shtëpi publike.B. psiqë te vepra Uliksi është krijuar një anti-Odise. takimi me S. etj) Është i martuar me Molin e cila është me origjinë spanjolle. 3 episode për rikthimin e S. Moli gjatë ditës pret në shtëpi dashnorin e saj për të cilin L. Uliksi konsiderohet si paralele ironike e Odiseut të Homerit. me origjinë çifute L. Me dhimbje kujton babain dhe e vajton djalin(i vjen keq që s‟lë trashëgimtar). Arrogant.B. 3 episode për Stefan Dedalusin. Nga dëshira për të gjetur djalë L. Dedalusi-Telemaku. Personazhet: gati të gjithë personazhet e XH. Libri përfundon me monologun e Molit. poashtu edhe personazhet e tij Blumi-Odiseu. Moli-Penelopa (besnike) dhe si Kalispoja (provokative). të cilin e zëvendëson me babain e tij pijanec dhe badiavxhi. i ftoht dhe i pasigurt. Vepra ka 700 faqe pasiqë autori paraqet gjithëçka (që nga banalitetet deri te botëkuptimet politike.D. Subjekti: agjenti tregtar. 18 episodet janë të ndara në 3 pjesë: I. shokët. Është një krijesë e paditur. ku edhe e takon L. Stefan Dedalus: 22 vjeçar. është në dijeni por e miraton në heshtje pasi edhe ai takohet me një dashnore. Kujton marrdhëniet e këqia me babain. bredh nëpër Dublin duke shkuar në vende të ndryshme dhe duke takuar njerëz të ndryshëm(pjesmarrja në varrim. Sipas veprimeve del një mediokër. që është krejt e njejt me atë të Xhejms Xhojs. farefisin. nuk ka madhështi por vetëm përshkrime të përditshmërisë. lindja e një mikeshe.me çka edhe përfundon ky libër. ka dituri të pa sistemuara dhe është skeptic ndaj fesë. janë pasiv me sjellje shumë cikrrimtare dhe instinktive. Moli Blum: bëhet e gjallë me monologun e saj(60 faqe).D.

diplomon duke marrë titullin doktor në drejtësi. xhaxhai. bankë. e jo zhvillimi i fabulës apo analizat psikologjike të personazheve. : është një nëpunës banke . Shkollimi: 1901.jo mirë të komponuara dhe me stil jo të përkryer. Veprat e Kafkës duken si “të pakryera”.punon në një ent sigurimesh. Gjurmon dhe analizon veprimet e veta. dhe e arrestojnë. Sillet sikur ka humbur orientimin. Personazhet: nuk ka kurrëfarë kryengritje apo revoltë nga ana e personazheve. Personazhe të tjerë: gjyqtari. por në shpirt e ndien veten mëkatar (është treguar jokorrekt me femrat dhe i rrept me vartësit e tij). Kërkon ndihmë dhe merr shpjegime që nuk e kënaqin. Subjekti: një mëngjes ende pa u zgjuar nga shtrati i hyjnë në dhomë inspektorë të policisë bashkë me disa nëpunës të vegjël të bankës ku punok J. Dominante mbetet aftësia e tij për të shpikur situata të padurueshme dhe saktësia rigoroze e përshkrimit të tyre. i pasigurt). korridore.. Jozef K. Fabula vazhdon më përpjekjet e Jozedit për të zbuluar se kush dhe pse e akuzon. prifti. Koha dhe hapësira e kanë humbur kuptimin . Librat e tij flasin për besimin e humbur të njeriut në njeri dhe mosmarrveshjet me shoqërin. tavane. komisari. Gëzon respect në shoqëri. Vdiq: më 1924 nga tuberkulozi në një sanatorium afër Vjenës. Procesi rrjedh pa zë dhe pandërprerë në ambiente krejt të zakonshme dhe që nuk nxisin dyshime (pansion. hetuesi.K. piktori. 1912-“Përshkrimi i një beteje” 1913-“Soditje” 1919-“Letër babait”/”Mjeku i fshatit”(përmbledhje me tregime) 1924-“Artisti i agjërimit” 1925-“Procesi” 1926-“Kështjella” 1927-“Amerika” 1951-“Ditari” Analiza e romanit “Procesi” Tema: është procesiumi i një akuze të ngritur ndaj kryepersonazhit Jozef K. . Duket se është krenar. heziton. ku ka gabuar. gjurmimet për fajin.Lindi: më 3 korrik 1883 në Pragë. etj) Vepra përfundon me ekzekutimin e Jozef K. rojet. Pa bërë zë (kryengritje) e pranon denimin.regjistron studimet nga gjermanistika dhe drejtësia. avokati. etj. 88 . Aktivitetet: 1908-1922. arsyetimet për pafajsi. 1906. a ka ndonjë mënyr për t‟i shpëtuar gjyqit. Ai i ka dhënë vulë rrëfimit modern. xhelatët. ata vetëm përjetojnë dhe konstatojnë. etj. Krijimtaria letrare e modernistit Franc Kafka Kafaka është themelues i ekspresionizmit. si ta ndreq gabimet. . Familja: babai tregtar i pasur çifuto-çek i cili kishte dominim të plotë në familje gjë që ndikon në karakterin e Kafkës (inferior. Ato ende konsiderohen enigmatike.

Shkollimi: nuk ka dashur të harxhoj kohë për arsim universitar.ku ka shumë pak segmente narrative dhe përshkrime.segmenti kryesor-dalja e Santiagos për peshkim në ditën e 85-të me ëndrrën për të kapur një peshk të madh.Luftën e Dytë Botërore. Na sjell edhe personazhe kurajoz dhe burrëror. Dallohet rreptësia dhe thjeshtësia përshkrimore. Kur niset nga bregu fillojnë sulmet e peshkaqenëve. 2. Personazhet. peshkatarin e vogël Manolino. Pas tri ditë e dy netë luftë me peshkaqenët kthehet në breg me skeletin e peshkut. ndërsa me babain (vetëvrasja e të cilit e traumatizon) kishte marrdhënie të mira.nga lufta civile në spanjë) 1952-“Plaku dhe deti” (roman) Analizë e novelës “Plaku dhe deti” Tema: këtë vepër ia kushtoi pasionit të tij (peshkimit). nëna e tij ishte e rrept (me çdo kusht donte që Ernesti të bëhej violonçelist).luftën greko-turke.përshkrimi i kasollës së plakut. Pa komentuar futet në situate të ndryshme psikologjike duke zbuluar identitetin e vet. ku mbisundon monologue i brendshëm. me të cilët lufton që ta ruaj peshkun. etj.shprehje të thjeshta. 1926-“Dhe dielli ngrihet po ashtu“ (roman-zhgënjimi i të rinjëve dhe rënia në depresion nga lufa dhe idealet e tradhëtuara) 1929-“Lamtumirë armë!” (roman-përfundimi tragjik i dashurisë së oficerit amerikan Fredrik Henri dhe infermieres angleze Katerinë Kerkli) 1932-“Vdekje mbasdite” 1935-“Kodrat e gjelbra të Afrikës” 1939-“Kolona e pestë“ (dramë) / “Për kë bie këmbana” (roman). Shëtit: Evropën. Janë fjalëpak dhe shumica përjetojnë ndonjë traumë (tradhëti dashurie. në ujrat e rrymës së Golfit). Aktivitetet: ka punuar si reporter dhe luftëtar në: Luftën e Parë Botërore. Tematizohet edhe qëndrimi stoik deri në fund të luftës.segmenti përfundimtar-plakun e rraskapitur në kasoll e viziton Manolino i cili pandërpre qan dhe habitet nga skeleti i madh.një prozë me analiza të holla psikologjike.zhgënjimit pas luftrave. zhgënjim nga lufta). 3. duke e përfunduar jetën me vetvrasje nga depresioni i madh. i cili për 84 ditë ka peshkuar. 89 .Biografia e modernistit Ernest Heminguej Lindi: më 21 korrik 1898 në Oak Park-Illinois. Gjuha dhe Stili. Subjekti: 1.Amerikën. Ndërtimi: ka më pak se 100 faqe. Krijimtaria letrare e modernistit Ernest Heminguej Ka shkruar kryesisht në prozë: novela dhe romane.Afrikën. Tematikat e tij sillen rreth njerëzve të “brezit të humbur”.Kinën.në pamje të parë duken të ftoht. pa sukses. etj. Vdiq: më 1961. segmenti hyres-flet për Santiagon (një peshkatar plak i vetëm. Familja: intelektuale. të cilin pas një lufte të mundimshme e zë dhe e lidh për barke.luftën civile spanjolle. Ndahet në tre segmente përmbajtësore.bisedat e tyre.

Vdiq: sëmuret nga tuberkulozi por vdes më 4 janar 1960 në një aksident automobilistik. Pëson disata të rënda në peshkim por lufton deri në fund.vendoset në Paris ku punon si gazetar. para kufomës pi cigare dhe kafe. Krijimtaria e tij lidhet me nocionin e absurdit. 1937-“E mbrapshta dhe e mbara” (libër me ese) 1939-“Dasëm” (libër me ese) 1942-“I huaji” (roman). Këtë lajm ai e prêt me gjakftohtësi. Veprimi fillon me telegramin që merr nga Shtëpia e pleqve që e njofton me vdekjen e së ëmës. 1939. aktor. i varfër. redaktor i së cilës mbetet dri më 1954. eseist. Edhe pas dështimit nuk dorëzohet. studimet e filozofisë në Universitetin e Algjerit.pas studimeve. por ngusht i lidhur me detin. Krijimtaria letrare e modernistit Alber Kamy Romansier. kur ekzistenca e njeriut përjetohet si absurd. Kamy rrugëdaljen e kërkon në një parim aktivist-kryengritja ndaj së keqes. punon si dramaturg. Familja: e varfër dhe varfëria rëndohet me vdekjen e babait më 1914. gjimnazin në Algjer. sa qendron në Algjeri.disa muaj më vonë “Miti për Sizifin” (ideja filozofike e romanit I huaji) 1944-“Keqkuptimi” (dramë) / Kaligula (dramë) 1947-“Mortaja” (roman-vlerësohet si Romani më i mirë i vitit) 1948-“Gjendje shtetrrethimi” (dramë) 1950-“Të drejtët” (dramë) 1954-“Vera“ (lbër me ese) 1956-“Rënia“ (libër me ese) 1958-“Internim dhe mbretëri” (përmbledhje me novela) Analizë e romanit “I huaji” I vogël për nga vëllimi. thjeshtë për nga ligjërimi. Biografia e modernistit Alber Kamy Lindi: më 7 nëntor 1913 në Mondovi-Algjeri. pa pronë. Shkollimi: filloren në Balkar. Kamy vë në pah situate jetësore. Pasqyron problemet dhe situatat morale të njeriut bashkëkohor të shekullit XX. Ai gjendet përballë situatave para të cilave ndjehet i pafuqishëm.Santiago. nuk derdh as një pikë lot. Aktivitetet: si student themelon trupën teatrore. Tema: fatkeqsitë e një njëriu i cili i shtyrë nga rrethanat e përfundon jetën si kriminel.është një plak fillikat vetëm. Subjekti: në pjesën e parë zbulohet jeta e rëndomtë e kryepersonazhit Mërso. Ndërtimi: ndahet në dy pjesë me njëmbëdhjetë kapituj. përkthyes. fle rrugës për në Marengo (qyteti ku gjendet Shtëpia e pleqve). Për kundër ekzistencializmit që thot se për njeriun nuk ka rrugëdalje tjetër veç vuajtjes. Merr pjesë në Luftën e Dytë Botërore dhe gjatë kësaj kohe themelon gazetën “Lufta”. dramaturg. punon si aktor dhe gazetar. kotet. çka e bën të mos i jap kuptim jetës së vet. Arritjet: më 1957 merr çmimin Nobel. refuzon të shohë nënën për 90 .

Poashtu kjo pjesë paraqet rekapitulim të jetës së tij që nga varrimi i nënës deri te vrasja e arabit e parë nga këndi i prokurorit mbrojtës. ku takohet me arabin i cili e nxjerr thikën për ta trembur Mërson. Perzonazhet: janë revoltues dhe kryengritës Mërso: përfaqëson njeriun absurd. legjendat dhe gojdhënat. 91 . kryetarit të gjygjit dhe dëshmitarëve. Një ditë vëllau i gruas së Rajmondit (Arabi) bashk me një shok e përcjellin Rajmondin që t‟i hakmerren për shkak të ofendimit të rënd që Rajmondi ia bën gruas. etj. Nuk mërzitet pa shkak për gjëra si: vdekja . Ka jetuar në Madrid në “Shtëpinë e studenëtve‟‟(qendër intelektuale dhe artistike ne Spanjë). kundërmimet e Andaluzisë. Nuk është në gjendje t‟i harmonizojë dëshirat dhe mardhëniet e tij me shoqërinë. nuk vuan nga ambicie të sëmura dhe paragjykime. ngjyrat. i shyrë nga të nxehtit shkon të freskohet “te shkëmbi praën burimit të vogël”. por pas shqiptimit të vendimit është i preokupuar me dy gjëra: me agimin dhe me lutjen për falje. Tensionimi dramatik fillon me takimet e shpeshta të Mërsoit me fqinjin e tij Rajmondin. fjalën poetike popullore. Një ditë tjetër Mërsoi bashk me Rajmondin i takojnë dy arabët dhe fillojnë të rrihen. Po atë ditë Mërsoi. Arabët tërhiqen. Rafael Albertin. Vdiq: më 19 gusht 1936. Në fillim Mërsoi qëndron indiferent. me pushkatim. i cili kërkon mendim nga Mërsoi se si t‟i hakmerret gruas që e tradhëton. por ky e gjuan katër herë me revole. ku njihet me Salvador Dalin. por edhe realitetin e Spanjës bashkëkohore në njërën anë. si një nga viktimat e para të fashizmit. 1936. Biografia e modernistit Frederiko Grsia Lorka Lindi: më 5 qershor 1898 në Fuente Vakueros-Granadë.pranon të vdes për të vërtetën”. nuk mund të pajtohet me akëtvendimin dhe me vdekjen që ia sjell ai.dashuria dhe martesa. dhe nuk është xheloz. Nuk synon karrierë. Është e ndërtuar nga imazhet.herë të fundit.themeloi “Lidhjen e intelegjencës antifashiste”. Tani është aktivisht i motivuar dhe i sigurt në vete. fill pas varrimit shkon të lahet në plash. Në pjesën e dytë të romanit flitet për procesin gjyqsor të Mërsoit ku shpallet për kriminel dhe dënohet me vdekje. Rajmondi do ta vras vëllaun e së shoqes por Mërsoi e bind të mos e bëj dhe ia merr revolen. të cilat paraqiten si simbole dhe metafora përmes të cilave gufojne erupcione zjarri epshesh dhe dridhje.etj. Te ai shohim “historinë e një njeriu. Aktivitetet: ka formuar trupën teatrore “Barraka‟‟. Pranon se deri më tani për të gjitha çështjet ka patur mendim të gabuar. Shkollimi: 1923-studimet e drejtësisë në Universitetin e Granadës. Familja: bujq të pasur. pas shqiptimit të denimit ai rebelohet. lëshohet në aventura dashurie me ishdaktilografen e zyrës së tij. dhe i digjen librat në sheshin Karmen në Granadë. Ajo sublimon folklorin muzikor spanjoll. pejzazhet. etj.i cili pa qenë hero. Krijimtaria letrare e modernistit Frederiko Grsia Lorka Krijimtaria poetike e Lorkës Poezia e Lorkës është e rrënjosur thellë në tokën spanjolle. Nuk shet hipokrizi dhe demagogji.

Londër. Frymëzohet nga hapsira dhe atmosfera e qytetit të lindjes. historia. Ligjëron në SHBA.traditën spanjolle. i këndon qytetit. bashk me Beketin. historike. 1957. Është mjeshtër i ironisë dhe ndërrimit të perspektivës. Proza mund të klasifikohet në tri lloje: tregime. Oksford. psikologjike. 1919-“Mbresa dhe pejzazhe” (libër me poezi) 1920-“Magjia e fluturës” (dramë) 1921-“Libri me poezi” (libër me poezi) 1927-“Së pari poezia” (libër me poezi) / Mariana Pineda(dramë) 1928-“Romancë cigane” (libër me poezi) 1930-“Këpuctarja e çuditshme” (dramë) 1931-“Poezitë e Kante Hondos” (libër me poezi) 1933-“Dasama të përgjakura” (dramë) 1934-“Erma” (dramë) 1935-“Vajtimi për Injacio Sançez Mehijas” (libër me poezi) 1936-“Këngët e para” / “Gjashtë këngë galiciane” (libra me poezi) Biografia e modernistit Horhe Luis Borhes Lindi: më 1899 në Buenos Aires Familja: intelektuale. Floberin. etj. Servantesin. Një herë përfshihet në veprimtaritë e poetëve avangardist.Krijimtaria dramatike e Lorkës Lorka edhe në fushën e dramës mbetet poet. Kafkën. etj. nga mjdisi urban është njëri nga mjetet përmes të cilit ai shprehë vizjonin e vet për botën. Kembrixh. Ajo del nga erudicioni i begatë që ka marrë nga veprat filozofike. Temat filozofike flasin për kozmosin. etj. Fikcione: është libri më i vlefshëm me tregime i Borhesit. parabol dhe ese. Prais. kaosin.profesor i letësisë angleze në Universitetin e Buenos Airesit. Shkruan variantet e veta të teksteve të huaja. Gjushja angleze çka bëri që ai ta mësojë anglishten paralel me spanjollishten. Trajtohen temat si: vdekja. teologjia. Përbëhet nga dy përmbledhje: Kopshtivi i shtigjeve të degëzuara dhe Çpikësit. tema nga përdithmëria. Borhesi i tejkalon shkajsmëritë avangarde për të krijuar “estetikën e intelegjencës”. filozofia. Esetë e tij shtrojnë tema të perthithura nga letërsia.kozmosi. por me fillimin e viteve 30-ta.ndan çmimin ndërkombëtarë për letërsi. koha. Krijimtaria letrare e modernistit Horhe Luis Borhes Veprimtarinë e fillon me shkrimin e vargjeve. Vdiq: më 1986 në Gjenev. etj. për prejardhjen e njeriut. 1919-“Ritmet e kuqe” (poezi) “Përgjim për Buenos Airesin” (poezi) 92 . si dhe tema nga e kaluara historike dhe aktualiteti spanjoll. labirinthin. amshimi. si poezia. Aktivitetet: 1956. Në to trajtohen tema e dashurisë dhe vdekjes. Shkollimi: të mesmen e kryen në Gjenevë (pasi që me familjen jeton në Zvicër nga 1914-1921). pavdekshmëria. Edhe drama ka të njejtin burim frymëzimi. Më të njohura janë esetë për Homerin. gjithmonë duke i cekur burimet. Motivet Argjentinase. poetëve dhe filozofëve.

ku duhet të fitojë mbi të gjithë gjelat e rrethinës. Aktivitetet: punon si gazetar(1955-Gjenevë.shenjon udhëtarët të cilët rrjedhat e kohërave moderne i kanë sjellë në Makondo. Në romanet e tij sintetizohen mitet perditshmeria aventurat dhe krijon personazhe që jetojnë mes ëndrrës dhe realitetit. 1971-Universiteti Kolumbia. Shkollimi: u shkollu në Barankia. Polonin. Koloneli nuk heq dorë nga pritja dhe lëshohet në iluzione. korrespondent i gazetës Prensa Latina). i ngjashëm me romanin kalorsiak spanjoll. Koloneli plak e i varfër që e ka humbur djalin e vetëm në luftën qytetare. E vetmja gjë që ka mbetur nga djali është gjeli i aftësuar për luftë.1925-“Hëna e afërt” (poezi) 1941-“Kopshiti i shtigjeve të degëzuara” (tregime) 1944-“Çpikësit” (tregime) 1929-“Shënimi “San Martin” ” (poezi) 1969-“Lavdi hijes” (poezi) 1972-“Ari i tigrave” (poezi) Biografia e modernistit Gabriel Garsia Markes Lindi: më 6 mars 1927 në Arakataki-Kolumbi.“Kolonelit s‟kishte kush t‟i shkruajë” (roman) 1975-“Vjeshta e patriarkut” (roman) 1985-“Dashuria në kohën e kolerës” (roman) “Gjenerali në labirinthin e vet” ”Njëqind vjet vetmi” Analizë e romanit “Kolonelit s’kishte kush t’i shkruajë” Subjekti: ka qenë i paramenduar të jetë një nga kapitujt e romanit “Moment i keq”. Bogota. e pret letrën me të cilën do të sillet vendimi për pensionin e tij si veteran lufte. etj. Arritjet: 1982-çmimi Nobel. Bashkimin Sovjetik.në Romë ndjek ligjeratat në Qendrën e filmit eksperimental. stili barok. “Gjethet e rëna“ (La hojarsca)(roman.për herë të parë i përmendur në prozën e Markesit). 1947-studimet në Fakultetin juridik në Bogotë. korrespondent i gazetës El Espektador. Familja: u rrit nga gjyshërit pasi prindërit i kishte të varfër. e shpall doktor nderi. Nju Jork. të cilin koloneli e ushqen mirë dhe e përgatit për përleshje në arenën lokale. Monologu i brendshëm. Krijimtaria letrare e modernistit Gabriel Garsia Markes E fillon krijimtarinë me shkrimin e tregimeve. Vendin e kaplon 93 . Çekosllovakinë. 1959-Nju Jork/Meksikë. Letra nuk vjen pasi ka humbur në labirinthin e burokracis shtetërore. Kartahen. Shëtit: Parisin. 1958.

të vrazhdë.i cili i mundur nga kundërthëniet politike e lëshon pallatin dhe emigron në Santa Marta.një entuziazëm: gjeli është symbol i shpresës së përbashkët. të mesmen në një shkollë tregtare në Vlorë. të prishur. Hose Arkadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull. Një shekull kohë ka patur në disponim familja Buendia për t‟u përmirësuar. Aktivitetet: gjatë shkollës së mesme bashkpunoi me shum gazeta dhe revista. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër. fantazitë e papërmbushura. shfrytëzimi. por supersticionet dhe karakteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim. me hidhërimet e tyre. ndryshimet e gjeneratave. lulëzimi ekonomik. Në këtë vepër përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo. shpesh herë i trazuar nga lufta civile. ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal. punon në redaktimin dhe botimin e revistës letrare “ABC”. të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mokando-s. Duke u martuar Hose Arkadio me kushërirën e tij Ursula. Vasil Shanto. koloneli refuzon t‟ia shesë gjelin një pasaniku. Diktatori vdes i vetmuar në pallatin e tijë ku për shumë ditë askush nuk ka guxuar të hyjë. Derisa arrijmë në fund. fëmijë. e shkatërron vendin duke e future në borxhe. të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci.Markesi është pararendësi i “realizmit magjik” në letërsinë latino-amerikane dhe atë botërore të viteve 900. vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Makondos. i cili me një qeverisje tiranike. jetët e të cilëve gërshetohen në Makondo (jashtë botës. Me ndihmën e disa shokëve. etj. mes reales dhe fantazisë. fshati i tij i lindjes. Biografia e modernistit Petro Marko Lindi: më 1913 në Dhërmi të Himarës Shkollimi: filloren në vendlindje. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s. Ideja:pushteti absolute e shkakton vetminë absolute të atij që e posedon. Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. dinak. Analizë e romanit “Vjeshta e patriarkut” Subjekti: është vështrimi i autorit për pushtetmbajtësit e egër. etj. themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. Rikonstruktohet periudha e gjatë e qeverisjes së Patriarkut. katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. si:Asim Vokshi. mes së vërtetës dhe legjendës. Merr pjesë në luftën qytetare në Spanjë ku poashtu punon për botimin e revistës “Vullneti i lirisë”. mes misterit dhe ezoterizmit). Analizë e romanit ”Njëqind vjet vetmi” Subjekti: historia e librit fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Arackataka. vëllezër. Gjashtë breza. Analizë e romanit ” Gjenerali në labirinthin e vet” Subjekti: është roman historik që bën fjalë për shtatë muajt e fundit të jetës së gjëneralit Simon Bolivari. ndërkaq zogjtë kërmëngrënës e kanë coptuar kufomën. Përmes gjashtë kapitujve autori paraqet rrëfimin për jetën e një diktatori. Përkundër mjerimit dhe urisë. aventurat e tij të dashurisë tentimet për grushtshtet. 94 .

Gori Gjinleka: paraqitet portreti i tij fizik. është trim. “Ora”. bombardime. Pucelli: njeri praktik. të ceilat nuk i përshkon ndonjë prerje e posaçme. Përvec këtyre trajtohet edhe motive i dashurisë. faza pas vitit 1937. vrasje. dhia dhe perëndia” (përmbledhje me tregima-trajtohet motive social). Duhet theksuar se arti i tijë pësonte nga ideologjitë dhe tezat utilitariste. Më se shumti atë e rëndojnë skematizmi në ndërtimin e personazheve. dashuri e cila ndërpritet me kthimin e Gorit në Shqipëri.faza para vitit 1937 dhe 2. Autori i shpie personazhet e veta në situate të ndryshme. Paraqiten tabllo lufte. ejt. temën e luftës dhe mjerimit. gjëra të cilat i shpreh në shkrimet e tij letrare. Biografia e modernistit Jakov Xoxa Lindi: më 1922 në Fier Vdiq: më 1979 95 . heroizmi dhe solidariteti. Njëkohësisht autori u ngre një përmendore trimave shqipëtarë që vullnetarisht morrën pjesë në luftë. Analizë e romanit “Hasta la vista” Tema: është marrë nga lufta qytetare e Spanjës e vitit 1936. plagosje. Subjekti: paraqitet jeta dhe veprimet e vullnetarëve shqipëtar. njeri me ideoligji dhe me ndjenja. luftëtar garibaldian me origjinë Italiane.flijohet për shokët e vet. ”Horizont”. Veprat e tijë mbeten të zbehta dhe steriotipe. toni është deklerativ dhe sundon shprehja plot afsh për vdekjen e një sitemi të kalbur shoqërorë. “Demokratia”. ”Horizont” (përmbledhje me poezi) 1964-“Rrugë pa rrugë” (përmbledhje me skica dhe tregime-shkruar gjatë viteve 30) 1956-“Hasta la vista” (roman) “Stina e armëve” (roman) “Qyteti i fundit” (roman) “Arë në mal” (roman) “Ultimatumi” (roman) “Shpella epiratëve” (roman për fëmijë) “Guna mbi tela” (dramë) “Niku i Martin Gjinit” (dramë) “Urata. episode aksionesh.Vdiq: më 1992 në Tiranë. Ideja: është se njerëzit i bashkon lufta e përbashkët e së keqes. luftimesh frontale. përmbajtjet shabllonike dhe angazhimi i theksuar ideologjik. Dallohen dialogjet mes Pucellit dhe Xhemal Kadës. dallohen: 1. pa treguar se si reflektohet e gjith kjo në botën shpirtërore të tyre. Fjalët në poezinë e Markos janë revoltuese dhe kumbuese. Poezitë e botuara në revista do t‟i përmbledhë në një vëllim. Personazhet: figura qendrore janë Gori Gjinleka dhe Anita të cilët biejnë në dashuri me shikim të parë. etj. gjithmonë është optimist. Punimet e para i boton në revistat “Java”. Poetika e veprës së Petro Marko ndahet ne dy pjes. Për të realizuar idenë e tij është në gjendje ta harroj edhe Anitën që aq shumë e donte. Krijimtaria letrare e modernistit Petro Marko Në formë direkte e aktualizoi motivin social. Ai lufton jo pse e do luftën por pse e do lirinë.

Krijimtaria letrare e modernistit Jakov Xoxa Xoxa i ka takuar një formacioni stilistik letrar i quajtur “realizmi socialist”, karakteristikë e të cilit stil është përshkrimi i detajuar. 1949-“Novela” 1958-“Novela” 1964-“Lumi i vdekur” (roman) 1971-“Juga e bardhë” (roman) 1980-“Lulja e kripës” (roman) Tregimet: “Arka e thyer”, ”Agimi partizan”, ”Kapedani” ,”Gjeti ustai ustanë”, ”I urituri”, ”Shembëllimi”, ”Vjeshta e Xheladin Beut”, ”Natë kollozhegu”, etj. Proza tregimtare e Jakov Xoxës Sipas tematikave që trajtojnë tregimet e Xoxës ndahen në dy dimensione kohore: 1. koha e kaluar (dominon motive social), 2. koha e luftës (theksohet ideja e sakrificës dhe e fitores së madhe kombëtare). Për nga nfërtimi ndahen në: 1. tregime të shkurtra me subjekt të thjesht (“Arka e thyer”, ”Agim partizan”, etj), 2. tregime që anojnë kah novella (“Kapedani”, etj), 3. novelat (“Gjeti ustai ustanë” etj). Vendi ku nodhin ngjarjet në tregimet e tij është Myzeqeja. Autorin e preokupojnë fat i fshatarësisë, problemet shoqërore, padrejtësitë, etj. Analizë e romanit “Lumi i vdekur” Tema: Roman shoqëror ku dëshmohet sprova e njeriut tonë brenda kundërthënieve të mëdha klasore e shoqërore. Duke përdorur mjete te artit realist autori rrok situata të skajshme historike dhe sociale, nëpër të cilat jeton njeriu ynë i varfër. Jepen gjendja e konflikteve, përpjekjeve për një jetë më të mirë e plot aspirata tjera. Në këtë vepër poashtu përfshihet një periudhë e caktuar historike (1928-1940). Kjo botë shpaloset nga Xoxa përmes gradacionit, një narracioni të shtruar, shumë përshkrimeve, digresioneve dhe retardimeve. Subjekti: Përshkruhen fatet, raportet konfliktore e historiko-shoqërore të tërë jetës kombëtare përmes fatit të tri familjeve, me çka ngritet ideja e madhe e qëndresës së fortë ndaj dhunës dhë të keqes në përgjithësi. Romani është i shtruar në dy binarë kryesor: 1. Fati i familjes Shpiragu. Rrëfimi prap degëzohet në dy linja tjera: vuajtjet e familjes (fshatarësisë) dhe dashuria e Vitës dhe Adilit. - Si pasojë e vërshimit të lumit dhe nga grabitja e tyxharëve kjo familje mbetet pa mjete për jetesë. I shtyrë nga këto rrethana Pilo Shpiragu detyrohet të mbështetet te beu të cilit ia dorëzon edhe vajzën, Vitën, e cila nuk pajtohet me këtë akt të babait dhe për këtë shkak arratiset bashkë me të dashurin e saj Adilin. Pas kësaj Shpiragajt dëbohen duke mbetur pa strehë. 2. Vuajtjet e familjes së Koz Dynjasë. Kjo familje përjeton një fat të njejt me atë të Shpiragajve me preteksin se i kanë përkrahur reformat e Fan Nolit, para ardhjes së Ahmet Zogut. Këtu pasqyrohet edhe rezistenca dhe kryengritja e kësaj familje ndaj armikut klasor, beut, klerit dhe formave tjera të pushtetit shfrytëzues. Romani flet edhe për një fakt historik: atë të ndjekje së Sulejman Tafilit nga monarkia jugosllave dhe vendosjes së tij, bashkë me familjen, në fushat e Myzeqesë. Shpërngulja e familjes Tafili nga Kosova në Myzeqe u bë nga shkaku se Xhaferi, vëllau i vogël i Sulejmanit, kishte vrarë një serbomadh pasiqë ai e kishte sharë rënd Xhaferin. I detyruar që t‟i 96

ikë denimit familja Tafili migron, në mënyrë që të ruaj vetveten, dinjitetin dhe krenarinë e trashëguar nga të parët. Personazhet: Nuk dalin në skenë me bujë të madhe por rezistojnë në heshtje dhe tregohen të përmbajtur. Ata jepen si mëshirim i jetës dhe i imagjinatës. Në këtë roman shohim tipa cinikë dhe të paskrupullt (vëllezërit Gjanica), shtypës dhe intrigantë (Suat bej Vërmodha), injorantë dhe të egër (qahallarët e beut), dallkaukë (Kolë Shpërvjeli), punëtorë e lakmiqarë (Pilo Shpiragu), guximtarë e dredharakë (Koz Dynjaja), sedërtar (Sulejman Tafili), romantikë e naivë (Vita), të vrullshëm në ndjenja (Adili). Pilo Shpiragu: Jepen veçoritë e tij fizike, morale dhe psikike Suat bej Vërmodha: Klasifikohet si personazh negative te i cili personifikohet pushteti i egër klasor i tipit anadollak, poashtu pasqyrohen figura e tij imorale dhe fragmente nga jeta e tij. Kolë Shpërvjeli: Kryeplaku i fshatit. Figurë e ngjashme me Suad bej Vërmodhin. Ai është personifikim i demagogut, oportunistit dhe konformistit, që përkrah çdo pushtet për të ruajtur pozitën e vet. Sulejman Tafili: Nga figurat më të skalitura. Ai simbolizon patriotizmin e shëndoshë popullor. Shquhet për burrëri, urtësi, drejtësi dhe dinjitet të pacënuar në çfarëdo situate që bie. Adili: Djali i Sulejman Tafilit. Shkrimtari e jep si sintezë dhe simbol të guximit dhe bukurisë. I kundërvihet realitetit të ngryst shoqëror. Provon shumë intriga nga njerëzit, burgoset, merr pjesë në demonstrata kundër Italisë fashiste, etj. Flijohet për dashurinë ndaj Vitës dhe dashurinë ndaj atdheut. Vita: Jepet me ngjyra romantike. Besimin dhe dashurinë e saj nuk mund ta pengojë asgjë. Ka një bukuri të rrallë. Përkatësia klasore dhe dashuria me një kosovar me besim tjetër fetar, janë rrethana që e ngatërrojnë fillin e jetës saj. Në çdo hap ngatërrohet nga paragjykimet, thashethemet, xhelozia dhe mëria. Është e gatshme të flijohet për një të nesërme më të mirë, prandaj dhe arratiset bashkë me Adilin, duke mohuar çdo gjë të botës ku jetonte. Gjuha dhe stili: Gjuha popullore dhe ajo e krijimtarisë gojore e përbëjnë burimin e pashtershëm të këtij romancieri të shquar. Ajo është e gjallë, metaforike dhe emotive. Shpreh të vërtetat e fatit njerëzor. Jep atmosfera të rënda përmes animizmit. Përdor më tepër aluzionin, metaforën, simbolin, alegorinë dhe ironinë. Një element impresiv në romanet e Xoxës është peizazhi. Biografia e modernistit Martin Camaj Lindi: më 21 korrik 1925 në Temal i Dukagjinit. Shkollimi: shkollën jezuite në Shkodër, studimet e romantikës në Beograd dhe Romë. Doktoron me temën “Meshari i Gjon Buzukut” ,në Romë. Habiliton me temën “Fjalëformimi në gjuhën shqipe” ,në Munih. Aktivitetet: Punoi në Beograd dhe Romë. Nga viti 1961 vendosë të jetojë përgjithmonë në Munih të Gjermanisë. Vdiq: më 19 mars 1992 në Munih dhe u varros ne Langrisë. Krijimtaria letrare e modernistit Martin Camaj Ka botuar 25 vepra të lëmive të ndryshme. 1953-“Një fyell ndër male” (poemth) 1954-“Kanga e vërrimit” (vjersha) 1958-“Djella” (roman) 97

1964-“Legjenda” (vjersha) 1967-“Lirika mes dy moteve” (vjersha) “Dranja” (novelë) 1981-“Shkundullina” (novelë) 1987-“Karpa” (roman) 1991-“Pishtarët e natës” (novelë) / “Në hijen e gjarpnit” (vjersha) Tri fazat poetike të Martin Camajt Veprimtaria e Camajt shtrihet në një periudhë kohore pesëdhjetvjeçare dhe realizohet ne poezi dhe prozë. Provon disa forma poetike: vjershën,poemthin,tregimin,novelën dhe romanin. Krijimtaria letrare e Camajt ndahet në tri periudha: 1. periudha e fillimeve poetike për ta gjetur fizionominë e vet (deri më 1967), 2. periudha e kuptimësisë dhe shprehmërisë poetike (deri më 1978), 3. periudha e thellësisë më të madhe kuptimore dhe e nivelit më të lart poetik. Studiuesi i Camajt, Anton Berisha, thekson se ai dallohet me thellësinë e vrojtimit dhe kompleksitetin e shqiptimit të jetës dhe botës së brendshmë të njeriut tonë. Poezia e Martin Camajt U përkthyr ne disa gjuhë, ndër to: gjermanisht,anglisht,italisht. Ajo kalon vazhdimisht në përsosje. Camaj është poet i pasqyrimit të kundërthënieve, të kontrasit ndërmjet të kaluarës së lindur dhe të ardhmes së pasigurtë. Në njërën anë është jeta e egër dhe primitive e malësorit në anën tjetër janë përpjekjet e tij për t‟u përfshirë në rrjedhat e jetës bashkëkohore. Shkruan për dashurinë dhe krenarinë e malësorit për jetë të bujshme, por edhe për dhembjet dhe dëshpërimin e tij. Një fyell ndër male: përmbledhja e parë ku flet për jetën blegtorale, me freskinë e gjallimit malësor, që është në kundërshtim me ashpërsinë e jetës. Kanga e vërrimit: duke kaluar në klimën e butë fushore, autori shpirtërisht është edhe më i shqetësuar për jetën e bashkatdhetarëve te vet të zhytur në botkuptimin e zakoneve fisnore. Lahuta e vjetër: paraqet shkëputjen nga tradita kreshnike e malsorit ne fusharak e cila nuk bëhet në mënyrë të natyrshme. Lahuta metaforikisht shërben për të lidhur të kaluarën me të tanishmen. Në hijen e gjarprit: ndahet në dy tërësi Nema dhe Buelli. Paraqitet shqetësimi i autorit për të kaluarën dhe të tanishmen. Leksema nëma nënkupton brendinë e njeriut, pakuptimësinë, tragjikën që e cilëson botën tonë, etj. Simbolika e buallit degëzohet në disa drejtime, nuk lidhet vetëm me të keqen, por nënkupton edhe përballimin. Bualli ka përmasa demonike dhe konkrete. Përmes poezisë së tij Camaj tenton të ngrit vetëdijen kombëtare. Proza e Martin Camajt Shkrimet e para i ka botuar në gazetat: Rilindja, Flaka e vëllazërimit, Jeta e re, etj, kurse libra nisi të botoj nga viti 1958. Edhe këtu pasqyrohet jeta e malësorit. Heroi i veprës së tij është vazhdimisht në lëvizje dhe në kërkim të së panjohurës, duke kërkuar këtë të panjohur, ai vazhdimisht bëhet viktimë e saj. Biografia e modernistit Kasëm Trebeshina Lindi: më 8 gusht 1926 në Berat. Shkollimi: në vendlindje dhe në Normalen e Elbasanit. Aktivitetet: 1942-përfshihet në lëvizjen e rezistencës, nga çka e ndërpreu shkollimin. Studimet e nisura në vitet 1948/1949 në Institutin e Lartë të Teatrit “A.Ostrovski” të Shën Peterburgut (për shkak të mosmarrveshjeve politike, nuk i përfundoi kurrë). Largohet nga Partia Komuniste dhe Lidhja e Shkrimtarëve. 1953-burgoset për herë të parë dhe deri më 1988 u dënua tri herë. 98

Hiqmetit. lopa e Sofës. Trebeshina vet këtë periudhë e quan “periudha e realizmit socialist”. vrasja e fshatarëve. vdekja e babait. 2. vendi këtu” 1993-“Qezari niset për në luftë” / ”Rruga e Golgotës” 1994-“Lirika dhe satira” / ”Mekami” (melodi turke) 1995-“Histori e atyre që nuk janë” 1996-“Hijet e shekujve” / “Ëndrra dhe hija” (dramë) “Tiranozauri” (dramë) “Fshati mbi shtatë kodrina” Krijimtaria e tij ndahet në tri periudha. Subjekti: Kryepersonazhi Odin Mondvalsen një i sëmurë psikik. kafshimi i vajzës nga qeni. gjykatës. vetëdijësimi i personazhit. Para personazhëve tjerë flet si i çmendur. por me prapavështrim (retrospektivë) përshkruhen edhe ngjarje tjera. Krijimtaria letrare e modernistit Kasëm Trebeshina Është e shtrirë në tri gjinitë letrare: dramaturgji. Histori e atyre që nuk janë. Ngjarja ndodh në Mars. shkrime politike. Subjekti përfshihet brenda një vere. vëllime tregimesh. përjetimi i parë seksual.Periudha e dytë: Fillon në vitin 1955. Bashkpersonazhe janë: mjekët. si dhe letërsi shkencore. sekretari. por 99 .Periudha e parë: Krakteristike për këtë periudhë është novela “Stina e stinëve” dhe romani epope në pesë vëllime “Kënga shqiptare”. dhunimi i Kristinës. 1991-“Stina e stinëve” (novelë) 1992-“Legjenda e asaj që iku” / “Koha tani. poezi. por vdekja e sajë e kthen përsëri në gjendje passive. polemike e kujtime) por ka 82 tituj në dorëshkrim. Trebeshina futet thellë në zonat e përjetimeve të brendshme dhe instinktet njerëzore i ngre në kult.Jeton dhe vepron në Tiranë. largimi nga fshati dhe vajtja në luftë. prozë. Meteoriti i Kotvanit. rrëfimet për xhindët. Më 1961 i është botuar vetëm vëllimi me poezi “Artani dhe Min‟ja ose hijet e fundit të maleve” dhe një përkthim pa emër i Frederiko Garsia Lorkës. 22 romane e novela. shpalon botën përshkrimore të kësaj novele. simpatia e parë. Ka humbur lidhjet me realitetin. merret në pyetje për t‟u zbuluar identiteti i tij. Përshkrimi i ngjarjeve prek tema të ndaluara për kohën: bukuria femërore dhe përjetimi i saj. etj. Ai nëpërmjet imazheve artistike udhëton në katër anët e botës “duke qëndruar në vend hiç pa lëvizur”. Trebeshina bën një kthesë në veprat e tij. indiferente dhe të pa interesuar. 1. i vendosur në një spital psikiatrik burgu. pjekja psikike dhe fizike e personazhit. hetuesi. Odin Mondvalsen: Për ta pasqyruar sa më realisht absurdin shqiptar të shtetit totalitar. Ai përshkruan zgjimin e instinkteve mashkullore të kryepersonazhit. biseda me plakun. larja e vajzave në përrua. Vendos të krijoj një botë fantastike me personazhe real ose të krijojë botë reale të populluar me fantazma. në fshat. Kthehet në botën reale vetëm kur kujton Dashnoren. zënka me Sikun. policë sekret. Aty arrestohet si spiun. Të tillë janë: Odin Mondvalsen. Trebeshina shkruan për dhunën dhe “shpërlarjen e trurit” që ushtronte pushteti mbi intelektualët. Veprat e tij i boton pas vitit 1990. 42 pjesë teatrale. momente të jetës në shkollë. rrahja e nxënësve mes vete. ku Odini mendon se ka zbarkuar nga hëna. Ka botuar një numër të vogël veprash (18 vëllime poetike. Stina e stinëve: Është cilësuar si rrëfim i fëmijërisë në mjedisin shqiptar ku fenomenet reale i nënshtrohen përshtypjeve naïve të fëmijës në fazën e pubertetit dhe vlerësimeve serioze. poshtërimi i qehajait.

Paraqitet realiteti i kobshëm me problemet. Tipike e “realizmit simbolik”. duke u shëndrruar nga antiheroi minor në hero tragjik. të shfaq mendime filozofike e të gjykojë. romane. por edhe di t‟i qëndrojë ballëlart vdekjes. që në fund të arrijë me guxim mbinjerëzor të ngritet në shkallën më të lartë të moralit njerzor. i uritur e i robëruar.guxon të arsyetojë. drama. ka qenë Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. skenarë filmash. Përcillet nga kritika letrare. duke e shmangur përshkrimin e jashtëm. Veprimi zhvillohet brenda tre ditëve dhe nxjerr një pamje të L. që paraqet Golgotën shqiptare prej kohave më të hershme e gjer më sot. Heroi i Trebeshinës është i gatshëm të vet shkatërrohet për një pozicion më te lartë të moralit. Njeriu i kësaj drame përjeton poshtërime fizike e shpirtërore nga më të ultat. Koha e zhvillimit të subjektit është koha e absurdit komunist. Devoll. idetë. i goditur e i pagjunjëzuar. kundërthëniet dhe rrëmimin e njeriut në sistemet totalitare. kundër të cilëve janë intrigantët të cilët parapërgatisin pushtetin përbri kufomave pa i vrarë ndërgjegjja. Është e shtrirë në disa gjini: poezi. Tematizon jetën e bujkut dhe bariut. poema. Aktivitetet: punoi si gazetar në gazetën “Zëri i popullit”.Periudha e tretë: Lufta e trojës. përmes së cilës i bëhet autopsi diktaturës. Romani thyen kornizat e realizmit socialist. Gjuha dhe stili: Trebeshina është i kursyer në përshkrime. por Agolli bashkë me Kadarenë u desht të krijonin sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes hermeneutike. Heroi i tij lirik është malësori i cili jepet pas çdo gjëje të mirë të kësaj bote. Histori e atyre që nuk janë: Subjekti: është i ndërtuar mbi moralin e prishur të sistemeve shoqërore totalitare. 3. Ideja: Përmbushja e detyrës jetësore bëhet me kohë. ndërsa del mjeshtri i dialogut dhe i nëntekstit. Tiranozauri: dramë filozofike. bile kritokohet për ironi dhe aludime anti-ideologjike. derisa ke fuqi dhe shpirt. njeriu i shtypur dhe i revoltuar. Poashtu pasqyron shkatërrimin moral që i shtyn njerëzit të bëjnë krime ndaj të tjerëve dhe ndaj vetes. Subjekti: përjetimet e Rrapo Hardhisë në formë të një ditari. i varfër por me shpirt të lirë dhe krenar. të mesmen në gjimnazin e Gjirokastrës.. Autori përqëndrohet në përshkrimin e brendshëm të personazheve. me ndjenja të zjarrta 100 .D. Mekami Fshati mbi shtatë kodrina (Kapriçio shqiptare): është novela më e ngulitur në traditën shqipëtare por edhe e mbarsur me elementin e absurdit. vazhdon të krijojë në traditën e Mitrush Kutelit. studioi letërsi në Shën Peterburg. tregime. Shkollimi: filloren në vendlindje. mesazhet. malësorit dhe fusharakut. Tiranozauri. Rruga e Golgotës: është një simvolik e Luftës së Dytë Botërore. Biografia e modernistit Dritëro Agolli Lindi: më 1931 në Menkulas. fshatarit dhe studentit. por edhe për nga e kaluara e lavdishme historike e kombit tonë. 30 vjet deputet në Kuvendin Popullor të Shqipërisë Krijimtaria letrare e modernistit Dritëro Agolli I përket brezit të shkrimtarëve të brezit të dytë të “realizmit socialist”. Personazhet ndahen në dy blloqe: personazhet e thjeshtë dhe të sinqertë .B. njeriu i parmendës së drunjtë dhe i mauzerit. Ai del si hero i dramës së madhe të së kaluarës shqiptare. Shpalos një luht të dhimbshme mes dy forcave shqiptare: nacionaliste dhe internacionaliste. novela.

Mato lë anash interesin personal para interesave të larta kombëtare dhe i bashkohet partizanëve. por nuk e godet dhe zhgënjehet.Analizë e romanit “Njeriu me top” Tema: Ka të bëj me luftën partizane.luftëtari. I kompleksuar nga hakmarrja. nga ana tjetër me lakminë e ambiciet dhe me pseudomodernizmin. Matoja nuk është në gjendje të bëjë dasinë politike. Subjekti: Në qendër të vëmendjes është hakmarrja e kryepersonazhit Mato Gruda. 101 . Kthesë në karrierën e shokut Zylo vjen kur atij i kërkohet të shpreh pikëpamjet e veta për një pjesë teatrale.etj Librat e Agollit u përkthyen në shumë gjuhë botërore. Në veprat e tij Agolli është një “unë ” ku gjen veten bujku. Ai e tërheq topin zvarrë deri te vendi ku partizanët i kishin zënë pritën gjermanëve. Herën e parë gjuan shtëpinë e Fizëve. Subjekti: Regjistrohen deri në hollësi ironike figurat e Zylos. Ai pas kapitulimit të Italisë fashiste strehon edhe një ushtar italian. Rrëfimi i romanit është i veshur me humor popullor. të cilin e ruan për hakmarrje. nga njëra anë me elementin e prapambeturisë patriarkale të trashëguar nga e kaluara. Është njeri i ndjenjave të shëndosha. Shoku Zylo është një karaker universal që mund të ndeshet në çdo shoqëri e në çdo epokë. një drejtor i sektorit për çështje kulturore. i zemëruar nga vrasja e shokut të tij Murat Shtagës.intelektuali. Heroi lirik i Agollit është në kundërshtim. Auguston.roman) “Dështaku”(roman) “Baladë për një grua”(dramë) “Fytyra e dytë”(dramë) “Mosha e bardhë”(dramë) . Herën e dytë.atdhedashurie.punëtori. hipokrizinë dhe servilizmin. Analizë e romanit “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” Tema: Është roman satirik i cili vë në lojë byrokracinë. i cili është “në gjak” me fisin e Fizëve. që ka për ideal atë që është reale dhe nuk rron as në ëndërr e as në shprea. dhe vartësit të tij Demkës. Poezia 1958-“Në rrugë dola” 1961-“Hapat e mia në asfalt” 1965-“Shtigje malesh dhe trotuare” 1964-“Devoll-Devoll” 1968-“Mesditë” 1969-“Baballarët” 1974-“Nënë Shqipëri” 1977-“Fjala gdhendë gurin” 1985-“Udhetoj i menduar” 1993-“Pelegrini i vonuar” 1995-“Lypësi i kohës” 1999-“Fletorkat e mesnatës” Proza 1964-“Zhurma e erërave të dikurshme”(tregime) 1970-“Komisari Memo”(roman) 1975-“Njeriu me top”(roman) 1980-“Trandafil në gotë”(roman) “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”(roman) “Hundëleshi”(ose “Kalorësi lakuriq” . Një ditë Mato gjen një top të braktisun nga ushtria italiane. Prej tij mësohet ta përdor topin. Është kohë lufte. që shpesh e ka detyruar ta lër parmendën e ta rrëmbej dyfekun. të cilin Mato e quan Agush.

për këtë fakt lexuesit i vjen keq. dhe redakor i rubrikës kulturore ne gazetën Flaka. Krijimtaria letrare e modernistit Adem Gajtani Veprimtaria e tij kap 15 tituj. etj. me ngjyrime romantike të së kaluarës. Ai nuk ka dijeni për sëmundjen që ka. të sociales. njeriun. të përshkuara nga një notë intime erotike. punon si korrespondent i Rilindjes nga Shkupi. Në fillimi është Sançoja që habitet me lajthitjet e të zotit. Vdiq: më 1982 në Shkup. por në fund ai vet e humbet sensin e realitetit.as zog-dashuri” 1974-“Unazë” 1975-“Në ëndërr kënga” 1977-“Amfora e fundosur” 1978-“Kuq” 1980-“Kënga e mjellmës” 1982-“Gejzeri i blertë” 1982-“Malbrezat” (tregime) Biografia e modernistit Ismail Kadare 102 . Temat e tij sillen rreth dashurisë për jetën. I vesh vetes atribute të pamerita dhe personalitetin e vet e jeton me seriozitet. Në to shtjellohen subjekte nga Lufta e Dytë Botërore. Janë 12 tregime të botuara nëpër gazeta e revista gjatë viteve 1959-1963. Në poezinë e Gajtanit paraqiten imazhe nga qyteti e fashti dhe hapsirat ku jeton e vepron njeriu ynë.ti zog i largët” 1972-“Lule më lule” 1973-“As dru. 1961-“Drita në zemër” 1962-“Dielli i mbramjes. studioi juridikun në Beograd në fillim. dhe aty-këtu. Demka: është qesharak dhe i mjerë. tregimet ndahen sipas një simetrie: 6 të parave u prin mestitulli Malbrezet e qëndresës. Imponimi i tij bëhet me zë të ulët. pastaj e vazhdoi në Shkup. Zylo: Është një burokrat i qetë e i heshtur. Biografia e modernistit Adem Gajtani Lindi: më 1935 në Besianë. por me kalimin e kohës i nënshtrohet vullnetit të eprorit.Personazhet: Ndërveprimi i personazheve është i përafërt me të Don Kishotin dhe Sanço Pançon. Ka përkthyer vepra nga gjuha maqedone në shqip dhe e kundërta. Dikur njeri me talent. Veprimet e tij janë gjithmonë qëllimmbara por e çojnë në gabime qesharake. ndërsa të tjerët mezi e mbajnë të qeshurën. Ka shkruar vetëm një përmbledhje me tregime-“Malbrezet”. kurse 6 të dytave Malbrezet e dashurisë. Aktivitetet: i përkushtohet gazetarisë. këngën. Shkollimi: filloren dhe gjimnazin në Prishtinë.dielli i mëngjezit” 1964-“Dryni i heshtjes” 1966-“Goca e detit” 1968-“Ti këngë. Ndërtimi bëhet me nota të reales.

Trajton tema nga e kaluara e hershme historike. Në fund të viteve ‟90 u largua së bashku me familjen nga Shqipëria dhe u vendos në Paris. të Gjirokastrës e të Prishtinës.Lindi: më 28 janar 1936 në Gjirokastër. por nuk i ndërpreu lidhjet me atdheun. aktual. Proza e Kadaresë përqëndrohet rrethkëtyre temave: liria e njeriut dhe liria krijuese e intelektualit të nëpërkëmbur nga pushtetarët. ese. dashurisë. Në planin historik . Aktivitetet: punoi si gazetar te “Zëri i popullit” dhe ”Drita”. e angazhuar dhe hyjnizuese. njësoj si shqiptarët e Ismail Kadaresë që përveshën llërët për të ngritur qindra e mijra bunkerë betoni anembanë vendit dhe një mauzole mermeri për faraonin e tyre. Muzeu i Enver Hoxhës në Tiranë. parasëgjithash shqiptar. Ajo hyjnizon historinë dhe qëndresën e kombit shqiptar. Eskili. Përmes saj autori. 103 . çka bën që vepra e tij të ndahet në shtatë rrathë tematik I. reportazhe. lavdinë dhe bëmat e të parëve. Ura me tri harqe . Në planin aktual – projekton momente që meritojnë të afirmohen te brezat e ardhshëm. Përbindëshi . Anëtar i Akademisë së Skencave të Shqipërisë. Autori flet për ndërtimin e “piramidës”. gjithnjë duke i parë në syrin shoqëror. Krijimtaria e modernistit Ismail Kadare Provoi shumë lloje gjinishë: poezi-vjersha e poema. punëtorit. evropian e botëror. Prometeu . Shkollimi: Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Fkultetin e Filologji-Historisë dhe në Institutin Gorki në Moskë. uzinave. është e drejtpërdrejtë. prozë-romane. i këndon jetës intime. Kandidat shumëvjeçar i çmimit Nobel. Një burim i pashterrshëm frymëzimi për poezinë e tij është periudha e lavdishme e “motit të madh” me Skenderbeun në krye. egjiptianët). “Doctor honoris” i Universitetit të Tiranës. dhe duhet lexuar si alegori politike. 2.është një skicë. qëndresa dhe mbijetesa e njeriut. Poezia e tij synon simbolin. E preokupojnë problemet të cilat i kanë edhe populli i tij. drejtoi revistën “Le letters albanaises”. himnizuese. duke shfrytëzuar mitologjinë greke ripunon idenë e protestës. i Akademisë së Shkencave të Gjermanisë dhe i Akademisë Franceze të Shkencave Morale. tashmë i larguar nga poezia deklarative. njësoj siç hyjnizon Partinë dhe veprat e saj. 2. fabrikave. Kështu egjiptianët katërmijëvjeçar e gjysëm më parë iu vunë punës në ndërtimin absurd të piramidës në shkretëtirë. Piramida . ky humbës i madh . pjesë teatrale.është roman me 17 kapituj. 1. pastaj ballkanik. pra. studime. gjuha shqipe dhe etnosi shqiptar. historik dhe 2. novela e tregime. Kush e solli Doruntinën. Urrejtja që shpreh populli ndaj diktatorit është e njejtë si urrejtja e Prometeut ndaj Zeusit. erotike . e i kthyer kah proza psiko-analitike. Piramida .ka kapur pikat kulminante të historisë së popullit shqiptar. shkrime për fëmij. Prometeu . por bindet nga kryeprifti Hemiunu. E bija e Agamemnonit . Keopsi ishte betuar se nuk do të ndërtonte piramidë si faraonët e tjerë. 1. dhe gërshetohet në paralelizëm me historinë e popujve tjerë (grekët. urrejtjes e mosnënshtrimit ndaj diktatorit. universal. etj. Pikëvrojtimi i Ismail Kadaresë është përqëndruar rreth shtatë periudhave kulmore të historisë së popullit shqiptar. Kjo luftë për ekzistencë personale funksionon në dy plane: 1. por që porosia përcillet me alegori. Është roman historik sepse rrëfen për ndërtimin e piramidës së Keopsit në Egjipt.

roman i cili u cenzurua për 25 vjet. Në veprën e tij autori gjen edhe shumë elemente nga tradita shqiptare. 9. ngritja dhe dështimi i kësaj familje në një periudhë dyshekullore. Tematizohet periudha e mesjetës së vonë me gjithë karakteristikat përcjellëse. ky humbës i madh . Ura me tri harqe . atë të Portës së Lartë me Kremlinin. si besa në tragjedinë Orestia. Pashallëqet e mëdha.romani ku poetizohet besa e shqiptarëve. 6. si etnos.ngrihet nga varri.romani ka marr shkas nga ardhja e Mehmet Rashid pashës. rivaliteti. e cila krijon kushte të volitshme për depërtimin e të huajve nga Lindja e Perëndimi. Jepet të kuptohet se në këtë “kolektiv ballkanik” shqiptarët gjithmonë kanë dal të mashtruar dhe janë bërë pre e “dashamirësisë” së rrudhjes së pandërprerë si troje. Përbindëshi . Komisioni i festës . Si te Gjenerali i ushtrisë së vdekur.roman ku përshkruhet personaliteti kontradiktor i Ali Pashë Tepelenës dhe etja e tij për pushtet e lavdi. të cilën dëshirojnë ta martojnë larg. Kjo ndodhi i ka shërbyer autorit të persiatë rreth mosmarrëveshjes disa shekullore shqiptaro-serbe. 8. Mallkon Konstandinin e vdekur pse dha besën kur nuk është në gjendje ta mbajë. 10. dhe hapjen e varrit të Konstandinit. Kështjella . Nëna digjet për ta parë doruntinën. si komb dhe si qenie njerëzore. 5. Kapiten Stresi është i ngarkuar të shkruaj një raport dhe të mbyll çështjen e ardhjes së Doruntinës nga Bohemia. Konstandini i mbetet besnik fjalës. 4. Analogjia me Kalin e Trojës është e dukshme. II. Tri këngë për Kosovën. Formimi i kombit shqiptar dhe ngjarje tjera historike.3. më 1830 në Manastir. e cila pa sukses mbahet e rrethuar nga ushtria e Perandorisë Osmane. për t‟i shuar kryengritjet shqiptare dhe shpalli amnisti të përgjithshme. Pjesa tjetër e jëtës së Ali Pashë Tpelenës ndërtohet me anë të prapavështrimit. ndonëse i vdekur. Tri këngë për Kosovën . si edhe aludimi në gjendjen politike në Shqipëri.roman ku trajtohen përçarjet e feudealëve shqiptar. Kështu ushtria e Tursun Pashait nga një ushtri rrethuese kthehet në një ushtri të rrethuar. është strehuar maleve dhe vazhdimisht i vie në ndihmë të rrethuarve duke i sulmuar çadrat e ushtrisë rrethuese të Perandorisë. 11. Flitet për kështjellën e kohës së Skenderbeut. Eskil.është triptik novelistik i Kadaresë. e gjen motrën dhe ia sjell nënës. Ky roman u kuptua si aludim në ngjarjen e kohës. si simbol i qëndesës dhe i mbijetesës. Komisioni i festës.roman ku përshkruhet trungu familjar i familjes së Hankonatëve nga Gjirokastra. Ka parasysh Betejën e Kosovës (1389). edhe këtu Shqipëria shihet me sytë e një të huaji – pashait turk Tursun Pasha. Fjala është për një nënë me nëntë djem dhe një vajzë. Tematizohen ngjarjet e periudhës së pushtimit osman. 7. Pashallëqet e mëdha / Kamarja e turpit . vdekjes së saj dhe të nënës. e shalon kalin. Kështjella. III. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave. Vihet në dukje zelli. Kush e solli Doruntinën .është studim mbi jetën dhe veprën e dramaturgut të madh të antikitetit. Nëna nuk bindet deri sa Konstandini i jep besën se do ta sjellë Doruntinën sa herë që ajo dëshiron. Sjellësi i fatkeqësisë. Veprimi i romanit shtjellohet në Shqipërinë mesjetare.autori përcjell mesazhin se: besa si e mund jetën e nënshtron edhe vdekjen. Në të flitet për përpjekjen tinzare të futjes së tradhëtisë në një qytet me një furgon të vjetër. Skendërbeu është jasht mureve të kështjellës. konfliktet. Veprimi i romanit zhvillohet në plan kronologjik dhe përqëndrohet kryesisht rreth vrasjes së Ali Pashë Tepelenës dhe sjelljen e kokës së tij në Stamboll nga Unxh Hatai. Me këtë rast 104 . Ngjarja vendoset në shekullin XV. Hankonatët / Breznia e Hankonatëve . Hankonatët. Në luftë vdesin të nëntë djemt.roman me temë të historisë së popullit shqiptar dhe mitit kombëtar shqiptarkalasë. paragjykimet. por s‟ka kush t‟ia sjellë.

(30.Nje arkitekt gjerman. kur Gjorgu shkonte për ta takuar qehajain e gjakut. I lihet lexuesit të përfundojë se Haxhiun e zu mallkimi i grave të Ballkanit. Përshkruhet me hollësi forca e kanunit në jetën e malësorëve. apo u bë pre e ndonjë intrige politike. Bën fjalë për shqetësimin e Sulltanit se një gjysmë milioni shtetase të tij evropiane nuk mbuloheshin me ferexhe. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe. Veprimi i romanit ndërtohet nga shikimi i kampit të armikut.shkrimtarit Besian Vorpsi. 14.e cila përveç solemniteteve të rastit do të kishte edhe një funksion tjetër: zhdukjen e kunërshtarëvë politikë. Ai ngarkon Haxhi Miletin që ti sjellë ato në malësitë e thella të Shqipërisë. 13. porn ë të vërtet i vrau të gjithë. i cili angazhon agjentin Dulë Baxhaja t‟i përcjellë të huajt. 15. Haxhiu përfundon misionin.roman me temë nga periudha e Perandorisë Osmane. por kur kthehet në Orman Çiflig arrestohet dhe jetën e kalon në burg. ku ishte caktuar të merrej me grumbullimin dhe shpjegimin e ëndrrave të shtetasve të sulltanit Linja e dytë ndërtohet në formë të një polemike shkencore rreth eposit heroik shqiptar dhe pozitës që ai duhet të ketë në gjirin e folklorit ballkanik. si viktimë e kanunit. Hani bastiset dhe materialet e tyre asgjësohen. Në popull përhapet dyshimi se ata janë spiun. Dosja H . Prilli i thyer. koha e sundimit gjashtëmujor të princit gjerman Vilhem Vid. sidomos nënprefektin e zonës. Vjedhësi i gjumit perandorak është varianti diaboli i këtij romani. 12. por që aludon në gjendjen aktuale në Shqipëri.roman i cili rrok temën e gjakmarrjes. rrugët e të cilëve kryqëzohen në një pikë. kanalizon opinionin dhe bën shpërlarjen e trurit. Krahas tragjizmit theksohet dëshira e njeriut të thjeshtë. Viti i mbrapshtë. Hulumtojnë për ndonjë lidhe mes eposit homerik me eposin heroik shqiptar.flitet për mënyrën e zhdukjes dhe ekzekutimit të kundërshtarëve politik në dy qeveri:fashiste dhe komuniste. Linja e dytë është ajo e udhëtimit të çiftit Besian dhe Diana Vorpsi në Malësi në Orosh. Linja e parë flet për një malësor. Gjorg Berisha. të cilët vijnë në Shqipëri për të mbledhur dhe regjistruar në gramofon këngë të eposit heroic shqiptar. për ta gëzuar jetën. Veprimi zhvillohet në Hanin e Rashtbuallit. dhe kur Diana po kalonte muajin e mjaltit në malësi të Veriut nga insistimi i të shoqit. Linja e parë e veprimit ndërtohet rreth punës së Mark Alemit në Tabir Saraj. 16. i cili është i detyruar nga familja dhe të afërmit ta vrasë vrasësin e vëllait të vet nga fisi i Kryekuqes.roman që flet mbi ngjarjet e vitit 1914. Përshkruhet edhe dashuria midis Gjonit dhe Dianës. Sjellësi i fatkeqësisë . Viti i mbrapshtë . gjoja për të festuar amnistinë.ftoi 500 kryengritës. Kap një periudhë më të re. Nëpunësi i pallatit të ëndrrave / Pallati i ëndrrave . Ky udhëtim iv ë në dyshim autoritetet shqiptare. Prilli i thyer . i cili akoma këndohej nga malësorët shqiptar dhe sllavët e jugut.përshkruhet udhëtimi id y studiuesve të huaj Maks Roth dhe Vili Norton. kadare përmbledh veprën letrare që kap gjysmën e parë të shekullit njëzet. 105 . Ky roman na porositë që kundër pabesive të armikut duhet patur vigjilencë dhe unitet për ta mbrojtur lirinë e kombit. Në të përpunohen dy tema kryesore: degjenerimi i Perandorisë Osmane dhe qëndresa e vitaliteti i popullit shqiptar. Dosja H.3) Klorësi me skifter . 17. Berisha nuk pajtohet me kanunin dhe nuk gjen forcë ta kundërshtoj e ta dënojë. Shkrimtari depërton thellë në psikologjinë e këtij personazhi. IV.është një roman ku shihet se si një shtet totalitar bën kontrollin e shpirtrave. Veprimi vendoset në vitet e ‟30-ta dhe ndërtohet në dy linja.në llogari të italianëve projekton një bujtinë gjuetie në veri të Shqipërisë .

V. Mendohet që në këtë roman të jenë dhënë elemente nga fëmijëria e Kadaresë. Emblema e dikurshme . burgosjet. Veprimi i romanit vendoset në Kremlin dhe Tiranë dhe bartës i veprimit është gazetari Besnik Struga. ku ishte vendosur shtetrrethimi si rezultat i demonstrative të marsprillit të vitit 1981. Koncert në fund të dimrit . Ndodhet në një udhëkryq. me ç‟rast ndërpriten marrdhëniet ekonomike e politike dhe shumë student detyrohen t‟i ndërprejnë studimet.roman që trajton aktualitetin dhe afirmon normat e reja morale. kulturore e historike të gjysmës së dytë të shekullit XX deri më 1990.roman i cili i kushtohet temës së përditshmërisë dhe propaganës politike. Ajo në punë ballafaqohet me një varg intrigash dhe inkriminimesh.në këtë roman përshkruhet lufta partizane për çlirimin e Tiranës nga pushtuesit gjerman më 1944. Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe . 27. Nga një dhjetor në tjetrin.roman me temë aktuale. Kronikë në gur . Koncert në fund të dimrit. çka bëri që të forcohej pozita e Kadaresë në parti. Dimri i madh (Dimri i vetmisë së madhe). Ikja e shtërkut. Hija. vetëm tani janë 17 vjet më të vjetër. Janë vepra letrare që i bëjnë jehonë ngjarjeve sociale. Pesha e kryqit. Lëkura e daulles . 23. Lëkura e daulles. autori niset nga mitologjia shqiptare për të përshkruar proceset e montuara politike. Muzgu i perëndive të stepës.roman i cili përshkruan ngjarje të Luftës së Dytë Botërore në Gjirokastër. 106 . mjeke kirurge në një spital të Prishtinës. i cili përfaqëson njeriun me karakter të fort dhe këmbngulës në punë dhe për ta zbuluar të vërtetën. Dimri i madh . Muzgu i perëndive të stepës .roman ku pasqyrohen ngjarjet e vitit 1978. Veprimi projektohet nga pozita e një fëmije. Ai ngarkohet ta shoqërojë delegacionin shqiptar. Lëndën e këtij romani Kadare e herri nga procesverbalet e bisedimeve dhe nga kujtimet e Enver Hoxhës. Krushqit janë të ngrirë. arrestimet. në kohën e prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Kinës. Gjenerali i ushtrisë së vdekur. Krushqit janë të ngrirë – roman kushtuar statutit të Kosovës në Jugosllavi. Tema nga Lufta e Dytë Botërore. 26. Lulet e ftohta të marsit. Shkaba. ekonomike. VI. përballë pasqyrës së një gruaje. Paraqet degjenerimin e sistemit rus dhe historinë e dashurisë së një studenti shqiptar me një ruse. Personazhet janë të njejtë me të romanit Dimri i madh. ku përshkruhen ngjarjet e vitit 1960-1961. 25. 24. Në epiqendë është jeta e Teuta Shkrelit . Pasardhësi. Bartës i veprimit është gjeologu Bardhyl Krasta. dhe zgjedh të ndjekë rrugën e besnikërisë ndaj popullit të vet e ndaj profesionit. ku shtrohet problem ii gjetjes së naftës në Lindjen e Afërt dhe lufta mes Izraelit dhe shteteve arabe. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. portreti i të cilit është shumë lajkatues në këtë roman. Dasma .është variant i zgjeruar i romanit “Dimri i vetmisë së madhe”. Është viti i prishjes së marrdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. Nëntori i një kryeqyteti. 21.18. politike. 20. si përkthyes në Moskë. 22.roman ku përshkruhen vitet e Kadaresë si student në Institutin Gorki. para prishjes së marrdhënieve sovjete-shqiptare. Kronikë në gur. e cila i çeli udhë letërsisë shqiptare duke u larguar nga tradita e romantizmit kombëtar. 19. Libri ka 18 kapituj dhe 1 epilog. Dasma. Ftesë në studio. Nëntori i një kryeqyteti . Veprimi i romanit zhvillohet në Kosovë.Kadare duke folur për Migjenin . vrasjet. në vend të besnikërisë pasive ndaj shtetit. Bartëse e subjekti është Katrina me dasmën dhe historinë e saj. Emblema e dikurshme.flet edhe për periudhën letrare në të cilën ai ka krijuar.

si dhe një radhë refleksionesh për artin dhe kulturën e asaj kohe. të cilët janë prirur për shpinëkërrusje dhe miratim pa diskutim të çdo vendimi që vinte nga lart. disa përkthime nga autorë grekë. Më të njohura janë Autobiografia e popullit në vargje. 37. 32. Lulet e ftohta të marsit . piktor dhe dashnor i modeles që pikturon. Veprimi zhvillohet rreth kryepersonazhit Mark Gurabardhi. Pikënisje e romanit është mitologjia përrallore e djalit gjarpër. kur njerzit iknin dhe vriteshin në kufi.1) Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar. Dialogjet janë të gjalla.roman kushtuar Lasgush Poradecit. Hija / Shënime të një kineasti të dështuar . 38. Ata kalojnë nëpër vise të ndryshme të Shqipërisë të pas 107 . Ftesë në studio . rusë. pasardhës i Enver Hoxhës. Subjekti: Kjo vepër konsiderohet kryevepër e prozës shqiptare të realizmit socialist. rumunë. Jeta.roman ku autori shpreh impresionet e veta për gjendjen e Shqipërisë nga dhjetori 1989 deri në dhjetorin e vitit 1990. realizëm magjik ballkanas. Lënda e romaneve te këtij rrethi është ekzili i shqiptarëve. shqiptar e universal. trupi it ë cilit u gjet me një plumb në zemër natën e 13 dhjetorit në dhomën e tij të gjumit.roman që trajton temën e arratisjeve pas vitit 1990. Kadare tallet me të gjitha breznitë e shkrimtarëve dhe artistëve. ku janë mbledhur “të rënët”. Shtjellohet ardhja e një gjenerali dhe një prifti në Shqipëri. port ë zellshëm në thurrjen e intrigave në kurriz të kolegëve. Ikja e shtërkut. Historia e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Ismail Kadare në studimet e tij përpun çështjen e letërsisë gojore shqiptare. Romani është përshkruar me groteskë.përmbledhje me 32 vjersh. VII. 33. (30.2) Ikja e shtërkut . 31. Shkaba . Jepen përshtypje të kineastit gjatë qëndrimit në Shqipëri.roman që flet për qytetthin e imagjinuar e të lënë pasdore dhe një kafebar të rrezbitu. dhe bashk me Nga një dhjetor në tjetrin. (30. Jeta. Në roman ndeshen diktatori me poetin.dy formave të jetës. vdekjen e mistershme të Mehmet Shehut. 34.subjekti i romanit ndërtohet mbi përpjekjen e një kineasti francez që dëshiron të bëj film mbi Shqipërinë dhe shqiptarët e periudhës së Enver Hoxhës. humor të zi e tragjizëm.28. tek e cila shkrimtarët kthejnë pas çdo mbledhje dhe joshen nga bukuria e Margaritës. levë e PPSh deri më 1990. sidomos të baladave dhe eposit heroik shqiptar. Trajtohen edhe tema nga përditshmëria. ”të rrëzuarit”.përballë pasqyrës së një gruaje. Pesha e kryqit – roman ku zbulohen ankthet dhe vuajtjet e intlektualëve në regjimin Stalinist të Enver Hxhës.”të zbriturit” 29. pa përjashtuar edhe veten. për t‟i mbledhur eshtrat e një ushtrie të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut. Pasardhësi .roman që sjell në kujtesë një nga enigmat më të mëdha në historinë e Shqipërisë. Përballë tyre qëndron prostitute. 30.roman i cili sjell para lexuesit mënyrën e funksionimit të LShASh. përshkruhen shkrimtarët e realizmit socialist. loja dhe vdekja e Lul Mazrekut . Mbi episodin e kreshnikëve. paraqet një lloj trilogjie politike letrare. Përshkruhet fat ii gjeniut në një shoqëri diktatoriale. 36. kinezë. Analiza e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” Tema: qëndresa e popullit shqiptar në ndeshje me një ushtëri pushtuese dhe fat ii kobshëm i kësaj ushtrie në truallin shqiptar. por vetëm për mijralekëshin e shfryerjes së epsheve. frengë. Është vazhdim i Ftesë më studio.roman ku trajtohet motive i hakmarrjes. e cila nuk çan kokën për plenume e kongrese. Përballë pasqyrës së një gruaje titull i 3 romaneve: Kalorësi me skifter. Nga një dhjetor në tjetrin .përballë pasqyrës së një gruaje . 35.

të cilat u katandisën të ruanin pulat nëpër shtëpitë e fshtatarëve shqiptarë. dëshmit e së cilës i mbledh nëpër mijëra thaës najloni. Prifti e shoqëron gjeneralin jo vetëm si fetar. Ai ka vrarë burrin e plakës Nicë dhe ia ka dhunuar të bijën katërmbëdhjetëvjeçare. por ngjet e kundërta. gjykon dhe ekzekuton denimin për kolonelin Z. të cilët e dinë se ata janë oficerët që para njëzet vjetësh u sollën fatkeqësi dhe shkatrrime. psikologjisë dhe mentalitetit shqiptar. si komandant i “Batalionit blu” që ishte. përmendet shpesh. veçse në fund shohim eshtrat e tij në një thes të vjetër. Pashku nuk e lufton mitin. E trondit fund ii hidhur dhe qesharak i armatave “të pathyeshme”. vetmia (ku shprehet dhembja për përmbysjen vlerave morale të njeriut) dhe dhuna (përshkruhet dhuna e luftës dhe shprehet qëndrimi injorues i autorit ndaj dhunës nëpërmjet ironisë. Shkollimi: filloren në vendlindje. Në tregimet e tij dallohen tre rrathë tematik: dashuria. Analizë e romanit “Oh” 108 . Biografia e modernistit Anton Pashku Lindi: më 8 janar 1937 në Grazhdanik. duke bërë “leckë” dinjitetin e Italisë pushtuese.njëzet vjetëve paqe. Ka shkruar tregime. vëllezrit. Në gjestin simbolik të hudhjes së eshtrave në këmbët e gjeneralit. më vonë edhe redaktor i rubrikës së kulturës dhe redaktor i botimeve. një roman dhe dy drama. edhe për shqiptarët edhe për ushtarët e tij. Koloneli Z: mbetet si një personazh fantazmë. por e afirmon dhe krijon mite të reja. por edhe baballarët. motrat dhe shokët e rënë nga dora e ushtarëve të këtyre dy ushtarakëve. Ai është në konflikt të mprehtë me popullin shqiptarë. që zotëron mirë gjuhën shqipe dhe hiqet si njohës i së kaluarës.humorit të zi dhe groteskës). ku i presin vendësit mikpritës. Ardhja e tyre u kujton banorëve ushtarët e vrarë. Prifti: paraqet tipin tjetër të armikut të egër të popullit shqiptarë. Ai u pasqyrua në karakter të gjallë me ngjyra psikologjike. Vjen në Shqipëri me krenari. nënat. Gjykimeve të tij për shqiptarët. të mesmen në Prishtinë. sa më shumë njef popullin shqiptar. mundohet t‟u vërë një bazë filozofike. por s‟del asnjëherë. Prizren. Vdiq: 1 nëntor 1995 në Prishtinë dhe u varros në vendlindje/ Krijimtaria letrare e modernistit Anton Pashku Anton Pashku konsiderohet themelues i letërsisë moderne shqipe. Gjenerali me përcjellësin e tij gjurmojnë nëpër tokën shqiptare. Personazhet: Plaka Nicë: personifikon nënat e martirizuar dhe urrejtjen e pashuar të popullit ndaj agresovrëve. Aktivitetet: gazetar. traditat dhe zakonet e tyre. Gjenerali: është prototip i ushtarakëve me dëshira për pushtime. Temat e tij ngrihen mbi tabanin e letërsisë dhe historisë kombëtare. Ai provon se sa e rëndë është të ndeshesh kudo me disfatën e turpshme. Koloneli Z realizohet në dy plane: përshkrimi i nënës së tij e nxjerr si zemër të mirësisë. aq më shumë ka dashamirësi dhe vetkritikë. por edhe si specialist për çështjet shqiptare. por krenaria dhe solemntiteti e lënë shpejt. Gjenerali ka pritur të takoj njerëz të egër e barbarë. në Rilindje. Ndërkaq përshkrimi i plakës Nicë nxjerr në pah anën e vërtetë të njeriut bishë.

rrjedha njëdimensionale e rrëfimit. Romani “Oh” ndihmoi shprishje e konvencave tradicionale të ndërtimit të rrëfimit në prozën tregimtare dhe ndërtimin e figurshëm të realitetit përshkrimorë. Krijimtaria letrare e modernistit Azem Shkreli Ka shkruar poezi. lidhja syzheore. drama. Luluan dhe Lulanin. proza. Rrëfimi i ngjarjeve strukturohet si dialog i Burrit-rrëfimtarit me bashkëbiseduesen “e pranishme”. I mungojnë shumë karakteristika të prozës rrëfimore klasike: fibula. Tragjika dhe absurdi dalin në Iliri dhe manifestohen përmes tradhëtisë. Kur pushtohet atdheu ata mbesin të ngujuar në një shtëpi të braktisur dhe aty reagojnë secili në mënyrën e vet. drejtor i Teatrit Popullor Krahinor. i dyti i dehur dhe i treti lucid. apo antiroman. Romani është i shkruar në vetën e parë. që kap periudhë kohore dymijëvjeçre). në kohën e pushtimit fashist në Shqipëri. kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. skenarë filmash. Aktivitetet: gazetar në “Rilindje”. Rugovë. kategoria e mirëfiklltë e kohës. Vdiq: më 27 maj 1997 në varrezat e Prishtinës. Personazhet denoncojnë njëri-tjetrin për ligësi dhe zihen për të gjetur shtegdalje. Poezia 1960-“Bulëzat” 1963-“Engjujt e rrugëve” 1969-“E di një fjalë prej guri” 1977-“Nga bibla e heshtjes” / “Vjersha” 1981-“Pagëzim i fjalës” 1986-“Kënga e hutinit” 1990-“Nata e papagajve” 1961-“ Karvani i bardhë” (roman) 1997-“Karvani i bardhë-i riu” (roman) 1965-“Sytë e Evës” (tregime) 1968-“Fosilet” (dramë) 1983-“Varri i qyqes” (dramë) 109 . Normalen dhe studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Autori veçon tri veti reagimesh individuale: Lulashin. kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë. shpifjeve. Dallojmë dy kohë: kohën e personazhit-subjektive (koha e ndodhive të romanit.Në këtë roman komunikojnë koha aktuale. në dhomën e errët. I pari është në agoni. e gjatë 1 ditë) dhe kohën e botës rrëfimore të romanit-objektive (koha e ndodhirave në botën romaneske. është kredhur në mendime. Ideja: Me anë të këtij romani autori synon ta godasë vetëdijen kombëtare. vrasjes. Ato përsëriten edhe në periudhat e mëvonshme historike. Subjekti: Njeriu i vetmuar. e vëllavrasjes. Në dhomë është gruaja por ajo nuk merr pjësë në shqetësimin e tij. Biografia e modernistit Azem Shkreli Lindi: më 1938 në Shkrel. këndvështrimi i fiksuar i autorit. koha mitike dhe një kohë e ardhme si utopi negative. Analizë e dramës “Gof” Subjekti: Ngjarja e dramë vendoset në vitin 1939. drejtor i KosovaFilmit në Prishtinë. Shkollimi: filloren në Nakëll të Pejës dhe Haxhaj të Rugovës. Romani “Oh” është roman “hermaetik”.

I bindur për drejtësinë e veprimeve të veta është kundër ndryshimeve. pikërisht i biri. Ideja: Lufta që fitohet doemos vjen nga një varg betejash të humbura. që kishte rënë në luftë. prandja varrosen pranë njëri-tjetrit. Ndihet një ndikim i fortë i “poetit të mjerimit”. Analizë e romanit “Karvani i bardhë” Tema: Është një realizim kompozicional që shmang klishetë e deriatherëshme dhe një sintezë mes romanit të personazhit dhe romanit psikologjik. Kullën ku ishte ngujuar Gjini partisan e djeg armiku. Gjergjin e mundon fakti se varri i Gjinit del me eshtra të përzier. Maria është e vetmja dëshmitare e vdekjes së mistershme. port ë papushtetshëm dhe do t‟ia marrë vetes jetën. Ditët e rinisë e të fëmijërisë i sheh si bukuri të vendëlindjes.1993-“Muri përfundi shqipeve” / “Shtatë nga ata” 2001-“Rrënjë të gurta” Poezia Dallohen tre rrafshe tematik. Këto venerime më pas do të kthehen në vrojtime kundër shkaktarëve të prishjes së paqes. me Shpendin. një malësor Rugovas. Analizë e dramës “Varri i qyqes” Është e ndërtuar mbi bazën e tregimeve “Sytë e Evës” dhe “Helmeta”. ta zgjojë ndërgjegjen. Parimi dhe vlera e tij jetësore është vdekja burrërore nga plumbi i pushkës. Romansieri zbulon madhështinë e rrejshme të protagonistit. Shkreli me këtë roman i bën portret Dyl Mehmetit. të cilët nuk bëjnë ndonjë dallim të prerë: lirika e dashurisë. Përshtatja për skenë e këtij romani është dama Fosilet. Në poezinë e Azem Shkrelit bashkëjetojnë dy tema kryesore: tema e lirkës subjective dhe tema e peizazhit natyror e shpirtëror të ambientit shqiptar. Pas disa ditësh te vend ii kullës gjenden dy palë eshtra. Dyl Mehmeti pastrohet nga shpifjet dhe sajesat e kohës. Dyshimin e shton e dhëna se Gjini ka bërë dashuri me vajzën e Aleksit. Te romani “Karvani i bardhë”. e veçanërisht atij shqiptar. Njëra palë e Gjinit. Poeti ndjen nevojë t‟i drejtohet bashkëkohësisë për rolin që duhet të ketë ndaj brezave të ardhshëm. Jeta do ta vazhdojë rrjedhën e vet në vazhdën e re. Askush nuk e di se cilat të kujt janë. Subjekti: Ngjarja vendoset në Rugovë. atdhetare dhe refleksive. Dyl Mehmeti do ta ndjej veten të thyer. zbulohet si njeri që nuk ka dashur t‟i ndërroj flamujt sipas motit. pas shumë vitesh insistim nga ana e Gjergjit. tjetra e gjermanit. duke kaluar pran varrit të të birit Gjinit. është aty për ta përkujtuar të atin se koha e Dyl Mehmetëve ka perënduar. Subjekti: Gjergji bashkë me Marinë. pra varr i qyqes. urtinë njerëzore për paqe. e cila tregon ngjarjen. Mirëpo. dashuri kjo 110 . Me këtë roman Shkreli synon ngritjen e vetëdijes së njeriut. Shpendi. i cili është i vetëdijshëm se me luftën e fundit “as toka. Dyl Mehmeti personazh gjysmëlegjendar që ka pirë ujë dhe gjak malesh. as njerëzit nuk janë më ata që ishin”. Gjergji vret mendjen: ku dhe si i vdiq djali? Frikohet mos ka vdekur si qyqar.

të cilat i përgjigjen tre faktorëve: dy janë të jashtëm-të huajtë (njëri është fqiu pushtues. të cilët për një rrotë veture-thotë poeti.shesin fatin e kombit. minjtë. Thirrje. është anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. të formimit e të kalitjes dhe fazën e pjekurisë artistike. Aktivitetet: punoi në gazetën “Rilindja”. i punës. Në veprimtarinë e tij dallohen tri faza krijuese: nismëtare. kurse në hirin e kullës zbulohen vetëm dy palë eshtra. i cili me vete sjell dhunë. kameleonët. II. kurse tjetri është i trupëzuar në indiferencën dhe dyfytyrësinë e Evropës plakë) dhe një i brendshëm (që janë puthadorët. Sampo. Përballë të këtyre tri kategorive të së keqes Ali Podrimja vendos qëndresën heroike shqiptare.që shenjëzon bashkëjetesën e njerëzve me përkatësi të ndryshme kombëtare. Drejtpeshimi. Dhimbë e bukur. I. Sampo 2.përmbledhje me poezi. Preken edhe probleme si: mërgimi politik dhe ekonomik. Në këto vëllime autori është i magjepsur nga e kaluara historike e kombit. Folja. Shamijat e përshëndetjeve. Lum Lumi. Përpunon tri fusha tematike. Studioi gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Prishtinës. bashkëpunon me të gjitha gazetat dhe revistat shqipe. etj. Bëhet fjalë për tre. Poeti është i preokupuar me problemin e të keqes në histori. 111 . problemi social. Çka fsheh Maria? Biografia e modernistit Ali Podrimja Lindi: më 1942 në Gjakovë. Shprehja poetike e Podrimes pasurohet edhe me ironi dhe groteskë. të zhdukur. Credo. me çka dëshmon se ajo nuk është zbulim i të sotmes. Lum Lumi . ushujzat e larot e tyre. e lidhur thellësisht me fatin historik e politik të njeriut shqiptar. por trashëgim nga lashtësia. Këto dilemma e bëjnë tekstin të ndërlikuar.). gjarpërinjtë. Shkollimi: filoren dhe gjimnazin në vendlindje. Autori është gjithnjë i preokupuar me fatet e kombit dhe të Kosovës. Torzo. Poezia e tij është poezi lirike e frymëzuar nga problemi i ekzistencës së popullit shqiptar. Në këtë fazë gërshetohen përjetimet intime të përditshmërisë së poetit. Krijimtaria letrare e Ali Podrimes Vargu i tij orientohet drejt simbolit e alegorisë.

krenaria. Harakiri. Nuk kam bërë kurrgjë për Lumin .e kaluara jepet përballë të sotmes. Ky është edhe një qortim i prindit. Poezi 1961-“Thirrje” 1963-“Shamijat e përshëndetjeve” 1967-“Dhimbë e bukur” 1969-“Sampo” 1971-“Torzo” / “Hija e tokës” 1973-“Foleja” 1976-“Credo” 1978-“Poema” 1980-“Sampo 2” 1981-“Drejtpeshimi” 1982-“Lum Lumi” 1988-“Fund i gëzuar” 1990-“Zari” 1994-“Në bisht të sorrës” / “Buzëqeshje në kafaz” 1998-“Burgu i hapur” 1999-“Hrakiri” / “Ishulli Albani” 2000-“Dielli i zi” 2001-“Libri që nuk mbyllet” 112 . i cili kurrë nuk kënaqet me ato që ka bër për pasardhësin e vet. Autori e ndjen veten të fajshëm se nuk ka bërë të pamundurën për Lumin. Objekt trajtimi janë fati. Burgu i hapur. III. Podrimja është i prirur drejt dëshirës për krijimin dhe afirmimin e mitit të qëndrueshmërisë. Zari. Fund i gëzuar. Buzëqeshje në kafaz. Të keqeno . Dielli i zi. Libri që nuk mbyllet. drama dhe tragjika e popullit shqiptar.i kushtohet motivit të dashurisë. Ishulli Aabania.është karakteristike për pleksjen e personales dhe kolektives në një ind të vetëm. Në bisht të sorrës. e njeriut tonë në histori. edhe pse është përpjekur të bëjë gjithçka që është e mundshme. të birin. Përmes të kaluarës poeti synon të ndikojë në të sotmen dhe të ardhmen.Shqetësohet për dekadencën morale të njeriut në ditët e sotme.Të jetosh . Fund i gëzuar .

113 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful