Filipino III Ukol sa Panitikan

Panitikang Filipino sa Iba't ibang panahon

Panitikang Filipino sa Iba’t ibang Panahon
ni G. Francis Rodolfo M. Marcial Jr.

Panahon ng Katutubo

Bago pa man dumating ang mga Kastila sa Pilipinas, mayroon nang sining at panitikan ang mga sinaunang Pilipino.

Karamihan sa mga panitikan nila‟y yaong mga pasalin-dila gaya ng mga bulong, tugmangbayan, bugtong, epiko, salawikain at awiting-bayan na anyong patula; mga kwentong-bayan, alamat at mito na anyong tuluyan at ang mga katutubong sayaw at ritwal ng babaylan bilang pinakaunang anyo ng dula sa bansa.

Karamihan sa mga panitikang ito ay pasalin-dila. May mga panitikan ring nasulat sa mga piraso ng kawayan, matitibay na kahoy at makikinis na bato. Ngunit iilan na lamang ang mga natagpuan ng mga arkeologo (archeologists) sapagkat batay sa kasaysayan, pinasunog at pinasira ito ng mga prayle nang dumating sila sa bansa sa paniniwalang ang mga ito ay gawa ng demonyo.

Pananakop ng Kastila

Dumating ang mga Kastila sa bansa taglay ang tatlong Gs – GOD, GOLD at GLORY. Dumating sila na ang pangunahing layunin ay ihasik ang Kristiyanismo, maghanap ng ginto at upang lalong mapabantog sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kanilang nasasakop.

Mahahati ang panitikan sa dalawa sa panahong ito: una ay pamaksang pananampalataya at kabutihang-asal at ang ikalawa ay ang panitikang panrebolusyon.

(1) Panitikang Pamaksang Pananampalataya at Kabutihang-asal

Dahil sa pananampalataya ang pangunahing pakay ng mga Kastila, karamihan sa mga unang akdang nalikha sa panahong ito ay halos paksang pananampalataya. Halimbawa sa mga ito ay ang mga uri ng dulang senakulo, santa cruzan at tibag; tulang gaya ng mga pasyong inaawit. Sila rin ang nagpakilala ng konseptong maharlika o dugong bughaw sa mga Pilipino na

mababatid sa mga akdang awit na ang mga pangunahing tauhan ay mga hari, reyna, prinsipe at prinsesa – isang patunay ang awit na Florante at Laura ni Balagtas at mga dulang duplo at karagatan.

Sa panahong ito, piling-pili lamang ang nakasusulat sapagkat wikang Kastila lamang ang kinikilala sa ganitong larangan. Kaunti lamang ang nakasusulat sa Kastila dahil sa pagpipigil, sa nadaramang takot at pagiging madamot ng mga Kastila.

Sa panahong ito nalimbag ang pinakaunang aklat sa bansa; ang Doctrina Christiana na nalimbag noong 1553 na isang panrelihiyong aklat. Ang pasyon ang isa sa patulang anyo na makarelihiyon. Samantalang ang mga dula sa nama‟y ang mga senakulo, Santa Cruzan, at tibag. Ang mga dulang Moro-Moro naman ay pumapaksa sa tagumpay ng mga Kastila, isinasadula rito ang mga himagsikan sa pagitan ng mga sundalong Kastila at mga Muslim sa Mindanao at sa wakas ng dula, palaging nagwawagi ang Kastila at talunang niyayakap ng mga Muslim ang Kristiyanismo. Nauso rin ang carillo o mga dulang puppet na yari sa karton na gumalaw sa likod ng isang mailaw at puting tela.

Ang mga panitikan namang ukol sa kabutihang-asal ay ang Urbana at Feliza ni Padre Modesto de Castro.

Nalimbag rin sa panahong ito ang pinakaunang newsletter sa bansa noong 1637 – ang Successos Felices (Fortunate Events) ni Tomas Pinpin na may 14 na pahina. Ngunit noong Agosto 8, 1811 lamang nalathala ang pinakaunang pahayagan sa bansa – ang Del Superior Govierno na umabot hanggang labinlimang tomo.

(2) Panitikang Rebolusyonaryo at Sedisyoso

Sa ikalawang bahaging ito ng kasaysayang pampanitikan sa panahon ng pananakop ng Kastila, karamihan sa mga panitikang nalikha ay may diwang rebolusyonaryo at nagbukas sa kamalayang Pilipino sa di-makataong pagtrato sa kanila ng mga Kastila at nag-uudyok na kalabanin ang pamahalaan.

Dahil sa labis na pang-aalipin at pang-aalispusta at masidhing diskriminasyon ng mga Kastila sa mga Pilipino; nagsilunsad ng mga kilusan ang iilang Pilipinong hindi na sumasangayon sa pamamalakad ng mga prayle at pamahalaang Kastila.

Nagsisulat ang mga Pilipino sa panahong ito ng mga panitikang nagrerebolusyon. Nalathala ang mga pahayagang propagandista na pinangunahan ng La Solidaridad noong Pebrero 19, 1889 na naglalayong “matamo ang pagbabagong kailangan ng bansang bilang tugon sa kalagayang panlipunan at pang-ekonomiya, maisiwalat ang malubhang kalagayan ng bansa sa ilalim ng pamamalakat ng mga Kastila at upang pairalin ang kalayaan at demokrasya.”

Dahil sa mahigpit ang pamahalaan, nagsitago ang mga manunulat sa ilalim ng iba‟t ibang sagisag-panulat upang maprotektahan ng mga sarili laban sa mapang-alipustahang Kastila at upang patuloy na makasulat.

Ang pambansang bayaning si Dr. Jose P. Rizal na may sagisag-panulat na Laong Laan ay naging bahagi ng pahayagang La Solidaridad; at ang may-akda ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo na unang nalimbag at nalathala sa Espanya at naging mitsa sa mga rebolusyonaryong Pilipino na mag-aklas laban sa mga Kastila. Sumulat din si Rizal ng mga sanaysay gaya ng Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino at Sa Mga Kabataang Dalaga sa Malolos.

Ang mga bayaning sina Marcelo H. Del Pilar (na may sagisag-panulat na PLARIDEL), Graciano Lopez-Jaena, Antonio Luna, Mariano Ponce, Pedro Serrano Laktaw, Emilio Jacinto, Apolinario Mabini, at marami pang iba ay nagsisulat din.

Pananakop ng Amerikano

Dahil sa pagnanais ng mga Pilipino na mapatalsik ang mga Kastila, naging tagapagsagip ang mga Amerikano nang dumating sila noong 1898 na tuluyang nagpabagsak sa pamahalaang Kastila.

Kung relihiyon ang naging pamana ng mga Kastila sa Pilipino, edukasyon naman ang naging pangunahing ipinamana ng mga Amerikano. Sa panahong ding ito isinilang ang mga ilang imortal na makatang Pilipino na nagsisulat sa Ingles at Tagalog.

Sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano sa bansa, sumulat ang mga Pilipino sa Kastila, Tagalog at iba pang wikang panlalawigan. Nagsimula lamang umusbong ang mga panitikan sa Ingles noong 1910 dahil sa mga bagong silang na manunulat.

Kabilang sa mga manunulat sa panahong ito sina Cecilio Apostol na sumulat ng mga oda para kay Rizal; Claro M. Recto na naging tanyag sa kanyang natatanging mga talumpati; si Lope K. Santos na sumulat ng obra-maestrang “Banaag at Sikat” at nagpauso ng panitikang sosyalista; si Jose Corazon de Jesus na tinaguriang Makata ng Pag-ibig at may panulatsagisag na „Huseng Batute;‟ at si Jose dela Cruz na may panulat-sagisag na „Huseng Sisiw‟ dahil sisiw ang ipinababayad kapag nagpapagawa sa kanya ng tulang pag-ibig; si Severino Reyes na sumulat ng imortal na dulang “Walang Sugat” at tinaguriang Ama ng Dulang Tagalog; si Zoilo Galang na pinakaunang nobelistang (A Child of Sorrow) Pilipino sa Ingles at maraming-marami pang iba.

Ang mga Amerikano ang nagpakilala ng mga fairy tale sa mga Pilipino na ginamit ng mga gurong Tomasites sa pagtuturo.Ipinakilala rin ng mga ito ang iba pang uri (genre) ng panitikan gaya ng oda at nagpakilala sa pinilakang-tabing – ang pelikula.

Dahil sa impluwensiyang pangteknolohiyang dala ng mga Amerikano, naimpluwensiyahan din ang panitikan sa bansa. Dula ang naging pangunahing panitikan sa panahong ito. Dala nila ang mga bodabil na isang uri ng dula kung saan umaawit at sumasayaw ang mga artista na nagbunga sa sarsuwela ng Pilipinas. Dahil sa dala rin ng mga Amerikano ang pelikula sa bansa, ngunit nag-umpisa ito sa mga artistang gumagalaw lamang at nagsasalitang walang tinig (silent films); unti-unting naisantabi pansamantala ang dulang panteatro sa bansa dahil sa nakahiligan na ng mga Pilipino ang panonood ng pelikulangtahimik.

Ang mga unang pelikulang ginawa sa bansa ay halos mga dokumentaryo ukol sa pagsabog ng mga bulkan at iba pang kalamidad at ang iilang dokumentaryong bunga lamang ng pagka-ignorante ng mga Amerikano sa mga katutubong Pilipino.

Ang mga unang pormal na pelikula sa bansa ay ukol sa buhay ng bayaning si Rizal at ng kanyang dalawang nobela. Ang pinakaunang pelikulang Hollywood na ginawa sa bansa ay ang pelikulang Zamboanga. Ito ang kauna-unahang Hollywood film na may underwater scene. Ngunit ang pinakaunang pelikulang produksyon ng Pilipino ay sa pamumuno ni Jose Nepumuceno hango sa dulang panteatrong Dalagang Bukid (dula ni Hermogenes Ilagan) na malateatro rin ang kinalabasan.

Di naglaon, ninais na rin ng mga Pilipino na makawala sa kamay ng mga Amerikano. Ngunit hindi rin naging mabilis ang pagkamit sa kalayaan.

Ang dula ay sadyang kinasangkapan ng mga manunulat na Pilipino upang ipahayag ang hangad na paglaya ng bayan at makabayang pananaw. Ang kalayaang tinamasa sa kamay ng mga Amerikano ay alangang ihambing sa ipinalasap ng mga Kastila. Gayunpaman, hindi rin nasiyahan ang mga manunulat.

Isa sa mga unang dulang itinanghal sa panahon ng mga Amerikano na umuusig sa mga Amerikano at sedisyoso ay ang kay Juan K. Abad na itinanghal noong Mayo ng 1903 – ang Tanikalang Ginto. Inakyat ng mga alagad ng batas ang Batangas habang itinatanghal ang dulang ito dito at dinakip ang may-akda. Ngunti napawalang sala rin sa tulong ng isang mahusay na manananggol na Pilipino. Ang dulang Kahapon, Ngayon at Bukas ni Aurelio Tolentino ay tumuligsa rin sa Amerikano. Ngunit pinakamatindi ang paghihimagsik ng dulang “Hindi Ako Patay” na hindi na nakilala ang may-akda dahil sa ginamit nito ang pangalan ng kanyang may-bahay.

Pananakop ng Hapon

Sa pambobomba ng Amerika sa Hiroshima, gumanti ang Hapon sa paglusob nito sa Pearl Harbor noong Disyembre 7, 1941. Dahil nasa isalalim ng kolonya ng Estados Unidos kaya‟t sinakop ng Hapon ang Pilipinas. Ngunit para sa karamihang manunulat na Pilipino, isang biyaya sa larangang panitikan ng bansa ang pangyayaring ito. Sumibol nang lubos ang panitikan ng bansa sa panahong ito dahil ipinagbawal ng namumunong Hapon ang paggamit ng

wikang Ingles at itinaguyod ang pagpapayaman sa panitikan gamit ang mga katutubong wika sa bansa. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang masigurong hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nililikha.

Ang panahong ito sa kasaysayan ng bansa at ng panitikan ang tinaguriang Gintong Panahon ng Panitikang Filipino dahil higit na malaya ang mga Pilipino (kaysa noong sa Amerikano) sa pagsulat ng panitikan at pagsanib ng kultura, kaugalian at paniniwalang Pilipino sa mga ito.

Sa panahon ding ito kinilala ang mga manunulat na babaeng Pilipino sa pangalan nina Liwayway A. Arceo at Genoveva Edroza-Matute dahil sa mga makintal na maka-feministang maikling-kwento.

Dahil sa dinalang haiku (maikling tulang may tatlong taludtod at may bilang na pantig na 5-7-5 sa taludtod), nagkaroon ang mga Pilipino ng tanaga (maikling tulang may apat na taludtod at ang bilang ng pantig ay 7-7-7-7)

Panahon ng Pagkamit ng Kalayaan hanggang Kasalukuyan

Naging makasaysayan sa mga Pilipino ang pagbabalik ng kanilang kalayaan mula sa kamay ng mga Hapon. At dahil sa kalayaang natamo, higit ring sumigla ang kalayaang pampanitikan ng bansa.

Bilang patunay ng kasiglahan ng panitikang Filipino sa iba‟t ibang uri sa panahong ito ay ang pagkakalimbag ng mga sumusunod na katipunan ng mga aklat: Mga Piling Katha at Mga Piling Sanaysay ni Alejandro Abadilla, Maiikling Kwentong Tagalog ni Teodoro Agoncillo, Ako‟y Isang Tinig ni Genoveva Edroza-Matute at marami pang iba. Kinilala rin buhat sa panahong ito ang mga panitikang panlalawigan dahil sa mga inilunsad na mga pambansang pananaliksik at pagsasaling-wika ng panitikan ng Pilipinas.

Lalo pang sumigla ang panitikang Filipino nang ilunsad ang gawad Carlos Palanca Memorial Awards for Litetature.

Sumilang din sa panahong ito ang aktibismo ng mga batang mag-aaral noong nagsisimula ang dekada ‟80 at ang kanilang panitikang aktibista gaya nina Virgilio Almario (na may sulat-panulat na Rio Alma) at Quintin Perez.

Pinakamasigla rin ang mga panitikang namayagpag sa media gaya ng sa radyo, telebisyon at sinehan. Nagsilang ang panahong ito ng mga musikerong Imelda Papin at Victor Wood, ng Hotdog, Sampaguita, Asin, Ryan Cayabyab, Levi Celerio, Pepe Smith at Freddie Aguilar na naging laman ng mga jukebox. Mga lagaristang gaya nina Ricardo “Ricky” Lee (mayakda/Himala at Oro, Plata, Mata), Lino Brocka (tagadirehe/Maynila sa Mga Kuko ng Liwanag) at

Puspusan din ang produksyong pampelikula na nagsalin ng mga maikling-kwento at nobela sa pelikula at ginawang inspirasyon ang mga awit. -#- Mga Sanggunian: Book Arrogante. Plata. Nagbigay ng bagong hihip sa kulturang Pilipino ang mga bandang ito na nagpakilala ng iba pang genre ng musika sa lahi. et al. Ilan sa mga awiting kinilalang imortal sa panahong ito ay ang Huling El Bimbo. 1991 . sanaysay at kasaysayan sa pagbuo ng marami pang dulang pampelikula. Silvertoes. Panitikang Filipino (pampanahong elektroniko). Sa kasalukuyan. Patuloy na dumarami ang mga manunulat na Pilipino sa iba‟t ibang anyo at uri ng panitikan gamit ang iba‟t ibang media dahil sa mga inumpisahang kurso sa mga universidad at kolehiyo at pangangasiwa ng gobyerno ng mga pagsasanay sa mga kinakikitaang husay na mga mamamayan. Overdrive. Ang TV at 5 and up. video clipping at audio airing na patuloy na bumubuhay sa panitikan hindi lang ng Filipino kundi ng ibang lahi mandin. Nagsilabasan rin ang mga karikaturang (komiks) na Darna. kailangan din ang pagpapahalaga at pagmamalasakit ng mga mambabasa na katuwang sa pagtaguyod ng panitikan ng lahi. Jeremiah. Nagbukas ng daan sa marami pang musikero ang Eheads gaya ng sa Yano. National Store. Jose A. Ngunit ang kasiglahan ng panitikan ay hindi magiging buo kung aasahan lamang ang pagdami at pag-usbong ng mga manunulat. Maliban sa mga banda. magazine at aklat. tula. Himala. Iskin. Pare Ko at Miss sa Loob ng Jeepney. Banal na Aso Santong Kabayo. Dahil sa internet nagkaroon ng blogging. Mata). Mandaluyong City. sinasalin ang mga panitikan hindi lamang sa mga pahayagan. Liwayway at Zuma ni Mars Ravelo at ang pinakatanyag na Pugad Baboy. kinilala rin ang mga musika ni Jolina Magdangal. the Teeth. Sumigla rin ang mga dulang pantelebisyong pambata lalung-lalo na ang Batibot. Green Department. Kinilalang The Beatles of the Philippines ang Eheads dahil sa init na taglay ng bawat pagtanghal at bagong awitin. Siakol. kundi sa pamamagitan din ng hi-technology – ang Internet. Naipanganak din ang maraming genre ng pelikula gaya ng independent flims at cinema veritae film. Rivermaya at Parokya ni Edgar. At mga dulang panradyo ay kinagigiliwan naman ng mga nakatatanda. Prinsesa. higit na sumigla ang panitikang Filipino dahil sa trend o pinauso na dulot ng media. Alapaap. Rossel Nava at Carol Banawa na mga supling ng makabagong melo-musika ng bansa. Nag-uumpisa pa lang ang ikadalawampung siglo. palabas pantelebisyon o kaya‟y programang panradyo.Ishmael Bernal (tagadirehe/Himala) at Marilou Diaz-Abaya (tagadirehe/Oro. Kinilala ang Eraserheads (isang bandang binubuo ng mga mag-aaral ng UP) sa pagpapasigla muli sa OPM. Peksman. hindi lamang sa anyo ng pelikula.

Panitikang panrehiyon sa Pilipinas. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak.com/mageln24. Kasaysayan at pag-unlad ng dulaang Pilipino. Journalism for Filipinos. http://websayt. Ang dulaang Tagalog. Arthur P.wikapedia. Anak at Kalabaw Jun 12. et al. ANAK AT KALABAW Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. 2002 Sebastian. Mutya Publishing House. 1951 Villafuerte. Perla Ph. http://www.org/family/filmhistory.com Quezon Inc. . National Book Store. http://www. '08 3:35 AM for everyone PARABULA NG AMA. Rex Book Quezon City. Valenzuela City.elaput. Valenzuela City. at Tanawan. Sandigan ng pamahayagang pangkampus.aenet. Bede‟s Publishing House Inc. Grandwater Publications and Research Corporation.htm (/Larawan 1) __________________.com/cd/eraser3. Makati City. 1997 Mosura.D et al. Carmel T. Ang ama‟y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. 1984 Garnace-Ulit. Casanova.htm (/Larawan 2) __________________. City. Alito L. 2000 __________________. Mandaluyong City. __________________. www. Pagpapahalaga sa Panitikan ng Pilipinas. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok. Mega-Jesta Prints. 1998 Malinao.Store. Patricino V. Dolores S.htm (/Larawan 3) Tags: lektyur 70 comments share Parabula ng Ama. Feredico B.

Ano pa ang silbi nito? Tsik. Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya. “Kawawa naman ang kalabaw. Ang layo ng bukid na pinanggalin. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na „yan.tsik. anong klase ama „yan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan. “Ano ba naman iyang batang „yan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad.” Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. Pagod pa sa paggawa roon. At siya. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid.. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. napapagod din „yan. Maghapong nag-araro sa bukid. napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak..” Sumakay sa kalabaw ang dalawa. Habang sila‟y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: “Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo.” Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito.. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nag-aararo ang ama. Dala rin nila ang kalabaw na siyang magaararo sa lupang tatamnan. Magdidilim na at pagod na ang ama. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak. Itong mag-ama.” Napahiya ang ama sa kanyang narinig. Narinig na lamang nila: “Hay naku. Nang maabot ang ikatlong baryo. Naglakad. . Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw. Nang makarating ng bahay. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. komportableng nakasakay sa kalabaw. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya. Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo. napapagod at may pakiramdam din. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw. Kahit hayop..

3.Wika G. . Francis Rodolfo M. at isa itong mabuting kasangkapan sa pagpapalaganap ng kaalaman. Ang mga tunog ay hinugisan/binigyan ng mga makabuluhang simbolo (letra) na pinagsama-sama upang makabuo ng mga salita na gamit sa pagpapahayag. Kahalagahan ng Wika Mahalaga ang wika sapagkat: 1. Guro sa Filipino. Marcial Jr. 2008 Katuturan Binanggit ni Austero et al (1999) mula kay Gleason na “ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na isinaayos sa paraang arbitraryo. Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap. ito ang midyum sa pakikipagtalastasan o komunikasyon. Hayskul Yunit Pamantasan ng Ateneo de Zamboanga Febrero. 4. Ito ang midyum na ginagamit sa maayos na paghatid at pagtanggap ng mensahe na susi sa pagkakaunawaan. ginagamit ito upang malinaw at efektivong maipahayag ang damdamin at kaisipan ng tao.” Dagdag naman nina Mangahis et al (2005) na ang wika ay may mahalagang papel na ginagampanan sa pakikipagtalastasan. sumasalamin ito sa kultura at panahong kanyang kinabibilangan. 2. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika. Katangian ng wika 1.

maglaba. laba. ang mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag. Salitang-ugat = tao. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema. The tree is tall. dentista Panlapi = mag-. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks. -in-. Hal. Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. . Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema.a. /i/. /m/. Sa Filipino ang tatlong uri ng morfema ay ang salitang-ugat. Halimbawa ay ang mga fonemang /l/. Hal. -um-. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap. doktora c. Inakyat niya ang puno. b. ang morfema ay tawag sa pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. doktor. -an/-han Fonema = a *tauhan. /p/. Mataas ang puno. Ang puno ay mataas. /u/. ang fonema ay tawag sa makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. (hindi maaaring „Tall is the tree. singsing. panlapi at fonema. Imbis na pantukoy na [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa]. bulaklak. Sa Filipino. Samantalang sa ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto ito sa panghalip ng aktor na dati‟y [niya] ngayo‟y [siya] na. sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga pangungusap sa isang wika. maaaring mauna ang paksa sa panaguri at posible namang pagbaligtaran ito. /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat]. saya.‟ o „Tall the tree.‟) d. Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa. Umakyat siya sa puno. Nagkaiba na ang kahulugan ng dalawang pangungusap.

Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos na saad ng salitang-ugat. Ang wika ay may kakanyahan. Sa Subanon naman. b. po Wikang Subanon – gmangga (mangga) Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae) Wikang Tausug – tibua (hampasin mo). leksikon at istrukturang panggramatika. bahay ang tinutukoy nito. Pampasabog Igipan ng tubig mula sa lupa Kagamitan sa palalagay ng hangin Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula . Ang wika ay binubuo ng mga tunog. Halimbawa: BOMBA Kahulugan a. (Tingnan ang ponolohiya) 3. May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika. Sa Filipino lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. mayroon silang natatanging sistema sa pagbigkas ng mga tunog pangwika. kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita. Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika. 4. nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika. Ang wika ay buhay o dinamiko.2. mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika. Sa Ingles naman. Sa French naman. isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago. d. Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan. Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. 5. Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. Ang wika ay arbitraryo. pugaa (pigain mo) Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/) Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. Upang magamit nang mabuti ang wika. Halimbawa Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako) Wikang Filipino – Opo. c. nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay].

Hindi talamak ang paggamit sa isang bansa ng mga wikang lalawiganin ngunit nagsasadya ito ng implikasyon ng kultura ng isang lalawigan kolokyal . edukado/malalim – wikang ginagamit sa panitikan. sa gobyerno. lingua franca – wikang ginagamit ng karamihan sa isang bansa. Ilonggo. Sa komunikasyon ng mga pipi. Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika. jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice]. sa korte at iba pang venyung profesyunal Teorya ng pinagmulan ng wika  Teorya sa Tore ng Babel – Ang teoryang ito ay nahalaw mula sa Banal na Kasulatan. Dahil sa nagkakaunawaan ang . Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip. Tausug. F. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika. „erpat at ermat‟ at „cheverloo‟. Dahil sa ganitong pagkakataon. Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin. /pre/ para sa 'pare' balbal o pangkalye – wikang ginagamit ng tao na halos likha-likha lamang at may kanya-kanyang kahulugan gaya ng wika ng mga tambay at bakla – halimbawa ang mga salitang „eklavush‟. Nasusulat ang wika. 10. sa Pilipinas ang Filipino ang lingua franca C. Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa. Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na „b‟. 9. 7. Cebuano. napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan. sa mga paaralan at pamantasan. Kadalasan napaiikli ang mga salita ngunit napagkakasunduan ang pagpapaikli nito. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto. May level o antas ang wika. binibigkas na ang „ka‟ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng „tu‟ at „bo‟. ng mga tao lalawiganin – mga wikang ginagamit ng mga tao sa lalawigan gaya ng Chavacano. [jip] at Kastilang [educaćion]. Ayon sa pagsasalaysay. Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. Visaya at iba pa. D. hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. Gaya sa Chavacano. noong umpisa‟y iisa ang wika ng tao na biyaya ng Diyos. Lahat ng wika ay nanghihiram. 8. Halimbawa. Ang simbolong „m‟ ay sumasagisag sa tunog na “em”. Antas ng wika A.e. formal at di-formal – di-formal na wika ang wikang ginagamit ng tao sa ka-edad samantalang formal naman ang wikang gingamit ng tao sa nakatataas o nakatatanda B. Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika kaya‟t ito‟y patuloy na umuunlad.ito ay ang pakikibagay ng wika sa taong gumagamit nito. E. Halimbawa: /tena/ para sa 'tara na'. walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. Sikreto o baho ng mga kilalang tao 6.

   Teoryang Pooh-pooh – Ang tao ay nakalilikha ng tunog sanhi ng bugso ng damdamin. (1999). C & E Publishing.lahat. Maynila Tags: lektyur 300 comments share tauhang lapad vs tauhang bilog Nov 8. Mga Sanggunian: Antonio. Maynila Santiago. Gamit ang bibig. nagkawatak-watak na ang tao dahil iba-iba na ang wikang kanilang binibigkas kaya nagkanya-kanya na sila at kumalat sa mundo. (2003). Lilia F. et al. Makabagong balarilang Filipino. et al. ginagaya naman daw ng tao ang tunog ng kalikasan at paligid gaya ng pagtunog ng kampana. Lunsod ng Quezon Santiago. Consuelo J. Inc. Cecilia S. (1979). bumaba Siya sa lupa at sinira ang tore. Mega-Jesta Prints.  Teoryang Bow-wow – Sinasabi sa teoryang ito na nagkaroon ng wika ang tao dahil noong umpisa‟y ginagaya nila ang tunog na nililikha ng mga hayop gaya ng tahol ng aso. REX Book Store. Nang nawasak na ang tore. Teoryang Yo-he-ho – Isinasaad dito na nagsimula ang wika sa indayog ng himig-awitin ng mga taong sama-samang nagtatrabaho. napabubulalas ang mga tunog ng pagdaing na dala ng takot. at Tiangco. Alfonso O. lungkot. Ang pag-aaral ng wika. Komunikasyon sa akademikong Filipino. Lunsod ng Valenzuela Paz. Alfonso O. napag-isipang magtayo ng isang tore upang hindi na magkawatak-watak at nang mahigitan ang Panginoon. galit. Filipino sa iba‟t ibang disiplina. University of the Philippine Press.  Teoryang Ding-dong – Maliban sa tunog ng hayop. et al. (2003). (2005). saya at paglalaan ng lakas. tilaok ng manok at huni ng ibon. patak ng ulan at langitngit ng kawayan. '07 4:06 AM for everyone . Norma G. Lunsod ng Quezon Austero. Inc. Nang nabatid ito ng Panginoon. Panimulang linggwistika sa Pilipino. REX Book Store. Teoryang Yum-yum – Sinasabi sa teoryang ito na ang wika ay nagmula sa pagkumpas ng maestro ng musika at sa bawat kumpas ay nagagawa niyang lumikha ng tunog mula sa kanyang labi.

Ngayon. Siya ay mahinhing babae. Tags: lektyur 22 comments share Teoryang Pampanitikan Oct 17. ang kanyang pagkatao ay ganoon pa rin. Nagbabago ang katauhan ng isang tauhang bilog sa loob ng kwento. ukol sa pagkakaiba ng estado sa buhay ng dalawang nag-iibigan. masunirin na kapatid at mapagmahal at maalahaning tiyahin. matutukoy mo na kung anong uri ng tauhan mayroon ang kwentong iyong binabasa o kaya'y pelikulang iyong napanood. ay . Ngunit nabasa ang kanyang katahimikan at pagkamatimpi sa ikatatlumpung kabanata. At ipinahihiwatig lamang nito na makatwiran magkaroon ng tauhang walang ipinagbago sa isang kwento. Sinunggaban niya si Padre Damaso at saka tinutukan ng kutsilyo sa leeg.ibig sabihin hindi nagbago ang kanyang katauhan at lapad ang kanyang pagkatao sa kabuuan ng panitikan. Si Ibarra ay halimbawa ng isang tauhang bilog. Ngunit bijhira ang ganitong uri ng tauhan sa mga kwento. Teoryang Humanismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na ang tao ang sentro ng mundo. ang tauhang bilog (round character) naman ay kabaligtaran ng tauhang bilog. hindi nagbago ang katauhan ni Tiya Isabel sa kabuuan nito. Ibig sabihin. mayroong pagbabago sa kanyang katauhan habang tumatakbo ang kwento. karaniwan ang daloy ng mga pangyayari. Ang dati'y mapagtimpi ay sumabog at hindi na maawat na tao. Halimbawa. Marahil naintindihan mo na ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog. '07 11:52 PM for everyone Teoryang Klasismo/Klasisismo  Ang layunin ng panitikan ay maglahad ng mga pangyayaring payak. matipid at piling-pili sa paggamit ng mga salita at laging nagtatapos nang may kaayusan. Samantalang. sa Noli Me Tangere ipinakilala si Ginoong Crisostomo Ibarra bilang isang taong tahimik at mapagtimpi.Ano ba ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog? Ang tauhang lapad (plain character) ay uri ng tauhan sa anumang anyo ng panitikan na hindi nagbabago ang katuahan sa loob ng kwento. Ang mga katangiang ito ay taglay pa rin niya hanggang sa katapusan ng novela at walang nagbago sa kanyang katauhan sa kabuuan nito--. Ibig sabihin mula umpisa ng pelikula hanggang wakas. Bilang ang kanyang kilos at tipid siya sa pananalita. Halimbawa sa novelang Noli Me Tangere.

Ngunit hindi basta-basta masusuri ang mga simbolismo sa akda. Ang lahat ng simbolismo ay naaayon sa tema at konseptong ipinapakilala ng may-akda sa mga mambabasa. talento atbp. Madaling matukoy kung ang isang panitikan ay feminismo sapagkat babae o sagisag babae ang pangunahing tauhan ay ipimayagpag ang mabubuti at magagandang katangian ng tauhan. Pinakamainam na alamin muna ang kabuuang konsepto at tema ng panitikan sapagkat ang mga simbolismong napapaloob sa akda ay magkaugnay sa isa’t isa.binibigyang-tuon ang kalakasan at mabubuting katangian ng tao gaya ng talino. ideya. Teoryang Arkitaypal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga mahahalagang bahagi ng akda sa pamamagitan ng mga simbolo. saloobin at iba pang nais na ibahagi ng may-adka na higit na madaling maunawaan kaysa gumamit lamang ng karaniwang salita. Teoryang Realismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga karanasan at nasaksisan ng may-akda sa kanyang lipunan. ang panitikan ay hango sa totoong buhay ngunit hindi tuwirang totoo sapagkat isinaalang-alang ng may-akda ang kasiningan at pagkaefektibo ng kanyang sinulat. Teoryang Formalismo/Formalistiko . Teoryang Imahismo  Ang layunin ng panitikan ay gumamit ng mga imahen na higit na maghahayag sa mga damdamin. Teoryang Feminismo  Ang layunin ng panitikan ay magpakilala ng mga kalakasan at kakayahang pambabae at iangat ang pagtingin ng lipunan sa mga kababaihan. Samakatuwid. kaisipan. Sa halip na paglalarawan at tuwirang maglalahad ng mga imahen na layong ilantad ang totoong kaisipan ng pahayag sa loob ng panitikan.

Teoryang Romantisismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipamalas ang iba’t ibang paraan ng tao o sumasagisag sa tao sa pag-aalay ng kanyang pag-ibig sa kapwa. kung ano ang sinasabi ng may-akda sa kanyang panitikan ang siyang nais niyang ipaabot sa mambabasa – walang labis at walang kulang. pagkatao) sa isang tauhan sa kanyang akda. Walang simbolismo at hindi humihingi ng higit na malalimang pagsusuri’t pang-unawa. Teoryang Saykolohikal/Sikolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipaliwanag sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga salig (factor) sa pagbuo ng naturang behavior (pag-uugali. Ipinakikita sa akda na ang tao ay nagbabago o nagkakaroon ng panibagong behavior dahil may nag-udyok na mabago o mabuo ito. Samakatuwid. Ipinakikita rin sa akda na gagawin at gagawin ng isang nilalang ang lahat upang maipaalam lamang ang kanyang pag-ibig sa tao o bayang napupusuan. paniniwala. Ang layunin ng panitikan ay iparating sa mambabasa ang nais niyang ipaabot gamit ang kanyang tuwirang panitikan. pananaw. . Teoryang Markismo/Marxismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipakita na ang tao o sumasagisag sa tao ay may sariling kakayahan na umangat buhat sa pagdurusang dulot ng pangekononiyang kahirapan at suliraning panlipunan at pampulitika. Teoryang Eksistensyalismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na may kalayaan ang tao na pumili o magdesisyon para sa kanyang sarili na siyang pinakasentro ng kanyang pananatili sa mundo (human existence). bansa at mundong kinalakhan. Ang mga paraan ng pag-ahon mula sa kalugmukan sa adka ay nagsisilbing modelo para sa mga mambabasa.

Kung ang mga babae ay may feminismo ang mga homosexual naman ay queer. Teoryang Kultural  Ang layunin ng panitikan ay ipakilala ang kultura ng may-akda sa mga . Teoryang Historikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang karanasan ng isang lipi ng tao na siyang masasalamin sa kasaysayan au bahagi ng kanyang pagkahubog. Sa madaling sabi. Ipinahihiwatig sa mga akdang bayograpikal ang mga bahagi sa buhay ng may-akda na siya niyang pinakamasaya.Teoryang Sosyolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang kalagayan at suliraning panlipunan ng lipunang kinabibilangan ng may-akda. Nais din nitong ipakita na ang kasaysayan ay bahagi ng buhay ng tao at ng mundo. Inilalahad din nito ang mga pilosopiya o proposisyong nagsasaad sa pagkatama o kamalian ng isang kilos o ugali ayon sa pamantayang itinakda ng lipunan. ang moralidad ay napagkakasunduan ayon na rin sa kaantasan nito. Teoryang Moralistiko  Ang layunin ng panitikan ay ilahad ang iba’t ibang pamantayang sumusukat sa moralidad ng isang tao – ang pamantayan ng tama at mali. Naipakikita rito ang pamaraan ng mga tauhan sa pagsugpo sa suliranin o kalagayan ng lipunan na nagsisilbing gabay sa mga mambabasa sa magpuksa sa mga katulad na suliranin. pinakamahirap. pinakamalungkot at lahat ng mga “pinaka” na inaasahang magsilbing katuwang ng mambabasa sa kanyang karanasan sa mundo. Teoryang Queer  Ang layunin ng panitikan ay iangat at pagpantayin sa paningin ng lipunan sa mga homosexual. Teoryang Bayograpikal  Ang layunin ng panitikan ay ipamalas ang karanasan o kasagsagan sa buhay ng may-akda.

Reyes ADMU Press. Philippines. 2004 Tags: lektyur .hindi nakakaalam. Pinaniniwalaan kasi ng ilang mga pilosopo at manunulat na walang iisang pananaw ang nag-udyok sa may-akda na sumulat kundi ang pinaghalu-halong pananaw na ang nais iparating ay ang kabuuan ng pagtao at mundo. Isang halimbawa nito ay ang pagkilala sa prostitusyon bilang tuwirang tugon sa suliraning dinaranas sa halip na ito’y kasamaan at suliranin ng lipunan. Philippines. 1976-1996 Soledad S. Valenzuela City. Mary Grace C. del Mundo. Inc. Ipinakikita rin dito na bawat lipi ay natatangi. Teoryang Feminismo-Markismo  Ang layunin ng panitikan ay ilantad ang iba’t ibang paraan ng kababaihan sa pagtugon sa suliraning kanyang kinakaharap. paniniwala at tradisyon minana at ipasa sa mga sunod na salinlahi.. Philippines. Quezon City. Mga Sanggunian Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Villafuerte Mutya Publishing House. 2000 PLUMA III: Wika at panitikan para sa mataas na paaralan Ailene G. Quezon City. Ibinabahagi ng may-akda ang mga kaugalian. Dayag Phoenix Publishing House. Lontoc at Alona M. Nestor S. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay) Patronicio V. Teoryang Dekonstraksyon  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang iba’t ibang aspekto na bumubuo sa tao at mundo. Basa.

Hindi napadalhan si Rizal ng perang panggastos mula sa Pilipinas kaya siya‟y nagutom at nagkasakit. Salamat na lamang at dumating si Dr. Nalulon ang lahat maliban kay Rizal sa sugal at pambabae kaya napabayaan ang napagkasunduan.00. Ang mungkahi ni Rizal na sumulat “bilang pangkat” ang novela ay hindi natupad sapagkat ang iba. isang dating kamag-aaral na siyang tumulong kay Rizal sa pagpapalathala ng novela at nagbigay ng pera upang matugunan ang mga pangangailangan. Hidalgo. Inumpisahan ni Rizal ang pagsulat sa novela sa Madrid at natapos ang unang kalahati. 1887 . siya ay dumadalo sa mga pagdiriwang nang hindi naman inaanyaya (gate crasher). Inimungkahi ni Rizal sa kanyang mga kasamang Pilipino sa Madrid na sumulat sila ng isang novelang hango sa masamang kalagayan ng mga Pilipino sa Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ng Kastila at ang lahat ay sumang-ayon. Napili niya ang bahay-palimbagan na Berliner-Buchdruckrei-Action-Gesselschaft. Halos nawalan na siya ng pag-asa na mailimbag ang novela kaya napag-isipang sunugin ito. Sa kanyang sulat kay Felix R. 1887 Marso 5. 1884 1885 April-June 1886 Disymebre. Inimungkahi ni Rizal na pangkat sila upang mailahad ang lahat ng pananaw. tinapos ni Rizal ang novela sa Wilhelmsfeld. Nagpalathala siya ang 2. binanggit ni Rizal na hinugot niya ang pamagat na “Noli Me Tangere” sa Ebanghelyo ni Lucas. Nakasama ni Rizal sina Jaena. Mayroong isang pagdiriwang ng mga mag-aaral na Pilipino ng Central University of Madrid sa Espanya. versikulo Enero 2. ipinagpatuloy ni Rizal ang pagsusulat sa novela sa Paris. 1886 Pebrero 21. Alemanya ngunit wala pang pamagat. Sa loob ng mga buwan na ito. Habang iniimprenta ang novela ni Rizal. 000 sipi sa halaga lamang ng P300. sa halip na umpisahan ang novela ay nalihis ang perspektibo at ukol sa babae na ang nais isulat. Inayos ni Rizal ang orihinal na manuskrito ng novela upang mahanda sa paglathala. Sa kanyang pagkagutom.528 comments share Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere Oct 17. Maximo Viola. Pagkatapos ng kanyang pag-aara sa CUM. Valentin Ventura at ang magkakapatid na Paternos. saka lang siya nakapagdesisyon ng pamagat para dito. '07 11:48 PM for everyone Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere nahon Bago ang 1884 Detalye Nabasa ni Rizal ang novelang Uncle Tom’s Cabin ni Harriet Beecher Stowe na naglahad ng pang-aapi sa mga aliping Negro sa Amerika. Ngunit nagkamali si Rizal sa pagbanggit ng pinagkunan dahil nakuha niya ito sa Ebanghelyo ni Juan. Fransya kung saan natapos niya ang kalahati ng ikawalang kalahati ng novela. Kapitulo 20.

*Nasalin ang novelang Noli Me Tangere sa iba‟t ibang wika dahil sa husay nito at natatanging katangian. hindi na napupuna ng ating mga mata ang pagpapalit ng mga larawan. nararandaman at iba pang karanasan ng tao ay nasasalin sa panitikan. 1887 Sinulatin ni Dr. Kapag sinabayan ng synchronized sound ang paggalaw ng mga pigurang ito. dahil hindi ko nakasasama ang aking Ama sa langit.13-17. Regidor si Rizal. Dahil sa bilis ng pagpapakita ng movie projector sa mga larawang ito. Ngunit ang lahat ng ito‟y ilusyon. Ayon kay Reyes (1996). '07 11:46 PM for everyone Ang layunin ng panitikang nasusulat sa perspektibong realismo ay ipakita ang makatotohanang pangyayari sa lipunan at ang panitikang ito ay hango sa totoong buhay at mga pangyayari. Ngunit kahit nakakadala ang drama ng isang pelikula. Nagkakabuhay ang mga larawang ito sa tulong ng isang movie projector. Gaya ng tao. “Ang bisa ng realidad sa pelikula ay katulad ng realidad ng tao. nagmumukhang tuluy-tuloy ang paggalaw ng mga pigura sa puting tabing.” Dagdag pa ni Reyes. Mayo 5. maaaring makahawa at makasakit ang isang pelikula. maaaring ipakita ng isang pelikula na may kakayahan .” ang ikatlong araw ng kamatayan ni Kristo kung saan nabuhay siya muli at nagkita sila ni Maria Magdalena: “Huwag mo akong salingan. “Ang isang pelikula ay nagkakabuhay lamang sa tulong ng imahinasyon ng mga manonood. marcial/adzuhsfil3/20072008 Tags: lektyur 23 comments share Oct 17. nagmumukhang totoo ang mundong inilalarawan ng isang pelikula. At dahil dito. 1887 Inilabas na ang novelang Noli Me Tangere ni Rizal sa publiko sa wikang Kastila. Halimbawa. sa pamamagitan ng special effects. Ang bahaging ito bibliya ay nagsalaysay sa araw ng “Easter Sunday. Ang daigdig ng pelikula ay umiikot sa pagkukunwari. Sa ganitong aspekto nagiging mabisa ang isang panitikan dahil pinakamalapit ito sa tao: ang nakikita. iba ang timbang ng realidad nito kung ito‟y ihahambing sa realidad ng tao.” Marso 21. May sarili itong lohika na hindi katulad ng lohika ng totoong mundo. Pinuri ni Regidor ang novela at inihambing pa sa Uncle Tom‟s Cabin at Don Quixote ng Espanya. Ang mga bagay na itinuturing na imposible sa mundo ng tao ay maaaring maging posible sa mundo ng pelikula. Ngunit mahalagang tandaan na ang realismo at hindi „real‟ kundi halos „real‟ dahil ito ay batay lamang sa realidad sa mundo. Ang realidad ng isang pelikula ay gawa ito sa plastik. Realismo sa Pelikula Ang pelikula ay isang uring pampanitikan sa anyong patanghal. at karamihan sa mga pelikula ay yaong hango sa realidad. Sa isang rolyo ng pelikula (film) nakalimbag ang mga larawan na hindi gumagalaw. Antonio Ma. Naiiba ito sa ibang uri ng panitikan sapagkat ito ay higit na naisasalang bago ilahad sa madla.

Salome. Habang ang mga mata ay nasa lawa. epektibo ang pelikula. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay). Manny Reyes. Kung tatanggapin ito ng publiko.ang isang taong lumipad sa himpapawid. 1996 V. marcial/adzuhsfil/0708 Tags: lektyur 1 comment share Kay Salome. At ang mga tauhan ay gumaganap lamang kahit ano pang husay ang inuukol sa tauhan – ito ay pagpapanggap lamang. 19761996. Patronicio Villafuerte Mutya Publishing House. Tuwing makalawang sandali. <<wakas>> Sanggunian: Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. At kahit maraming tama ng bala ang katunggali ng bida. . Bago lumubog ang araw. Inaabala ang kamay sa kung anong gawain. kailangang laging tandaan na ang pelikula ay iniaayos upang maging sinematik (cinematic). Philippines. Philippines. Ideya lang ang hinaharap nito. Soledad S. 2000 Malikhaing Pelikula. Valenzuela City. '07 11:45 PM for everyone Lagi na‟y nakaabang sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. Barrios Oct 17. Reyes. Ang bawat pelikula ay naghaharap ng ideya sa mga manonood. wala itong bisa. Ang lahat ay pinaghahandaan at may editing at direkting na nagaganap. Ngunit hanggang dito lamang ang teritoryo nito.” Samakatuwid. maaari pa itong mabuhay upang madagdagan ang kapanabikan ng mga manonood. Malaki ang kakayahan ng pelikulang mag-impluwensya ng opinyon. ang Tauhang Hindi Napabilang sa Noli Me Tangere ni Joi C. Quezon City. Hindi nito kayang magpabilanggo ng mga krimen o magpasimula ng digmaan. Ngunit kung hindi ito pag-uukulan ng pansin. ADMU Press. Philippines. Hindi nakakapinsala ang isang ideyang pampelikula dahil malaya ang isang individwal na pasyahan ang argumento (ideya) nito. Waring ritwal ang laging pag-aantabay sa pagdating ng kaibigang tulisan. Ang nakakapinsala ay ang kilos ng tao. Ang pagpapatupad ng anumang hangarin ay magsisimula sa kilos ng isang individwal. Media Plus. Nakaupo ka na sa may pasimano.

Habang inaalo. Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang tulisang hinihiram Sa kanyang digmaang ipinaglalaban. Kasintalim ng munting karayon Na gamit sa pagsusulsi Ang takot na kumukurot sa puso Tuwing kumagakat na ang dilim At wala pang bangkang tumatawid sa lawa. At pamaypay na lagi nang nagkukubli Sa iba pang lihim na hangarin. silid. Nakikipagtalo ka sa pangamba Pagkat ang isipan Ay patuloy sa paghabi Ng kung anong masamang pangyayaring Maaaring maganap sa kaibigan. Bawal sa mga babae sa iyong pahahon Ang pamimintana. Ang pagtanaw sa lansangan Ay paghangad ng mga bagay Sa labas ng tahanan. Nakikipagkaibigan ka sa pagkainip Sa bawat hiblang sinusuklay.Ay. Ito‟y pahayag ng pag-aanyaya. Kasinghaba ng buhok mong nakalugay Ang paghihintay. Habang inaalo. Ngunit lagi na‟y nakaabang ka Sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. muli at muling inaalo Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang lalaking walang maipapangakong Singsing. tahanan. Na maaaring mamutawi sa labi. Muli at muling inaalo. Sa panahong ang daigdig ng babae Ay sala. kusina. Salome. Ang batas na ito‟y eskpularyong Laging nakalapat sa dibdib Sa paggising at pagtulog. At ang tanging pangarap Na pinahihintulutan Ay ang maging asawa at ina. . o mga supling. Salome. O sakong ma dumudungaw Sa laylayan ng saya. Na parang kamison Na sumusilip sa balikat.

Uri ng Sanaysay  Pormal – sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. saloobin. kaisipan. Abadilla ay “nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kuru-kuro. Kinakailangan mong mamuhay at magmahal Nang higit sa iyong panahon. Sanaysay Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos . tahanan. mahalaga at napapanahong paksa o isyu. Tulay sa agwat ng mga dekadang Naghihiwalay sa atin Ang iisang pangarap: Ang makamit ang kalayaang magtakda Ng sariling buhay Sa ano mang panahon.” Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. pagkababae. Nangahas kang bigyan ng bagong kahulugan Ang mga salitang Pag-ibig. Salome. Lalagi ka sa aming alaala. Sinukat mo ang pag-ibig Hindi sa pamamagitan ng kasal Na may basbas ng langit Kundi ng pag-iisang dibdib Na binibigyang-katuparan Ng pagniniig ng puso at diwa. Tags: tula 1 comment share Oct 17. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito. '07 11:41 PM for everyone Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Hindi man ikaw Ang tinanghal na halimbawa Sa mga dalaga ng iyong lahi. Kaya‟t wala ka man sa mga pahina Ng nobelang dinakila. reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan.Ay. Kung kaya‟y binuksan mo ang durungawang Ipinipinid ng iba. damdamin.

Panimula – ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. ang maayos at lohikal na pagkasunudsunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo – ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. 2. pang-araw-araw at personal. Tema at Nilalaman – anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura – ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. Katawan – sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay. Wakas – nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. Bahagi ng Sanaysay 1. Ito ay isang sining sapagkat magalang ang pananalita ng isang nananalumpati at piling-pili ang mga salitang ginagamit ukol sa mahahalaga at napapanahong paksa. natural at matapat na mga pahayag 3. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. '07 11:39 PM for everyone Ang talumpati ay isang maayos pagbigkas sa harap ng isang madla kung saan ang mga mahahalagang kaisipan ay inihahatid sa mabisang paraan. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa      Tags: lektyur 89 comments share Oct 17. karaniwan. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda 2. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Sangkap ng Sanaysay 1. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 3. Talumpati Mga Dapat Isaalang-alang sa Pagtatalumpati . higit na mabuting gumamit ng simple. Di-Pormal – sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan.

Ang Mananalumpati – dapat isaalang-alang ng mananalumpati ang kanyang sarili sa harap ng kanyang tagapakinig. kanyang asal sa entablado. '07 11:37 PM for everyone . ngunit ang mga pagkakataong ito ay gaya lamang ng mga simpleng okasyon gaya ng mga sa paaralan. Ang Tagapanood/Tagapakinig – higit na mabuting malaman ng isang mananalumpati ang uri at antas ng kanyang tagapakinig upang makapag-isip siya ng mabuting paraang gagamitin na makapukaw sa atensyon ng mga ito at nang mahikayat ang mga ito na makinig hanggang sa wakas ng talumpati. ang kanyang paraan ng pagbigkas ng mga salita. kanyang pananamit. hindi nauuna o nahuhuli sa dapat nitong paglagyan Angkop sa mga nakikinig – iayon ang mga kumpas sa uri at antas ng tagapanikig at ang laki nito -#marcial/fil3/0708 Tags: lektyur 24 comments share Dula (Notes) Oct 17.1. kumpas ng kamay. at laging dapat tandaan na siya ay nasa harap at pinakikinggan at pinanood ng mga tao 2. isinasaulo na ang isang handang talumpati at pipiliin na lamang ang wasto at pinakamabuting paraan ng pag-deliver Katangian ng Isang Mahusay na Mananalumpati      May magandang personalidad Malinaw magsalita May malawak na kaalaman sa paksang tinatalakay May kasanayan sa pagtatalumpati Mahusay gumamit ng kumpas Mga Katangian ng Mabuting Kumpas      Maluwag at maginhawa – higit na magandang tingnan kung natural ang pagkumpas at hindi naninigas May buhay at hindi matamlay – iba-ibang sigla ang dapat taglayin ng mga kumpas Tiyak – tiyak ang pagtuturo sa tao o bagay na itinuturo Nasa pahanon – nasa tayming ang kumpas. mahalaga ring malaman kung sino ang tagapakinig upang maibagay sa kanila ang talumpati at maging malinaw ang kahalagahan ng talumpati para sa kanila Uri ng Talumpati/Pagtatalumpati    Biglaan o Daglian – (impromptu) walang pagkakataong makapaghanda ang mananalumpati. kaarawan at iba pa Maluwag – (extemporaneous) ang mananalumpati ay binibigyang ng maikling panahon para maghanda pagkatapos maibigay ang paksa o tanong Handa – (prepared) mahabang panahon ay ibinibigay para maghanda ang mananalumpati. Ang Talumpati – kailangang isaalang-alang ang nilalaman ng talumpati upang matukoy ang wasto at pinakamabuting paraan ng pagbigkas nito at higit sa lahat dapat matukoy ang layunin at kaisipang nais iparating ng talumpati upang maiabot ito nang malinaw sa mga tagapakinig 3.

sila ang nagpapakita ng iba‟t ibang damdamin. ang mga tauhan ang bumibigkas ng dayalogo at nagpapadama sa dula Sulyap sa suliranin – bawat dula ay may suliranin. sa sangkap na ito ng dula tunay na pinakamatindi o pinakamabugso ang damdamin o kaya‟y sa pinakakasukdulan ang tunggalian Kakalasan – ang unti-unting pagtukoy sa kalutasan sa mga suliranin at pag-ayos sa mga tunggalian Kalutasan – sa sangkap na ito nalulutas. -#- Tags: lektyur 47 comments share . nawawaksi at natatapos ang mga suliranin at tunggalian sa dula. maaaring mabatid ito sa simula o kalagitnaan ng dula na nagsasadya sa mga pangyayari. mawawalan ng saysay ang dula kung wala itong suliranin. at kapag sinasabing maitanghal dapat mayroong makasaksi o makanood Eksena at tagpo Ang eksena ay ang paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan samantalang ang tagpo nama‟y ang pagpapalit o ang iba‟t ibang tagpuan na pinangyarihan ng mga pangyayari sa dula.Ang dula ay isang uri ng panitikang ang pinakalayunin ay itanghal sa tanghalan. tauhan laban sa kanyang paligid. maaaring magkaroon ng higit sa isa o patung-patong na tunggalian ang isang dula Kasukdulan – climax sa Ingles. ngunit maaari ring magpakilala ng panibagong mga suliranin at tunggalian sa panig ng mga manonood Elemento ng Dula      Iskrip o nakasulat na dula – ito ang pinakakaluluwa ng isang dula. walang dulang walang suliranin. Sangkap ng dula         Tagpuan – panahon at pook kung saan naganap ang mga pangyayaring isinaad sa dula Tauhan – ang mga kumikilos at nagbibigay-buhay sa dula. Mauunawaan at matutuhan ng isang manunuri ng panitikan ang ukol sa isang dula sa pamamagitan ng panonood. sa tauhan umiikot ang mga pangyayari. tanghalan ang silid na pinagtanghalan ng mga mag-aaral sa kanilang klase Tagadirehe o direktor – ang direktor ang nagpapakahulugan sa isang iskrip. sila ang pinanonood na tauhan sa dula Tanghalan – anumang pook na pinagpasyahang pagtanghalan ng isang dula ay tinatawag na tanghalan. walang dula kapag walang iskrip Gumaganap o aktor – ang mga aktor o gumaganap ang nagsasabuhay sa mga tauhan sa iskrip. Gaya ng ibang panitikan. ang karamihan sa mga dulang itinatanghal ay hango sa totoong buhay maliban na lamang sa iilang dulang likha ng malikhain at malayang kaisipan. Ang iskrip ng isang dula ay iskrip lamang at hindi dula. at tauhan laban sa kanyang sarili. ng damit ng mga tauhan hanggang sa paraan ng pagganap at pagbigkas ng mga tauhan ay dumidipende sa interpretasyon ng direktor sa iskrip Manonood – hindi maituturing na dula ang isang binansagang pagtanghal kung hindi ito napanood ng ibang tao. sila ang nagbibigkas ng dayalogo. dito nasusubok ang katatagan ng tauhan. tanghalan ang tawag sa kalsadang pinagtanghalan ng isang dula. siya ang nag-i-interpret sa iskrip mula sa pagpasya sa itsura ng tagpuan. hindi ito maituturing na dula sapagkat ang layunin ng dula‟y maitanghal. maaaring magkaroon ng higit na isang suliranin ang isang dula Saglit na kasiglahan – saglit na paglayo o pagtakas ng mga tauhan sa suliraning nararanasan Tunggalian – ang tunggalian ay maaaring sa pagitan ng mga tauhan. sapagkat ang tunay na dula ay yaong pinanonood na sa isang tanghalan na pinaghahandaan at batay sa isang iskrip. lahat ng bagay na isinasaalangalang sa dula ay naaayon sa isang iskrip. Lahat ng itinatanghal na dula ay naaayon sa isang nakasulat na dula na tinatawag na iskrip.

kilabot ng mangungutang.” Sa kabila ng gayong pabuntot. siya naman ay tagapaningil ng isang tindahan. '07 11:31 PM for everyone Kung may makita kayong isang lalaking hangos sa paglakad.” ang naririnig mong sagot. iyang mga mangungutang!” ang nasasabi-sabi niyang madalas na susundan pa ng isang mariing kagat sa labi. “Oh. Naroong siya‟y napagkasakitan. ang taong yaon ay isang kubrador o maniningil ng mga pautang. Oh. Oh. Pagmamasdan mo munang mabuti upang matiyak kung sino siya. panauhing pinagtataguan. Alam niyang ang kanilang “bukas” ay “bukas” na walang katapusan. Malayu-layo pa‟y matatanaw mo siyang ang hagdanan mo ang tinutungo. Hindi nawalan ng kahulugan ang pagkapudpod ng kanyang sapatos sa ginagala-gala sa bahay-bahay ng mga mangungutang. Ikaw nga ang hanap. Ang yabag ng kanyang mga hakbang ay kilalanglilala mo na. Iyan ang maniningil. Kung mapagsiya mo‟y magbibilin ka sa iyong kasambahay na para bagang may-katotohanan ang iyong sinasabi. Naroong siya‟y may pinagbayaran. “Magbalik po kayo uli. iyang maniningil! Pinandidirihang parang ketongin. dalaw na kinamumuhian. “Hoy. Makahihinga ka nang maluwag. Ang pagdalaw ay ipinangingilabot na parang pagdalaw ng isang malaking sakuna! -#- Tags: sanaysay 2 comments share Hindi Na Salapi (Salaysay) Oct 17. Dalang-dala na siya sa “bukas” ng mga mangungutang. '07 11:29 PM for everyone Noong si Apolinario Mabina ay nag-aaral pa sa Maynila ay nagnais din . At mararamdaman mong aalis ang maniningil.” ang sasabihin mo. kung may hahanap sa akin. malamang na ang ayos niya‟y gusgusin. Sisilip ka nang bahagya sa puwang ng durungawan. laman ng lansangan.Maniningil ni Genoveva Edroza-Matute Oct 17. At parang pagpapakilala ng kanilang katapatan ng loob ay ihahabol pa kunwari sa iyo ang “Magbalik ka bukas. Itinatanong kung saan ka naroon. “Hindi ko po malaman kung kailan sila babalik. “hoy.” ang habol pa. May pinaroonan. Hindi nawalan ng kabuluhan ang nilakad-lakad niya sa mga lansangan. may kipkip na karterang katad na halos magputok sa mga lamang resibo at kung anu-anong papel. Kinasusuklamang parang isang salarin. at pagkasilip mong lumiko na ang salot na kinatatakutan mo‟y uubo ka nang bahagya na para bang nabunutan ka ng isang libo‟t isang tinik sa dibdib. “Iyang mga mangungutang ay maraming dahilan kapag nagkakataong dinaratnan mo sa bahay. at parang wala nang kapana-panahong mapakag-ayos ng sariling katawan. ang ating kubrador ay hindi nagbabalik. Kung. sa kabilang dako. ang ayos niya‟y maaaring may-kakinisan at nagaanyaya sa isang tunay na pagpipitagan. pawisan.” At marahan kang papasok at pakubling uupo sa isang sulok na kunwa‟y may binabasa o anumang pinagkakaabalahan. Naroong kung nauna-una ka lamang nang kaunti ay walang salang nabayaran ka niya. at ang pinagbilinan mo nama‟y matapat sa kanyang tungkulin. Datapwat huwag mong hinalaing hindi nalalaman ng kubrador ang buong katotohanan. sabihin mong ako‟y wala. Nilalayuang parang may sakit na nakahahawa. siyamnapu‟t siyam sa isang daan. sari-saring dahilan ang ibinibigay nila sa iyo kung mataunan mong nasa bahay ang mga iyan. Kung siya‟y kinakatawan ng isang malaking bahay-kalakal.

Tiniis niya ang lamig ng ulan at ang hampas ng hangin sa paggawa sa bukid. pawis at luha ng kanyang ina. At ngayon. Alam nilang kapag iyo‟y nagpatuloy sa loob ng tatlong araw ang lansangang patungo sa laruan ay lulubog. . 1987) Tags: salaysay 0 comments share Bangkang Papel ni Genoveva Edroza-Matute Mar 2. “Inay. nina Matute. Ipinagbili niyang lahat ang kanyang aning palay at kape. ay nangilid ang kanyang mga luha. Nang namatay si Mabini. nariyang winawasak.” ang naibulong sa sarili ng ina. '07 3:28 AM for everyone Nagkatuwaan ang mga bata sa pagtatampisaw sa baha. Nang kalagin ni Apolinario Mabino ang buhol at makita niya ang pise-pisetang unti-unting inipon ng kanyang ina. Ang mga pise-piseta niyang naipon sa mahabang panahon ay ibinuhol sa kanyang alampay at ipinadalang lahat sa naka na nasaMaynila.siyang mamusturang gaya ng kanyang mga kamag-aaral. nariyang tinatangay ng tubig.” Tiniis ng ina ang init ng araw sa gitna ng bukid nang mahabang panahon. Pahina 37-38. Ito ang pinakahihintay nilang araw mula nang magkasunud-sunod ang pag-ulan. Hindi na salapi ang nakita niya sa alampay. “Gagawin ko ang lahat upang mapadalhan ng salapi si Apolinario.” ang sinulat niya sa kanyang inang nasa lalawigan. Ilang maliliit na bata ang magpapalutang ng mga bangkal papel. ay ikalimang araw nang walang tigil ang pag-ulan. “padalhan naman ninyo ako rito ng salapi upang maibili ko ng mga damit. kundi hirap. nakita ng isa niyang kamag-anak ang mga pise-pisetang iyon na nakabuhol pa sa alampay ng nasira niyang ina. Hindi niya nagawang gugulin sa pamumustura ang ipinadalang iyon ng ina. Ako lamang ang hindi pustura rito.” “Kaawa-awa naman ang aking anak. (Mula sa Filipino: Sa bagong panahon. naroong sinasalpok at inilulubog.

Samantala‟y patuloy ang pagbuhos ng ulan sa kanilang bubungan.” ang sagot ng kanyang ina. Muling nahiga ang nagbalikwas at ang tinig niya ay pinatalagos sa karimlan. anak. “Inay..hindi masisira ng tubig. “bakit wala pa si Tatay? Anong oras na ba?” “Ewan ko. kangina. Sa kanyang tabi. “dumating na ba ang Tatay?” Sumagot ang tinig ngunit hindi niya maunawaan. “Matulog ka na. Ang kanang kamay noo‟y ipinatong sa kanyang ulo at pabulong na nagsalita: . ang naisip niya. Nagsunud-sunod ang tila malalaking batong gumugulong sa kanilang bubungan. Anong lamig sa sahig. Sa karimla‟t pinalaki niya ang dalawang mata.” anang tinig mula sa dulo ng hihigan. Isang batang lalaking nagising sa isang gabi. Sa loob ng ilang saglit. Inilabas niya ang kanag kamay sa kumot at kinapa ang banig hanggang sa maabot niya ang sahig. Naramdaman niya ang bahagyang pag-aangay ng kaliwang bisig niyon. “Inay. Idinaan niya ang kanyang kamay sa pagitan ng baywang at bisig ng ina.. Naramdaman niya ang panunuot ng lamig sa kanyang likod. ng pagliliwanag na muli. Ngunit pagkalipas ng ilan pang saglit. Mula sa nababalot na katawan ni milng ay hinila niya ang kumot at ito‟y itinakip sa sariling katawan... Dali-dali siyang nagbangon at pakapa-kapang sumiksik sa pagitan ng kapatid at ng kanyang kausap.” ang ulit niya sa karimlan. wala siyang makitang ano man maliban sa isang makitid na silahis. Hindi niya malaman kung alin ang dagundong ng biglang pumuno sa bahay ang biglang pagliliwanag.y naroon ang kapatid na si Miling. sa lahat ng dako. ang akala niya‟y Bagong Taon noon. Gayon ding malalakas na ugong ang natatandaan niyang sumasalubong sa Bagong Taon.” ang tawag niyang muli. Kaya‟t itinaas niya nang bahagay ang likod at humilig sa kaliwang bisig. at bukas ay magpapalutang ka ng mga bangkang ginawa mo. umuulan.Sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. Sa tabi nito‟y nabanaagan niya ang katawan ng ina. pagkatapos ay nagpatuloy sa hindi pagkilos. at sa kabila naman nito‟y nakita niya ang banig na walang tao. at ang kanang kamay ay dali-daling ipinasok muli sa kumot. ang aki‟y malalaki‟t matitibay. sa mag dagundong na nakagugulat. Naramdaman niya ang sigis ng lamig ng kanyang buto. Naaawa siya kay Miling kaya‟t ang kalahati ng kumot ay ibinalot sa katawan niyon at siya‟y namaluktot sa nalabing kalahati. Gulilat siyang nagbalikwas at hinanap nang paningin ang kanyang ina. sa kanilang paligid. ano?” “Oo.” Natuwa ang bata sa kanyang narinig. nagunita niyang noon ay wala nang ingay na pumapatak mula sa kanilang bubungan. Ang paggulong ng mga iyo‟y sinasaliwan ng pagliliwanag at pagdidilim ng bahay. Magkakarerahan kami ng bangka ni Miling. Ibinaba niya ang likod at iniunat ang kaliwang bisig. Bahagyang gumalaw ang kapatid. anak. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang sa tubig kailanman. “Inay.

Ngunit ito‟y hindi sumagot. Ngunit kakaibang kinabukasan. gayon din sina Mang Pedring. si Pepe. Ang pag-iyak ni Aling Feli nang siya ay makita.. Nagugulumihang lumapit ang bata kina Mang Pedring at Aling Feli. At ang buhok nito ay walang tigil na hinahaplus-haplos ng kanyang ina. doon nakita ng batang lalaki ang kanyang ina na nakalikmo sa sahig. Ang mga mata noo‟y patuloy sa hindi pagsikap. sa pananahimik at pag-uumugong. Gising na gising ang kanyang ulirat. “Saan natutulog ang Tatay kung hindi siya umuuwi rito?” ang tanong niya sa kanyang ina.. Biglang-biglang naparam ang nalalabi pang antok. at si Turing.” ang kanyang nasabi. ang kanilang kapitbahay... Ang pagdami ng tao sa kanilang bahay. ang panahon ay patuloy sa pagmamasungit. At ang ulang tangay-tangay noon. si Alng Ading. Nakita niyang ang kanilang bahay ay halos mapuno ng tao. Sa kanyang kandungan ay nakasubsob si Miling. “Bakit. Nahihintakutang mga batang humanap kay kay Miling at sa ina. Ang kinabukasan ng pagtatampisaw at pagpapaanod ng mga bangkang papel ay dumating. At samantalang pumapailanlang sa kaitaasan ang kahuli-hulihang pangrap ng batang yaon. Pupungas siyang bumangon. ang kahuli-hulihang larawan sa kanyang balintataw ay ito. Sa isang sulok. Ngunit ang mga mata noo‟y hindi pumupikit.” Hindi niya maunawaan ang ang lahat. Ang ayos ng kanyang ina. Inay. “Marahil ay hindi na uuwi ang Tatay ngayong gabi. Ang pag-uusap nila‟y biglang natigil nang siya‟y makita.. “Labinlimang lahat ang nangapatay. Ang mukha ng kanyang ina ay nakita ng batang higit na pumuti kaysa rati. Pagdilat ng inaantok pang batang lalaki ay nakita niyang nag-iisa siya sa hihigan. ano ang nangyari? Ano ang nangyari. Bago siya tuluyang nakalimot.. Hindi niya maunawaan ang tingin noong tila naaawa.. Tatlong malalaking bangkang yari sa papel na inaanod ng baha sa kanilang tapat. si Feli. Naalala niyang may mga gabing hindi umuuwi ang kanyang ama.. . sa pagbabata ng walang awing hampas ng hangin at ulan. Isang kamay ang dumantay sa kanyang balikat at nang magtaas ng paningin ay nakitang yao‟y si Aling Berta. Ngunit sa karimlan ay hindi niya makita.. Sinipat niya ang mukha upang alamin kung nakapikit na ang kanyang ina. Ang munting bahay na pawid ay patuloy sa pagliliwanag at pagdidilim. Mula sa malayo‟y naririnig niya ang hagibis ng malakas na hangin. Ang anasan. Ang kamay noo‟y patuloy sa paghaplos sa buhok ni Miling.. Naroon ang asawa ni Aling Berta. Patakbo siyang lumapit sa ina at sunud-sunod ang kanyang pagtatanong. nakatingin sa wala. Inay? Bakit maraming tao rito?” Ngunit tila hindi siya narinig ng kausap.” Ngunit ang bata‟y hindi natulog.“Siya. matulog ka na. Wala siyang narinig kundi. Naroon ang kumot at unan ni Miling at ng kanyang ina.

sa isang tinig na marahang-marahan ay nagsalita. Ipinatong ang kamay sa kanyang balikat o kaya‟y hinahaplos ang kanyang buhok at wala na.sa sagupaan ng mga kawal at taong-bayan.. Hindi niya matandaan kung gaano katagal bago may nagdatingan pang mga tao.. Sa paulit-ulit na salitaan. Kaya nga ba‟t sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. Bago lumubog ang araw sila‟y papasok dito. Sa bawat hakbang na palayo sa bahay na pawid at sa munting bukid na kanyang tahanan ay nararagdagan ang agwat ng ulila sa kanyang kabataan. “Ngayon din ay magsialis na kayo.. isa man. '07 3:56 AM for everyone .sa labas ng bayan..” Matagal bago naunawaan ng bata kung ano ang nagyari. Kaya‟t walang maaaring maiwan. Lahat ng lapitan niya‟y nanatiling pinid ang labi. -#- Tags: maikling kwento 67 comments share Himala Feb 26.. Nag-aalinlangan. siya‟y patuloy sa pagtatanong. “Iyon din ang nais kong malaman.... sa sali-salimbayang pag-uusap ay nabatid niya ang ilang bagay. ang maraming-maraming tao. silang mag-iiba. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang kailanman... “Inay. anakm iyon din ang nais kong malaman.” Samantala. Ang gabing yaon ng mga dagundong at sigwa. ang batang lalaki‟y lumapit sa kanyang ina na mabibigat ang mga paa sa paghakbang. Sa labinlimang nangapatay kagabi ay kabilang ang kanyang ama. bakit pinatay ng mga kawal ang Tatay? Bakit? Bakit?” Ang mga bata noong nakatingin sa matigas na lupa ay isang saglit na lumapit sa kanyang mukha. ang lahat ng kanilang kapitbahay.. at ang kani-kanilang balutan. Pagkatapos.. “Handa na ba kaya?” anang isang malakas ang tinig. ng mga pangarap na kinabukasan at ng mga bangkang papel – ang gabing yaon ang kahuli-hulihan sa kabataang sasansaglit lamang tumagal. Ang araw na humalili‟y tigib ng pangamba at ng mga katanungang inihahanap ng tugon.Sa pagitan ng mga hikbi. Walang maiiwan. “Bakit po? Ano po iyon?” Walang sumasagot sa kanya. Kayo‟y ihahatid ni Kapitan Sidro sa pook na ligtas. Sila‟y palabas na sa bayan.

may sugat ang mga palad nito. Kinaumagahan habang pappunta sana si Baldo sa bukid ay napaitigil siyang nakatingin sa burol. maraming kasalanan ang tao. Nang nagmulat ang mga nito ay inilapad niya ang kanyang palad. at saka nawawala. Dapat mag-asawa ka na. Alba. Sabi po niya‟y di mo ako mapangingiti. May pagdududa ang pari kay Elsa na batid habang sila‟y nag-uusap.(Buod pasalaysay ng mga piling bahagi ng pelikula) Ang tagpuan ng pelikulang Himala ay ang Cupang. umiiyak. Minsan.” Iba ang sagot ni Elsa. Gaya kanina. pinapunta kita kina Lucio‟y nakalimutan mo. Umiiyak po siya ak saka nawala.” tugon ni Lucio na sumubok pakalmahin ang mga taong natataranta. eclipse lang ho iyan. Nakita niya si Elsa na nakaluhod nang matikas sa harap ng tuyong punong kahoy. darating daw ang araw at lalapit daw po sa akin ang . Nadapa si Elsa. takot na takot na tumatakbo pauwi sa kani-kanila at nagsisigawan. Pinalo nang pinalo ng arbularyo ang hubad na likod ni Elsa habang nakahiga ito parang hindi nasasaktan. Hindi magkamayaw ang mga tao sa mga sandaling iyon. Nakaputing damit po siya. lagi ka na lang wala sa iyong sarili. “Nakita ko po ang Mahal na Birhen. Baka sabihin nila‟y mag-ina tayong matandang dalaga. Tinatakpan ng buwan ang araw. Kinagabihan sa bahay nina Elsa ay nag-uusap sila at ng kanyang ina.” “May baril na ba noong unag panahon. Kaya nitong magpakita sa kahit anong anyo. Di kita inampon para gumaya lang sa „kin. Kanina habang may eclipse. Si Elsa ang pangunahing tauhan ng pelikulang ito. At ang sabi rin po niya. Ewan ko po kung sa kanya ko nakuha ang mga sugat ko. Nilapatan niya si Elsa at nakita na dumurugo ang magkabilang kamay nito. “Elsa. Matigas daw ang espiritung sumasanib kay Elsa sabi ng arbularyo kaya ibalik na lang daw ito sa susunod na araw. Niyugyog niya si Elsa ngunit matagal kumibo. May belong asul. May sugat sa dibdib. Siya ay 24 taong gulang na at katulong sa bahay ni Gng. Pero nitong huli‟y nagsasalita na siya.” “May liwanag pong nanggagaling sa kanya. magugunaw na ang mundo!” “Hindi ho. “Ang Mahal na Birhen po ang nakita ko. ipinatingin ni Aling Saling si Elsa sa isang arbularyo. isang araw ay mawawala ang sumpa. Ineng. Di kita laging mababantayan. Papaano mo naman makikita iyon e may eclipse. Sa Burol po. Kinagabihan ay nasa simbahan si Elsa at kausap ang isang pari. Pero sabi po niya. Niya niya ang kung anumang liwanag na iyon. Humuhugong ang hangin. Ngunit nagbago ang lahat kay Elsa nang dumilim isang tanghaling tapat. Lagi kang nasa burol. isang maliit na baryo sa Pilipinas na matagal na panahon na ring hindi dinaratnan ng ulan kaya‟t nagbibitak ang mga kalsada‟t natutuyo ang mga pananim. Noong una po‟y nagpapakita lang siya. Napaluhod siyang tila magdarasal habang ang kanyang mukha‟y sinisikatan ng liwanag na iyon. Isang matandang babae ang nagpalala ng lahat nang nasambit niyang “Diyos ko po. Ayaw po kayong maniwala sa akin?” Kinabukasan. pero meron po siyang sugat sa dibdib. Naniniwala ang mga taga-Cupang na simumpa ng bayang kinabibilangan ng baryo nila. mapaglinlang ang demonyo. Sa dilim ay nangangap si Elsa paakyat sa burol. Para pong tama ng baril. Parang po siyang nabibihisan ng araw. Opo. isang boses ng babae na tinatawag ang pangalan niya. At sa kanyang pagbangon ay may narinig siyang bulong. kung magpapakabait daw po lahat ng mga tagarito. Ampon lamang si Elsa ng kanyang inang si Aling Saling. Lumingon siyang tila tumahimik ang lahat at kanyang nilapitan ang isang punong tuyong-tuyo‟t walang dahon na nasa tuktok ng burol. Kahit pa ng Panginoon.

Iniharap ni Baldo ang isang pasyenteng naipitan ng ugat sa paa upang ipagamot kay Elsa. “Lahat ng babae kaya kong lagawan. “Lahat ba naman ng gagawin mo‟y ikinukunsulta mo pa kay Elsa. “Baldo.” ani ni Chayong. Nagising si Aling Saling na wala sa kanyang tabi si Elsa.. maraming tao sa bahay nina Elsa. Nagtungo sila sa burol. Binihisan nila si Elsa ng puting-puting damit na pagmamay-ari ng pinsan ni Chayong na dating nagmamadre. Alba. Chayong. “Baka dito! Baka nagtatago lang dito! O baka naman diyan sa kabilang puno. Lumapit ang isang tagabaryo. Hindi lang daw po ng sugat ng katawan pati‟y „yung sugat ng mga kaluluwa. Baka matanggal tayo sa trabaho kay Mrs. pero si Elsa hindi. Lahat ay nakamasid sa kanyang ginagawa. Parang hindi siya babae e. “Baka pagtawanan ka ng mga tao. -#shandymarcial/filipino3zchs/2007 Tags: iskrip 10 comments share . Ewan ko kung bakiy. May sama ka ba ng loob sa mga tao dito.” “Ngayon mo na ibigay Chayong. Malalim na ang gabi. Sinabunan niya ang mga bahagi ng kanyang katawan na hinagkan ni Pilo. „Yun lang ang maibigay ko sa‟yo.” agad na tugon ni Chayong. Lumakad sila na tila munting prusisyon.huwag! Talaga namang marami kang girlfriend. “Baldo. ang kanyang kasintahan. nawala na raw ang sakit niya! Gumaling na raw siya!” Lumuhod sila sa harap ni Elsa. “Huwag Pilo! Natatakot ako.” sabi ni Chayong. Nasa ilalim sila ng bahay. Pagkahapon. Pati nga si Elsa niligawan mo n‟on.” sagot ni Pilo. Hinanap nina Aling Saling.. Kailangan daw nilang mag-organisa upang tulungan at bantayan si Elsa.” “Huwag kang maingay. Ang ilang usiserong tagabaryo ay nasa burol na. iyong kaibigan mong taga-Maynila. Chayong at Baldo si Elsa.” ani ni Chayong. Alba sina Aling Saling. Naka matakoy lumabas!” Iniisnpeksyon nila ang puno.” tugon ng pari kay Elsa. Wala na ang mga sugat sa katawan ni Elsa. “Alam mo namang gutso kong malinis ako bago makasal. „yung tiningnan ni Elsa.” ani Lucio nang napadaan ang pangkat nina Elsa sa harap nito.” “Ba‟t ako pa ang nagustuhan mo? Marami ka namang girlfriend a. Elsa? Hindi ako naniniwala sa mga milagro. Sa bahay nina Elsa ay nag-aaalalang kinausap siya ni Aling Saling. pagbutihin mo! Baka maawa sa‟yo ang Mahal na Panginoon at pagkalooban ka ng asawa. Baldo at Sepa.lahat ng may sakit at makapanggagamot daw po ako. “Lagi kang tinutukso ng mga tao dito bilang putok sa buho. doon nakita nilang nakaluhod si Elsa. Hinahagud ni Elsa ang mata ni Lolo Hugo. Pilo. sa may tangkal ng baboy. mapapanis tayo!” tugon ni Pilo. Tinawag ni Mrs.” pahayag ni Elsa. Kelan ba tayo papakasal?” “Nakausap ko si Elsa. Umalis si Chayong at sa kanilang bahay ay naligo siya. H‟wag Pilo. ako lang „ti di ba mahal mo ako? Chayong. Parang hindi siya tao. “Alam niya ang lahat. At noong araw na nakita mo ang Birhen ay nakagalitan ka daw ni Mrs. “Ba‟t ka natatakot. ang iba ay may dala pang flashlight. Pilit hinahanap ang birhen. Alba. Nagising si Chayong sa pagkakahilik ni Pilo.

.. Kanya-kanyang saliw sa iba't ibang musikang pinatutugtog..naalala ko guro pala ako.basta katuwaan lang.. Nakatutuwa dahil may iilan na kahit napakabilis ng indayok ng mga tinutugtog ay sweet na sweet na sumasayaw habang magkayakap at naglalagkitan sa kanilang mga pawis.(joke lang). Mapanghamon ang ilan sa kanila na nag-anyayang mag-showdown. mag-ge-gate crash ako para magkasama muli tayo. Nakahihinayang.. hindi ako nakasayaw ng lubos. Tags: sanaysay 0 comments share KEYBOARD (anonymous) Wag mong i-backspace ang mga nakaraang idenelete ko na sa buhay ko pagkatapos mong i-caps lock paniwalain tapos nag-shift ka Feb 16.... Pero deadma sila. JS Prom ko ba 'to..Feb 16. JS Prom Halos dalawang libong mag-aaral na nasa ikatlo at ikaapat na taon nilang pamamalagi sa Zamboanga City High School (Main) ang nagsaya at nag-enjoy sa pagdaos ng kanilang JS Prom. At kami ay sasayaw hanggat sa gusto namin. '07 11:36 PM for everyone . Mabuti pa ang iba'y nakasayaw ang mga kaparehang nais nila.sino kaya ang nag-ko-kontrol sa sound system.. Kailangan kong kaibiganin para sa susunod hindi na ititigil ang pagtugtog.. Napatingin sa akin ang karamihan sa kanila.. nag-umpisa na ang talunan at hiyawan at tulakan at siksikan. ako. Siyempre. Ayaw patalo ang bawat isa kaya gaya ng nakagawian sa ilang mga patimpalak.. pilit pinasasaya ang munting pagdiriwang.. Pasensiya na! Sa susunod na JS Prom ninyo... Palibhasa 'di ako nag-high school....OK lang masaya makipagtulakan at makipagsiksikan sa kanila. Ganoon naman ang buhay 'di ba? Isang sayaw na sumasaliw sa anumang indayog at biglang hihinto kapag wala nang itutugtog ang tape o plaka.bawal bang magsaya kasama sila? Siguro masama ang kanilang loob dahil hindi nila ako naisayaw. Ngunit natapos ang kasiyang iyon nang hindi ako nakukuntento. walang pamantayang inilaan kaya walang nagwagi..napansin ko tuloy. '07 11:58 PM for everyone Ang saya-saya talaga ng pakiramdam pagkatapos sumayaw na basang-basa ang iyong suot at ang towalitang pamunas pawis.pero parang JS Prom ko iyon.e ano naman ngayon.pakiramdam ko'y naranasan ko tuloy ang siksikan ng mga tao sa araw ng pista ni San Diego sa ikatatlumpong kabanata ng Noli Me Tangere... sinimulan naman namin ang buhatan at ang iba'y nainggit ay kami'y ginagaya. hindi naman nakahihinayang dahil sa maraming taong aking tinalunan at mga paang natapakan... Kahit gaano kapagod ang karanasang iyon. Manghang-mangha ako sa kasiglahanng mga mag-aaral na ito. palagay ko tuloy naiinggit lang sila. Hahaha.pakiramdam ko tuloy pinagkaitan ako ng kalayang magwala at sumayaw...

Napangiti siya. ha?” Nguniti siya kasabay ang mahinang tango. bata ka. ise-save kang muli you gave me space pero ayaw na talaga ng CPU ng utak ko io-off ko na ang computer. Arceo Feb 10.. At mula sa salamin sa kanyang harapan ay nakita niya si Nana Ibang sa kanyang likuran. Gayong umuuwi siya dalawang ulit sa isang taon – kung Araw ng mga Patay at kung Pasko. “Serbesa ba „kama.lahat!” at nauulinigan niya ang buntung-hiningang kumawala sa dibdib ng matandang ale.nag-alternate sa iba kaya di ko na na-control nag-space ako ginamitan mo ako ng tab para makapasok kang muli sa home na puso may uminsert na iba umenter nagpage down ka nagpage up ako dahil end na ayoko na di ko na ipi-print pause muna ako nag-isip. Hinahagod ng tingin ang kanyang kaanyuan. '07 1:05 AM for everyone MUKHANG ARTISTA! Artista nga ba? Artista? Mula nang dumating is Fely kangina ay hindi miminsang narinig niya ang tanong na iyon na tila ngayon lamang siya nakita. Sa laylayan naito na may gilit upang makahakbang siya. Sa kanyang baywang na lalong pinalantik ng lapat na lapat na saya. idinigtong niya ang paliwanag. Nandidilat si Nana Ibang nang ulitin ang tanong. Tags: tula 0 comments share Banyaga ni Liwayway A. “Hindi masama‟ng amoy. At maging sa mga sandaling ito na wala nang kumukibo sa tumitingin sa kanya ay iyon din ang katanungang wari ay nababsa niya sa bawat mukha. O napakadalang nga iyon.” Ngayon. sa kanyang pandinig ay hindi nakaila sa kanya ang pagtuon ng tingin nito sa kanyang suot.. sa bawat tingin. Hindi ito makapaniwala nang sabihin niyang serbesa ang ipinambasa sa buhok niya bago iyon sinuklay. Sa leeg ng kanyang terno na halos ay nakasabit lamang sa gilid ng kanyang balikat at tila nanunuksong pinipigil ang pagsungaw ng kanyang malusog na dibdib. bulong niya sa sarili. Matagal na pinagmasdan ang kanyang buhok. Alam niyang iyonm din ang sasabihin ng kanyang ina kung . At nang makita niyang nangunot ang noo nito. sa bawat matimping ngiting may lakip na lihim na sulyap. Nana. “Ibang-iba na ngan ngayon ang.

sa kanyang salaming may kulay..matalino.. Napansin niyang lalong nahapis ang mukha ng kanyang Nana Ibang.. “Hindi sa naiinip.” “Sinabi ko naman sa Inso... sa Maynila pa? Ilang taon ba „kong wala sa Pilipinas? Ang totoo.. . Ang walang malamang gawing pagsalubong sa kanya.. di sana’y nilitson ang biik sa silong.” Napatawa siya. Hanggang ngayon ba‟y gano‟n dito?” at napangiti siya. Sasali ba „ko sa timpalak na „yon kung hindi ako nakasisigurong kaya ko ang eksamen?” Malinaw sa isip ang nakaraan. Ipinagpasok siya ng palanggana ng tubig.....pilak „yan!” hiyang-hiyang sabi ng kanyang hipag.kung natakot ako sa iyakan. “Ayan naman ang kubyertos. kasunod ang isa niyang pamangking sa pangaln at larawan lalo niyang kilala sapagkat patuloy ang kanyang sustento rito buwan-buwan. Ibinukod si ng hain. Ang pinipigil na paghanga at pagtataka sa kanyang anyo. At biglang-bigla..noon....nakapunta ako at nakabalik nang nag-iisa. At ang apat niyang pamangkin ay halos hindi nakahuma nang makita siya kanginang naka-toreador na itim at kamisadentrong rosas...nakabuhayan siya. Ako na ang magmamaneho. Iba ang may dala ng platitong kinalalagyan ng sabong mabangong alam niyang ngayon lamang binili.hindi ka darating. “Kinikutsara ba naman ang alimango?” Nagsisi siya pagkatapos sa kanyang sinabi.. At nang tumingin siya rito ay nakita niya ang malungkot na mukha nito. Pinagmasdan siya ng kanyang mga kanayon. alas-singko? Alas-kuwatro na.” Tumigil siya sa pagsasalita.. Sa Amerika. Hindi siya pinalabas sa batalan nang sabihin niyang maghuhugas siya ng kamay. Alam niyang hindi maikukubli ng kanyang tinig ang kapaitang naghihimagsik sa kanyang dibdib. a! Kung hindi lang ako magsasaya. e. Naramdaman niyang may dumaping panyolito sa kanyang batok.. matapos mailabas ang isang maputi at malinis na mantel. sa pagsasalita.” “Naiinip ka na ba/” agaw ni Nana Ibang sa kanyang sinabi. Bakit ay gusto kong makabalik din ngayon sa Maynila. mula ulong may taling bandanna. “Noon pa man. “ „Yan ang uwi mo..noon... “Sino kaya‟ng magmamana sa mga pamangkin mo?” tanong ngayon ng kanyang Nana Ibang.ayaw nilang maghiwa-hiwalay. “Kung sa Amerika.hindi nga namin ginagamit. di dinala ko na rito ang kotse ko.. Pati ang kanyang ama na hindi naging maligoy minsan man.. hanggang sa kanyang mag mapulang kuko sa paa na nakasungaw sa step-in na bukas ang nguso. dumaan sa kanyang gunita ang naging anyo nito nang makita siya kangina.. sabi. Kung sinunod ko ang gusto ni Inang.. alam kong nasa Maynila ang aking pagkakataon. Dapat ay nasa oras ng salitaan..” “Ano? K-kahit gabi?” Napatawa si Fely..” ayon ni Nana Ibang. kasi..” Boglang nauntol ang kanyang pagsasalita nang marinig niya ang mahinang tatat ni Aling Ibang. Nakasampay sa isang bisig nito ang isang tuwalyang amay moras.. e. Ang hirap sa kanila. “Ang alastres. “Pinapawisan ka an. “Ang panganay sana ng Kua mo. sa pagkakaalam niya.. Iyon din ang narinig niyang sabi ng kanyang Kuya Mente. At nang siya ay ipaghain ay hindi siya isinabay sa kanyang mga pamangkin. e. Ano bang oras ang sabi no Duardo na susunduin ka?” “Alas-tres daw. Kung hindi ka ba nagbago ng loob.. Nag-iisan naman ako.. At napansin niyang nagkatinginan ang kanyang mga kaharap nang sabihin niyang magkakamay siya.ibigay na sa „kin papapag-aralin ko sa Maynila. Abot ang paghingi nito ng paumanhin. Hindi sumagot si Nana Ibang. “Tigas nga naming iyakan nang lumawas ka.

Napamaang. Noon.bata ka ngayon.‟ sabi ni Duardo. Sayang. nalaman niyang guro ito sa paaralang kanilang pinagtapusan. Ngunit naisip niya – ngayon lamang gagawin ang gayon sa kanilang nayon.....” “Huwag mo nang sasabihin ang taon!” biglang sabi ni Fely. Waring hindi niyan matatanggihan ang karangalang iniuukol sa kanya ng Samahan ng mga Nagtapos sa kanilang paaralan.. Ngunit sa kanyang pagyuko upang damputin ang kanyang sapatos ay naunahan siya ng matanda.. Hindi muna niya isinuot ang kanyang sapatos na mataas at payat ang takong. „A-alangan.. “Ako nga si Duardo!” Pinigil niya ang buntung-hiningang ibig kumawala sa kanyang dibdib. Sa paligid ng kotse ay maraming matang nakatingin sa kanya...” patuloy ni Duardo nang hindi na siya kumibo.. Sumikbo ang kanyang dibdib. “Kami ang.” ang sabi niya kay Nana Ibang. “Ibang-iba kaysa. Parangal sa unang babaing hukom na nagtapos sa kanila.. Nang makaupo na siya ay iniabot ni Nana Ibang ang kanyang sapatos..sa apat na grado.. Alam na niya ang kahulugan niyon.. “Natutuwa kami at nagpaunlak ka. lakip ang bahagyang tawa. Ang pinto ng kotse ay hawak ng isang lalaki. At nang isungaw niya ang kanyang .. “May presidente ba ng samahan na ganyan?” “A.” “Pumirmi na nga rin kami sa bayan kaya hindi naman tayo nagkikita. Ang hindi niya masabi: Baka ako masilat. Kasunod niya ito na bitbit ang kanyang sapatos.” patianod niya. “Magugulat ka sa eskuwela natin ngayon. Dumating na ang sundo upang ihatid siya sa bayan... Tila siya inip na inip sa pagtakbo ng sasakyan. Isinara ni Duardo ang pinto ng kotse at sa tabi ng tsuper ito naupo. “Dalawampu‟t dalawang taon na..” Hindi kinakailangang makita niyang nakaharao si Duardo. “Bakit hindi ka rito?” tanong niya.. “Parang mas..Wala nga siyang balak na dumalo sa parangal. “Kamakalawa lang isinilang ang aming pang-anim..” paliwanag ni Duardo. na nang mapagsino niya ay bahagya siyang napatigil. “Hindi naman kasi „ko nagagawi sa bayan tuwing uuwi ako. Sa ikalimampung taon ng Plaridel High School. Si Duardo ang tanging lalaking naging malapit sa kanya.mas.” at napahagikhik ito.e....” Nawala ang ngiti ni Fely.” “Piho nga. Yumuko ito at dinampot naman ang tsinelas ba hinubad niya.” “Menang?” napaangat ang likod ni Fely.” “Hindi ka nagbabago.. “Tumatanda ako. sa gusali ng paaralan.noon.baka ako hindi makapanaog sa hagdang kawayan.” Bagung-bago sa kanyang paningin ang gusali..na „ata.” walang anu-ano‟y sabi ni Duardo. Napansin niya sa pagsasalita nito ang panginginig ng mga labi. Lagi pa „kong nagmamadali. “Kaklase natin.‟ “Congratulations!” pilit na pilit ang kanyang pagngiti... “Sa kotse n. Masasal ang kaba ng kanyang dibdib..hindi ka makikita ni Menang. At ito rin ang pangulo ng Samahan ng mga Nagtapos.. Napakislot pa si Fely nang marinig ang busina ng isag tumigil na sasakayan sa harapan ng bahay..... Tila siya biglang naalinsanganan.. Ngayon.. Waring naglalaro sa kanyang isipan ang mga titik ng liham ng pangulo ng samahan.

Naitanong niya tuloy sa sarili. Siyempre bilang magulang mo. Hindi niyo ba naiintindihan?” at dumaloy ang luha mula sa kanyang mga mata. Tila hindi niya matatagalan ang nakalarawan sa mukha ng mga sumasalubong sa kanya. “Alam mo anak: kapag nabigo ka. # Tags: maikling kwento 7 comments share Ga-gradweyt si Joel Feb 1. Nanlalamig siya‟t pinapawisan. “Papaano ko ito sasabihin? Umaasa sila. At alam niyang masasaktan sila. Jr. Aywan niya kung alin. Iniisip niya kung papaano niya sasabihin sa kanyang mga magulang na hindi siya gagradweyt sa taong iyon. At nang buksan ni Duardo ang pinto ng kotse upang makaibis siya ay lalong nagtimunig ang kahungkagang nadarama sa kanyang mga mata.” masayang sambit ng kanyang ina. Nag-iisip siya nang malalim. Isinuot niya ang kanyang salaming may kulay. At pinipilit ibura ang masayang bati ng kanyang ina kanina. Hindi siya makakagradweyt.” Siyempre. na hindi nga gagradweyt. '07 9:39 PM for everyone Francis Rodolfo M. “Hindi nga ako makakagradweyt. Marcial. Tumuloy na si Joel sa kanyang silid at naupo sa kama. Tila bang huminto ang mundo niya. Sumigaw ang kanyang puso. Masayang umaasa na gagradweyt ang anak niya. sana grumadweyt ka na. I Naglalakad pauwi si Joel mula sa eskwelahan. Lagi kasing sinasabi sa kanya ng magulang niya. pagkasungyaw. paghanga. doble ang sakit na madarama namin dahil sa kabiguan mo. Parang naglaro siya ng basketbol nang isang linggong walang tigil. alam niyang naghihirap ang mga magulang niya para lang makapagtapos silang magkakapatid. “Mano po Inay. Ang anak niyang si Joel. Tila hindi na niya nakikilala at hindi na rin siya makilala pa ng pook na binalikan niya. “Hindi ako gagradweyt. Pagtataka. Para mabawasbawasan naman ang mga problema natin. hindi lang ikaw ang masasaktan.mukha sa bintana ng sasakyan ay nakita ang mga nakamasid sa kanya. Umaasa sila!” Pero wala na siyang magagawa. Bigla siyang natulala. “Kamusta na anak. . Masaya ang kanyang mukha.” Nagmano so Joel sa ina. Hindi! Hindi!” Napasigaw si Joel ng tahimik.

Inakala niyang kinakabahan ang kanyang anak at nagrerepaso para sa nalalapit na pagsusulit. Agad-agad tinungo ang kanyang mga guro upang makiusap baka magawan ng paraan. Pero sinisigurado ko next year. At abot-taynga ang kanyang ngiti.II Kinaumagahan. bangon na‟t mag-almusal. hindi po ako ga-gradweyt. „Hindi ito. “Kaya no „yan anak! AJA!” III Pumasok na sa eskwelahan si Joel. “O! Anak.‟” “Hindi po ako ga-gradweyt! Huwag na kayong umasa!” Iba iba na ang naiisip na panimula at pagpapaliwanag. “Anak. Ngunit pakiramdam niya‟y hindi siya maiintindihan. Ngunit kahit anong gawin niyang pagmamakaawa. “Kasi nahirapan talaga ako sa major namin e. IIII Dumating na ang tinakdang oras. „Yun na yata ang pinakamasaya nilang pagsasama kahit araw-araw silang masaya. Pero namamalik-mata lang siya.” masayang bati ni Aling Tessie kay Joel. . May daladala siyang ice cream. gagradweyt na ako. Napakalawak kasi ng kanyang imahinasyon sanhi ng panonood ng sop opera sa telebisyon. sila‟y nagkainan. tay.” Nag-eensayo na si Joel kung paano niya sasabihin. At sa sala. Hindi na talaga siya makakagradweyt. At kailangan na rin niyang ipagtapat sa kanyang mga magulang upang hindi na umasa nang umasa… “Nay. Nagsitayuan ang kanyang mga balahibo. Panahon na para magtapat at nang matapos ang pangangamba! IIIII Masayang umuwi ng bahay si Joel. ano bang meron?” Tanong ng ama kay Joel. Ngunit nagulat siya sa kanyang nakita. Natagpuan niyang nakahalupasay ang kanyang anak sa sahig. wala na talaga. pumasok si Aling Tessie sa silid ni Joel upang gisingin. Nagkatuwaan ang buong pamilya sa hindi malamang dahilan. Minulat ni Joel ang kanyang mga mata at nabanaag ang ina sa mata habang binabanggit ang mga salitang.

pero hindi rin siya pinakinggan. Gusto nang tumalon ng kanyang puso palabas ng dibdib. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” Nangingiti pa siya habang nagsasalita. At nang tumalikod siya upang bumalik ay bigla siyang nakarainig ng isang malakas na pagsabog. Natulala siya.” Nasusurpresa ang buong pamilya. Mag-uuwi-uwi ka pa ng ice cream tapos ito lang ibabalita mo sa „min. Napag-isipan niyang bumalik. At dumaloy ang mga luha mula sa kanyang mga mata. IIIIII Umalis sa bahay si Joel nang may sama ng loob sa ama‟t ina. “Inay. At ang huling larawang sumanib sa kanya ay ang kani-kaninang masayang salu-salo nila sa sala. Kaya lang hindi talaga nagyon. Natulala siya. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. Tapos ngayon. Apat na taon sa hayskul. gusto mo kausapin natin ang mga titser mo? Magmamakaawa ako at luluhod sa harapan nila. Ngunit mahal na mahal niya sila. At sa pagmartsa ko. ano? Imbis na mamahinga na lang kami ng ama mo dumadagdag ka pa sa problema. “Pero bakit? Ikaw pa naman ang inaasahan namin ng tatay mo. ang bawat hakbay ay para sa inyo. nung hindi pa niya binanggit ang tungkol sa hindi niya paggradweyt. Natulala ang lahat.” “Alam ko naman „yon Nay. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam.” nagagalit na si Aling Tessie. Kasabay ng mga luhang ito ang maalat na sipon na dumampi sa kanyang nga labi buhat ng mabigat na pag-iyak. para lang makagradweyt ka. Pero next year.” sagot ni Joel. Ano bang problema. Natulala.” Sinibukang kumbinsihin ni Joel ang ina‟t ama. Siya‟y natulala. Kung bakit hindi siya magawang intindihin ng dalawa. . Ang kanina‟y masayang larawan ay nabalutan ng katahimikan. Natunaw na lamang ang ice cream sa apa na hawak ng kanyang ama. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. At hindi na umimik si Joel. At nang naglalakad siya papalayo sa kanilang bahay. sure na. “At nangangatwiran ka na ngayon. ang kanyang tahanan. Anim na taon kang nasa elementarya. ito lang ang igaganti mo. “Hindi mo lang alam ang hirap na pinapasan namin ng ama mo para lang makapagtapos kayo. Siya‟y natulala. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay nang hindi inaasahan. At dahil sa pagtatapat ni Joel ay natulala ang lahat.“Siguro gagradweyt kang cum laude „no?” Pabiro ngunit umaasang tanong ni Aling Tessie. Sumabog ang bahay nila. Ano?” Mahinahong tanong ng kanyang ina. “Kaya. Tapos. Humirit pa si Aling Tessie na umiiyak. itay at sa mga mahal kong kapatid. Napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. ay bumabalik sa kanya ang mga alaala ng siya‟y nagtapos ng elementarya at hayskul. “siyam na buwan kitang dala-dala.

kung kailan ako absent ay saka ka magbibigay ng quiz. kakapain yung pulang ball pen. Sabi niya kangina.go na isip nang isip kung ano na naman ang sasabihin nito sa akin. At higit sa lahat. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. Si miss kuwan daw.” Pero tipong maganda naman ang kanyang mood sa klase kanina. Hindi naman maikatwirang “Paano „ko di masi-5. Si Mrs.. ang normalization process sa gobyerno.Yung kanyang dazzling Malaysian at ang kanyang paboritong pabango. hindi dahil nag-study leave. kailangang mataas ang literacy rate.IIIIIII “Inay. By doing so. hindi tayo magiging . Kaya. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. ang bawat hakbay ay para sa inyo. Kamakalawa lamang ay halos ilabas niya ang kanyang calculator para makita kung gaano ako “katanga” at kung gaano katama ang kanyang pagsuma sa aking mga 5. Saka pag sinabi ko naman ang gusto kong sabihin. saka namimilit. Isinunod niya ang mga absences ko at tapos ay ang aking mga lates. Magbi-bell na nang maalala niya ang leksyon namin. Halos tiyak ko nang sermunang umaatikabo na naman ito. Nawalan tuloy ako ng ganang mananghalian. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” At napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. Moral Character kanginang matapos ang klase. Kung kelan tinatamad mag-recite. Siya rin ang adviser namin. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay ng hindi inaasahan. ---Nalathala sa Marejada 2006. Espejo raw kaya tumandang binata dahil dalawang beses niyang binasted noong dalaga pa siya. nagpa-abort sa America. At sa pagmartsa ko. Para naman akong g. kailangang maging westernized ang ating pamantayan. Moral Character ang teacher namin sa Social Science..” Pahabol sa akin ni Mrs. Pero next year. sure na.” (Sinabi na yon ni Rizal) “May sapat na communication system ang pamahalaan at may mataas na moralidad ang mga mamamayan. itay at sa mga mahal kong kapatid. Kesyo si Mr. kaya wala sa eskuwelahan. Nagtsismis din siya (tulad ng dati). '07 9:37 PM for everyone ni Jun Cruz Reyes “See you in my cubicle after lunch. Katunaya‟y yung kanyang paboritong paksa ang pinag-uusapan namin. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. “Para tayp maging fully democratic. The Official Literary Folio of Ateneo de Zamboanga University Tags: maikling kwento 2 comments share Utos ng Hari Feb 1.

tapos ang usapan. hindi rin naman seminaryo. hindi rin basta mataas na literacy rate. Ay konsumisyon sa buhay. aral sa tanghali at aral pa ulit sa gabi. Magkauno lang. Pag nasa bahay. Kung nalalaman lang nila. Doon na inabutan ng bell. Mga manipistasyon lang ito ng talagang problema. Pag ang kababayan ko ang magkukuwento. Biro mong sa probinsya namin ay ako lang ang nakarating sa Maynila para mag-aral nang libre. Kaya hindi puwedeng tanungin at lalung hindi puwedeng pagsabihan ng mali. Tumango-tango ka naman para makauno. bumagsak sa Physics at grammar school pero big time scientist. problema ba „yon? Kung 5. Sana‟y di nauso ang grade. Hindi basta effective communication process. Pero kung maraming dissatisfied. konting tango at yes man lang. singkong maliwanag. Talagang gusto kong maghinto. rugged at medyo bastos pa raw. di sana‟y di ako mahihiyang pumasok kahit Metro Manila aide. Kung sabagay. Sa mga kapitbahay namin. Kungbakit naman kasi nauso pa sa mundo ang diploma. Pero dito sa eskuwelahan. sino naman ang maniniwalang may kaubrahan nga ako. Ano ba ang sama nang bumagsak? Kung si Recto. walang isko-scholar ng bayan. nakakahiya namang pati trabahong pangmahirap ay pagtiyagaan ko. Kickout. Kahit teacher niya hindi alam ang theory niya sa relativity. pambihira raw ako.K. Kumontra sa kanila. Pero hindi naman talaga ako dapat bumagsak. Kung sa bagay. ibig sabihin noo‟y sarili mo na ang kailangang lokohin. ilakad-kaladkarin kahit gustong mamahinga. Kung kuntento ang mga tao. sabi ko‟y mas basic ang dapat na pamamaraan sa pagtingin sa problema. Ipaling kung saang sulok ko gustong puntahan. dedo rin. kahit ako ang masaktan. bakit kailangang pahabain pa? Bagsak kung bagsak. . Grade lang naman. Si Jojo lang ako kung ang walang sinabi kong teachers ang tatanungin. At kung tapos nga. matigas ang ulo ko. pero bakit kailangang isali pati conduct at ayos ng katawan sa usapan? Hindi namn ito military school. Talagang sawa na akong mag-aral. sino bang ama ang matututwang magkaanak ng drop-out. Konting kumpromiso. Walang alam kung itanong kung hindi “What is our lesson for today?” Parang mga Diyos na sila lamang ang may monopolyo ng tama. Halimbawa‟y bakit hindi umpisahan sa economic condition ng bansa. ako ang bida. Nabigla siya. gusto kong lagnatin. Kung graduate naman ako.uncivilized sa western standards. hingan ng experience sa pag-aaplayan ko. hindi ako si Recto o si Einstein. Aral nang aral. Pakisama lang talaga. normal ang takbo ng pamahalaan. dos na yon o tres. Hindi ko naman maintindihan kung para ano ang pinag-aaralan. Hindi na naubusan ng ipari-research. bakit panay “yung conduct mo” at “appearance” ang panakot nila. ako ang sikat. Si Einstein. pero ayaw ni Tatay. Aral sa umaga. Kung wala kang diploma. natural na abnormal ang sistema. bar flunker pero isa sa kinikilalang constitutionalist ngayon. At isa pa.” Nang tanungin niya ako. Ay buhay estudyante. Kay ganda sanang isiping hindi ako nakatali sa sintas ng sapatos ng teacher ko na kasama ko sa bawat hakbang. Kay layo ng kahapon sa kasalukuyan. O. kahit lulunin ang sariling dila.

Para na rin sinabing pag teacher ka na ay pwede. kesyo masamang mandaya. tagapakinig sa kanyang mga sides. bakit ba ginawa pa ng kung sinong hayupak. Yung gaanong sistema ang namana niya sa kanyang lolo. That’s correct. that Jojo Boy has no sense of deqourum. Bakit.. Dahil estudyante ka pa lang. Basta kami ang papel lang namin.n daw. Kesa nga naman maging problema sila sa gobyerno nila. Para patuloy kaming pang-theraphy niya lang. Moral Character sa amin. sino naman kaya sa kanila ang pwedeng gawing idolo? Yung teacher ko sa English.K. Nang mag-watcher daw ito sa presinto. Itanong mo kay Mr. lagot ka. panalo pa rin. krimen ang magkodigo at kung anu-ano pa. ang mangunsumi ng mapagtiis. Mr. Moral Character. “Hindi naman korum. only my reservation is that.Ay ang teacher sa mundo.. bago mag-umpisa ng leksiyon. Kung sa pagtitiis ng kunsumi ay sigarilyo at beer ang mapiling pagbuntunan ng sama ng loob.” Sa amin sa barkada. kahit matalo. At ang kanyang paboritong paksa.” ang agad ikakatuwiran ng mga ito. Kunsumihin ka ba naman araw-araw. ayun at “Sinasabi ko na nga bang masama sa pag-aaral ang bisyo. Katuwiran daw nito‟y “Anong sama roon. Pag nabuko mong hindi nag-aral. masama raw sa katawan ng tao ang alkohol at nikotina. tatlong letra lang ang kabisadong basahin. Gles-ing. walang pakialam sa mundo. Basta magamit lang biya yung nalalaman niya sa voice and diction. yung kaniyang nuno na purong Kastila raw na nagpatayo ng simbahan sa kanilang bayan. Hindi ka na mga pwedeng magwala.” . ganito raw ang naging takbo ng usapan nina Mrs. say qourom. Lahat na yata ng masama at bawal sa mundo ay alam. Pero ang kanyang lihim ay buko na namin. I feel though he is brilliant. Pagsasabihan ka nito ng “What? Iyon lang ang hindi mo pa alam hanggang ngayon? O. Antique siyempre yung simbahan (tulad niya at ng kanyang lolo). that’s your assignment for tomorrow. Discipline. kuwow.” Saka niya sasabayan ng bura ang maling nakasulat sa blackboard. dahil ang isasagot nito‟y “Kaya nga ayaw niyang matutuhan n‟yo ang bisyo dahil pinagdaanan niya na yan. ang teacher naming morally upright ay biglang nabulag at nabobo. Ibig lang niyang palabasin na may dugong bughaw siya. Tulad ni Mrs.go ka nagtataka pa. Mrs. Eraser na lang. Huwag mo nang itanong kung nagdaan din siya sa pagkabata. kung noong araw ay g. kasalanang mortal ang magturo sa kaeskuwelang nakalimutn ang sagot dahil sa pagkataranta. Discipline at alam niya ang sagot. Tapos nagtataka pa kung kangino kami nagmana sa mundo. dalawa kaming mag-gu-goodbye my school goodbye. hindi na siya si Mrs. maligaya na siya sa buhay. E.. Moral Character (Eraser). Sarap sanang bukuhin na ang Kastilang napunta rito noong araw ay mga butangero at kriminal sa Espanya. Mrs. me magagawa ka ba?” Kaya naman ngayon. quorom.. tiis. di Pilipinas na lang ang bahalang magtiis ng kunsumisyon. Noon daw nakaraang referendum. Kickout ako sa kagag. Mathemathician. Kung bisyo naman ang pag-uusapan. Miss Spermatozoa at Mr.go rin siya. pag naging g. hindi ka pa rin pwedeng maglibang. Si Minyong nama‟y sa kabobohan daw. magsesermon muna ng virtue of honesty. Kung paano nila natiyak na dapat nga kaming palayasin sa pinakamamahal naming paaralan.

para pang nag-iinis at lalapitan ka.” “God will punish his naughtiness. basta na lang pinagsalita. Tuwang-tuwa silang pagtsismisan ito. “hi-hi-hi-hi” lang ang sagot nila. pinaniwalang dito matutuhan ang paghango sa kahirapan ng kanilang tribo.” “I second the motion.” “So what is the verdict of the group?” “I could not pass him. Nababaliw raw. saka ngayon. Si Minyong kasi ay cultural minority. Tambakan ko nga ng research work. i don’t want to give him an excuse slip anymore.“Only he is stubborn. Hindi naman nagprisinta sa kanila yung tao na rito sa Maynila mag-aral. Pag-bulls eye. Sometimes. “My God. di atras siya. how true.” “Hindi lang yan. para raw .” “Ako rin. Pah medyo kinabubuwisitan nilang co-teacher ang tinatamaan. hindi alam ang sinasabi.” ang katuwiran nila. I swear to God that’s true. Kinuha-kuha nila sa bundok. tapos pilit pinaniwalang makasasabay ito sa standard ng exclusive school. minsan gusto pa mandin akong kulitin sa klase na akala mo‟y mahuhuli niya akong hindi prepared sa lesson ko. si Minyong.” “And he is always absent.” “I will report the matter to his parents immediately. Iyon ay kung hindi sila tinatamaan ng mga pinagsasabi ni Minyong.” “How true.” Ang masama ay ang akusayon nila kay Minyong. Papasok yan sa klase ko nang nakainom. Ipapaamoy sa iyo ang hininga. baliw talaga.

“I find him kinda weird lately. Remember. Philippine School of Science and Technology ito. Ayun. nang mabalita ang kaso ni Minyong sa eskuwelahan.” Kung sabagay. . Gagawa tayo ng masamang precedent. Tapos magpapasa tayo ng estudyanteng bobo? Hindi pwede. nang matutong magsalita ang tao. di ibagsak.mahasa nang gayo‟y mawala ang inferiority complex nito. mayroon lamang isang standard ang excellence at wala nang exception “What now?” “Ano pa.” “Oo nga naman. Sabi ng pangkat ng mga Hari.” “So what shall we do with him?” “Definitely. Ganito raw iyon.” “Excuse me.” “And so what?” “Kailangng babaan batin ang standard sa kanya.” “Saka sila nagkurus ng “Ibagsak.” „Pero cultural minority yan.” pa. Mauuso ang bobo sa eskuwelahan. humigit kumulang ay nakapagpasiya na sil sa mgiging dulo ng istorya. I could not pass him. na-shock silang marinig ang katotohanan.

Tulad halimbawa ng kaso ni Oasis at Armando. Hindi naman sila parating ganoon kabilis magbaba ng hatol. “Ipasa na natin si Oasis. ikan nga. Uso pa naman sa Maynila ang sunog ngayon. ito.” “Thoughtful „yang batang „yan.” “Pero mababa „yan sa Physics. talaga namang mahirap „yang klase mo. how i abhor violence. At prisintado agad „yan pag nakasalubong ka na maraming dala. mga kaiskuwela rin namin.“Have you considered his case lately?” “Anong gagawin natin sa kanya? Meron ba tayong policy sa ganyang kaso?” “Mabuti siguro‟y pauwiin natin sa kanilang tribo. e. naka manakit pa „yan at maraming madamay. Kahit saan ka makita ay panay ang good morning. Paminsan-minsan nama‟y humane sila.” “Oh.” “Baka „ka mo manunuog pa „yan.” “Dapat nga.” “Talaga.” .” “E kung ipa-confine natin sa mental?” “At sino ang magsu-shoulder ng bill?” Tapos ang kaso ni Minyong bago pa man pasimulan ang deliberasyon.” “Sus naman.

Regarding our lesson and your attitude in class. Nagkasakit “Ano. Kaya lang naman „yan mababa. Moral Character matapos aking kumatok at papasukin sa kanyang cubicle.” “Pogi pa talaga.” Sabi niya habang nakataas ang isang kilay. Kung bakit kasi hindi na lang ako nagkasakit. .” Mahirap talaga sa mundo ang hindi pogi at walang amang duktor. kasi matagal umabsent. The father is an Ilocano who migrated to Mountain Province. pasado na „tong dalawa?” “Approve. Inabutan ko siyang nagsasalansan ng mga libro. Ngiti ka lang basta. Pero tipong wala siyang balak magshort cut ng sermon. ang tao‟y hindi pulos tiyan tulad ng gusto mong palabasin. He is not a thoroughbred minority.” Sabi ni Mrs. Konting tiis. Titigil din pag nagsawa. It is only the mother.” “Ang sweet-sweet ng batang „yan. “Jojo. Doctor pala ang ama n‟yan. Heto na naman kami sa loob-loob ko. “Called your for two reasons.” “Ipapasa ko yan.” “You bet.“How about Armando? Another cultural minority?” “Excuse me. Sana‟y natuloy na ang lagnat ko para wala nang sermunang naghihintay.” Idiniin niya yung your attitude. Sit down. “Come on in. Mahirap makipagtalo sa teacher. Manang-mana sa Tatay niya. paalala ko sa aking sarili.” kasi. Huwag kang kikibo.

Bakit hindi mo gamitin ang power or elite approach? Behavioralism and trend ngayon sa west. Iyon ay isang halimbawa ng priori statement. mam?” “I’m not yet through. Saka ako bumulong ng “I’m sorry. Our lesson is more complicated than you thought. Siya ang teacher kaya ang pakiramdam niya‟y siya lang ang pwedeng tama. alam mo sigurong wala kang pinanghahawakang data. which is all together wrong. Lihim na namang pumapalakpak ang kanyang tenga sa tuwa. mam. Labas sa kaliwa.” Kahit hindi ko siya tingnan. Bakit hindi ka makigaya?” Huwag mong pansinin. Smart aleck!” Yuko na lang ako. may part III pa „tong usapang ito. Naramdaman ko ang init ng kanyang titig sa aking mukha. which I happened to have. “Do you get me?” Tango pa rin ako. I don’t like your attitude in class.” Diyos me. “To be honest about it. Now.” Ibig pa palang sabihin. At ngayon.“Walang essence ang pinagsasabi mo kanina. Panay speculation lang ang pinagsasabi mo at walang katuturan ito sa scientific world. Napaamo niya ang suwail ng eskuwelahan. “They saw you in the chapel last night. alam kong tatangu-tango siya sa tuwa. pati pala personal life ko‟y pinakikialaman na rin nila ngayon. mam. Pasok sa kanang tenga.” Sa halip. di sana‟y nasabi ko ring “The feeling is mutual. ngiti lang. What you mean probably is the role of economic determinism in contemporary Philosophy. Hayaan mo lang siyangn magsalita nang magsalita. “How young are you Jojo? Speak up.” . ang nasabi ko na lang ay “Can i go now. Pasasaan ba‟t mauubusan din iyan ng sasabihin. Do you get me?” Tumango naman ako.” “15. ang part II ng kanyang sermon. Paalala ko uli sa sarili ko. I also don’t like you. sa loob-loob ko. mam. “Good. Sana‟y kasing honest din niya ako.

“Ligawan mo kaya si Mrs. “Jojo.” “Hayaan mo ang mga hayupak na ya‟t magsasawa rin yan. anong magagawa ko sa chapel kahit ka may madyik. tiyak na halos pumasok ang dila sa ilong sa pagbabando ng kanyang scoop. Ano bang masama sa ginawa ko sa chapel? Magkahawak lang kami ng kamay ni Tess. Alam mo nang teritoryo ng mga santo “Kung nagmu-motel kayo. di suntok na lang sa hangin at magbubulong na balang araw.” “E. Gusto ko siyang balikan. Sana‟y kasing tapang ako ng gusto kong mangyari. balita nami‟y bida ka na naman. Masama ba „yon? Siguro ang masama‟y kung bakit biglang napasyal si Mrs.” bago ako tuluyang lumabas ng kanyang cubicle.” sabi ko.” “Tigil.” sabi ko. Gusto ko na talagang magwala. Gusto kong isambulat sa mukha niya ang lahat ng hinanakit ko sa mundo.” yon. Si Mrs.“15 and already you are. siguro‟y hindi nila ikatutuwa. Ano pa ang magagawa ko. Gles-ing sa chapel nang ganoong oras ng gabi.” Saka niya dinugtungan ng “I’ll let your mother know about this. Nasa lobby ang mga kabarkada kong alaskador. “Ano ba talaga ang ginawa nyo‟t nagpuputok ang butsi ni Mrs. Gles-ing.. Gles-ing?” . pa chapel-chapel pa kayo. walang himalang mangyayari roon. Kawawang Tess. pero natitiyak kong ipagtataka nila kung bakit. Gles-ing sa klase namin kanina?” “Isa pa to. Moral Character ng kung ano hindi dapat maging ang isang babaeng estudyante. kasi naman. di wala sana silang alam.. kung mababaliw ako tulad ni Minyong. Halos natitiyak ko nang gagawin na naman itong halimbawa ng mga Mrs.

kahit bilang estudyante o teacher ay titak na hindi siya tatanggapin.“Tar. paano naging tao?” “Nagtinginan lang. yung dalawampung taon sa serbisyo. mabisyong tao yan. E. kahit sa paglilibang ay mga teachers ko pa rin ang nakikita. Di holding hands. ang ibig lang sabihin. nabuntis na.” Saka sila nagtawanan. baka lalong malahing Mrs.. Kabastusan na ba iyon? Bakit kasi ang dudumi ng isip nila. pwede kayang magturo ng comparative literature rito? Sa palagay ko‟y hindi rin. Nakitawa rin ako kahit naiinis na ako sa buhay. Bukod sa wala siyang unit sa English ay wala rin siyang diploma sa education. Kung gaano kabilis ang boto ng beer ay ganoon din kabilis ang oras. Saka pinabuntunan ng one for the road. Bakit ba ayaw nilang makakita ng katotohanang iba kaysa kinagisnan nila? Bakit ba kasi gusto nilang maging kamukha nilang lahat ang tao sa mundo? Dahil ba sa kanilang palagay ay sila ang nakadiskubre ng mina ng talino at tama. Sobra na ito. Robinson yon. isang taong karanasang pinatagal ng dalawampung taon? Ngayon ko lang naiisip.” “Sila kaya. Philippine School for Science and Technology ito. Bawal ang lasenggo sa klase. kung buhay siguro si Beethoven at kukuha ng eksamen sa eskuwelahan. isa ka pa.. Masama ba „yon? Para nagsumpaan lang kami sa harap ng altar na hindi maghihiwalay kahit ako ma-kick out. “Tara na lang sa Cubao.o. . alaskado na naman ako. Buti pa sila.. ang eskuwelahan ng mga magiging scientists balang araw. kaya wala nang natira sa amin para diskubrihin? Pero hindi ba yung tinatawag nilang expertise.” Buwisit na buhay ito.” Saka sila nagtawanan. Yung isang round ng beer ay nasundan ng isa pa nga at isa pa ulit. “Malay mo. Ako yata.” yaya ko sa kanila. “Ano ba talaga ang ginawa mo sa chapel?” “Ano pa. kahit paano‟y masaya. si Maxim Gorky kaya. ang greatest Russian writer para kay Chekhov at Tolstoy. tapos pakikitunguhan at ituturing na tao ang isang kung sinong bukod sa tamad magbihis ay madalang pang maligo? Si Einstein kaya? Hindi rin pwede. Akala mo‟y hindi nakipag-holding hands noong mga bata.

dapat itong i-report agad sa Santa Papa sa Roma. Pero naiinsulto sa hubo ang mga Mrs. Yun kayang conduct nila sa klase noong araw ay panay uno? Kung talagang hindi sila nagkakamali. Kaya siguro nila tinakpan ang kahubdan ni Kristo sa pelus na nangingintab sa dami ng borloloy. Si Virgin Mary ay asawa ng hamak na karpintero. Mathemathecian. Baka akala nila‟y biru-biro ang maging estudyante. Moral Character. hindi nag-aahit. baka mabuko lang siya ng “Who is your authority. where is your data. Pati nga ang kanyang luha ay ginawang perlas. iba na ang usapan. behavioralism na ang trend ngayon sa west. papapasukin kaya sa gate pa lang? Hindi pwede.A. saan mo nabili? Siguro ang mahal ano?” Na sasagutin naman ng kausap na “Mura lang yan. Ay. kay lakas ng loob. kasali kami. Alin kaya ang mahalaga. hindi na maiino yon. Naiisip ko tuloy kung propriety rin yung tawag sa mga teacher kung makadamit civilian sila kapag Miyerkules. Moral Character o ni Mrs. at Ph. Discipline at kanilang mga katribo. ganito ang sasabihin nila. tapos nakasandalyas pa. leeg. Ininsulto raw ito ng mga Hudyo kaya ipinako nang hubo sa krus. dibdib. Ops. kung makasalubong siya roon ni Mrs. Nasa Pilipinas lang pala ang mga living saints. Mr. dahil kung sa Science siya ipapanganak. Yung barkada. Alin na lang kaya ang pwedeng pakialaman? Saan kaya pwedeng maging bida sa mundo? Buti pa referendum. Bakit hindi ka makigaya?” Siguro kaya sa sabsaban na lang ang napiling birth place niya. Long hair. para kang nanakita ng X’mas tree sa isang mahal na araw. ang bastos naman ng appearance. Maano kung anak siya ng Diyos. Clean cut (pagsuklayin mo si Einstein). Ang taong naniniwala sa sarili ang gusto nilang lapastanganin. “Lagyan kaya natin ng thumb tacks yung upuan ni Mrs. Mrs. kailangang humahalimuyak din sila sa bango. Noong gabing mahuli kami ni Tess ni Mrs.” Saka kung magsermon dito si Christ. Yun bang parang a-attend sila ng party. mababago ang kasaysayan ng Kristiyanismo sa mundo. pero kung sino ang mas seksi. braso at mga daliri. sense of propriety at dequorum.Si Kristo kaya kung mabhuay ulit at magpunta sa Science? Maestro raw siya kahit walang M. talagang nakatataranta. at Mr.” Noon kayang mga estudyante pa sila.D. noon ko lang napansin ang ayos ni Kristo. “Imagine. Spermatozoa. nakadi-jingle mag-isip. English. Palagay ko. pero sa bikas niya ngayon ay nistulang peacock at X‟mas tree na rin siya. si Alma Moreno o si Elizabeth Oropesa ay hindi naman pwedeng pagpasiyahan. Para bang nang ipanganak sila‟y alam na nila ang lahat ng bagay. Kung sa bagay. nakapasa kaya sila sa Science? Scholar din kaya sila? Pero bakit naging teacher lang sila sa loob ng mahabang panahon? Iyon lang kaya ang alam nila sa buhay. Ang hindi nila naging kamukha ay agad nilang napapansin. Mrs. ang magturo? Para silang hindi naging bata.” At para talaga mapansin. Yun ang proper sa kanila. for adults lang kasi yon. Yung parang walking pharmacist. English. Saka kukulayan ng brilyante ang tenga. Sa kanilang ganda at ningning. ang kapalaran ng Pilipinas o ang moral character? Yung kapalaranng Pilipinas pwedeng isugal. English.” . Yun bang ang tipo ng tela ay mapapansin agad at mapagsasabihang “Ang ang ganda. baka ma-shock pa ang mga ito. wala naman siyang sense of dequorum. Sino nga ba naman si Jojo sa kanila na “isang kung sino lang. White polo shirt at black pants (pagdisentihin mo si Kristo). gawang Rustan. English.

Sa Diyos na lang kaya ako susulat? Pero nasa lahat ng lugar at sulok daw ito. biro mong problemahin nito pati kapalaran ng Pilipinas. 2002 . ang kapalaran ng mga sinasadistang estudyante. hanggang may makabasa at makarinig ng aking sumbong. baka ako mabaliw.” Buti pa sila at nakukuhang ngumisngis. kanino pwedeng magreklamo? Sulatan ko kaya si Valencia? Baka naman sagutin ako nito ng “Uminom ka ng kape.” Magrereklamo rin ako sa pader kung kailangan. paano ako nito mapapansin? Mag-report kaya ako kay Carter. -###Sanggunian: Cordero. tapos ipasasagot pa ito sa kanya sa kasaysayan. you shall be great. kaya tiyak na alam na Niya ang problema ko.“Di aaray „yun!” “Hi-hi-hi. ako kaya. ayaw kong maging bato.” “IF you can reach this high.” “Ibagsak ang pasismo. Usbong: Wika at panitikan 4. “What you’re holding now is the future of the fatherland. Inc. Maliit ang comfort room kung doon ko isusulat ang aking mga sumbong. Pero sa ngayon. Mega-Jesta Prints.” “Alpha Phi Omega. Saka interesado lang ito sa giyera na naluluma sila.” “LABAN. Bakit nga pala sa sermon on the Mount of Sinai wala yung “Blessed are the poor students for they shall inherit. Ayaw kong maging Minyong. idi-jingle ko na lang muna ang sama ng loob.” siguro‟y dahil wala na siyang langit o lupang pwede pang ipamana sa iba.. pero mahirap namang um-Ingles. basta tao lang ako. Corazon G. issue rin ito ng human rights. Kailangang magsalita na ako. Hindi baleng drop-out.” Si Marcos kaya? Santambak ang problema nito sa buhay. & Magbaleta.” “Wanted pen pal. Aurora S. Marami na roong mauna. Ayaw kong maging robot..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful