P. 1
Wilde Groenten in en Rond de Moestuin

Wilde Groenten in en Rond de Moestuin

|Views: 12|Likes:
Published by Bram Cools

More info:

Published by: Bram Cools on May 04, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/14/2013

pdf

text

original

Wilde groenten in en rond de moestuin

Door Bram Cools (Origineel geschreven voor de Vuylen spiegel op http://devuylenspiegel.wordpress.com/2012/03/29/wilde-groenten-in-en-rond-de-moestuin/)

Zelf je eigen groenten kweken heeft een aantal voordelen: Het maakt het niet alleen mogelijk om altijd vers voedsel te hebben, maar je een tuin onderhouden is leuk, gezond en soms ook heel rendabel. Bovendien weet je dan ook waar je eten vandaan komt en hoe het geteeld is, wat in deze tijd niet te onderschatten is. Vele bekende, maar ook onbekende groenten (zie ook mijn vorige artikel hierover) zijn makkelijk, of soms met iets meer moeite zelf te kweken, en soms veel smakelijker vers dan uit de winkel. Maar dat spreekt allemaal vanzelf, dus gaan we vandaag een stapje verder. soms, dikwijls zelfs, is er met een beetje aandacht zelfs een gratis bonus, die veel mensen gewoon compleet negeren: De wilde natuur zorgt dikwijls zelf ook al voor eetbare planten, zonder dat je zelf nog maar één zaadje in de grond hebt gestoken! En veel van deze ‘accidentele groenten’ worden door de meeste mensen als schadelijk onkruid bekeken, en horen als dusdanig zelfs in het rijtje thuis van hardnekkig bestreden planten! Dikwijls hebben we een heel diep gewortelde neiging tot het maken van een scheiding tussen geplante en dus nuttige planten enerzijds, en spontaan opgekomen onkruid dat niet alleen onnuttig is, maar zo snel mogelijk vernietigd moet worden anderzijds. Deze houding is begrijpelijk, maar soms een beetje overdreven, en met zo’n instelling kunnen we een aantal lekkere gratis groenten missen (en soms ook nuttige geneeskruiden, maar dat is een ander onderwerp) die soms ook nog eens de basis kunnen vormen voor een paar niet alledaagse maar heel interessante gerechten! De volgende lijst is zeker geen complete lijst van alle eetbare onkruiden en alle manieren waarop ze te gebruiken zijn, want dan zou ik minstens een boek moeten schrijven, en veel meer onderzoek doen. Wat ik wel wil doen is een beetje van mij eigen kennis en ervaringen delen, en zo pogen om een aanzet geven tot een mentaliteit waarin ‘spontane groenten’ niet genegeerd worden, al is dat iets wat waarschijnlijk in permacultuursystemen beter zal werken dan in een traditionele moestuin. Als eerste basis wil ik dus een overzicht geven van een aantal eetbare, lekkere en gezonde planten die soms zonder enige moeite in en rond onze moestuin opkomen, en die een beter lot verdienen dan gedumpt te worden op de composthoop. Een meer volledige lijst van eetbare wilde planten, inclusief bomen (in de UK, en in het Engels) is hier te vinden, maar ik beperk me nu vooral tot wat spontaan in tuinen kan opkomen als onkruid hier! Mensen die verder willen gaan kunnen bijvoorbeeld op Plants for a future checken of de ‘onkruiden’ die in hun tuin staan bruikbaar zijn, en zo verder experimenteren. Over dit experimenteren wil ik wel één waarschuwing geven: gebruik nooit planten die je niet met zekerheid geïdentificeerd krijgt. Bepaalde onkruiden zijn oneetbaar of zelfs heel giftig, en verwisselingen kunnen soms gevaarlijk zijn. Een goede veldgids of flora is heel belangrijk dus (of een website als wilde planten), maar liever nog zoek je als beginner de hulp van iemand die wel ervaring heeft met het op naam brengen van planten, veldervaring gaat meestal veel dieper dan boekenkennis! Brandnetel De grote brandnetel (Urtica dioica) is natuurlijk bekend als een soms gehaat onkruid, dat snel en effectief grote lappen grond kan koloniseren door middel van ondergrondse uitlopers, en waarvan alle bovengrondse groene delen bezet zijn met agressieve netelharen, die het bekende netelende effect geven als je de plant aanraakt. Iedereen weet dat de plant een berucht onkruid is, maar minder

een groente die trouwens in dezelfde plantenfamilie zit. Zijn ecologische waarde is ook niet te overschatten: netelbladeren vormen het hoofdvoedsel van een aantal insectensoorten. kleine vos. maar dat neemt niet weg dat heel veel mensen nog nooit netelsoep hebben geproefd. Gekookte netels (kooknat weggieten!) zijn ook apart eetbaar als groente. is ook heel bruikbaar als biologische meststof in de moestuin. dat verkregen wordt door netels een tijd te laten fermenteren (gisten) in water.mensen weten dat het ook een heel nuttige plant die al heel lang voor heel verschillende doeleinden gebruikt wordt. De zaden van de plant werden blijkbaar al in de prehistorie gegeten door onze voorouders. Het is een snelgroeiende eenjarige pioniersplant van opengelegde en verstoorde grond. alsmede ook een aantal motten en andere insecten! Zoveel mogelijkheden en kwaliteiten voor een plant die de meeste mensen in het beste geval negeren. Een basic netelsoepje (zie hier voor een meet uitgebreid ‘wild’ recept) kan gemaakt worden door gekookte netels verder te stoven met een ajuintje en een in blokjes gesneden aardappel. die ok al heel lang bekend zijn als een variant op spinazie. en er wordt soms ook een kruidenthee van gezet. landkaartje. hoewel de brandnetel toch bijna overal te vinden is… Brandnetels als groente worden best jong geplukt als de planten nog geen knie hoog zijn (handschoenen en schaar gebruiken!). wachten op het moment dat ze het licht zien en kunnen uitkomen. atalanta. en als een insecticide tegen bijvoorbeeld bladluis! Maar niet alleen voor de mens is de netel. die zaadbanken vormt: de vele kleine zaadjes kunnen voor tientallen jaren in de grond blijven zitten en houden hun kiemkracht. ei en vis kan bijvoorbeeld ook heel lekker zijn! Naast zijn gastronomisch gebruik wordt de brandnetel ook aangewend in de kruidengeneeskunde. waaronder de rupsen van een aantal van onze mooiste dagvlinders. De melganzenvoet is dan ook al van in de eerste tijden dat de mens aan landbouw doet een plant die in akkers en tuinen opkomt. zoals bij de verwante hennep. die verdwijnt wanneer er na een of twee jaren de grond met nieuwe planten bedekt is. en ook een nacht laten staan komt het aroma zeker ten goede!) Maar behalve soep zijn er vele andere mogelijkheden die uitgeprobeerd kunnen worden: Een quiche met voorgekookte netels. en later kunnen de topjes en bladeren verzameld worden: De stengels zijn al heel snel taai en oneetbaar door de sterke vezels! Als de plant in bloei staat is hij niet meer geschikt voor consumptie. al zijn er mensen die de smaak nogal sterk vinden. Bovendien kunnen de vezels van de oudere stengels gebruikt worden voor verschillende doeleinden: Er kan textiel of touw van gemaakt worden. zoals de dagpauwoog. Gebruik als groente is het meest voor de hand liggend: De meeste mensen weten nog wel dat er van brandnetels soep gemaakt kan worden. Jonge blaadjes kunnen ook rauw gebruikt worden in de salade. laat staan zelf gemaakt. ofwel kan er ook papier van gemaakt worden! En brandnetelgier. als we zijn potentieel aanboren een heel nuttige plant. Persoonlijk vind ik de smaak van melganzenvoet zelfs iets fijner dan die van gewone spinazie. en hij wordt ook gevonden op pas braakliggende terreinen als pioniersplant. net zoals de bladeren. dan water en een bouillonblokje toe te voegen en al alles doorgekookt is de staafmixer erin te zetten! (Terug even aan de kook brengen doet de smaak beter uitkomen. Minder bekend is dat de melganzenvoet ook al heel lang gebruikt wordt als voedsel. Met deze eigenschappen krijg je natuurlijk een heel succesvol onkruid. gehakkelde aurelia en soms ook de distelvlinder. oudere bladeren . dat elke keer weer bovenkomt als de grond opengewerkt wordt en nieuwe zaadjes aan de oppervlakte komen. maar meestal doodwensen of effectief bestrijden… Melganzenvoet en verwanten De melganzenvoet (Chenopodium album) is één van de meest voorkomende onkruiden van de planeet Aarde.

vogelmuur. De kleine veldkers-soorten die als onkruid opduiken hebben met elkaar gemeen dat ze kortlevend eenjarig zijn. die allemaal eetbaar zijn. veel composieten zijn inderdaad eetbaar. dus het is misschien best dat ze geplukt worden door iemand met een beetje botanische kennis die ze niet verwisselt met de vele andere leden van de composietenfamilie of gelijkaardige rozetvormers die we zouden kunnen tegenkomen. radijsloof. is de veldkers (Cardamine ssp.). de hoofdnerven van de speerdistel kunnen bijvoorbeeld toch als overlevingsvoedsel gebruikt worden. ijsplant. en heeft dikwijls een gestekelde bladrand. Het zijn eenjarige composieten. waarschijnlijk als trein-adventief. voor een ander seizoen. maar dat is geheel ten onrechte! Melkdistels zijn dichte familie van onze gekweekte sla en andijvie. maar dit werd dus door de prehistorische mens wel gedaan! Behalve de melganzenvoet en zijn verwant de reguliere spinazie zijn er nog een aantal andere verwante planten die even bruikbaar zijn in de keuken als bladgroente.) Melkdistel De gewone meldistel (Sonchus oleraceus) en de gekroesde melkdistel (Sonchus asper) zijn twee heel algemene onkruiden die je overal kan tegenkomen. en veel zaadjes maken die soms meer dan een meter ver weggeschoten worden. en moeten ook gewassen worden omdat er nogal veel saponinen inzitten. Ook de bekende pinksterbloem. flexuosa). wat een prestatie is voor zo’n klein plantje. die enorme hoeveelheden zaadpluis de wereld insturen. (Gifsla kan natuurlijk om andere redenen interessant zijn. en die dikwijls ook als dusdanig in moestuinen opduiken. en zelfs beter eetbaar dan de wilde sla-soorten. wel een doorlevende plant. en bruikbaar is als vervanger van tuinkers of waterkers. etc… .zijn beter alleen gekookt te gebruiken. heeft een lange geschiedenis als culinair kruid! Ook eventuele andere verwilderde amaranten zijn meestal heel goed bruikbaar trouwens… (Zelf had ik ooit een bastaardamarant die spontaan opdook in de moestuin. terwijl andere wilde soorten als de stippelganzenvoet en uitstaande melde ook even lekker en bruikbaar zijn. anders kan de bittere andijviesmaak iets te sterk zijn voor sommige mensen. Zaadjes zijn een beetje moeilijk om te verzamelen. Melkdistels zijn heel variabel van uiterlijk. en ook onze inheemse amarant. en op die manier zijn ze in staat om als onkruid snel op nieuwe open grond terecht te komen. maar de reguliere distelsoorten bijvoorbeeld zijn toch niet bijster geschikt als groente! (Alhoewel. Sommige planten zijn meer gestekeld dan andere. aardbeispinazie en tuinmelde horen in het depatement van de vergeten groenten.) Veldkers Een heel andere groente. die soms plaatselijk algemeen is in steden of landbouwgebieden. ijsbergsla. Hirsuta) en bosveldkers (C. en die stevig van structuur was en sterk van smaak. Ook de amaranten en de bieten behoren trouwens tot dezelfde familie. amaranten. de kleine majer. maar blijkt desondanks fylogenetisch een andere soort te zijn. die momenteel op zommige plaatsen (als de Antwerpse binnenstad) volledig is ingeburgerd. zijn allemaal bruikbaar als alternatieve tuin/waterkers in de tuin.) De melkdistel ziet er uit als een distel. Er zijn verschillende soorten Veldkers die soms opduiken in tuinen. en waar best lekkere dingen mee te doen waren. De minder gestekelde exemplaren zijn goed geschikt voor salades. een klein onkruidje dat vooral in het winterhalfjaar te vinden is. maar ik zou aanraden om meer gestekelde exemplaren misschien toch gekookt te gebruiken… Een traditionele andijviestoemp bijvoorbeeld is een heel lekkere en geschikte toepassing dan. maar dat is een ander verhaal) De smaak is die van een eerder bittere sla of andijvie. snijbiet. en die heel hard op de gewone bosveldkers lijkt. Die laatste is een nieuwe nog niet volledig op naam gebrachte soort die recentelijk is opgedoken in een aantal steden en in plantenkwekerijen. Strandbiet komt hier niet voor in het wild. Het . of een. Een distelachtige is waarschijnlijk het laatste wat je als potentiële groente zou beschouwen. die meestal vlak bij de zee gevonden wordt. maar de stekels zijn altijd wel veel zachter dan die van gewone distels. door de mixer gehaalde slasoep (wel beter mengen dan met andere bladgroenten als Ganzenvoeten. De brave endrik. alsook de voor floristen nog steeds mysterieuze Cardamine ‘asian flexuosa’. maar is is andere landen een heel lekkere wilde bladgroente. behoort trouwens tot hetzelfde geslacht en is bruikbaar in de keuken trouwens! De algemeen voorkomende kleine veldkers (C.

Hier in Europa is het een inheemse plant die in het ecosysteem is geïntegreerd. Pesto’s kunnen een heel speciaal accent geven. en dille horen tot deze familie. dat zich door ondergrondse wortelstokken voortplant en die eenmaal hij zich ergens gevestigd heeft bijna niet weg te krijgen is. die heel af en toe ook in moestuinen kan opduiken. De smaak zit in de buurt van verwante schermbloemigen die in de keuken gebruikt worden zoals selder en kervel. Een andere wilde plant waar een heel interessante pesto mee te maken is is de look-zonder-look. soms ook kippenmuur genoemd omdat ze dikwijls wanneer tuiniers het plantje wegwieden . karwij. maar ook een aantal dodelijk giftige planten. maar kan door mogelijke huidirritatie door fototoxische reacties beter niet geplukt worden zonder handschoenen als de zon schijnt. is trouwens een berucht gevaar op dat vlak. Een speciale toepassing om mee te experimenteren is om er pesto van te maken. net zoals de dodelijke scheerlingsoorten en de dolle kervel. en die volgens sommigen ook door de Romeinen naar deze streken gehaald is als groente. Vooral de verwante reuzenberenklauw.grootste verschil zit hem in de topblaadjes. die bij de gewone bosveldkers enkel zijn. of voor mensen met veel geduld voor een goed waterkerssoepje. hoe de topblaadjes er ook uitzien… Gebruik ze zoals je tuinkers of waterkers zou gebruiken: Hij kan in bijvoorbeeld eiersalade gebruikt worden. omdat elk klein stukje wortelstok dat blijft zitten terug kan uitgroeien tot een nieuwe plant. Als we terug gaan naar de familie van de schermbloemigen kunnen we nog vermelden dat er veel andere eetbare planten in die familie zitten. Zevenblad Het zevenblad (Aegropodium podagrarium) is voor veel tuiniers een gehate plant. maar die voor de ‘Asian flexuosa’ in drieën gedeeld zijn. die ook fototoxische reacties kan geven trouwens. en wordt goed beschreven door de Engelse soortnaam: garlic mustard. die al gegeten werd in de tijd van de Romeinen. Voor de wilde kok is elke kleine veldkerssoort die opkomt in zijn tuin lekker. wiens wortels een nadelige invloed hebben op bepaalde bodemschimmels waardoor hij makkelijk de overhand heeft in ecosystemen. maar met een heel eigen accent. De smaak is heel sterk. als smaakaccent in een gemengde salade. Maar deze hele discussie is natuurlijk voorbehouden aan floristen. Wie zevenblad wil bestrijden moet erop voorbereid zijn om keer op keer nieuwe scheutjes uit te trekken tot de wortelstokken volledig uitgeput zijn. die waarschijnlijk gebruikt werden voor de gifbeker waarmee de Griekse wijsgeer Socrates werd geëxecuteerd! Als eetbare wilde schermbloemige kunnen we nog het fluitenkruid vermelden. daarna heb je eigenlijk alleen taaie stengeltjes waar niet veel mee te doen valt… Het grote nadeel van veldkersjes is dat de plantjes meestal klein zijn. zijn lekker. Maar daarnaast is het ook een heel oude groente. Ook de gewone berenklauw wordt soms als groente gegeten. en een heel hardnekkig onkruid. ook een invasieve exoot. en dat het nogal prutswerk kan zijn om ze te bereiden. en kunnen jong in gemengde lentesalades (niet teveel gebruiken als je niet van de sterke smaak houdt) en ze zijn ook gekookt lekker. Groenten als selder. Bladeren geoogst na de bloei zijn veel minder bruikbaar trouwens. peterselie. geoogst in de lente voor de bloei. en moet ten allen tijden vermeden worden om aangeraakt te worden bij zonlicht! De wilde versies van de pastinaak. en de peen zijn dan weer niet bijster interessant voor de keuken. wat wel een aantal seizoenen kan duren. dat naar kervel smaakt maar best niet gebruikt wordt behalve door iemand die 100% zeker is dat hij of zij geen accidentele gifbekeringrediënten te pakken heeft. Vogelmuur De meeste tuiniers kennen wel de in sommige tuinen alomtegenwoordige vogelmuur (Stelaria media). maar in bepaalde delen van de US is het een gevaarlijke invasieve exoot. en kruiden als anijs. Dit is een tweejarige plant. door hem te mixen met olie en noten. venkel en kervel. De jonge bladeren. De planten kunnen best geplukt worden voor of in het begin van de bloei. die best voor de bloei geoogst wordt als je hem wil eten. maar je moet ja natuurlijk niet verwachten aan de smaak van basilicum en pijnboompitten als je met wilde planten werkt.

als voer voor de kippen gebruikt wordt. Hij kan zo ongeveer overal gevonden worden waar mensen leven. en kan hij met zijn bladrozetten makkelijk tegen begrazen. in het dialect pejoratief ‘pisbloem’ genoemd. is een plant met vele mogelijkheden en ook alweer een plant waarop dikwijls wordt neergekeken een lang verleden die toch een hele waaier aan gebruikstoepassingen heeft. samen met maanzaadjes. maar zaadjes van spurrie kunnen gebruikt worden in zaadjesmengelingen om mee te bakken. Doordat hij net zoals de melkdistel heel veel zaadjes met zaadpluis aanmaakt in de welbekende pluizenbollen is ook hij is staat om snel heel ver te geraken. lijnzaad. sesam. Een leuk recept dat ikzelf in de lente gebruik is om de bloemknopjes een beetje smoren in boter. en die dus net als de melkdistels ook van verward worden met andere rozetvormende planten. Hier moet wel bij verteld worden dat je heel veel Spurrie moet hebben om iets van opbrengst te hebben waar je iets mee kan doen. Die naam komt van de oude gewoonte om in de lente molshopen te gaan zoeken naar ondergegraven paardenbloemrozetten die op natuurlijke wijze gebleekt zijn. en dat de stengeltjes nogal snel vezelig zijn.!en kompassla of gifsla zijn ook niet bijster smakelijk. en heeft een heel unieke nuance! De paardenbloem is een plant die heel veel verschillende verschijningsvormen heeft. Voor wie een beetje ervaring heeft is de paardenbloem trouwens ook direct aan de smaak te herkennen. synoniem Fallopia japonica) is één van de meest hardnekkige en agressieve invasieve exoten van de planeet. dat veel ruwer is en vertakte bloeistengels heeft. weilanden. Streepzaadsoorten bijvoorbeeld kunnen extreem bitter zijn. die nogal heel bitter kunnen zijn en die door de meeste mensen niet heel lekker gevonden worden. waarvan de waarde als groente waarschijnlijk toch het bekendst is. vertrappen. maar die-hard natuurfreaks durven ze wel door een lentesalade doen… Een paar uur laten weken in water doet trouwens de bitterheid verlichten. Ook andere delen van de plant zijn bruikbaar. Nadeel van vogelmuur is ook alweer dat de plantjes redelijk klein zijn. Gebleekt wordt hij in de Franse keuken soms in de salade gebruikt onder de naam ‘pissenlit’. zoals hier)! De smaak van de gesmoorde bloemknopjes zit ergens tusen andijvie en spruitjes in. Een verwisseling met het biggenkruid. die soms hele ecosystemen kan verpesten. De Japanse duizendknoop (Polygonum cuspidatum. Zoals meer onkruiden is het een kortlevende eenjarige die veel zaadjes maakt. in tuinen. De wortels worden traditioneel geroosterd en dan gebruikt als koffie-vervanger. is zeker geen probleem (dat is zelfs zachter van smaak en bruikbaarder in de salade eigenlijk) maar andere rozetten kunnen veel slechter van smaak zijn. zonnenbloempitten en pompoenzaad… Paardenbloem De paardenbloem(Taraxacum officinale). Je kan best de topjes van jonge plantjes gebruiken dus. Bovendien is hij meerjarig. Andere planten die lekkere rozetten hebben die als salade bruikbaar zijn zijn de vooral in steden soms algemeen zijn de muursla. in het Nederlands ook molsla genoemd. maar die toch verrassend lekker kan zijn. op braakliggende terreinen en soms gewoon tussen straatstenen. die een oud cultuurgewas is waarvan in oude tijden de zaden gebruikt werden. en komt elk jaar opnieuw terug . en nieuwe biotopen te koloniseren. De gebleekte bladeren zijn veel zachter van smaak dan de gewone bladeren. Als gebruiksplant is hij een beetje in onbruik geraakt. Hij vormt sterke wortelstokken. en die soms ook een beetje een zaadbank vormt. rauw in de sla gemengd met andere bladplanten. ook het overbekende madeliefje is eetbaar. En als we toch bezig zijn. of als de basis voor een slasoepje. Ook voor menselijke consumptie is de plant zeker geschikt. In sommige gebieden wordt er trouwens een soort wijn gemaakt van de bloemblaadjes. en dan op een grote crouton (in lookboter gebakken bijvoorbeeld) in brandnetelsoep te serveren (of bij mijn enige poging tot pinksterbloemsoep. of meermaals afmaaien door zijn sterke penwortel. zowel de bladeren als de bloemen zijn bruikbaar om salades mee op te fleuren… Japanse duizendknoop Een laatste plant die ik bespreek is er één die ik echt niemand toewens in zijn tuin. en de akkerkool. Een ver familielid van de vogelmuur is de spurrie.

die zo snel opkomen dat er weinig planten mee kunnen concurreren. die gekookt kunnen worden tot rabarberspijs. 2012 on de vuylen spiegel) . Desondanks is de Japanse duizendknoop een plant die in de kruidengeneeskunde heel interessant is vanwege het resveratrol dat in de wortels zit. maar dit is al een mooie aanzet! (ver 1.met metershoge stengels. nog niet uitgegroeide stengels nodig. Dit was een lijstje van de meest courante bruikbare wilde groenten die spontaan als onkruid kunnen opkomen in een moestuin. Posted on March 29. Een autoriteit op het gebied van wilde keuken heeft zelfs ooit verklaard dat de Japanse duizendknoop lekkerder is dan de gewone rabarber. en nog meer recepten mogelijk zijn. en die extreem snel zacht worden bij het koken. Voor dat doel hebben we de jonge. In alle recepten waar rabarber gebruikt wordt is de Japanse duizendknoop ook bruikbaar. en bovendien is het een heel lekker alternatief voor rabarber. ontdaan van de jonge bladeren.0. Natuurlijk gaan er nog meer planten. Bovendien kan elk stukje stengel of wortelstok dat op de grond valt terug zorgen voor een nieuwe vestiging.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->