PLASTİK MATRİSLİ KOMPOZİTLER

04.11.2008

Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

PLASTİK MATRİSLİ KOMPOZİTLER
• Polimer malzemeler, son 25-30 yıl içerisinde önemli gelişmeler göstererek günlük yaşantımızda ve endüstrinin hemen her dalında kullanılan malzemeler haline gelmişlerdir. • Polimerler, yapıları gereği çelik ve diğer konvansiyonel malzemelerden farklıdırlar ve onların avantajlı yanları ön plana çıkartılarak kullanım alanları giderek genişlemektedir. • Polimer ve polimer kompozitlerin baslıca hedefleri en az çelik kadar sağlam, olabildiğince hafif, yüksek kullanım sıcaklıklarına dayanıklı ve ekonomik malzeme üretimidir. • Günümüzde ileri mühendislik malzemelerinin kullanımında hiç şüphesiz otomotiv sektörü en büyük payı almaktadır. • Otolarda çeşitli plastik malzemelerin kullanımı % 10 civarında ise de tamponlar gibi bazı özel uygulamalarda plastik kompozitler rakipsizdir

04.11.2008

Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

1

NEDEN POLİMER MATRİSLİ KOMPOZİTLER?
• Malzemede yerine göre sağlamlık, esneklik, hafiflik, çevre şartlarına (nem, güneş ısınları, gibi) dayanıklılık, darbe dayanımı, sertlik gibi günlük yasamda kullanılan terimlerle ifade edilen özellikler yanında daha bilimsel bir dille ısısal genleşe katsayıları, yorulma, çatlama ve kırılma, çekme, eğme dayanımları ve benzeri değerlerin uygunluğu aranır. • Bütün istenen özellikleri tek bir metal, seramik veya polimer malzemede bulmak son derece ender rastlanan bir olaydır.

04.11.2008

Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

POLİMER MATRİSLİ KOMPOZİTLER
• Çeşitli mühendislik uygulamalarında metallerin yerini tercihen kullanılan polimer kompozitler sadece hafiflik, mekanik dayanım gibi özellikler değil, insan dokuları ile uyum sağlayan ve sertlik derecesi ayarlanabilen yapay doku ve organlar gibi uygulamaların dışında "optik elyaf" ve basınç ile elektrik üretebilen" piezo elektrik özellikli ve istenildiği gibi işlenebilen özel sistemlerin yapımında da metal ve seramik malzemelerin yerlerine kullanılmaktadır. • Polimer kompozitler, iki ana kategoride incelenebilir. -- parçacık dolgulu kompozitler -- sürekli elyaf kompozitler • Özellikle sürekli elyaf içeren kompozitler yüksek performans istenen alanlarda giderek daha çok kullanılmaktadir.

04.11.2008

Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

2

ELYAFLI KOMPOZİTLER

• • •

• • •

Bu kompozit tipi ince elyafların matris yapıda yer almasıyla meydana gelmiştir. Elyafların matris içindeki yerleşimi kompozit yapının mukavemetini etkileyen önemli bir unsurdur. Uzun elyafların matris içinde birbirlerine paralel şekilde yerleştirilmeleri ile elyaflar doğrultusunda yüksek mukavemet sağlanırken, elyaflara dik doğrultuda oldukça düşük mukavemet elde edilir. İki boyutlu yerleştirilmiş elyaf takviyelerle her iki yönde de eşit mukavemet sağlanırken, matris yapısında homojen dağılmış kısa elyaflarla ise izotrop bir yapı oluşturmak mümkündür. Elyafların mukavemeti, kompozit yapının mukavemeti açısından çok önemlidir. Ayrıca, elyafların uzunluk/çap oranlar arttıkça matris tarafından elyaflara iletilen yük miktarı artmaktadır. Elyaf yapının hatasız olması da mukavemet açısından çok önemlidir. Elyaflarla pekiştirilmiş polimer kompozitler endüstride çok geniş kullanma alanına sahiptir. Pekiştirici olarak cam, karbon kevlar ve boron lifleri kullanılır.

04.11.2008

Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

ELYAFLI KOMPOZİTLER
Bazı elyaf veya liflerin (pekiştirici/takviye liflerin) özellikleri

04.11.2008

Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

3

ELYAFLI KOMPOZİTLER
• • • • • • • Kompozit yapının mukavemetinde önemli olan diğer bir unsur ise elyaf matris arasındaki bağın yapısıdır. Matris yapı da boşluklar söz konusu ise elyaflarla temas azalacaktır. Nem absorbsiyonu da elyaf ile matris arasındaki bağı bozan olumsuz bir özelliktir. Günümüzde kompozit yapılarda en önemli takviye malzemeleri sürekli elyaflardır. Bu elyaflar özellikle modern kompozitlerin oluşturulmasında önemli bir yer tutarlar. Cam elyaflar teknolojide kullanılan en eski elyaf tipleridir. Son yıllarda geliştirilmiş olan bor, karbon, silisyum karbür ve aramid elyaflar ise gelişmiş kompozit yapılarda kullanılan elyaf tipleridir. Elyafların ince çaplı olarak üretilmeleri ile, büyük kütlesel yapılara oranla yapısal hata olasılıkları en aza indirilmiştir. Bu nedenle üstün mekanik özellikler gösterirler. Ayrıca, elyafların yüksek performanslı mühendislik malzemeleri olmalarının nedenleri aşağıda verilen özelliklere de bağlıdır ; --Üstün mikroyapısal özellikler, tane boyutlarının küçük oluşu ve küçük çapta üretilmeleri. --Boy/çap oranı arttıkça matris malzeme tarafından elyaflara iletilen yük miktarının artması --Elastisite modülünün çok yüksek olması

04.11.2008

Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

CAM ELYAFLAR
• Cam elyaflar, sıradan bir şişe camından yüksek saflıktaki kuarts camına kadar pek çok tipte imal edilirler. • Cam amorf bir malzemedir . Üç boyutlu moleküler yapıda, bir silisyum atomu dört oksijen atomu ile çevrilmiştir. • Silisyum metalik olmayan hafif bir malzemedir, doğada genellikle oksijenle birlikte silis (Si 0 2) şeklinde bulunur. • Cam eldesi için silis kumu, katkı malzemeleri ile birlikte kuru halde iken 1260 ºC civarına ısıtılır ve soğumaya bırakıldığında sert bir yapı elde edilir. • Cam elyaf silika, kolemanit, alüminyum oksit, soda gibi cam üretim maddelerinden üretilmektedir. • Cam elyaf, elyaf takviyeli kompozitler arasında en bilinen ve kullanılanıdır.

04.11.2008

Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

4

Nem absorbe etme özellikleri yoktur. • • • • Yüksek çekme mukavemetine sahiptirler.CAM ELYAFLARIN ÖZELLİKLERİ Cam elyafın bazı özellikleri aşağıdaki gibi özetlenebilir . Nemli ortamlar için geliştirilen kompozitlerde genellikle E camı kullanılır. • • 04.Bu nedenle elektriksel yalıtkanlık özelliği kötüdür. en yaygın cam tipidir.2008 Prof. Tablo da cam elyaf tiplerine ait kimi özellikler verilmiştir. • • • 04. Kimyasal direnci yüksek olan A camı. ancak yüksek sıcaklıkta yumuşarlar. Elektriği iletmezler. Cam elyaf imalinde silis kumuna çeşitli katkı malzemeleri eklendiğinde yapı bu malzemelerin etkisi ile farklı özellikler kazanır. Çekme mukavemeti E camına oranla %33 daha yüksektir. birim ağırlık başına mukavemeti çeliğinkinden daha yüksektir. Yanmazlar. C (Korozyon) Camı Kimyasal çözeltilere direnci çok yüksektir.R (Mukavemet) Camı Yüksek mukavemetli bir camdır. A (Alkali) Camı A camı yüksek oranda alkali içeren bir camdır . 3. 2. S.Ayşegül AKDOĞAN EKER CAM ELYAFLARIN ÖZELLİKLERİ Dört farklı tipte cam elyaf mevcuttur • 1.11. Bu özellikleri nedeniyle havacılıkta ve uzay endüstrisinde tercih edilir. Isıl dirençleri düşüktür.Dr. Bu özellikleri katkı malzemeleri kullanılarak iyileştirilebilir. Mukavemeti oldukça yüksektir.11. Cam elyaflar genellikle plastik veya epoksi reçinelerle kullanılırlar. Bu özellik sayesinde elektriksel yalıtımın önem kazandığı durumlarda cam elyaflı kompozitlerin kullanılmasına imkan tanırlar. ancak cam elyaflı kompozitlerde matris ile cam elyaf arasında nemin etkisi ile bir çözülme olabilir.2008 Prof. E (Elektrik) Camı Düşük alkali oran nedeniyle elektriksel yalıtkanlığı diğer cam tiplerine göre çok iyidir.Ayşegül AKDOĞAN EKER 5 . 4. Kimyasal malzemelere karşı dirençlidirler.Özel elyaf kaplama işlemleri ile bu etki ortadan kaldırılabilir. Suya karşı direnci de oldukça iyidir. bileşimi ve özellikleri Tablo 3.Dr. Ayrıca yüksek sıcaklıklarda oldukça iyi bir yorulma direncine sahiptir.1’de verilmektedir.

11.2008 Prof. Bu ince elyaflar soğutulduktan sonra makaralara sarılarak kompozit hammaddesi olarak nakliye edilir. İşlemler sırasında değişik kimyasalların eklenmesi ve bazı özel üretim yöntemleri ile farklı türde cam elyaflar üretilebilmektedir. Özellikle cam elyaf ile matris arası yapışma gücünü arttıran "silan" bazlı ve elyaf üzerinde ince film oluşturan kimyasalların geliştirilmesinden sonra kullanım sahaları artmıştır. Elyaf kumaşları genellikle sürekli cam elyafların lifleri ile üretilmektedir.2008 Prof. Bu fırınlar normal cam üretim fırınlarına benzemekle birlikte ekstra bir ısıtıcıya da sahiptir. • 04.11.Dr. Elyaflar işlem sırasında dayanıklılıklarının %50‘sini kaybetmelerine rağmen son derece sağlamdırlar. Günlük 200 ton civarında cam elyaf üretecek hammaddeyi ergitebilen fırınlar mevcuttur.Ayşegül AKDOĞAN EKER 6 . Cam elyaf üretimi için genellikle dikdörtgen prizma şeklinde fırınlar kullanılmaktadır. Fırın ısısını sağlamak amacı ile elektrik enerjisi ve fuel oil kullanılmaktadır.Dr.CAM ELYAFLARIN ÖZELLİKLERİ 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER CAM ELYAFLARIN ÜRETİMİ • • • • • Cam elyaf özel olarak tasarlanmış ve dibinde küçük deliklerin bulunduğu özel bir ocaktan eritilmiş camın itilmesiyle üretilir.

Dr. Şekil de yöntem şematik olarak gösterilmektedir. (1)Basınçlı hava girişi.Ayşegül AKDOĞAN EKER 7 . (7) akan fiberler (8)fiberler için toplama çemberi (9) iplik (10) şekillendirme makarası (11) sarım makarası 04. Bu yöntemle elde edilen elyaflar süreksizdir ve boyları 5 ila 80mm arasında değişmektedir.(5)delikli tambur.2008 Prof. Bu süreksiz liflerin bir araya getirilmesi ile elde edilen elyaflar sürekli elyaflardan cam yününe benzer görüntüleri ile ayrışmaktadır . Bu yöntem cam fiberi yönteminde en çok kullanılan yöntemdir • 04.(3) etekler.11.(4)spray boyutunu ayarlayan aparat.Ayşegül AKDOĞAN EKER CAM ELYAF ÜRETİMİ Pnömatik Lif Çekme Yöntemi • • • Bu üretim yönteminde ısıtıcıdan çıkan elyaflar içerisinden vakum geçen delikli bir tambura püskürtülür.CAM ELYAF ÜRETİMİ Mekanik Lif Çekme Yöntemi Filamanlar kovan çıkışında mekanik yöntem ile çekilir ve daha sonra sarılırlar.(6) tambur vakumu. (2)Joule etkisi ile ısıtılmış kovan.2008 Prof.11.Dr.

(5)delikli tambur. Fırın ısısını sağlamak amacı ile elektrik enerjisi ve fuel oil kullanılmaktadır.(3) etekler. Günlük 200 ton civarında cam elyaf üretecek hammaddeyi ergitebilen fırınlar mevcuttur. .(6) tambur vakumu.2008 Prof.5 0C .11.Dr.11.Dr.Cam üretimi. (7) akan fiberler (8)fiberler için toplama çemberi (9) iplik (10) şekillendirme makarası (11) sarım makarası Pnömatik lif çekme yöntemi 04.(1)Basınçlı hava girişi. Cam elyaf ve ürünleri üç aşamada üretilmektedir.Ayşegül AKDOĞAN EKER 8 . Ancak yaygın olan doğrudan ergitme fırın tipi olduğu için kovana gelen eriyik cam elyaf çekimi için kullanılır.-0.5 0C tolerans ile 1250 0C de kontrol edilen kovanlara(bushings) beslenir veya cam mermer blok haline veya cam çubuk haline getirilip oda sıcaklığın da soğutularak ikinci bir kullanım için temiz kontenynerlerde depolanır. .Elyaf çekimi.Ayşegül AKDOĞAN EKER CAM ELYAF ÜRETİMİ • • • Cam elyaf üretimi için genellikle dikdörtgen prizma şeklinde fırınlar kullanılmaktadır. (2)Joule etkisi ile ısıtılmış kovan. Birinci aşamada. Ergimiş cam platin/rodyum alaşımından yapılmış ve elektrik enerjisi kullanılarak +0.(4)spray boyutunu ayarlayan aparat.2008 Prof. . • • • • 04. Fırın içinde karışım yavaşça sıvı hale geçer. Daha sonra yaklaşık 1550 0C sıcaklıkta çalışan ergitme fırınına beslenir. Bu fırınlar normal cam üretim fırınlarına benzemekle birlikte ekstra bir ısıtıcıya da sahiptir.Cam elyaftan mamül satışa sunulabilecek ürünlerin üretimi. uygun ağırlık ve oranlarda seçilen hammadde bileşimi çok ince bir şekilde öğütülerek homojen bir karışım elde etmek üzere karıştırılır.

Dr. • • • uygun ağırlık ve oranlarda seçilen hammadde bileşimi çok ince bir şekilde öğütülerek homojen bir karışım elde etmek üzere karıştırılır. cam elyaf çekimi gerçekleştirilir.Ayşegül AKDOĞAN EKER CAM ELYAF ÜRETİMİ Birinci aşamada.Ayşegül AKDOĞAN EKER 9 . Ancak yaygın olan doğrudan ergitme fırın tipi olduğu için kovana gelen eriyik cam elyaf çekimi için kullanılır İkinci aşamada. Ergimiş cam platin/rodyum alaşımından yapılmış ve elektrik enerjisi kullanılarak +0. 9 ile 20 mikron çapında çekilen cam lifleri bir mandrel üzerine sarılarak “kek” adı verilen bir bobin üzerinde toplanır. Cam Elyaf Üretimi 04.CAM ELYAF ÜRETİMİ .2008 Prof. Fırın içinde karışım yavaşça sıvı hale geçer. Soğuyarak ipliksi bir hale gelen flamanlar bir tambur üzerinden geçirilerek gerekli kimyasallarla yüzeyi kaplanır.11. cam elyaf ürünlerinin üretilmesi sağlanır. Bu işleme “apreleme” adı verilmektedir.-0.Dr. Üçüncü aşamada. Daha sonra yaklaşık 1550 0C sıcaklıkta çalışan ergitme fırınına beslenir.2008 Prof. Kovanlarda 1-2 mm çapında ve 400-800-1200-1600 ve daha fazla delik bulunur.5 0C .5 0C tolerans ile 1250 0C de kontrol edilen kovanlara(bushings) beslenir veya cam mermer blok haline veya cam çubuk haline getirilip oda sıcaklığın da soğutularak ikinci bir kullanım için temiz kontenynerlerde depolanır.11. Rodyum platin alaşımından üretilen kovanlara gelen eriyiğin 50-70 m/s gibi yüksek bir hızda kovanlarda bulunan deliklerden akması sağlanarak cam lifleri elde edilir. Kovandaki deliklerden ayrılan eriyik kısa sürede cam flaman haline gelmesi için akma esnasında su püskürtülerek belli bir sıcaklığa kadar soğutulur. • • • • • • 04.

2 - Değişik türlerdeki camların karekteristikleri E ve R tipi camların mekanik özellikleri 04.2008 Prof.11.2008 Öz ağırlık :r = ağırlık/hacim Prof.6 73 3400 4.Ayşegül AKDOĞAN EKER CAM ELYAFLAR • Bileşenlerine bağlı olarak.55 86 4400 5.S Genel Karakteristik Genel kullanım.CAM ELYAF ÜRETİMİ 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER 10 .22 R-Camı 2. kullanışlı elyaflar dönüştürülebilen çeşitli cam tipleri mevcuttur.Dr.11.Dr. iyi elektriksel özellikler Yüksek dielektrik değerler Yüksek alkali içerir İyi kimyasal dayanım Yüksek mekanik özellikler Özellikler Yoğunluk Elastiklik Modülü Çekme Dayanımı Maksimum Uzama Poisson Oranı r E Rm % g/cm³ GPa MPa E-Camı 2. Tip E D A C R.4 0.

Bu değer S camının elastik modülünden beş kat daha fazladır.Dr. sıcak tungsten flamanın hidrojen ve bortriklorür (BCl3) gazından geçirilmesi ile üretilirler. uçak yapılarında kullanılmak üzere geliştirilmişlerdir. maliyetlerinin çok yüksek olması nedeniyle. Yaklaşık 20 mikron çapındaki bir tungsten veya karbon destek çubuğu etrafına aşağıdaki seramiklerin kaplanması ile üretilmektedirler. • • • 04.05 mm ila 0. Üstün mekanik özelliklere sahip olan bor elyaflar. Elastik modül ise 400 GPa’dır.Ayşegül AKDOĞAN EKER BOR ELYAFLAR Çeşitli refrakter veya seramik elyaflar buhar fazında kimyasal biriktirme yöntemi ile üretilebilmektedir. Karbon çekirdek de kullanılabilir ancak bu yeni bir uygulamadır.01 mm çapında üretilir. Bor elyafların erime sıcaklıkları 2040 ºC civarındadır.11.Dr. Çekme mukavemetleri 2758 MPa ila 3447 MPa’dır.11. Ancak. Bor elyaflar yüksek çekme mukavemetine ve elastik modüle sahiptirler.B 4 C elyaflar ) • Silikon-karbür katmanı (SiC elyaflar ) • Bor ve Silikon-karbür katmanı (BorSiC elyaflar ) • • • • 04. Bor elyaflar değişik çaplarda üretilebilirler (0.2 mm).BOR ELYAFLAR • • Bor elyaflar aslında kendi içlerinde kompozit yapıdadırlar.2008 Prof. Tungsten çekirdek ise daima 0. Bor-Tungsten elyaflar. Çekirdek olarak adlandırılan ince bir flamanın üzerine bor kaplanarak imal edilirler.Ayşegül AKDOĞAN EKER 11 . 40 mikron kalınlığında bor katmanı (bor elyaflar ) • 40 mikron kalınlığında bor katmanı ve 4 mikron kalınlığında bor-karbür katmanı (B.2008 Prof. Özellikle bor karbür kaplanması ile çekme mukavemeti önemli ölçüde artırılabilir. Bor elyafların Silisyum Karbür (SiC) veya Bor Karbür (B4C) kaplanmasıyla yüksek sıcaklıklara dayanım artar. Çekirdek genellikle Tungstendir. Böylece Tungsten flamanın dışında bor plaka oluşur. Üretilen bazı elyaf türleri aşağıdaki gibidir: Bor (B) elyaflar Bor-karbür (B 4 C) elyaflar Silikon-karbür ( SiC ) elyaflar Bor-silikon karbür (BorSiC) elyaflar Bu elyaflar büyük çaplarda (yaklaşık 100 mikrona kadar) üretilmektedir. son yıllarda yerlerini karbon elyaflara bırakmışlardır.

Dr.11.1 mm ila 0. • Bu elyaflar genellikle Titanyum matrisle kullanılırlar.11. bor elyaflara göre daha yüksek yoğunluğa sahiptirler.Ayşegül AKDOĞAN EKER SİLİSYUM KARBÜR ELYAFLAR • Bor gibi. Jet motor parçalarında Titanyum.2008 Prof. 0.14 mm çaplarında üretilirler.Ayşegül AKDOĞAN EKER 12 . • Yüksek sıcaklıklardaki özellikleri bor elyaflardan daha iyidir. 04. • Ancak Silisyum karbür elyaflar. Silisyum karbür elyaf 1370 ºC’ta mukavemetinin sadece %30 ’nu kaybeder. Silisyum karbürün tungsten çekirdek üzerine kaplanması ile elde edilirler. Alüminyum ve Vanadyum alaşımlı matris ile kullanılırlar. Bor elyaf için bu sıcaklık 640 ºC’tır.6 100-150 430 165 3800 1460 SiC 3 100-150 410 140 3900 1300 04.6 100-150 430 165 4000 1540 Özellik Yoğunluk Çap Elastiklik Modülü Spesifik Modül Çekme Dayanım Spesifik Dayanım r (g/cm³) (mm) E (GPa) E/r (MNm/kg) Rm (MPa) Rm /r (kNm/kg) Bor 2.Dr.BOR ELYAFLAR Çeşitli bor elyafların mekanik özellikleri Bor + B4C 2. • Silisyum karbürün karbon çekirdek üzerine kaplanması ile üretilen elyafların yoğunluğu düşüktür.2008 Prof.

yoğunluğu 2. • Ryon inert bir atmosferde 1000 .3000 ºC civarına ısıtılır ve aynı zamanda çekme kuvveti uygulanır. • Karbon ve grafit aynı hammaddeden elde edilirler. bu da daha yüksek saflık sağlar. yüksek sıcaklık dayanımları nedeniyle uçak motorlarında kullanılmaktadırlar.11. grafit daha yüksek sıcaklıkta elde edilir.02 mm çapındaki alümina flamanın Silisyum dioksit (SiO2) kaplanması ile elde edilir. • Karbon ve grafit elyafların karşılaştırılması Tablo da verilmektedir.268 gr/cm3 olan kristal yapıda bir malzemedir. Bunlardan ilki rayondur (suni ipek).Dr. Karbon elyaflar cam elyaflardan daha sonra gelişen ve çok yaygın olarak kullanılan bir elyaf grubudur. 04.ALÜMİNA ELYAFLAR • Alümina. 04. Alüminyum oksittir (Al2O3).2008 Prof.Ayşegül AKDOĞAN EKER 13 .Dr. alümina/epoksi kompozitlerin basma mukavemetleri 2275 ila 2413 MPa’dır. Bu malzemeler hammadde olarak bilinirler. Bu işlem mukavemet ve tokluk sağlar. 0. • Ayrıca. • Alümina elyafların çekme mukavemetleri yeterince iyi değildir ancak basma mukavemetleri yüksektir. Ancak yüksek maliyet nedeniyle rayon elyaflar uygun değildirler. Örneğin.Ayşegül AKDOĞAN EKER GRAFİT . • Hem karbon hem de grafit elyaflar aynı esaslı malzemeden üretilirler.11. • Karbon elyafların üretiminde üç adet hammadde mevcuttur.KARBON ELYAFLAR • Karbon.2008 Prof. • Elyaf formundaki alümina.

• Karbon fiber üreticileri devamlı bir gelişim içerisinde çalışmalarından dolayı karbon fiberlerin çeşitleri sürekli değişmektedir.Dr.11. • Karbon fiber. • Karbon fiberin üretimi çok pahalı olduğu için ancak uçak sanayinde.Ayşegül AKDOĞAN EKER 14 .2008 Prof.Dr. epoksi matriksler ile birleştirildiğinde olağanüstü dayanıklılık ve sertlik özellikleri gösterir.2008 Prof. spor gereçlerinde veya tıbbi malzemelerin yüksek değerli uygulamalarında kullanılmaktadır 04.11.KARBON VE GRAFİT ELYAFLARIN KARŞILAŞTIRILMASI Karbon ve Grafit Elyafların Karşılaştırılması 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER KARBON ELYAFLAR • Karbon lifi ilk defa karbonun çok iyi bir elektrik iletkeni olduğu bilinmesinden dolayı üretilmiştir. • Cam fiberin metale göre sertliğinin çok düşük olmasından dolayı sertliğin 3–5 kat artırılması çok belirgin bir amaçtır.

PAN tabanlı karbon elyaflar kompozit malzemeleri daha sağlam ve daha hafif olmaları için sürekli geliştirilmektedir. İlk aşama organik malzemenin oksidasyonuna neden olur.2008 KARBON ELYAF ÜRETİMİ PAN ve zift proseslerinin şematik gösterimi 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER 15 .2008 Prof. Prof. Son olarak elyaflar yüzey işlemlerinden geçerler ve epoksi-fiber bağının güçlenmesini sağlamak amacıyla epoksi kaplanılar. Malzemenin karbonizasyonundan sonra elyaflar %50 ile %100 arasında gerdirilerek 1100° C ile 3000° C arasında ısıtılarak grafitleştirme işlemi yapılır. Daha sonra malzeme yaklaşık olarak 800°C’ de vakum altında karbonizasyon işlemine tabii tutulur ve karbon dışındaki empüritelerden arındırılır.KARBON ELYAF ÜRETİMİ Karbon elyaflar çoğunlukla iki malzemeden elde edilir. Bu elyaflar ile önce gerdirilerek termoset işlemlerle 400°C’ nin üzerine ısıtılır. Zift ve PAN (Poliakrilonitril) • • • Zift tabanlı karbon elyaflar göreceli olarak daha düşük mekanik özelliklere sahiptir.Dr. Buna bağlı olarak yapısal uygulamalarda nadiren kullanılırlar.Ayşegül AKDOĞAN EKER • • 04.Dr.11.11.

400 GPa değerinde yüksek elastik modüllü elyaflar (High Module “HM”) • Karbon elyafların en önemli özellikleri düşük yoğunluğun yanısıra yüksek mukavemet ve tokluk değerleridir.Dr. Bu nedenle askeri ve sivil uçak yapılarında yaygın bir kullanım alanına sahiptirler. • Aşınma ve yorulma mukavemetleri oldukça iyidir.KARBON ELYAFLAR • 1.Ayşegül AKDOĞAN EKER KARBON ELYAFLAR Farklı Karbon Elyaf Dokuma Karbon Elyaf Örnekleri Elyaf Dokuma Türleri 04.2008 Prof.11. • Karbon elyaflar.Ayşegül AKDOĞAN EKER 16 .300 GPa değerinde orta elastik modüle sahip olan elyaflar (High Tensile Strength “HT”) • 2. • Karbon elyaflar çeşitli plastik matrislerle ve en yaygın olarak epoksi reçinelerle kullanılırlar. • Ayrıca karbon elyaflar alüminyum.2008 Prof. magnezyum gibi metal matrislerle de kullanılırlar. 04.Dr.11. Yüksek çekme mukavemetine ve 200 . nemden etkilenmezler ve sürtünme mukavemetleri çok yüksektir.

yüksek çekme mukavemeti ve düşük maliyet özelliklerine sahiptir.008 mm çapında üretilirler. • Elyaf imalatında genellikle rayonun yerine poliakrilonitril (PAN) kullanılır.Dr. • Aramidin mekanik özellikleri grafit elyaflarda olduğu gibi elyaf ekseni doğrultusunda çok iyi iken elyaflara dik doğrultuda çok zayıftır.2008 Prof.Ayşegül AKDOĞAN EKER ARAMİD ELYAFLAR • Aramid “aromatik polyamid”in kısaltılmış adıdır.Dr. 04.GRAFİT ELYAFLAR • Grafit elyaflar yaklaşık 0.Ayşegül AKDOĞAN EKER 17 . • İki farklı tip aramid elyaf mevcuttur. • PAN bazlı grafit elyaflar çeşitli özelliklerde üretilebilirler. Bunlar Du Pont firması tarafından geliştirilen Kevlar 29 ve Kevlar 49 ’dur. • Polyamidler uzun zincirli polimerlerdir. • Darbe direnci yüksektir. Karbon Elyaf Örnekleri 04. gevrekliği grafitin gevrekliğinin yarısı kadardır.2008 Prof. • PAN bazlı elyaflar 2413 ila 3102 MPa değerinde çekme mukavemetine sahiptirler ve maliyetleri düşüktür.11. aramidin moleküler yapısında altı karbon atomu birbirine hidrojen atomu ile bağlanmışlardır. • Doğal kimyasallara dirençlidir ancak asit ve alkalilerden etkilenir. Bu nedenle kolay şekil verilebilir. • Aramid elyaflar düşük ağırlık.11.

Koruyucu giysiler. salmastra vb.Fiberler çok iyi birleşmeyebilirler.Ayşegül AKDOĞAN EKER 18 .2008 ARAMİD ELYAFLAR Aramid fiberlerin dezavantajları: • • 1. Sürekli karanlıkta saklanmaları gerekmektedir.2008 Prof.. 2.Ayşegül AKDOĞAN EKER 04. motosiklet koruma giysileri. Yüksek dayanıklılık Yüksek darbe dayanımı Yüksek aşınma dayanımı Yüksek yorulma dayanımı Yüksek kimyasal dayanımı Kevlar fiberli kompozitler Cam fiberli kompozitlere göre 35% daha hafiftir • E Cam türü fiberlere yakın basınç dayanıklılığı Prof.Dr. Askeri kasklar. Önemli Özellikleri.Dr.ARAMİD ELYAFLAR Farklı uygulamaların ihtiyaçlarını karşılamak için birçok farklı özelliklerde aramid fiberi üretilmektedir.Bazı tür aramid fiberi ultraviole ışınlara maruz kaldığında bozulma göstermektedir.11. avcılık giysi ve aksesuarları Yelkenliler ve yatlar için yelken direği Hava araçları gövde parçaları Tekne gövdesi Endüstri ve otomotiv uygulamaları için kemer ve hortum Fiber optik ve elektromekanik kablolar Debriyajlarda bulunan sürtünme balatalarında ve fren kampanalarında Yüksek ıs ve basınçlarda kullanılan conta. Genellikle plastik matriksler için takviye elemanı olarak kullanılan aramid fiberinin bazı kullanım alanları • • • • • • • • • Balistik koruma uygulamaları. Bu durumda reçinede mikroskobik çatlaklar oluşabilir. kurşungeçirmez yelekler.11. • • • • • • • • Genellikle rengi sarıdır Düşük yoğunlukludur. 04. Bu çatlaklar malzeme yorulduğunda su emişine yol açmaktadır. eldiven..

6 Kevlar 49 1. Basma mukavemetlerinin iyi olmamasınn yanısıra kevlar/epoksi kompozitlerinin nem absorbe etme özellikleri kötüdür. Spesifik Modül. düşük basma mukavemetleri nedeniyle. Tablo ’da farklı elyaf malzemelerin epoksi matris ile oluşturduğu yarı mamul tabaka maliyetleri.Ayşegül AKDOĞAN EKER ARAMİD ELYAFLAR Aramid monofilamanların mekanik özellikleri Özellik Yoğunluk.11. r (g/cm³) (mm) E (GPa) Ef/r (MNm/kg) Rm (MPa) Kevlar 29 1.39 12 90 65 2800 2010 4 Spesifik Dayanım.ARAMİD ELYAFLAR • • • • • • • • Her iki kevlarda 2344 MPa değerinde çekme mukavemetine sahiptir ve kopma uzaması %1. Çekme Dayanımı.Dr. Çap. Elastiklik Modülü.9 Kevlar 149 1. % 04. Kevlar 49/Epoksi kompozitlerinin darbe mukavemeti grafit/epoksi kompozitlere oranlar yedi kat.45 12 120 82 3000 2070 1. E camının maliyeti baz alınarak verilmektedir. 04.44 12 60 42 3000 2080 3.Dr.44 12 60 42 2600 1800 3 Technora 1.2008 Prof.2008 Prof.47 12 160 110 2400 1630 1. karbon elyaflarla birlikte hibrid kompozit olarak.8 ’dir.5 Twaron 1. bor/epoksi kompozitlere oranla dört kat daha iyidir. Kevlar 49’un elastik modülü Kevlar 29’unkinden iki kat fazladır. Aramid elyaflar elektriksel iletkenliğe sahip değildirler. Rm/r (kNm/kg) Maksimum Uzama.11. Kevlar elyafın yoğunluğu cam ve grafit elyafların yoğunluklarından daha düşüktür.Ayşegül AKDOĞAN EKER 19 . kumanda yüzeylerinde kullanılmaktadırlar. Uçak yapılarında.

Ayşegül AKDOĞAN EKER PLASTİK MATRİSLİ KOMPOZİTLERİN YAPI BİLEŞENLERİ Kullanılan Matrisler Termosetler Termoplastikler Kullanılan Fiberler Cam Fiberler Karbon Fiberler Aramid Fiberler 04.Dr.11.11.FARKLI ELYAFLARDAN OLUŞAN KOMPOZİTLERİN BİRİM MALİYETLERİ 04.2008 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER 20 .2008 Prof.

Sıvı halde bulunurlar. ısıtılarak ve kimyasal tepkimelerle sertleşir ve sağlamlaşırlar. Termoset matris malzemelerin üretiminde kullanılan malzeme tipleri. Çoğu termoset matris sertleşmemeleri için dondurulmuş olarak depolanmak zorundadır. Dondurucu içinde olmak şartıyla raf ömürleri ise 6 ila 18 ay arasında değişmektedir. Termoset polimerlerin polimerizasyon süreci.Dr.TERMOSET MATRİSLER En çok kullanılan matris malzemeleridir. polyester. Dondurucudan çıkarılıp oda sıcaklığında bir müddet (1-4 hafta arası) bekletildiğinde sertleşmeye başlar ve özelliklerini kaybederek biçim verilmesi zor bir hâl alır ve kullanılamaz duruma gelir. 04. Gelişmiş kompozitlerin üretiminde ise genellikle epoksi reçinesi kullanılmaktadır • • • 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER 21 .2008 Prof. vinylester ve fenolik reçinelerdir. Yüksek mukavemet gerektirmeyen durumlarda en çok kullanılan matris malzemesi polyester reçinesidir. Yüksek sıcaklıklarda dahi yumuşamazlar. epoksi.Ayşegül AKDOĞAN EKER TERMOSET MATRİSLER • • Termoset plastikler sıvı halde bulunurlar. termoplastiklerden farklı olarak geri dönüşü olmayan bir süreçtir.11. ısıtılarak ve kimyasal tepkimelerle sertleşir ve sağlamlaşırlar.11.Dr. Termoset reçineler kimyasal etkiler altında çözülmez ve olağandışı hava şartlarında dahi uzun ömürlü olmaktadırlar.2008 Prof.

Ayşegül AKDOĞAN EKER 22 .Dr.11.2008 Prof. 100 ºC’ a arttırılabilir. Kür işlemleri uygun katalizörlerin kullanılması ile hızlandırılabilir.2008 Prof. • Camsı geçiş sıcaklığı maksimum çalışabilme sıcaklığının bir ölçüsüdür.Dr.TERMOSET MATRİSLER Epoksi Reçine Matrisler • Epoksiler iki ya da daha fazla epoksit içeren bileşenlerden oluşurlar.Ayşegül AKDOĞAN EKER TERMOSET MATRİSLER Bazı Termoset Plastik Matris Malzemelerinin Özellikleri 04.11. Polifenol’ün epikloridin ile bazik şartlarda reaksiyonu sonucu elde edilirler. • 150-250 ºC arasında uygulanacak bir kür ile 150-250 ºC arasında maksimum çalışma sıcaklığı sağlanabilir. Saydam ve yapışkan hal amorf polimerlerin karakteristiğidir. Viskoz ve açık renkli bir sıvı halindedirler. • Epoksilere uygulanan kür işlemleri ile yüksek sıcaklıklara dayanımları 150-200ºC’ a artırılabilir. • Tüm polimerler düşük sıcaklıklarda saydamlaşırlar ve yüksek sıcaklıklarda kauçuklaşırlar. 04. Geçişin meydana geldiği sıcaklık aralığına “Camsı geçiş sıcaklığı ” adı verilir.

• Yüksek aşınma direncine sahiptirler. İyi çevresel dayanım. Polyester matrislerin avantaj ve dezavantajları aşağıdaki gibi özetlenebilir. 04.2008 Prof. Çeşitli uygulamalar için geniş bir sınır içinde kolay imal edilebilirlik.Ayşegül AKDOĞAN EKER TERMOSET MATRİSLER Polyester matrisler • Polyesterin ana tipleri. Avantajları : • • • • Takviyelerin neminin kolayca dışarı atılabilmesine izin veren düşük viskozite. • Düşük ve yüksek sıcaklıklarda sertleşebilme özelliğine sahiptirler. Düşük maliyet. Çok seyreltik alkalilere bile zayıf kimyasal direnç gösterir.11.2008 Prof.Ayşegül AKDOĞAN EKER 23 . • Uçucu değildirler ve kimyasal dirençleri yüksektir.Dr. 04.11. • Elyaf yapılarla yüksek bağ mukavemeti sağlarlar.Dr.. • Polyestere oranla daha yüksek viskoziteye sahiptirler. Dezavantajları : • Polyesterle karşılaştırıldığında pahalıdır. Avantajları : • Kopma mukavemetleri yüksektir.TERMOSET MATRİSLER • Epoksilerin avantajı ve dezavantajları aşağıdaki gibi özetlenebilir. polyester bileşeninin doymuş asitle ya da alternatif malzeme olarak glikolle modifikasyonu temeline dayanır. Sistem gevrekleşmeye eğilimlidir. Ayrıca kür işlemi ile matrisin esnekliği iyileştirilerek kopma gerilmesi artırılabilir. Dezavantajları : • • • Kür sırasındaki yüksek egzotermik reaksiyon zayıf elyaf/matris bağı mukavemetine neden olur.

11. hammaddenin raf ömrünün uzun olması. • En önemli avantajları elyaf ve matris arasında iyileştirilmiş bir bağ mukavemetine sahip olmalarıdır. • En önemli dezavantajları ise diğer matris malzemelerine göre mekanik özelliklerinin düşük olmasıdır. Yeni gelişmelerle termo plastiğin sağladığı bu artı değerleri son dönem termoset matrislerinden 977-3 Epoksi ve 52450-4 BMI reçineleri de sağlamaktadırlar. geri dönüşüm kapasitesi ve sertleşme prosesi için organik çözücülere ihtiyaç duyulmamasından dolayı güvenli çalışma ortamı sağlaması gibi avantajları bulunmaktadır. Fenolik Reçine Matrisler • Fenol. alkalin şartları altında formaldehitle yoğuştuğunda polimerizasyon oluşur. 04. • Fenolik reçinelerin en büyük avantajı yüksek sıcaklık dirençleri olmalarıdır. Termoplastikler yüksek sertlik ve çarpma dayanımı özelliğine de sahiptirler.2008 Prof.Ayşegül AKDOĞAN EKER 24 .TERMOSET MATRİSLER Vinylester Reçine Matrisler • Polyesterlere benzerler.Ayşegül AKDOĞAN EKER TERMOPLASTİK MATRİSLER • • • Termoplastik polimerlerinin çeşitlerinin çok fazla olmasına rağmen matris olarak kullanılan polimerler sınırlıdır. • • • 04.11. Bunun yanı sıra şekil verilen termoplastik parça işlem sonrası ısıtılarak yeniden şekillendirilebilir. Termosetlere göre matris olarak kullanımları daha az olmakla birlikte üstün kırılma tokluğu.2008 Prof.Dr. Oda sıcaklığında katı halde bulunan termoplastik soğutucu içinde bekletilmeden depolanabilir.Dr. Termoplastikler düşük sıcaklıklarda sert halde bulunurlar ısıtıldıklarında yumuşarlar. • Polimerizasyon asidik şartlar altında yapılır.

2008 TERMOPLASTİK MATRİSLER • Otomotiv sektöründe yaygın olarak kullanılan termoplastikler uçak sanayisinde de yüksek performanslı malzeme çözümlerinde kullanılmaktadırlar. PSU (Polisülfon). Prof. termosetlere kıyasla hammaddesi daha pahalıdır.Dr. bu onların üretimde zaman kaybına yol açmasına neden olur. En yoğun çalışmalar ise PA. Oda sıcaklığında düşük işleme kalitesi sağlarlar. Başlangıçta amorf yapılı reçinelerden polietersulfon (PES) ve polieterimid (PEI) matris olarak kullanılmaktaydı. PBT/PET ve PP gibi düşük sıcaklıklarda kullanılan polimerlerin üzerine yapılmıştır. Bu ihtiyaç sonrasında Polietereterketon (PEEK) and Polifenilen sulfid (PPS) gibi yarı-kristal yapılı plastik malzemeler geliştirilmiştir. Bu polimerler diğer termoplastiklerden farklı olarak polimerizasyonlarını kür aşamasında tamamlarlar. • Çoğunlukla enjeksiyon ve ekstrüzyon kalıplama yöntemleri ile üretilen termoplastiklerin üretiminde GMT (Glass Mat Reinforced Thermoplastics / Preslenebilir Takviyeli Termoplastik) olarak ta üretilmektedir. Sonraki dönemde ise havacılık sektörü uygulamaları için çözücülere karşı dayanım önemli bir kriter olarak ortaya çıkmıştır. Ayrıca sınırlı oranlarda Poliamidimid (PAI) ve Poliimid gibi plastiklerde kullanılmaktadır.Ayşegül AKDOĞAN EKER 25 . Tüm bu polimerlerin haricinde ABS.11. SAN.Ayşegül AKDOĞAN EKER • • 04. • Bu yöntemle hazırlanan takviyeli termoplastikler soğuk plakaların preslenebilmesi ve geri dönüşüm sürecine uygunluğundan dolayı özellikle otomotiv sektöründe tercih edilmektedir 04. Termoplastik. PPE (Poifenilen Eter) matris olarak kullanılır. SMA (StirenMaleikAnhidrit). Termo plastikler. reçineler malzemenin çekme ve eğilme dayanımlarının artırılması için kullanılırlar Bazı termoplastikleri istenilen şekillere sokabilmek için çözücülere ihtiyaç duyulabilir.11.2008 Prof.Dr.TERMOPLASTİK MATRİSLER • • • • • • Termoplastiklerin kompozit malzemelerde matris olarak tercih edilmemelerinin başlıca nedeni üretimindeki zorlukların yanı sıra yüksek maliyetidir.

Dr.polieter eter keton 160-190 220-270 290-340 350-390 110 170 180 170 230 240 250 04.polfenilen sulfit PEEK.poliamid imide PPS.polieterimid PAI.BELLİ BAŞLI TERMOPLASTİK REÇİNELERİ VE İŞLEM SICAKLIKLARI Malzeme Erime sıcaklık aralığı (°C) Maksimum işlem sıcaklığı (°C) PP PA PES.poli eter sülfon PEI.Ayşegül AKDOĞAN EKER 26 .Dr.2008 Prof.Ayşegül AKDOĞAN EKER ÜRETİM YÖNTEMLERİ AÇIK KALIPLAMA YÖNTEMLERİ El Yatırma Yöntemi Püskürtme Yöntemi Elyaf Sarma Yöntemi Vakum Torbası Yöntemi Otoklav Yöntemi 04.2008 Prof.11.11.

Ayşegül AKDOĞAN EKER 27 . cam fiber takviyeli plastiklerin üretiminde kullanılan en eski ve en basit tekniklerden biridir.Dr. kumaş formundaki takviyeleri açık bir kalıba yatırıp yüzeylerine reçine empenye ederek uygulanır.11.Ayşegül AKDOĞAN EKER ÜRETİM YÖNTEMLERİ El Yatırma Yöntemi: El yatırma.11.2008 Prof.2008 Prof.Dr.ÜRETİM YÖNTEMLERİ: KAPALI KALIPLAMA YÖNTEMLERİ Reçine Transfer Yöntemi (RTM) Pultruzyon Yöntemi Ekstrüzyonla Kalıplama Yöntemi Hazır Kalıplama Yöntemleri BMC SMC Enjeksiyonla Kalıplama Yöntemi Savurma Kalıplama Yöntemi 04. Keçe. 04. örgü.

Ayşegül AKDOĞAN EKER 28 . dönel mandrelle.2008 Prof.11.Ayşegül AKDOĞAN EKER ÜRETİM YÖNTEMLERİ Elyaf Sarma Yöntemi: Sürekli elyafın bir bağlayıcı ortamından geçirildikten sonra. 04. reçine ile beraber jelkot uygulanmış kalıp yüzeyine püskürtülür ve oda sıcaklığında sertleşmeye bırakılır.ÜRETİM YÖNTEMLERİ Püskürtme Yöntemi: Elyaf püskürtme metodunda sürekli beslenen fitil kesici bıçaklardan geçerek kırpıldıktan sonra katalize edilmiş.Dr.Dr.2008 Prof. önceden belirlenmiş sarım geometrisine uygun sarılması yöntemine elyaf sarma adı verilmektedir.11. 04.

2008 Prof. Bu yöntem diğerlerine oranla daha uzun sürede uygulanır ve daha pahalıdır.2008 Prof.11.ÜRETİM YÖNTEMLERİ Vakum Torbası Yöntemi: Vakumlu torba kalıplaması elle kalıplamanın gelişmiş bir şeklidir. ısının ve emişin kontrol edilebildiği basınçlı bir kaptır. Büyük karmaşık şekilli parçaların bu teknikle üretilmesi mümkündür.Dr. kesin basıncın. Vakum bagging yöntemi ile benzerdir.Ayşegül AKDOĞAN EKER 29 .11. 04. 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER ÜRETİM YÖNTEMLERİ Otoklav Yöntemi: Otoklav. Böylece özel amaçlar için yüksek kalitede kompozit üretebilmek için kür şartları tam olarak kontrol edilebilir.Dr. Fırın yerine bir otoklav kullanılır.

Dr.2008 Prof.ÜRETİM YÖNTEMLERİ RTM (Reçine Transferli Kalıplama )Yöntemi: İki tarafı düzgün veya parlak ürün elde etmek için uygun bir biçimde hazırlanmış olan alt kalıba (dişi kalıp) öngörülen tüm takviye malzemelerinin yerleştirilip üst kalıp (erkek kalıp) kapatıldıktan sonra.Dr.11.11. 04. kapalı kalıbın içine uygun bir makine/ekipman ile reçinenin enjekte edilmesi işlemidir.Ayşegül AKDOĞAN EKER RTM (Resin Transfer Molding)yönteminin akım şeması 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER 30 .2008 Prof.

04.Dr.Dr.11. Sisteme beslenen sürekli takviye malzemesi reçine banyosundan geçirildikten sonra 120–150 ºC’ye ısıtılmış şekillendirme kalıbından geçirilerek sertleşmesi sağlanır.ÜRETİM YÖNTEMLERİ Pultruzyon Yöntemi: Pultruzyon işlemi sürekli sabit kesitli kompozit profil ürünlerin üretilebildiği düşük maliyetli seri üretim yöntemidir. 04. Tüp. boru veya karmaşık şekilli profillerin üretimi mümkündür.Ayşegül AKDOĞAN EKER 31 .Ayşegül AKDOĞAN EKER ÜRETİM YÖNTEMLERİ Ekstrüzyon Yöntemi: Ekstrüzyon tekniği termoplastiklerin şekillendirilmesinde büyük ölçüde kullanılmakla beraber takviyeli termoplastiklerde sınırlı oranda uygulanmaktadır.11.2008 Prof. Sürekli bir yöntem olup tonajı yüksek olduğu zaman ekonomiktir.2008 Prof. Pull ve Extrusion kelimelerinden türetilmiştir.

pestil veya hamur haldeki cam elyafı – polyester– dolgu ve katkı malzemeleri karışımının 150170 C sıcaklıkta.BMC) Yöntemi: Ürün boyutuna göre 3-6 dakikalık bir kalıplama süresi sağlayan hızlı.2008 Prof.Dr.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER 32 .2008 Prof. Önceden hazırlanmış. seri bir kalıplama metodudur.11.Ayşegül AKDOĞAN EKER ÜRETİM YÖNTEMLERİ Hazır Kalıplama Prosesinin Gösterimi 04. 04. 50-120 kgf/cm2 basınç altında çelik kalıplarda şekillendirilmesi metodudur.ÜRETİM YÖNTEMLERİ Basınçlı Kalıplama (Compression Molding.11.SMC.

ÜRETİM YÖNTEMLERİ SMC/BMC YÖNTEMİ .Dr. Iskarta oranı düşüktür. SMC Kompozitler (Hazır kalıplama pestili / SMC (sheet moulding composites) • SMC takviye malzemesi olarak kırpılmış lif ile dolgu malzemesi içeren bir reçinenin önceden birleştirilmesi ile oluşan pestil biçiminde malzemedir. reçine. Hazır kalıplama yönteminde kullanılan bileşimler içeriklerine göre çeşitlilik göstermekle beraber en çok iki tür hazır kalıplama bileşimi kullanılmaktadır. katkı ve dolgu malzemeleri içeren kalıplamaya hazır.Ayşegül AKDOĞAN EKER ÜRETİM YÖNTEMLERİ 1.11. hazır kalıplama bileşimleri olarak adlandırılan kompozit malzemelerin (SMC. • Genellikle 1m genişliğinde ve 3mm. Diğer kompozit malzeme üretim tekniklerinin olanak vermediği delik gibi komplike şekiller elde edilebilmektedir.Dr. 04. Karmaşık şekillerin üretilebilmesi. metal parçaların bünye içine gömülebilmesi. • Sürekli lifler. kalıpların metal olmasından dolayı diğer kalıplardan daha maliyetli olması ve büyük parçaların üretimi için büyük ve pahalı preslere ihtiyaç olmasıdır. farklı cidar kalınlıkları gibi avantajları bulunmaktadır. • • • • 04.2008 Prof. Ayrıca ürünün iki yüzü de kalıp ile şekillenmektedir.11.HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.BMC) • Hazır kalıplama bünyesinde cam elyafı.Ayşegül AKDOĞAN EKER 33 .2008 Prof. 25-50 mm kırpılmış olarak ve kompozitin toplam ağırlığının %25-30 oranında kullanılır.BMC) sıcak pres kalıplarla ürüne dönüştürülmesidir. kalınlığında üretilir. Bu yöntemin dezavantajları kalıplama bileşimlerinin buzdolaplarında saklanmaları gerekliliği.

Tablo da .2008 Prof.11.Ayşegül AKDOĞAN EKER 34 . Tablodan da görüleceği üzere bu SMC tipi plastik işleme karışımlarının diğerlerine oranla üstün nitelikleri vardır.2008 Prof. 04.ÜRETİM YÖNTEMLERİ SMC Kompozitlerin Özellikleri • SMC (sheet moulding compound)'nin temel girdileri BMC ile aynıdır. SMC ve BMC’nin ağırlık oranları yaklaşık olarak verilmiştir. BMC Formülasyonu Ağırlıkça SMC Formülasyonu Ağırlıkça Girdiler Polyester reçine 100 100 Cam elyafı takviyesi 45-70 50-100 Pigment Dolgu maddesi Muhtelif kimyasallar 10-15 45-70 - 5-8 140-180 - 04. • SMC. SMC daha çok otomotiv sektöründe tercih edilir. • SMC'nin mekanik özellikleri 'de görülebilir.Dr. BMC'den farklı olarak pestil şeklinde hazırlanmaktadır.Ayşegül AKDOĞAN EKER HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.11.Dr.BMC) •BMC ve SMC üretiminde kullanılan girdilerin yaklaşık değerleri.

Dr.2008 Prof.11.HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.2008 Prof.Ayşegül AKDOĞAN EKER 35 .11.BMC) SMC Ürün Çeşitleri a) Stadyum koltuğu 04.BMC) b) Oto kaporta. ön panel ve karter 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.Dr.

HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC. 04.11. 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER 36 .Dr.11.2008 Prof.BMC) d) Elektrik dağıtım dolapları.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.BMC) c) Her türlü konteynır ve araç bagaj taşıyıcıları.2008 Prof.

Ayşegül AKDOĞAN EKER 37 .Dr. • • 04.HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.Ayşegül AKDOĞAN EKER HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.11. Çocuk oyuncaklarından uçak parçalarına kadar bir çok ürün bu yöntemle üretilebilmektedir.Dr.11. HAZIR KALIPLAMA HAMURU / BMC (BULK MOULDİNG COMPOSİTES) • BMC takviye malzemesi olarak kırpılmış lif ve dolgu malzemesi içeren bir reçinenin önceden birleştirilmesi ile oluşan hamur biçiminde malzemedir. Sadece düşük viskoziteye sahip termoset reçineler bu yöntemde kullanılabilir.2008 Prof.Hazır kalıplama bileşimlerinin avantajları. Çok geniş tasarım esnekliği Düzgün yüzey Kolayca laklanabilme.BMC) 2.2008 Prof.BMC) e) Her türlü taban. boyanabilme ve kalıp içinde yüzeyin kaplanabilmesi Geri dönüştürülebilme ve hazırlığında geri dönüşümü malzeme kullanabilme Metal gömme parçaların yerleştirilmesi ile montaj kolaylığı Yüksek alev dayanımı Sıcaklık dayanımı Soğukta kırılgan olmama Bu yöntem RTM’ye benzer bir yöntemdir. Farklılığı reçine/elyaf karışımın kalıp dışarısında karışmış ve eritilerek basınç altında boş kalıp içine enjekte ediliyor olmasındadır. Diğer yöntemlere göre daha hızlıdır.tavan kaplamaları 04.

BMC) BMC Kompozitlerin Özellikleri: BMC ( Bulk Moulding Compound ) termoset reçine. cam elyaf. kalıplama işlemini kolaylaştırmak ve renk vermek gibi amaçlarla kullanılır. inhibitörler. dolgu ve katkı maddeleri kullanılarak hazırlanan kompozit malzemedir.Dr.2008 Prof. BMC genellikle elektrik sektöründe tercih edilir. katalizörler. Bu üç ana girdinin dışında termoplastik katkılar.Ayşegül AKDOĞAN EKER • • • • 04.11. BMC üretiminde kullanılan temel girdiler Tabloda verilmiştir.Dr. Prof.Ayşegül AKDOĞAN EKER HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.11.BMC) Kalıplama Prosesinin Gösterimi 04.2008 38 . pigmentler gibi pek çok madde malzemenin özelliklerini iyileştirmek.

2008 Prof.Dr. iyi elektrik yalıtım özelliği.11... ısı dayanımı.HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.BMC) BMC Ürün Çeşitleri a) Beton Numune Test Kalıbı ( 150×150×150 mm) 04.Dr. yüksek alev dayanımı gibi.BMC) Tablo BMC ve SMC üretiminde kullanılan girdilerin yaklaşık değerleri Girdiler BMC Formülasyonu Ağırlıkça SMC Formülasyonu Ağırlıkça Polyester reçine Cam elyafı takviyesi Pigment Dolgu maddesi Muhtelif kimyasallar 100 100 45-70 50-100 10-15 45-70 - 5-8 140-180 - •Tablodan da görüleceği üzere BMC'nin ve SMC'nin diğer karışımlara göre üstünlüğü vardır ( hafiflik ve yüksek mekanik dayanımı bir arada sağlama.2008 Prof.Ayşegül AKDOĞAN EKER HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.) 04.11.Ayşegül AKDOĞAN EKER 39 .

her türlü endüstriyel uygulamalar 04.11.2008 Prof.11.HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.Ayşegül AKDOĞAN EKER HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC. kap.BMC) b) Her türlü kutu.Dr.BMC) c) Her türlü elektrik kutuları.mikro dalga tabakları. armatürler 04.Ayşegül AKDOĞAN EKER 40 .Dr.2008 Prof.

11. izalatörler.2008 Prof.BMC) d) Her türlü elektrik parçaları.Ayşegül AKDOĞAN EKER 41 .2008 Prof.HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.Dr.Dr.11.Ayşegül AKDOĞAN EKER HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC. şalter parçaları 04.BMC) e) Muhtelif elektrik parçaları 04.

2008 Prof.BMC) g) NH altlıkları ve bara tutucuları 04.2008 Prof.BMC) h) Çamaşır makinası kazanı 04.Dr.HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.Ayşegül AKDOĞAN EKER 42 .11.Dr.11.Ayşegül AKDOĞAN EKER HAZIR KALIPLAMA / COMPRESSİON MOLDİNG (SMC.

Ayşegül AKDOĞAN EKER ÜRETİM YÖNTEMLERİ Santrifüj Yöntemi (Savurma Yöntemi): Silindirik parçaların üretimi için uygun bir yöntemdir. boyları 3-6 m arasında değişen granüller halinde ön karışımlardır. 04.11. Her bir kalıplama periyodunda birkaç gramdan on kilograma kadar değişen aralıklarda parçaları kalıplayabilecek kapasitede enjeksiyon makinalarının kullanılması mümkündür. 04. Enjeksiyon makinalarına beslenen kalıplama bileşikleri. Enjeksiyonla kalıplama tekniğinde genellikle palet şeklindeki ön karışımlar kullanılır.ÜRETİM YÖNTEMLERİ Enjeksiyon Yöntemi: Fiber takviyeli termoplastiklerin.Dr.2008 Prof. silindirik bir kabın içine doldurulur ve döndürülen kabın cidarlarına merkezkaç kuvvetler yardımıyla dağılan kompozit malzeme sıcak hava ile sertleştirilir.Ayşegül AKDOĞAN EKER 43 . Kırpılmış elyaf ve sertleştirici katılmış reçine. imalatında tercih edilen bir yöntemdir. depo ve silindirik ürünlerin yapımında kullanılır.11.Dr. Boru.2008 Prof.

Ayşegül AKDOĞAN EKER 44 .Dr.2008 Prof.2008 Prof.PLASTİK MATRİSLİ KOMPOZİTLER KULLANIM ALANLARI Otomotiv Sektörü Havacılık Sektörü Denizcilik Sektörü Diğer 04.11.Ayşegül AKDOĞAN EKER PLASTİK MATRİSLİ KOMPOZİTLER 04.Dr.11.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful