R

e
v
i
s
t
a

R
e
a
l
i
d
a
d

1
1
8
,

2
0
0
8
Función liberadora de la filosofía
673
Función liberadora de la fi losofía
Ellacuría, I. (2005). VEINTE AÑOS DE HISTORIA EN EL SALVADOR (1969-1989).
San Salvador: UCA Editores. Págs.: 93-121
Cuarto resumen
Amparo Marroquín Parducci
I| modo de set de| nuevo |n|e|ec|ua| ya no puede cons|s||t en |a e|ocuenc|a
( ) s|no en su pat||c|pac|on ac||va en |a v|da pt5c||ca, como cons|tuc|ot,
otgan|zadot, ( ) a pat||t de |a |ócn|ca·|tabajo ||ega a |a |ócn|ca·c|enc|a
y a |a concepc|on human|s|a h|s|ot|ca, s|n |a cua| se petmanece como
¨espec|a||s|a´ y no se ||ega a set d|t|gen|e.
¬n|on|o Ctamsc| (Cuadetnos lV, p. !82).
L
í texto de íuncíon ííberudoru
de íu ííosoííu íue pubíícudo en
LCA en l985, en un momento
en que íu guerru purecíu contínuur
durunte mucho tíempo mus. Ln eí,
me purece que lgnucío Lííucuríu se
sítuu con unu contundencíu y cíurí-
dud uncíudus en su propío proyecto
y compromíso ínteíectuuí. Ln este
sentído, es un texto que se dísíru-
tu, pero que uí mísmo tíempo retu,
cuestíonu, íncomodu. lorque vueíve
ínevítubíemente u íu preguntu sobre
como y desde donde construye
cudu quíen su e¡ercícío ínteíectuuí,
y estos tíempos de gíobuíízucíon y
consumísmo íucíí nos ííevun u unu
especíe de e¡ercícío deí hedonísmo,
íncíuso en umbítos como eí ucude-
míco, donde, como hun señuíudo
uígunos, señuío tres puntos que me
purecen muy concretos y que yu se
víven en íus ucudemíus de nuestro
puís: íu tentucíon de convertírse en
un ucudemíco uí servícío de ptoyec·
|os de |nves||gac|on |nanc|ados pot
|a coopetac|on |n|etnac|ona|, donde
íos trubu¡os purten de cutegoríus pre-
R
e
v
i
s
t
a

R
e
a
l
i
d
a
d

1
1
8
,

2
0
0
8
Función liberadora de la filosofía
674
estubíecídus por íos íntereses de íos
ínuncíudotes. Segundo, íu tentucíon
de convertírse en un ucudemíco que
se dedícu uí |ut|smo |n|e|ec|ua|, esto
es, que no buscu y se compromete
con un cumpo de ínvestígucíon,
con un proyecto que se uncíu en
coíectívos socíuíes, síno que upro-
vechu íu menor oportunídud puru
conocer nuevos umbíentes y que vu
de congreso en congreso, recícíun-
do cíertos temus. Y, ínuímente, estu
tentucíon que síempre hu exístído
de uncíurse en unu díscusíon pu·
tamen|e especu|a||va, concep|ua|,
que, sí bíen puede resuítur exotícu e
ínteresunte, no ímpíícu uí su¡eto y íu
socíedud en procesos de trunsíormu-
cíon hucíu unu vídu mus humunu.
Leer eí texto de Lííucuríu es
tumbíen recordur ese otro momen-
to hístoríco, en eí que íus utopíus
teníun un sentído mucho mus con-
creto y uncíudo, y en íos compro-
mísos se ¡ugubu no un trubu¡o, síno
íu vídu. Su trubu¡o buscu rustreur eí
uporte de íu ííosoííu u íu ííbertud,
pero no de muneru purumente espe-
cuíutívu. Lo huce desde unu dobíe
constutucíon. lrímero, íu sítuucíon
concretu de opresíon y represíon
que víve buenu purte deí contínente
íutínoumerícuno, estos hechos erun
¡ustíícudos y íegítímudos desde nu-
rrutívus y díscursos ííosoíco-ídeo-
íogícos. Segundo, íu constutucíon
de que en eí contínente umerícuno,
sí bíen se hun producído nurrutívus
orígínuíes en eí urte, íu economíu y
íu teoíogíu, no se hu construído unu
ííosoííu propíu que suígu de estu
reuíídud y presente unu vísíon crítí-
cu y ííberudoru de ío que se víve. Su
trubu¡o, pues, íntentu presentur ºque
íuncíon ííberudoru íe corresponde
u íu ííosoííu uquí y uhoru puru, sín
de¡ur des ser ííosoííu, untes recons-
títuyendose como tuí, ser reuímente
eícuz u íu horu de ííberur no u unus
pocus eíítes ííustrudus, síno u íu to-
tuíídud de íu cuíturu y u íu totuíídud
de íus estructurus socíuíes¨. líunteu-
míento ííustrudo porque no níegu íu
utopíu y concíbe que, en íos proce-
sos de íu ííberucíon, eí ínteíectuuí
tíene un pupeí íundumentuí, pero
que uí mísmo tíempo vu mus uííu,
pues píunteu íus ííberucíon con
cíurídud no puru un grupo de eíítes,
síno puru íu totuíídud de íu cuíturu
y íus estructurus socíuíes. luru eíío,
Lííucuríu díru que huy que rescutur
dos umbítos: íu ííosoííu que tíene
en sí mísmu unu íuncíon crítícu y
unu cupucídud creudoru.
Ln íu reíexíon sobre íu íuncíon
crítícu, Lííucuríu se detíene en eí
probíemu de íu ídeoíogíu. Su vísíon
de ídeoíogíu destucu eí umbíto mus
negutívo de estu, íu ídeoíogíu es un
íenomeno amb|guo, pero ínteresu
destucur estos procesos de encu·
bt|m|en|o, de ídeoíogízucíon, que
enturbíun íu reuíídud, íu oscurecen,
íu ííosoííu entonces tíene íu posí-
bííídud de construír íundumentos
soíídos. Y estu es unu vísíon poíítícu
que buscu deconstruír, desenmuru-
ñur, desenmuscurur estus posturus
preestubíecídus que contríbuyen
u esu reuíídud de expíotucíon, de
opresíon y represíon y construír unu
|undamen|a||dad ct|||ca.
R
e
v
i
s
t
a

R
e
a
l
i
d
a
d

1
1
8
,

2
0
0
8
Función liberadora de la filosofía
675
Ln íu íuncíon creudoru de íu
ííosoííu, Lííucuríu uposturu por íu
construccíon de un nuevo díscurso,
unu nuevu nurrutívu que nombre íu
reuíídud, u purtír de estu crítícu. Lí
trubu¡o deí ínteíectuuí no termínu
en íu meru crítícu negutívu síno en
propuestus concretus: ºSe crítícu
desde uígo y se crítícu puru uígo¨,
sín emburgo, y esto es ío que me
purece eí uporte mus ínteresunte
y retudor de íu propuestu, no se
trutu símpíemente de construír un
díscurso, un nuevo unuíísís crítíco
y ííberudor: ºLí trubu¡o ííosoíco
debe ucompuñurse teorícumente
de unu determínudu pruxís, hustu
convertírse en íu teoríu reíe¡u y
crítícu de esu pruxís¨. Lu reíucíon
teoríu-pruxís es íundumentuí, no se
trutu de un símpíe hucer, o de unu
teoríu cuuíquíeru, Lííucuríu huce un
esquemu íundumentuí:
Se trutu de contur con unu
teoríu de íu ínteíígencíu y deí su-
ber humuno que de cuentu de íus
posíbííídudes y íímítes deí suber
humuno mísmo.
Ls necesurío conseguír unu teo-
ríu generuí de íu reuíídud.
Ls íundumentuí unu teoríu
ubíertu y crítícu de hombre, de íu
socíedud y de íu hístoríu, como con-
¡unto pero tumbíen como reuíídudes
sepurudus.
Lnu teoríu que íundumente ru-
cíonuímente íu vuíorucíon udecuudu
deí hombre y de su mundo.
Lu reííexíon íííosoíícu debe
construír unu reíexíon sobre íu uítí-
mídud y sobre ío truscendente.
Lííucuríu ínsístíru en que eí
proceso de unu ííosoííu ííberudoru
uburcuru íu reíexíon de estos cínco
puntos, pero no soío desde unu
crítícu síno desde íu construccíon y
eíuborucíon de respuestus propíus y
uncíudus en íu reuíídud íutínoumerí-
cunu deí momento. Aquí ucíuru que
íu ííosoííu ºno desempeñu su íun-
cíon ííberudoru de íu mísmu íormu
en dístíntos íugures y tíempos¨. Su
ííosoííu se entíende, pues, uncíudu.
Ctro uspecto íundumentuí es que
estu ííberucíon no se construye soío
desde íu ííosoííu, se construye en
con¡unto, desde un contexto, desde
unu ptax|s ||betadota. Sobre todo,
no se puede construír unu pruxís
ííberudoru sín tomur en cuentu uí
su¡eto de ííberucíon: ºLí su¡eto de íu
ííberucíon es ídeuímente eí que es
en sí mísmo íu víctímu muyor de íu
domínucíon, eí que reuímente curgu
con íu cruz de íu hístoríu, porque
esu cruz es eí escurnío, no de quíen
íu suíre, síno de quíen íu ímpone,
y ííevu en sí un proceso de muerte,
que puede y debe dur puso u unu
vídu dístíntu¨. No se trutu, pues,
de sepurur eí momento teoríco deí
momento pructíco, tumpoco se trutu
de creer que es eí ínteíectuuí por sí
soío quíen ííeguru u íu ííberucíon,
sín tomur en cuentu eí su¡eto de íu
hístoríu pero no como un símpíe
ob¡eto de estudío, como su¡eto con
todo ío que eíío ímpíícu-, y uquí
Lííucuríu señuíu otro de íos peíígros
deí trubu¡o ínteíectuuí que hustu
hoy díu se muntíenen íutente. Lííu-
curíu hubíuru usí de unu ííosoííu de
ínspírucíon crístíunu, unu ííosoííu
hechu puru íos pobres y oprímídos,
R
e
v
i
s
t
a

R
e
a
l
i
d
a
d

1
1
8
,

2
0
0
8
Función liberadora de la filosofía
676
puru ucompuñur sus procesos de
ííberucíon y de íuchu, en Amerícu
Lutínu, en esu turbuíentu epocu de
íos uños de l980.
Mus uííu deí píunteumíento
concreto que Lííucuríu huce en su
momento, sígo preguntundome
que díríu en este momento y cuuíes
seríun sus preocupucíones, poíítí-
cus, teoíogícus, ííosoícus. Lo que
nos íunzu es de nuevo íu preguntu
con íu que ínícíu su reíexíon: quó
|unc|on ||betadota |e cottesponde a
|a ||oso||a, aqu| y ahota Y íu íuer-
zu deí uquí y uhoru tíene eí rostro
de íos mígruntes, de íos ¡ovenes
de pundíííus, de íos índígenus que
desde eí lníorme Sombru se vueí-
ven vísíbíes, tíene eí rostro de íos
¡ovenes sín educucíon, vendíendo
y comprundo cruck en unu esquínu,
de íus mu¡eres, de íos uncíunos,
de íos coyotes que pusun personus
y drogu, de íos curteíes de drogu
dísputundose peduzos de nuestro
terrítorío. ¿Çue puíubru de ííberu-
cíon tíene íu ííosoííu: Lno de íos
proíesores que síempre dísíruto uí
íeer, }esus Murtín ßurbero, sostíene
que uhoru íu íuncíon deí ínteíectuuí
es íu de ºsustítuír eí reíuto heroíco
y cumbíurío por eí reíuto íroníco, íu
de suíír de íos umbítos excíusívos de
íu denuncíu y pusur u ser un gestor
de procesos¨. Lsu es su respuestu.
lero íu preguntu de lgnucío Lííucu-
ríu sígue uhí.

2008 674 Función liberadora de la filosofía .Revista Realidad 118.

2008 Función liberadora de la filosofía 675 .Revista Realidad 118.

2008 676 Función liberadora de la filosofía .Revista Realidad 118.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful