You are on page 1of 199

A GUERRA DOS BOTNS

A NOVELA DOS MEU DOCE ANOS


Louis Pergaud Traducin galego de M. Isabel Martnez Rodrguez e Xon Manuel Garrido Vilario Ttulo orixinal: La Guerre des boutons, roman de ma douzime anne

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 da traducin, Mercedes Isabel Martnez Rodrguez e Xon Manuel Garrido Vilario, 2010

Non entredes aqu, hipcritas, falsos devotos, Vellos grotescos, miserables ampulosos... Franois Rabelais

Ao meu amigo Edmon Rocher

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

LIMIAR

Quen goza coa lectura de Rabelais, o grande e verdadeiro xenio francs, acoller con pracer, creo, este libro que malia o ttulo, non se dirixe nin aos pequenos nin xente nova lea verde. Abaixo cos pudores (todos verbais) dun tempo capado que, baixo o seu abeiro hipcrita, non cheiran mis ca a neurose e a veleno ! E abaixo tamn cos puristas latinos : eu son un celta. Por iso quixen escribir un libro san, que fose a un tempo galo, pico e rabailesiano, un libro polo que discorrese a forza da vida e o entusiasmo; e ese rir franco coma aquel que lle faca retorcer as tripas aos nosos pais, aqueles ilustres bebedores e prezados sufridores de gota. Deste xeito, non temn en ningn momento empregar a expresin cra, con tal de que soubese ben, nin o xesto determinado, con tal de que fose pico. Quixen restitur un instante da mia vida de neno, da nosa vida entusiasta e brutal de vigorosos salvaxes naquilo que resaltase o lado cabal e heroico, isto , naquilo que estivese liberado das hipocrisas da familia e da escola. Con tal motivo resultara imposible tratar un tema coma este atndose unicamente ao vocabulario de Racine. O desexo de sinceridade podera ter sido o meu pretexto se eu quixese que se me perdoase polas palabras ousadas e as expresins violentamente coradas dos meus heroes. Pero ningun est obrigado a lerme. E despois deste limiar e desta cita de Rabelais adornando a cuberta, eu non lle recoezo a ningunha autoridade acadmica o dereito de queixa. Despois de todo, e esta a mia mellor escusa, concibn este libro con ledicia, escribino con voluptuosidade, divertiu a algns amigos e fxolle rir ao meu editor1 : teo o dereito a agardar que lle guste xente de boa vontade segundo o evanxeo de Xess e ao resto, como di Leboreiro, un dos meus heroes, que vaia ...

Isto por anticipacin 4

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

LIBRO I : A GUERRA A DECLARACIN DE GUERRA Agharda por min, Chapletn ! berrou Pipote, cos libros e os cadernos debaixo dos brazos. Spabila ho, non teo tempo pra andar con contos ! Hai algho novo ? Haber ! O que ? Ti ven. E as que Pipote deu collido os dous Chapletas, compaeiros seus de clase, seguiron andando un a carn do outro cara ao concello. Era unha ma de outubro. Un ceo de tormenta con grandes nubes grises reduca o horizonte aos outeiros prximos e dballe ao campo un aspecto morriento. As ameixeiras estaban espidas, as maceiras marelas e as follas da nogueira caan nunha especie de voo pairado, longo e lento, que se acentuaba de speto coma nun picado de gabin cando o ngulo de cada se faca menos obtuso. O aire era hmido e morno por momentos. A intervalos haba algunhas lufadas. O rudo montono das malladoras ofrecan a sa nota xorda que se prolongaba por momentos cando a gavela era devorada, nunha queixa lgubre coma un salouco de agona desesperado ou un laio doloroso. O vern chegara sa fin e naca o outono. Haban ser as oito da ma cando o sol roldaba triste detrs das nubes e a angustia, unha angustia imprecisa e vaga pesaba sobre a vila e sobre o campo. Os traballos no campo remataran e, de un en un ou en grupos, desde haba das ou tres semanas, vanse volver escola os pastorios coa pel curtida, bronceada polo sol, o pelo crecho cortado ao rape coa tosquiadora (a mesma que se empregaba para os bois), os pantalns de baeta ou de estopa remendados, sobrecargados de mendos nos xeonllos e na cueira, pero limpos, os mandilns grises novos, tesos, que ao destinguir deixbanlles os primeiros das, as mans negras coma as patas dos sapos, dican eles. Ese da, arrastrbanse polos camios e os seus pasos semellaban cargados por toda a morria do tempo, da estacin e da paisaxe. Porn, algns dos maiores, xa estaban no patio da escola, e falaban animadamente. Don Simn, o mestre, co solideo botado cara a atrs e as lentes na testa, enriba dos ollos, estaba apostado diante da porta
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 5

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

que daba ra. Vixiaba a entrada, rifballes aos que vian lacazaneando, e os rapacios, conforme an chegando, erguan o pucho, pasaban diante del, atravesaban o comedor e espallbanse polo patio. Os dous Chapletas do Berns e Pipote que os collera no camio, non tian pinta de estaren impregnados desa doce melancola que tornaba pesados os pasos dos seus camaradas. Levaban polo menos cinco minutos de adianto con respecto aos demais das, e cando Don Simn os viu chegar, sacou o reloxo rapidamente e levouno orella para se asegurar de que andaba ben e que non deixara pasar a hora regulamentaria. Os tres amigos entraron prsa, con aspecto preocupado e decontado tomaron posicins, detrs dos escusados, no patio traseiro gorecido pola casa do to Oughusto Augusto, o vecio, onde atoparon a meirande parte dos grandes que chegaran antes ca eles. Al estaba Leboreiro, o xefe, tamn chamado o gran Lebrel, o seu primeiro lugartenente Ghorrin ou Gorrin, un fino gabeador, as chamado porque non haba outro coma el para asaltar os nios dos pardais e naquela zona aos pardais chmanlles gorrins. Estaba Gambeta que via da costa. Seu pai, que era un republicano de pura cepa, fillo sa vez dun revolucionario do corenta e oito, defendera a Gambeta nas horas mis duras. Tamn estaban o Sabichas, o resabiado que todo o saba, Tintn e Choscn, o birollo que se pua de lado para ver de fronte, e o Cgado ou Cabezolo que tia un enorme cabezn; en definitiva, os mis fortes da vila estaban a discutir dun asunto serio. A chegada dos dous Chapletas e de Pipote non interrompeu a discusin; os novos incorporados parecan saber do asunto, un asunto que via de vello con toda seguridade e mesturronse deseguido na conversa achegando feitos e argumentos esenciais. Calaron. O mis vello dos Chapletas que tamn reciba o nome de Chapletn para distinguilo do Chapletias ou Chaplia, o seu irmn pequeno, falou deste xeito : Mirade, cando cheghamos, meu irmn e mais eu s estremas de Menelotes, os belrns xurdiron de improviso preto da canteira da margha de Xon Bautista e deron en ornear coma mulas, a arrebolarnos pedras e a amosarnos as cachaporras. Chamronnos idiotas, conas, ladrns, porcos, preas, merdentos, colloncios moles. Colloncios moles ! recuncou Leboreiro, torcendo o focio.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 6

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E daquela que lles respondstedes ? Daquela meu irmn e mais eu, abrmonos porque non eramos mis ca dous e eles eles eran quince polo menos e seghuro que nos haban de encher a hostias. Chamronvos colloncios moles ! repetiu Gorrin, visiblemente abraiado, ferido e doente polo apelativo que os abrangua a todos porque os dous Chapletas, de seguro que foran insultados e atacados por pertenceren ao concello e escola de Lomberna. Pois eu retrucou Chapletn aghora eu dghovos que se non somos uns conas, uns pailns e uns caghns, habmoslles de mostrar que tampouco somos uns colloncios moles. Antez de nada, que quere dicir izo de colloncioz molez ? dixo Tintn. O Sabichas cismaba. Colln mol... Todo o mundo sabe o que son os collns, porque todo o mundo os ten, anda os ten o Fino de Aliseo e parcense s castaas desourizadas, pero colln mol !... colln mol !... Seghuro que quere dicir que non valemos moita cousa interrompeu Chapletias porque onte ao sern chanceando con Narciso, o noso muieiro, chameille colln mol, as polas boas, pra ver que pasaba, e meu pai, que eu non vira e que pasaba por al nese momento, sen me dicir nada, larghoume unha boa labazada... Daquela... O argumento era categrico e cada un deles as o percibiu. Carallo, daquela, Arre demo ! non podemos quedar coma parvos por mis tempo, temos que vingharnos ! concluiu Leboreiro. E vs que pensades ? Eh ? Liscade daqu, cagharras dxolles Pipote aos pequechos que se achegaban para escoitar. Aprobaron a proposta do gran Leboreiro por, como di outro, unhanimiedade. Nese intre, Don Simn apareceu na soleira e deu unhas palmadas indicando con iso o sinal para entrar en clase. Ao velo, todos se precipitaron arroutadamente cara aos escusados, porque sempre se deixaba para a ltima hora o alivio das necesidades hixinicas regulamentarias e naturais. Os conspiradores puxronse na ringleira en silencio, coma se a cousa non fose con eles ou coma se non pasase nada nin tomasen, uns intres antes, unha importante e terrible decisin.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 7

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Aquela ma as cousas non foran moi ben na clase e o mestre tivo que botar uns bos berros para que os rapaces lle prestasen atencin. Non que fixesen barullo, senn que semellaban andar nas nubes e resistanse a captar o interese que pode supor para uns mozos republicanos a historia do sistema mtrico. A definicin do metro, concretamente, parecalles terriblemente complicada : a dezmillonsima parte dun cuarto, da metade.. do.. oh.. carallo ! pensaba o gran Leboreiro. E debruzndose cara ao seu vecio e amigo Tintn, deixoulle caer confidencialmente eurocar ! O gran Leboreiro seguro que quera dicir Eureka ! Algo ora falar dun tal Arqumedes que, nos tempos de Mara Castaa, se pelexara cunha especie de lentculas. Ao Sabichas custralle moito explicarlle que non eran lentellas, porque Leboreiro poda chegar a entender que algun se enfrontase con lentellas tirndoas a travs dunha cana oca pero con lentes, si que non. E ademais, dica, non hai nada mellor ca os carozos das mazs e as codias de pan. O Sabichas dixralle que se trataba dun sabio de moita sona que faca problemas acerca das capotas de cabriolet, e este ltimo detalle fixo que aumentase a sa admiracin por tal individuo, el que era tan refractario s belezas das matemticas como s regras de ortografa. Outras foron as calidades que, desde haba un ano, o designaran como xefe indiscutible dos lomberneses. Turrn coma un boi, listo coma un allo, vivo coma unha lebre e sobre todo, non haba quen fose capaz de escachar coma el un cristal a vinte pasos, fose cal fose o modo de proxeccin do croio : coa man, cun tirafondas de corda, con tirabalas de badana ou de caucho; no corpo a corpo era un adversario terrible; xa lles fixera boas falcatruadas ao cura, ao mestre, garda civil; fabricaba uns marabillosos tiratacos de sabugueiro tan gordos coma a sa coxa que che zarrapicaban a auga a quince pasos, si, compaeiros, si ! como volo digo ! e uns tiratacos que estouraban coma as pistolas de verdade e as sas blas de estopa non haba quen as atopase. Era el o que tia mellor tiro s blas, saba apuntar e facelas rodar coma ningun. Cando a s apostas, larghbache uns chupinazos que te facan chorar, e sen mis, sen amosar fachenda nin ostentacin de ningunha clase, s veces devolvalles aos seus malfadados contrincantes algunha das blas que lles tia gaado, cousa que lle outorgaba a sona de gran xenerosidade.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 8

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

chamada do seu xefe e camarada, Tintn endereitou as orellas, ou mellor dito, moveunas coma un gato que est a tramar nalgunha trasnada e deu en arroibar coa emocin. Ben ! pensou, xa zt ! Ztaba zeguro de que ezte condanado de Leboreiro haba de atopar xeito de llez devolver a pelota ! E permaneceu mergullado nun soo, perdido nun mundo de suposicins, insensible aos estudos de Delambre, Mchain, de fulano e mengano; s medicins feitas en diferentes latitudes, lonxitudes ou altitudes... Vaia que si, e ademais todo aquilo dballe igual e esGvarballe moito ! Mais estes belrns habanas de levar ben levadas. Polo que respecta ao que ocorreu cos deberes que mandaron despois da primeira leccin, habmolo de saber despois; abonda con saber que os rapazolos tian cadanseu mtodo para volver a abrir o libro fechado por orde superior sen que se notase e resgardarse as dun esmorecemento da memoria. Non quita que o luns seguinte, Don Simn estivese ben encabuxado, mais non adiantemos acontecementos. Cando deron as once na torre do vello campanario da parroquia, agardaron con desacougo o sinal de sada, porque xa estaban todos avisados de que Leboreiro atopara algo, non se sabe como, se por infiltracin, por radiacin ou por calquera outro medio. Producronse os consabidos empurrns no corredor, puchos cambiados, zocos perdidos, trompadas disimuladas, pero a intervencin do mestre fixo que os rapaces volvesen ao rego e a sada desenvolveuse con normalidade. Tan pronto como o mestre entrou no seu cuarto, os rapaces abalanzronse enriba de Leboreiro coma un enxame de moscas sobre bosta fresca. Canda os soldados rasos e o refugallo, estaban al os dez principais guerreiros de Lomberna vidos por se deleitaren coas verbas do seu xefe. Leboreiro expuxo a sa estratexia, que era simple e afouta. A seguir preguntou quen o acompaara ao pechar o da. Todos solicitaron con afn tal honor, mais con catro abondaba e decidiuse que Gorrin, o Sabichas, Tintn e Chapletn formaran parte de expedicin. Gambeta viva na costa e non poda ir para casa tan tarde, Choscn non va moito de noite e Pipote non era tan xil coma os outros catro. Despois disto separronse. tardia, co toque do ngelus, os cinco guerreiros volvronse atopar. Tes o xiz ? preguntoulle Leboreiro ao Sabichas, que quedara encargado de se facer con dous ou tres anacos de xiz da caixa de Don Simn, dada a sa situacin preto do encerado.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 9

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O Sabichas fixera ben as cousas; mangara cinco anacos de xiz ben grandes; gardou un para el e repartiu o resto cos seus compaeiros de armas. Deste xeito, se algn deles perda o xiz polo camio, os outros poderan remedialo con facilidade. Daquela, bulindo eh ! dixo Gorrin. Primeiro pola ra principal da vila, despois polo atallo das chemineas e no Tileiro grande, deron coa estrada de Belrn. Durante uns instantes ouse o fragor dos zocos na noite. Os cinco rapaces an a fume de carozo cara ao inimigo. Hanos de levar unha media hora cumprida a p, dixera Leboreiro, co que poderemos tar al dentro dun cuarto de hora e taremos de volta antes de que sexa noite pecha. A tropa perdeuse na noite e no silencio; durante a primeira metade do traxecto, o pequeno destacamento seguiu andando pola ferrova porque se poda correr, pero cando chegaron a territorio inimigo, os cinco conspiradores arredronse do camio e botronse gabia que segundo as malas linguas, o vello amigo, o to Breda, o legoeiro, arranxaba cada vez que lle sopraba ao vio. Ao se achegaren a Belrns decidiron facer unha parada porque viron as luces das casas cada vez mis nidias e oron os ladridos dos cans mis ameazantes. Imos quitar as zocas aconsellou Leboreiro, e aghacharmolas detrs desa parede. Os catro guerreiros e o xefe descalzronse e puxeron os calcetns dentro dos zapatos; logo asegurronse de que non perderan o seu anaco de xiz e, un detrs do outro, o xefe cabeza, coas pupilas dilatadas, as orellas tesas, as ventas trementes, botronse a andar polo sendeiro da guerra para chegar o mis rpido posible igrexa da vila inimiga, obxectivo da sa aventura nocturna. Atentos ao mnimo rudo, gabeando ao fondo dos cavorcos pegados s paredes ou esvados na escuridade das sebes, escorregaban e avanzaban coma sombras, temendo unicamente a aparicin sbita dun candil levado por algn indxena dirixndose cara a algn sern ou a presenza dun viaxeiro nocturno levando a beber o seu faco. Non os estorbou mis ca o can de Xan dos Vaos, un cadelo run que ladraba coma un poseso. Ao fin chegaron praza da igrexa e avanzaron ata poerse debaixo das camps. Todo estaba deserto e en silencio. O xefe quedou s mentres os outros catro retrocedan para estar ao quite. Daquela collendo o seu anaco de xiz do fondo do peto e estarrincndose na punta dos ps tanto como puido, Leboreiro escribiu sobre o pesado
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 10

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

panel de carballo curado e ennegrecido que fechaba o recinto sagrado, a seguinte inscricin lapidaria que habera de provocar un escndalo ao da seguinte hora da misa, moito mis pola crueza heroica e provocadora que pola fantasiosa ortografa : Todos os belrns son uns lamveks. E despois de case espetar os ollos na madeira, para ver se se vera ben volveu onda os catro cmplices espreitantes e con voz baixa e leda dxolles : Lisquemos daqu ! Sen dubidalo esta vez, foron directamente polo medio do camio e regresaron sen facer ningn rudo superfluo, cara ao lugar onde deixaran as zocas e os calcetns. As como se calzaron e sen tomar precaucins intiles, golpeando o chan tanto como lles daban os zocos, chegaron a Lomberna e aos seus respectivos domicilios e agardaron con confianza o efecto da sa declaracin de guerra.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

11

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

TENSIN DIPLOMTICA

Os embaixadores das das potencias intercambiaron puntos de vista a propsito da cuestin de Marrocos. Os Xornais (vern 1911)

Cando soou o segundo repenique no campanario da vila, media hora antes da ltima badalada que anunciaba a misa do domingo, o gran Leboreiro, vestido cunha chaqueta de pano arranxada da vella casaca inglesa de seu av, engastado nun pantaln de baeta novo, calzado cuns borceguns deslustrados cubertos por unha espesa capa de graxa, toucado cun pucho de la, o gran Leboreiro, como estaba a dicir, veuse apoiar contra a parede do lavadoiro pblico e agardou polas sas hostes para poelas ao da da situacin e informalas do rotundo xito da misin. Al, diante da porta da pousada do Cazoleiro, algns homes coa cachimba na boca dispanse a ir "mollar a palleta" antes de entrar na igrexa. Axia chegou Gorrin co seu pantaln gastado polas sofraxes e a sa gravata encarnada coma o peito do pardal. Ao vrense, el e mais Leboreiro, sorriron. Logo chegaron os dous Chapletas, con cara espreitante, despois Gambeta que anda non estaba ao tanto, logo Choscn e Pipote, o Sabichas, Guerreiro, Bombo, Cabezolo e o resto do continxente, xuntndose a totalidade dos soldados de Lomberna que vian a ser arredor duns corenta. Os cinco heroes da vspera repetiron polo menos dez veces cada un o relato da sa expedicin e os seus compaeiros, aos que non se lles escapaba nada, babeaban e cos ollos brillantes reproducan os xestos e aplaudan freneticamente cada acontecemento. E coa mesma, Leboreiro resumiu a situacin nestes termos : Con isto han de ver estes se somos uns collns moles ou non ! Pois ben, t claro que han de vir esta tarde amosar os fucios polos matos do Souto, por aquilo de buscar gherra, e ns habemos de tar al pa recibilos como se debe. Teremos que coller todos os tiracroios. Non fai falta ir carghados coas porras, non nos interesa cheghar s mans. Coa roupa de dominco temos que ter tino de non nos manchar moito, porque senn vainos caer unha boa cando volvamos p casa. Habmoslles de dicir unhas cantas cousias

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

12

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

A terceira badalada (a ltima) que soou con moita intensidade, botounos a andar e levounos, devagar, ao lugar de sempre nos banquios da capela de San Xos, simtrica da Virxe onde sentaban as rapazas. Hostias ! dixo Gorrin ao pasar debaixo do campanario hoxe teo que axudarlle ao cregho na misa, e este corvo hame matar ! E sen perder o tempo en mergullar a man na pa da auga bendita, onde os compaeiros estaban a batuxar na auga ao pasaren, atravesou a nave a toda mecha para embutirse na sobrepeliz de turiferario ou de aclito. No momento do Asperges me, ao pasar por entre os bancos, levando o recipiente de auga bendita onde o cura mollaba o hisopo, non puido evitar botarlles unha ollada aos seus compaeiros de armas. Viu como Leboreiro lle amosaba a Pipote unha estampa que lle dera a irm de Tintn e que representaba un tulipn ou un xeranio, a non ser que fose un pensamento onde sobresaa a palabra "souvenir" e chiscballe o ollo cun aquel de don Xon. Daquela Gorrin tamn se puxo a pensar en Tavia (de Octavia) a sa mocia, que ultimamente lle regalara un pan de ovo nin mis nin menos ca de dous patacns que mercara na feira de Vercel; un pan de ovo xeitosio en forma de corazn recuberto de caramelios vermellos, azuis e marelos e cunha notia que lle quedara perfeccin e na que se poda ler :

Aos teus ps, poo o meu corazn Doucho de todo corazn Clleo, corazn !

Buscouna coa vista na fila das nenas e decatouse de que estaba a mirar para el. A seriedade do seu oficio non lle permita sorrir, mais o corazn comezoulle a latexar con forza e arrubiou lixeiramente; endereitouse e agarrou con forza o recipiente de auga bendita. Este detalle non lle pasou desapercibido ao Sabichas que lle dixo a Tintn : Mira, mira que teso vai Gorrin !, vselle ben que a Tavia lle entra polos ollios ! E sa vez Gorrin pensaba : Aghora que comeza a escola monos ver mis a mido ! Si... pero acaban de declarar a guerra !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

13

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

sada do oficio de vsperas, o gran Leboreiro reuniu as sas tropas e falou con voz de mando : Ide poer as chaquetas, collede un anaco de pan e vmonos nos baixos do Souto na canteira do Pepio. Saron voando coma unha bandada de gorrins e cinco minutos despois, correndo un detrs do outro co anaco de pan entre os dentes, reunronse no lugar designado polo xeneral. Non podemos ir mis al da curva do camio recomendou Leboreiro, consciente da sa responsabilidade e preocupado pola sa tropa. Daquela ti cres que van vir ? Seran uns caghns se non o fixeran, e engadiu para explicar a sa estratexia : Lembrade que alghns deses cagharras son moi rpidos, as que os cus pesados, oches Pipote ? Trtase de non se deixar pillar. Enchede os petos de croios e os mis feitios ddellos aos que tean tiratacos lstico e coidadio con non os straviar. Imos subir ata a Matogheira Ghrande. As chousas comunais do Souto, que se estenden desde o monte de Touro polo noroeste ata o monte de Belrns polo suroeste, conforman un rectngulo en talude cuns mil cincocentos metros de longo e oitocentos de ancho. Os lindes dos dous montes forman os lados pequenos do rectngulo; un valado de pedra reforzado por unha sebe que sa vez est protexida por unha zona mesta de matogueiras, arrodao na parte baixa cara aos campos do final. Pola parte de arriba, o linde bastante impreciso est marcado por canteiras abandonadas, perdidas nunha banda de monte sen dono cunha vasta arboreda de abeleiras formando un monte baixo mesto que nunca se corta. De feito, todos os montes comunais estn cubertos por matogueiras, fragas, bouzas, rbores illadas ou agrupadas que fan deste terreo o campo de batalla ideal. Un camio de ferro que vn da aldea de Lomberna rube pasenio en semidiagonal o rectngulo, logo, a cincuenta metros do linde do monte de Belrns d unha revolta pronunciada para permitir que os vagns acaden sen demasiados esforzos o cume da crista. Un monte mesto de carballos, espios, abrueiros e abrairas cobre todo o sante da curva : chmaselle a Matogueira Grande.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

14

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Bordean o camio cara parte de abaixo as canteiras a ceo aberto explotadas por Pepio o Coxo, Iagho do Muo, e algunhas veces Abel do Rato que ao estaren bbedos se autoproclaman empersarios. Para os rapaces non son mis ca excelentes e inesgotables almacns de aprovisionamento. Desde hai moitsimos anos, este era o terreo fatdico, a mesma distancia entre as das vilas, onde xeracins de lomberneses e belrns se estiveron a dar boas tundas, a zoscar con porras e pedras; si, todos os anos no outono e no inverno a batalla volva comezar. Normalmente, os lomberneses avanzaban ata invadir a curva do camio anda que o outro lado tamn pertencese sa vila, as como o monte dos belrns, pero como este ltimo estaba moi preto da vila inimiga, os adversarios empregbano como trincheira, retagarda e abrigo seguro en caso de persecucin, cousa que cabreaba Leboreiro : Parece que sempre tamos invadidos, cagho en D... ! Pois ben, anda non pasaran nin cinco minutos que acabaran o anaco de pan, cando Gorrin, o rubidor, aganchado e espreitante nas plas dun carballo grande avisaba de movementos sospeitosos no linde inimigo. Eu que vos dica, dixo Leboreiro aghochdevos ben, eh ! Que pensen que tou s ! Vounos encirrar ! Toupas ! Toupas ! Aqu me tendes ! e se alghn vn a por min ... zas ! Leboreiro, sando do seu agocho de espios, comezou a seguinte conversa diplomtica como adoitaba facer : (Permtame neste momento o lector ou a lectora un inciso e un consello. O deber pola verdade histrica obrgame a empregar unha linguaxe que non precisamente nin acadmica nin intelectual. Non sinto nin vergoa nin teo ningn escrpulo en reproducila porque as mo autoriza o exemplo de Rabelais, o meu mestre. Con todo, como Fallires ou Branger non se poden comparar con Francisco I, nin eu co meu ilustre modelo, porque entre outras cousas, os tempos mudaron, aconsllolles aos odos delicados e s almas sensibles que salten cinco ou seis pxinas. E volvo con Leboreiro :) Sae da caghondescola, culn, lacazn, prea ! Se non es un caghanetas sae pa que che vexa eses fucios cheos de burmelas ! Vea ! Eh ! Morto de fame, dixate ver ti tamn ! contestoulle o inimigo.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

15

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

o Azteca dos Vaos, dixo Gorrin e tamn vexo a Fucios, Rengo, Tato e Mighel de La : hai unha chea deles. Oda esta breve informacin, o gran Leboreiro, proseguiu : Foches ti, eh, merdento, o que lle chamou collns moles aos lomberneses ! A min dme que xa che demostrei que non eramos uns collns moles. Seica vos fixeron falta moitos trapos pa borrar o que scribn na porta da vosa ighrexa. Uns tinghiridainas coma vs non seran quen de facer o que ns fixemos ! Daquela achghate un chisco xa ques tan listo, bardalleiro ! que non tes mis ca lincoa... e as patias pa liscare ? A ver ho, polo menos, fai a metade do camio, trapeiro !, que non te fixeches rico porque teu pai lle palpara os collns s vacas na feira ! (Sic) Pois anda que ti ! O cortello no que vivides est cheo de hipotecas ! Hipoteca sers ti, eh ! arrastramerda ! Cando vas volver a coller o fusil do teu av pa ir petando nas portas a gholpe de Pater, ho ? Aqu non pasa coma en Lomberna onde as ghalias morren de fame en plena colleita. Si ho, e aos belrns estupanvos os piollos na cachola e non se sabe se de fame ou envelenados. Belrns, merdns chupade aqu e mamade na casa ! Ohe !...ohe !..ohe ! entoaron detrs do seu xefe o coro de guerreiros de Lomberna incapaces de disimular e conter por mis tempo o seu entusiasmo e a sa saa. E o Azteca dos Vaos respondeu : Lomberna, pincha merda, chupa merda, e cando vaiades caghar, que os demos vos dean por atrs. O coro dos belrns aplaudiu freneticamente cuns uhs !, uhs ! prolongados e eufricos.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

16

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Soltronse descargas de insultos dunha banda e doutra entre refachos e trombas : logo os dous xefes igualmente alporizados por toda esa batera de insultos clsicos e modernos, seguiron : Cerralleiros de portas abertas ! Estranghuladores de ghatos polo rabo !2etc. etc volvendo ao tempos de antes, botronse en cara con todo o despropsito de sempre as acusacins mis abracadabrantes e mesquias do seu repertorio : Eh ! Acrdaste cando ta nai mexaba no caldo pa darlle sabor ! E ti, cando a ta lle peda ao capador os collns de touro para poerchos en ensalada ! Carallo ho ! Acrdate do da en que teu pai dixo que mellor lle sera criare un porco ca un langhrn coma ti ! E ti ! Cando ta nai dica que prefera darlle de mamar a un bcoro ca ta irm, polo menos non criara unha puta ! Mia irm responda o outro, que non tia ningunha bate manteigha pero cando bata merda... has vir ti pa lamberlle o pau; ou sabes qu tamn ? a mia irm est ben resghardada pa que os caghados coma ti non a poidan montar. Tede tino, avisou Gorrin, vela est Fucios, tirando pedras co tiracroios ! En efecto, un croio subiu por enriba das cabezas seguido dunhas risias e pronto unha chuvia de proxects esgazou o ceo dunha banda e doutra, mentres que o fluxo ascendente de inxurias aumentaba sen parar, flutuando da Matogueira ao linde, sendo o repertorio duns e doutros tan abundante como exquisitamente escollido. Mais era domingo e os dous bandos vestan as mellores galas. Ningn deles, nin xefes nin soldados, quera comprometer o seu atavo nun corpo a corpo perigoso. As, toda a loita se cinguiu ese da ao intercambio de puntos de vista, se as lle podemos chamar, e ao duelo de artillera que non feriu a ningun de gravidade nin dun lado nin do outro. Cando soou a primeira badalada na igrexa de Belrns, o Azteca dos Vaos deu o sinal para volver, non sen antes agasallar os seus inimigos cunha derradeira aldraxe, un ltimo croio e esta suprema provocacin : Habmonos de ver ma, eh, collns moles de Lomberna !
2

Nos meus tempos, anda non se falaba de chulo de discoteca nin de pijos. desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 17

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Lrghaste, eh, cagharras ! chanceou Leboreiro agharda un pouco ho, si, si, agharda a ma, e vas ver o que ides levar morea de lambecs ! E unha ltima descarga de pedras saudou o regreso dos belrns polo foxo do medio que era o camio que facan normalmente de volta para a casa. Os lomberneses, ben porque o reloxo comunal atrasase ou ben porque a hora da misa se deixase para mis tarde, aproveitaron a retirada dos inimigos para determinar a estratexia de combate para o da seguinte. Tintn tivo unha idea xenial, e dixo : cinco ou zeiz de nz tern que agocharze neza matogueira, antez de que elez cheguen e zen mover nin un pelo, e ao que paze por aqu zltazelle chepa e levmolo connozco. O xefe da emboscada, nomeado ao momento, escolleu entre os mis afoutos os cinco que o deban acompaar mentres que os demais, atacaran de fronte. Logo, todos volveron para a vila co corpo fervendo de ardor guerreiro e con sede de vinganza.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

18

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

UN GRAN DA "Vae Victis !" O vello xefe dos galos aos Romanos.

Aquel luns pola ma na clase as cousas foron mal, peor anda ca o sbado. Gorrin, cominado por Don Simn a repetir na clase de instrucin cvica a leccin sobre o "cidadn" que se lle transmitira a antevspera recibiu unhas invectivas que non tian ningunha graza. Dos seus beizos non saa nada, a sa cara expresaba un esforzo intelectual similar ao dun parto terriblemente doloroso : pareca que se lle amolecera o cerebro. Cidadn !, Cidadn ! pensaban os outros, menos abraiados, que carallo pode ser iso ! Eu seor ! dixo o Sabichas facendo estalar o furabolos e o maior contra o escachapiollos. Non, vostede non ! e dirixndose a Gorrin, de p, coa cabeza vacilante e a mirada perdida Entn, vostede non sabe o que un cidadn ? ... ! Van apandar todos cunha hora de castigo esta tarde. Todos sentiron baixar un calafro polo carrelo. A ver, vostede, un cidadn ? preguntou o mestre que buscaba unha resposta a calquera prezo. Si, seor ! respondeu Gorrin, lembrndose que unha vez asistira a un mitin electoral onde o seor marqus, o deputado, agasallaba os seus electores cun vio e dballes un apertn de mans. Nesa ocasin, dixralle ao pai de Gorrin : E este cidadn o seu fillo ? Parece intelixente ! vostede un cidadn ! bruou o outro, botando fume polas orellas ! Aviados estamos con este cidadn ! Vostede si que fai un bo cidadn ! Non, seor, corrixiu Gorrin que despois de todo non quera posur ese ttulo. Daquela, dgame por que non vostede un cidadn ? ... ! Dille, murmurou o Sabichas, alporizado, que porque anda non tes pelos no c...
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 19

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Que di vostede, Sabichas ? Que... que... que... Que... qu ? Que porque el anda moi novo. Acabramos. A resposta do Sabichas provocou o efecto da auga de maio no deserto da sa memoria; os farrapos de frases, os anacos de calidade, as mingallas de cidadn, reaxustronse, foron encaixando pouco a pouco, e o propio Gorrin, menos nervioso, agradecndolle con todas as sas forzas a axuda ao Sabichas, o seu salvador, contribuu a recompoer o "cidadn" ! En fin, xa pasara. Pero cando chegou a correccin dos deberes do sistema mtrico non foi ningunha broma. Preocupados como estaban a antevspera, esqueceran, ao copiar os deberes, cambiar palabras e engadir a cantidade de faltas de ortografa que mis ou menos se corresponda respectiva capacidade de cada un na materia, capacidade matematicamente dosificada a travs de dous ditados cada semana. Pola contra, saltaran palabras, escribiran maisculas onde non facan falla, e puntuaran a treo, de xeito que aquilo non tia sentido ningn. En concreto, os deberes de Leboreiro eran lamentables, probablemente debido s sas grandes responsabilidades de xefe. Ocorreu que Don Simn chamouno palestra, o mestre estaba fra de si; detrs das lentes, os ollos resplandecanlle coma as pupilas dun gato na noite. Era evidente que Leboreiro copiara, coma todos os demais por outro lado; isto non ofreca ningunha dbida, polo que resultaba intil replicar; pero Don Simn quera comprobar se polo menos sacara algo en limpo con este exercicio en principio desterrado da pedagoxa moderna. Defina o metro, Leboreiro. ... Que o sistema mtrico ? ... ! Como se deduciu a lonxitude do metro ? Po... po Sabichas estaba demasiado lonxe, e Leboreiro, coas orellas ao axexo, a fronte tan engurrada que non lle daba mis de si, suaba a fo para lembrar algunha nocin que tivese que ver co tema. Ao final, recordou vagamente, pero moi vagamente, dous nomes propios citados : Delambre e Condamine, coecidos medidores de anacos de meridiano. Lamentablemente, na sa memoria, Delambre asocibase coas pipas de escuma
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 20

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

expostas no escaparate de Len, o estanqueiro. As, aventurou, con todas as dbidas que se podan agardar en tan difcil transo : Eh, espuma, exputa... esputo ! Quen !, o que ! dixo Don Simn no paroxismo do seu ataque colrico Resulta que agora dselle insultar os sabios ! Ten vostede unha cara ben dura e un repertorio ben bonito, si, seor ! Os meus parabns meu amigo ! Non sabe vostede, engadiu, para rematar co pobre desgraciado non sabe vostede que o seu seor pai me pediu que o vixiase. Parece ser que vostede un preguiceiro e non move nin unha palla na casa. Andando por a adiante todo o da en vez de se preocupar en desoxidar o cerebro eh ! baldreo, larchn, rufin Pois ben, amiguio ! se s once non me di todo o que vou repetir para vostede e para os seus compaeiros, que dito sexa de paso, non valen moito mis ca vostede, asegrolle que se quedar aqu todas as tardes de catro a seis, ata que o aprenda ! Entendido ? O lstrego de Zeus caendo sobre a clase non tera producido un abraio tan forte. Con esta terrible ameaza ficaron todos sumidos na mis absoluta das miserias. Ese da tanto Leboreiro coma os demais, do mis grande ao mis pequeno, beberon cunha desmesurada atencin as palabras do mestre que expua con carraxe, os abusos dos antigos sistemas de pesos e medidas e a necesidade dun sistema nico. E a pesar de non aprobar interiormente a medicin do meridiano Dunkerke-Barcelona e alegrarse polos problemas de Delambre e os p... reveses de Mchain, retiveron co mximo coidado os detalles e as peripecias polo seu propio ben e a inmediata salvacin. Pero Gorrin, Leboreiro, Tintn, o Sabichas, partidario do "Progreso", e o resto, xuraron e perxuraron pola virxe do Carme, que en recordo deste terrible susto, sempre haban de medir en ps e polgadas, como fixeran seus pais e avs, a quen non lles fora tan mal (esa si que era boa !) en troques de empregar este condenado sistema burricn que case os fixera quedar coma uns cagados aos ollos dos seus inimigos. A tarde foi mis tranquila. Aprenderan a historia dos Galos que eran tan bos guerreiros e eles tanto admiraban. Deste xeito, nin Leboreiro, nin Gorrin nin ningun quedou castigado s catro, xa que todos, e o xefe sobre todo, fixeran mprobos esforzos para agradar a esa mala pcora de Don Simn. Esta vez an ver. Tintn e os seus cinco guerreiros, que a medioda tiveran a sabia precaucin de meter a merenda nos petos, tomaron a dianteira mentres que os outros an buscar o seu
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 21

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

anaco de pan, e as cando estiveron diante dos inimigos e soou o berro de guerra de Lomberna "Abaixo os belrns !", eles xa estaban hbil e comodamente agochados, preparados para todas as peripecias da pelexa corpo a corpo. Todos levaban os petos ateigados de croios, algns incluso os levaban nos puchos ou nos panos de man; os que tian tirafondas aseguraban os ns da sa arma con moito tino; a maiora dos grandes an armados con cachaporras de espias ou con lanzas de abeleira cos ns pulidos ao lume e con puntas endurecidas; algunhas adobibanse con inxenuos debuxos obtidos a base de talladas na cortiza; aneis verdes e brancos alternbanse deseando unhas listas coma as das cebras ou as tatuaxes dos negros; era slido e bonito segundo Pipote cuxo gusto quizais non fose tan refinado coma a punta da sa lanza. Despois de que as vangardas entrasen en contacto por medio de recprocas descargas de insultos e un intercambio satisfactorio de pedrolos, o groso dos dous exrcitos enfrontouse. Con a penas cincuenta metros de separacin uns dos outros, espallados coma se fosen francotiradores, agochndose s veces detrs das matogueiras, brincando dun lado para o outro co fin de se protexer dos proxects, os adversarios desafibanse, inxuribanse, invitaban a achegarse, chambanse covardes e caghanetas e logo machacbanse a pedradas, para logo volver comezar. Pero ningn levaba a dianteira con claridade, ora eran os belrns os que levaban a iniciativa, ora de socato os lomberneses por medio dun golpe audaz pasaban a levar vantaxe erguendo ao vento as cachaporras, pero logo arredbanse diante dunha chuvia de croios. Porn, un dos belrns recibiu unha pedrada no nocello e volveu ao monte ranqueando; pola banda dos lomberneses, Gorrin empoleirado no seu carballo desde onde manexaba o tirafondas cunha destreza de mono, non puido esquivar a pedrada dun belrn en plena testa a el pareceulle que fora Fucios que o deixara todo ensanguentado. Mesmo se viu obrigado a baixar e pedir un pano para vendar a ferida, pero non se perfilaba un desenlace preciso. A pesar de todo, Chapletn emperrbase en levar prctica a emboscada de Tintn e polo menos deixar a un deles quente dica. As, despois de lle comunicar a sa intencin a Leboreiro, fixo o ademn de entrar s na matogueira ocupada por Tintn para atacar o inimigo polo flanco e fixo todo o posible para que o visen algns guerreiros belrns, simulando non se decatar da sa manobra. Comezou a arrastrarse e a andar a catro patas pola parte de arriba e escangallouse de risa cando viu como Miguel de La e outros dous belrns se puan de acordo para atacalo,
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 22

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

convencidos da sa forza colectiva fronte a un individuo illado. El seguiu, cara a adiante imprudentemente mentres que os tres contrarios, pola sa banda, xa estaban a rentes del. Nese momento, Leboreiro ceibaba un vigoroso ataque para ocuparse do groso da tropa inimiga e Tintn, que controlaba todo desde a matogueira, preparaba os seus homes para a accin : A voz veen, compaeiroz, atencin ! Chapletn estaba a seis pasos da retagarda do lado dos belrns, cando os tres inimigos, xurdindo de socato de entre as matogueiras, abalanzronse furibundos na sa persecucin. Simulando estar sorprendido polo ataque, o lomberns deu media volta e bateuse en retirada, pero o suficientemente amodo como para que estes gaasen terreo e cresen que o an pillar. Deseguido, pasou de novo pola matogueira onde estaba Tintn, seguido de moi preto por Miguel de La e os seus aclitos. Daquela Tintn deu o sinal para o ataque, saltou canda os seus cinco guerreiros e cortoulles a retirada aos belrns mentres berraba coma un tolo. A por Miguel de La ! Ah ! o asunto desenvolveuse coma a seda. Ante este inesperado golpe de efecto, os tres inimigos paralizados de medo, detivronse de speto, deron media volta para regresar ao seu campo e dous deles escaparon, tal e como o tia previsto Tintn. Pero a Miguel de La caronlle enriba seis pares de gadoupas, atraprono e levrono coma un paquete ao campo de Lomberna entre as aclamacins e os berros de guerra dos vencedores. Produciuse un desconcerto total no exrcito dos belrns que se bateu en retirada cara ao bosque mentres que os lomberneses, arrodeando o seu prisioneiro, celebraban a toda voz a sa vitoria. Miguel de La rodeado por catro ringleiras de gardas, case non se resista, desfeito polos acontecementos. Que amighio, seica nos pillaron ! dixo o gran Leboreiro, nun ton sinistro, espera un pouquio e vers. Vea oh !, vea non me faghades nada oh ! tatexou Miguel de La. Si, si, pa que nos sighas chamando merdentos e collns moles. Eu non fun ! Xrovolo ! Que me ides facere ? Trademe unha navalla, ordenou Leboreiro. Ai, mia madria ! Ai, mia mamaa ! Que me queredes cortare ? Az orellaz, berroulle Tintn.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 23

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E o nariz, engadiu Gorrin. E o pito, continuou o Sabichas. Sen esquecer os colloncios, completou Leboreiro imos ver se ti os tes moles ! Antes de cortar haber que atarllos, como se fai cos cuchos, aconsellou Gambeta, que aparentemente xa tia asistido a este tipo de operacins. Por suposto ! quen ten o cordn ? A vai respondeu Chapletias. Non me manquedes que llo digho mia nai, laiouse o prisioneiro. Paso tanto de ta nai coma do Papa, respondeulle Leboreiro cinicamente. E ao seor cura ! engadiu Miguel de La estarrecido. Reptoche que paso de todos eles, oches. E ao mestre, insistiu, choscando os ollos mis ca nunca. Que lle dean ! Ai, oh, moi bonito, por enriba anda nos vs con ameazas ! Aviados che tamos ! Agharda un pouco, cabrn. Pasdeme a capadoira ! E, coa navalla na man, Leboreiro abordou a sa vtima. Primeiro non fixo mis ca pasar o lombo da navalla polas orellas de Miguel de La, quen ao contacto co metal pensou que era de verdade e deu en choromicar e logo en berrar; deseguido, Leboreiro, satisfeito, non seguiu por este camio e pxose a "afiarlle" limpamente a roupa, como el dica. Comezou polo mandiln; arrincoulle os corchetes metlicos do colo, cortoulle os botns das mangas, as como os que abotoaban a parte dianteira do mandiln e logo esgazoulle os ollais. Gorrin, sacoulle esa prenda que se volvera intil. Os botns e os ollais do xersei levaron o mesmo camio, os tirantes tampouco se salvaron da depredacin e, logo, acabaron arrincndolle o xersei. Despois, pasaron camisa : desde o colo ata abaixo, sen esquecer as mangas, non se salvou ningn botn nin ningn ollal; a limpeza continuou co pantaln ao non se lle deixou nada : presillas, fibelas, petos, botns e ollais tamn; as xarreteiras elsticas que termaban dos calcetns fronlle confiscadas e os cordns dos zapatos cortados en trinta e seis anacos. Seica non tes canzoncillo ! exclamou Leboreiro, comprobando o interior dos pantalns, que xa os tia nos xeonllos. Moi ben, e aghora, lrghate ! dixo.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

24

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E coma un honrado xuz que, baixo un rxime republicano, sen xenreira nin temor, obedecese unicamente aos mandatos da sa conciencia, non lle propinou mis ca un slido e vigoroso patadn que foi dar no lugar onde o lombo perde o seu nome. Non haba nada que termase da roupa de Miguel de La, e este miserento e cativo choraba no medio dos inimigos que se chufaban del e o apupaban. Ven collerme aghora, machote ! berrou Chapletn, retranqueiro, mentres que o outro intentaba en van someter as faldras da camisa esgazada no pantaln e vestir o mandiln que lle colgaba dun lado sobre o xersei que xa non abotoaba. Vai ver o que che quere dicir aghora ta nai, rematou Gorrin, volvendo a poer o dedo na chaga. E pasenio, co sern que remataba, arrastrando os ps que malamente termaban os zapatos sen cordns, Miguel de La, chorando, saloucando e laindose xuntouse no bosque cos seus camaradas que o agardaban con ansiedade. Arroderono e axudrono tanto como as circunstancias o permitan. E al, no levante onde case non se distingua o seu grupo invadido polo crepsculo, bradaban os berros de triunfo e os insultos malvolos dos lomberneses vitoriosos. Finalmente, Leboreiro resumiu a situacin : Moi ben ! Xa teen o que merecen ! A ver se as aprenden, eses cabrns ! Logo, como non ocorra nada no linde, sendo ese da definitivamente seu, foron devalando polas chousas comunais do Souto ata a canteira do Pepio. E marcharon s ordes do seu xefe, cadrando e marcando o paso, cara a Lomberna, cantando a peito partido, en ringleiras de seis, brazos arriba e brazos abaixo, Leboreiro de lado, brandindo a cachaporra e Gorrin na vangarda empregando o seu pano de man ensanguentado como bandeira na punta da sa cachaporra de batalla.

A vitoria canta brindonos a barreira A liberdade gua os nosos pasos E de norte a sur a trompeta gherreira Soou para os combates.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

25

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

OS PRIMEIROS REVESES

Roderonme coma unha besta e coidan que me teen preso nas sas redes. Eu quero atravesalos ou pasarlles por enriba. Enrique IV (Carta ao Sr. de Batz, gobernador da vila de Euse, en Armagnac, 11 de marzo de 1586)

Os das que seguiron esta memorable vitoria foron mis tranquilos. O gran Leboreiro e a sa tropa, confiados no seu xito, mantian a vantaxe e lanzaban cargas terribles que facan tremer e recuar os belrns ata o linde entre unha tormenta de croios. an equipados coas sas lanzas de abraira afiadas con coitelo e pulidas con cristal, as como con sabres de madeira cuxa empuadura era de arame recuberta cun cordel de esparto; prudente, Miguel de La quedaba na retagarda e non houbo nin refns nin feridos. Isto puido continuar as durante moito tempo, mais para a desgraza de Lomberna, a clase do sbado pola ma foi desastrosa. O gran Leboreiro, que con todo, tentara meterse na chencha os mltiplos e submltiplos do metro, confiado na palabra de Don Simn, que dixera que cando se aprenda para un tipo de medidas xa se aprenda para todas, non quixo escoitar cando se lle dixo que o quilolitro e o mirialitro non existan. Embarullou tan ben o hectolitro co celamn e o cuartillo, as como os seus coecementos acadmicos coa sa experiencia persoal que se va claramente e sen posibilidade de escapatoria, castigado de catro a cinco da tarde primeiro, e mesmo mis tempo se fose preciso, se non daba cumprida satisfaccin s esixencias recitatorias do mestre. Que mamn poda chegar a ser Don Simn cando se lle meta algo entre cella e cella ! A mala sorte quixo que tanto Tintn, como Chapletn e Pipote se atopasen na mesma situacin ca el. Non quedaba mis ca Gorrin, que se zafara e o Sabichas que sempre saba todo para conducir a tropa de Lomberna, reducida de seu pola ausencia de Gambeta, que non viera ese da porque tivera que levar a cabra ao castrn e algns mis que se viran na obriga de volver a casa para o bao semanal. Ao mellor era mellor non ir esta tarde ? aventurou Leboreiro, pensativo.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

26

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Gorrin deu un chimpo Non ir ! Ten cada ocorrencia este xeneral ! Pero quen se cre que son eu ? Quere que quedemos coma uns caghainas, ou que ? Leboreiro, sorprendido, rendeuse ante tales razns e quedou en que tan pronto como fose liberado el, Tintn, Pipote e Chapletn (e deixaran os miolos no esforzo) habanse de achegar ao posto de combate. Pero estaba inquieto. Como o amolaba a situacin ! merda ! que el, o xefe non puidese estar al para dirixir a manobra nun da que se adiviaba complicado. Gorrin tranquilizouno, e despois dunha breve despedida, s catro en punto liscou, franqueado polos seus guerreiros cara ao campo de batalla. Non obstante, a nova responsabilidade facao pensar, e preocupado por non se sabe moi ben que, non caeu na conta de agochar os seus homes antes de chegar trincheira da Matogueira Grande. Por outra banda, os que se adiantaran foran os belrns. Sorprendidos de non ver a ningun, encargranlle a Fucios que rubise a unha rbore e dese contas da situacin. Fucios, desde a sa faia, viu como a tropia avanzaba imprudentemente polo camio e unha ledicia desbordante e silenciosa que inundou todo o seu ser, fixo que se retorcese coma unha angua dentro dunha rede. Informou inmediatamente os seus compaeiros da inferioridade numrica do inimigo e da ausencia do gran Leboreiro. O Azteca dos Vaos, que non peda mis ca vingar Miguel de La, ideou ao momento un plan de ataque e expxoo : Primeiro an facer coma se nada, enfrontaranse coma sempre, avanzaran, logo recuaran, avanzaran outra vez ata a metade do camio, e despois de simular unha retirada, volveran todos en tromba ao campo inimigo, mallar nos que se resistisen, capturar todos os prisioneiros que puidesen, e traelos ao linde onde sufriran a sorte dos vencidos. Quedaba claro que cando dese o berro de guerra : A por eses caghanetas todos o seguiran brandindo a cachaporra. Anda non baixara ben Fucios da faia cando a gorxa de Gorrin emitiu o desafo de costume desde o centro da Matogueira Grande : A polos belrns ! e a batalla comezou coma decote. Como xeneral, Gorrin debera ter quedado en terra dirixindo o seu exrcito, pero o costume, o condenado costume de agatuar pola rbore fixo calar todos os escrpulos de comandante en xefe e rubiu polo carballo para lanzar desde arriba os proxects contra as filas adversarias.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 27

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Instalado nun gallo escollido con moito tino, axustou o punto de mira estirando a goma, co coiro no medio a medio e as tiras de caucho igualadas soltou o proxectil que saa asubiando polo lado dos belrns esgazando follas ou chocando contra un tronco e facendo toc. Gorrin pensaba que as cousas ocorreran coma os das precedentes e non sospeitaba en ningn momento que os outros fosen tentar un ataque e lanzar unha carga porque cada agarrada, desde o inicio das hostilidades, acabara nunha derrota ou nunha retirada por parte deles. Durante media hora todo foi ben. Tia o sentimento do deber cumprido e estaba tranquilo porque empregaba sensatamente os seus croios, pero tras or o berro do Azteca, viu que a horda dos belrns chegaba con tal velocidade, ardor, impetuosidade e seguridade que quedou cravado na sa pla sen poder dicir hoste nin moste. Os seus guerreiros, despois de or ese tremendo estrondo e ver aquela demostracin de forza con chuzos e cachaporras, ficaron abraiados, desmoralizados e batronse en retirada ao momento. Liscaron cara canteira do Iagho, a fume de carozo, cos ps golpendolles as cachas e sen se atrever a virar a cabeza, crendo que tian na chepa a todo o exrcito inimigo. Malia a superioridade numrica, a columna dos belrns reduciu o paso cando chegou Matogueira Grande temendo algn croio desesperado, pero como non reciba nada, entrou con valenta na espesura da matogueira e comezou a bater o campo. Que mala pata ! non se va nada, non se atopaba a ningun e xa o Azteca estaba a refungar cando descubriu o nio de Gorrin, anicado na sa rbore coma un esquo sorprendido. Ouse entn un ohhhh ! de triunfo ao velo e felicitndose a si mesmo de que o asalto non fose intil, ordenoulle baixar inmediatamente. Gorrin, que saba a sorte que o agardaba se abandonaba o seu nio e como anda tia algns croios no peto, respondeu inxuriosa orde que antes morrera pero non se rendera, como o dixera o clebre xeneral de Cambronne. Estaba a escaravellar os petos do pantaln, cando Azteca, sen reiterar a sa invitacin descorts, ordenoulles aos seus homes que cazasen aquel moucho a pedradas. Anda non preparara o tirafondas cando unha chuvia de croios xa o estaba lapidando : Gorrin cruzou os brazos diante da cara para protexer os ollos coas mans. Por sorte para el, moitos dos belrns fallaban os tiros precipitados como estaban no lanzamento dos proxects, pero estes s eran uns poucos porque haba moitos
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 28

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

que atinaban : Pumba, no lombo ! pumba, nos focios ! pumba na rabadilla ! pumba nas pernas ! chupa esta, bonitio ! Xa baixars, ho ! xa baixars, mia xoia ! dica o Azteca. E de feito xa non lle daban as mans para ampararse e fregarse. ase render sen condicins, cando o berro de guerra e o abraiante bramido do seu xefe que traa as sas hostes de volta ao combate o liberou do terrible suplicio como por encantamento. Devagar, primeiro apartou un brazo e logo outro, apalpouse e mirou...e.. o que viu. Hostiaaas ! Hostiaaas ! O exrcito de Lomberna, sen folgos e berrando, chegaba Matogueira Grande con Tintn e Chapletn cabeza mentres que no linde dos belrns, en tropel, arrastraban e levaban prisioneiro a Leboreiro. Leboreiro ! Leboreiro ! Me cagho na puta, Leboreiro ! laibase Gorrin . Como puido ocorrer ? Me cagho na puta e na nai que a pariu ! A maldicin desesperada de Gorrin resoou na banda de Lomberna que chegaba ao seu rescate. Leboreiro ! chamou Tintn Non zt a ? E contou : ztaban a chegar na parte baixa do Zouto, cando viu que oz nozoz zcapaban coma lebrez, lanzouze e dxollez : Alto a ! De onde videz ? e Gorrin ? Gorrin non zei que raioz fixo e zt empoleirado no zeu carballo. E Zabichaz ? Zabichaz ?... Non zabemoz ! E vz deixdeloz az ? Me cagho en tal ! prizioneiros doz belrnz, non tedez collo... ! Vamoz ! Vea ! Adiante ! Daquela largouze e fomoz detraz del berrando pero el a vinte pazoz miz adiante ca nz e elez, zeguro, zeguro que o pinzaron. Ai, si ho, pillrono ! Cagho no demo ! maldiciu Gorrin, sufocado, baixando do carballo. Non quedemos aqu coma parvos ! Hai que liberalo ! Son o dobre ca ns, observou un dos fuxidos que se volvera prudente, de seghuro que nda han pescar alghn mis se imos e iso o que imos ghaar. Como somos tan poucos non nos queda mis ca sperar. Despois de todo tampouco o van comer. Non, razoou Gorrin, pero os seus botns ? E pensar que todo iso foi pra me liberar ! Ai, que mala sorte ! Tia razn cando nos dica que non visemos hoxe. Sempre lle hai que facer caso ao xefe !
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 29

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Pro onde est o Sabichas ho ? Ninghin viu o Sabichas ? Sabes se o capturaron ? Non, dixo Gorrin penso que non, eu non vin que o levasen, debeu fuxir polas matogheiras da parte alta... Mentres os lomberneses se queixaban e Gorrin, no desarraigo da desfeita, recoeca as vantaxes e a necesidade dunha disciplina frrea, ouse a chamada dunha perdiz que os estremeceu. o Sabichas, dixo Chapletn. En efecto, era el, agochrase no momento do asalto coma un raposo polas matogueiras e fora quen de escapar dos belrns. Via da parte alta do monte e seguro que vira algo porque dixo : Ai, ai, ai, compaeiros !, a que est levando Leboreiro ! Non vin moi ben, pero estbanlle zoscando duro ! Botouse a requisar entre o grupo cordas e alfinetes para termarlle da roupa do xeneral que de seguro non haba de sar ben librado. E, en efecto, no linde estbase desenvolvendo unha escena terrible. Primeiro envolto, enrolado, arrebolado polo remuo dos adversarios ata o punto de non chegar a entender nada, o gran Leboreiro recuperouse un pouco e volveu en si e, cando o quixeron tratar coma un prisioneiro e se achegaron a el navalla en man, demostroulles a eses lambecs quen era un lomberns. Coa cabeza, cos ps, coas mans, cos cbados, cos xeonllos, cos cadrs e cos dentes, mallaba, couceaba, saltaba, losqueaba, zoscaba, boxeaba, morda, defendase con todas as sas forzas, derrubaba a uns, esgazaba a outros, deixballe un ollo morado a este, cruzballe a cara a aquel, esmagaba a un terceiro e pum por aqu e pumba por al, e zas noutro lado, de tal xeito que, deixando media manga do mandiln no combate, ase desembarazando do fato inimigo e xa se estaba botando a correr cara a Lomberna cun pulo irresistible, cando unha cambadela traidora de Miguel de La o tirou ao chan e deu cos focios nunha toupeira cos brazos cara a adiante e a boca aberta. Non puido dicir nin cho, e antes de que lle dese tempo a pensar en prse de p, doce rapaces precipitronse dereitio sobre el e paf ! e paf ! e pum ! e pumba ! agarrrono polas catro extremidades, mentres que un deles o rexistraba, lle confiscaba a navalla e o amordazaba co seu propio pano de man. O Azteca, que dirixa a manobra, deulle a Miguel de La, o salvador da situacin, unha vara de abeleira e recomendoulle precaucin intil que arrease mis forte cada vez que o outro fixese o mis mnimo movemento. De feito, Leboreiro non
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 30

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

era home a se deixar apoucar e as foi como logo se lle puxeron as cachas todas mazadas de xeito que se tivo que tranquilizar. Apanda con esta, porco ! dica Miguel de La As que me queras cortar o pito e os collns ehh ! e se... e se chos cortamos a ti aghora ! Evidentemente, non llos cortaron, pero non quedou ningn botn, nin ollal, nin corchete, nin cordn que escapase sa avaricia vingadora e Leboreiro, vencido, despoxado e mallado, ficou libre e no mesmo estado lamentable que quedara Miguel de La haba cinco das. Pero o lomberns non chorimicaba coma o belrn, tia esprito de xefe e el anda que botase escuma pola boca da carraxe que levaba dentro, non semellaba sentir dor fsica. As, cando quitou a mordaza, non dubidou en cuspirlles aos verdugos virulentas invectivas e soltar o seu incoercible desprezo e a sa xenreira vivaz, pero falara demasiado pronto e a horda vitoriosa, segura de telo sa merc, volveulle a zorregar uns bos cachaporrazos e a dar unhas cantas patadas mis. Daquela, Leboreiro, vencido unha vez mis, consumido pola rabia e a desesperacin, bbedo de xenreira e de desexo de vinganza, marchou de al coa cara desencaixada, deu uns pasos e logo deixouse caer detrs dunha matogueira como para chorar a pracer ou para buscar algunhas espias que lle permitisen aguantar o pantaln nos cadrs. Dominouno un xenio tolo : patexou, apertou os puos, retrincou os dentes, mordeu a terra e logo coma se este beixo acedo lle inspirase algo subitamente, parou en seco. As cores cobres do solpor baixaban a travs das plas semiespidas do bosque, anchendose no horizonte, amplificando as lias e ennobrecendo a paisaxe vivificada por unha lufada. Os cans das casas ladraban tirando canto podan das sas cadeas, un corvo chamaba polos compaeiros para a retirada; os belrns calaron e non se oa nada dos lomberneses. Leboreiro, agochado detrs da matogueira, descalzouse (era doado) meteu o que quedaba dos calcetns nos zapatos vivos de cordns, quitou o xersei e o calzn, envolveunos xuntos arredor dos zapatos e logo meteuno todo no mandiln co que acabou facendo un fardelo atado polas puntas e s conservou enriba a camisa cuxas faldras ondeaban ao vento. Entn, collendo o fardio nunha man e coa outra remangando a camisa, pxose de p dun golpe, fronte a todo o exrcito inimigo e deu en insultar os vencedores, chamndolles vacas, porcos, cabrns e covardes; acabou por amosarlles o cu sinalndoo
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 31

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

cun dedo enrxico e largouse correndo co solpor, perseguido polas imprecacins dos belrns e coa consabida sarabiada de croios que zoaban nos seus odos.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

32

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

AS CONSECUENCIAS DUN DESASTRE

Golpe tras golpe. D tras d. Ah ! o esforzo maior. Victor Hugo (L'anne terrible).

Teen boa razn os que din que unha desgraza nunca vn soa ! O Sabichas foi quen haba de formular este aforismo, malia non ser o seu autor. Cando Leboreiro chegou curva do camio do Souto, xurando e berrando contra os lambecs dos belrns, con pelos, camisa e demais ao vento, en vez de se atopar cos compaeiros, deu co to Cefirino un vello soldado de frica ao que alcumaban Beduno. Desenvolva a modesta tarefa de gardamontes, funcin que quedaba patente por outro lado na placa marela ben lustrada que brillaba entre os pregues do seu mandiln azul, sempre impecable. Por sorte para Leboreiro, Beduno, representante da forza pblica en Lomberna, estaba algo xordo e tampouco va moi ben. Ao volver da sa vixilancia diaria ou case diaria tivera que facer un alto no camio ao ouvir os berros de guerra de Leboreiro mentres este se debata a porrazos cos belrns. Como daba a casualidade de que xa fora vtima das burlas e xogadas dalgns pillabns da vila, non dubidou nin un segundo de que aquelas invectivas virulentas do fuxido en coiros an dirixidas cara a el. A cada paso, anse confirmando mis as sas sospeitas, sobre todo cando ou, entre outras, as palabras de porco e merdn que na sa cabecia cadrada e lxica, s se podan aplicar a un representante da lei. Decidido a castigar o insolente o deber ante todo que atentaba contra os bos costumes e asemade contra a sa dignidade de maxistrado, foi detrs del para pillalo ou polo menos recoecelo co fin de que a quen corresponder lle administrase a malleira que, segundo el, mereca. Pola sa banda, Leboreiro tamn vira a Beduno mais ao decatarse das sas intencins hosts tras orlle berrar "larchn", atallou esquerda de socato cara zona alta do monte e desapareceu entre as matogueiras mentres o outro berraba coma un tolo brandindo o seu bastn : Moinante ! Como te colla ! Agochados na Matogueira Grande e abraiados pola inesperada aparicin, os lomberneses seguan a persecucin de Beduno cos ollos abertos como pratos.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 33

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

el ! si, si, el ! dixo o Sabichas ao ver o seu xefe. Fxollez unha boa xogada ! observou Tintn Que tipo ! a inflexin da sa voz denotaba toda a admiracin que lle profesaba ao xeneral. Canto mis nos vai amolar o vello este, oh ? dixo Gorrin fregando as feridas coas palmas das mans secas e calosas, mentres matinaba en enviar a Tintn e ao Sabichas para que atraesen a Beduno fra do lugar onde se tia que agochar Leboreiro, botando unha serie de eptetos coloreados e fortes como : vello verde, pedorretas, maricn, sifiltico africano e outros que aprenderan escoitando as conversas entre os vellos do lugar. Pero non fixo falta chegar a porque o vello soldado pronto volveu a descender polo camio xurando contra eses moinantes aos que lles haba dar un bo tirn de orellas e mandar ao hospital un da destes para que lles fixesen compaa aos ratos do soto durante un par de horas. Gorrin imitou inmediatamente o canto da perdiz como sinal de reagrupamento de Lomberna e despois da resposta que lle chegou, emitiulle tres novos asubos consecutivos ao seu amigo acurralado para indicarlle que non haba mouros na costa. Detrs das matogueiras, axia se foi achegando a silueta indecisa e branca de Leboreiro co seu fardelo na man e os trazos da sa cara desencaixada pola carraxe. Que tal ho ? que tal, meu ? Foi todo o que puido articular Gorrin, quen con bgoas nos ollos e os dentes apertados, brandiu un puo ameazador en direccin dos belrns. Logo, arrodearon a Leboreiro. Entre os membros da banda, requisronse todos os cordns e corchetes para que Leboreiro puidese arranxar algo a roupa e volver vila o mis presentable posible. Nun zapato puxronlle unha corda de ltego, no outro un anaco da empuadura dunha espada; con anacos de soga suxeitronlle os calcetns nos xeonllos e atoparon un imperdible para unir a petrina. O propio Gorrin, nun arrouto de sacrificio, quera desfacer o seu tirafonda de ghoma para que lle servise de cinto ao seu xefe, pero o outro opxose nobremente a tal accin e cunhas espias pecharon os buracos mis grandes. Por desgraza, o mandiln colgballe bastante por atrs, a camisa bocexballe irremediablemente polo pescozo e a manga esgazada que lle faltaba un anaco constitua a irremediable testemua da terrible loita que mantivera o guerreiro. Cando estivo mis ou menos arranxado e despois de botarlle unha ollada morrienta sa estrafalaria indumentaria e estimar o nmero de patadas no cu que lle
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 34

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

custara o adobo, resumiu as sas aprehensins cunha frase lapidaria que estremeceu ata a ltima fibra dos soldados : Mia madria ! que tunda me agharda na casa ! Un silencio sombro acolleu esta premonicin. Evidentemente para o grupo non haba ningn tipo de obxeccin que facer e coa noite que avanzaba produciuse o lamentable e silencioso regreso cara vila. Foi ben diferente esta volta a casa respecto do luns anterior ! A noite silandeira e pesada aumentaba a sa tristura, nin unha estrela se elevaba nas nubes que invadiran de socato o ceo, os valados grises que bordeaban o camio semellaban seguir en silencio a sa desfeita, as plas dos arbustos pendan coma as do salgueiro chorn, mentres que eles andaban arrastrando os ps coma se as solas dos zapatos recibisen todo o peso da dor humana e da morria do outono. Ningn deles dica nada para non empeorar as dolorosas preocupacins do xefe vencido e para aumentar anda mis a sa pena, chegballe co vento do suroeste o canto de vitoria dos belrns triunfantes que volvan para a casa.

Eu son cristin, vela a mia ghloria, A mia espranza e o meu sustento...

En efecto, os belrns eran beatos e os lomberneses roxos. Pararon no Tileiro Grande coma sempre e Leboreiro rompeu o silencio : Quedamos pa ma pola ma preto do lavadoiro ao seghundo repenique p misa dixo cunha voz que procuraba manter firme, pero que denotaba a travs do seu tremor, a anguria que o esperaba polo futuro negro e incerto ou mellor dito moi certo. Si responderon os outros simplemente, e Gorrin, o lapidado, acheguselle para lle dar a man en silencio, mentres a tropia se espallaba rapidio polos sendeiros e camios que os levaban aos seus respectivos domicilios. Cando Leboreiro chegou casa do seu pai, preto da fonte do alto, viu o candil de petrleo acendido no cuarto do pote e a travs dunha fsgoa das cortinas, observou como a sa familia xa estaba ceando. Foi entn cando se estremeceu pois tal constatacin cortaba de raz as sas ltimas esperanzas de non ser visto levando unha vestimenta mis ben desleixada por causa dun fatal destino.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

35

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Pero tamn se deu conta de que tarde ou cedo a ter que entrar, e disposto a aguantar estoicamente todo o que lle botasen, ergueu o ferrollo da cocia, atravesou a estancia e empurrou a porta do cuarto do pote. O pai de Leboreiro dballe unha grande importancia enstrucin na medida en que el estaba completamente desprovista dela. As, cando comezaba o curso escolar, esixalle ao seu fillo unha aplicacin no estudo que non era directamente proporcional respecto das aptitudes intelectuais do alumno Leboreiro. De cando en vez, a falar do tema con Don Simn e pedalle con insistencia que non lle quitase ollo ao seu fillo e que lle dese unhas boas labazadas cada vez que o xulgase necesario. Aseguraba que non haba ser el quen lle dese a razn ao fillo como o facan algns pais bobos que non saban o que era bo para a sa prole e engada que cando estivese castigado na clase, el, como pai que era, haballe dobrar a racin na casa. Como se pode ver, o pai de Leboreiro tia unhas ideas pedagxicas bastante reaccionarias, as como uns principios moi claros e malia non os aplicar con xito, polo menos, facao con conviccin. Esa tarde precisamente, cando levara as vacas a abeberar, pasara ver o mestre de escola que fumaba a pipa nos soportais da casa do concello, preto da fonte do centro e fralle preguntar polo comportamento do seu fillo. Foi a cando soubo que este estivera castigado ata as catro e media, e que a esa hora recitara de corrido a leccin que non soubera pola ma, o cal probaba que cando el quera... poda. Ai, langhrn ! exclamou o pai Pode crer que non leva un triste libro p casa ? nchao de deberes, copias, verbos, de todo o que vostede queira ! Perda coidado, que hoxe hadir quente p cama ! O pai de Leboreiro atopbase nesta disposicin anmica cando o seu fillo cruzou a soleira da porta. Estaban todos no seu sitio e xa tomaran a sopa. O pai, coa boina na cabeza e co coitelo na man, dispase a colocar sobre unha guarnicin de repolo as talladas de toucio, cortadas en anacos de diferente tamao, segundo o estmago e a condicin do destinatario, cando rinchou a porta e apareceu o seu fillo. Home, seique xa cheghaches ! dixo cun ton medio-seco e medio retranqueiro que non anunciaba nada bo. Leboreiro xulgou prudente non responder e dirixiuse ao seu lugar ao fondo da mesa sen coecer polo demais as intencins paternas.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 36

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Bebe a sopa rosmou a nai xa arrefriou. E abrchame o mandiln dixo o pai parcesme un tratante de cabras. Leboreiro intentou recompor cun xesto tan enrxico coma intil o mandiln que xa logo lle colgaba das costas pero non abotoou nada como era natural. Stouche dicindo que abroches o blusn, repetiu o pai e antes de nada, de onde vs con esas pintas ? Digho eu que non sairs de clase a estas horas ? Perdn o corchete do mandiln murmurou Leboreiro evitando unha resposta directa. Ai ! Que farta me tes ! Deus me perdoe, seor !, exclamou a nai Manghantes ! Porcallns ! rompen todo, esghazan todo, estraghan todo. Que imos facer con eles, ho ? E as manghas ? interrompeu outra vez o pai Seique tamn perdiches os botns ? Si confesou Leboreiro. Este novo descubrimento, xunto co retraso do regreso casa, provocou unha situacin singular e anormal que esixa un exame polo mido. Leboreiro sentiuse arroibar coma un tomate. Merda ! ase montar unha ben boa ! Achghate ata aqu, ponte a no medio ! O pai ergueu a pantalla do candil e baixo os catros pares de ollos inquisidores da familia, apareceu Leboreiro en toda a extensin do seu desastre, empeorado anda mis se cabe, polos remendos precipitados dunhas mans entusiastas e con boas intencins pero pouco hbiles que en lugar de temperar o seu aspecto acabaron empeorndoo. Me cagho en tal ! Moinante ! Langhrn ! Larchn ! berraba o pai despois de cada novo descubrimento Nin un triste botn no ghras nin na camisa, spias pa abrochar a petrina, un imperdible pa aghuantar do pantaln, fos nos zapatos. Pro de onde saes porco do Demo ? berrou Leboreiro pai, que xa dubidaba de que el, probo cidadn, puidese procrear semellante mamarracho, mentres que a nai se laiaba do traballo que lle daba cada da da sa existencia ese folgazn, ese cafre, cretino, porco de fillo e seghuro que anda has pensar que isto vai seghir as moito tempo, eh ! Hache parecer que vou seghir ghastando os cartos educando e mantendo un manghalln coma ti, que non rasca bla nin na casa nin na scola, nin en ninghunha parte, porque sabers que hoxe pola tarde falei co teu mestre ?
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 37

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

... ! Hastacordar desta, ho ! has ver como os correccionais non s tn feitos pos cans. Loubn ! ... ! En primeiro lughar, hoxe quedas sen cear ! e me caghontal, quresme dicir dunha vez de onde sacaches esa pinta. ... ! Ha, ha, non queres dicir nada, cabrn ! Xa vexo ! Pois spera a ho ! Cagho en tal, hasme contar todo aghora mesmo ! Leboreiro pai colleu entn, entre a lea amontoada na cheminea unha vara de amieiro dura e flexible, arrincoulle a camisa, baixoulle os pantalns e arreoulle ao seu fillo unha malleira desas que fan historia na vida de calquera rapaz e este revolvase, torcase, rabexaba, protestaba e berraba, berraba tanto que ata os cristais vibraban. Logo, cumprido o seu acto de xustiza, engadiu cun ton seco que non admita ningn tipo de rplica : E aghora lisca p cama, rapidio ! Cagho na hostia ! e que oia un cho ! Leboreiro, canso, estricouse no xergn de lio e de palla de avea, cos sos rotos, o cu ensanguentado, a cabeza fervendo; deu voltas na cama meditando longo e tendido sobre o seu desastre e finalmente quedou durmido.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

38

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

PLAN DE CAMPAA

... no simple aparato dunha beleza que acabamos de arrincar do sono. Racine (Britannicus, acto II, escena II).

ma seguinte, ao espertar dun sono profundo e pesado coma a resaca dunha boa bebedeira, Leboreiro espreguizouse amodio con sensacins de mazaduras nos riles e baleiro no estmago. Veulle cabeza o que lle pasara o da anterior coma un bafo de calor que sobe testa e arroibou. A roupa tirada ao p da cama e por a adiante de calquera maneira, testemuaba pola sa desorde a profunda turbacin que invadira o seu propietario ao se espir. Leboreiro pensou que a ira paterna deba estar un pouco amortecida tras unha noite de sono. Calculou a hora polos rudos da casa e da ra porque os animais volvan do bebedeiro e sa nai encaldaba as vacas. Para non pr a proba outra vez os rigores correctivos familiares, era hora de erguerse e acometer as tarefas que lle eran encomendadas coma todos os domingos pola ma, a saber : limpar e darlle brillo aos cinco pares de zapatos da familia, encher o anllar de lea e os depsitos de auga. Botouse fra da cama e puxo o pucho; logo, levou as mans ao cu que estaba quente e anda lle doa; como non tia espello para mirarse, torceu a cabeza sobre os ombreiros todo o que puido e comprobou que estaba vermello con raias violetas ! Seran os sinais que lle deixou a cachaporra de Miguel de La ou os varazos de seu pai ? Sen dbida, haban de ser os dous. Arroibou de novo de rabia e vergoa. Malditos belrns ! Habanlle paghar isto ! Puxo os calcetns decontado e buscou o pantaln vello que levaba cando lle tocaba facer unha tarefa na que se poda luxar e estragar a "roupa boa". E desde logo ese era o caso, carallo ! Pero non captou a irona da situacin e baixou cocia. Comezou por aproveitar a ausencia da sa nai e coller na artesa un corrosco de pan que agochou no peto e a cada pouco chantballe os dentes e dballe unha boa trabada que lle distenda as queixadas; e logo comezou a varrer coa xesta dilixentemente coma se a vspera non ocorrese nada. Seu pai, que estaba a colocar a vara no piar de pedra situado no medio a medio da cocia, botoulle unha ollada rpida e severa pero non abriu a boca.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 39

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Cando rematou coas tarefas e despois de almorzar unha cunca de sopa, sa nai pxose a quitarlle os piollos e a cotra coma todos os domingos... Cmpre dicir que Leboreiro, coma os seus compaeiros coa excepcin do Sabichas, mantia coa auga unha relacin digamos distante, extrafamiliar pois temaa tanto coma o seu gato Mitis. A verdade que s lle gustaba chapuzar nas pozas da ra e como forza motriz que fai xirar os muos de pas que el mesmo construa cun eixo de sabugueiro e aspas de abraira. Malia as perrenchas de Don Simn durante a semana, endexamais se lavaba, quitado as mans que haba que amosar na inspeccin de limpeza e anda as empregaba, as mis das veces, area no canto de xabn, por iso o domingo non tia mis remedio que pasar por a, iso si : rosmando. Sa nai, armada cun anaco de esparto convenientemente mollado e enxaboado, refregballe enerxicamente a cara, o pescozo, a parte de atrs das orellas e coa mesma enerxa chegaba ata o fondo dos odos cunha esquina do trapo mollado, retorcido en forma de broca. Ese da abstvose de berrar e despois de que se lle entregase a roupa do domingo, permituselle ir praza cando soou o segundo repenique, non sen antes lle facer a observacin de que agora volvese a facer o da vspera, cunha irona totalmente desprovista de elegancia. O exrcito de Lomberna xa estaba al, falando e laretando, remoendo a desfeita e agardando o xefe con ansiedade. Leboreiro limitouse a mergullarse no medio do grupo, lixeiramente emocionado por todos aqueles ollos brillantes que o interrogaban en silencio. Pois si ! Dronme unha boa malleira. E qu, non morrn, non ? Aqu tou ! Non quita que lles debamos unha boa e que as han de paghar, oh ! Esta maneira de falar, que nun primeiro momento e para un non iniciado parecera desprovista de toda lxica, foi admitida por todos. En efecto, Leboreiro foi apoiado na sa opinin por medio de aprobacins unnimes. Isto non pode seghir as ! continuou. Hai que buscar algho. Non quero volver a levar unha malleira, primeiro porque non me volveran a deixar sar e seghundo porque hai que facerlles paghar a donte. molo pensar durante a misa e volvemos falar pola tarde. Nese momento pasaron en grupo as rapacias que tamn se dirixan misa. Ao atravesaren a praza, miraron con curiosidade para Leboreiro co fin de ver a cara que pua, porque estaban ao tanto da gran batalla e todas saban, polo irmn ou polo
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 40

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

curmn, que a vspera o xeneral sufrira a sorte dos vencidos malia unha heroica resistencia e volvera para a sa casa despoxado e nun estado lamentable. Baixo os mltiples focos de todas aquelas miradas, Leboreiro, anda non sendo tmido de por si, arroibou ata as orellas. O seu orgullo de macho e xefe sufra como nunca pola sa derrota e por esa especie de decadencia pasaxeira, que empeorou anda mis se cabe cando a sa mocia, a irm de Tintn, lle pousou unha tenra e preocupada mirada, unha mirada desolada e hmida que expresaba, s claras, que comparta a sa desgraza e que segua mantendo o amor, a pesar de todo, para o elixido do seu corazn. Malia as inequvocas mostras de simpata, Leboreiro non quera quedarse a e empebase en xustificarse por completo vista da sa namorada. Abandonou o grupo, levou parte a Tintn e preguntoulle a soas : Ti polo menos contaraslle ben as cousas ta irm ? Teno por zeguro, afirmou o outro ela choraba de carraxe e dica que ze tiveze diante a Miguel de La, teralle arrincadoz oz olloz. Dixcheslle que fora pa liberar a Gorrin e que se vs andsedes mis espelidos non me teran botado man tan facilmente ? Zi ho, ztoucho dicindo ! Inda lle dixen que durante o tempo que che ztiveron zorregando, non choraraz nada de nada e que por riba pra rematar ti amozchezllez o cu. Zi ho, ze vizez como me zcoitaba, compaeiro. Non por dicilo pro, a noza Mara, zt tulia por ti, eh, zi ho ! Ata me dixo que che deze un bico, pero entre noz, entendez, entre homez, izo non ze fai, pareceriamoz parvoz, non quita que az cousaz ztn a, compaeiro; az mullerez, ... cando ztn por un... Tamn me dixo que a prxima vez, ze lle daba tempo, tentara ir traz noza por ze te volvan coller, entendez, ela cozera oz bontnz. Non me van enghanchar nunca mis, cagho na cona ! Por esas non paso ! dixo Leboreiro, emocionado de todas maneiras pero dille que cando vaia feira do Vercel heille traer unha rosca de pan de ovo, non unha minghalla de nada senn unha ben ghrande, non sabes ? unha de seis patacns con das notias e non unha. Oh ! Que contentia ze vai poer a noza Mara, cando llo diga, amiguio replicou Tintn que xa estaba a pensar que a sa irm sempre comparta con el as sas larpeiradas e mesmo engadiu traizondose a el mesmo nun arrouto de xenerosidade habmolo de zampar oz trez xuntoz. Pro non vai ser pa ti, nin pa min, pa ela !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

41

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Home claro ! Ben o zei. Eu dicao por ze por un cazual, ze lle ocorreze a ela compartilo ! ndas, concluu Leboreiro pensativo e entraron cos outros na igrexa, mentres as camps repenicaban con toda a forza. Cando chegaron a cadanseu posto dentro da igrexa, dicir, praza que as conveniencias, o vigor persoal e a fortaleza dos puos lles atriburan pouco a pouco, logo de contendas mis ou menos longas (as mellores prazas eran as que estaban mis preto dos bancos das rapazas) sacaron dos petos un rosario, un libro de misa ou unha estampa piadosa co gallo de quedar ben. Leboreiro sacou do peto da chaqueta, coma os seus compaeiros, un devocionario vello de coiro usado, con letras enormes, herdado dunha ta avoa que non va moi ben, e abriuno nunha pxina calquera, co fin de adoptar, el tamn, unha postura mis ou menos exenta de reproches. Pouco interesado polas oracins, colleu o libro do revs e dirixiu unha mirada ausente cara aos inmensos caracteres dunha oracin de casamento en latn, que nin lle a nin lle via e pxose a pensar no que lle propora esa tarde aos seus soldados, porque xa se andaba na cabeza que aqueles aparvados non an propor ningunha idea coma decote e unha vez mis recaera sobre el, a responsabilidade de decidir cmo se an enfrontar ao terrible perigo que os ameazaba a todos en maior ou menor medida. Tintn tivo que empurralo varias veces para que se axeonllase, erguese e sentase nos momentos indicados polo ritual e observou a tremenda contencin de esprito do seu xefe, que non mirara unha soa vez para as rapazas que si lle botaban, de cando en vez, unha ollada para ver qu cara pua un tras recibir unha boa malleira. Leboreiro, partidario das solucins radicais, s quedou cunha das diversas estratexias que se lle ocorreran e pola tarde, tras as vsperas, cando tivo lugar o consello xeral dos guerreiros de Lomberna na canteira do Pepio, expuxo clara e friamente o seu plan sen dar moitas voltas. A nica maneira de que non nos volvan a estraghar a roupa que non a levemos posta, polo que propoo que loitemos en pelotas ! En pelotas ? retrucaron varios compaeiros sorprendidos e mesmo un pouco asustados por ese procedemento violento que quizais turbaba tamn algo o seu sentido do pudor. Esatamente dixo Leboreiro se recibsedes vs a tunda, non dubidariades en dicir que si.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 42

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E a modo de men, co fin de convencer a galera anda que sen nimo de impresionala, Leboreiro pxose a relatar os sufrimentos fsicos e morais que padecera no monte e a entrada quente na casa. Anda as, obxectou Pipote se pasa alghn por al ou se un mndigho aparece polo lughar e nos rouba a roupa ou incluso se Beduno se deixase ver outra vez En primeiro lughar, a roupa mola aghochar e se fai falta deixamos al alghn pa que dea conta dela. Logho, se pasa alghn por al e lle molesta vernos as, pois que mire pr outro lado. En canto ao to Beduno, que vaia tomar polo c Xa vstedes como lle fixen onte pola tarde, non ? Si, prodixo Pipote, que non semellaba nada convencido de querer aparecer como Deus o trouxo ao mundo. Vea, morra o conto ! interrompeu Gorrin e para desmontar as ideas do seu adversario concluu cun argumento perentorio xa sabemos todos porque non te queres poer en pelotas. porque tes medo que se che vexa a mancha de vio que tes no cu e que se ran de ti, pro stas enghaado, Pipote, as cousas non che son as. Non verghoa ninghunha ter unha mancha no cu, iso non querer dicir que esteas tolleito. Iso foi porque cando ta nai staba preada, tivo o antollo de beber vio e nese momento, raou o cu. As cousas ocorren as, pro iso non nada malo. Hai outras mulleres preadas que teen outro tipo dideas ben mis noxentas, dghovolo eu, oh ! Mirade, eu onlle dicir matrona da Fonte da Rocha que haba mulleres que neses momentos ata queran comer merda. Merda ! Si ! A modo ! Si, ho ! Ostedes ben e ata merda de soldados e incluso outras porcalladas que nin os cans queren cheirar de lonxe. E logho, tulean neses momentos ? preguntou Cgado. Mira, ao parecer, tulear, tulean antes, durante ou despois. Iso o que di meu pai e pa crelo, porque non se pode facer nada sen que berreghen coma ghalias desplumadas vivas, e logho por un nada, sltanche un sopapo. Si, a verdade que as mulleres son unhas malas pcoras. En resumidas contas, en que quedamos ? Pelexmonos en pelotas ou non ? preguntou Leboreiro.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 43

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Hai que votarexixiu Pipote quen decididamente non quera exhibir a mancha de vio coa que un antollo materno marcara o seu traseiro. Mira que ez parvo, eh ! dixo Tintnacabmozche de dicir que pazamos olimpicamente da ta mancha ! Vs, si ! pro. os belrns.se ma viran, pois poisfastidiarame. A ver, a ver interveu o Sabichas, tentando arranxar as cousasPipote pode quedar vixiando as cousas e ns imos pelexar. Ah, iso si que non ! opinaron algns soldados que ficaran intrigados polas revelacins de Gorrin e curiosos pola anatoma do seu compaeiro, queran ver, en persoa, o que era un antollo, polo que desexaban que Pipote se espise coma todos. A ver ho ! Amsalle a o cu a estes pailns ! retrucou o Sabichas Son mis parvos ! Parece que nunca viron parir unha vaca ou levar a cabra ao carneiro. Pipote entendeuno e desabrochou heroica e resignadamente os tirantes, deixou caer os pantalns, subiu a camisa e amosoulles a todos os soldados de Lomberna, mis ou menos interesados, o antollo que decoraba o seu traseiro. Despois disto, a proposta de Leboreiro, sostida por Gorrin, Tintn, o Sabichas e Chapletn foi adoptada por unha nimiedade, coma decote. As cousas anda non acaban aqu proseguiu Leboreiro aghora queda por saber onde nos imos espir e aghochar as cousas. Se por un casual, Pipote vise achegharse alghn coma Don Simn ou o cura, era mellor que non nos visen en pelota picada, porque se non pode que levemos unha boa malleira ao chegharmos a casa. Xa sei ! dixo Gorrin. O explorador voluntario levou a tropa a unha especie de antiga canteira rodeada de monte e gorecida por todos os lados. Desde al, podase chegar facilmente, por medio dun sotobosque, parte de atrs das trincheiras da Matogueira Grande, dicir, ao campo de batalla. Ao chegar al, todos se puxeron a clamar : Hostia ! T que te caghas ! Carallo ! A verdade, que o lugar estaba moi ben e nese momento decidiuse que ao da seguinte viran instalarse a para poer o uniforme de batalla, se se lle pode chamar as, despois de mandar como exploradores a Gorrin e outros dous afoutos soldados para protexer a tropa.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 44

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Ao se dar a volta, Leboreiro achegouse a Gorrin e preguntoulle confidencialmente : Oches, e ti, como fixeches pa atopar un sitio coma este ? Ah, ah ! contestou Gorrin, mirando para o xeneral con cara pcaro. Pasou a lingua polos beizos e ante a perplexidade muda do seu xefe choscoulle o ollo e dxolle Mira, compaeiro, isto sonche cousas de mulleres. Xa cho contarei cando steamos ti e mais eu sos.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

45

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

NOVAS BATALLAS

Panurgo ergueu de speto a man dereita e logo introduciu o polgar no orificio dereito do nariz, estarricando e apertando os outros catro dedos por orde e en paralelo lia do nariz, pechando o ollo esquerdo completamente e chiscando o dereito, engurrando a cella e a plpebra. Rabelais (Libro II, cap. XIX)

Leboreiro chegou clase o luns pola ma s oito co pantaln remendado e a camisa coas mangas de das cores diferentes, o que lle daba un aspecto algo entroideiro. Antes de marchar, a sa nai estivrao avisando seriamente de que tivese coidado coa roupa e que se noite lle va a mis mnima mancha de lama ou rachadura, habera de levalas de novo. De a que estivese un pouco incmodo con cada movemento que faca pero anda as duroulle pouco. Tan pronto entrou no patio, Tintn volveulle a transmitir confidencialmente a Leboreiro as declaracins de amor eterno da sa irm e a sa disposicin, esta vez mis prosaica pero non menos importante, a repararlle a roupa se for necesario. Despois desta conversa que non lles levou mis de medio minuto, dirixronse cara ao grupo principal onde Chapletn estaba a perorar elocuentemente, explicando por stima vez, coma a vspera noite o seu irmn e mais el houberan caer nunha nova emboscada dos belrns. Pero nesta ocasin, pretendan non se limitar a insultos e lanzamentos de croios, senn que queran collelos e inmolalos para satisfacer a sa insaciable vinganza. Por sorte, os Chapletns estaban preto da casa e chamaran a Turco, o gran can dans que estaba solto ese da. Unha chorra. A chegada do tremendo animal encirrado decontado contra os inimigos provocara a fuxida da tropa dos belrns, amedrentada polo seu gruido, polas intencins de se lanzar tras eles e polos cairos visibles detrs dos belfos vermellos. Despois diso, Chapletn comentou que lle pediran a Narciso que soltase o can todos os das a iso das cinco e media pola zona do camio de volta da escola para que en caso dun novo ataque, os puidese protexer ata chegar a casa. Sonche ben marrns, oh ! refungou Leboreiro Pero que marrns, eh ! Hnnolas paghar, oh, xa vers e caras !
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 46

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Era un precioso da de outono : as nubes baixas que estiveran a protexer a terra da xeada desapareceran co amencer; a temperatura era suave, as nboas que roldaban o regueiro de Belrns semellaban sumirse nos primeiros raios de sol e detrs da matogueira do Souto, al ao fondo, no linde inimigo erguanse a travs da luz uns troncos altos marelos desprovistos de plas por algunhas partes. Un da marabilloso para loitar. Aghardade ata sta tarde dica Leboreiro co sorriso nos beizos. Unha bafarada alegre de aire pasaba por entre a tropa de Lomberna. Os gorrins e os pimpns piaban e asubiaban enriba da ramallada e nas ameixeiras das hortas e eles coma os paxaros tamn cantaban. O sol alegrbaos, volvaos confiados, esquecedizos e serenos. As preocupacins da vspera e a malleira do xeneral xa estaban lonxe e xogaron unha partida pica ao cuchocarneiro. Resoou entn o chifre de Don Simn que provocou un verdadeiro alto na sa felicidade, unhas engurras de preocupacin nas frontes, unha amargura nos beizos e un lamento nos ollos. Ah ! Que vida !... Sabes a leccin, Leboreiro ? preguntou confidencialmente o Sabichas. Hum ! Siun pouco. Tenta soprarme a resposta se podes, oches ? A ver se non nos castighan coma o sbado. Aprendn o sistema mtrico, sei todos os pesos de memoria : do ferro, do cobre, por ghobeletes e mesmo mirei por lminas, po non sei o que fai falta pa ser elector. Meu pai stivo onte con Don Simn e ta claro que non me vou librar. A ver se tan sequera me preghunta sobre o sistema mtrico. O desexo de Leboreiro cumpriuse, mais a sorte que o favorecera a el hubolle de ser fatal ao seu querido Gorrin que estivo a piques de quedar castigado, se non fose pola hbil e discreta intervencin do Sabichas que cunha mmica das mis patticas non deixara de xesticular e mover os labios. Como lembrarn, o pobre rapaz que estivera a punto de ser castigado os das anteriores polo tema do cidadn, ignoraba anda completamente as condicins requiridas para ser elector. Grazas mmica do Sabichas que erguera a man dereita, amosando os catro dedos estarricados e o polgar agochado, soubo que haba catro condicins, pero o problema mis grande foi ter que definilas. Gorrin simulou entn unha amnesia momentnea e parcial, coa fronte engurrada e retorcendo os dedos, semellaba estar reflexionando profundamente mais non perda de vista ao Sabichas, o seu salvador, que estaba a discorrer algo. Cunha
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 47

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

mirada que o dica todo, este ltimo amosoulle o mapa do pas pendurado na parede, mais Gorrin, que non saba nada do tema, trabucouse con ese indicio pouco claro e en troques de dicir que hai que ser nacional contestou baixo un asombro xeneralizado que haba que saber a sa xioghrafa. Mentres Don Simn lle preguntaba se estaba tolo ou se estaba a rirse de todo o mundo, o Sabichas, aflixido por non se facer entender ben, encolla os ombreiros e xiraba a cabeza. Gorrin pronto volveu en si. Un resplandor iluminouno e dixo : Hai que ser do pas ! De que pas ? preguntou o mestre, furioso por recibir unha contestacin tan imprecisa de Prusia ou de China ? Do pas en que se nace e se vive ! engadiu o interpelado Ah ! Por fin, chegamos. E que mis ? Que mis ? Os seus ollos imploraban a axuda do Sabichas. Este colleu do peto a sa navalla, abriuna e fixo coma se fose degolar e desvalixar a Pipote, o seu vecio. Logo, xirou a cabeza da dereita para a esquerda e da esquerda para a dereita. Gorrin entendeu que non se poda ter matado nin roubado e pregoouno alto e claro. Os outros, dirixidos polo Sabichas, unronse a el e todos xuntos responderon que haba que gozar dos dereitos civs.O conto non a demasiado mal e Gorrin xa respiraba. Para a terceira condicin, o Sabichas foi moi expresivo : Levou a man ao queixo para acariciar unha perilla imaxinaria, retorceu uns invisibles e longos mostachos, chegou mesmo a levar as mans a ese outro lugar ntimo para indicar a presenza dun sistema piloso particular. Logo, fixo coma Panurgo cando deixaba pasmado ao ingls que se expresaba con xestos : ergueu das veces seguidas as das mans cos dedos estarricados e logo, unha vez, o polgar da man dereita, o que evidentemente significaba vinte e un. Acto seguido, tusiu e fixo : ghano ! Daquela Gorrin, vitorioso, deu a terceira condicin. Ter vinte un anos. A pola cuarta agora ! dixo Don Simn, coma se fose o encargado do xogo da ruleta nas festas. Os ollos de Gorrin dirixronse cara ao Sabichas, logo cara ao teito, o encerado e finalmente volveron a Sabichas; engurrou o cello coma se a sa vontade estivese a remover impotente nas augas da sa memoria.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 48

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Sabichas colleu un caderno na man e pxose a escribir co seu ndice unhas letras invisibles na tapa. Que poda querer dicir ? Non se lle ocorra nada a Gorrin; entn o soprn engruou o nariz, abriu a boca, pechou os dentes coa lingua entre os beizos e foi entn cando lle chegou aos odos do nufrago unha slaba : Ista ! Non o daba pillado e inclinaba cada vez mis o pescozo do lado do Sabichas, tanto foi as que o mestre, intrigado pola cara de parvo que pua o interrogado e mirando teimosamente o mesmo punto da aula, tivo a idea rara, desatinada e estpida de se dar a volta de repente. Foi un grave desacerto, porque sorprendeu o aceno do Sabichas e colleuno moi mal pois pensou que o pillabn estaba a realizar unha mmica simiesca nas sas costas co gallo de facer rir os seus compaeiros a conta do mestre, polo que tamn o bombardeou cunha frase vingativa : Sabichas, conxugarame para ma o verbo pintar a mona e no futuro e condicional prestar unha especial atencin en conxugar non a pintarei mis e non a pintara mis en troques de pintarei, entendido ? Na aula houbo un imbcil que se mofou ao or o castigo. Era Bacallo, o coxo e ese acto estpido que denotaba mal compaeirismo tivo por consecuencia inmediata enfadar o mestre, quen a colleu con Gorrin que estaba piques de ser castigado : E vostede qu ? Vaime dicir cal a cuarta condicin ? A cuarta condicin non chegaba ! S a saba o Sabichas. De perdidos, ao ro, pensou este ltimo. Polo menos, salvar a un, as que simulando unha actitude de boa vontade e inocencia, coma se quixese emendar o mal comportamento de antes, respondeu no sitio do seu compaeiro e fxoo moi rpido para que ao mestre non lle dese tempo a mandalo calar. Estar inscrito na lista electoral do seu municipio. Pero quen lle preguntara nada a vostede ? Acaso o estou interrogando eu ? tronou Don Simn cada vez mis anoxado, mentres o seu mellor alumno adoptaba unha actitude de contricin e embobamento que desentoaba co seu resentimento interior. A clase rematou as, sen ningn contratempo mis, pero Tintn deixoulle caer no odo a Leboreiro :

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

49

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Fixchezte no porcalln do coxo ? Zabez, hai que ter tino con el ! Non ze fiar del, tenme toda a pinta de zer doz que botan a lingua a pacer. A modo ! sobresaltouse Leboreiro. Tas seghuro ! Non teo probaz, retomou Tintn pero non me ztraara nada, zempre anda por detraz, un hipcrita e a min non me guztan oz tipoz coma el. As plumas rechiaron no folio ao escribir a data : Luns189.. Efemride : Batalla de Forbach, comezo da guerra entre os franceses e os prusianos. Dime, Tintn preguntou Choscn non vexo ben. Que pon a Forbach ou Morbach ? Forbach. Doz Morbach ztballez a falar aos Cancelas o artilleiro de Gorrin, que ztaba de permizo o domingo pazado. Forbach ten que zer un paz ! A actividade fxose en silencio e logo un murmurio xordo que creca aos poucos en volume e intensidade indicou que os alumnos xa remataran e estaban aproveitando o respiro entre os dous exercicios para repasar a leccin seguinte ou intercambiar puntos de vista persoais sobre as respectivas situacins dos dous estados belixerantes. Leboreiro triunfou co sistema mtrico. As medidas de peso son coma as medidas de lonxitude e incluso teen dous mltiplos mis; pasaba dos miriagramos aos quintais mtricos sen esforzo ningn coma un atleta de feira con pesas de vinte quilos; mesmo deixou abraiado a Don Simn ao lle recitar, de maior a menor, todos os pesos usuais, sen omitir o mis mnimo detalle da sa descricin. Se soubese sempre as leccins coma hoxe afirmou o mestre levarao a pasar o Certificado o ano que vn. A Leboreiro pouco lle importaba o certificado de estudos : ter que aturar mis ditados, clculos, redaccins, sen falar da xioghrafa e da storia. Ai, non, mis non, eh ! De a que os cumprimentos e as promesas non lle fixeran ningn efecto e se sorriu foi porque senta agora que non a ser castigado pola tarde mesmo se fallaba un pouco en historia e en gramtica debido boa impresin que producira pola ma. Cando deron as catro, liscaron casa buscar o anaco de pan habitual para logo reunirse de novo na canteira do Pepio. Gorrin, convencido de que anda lle sobraba tempo, marchou con Chapletn e Gambeta vixiar o linde, mentres o resto da tropa corra poer o uniforme de batalla. Cando chegou Gorrin, subiu sa rbore e mirou se va algo, pero anda non haba nada. Aproveitou para volver a apertar as correas que unan as gomas coas gallas
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 50

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

e o coiro do tirafonda e tamn para escoller os croios : os mellores no peto da esquerda e os outros no da dereita. Entre tanto, os soldados de Leboreiro e o xefe espronse, baixo a vixilancia de Pipote, quen lles dica onde se tian que pr ao tempo que aliaba unhas pedras grandes destinadas a pousar cadansa peza de roupa para non luxala. Colle o meu pito, dxolle Tintn a Pipote e zube a eze carballo da. Ze vez o cura, o azouta-cuz ou calquera outra perzoa que non coezaz, azubaz daz vecez pra que poidamoz lizcar. Nese momento, Leboreiro que xa se espira, botou un xuramento de rabia e botou a man fronte : Cagho na carallo ! Como se me puido pasar tal cousa ! Non temos petos pa ghardar os croios ! Merda ! Tez razn ! constatou Tintn. Mira que somos parvos ! confesou o Sabichas. Non temos mis cs cachaporras e con iso non chega ! Pxose a reflexionar un segundo Xa sei, imos meter os croios nos panos e cando non teamos nada mis que tirar, cada un de ns ha de atar o seu no pulso. Malia que a mido os panos non fosen mis ca anacos de antigas camisas ou farrapos, haba mis de media ducia de soldados que non os tian, simplemente porque as mangas das sas camisas xa cumpran a mesma funcin ca os panos e listos como eran, non queran cargar con eses armatostes intiles. Para prever as obxeccins destes novos filsofos, Leboreiro indicou que tamn se poda coller o seu pucho ou o dun compaeiro, a modo de macuto. Deste xeito, todo entrou en orde para o ben de toda a tropa. Tamos ? preguntou Leboreiro despois Adiante logho ! El na cabeza, Tintn despois, seguido do Sabichas e os outros detrs, sen orde precisa avanzaban lentamente levando todos unha vara na man dereita e o pano cheo de croios, atado polos catro cantos na esquerda. As siluetas brancas, finas ou regordias, lixeiramente trementes, destacaban sobre o fondo escuro do cavorco. Chegaron Matogueira Grande en cinco minutos. Nese mesmo intre, Gorrin iniciaba as hostilidades, apuntando a Miguel de La a quen lle quera partir a cara, segundo el dica, polo que xa eran horas de que a tropa de Lomberna chegara ata al. Fucios, mulo e rival de Gorrin avisara os belrns
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 51

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

de que s haba uns poucos inimigos. Preparbanse para acabar nun santiamn cos que tian diante, afoutados anda pola vitoria da antevspera. Mais no momento preciso en que saan do bosque para formar unha columna de asalto caeulles enriba unha tromba tremenda de proxects, o que lles fixo, as e todo, pensar e minguar o seu entusiasmo. Fucios baixara para participar na batalla, pero volveu subir faia para mirar, se por ventura, non chegaran reforzos Matogueira Grande. Viu simplemente que Gorrin baixara da rbore e co tirafonda preparado, siturase ao carn de Chapletn e de Gambeta que tamn estaban defensiva. Polo tanto, non ocorrera nada novo. O que en realidade pasaba era que os soldados de Lomberna se agocharan en silencio, aterecidos e trementes detrs dos troncos das rbores, entre o monte baixo e espeso, procurando non mover unha palla. Van volver atacar prediciu Leboreiro a media voz quizais non deberamos ter tirado tantos croios. A ver se non se decatan de que os tamos aghardando. Coidado ! Collede as pedras, deixade que se acheghen moi preto de ns e daquela darei primeiro a orde de abrir fogo e xusto despois datacar ! O Azteca dos Vaos, acougado pola exploracin de Fucios, pensou que se os inimigos non aparecan e facan igual ca o sbado anterior, era porque estaban en inferioridade numrica notoria coma aquel da. Apoiado polos seus conselleiros e anda entusiasmados pola lembranza da captura anterior, decidiu que estara ben pillar tamn a Gorrin que estaba xustamente a subir polo seu carballo. Non lle a dar tempo de fuxir e esta vez non se haba de librar. Levaraas ben levadas e pasara polas mesmas ca Leboreiro. Xa haba moito tempo que os seus croios e blas causaban demasiadas baixas entre os guerreiros da sa tropa. Eran horas de lle dar o seu merecido e collerlle o tirafonda. Deixron que se instalase tranquilamente na rbore. As decisins de combate para este tipo de escaramuzas non eran difciles de tomar, pois a vitoria ou a derrota dependa, na maiora dos casos, do valor persoal e pulo xeral. Deste xeito, pasados uns minutos, os belrns, entraron impetuosamente no campo inimigo confiando na sa forza coas varas xirando no aire e botando uns berros guturais feroces. Na Matogueira Grande de Lomberna, podase or voar unha mosca, s chascaba o tirafonda de Gorrin ao lanzar proxects Os tipos nus, agochados, axeonllados ou anesgados, tremendo de fro sen ousar recoecelo, tian todos na man dereita os croios e na esquerda a cachaporra.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

52

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Erguido no centro, ao p do castieiro de Gorrin estaba situado Leboreiro co corpo totalmente disimulado polo tronco; estiraba cara a adiante a sa cara arisca e tia os ollos fixos e ardentes baixo o cello engurrado e o puo esquerdo tenso apertando o sabre de xefe adobiado no mango por unha corda de ltego. Segua os movementos dos inimigos, cos beizos trementes, listo para dar o sinal e, de speto, estendndose coma un diabro que sae da sa caixa, co corpo contrado, deu un brinco mentres berraba coma nun arrebato de loucura a orde impetuosa : Fogho ! Ouse entn un estrondo que pasou coma un calafro e un refacho de croios tirados polos soldados de Lomberna golpeou a tropa dos belrns en pleno centro, interrompendo as o seu mpeto, mentres que a voz de Leboreiro, soltaba con rabia e a berro limpo : Adiante ! Adiante ! Cagho no carallo, adiante ! E coma se fose unha lexin infernal e fantstica de gnomos xurdidos da terra, de repente, todos os soldados de Leboreiro saron nus coma vermes do agocho misterioso erguendo varas e sabres, bruando coma tolos e lanzndose sobre a tropa dos belrns nunha arroutada irresistible. A sorpresa, o arrepo, o pavor e o pnico pasaron sucesivamente pola tropa do Azteca dos Vaos que quedou paralizada e logo, ante o perigo inminente que aumentaba segundo a segundo, deu volta de speto e liscou cara ao linde protector amedrentada mis rpido anda do que viera e a pasos axigantados, sen que nin un s se atrevese a mirar para atrs. Sempre na dianteira, Leboreiro xesticulaba cos brazos grandes e nus brandindo o sabre mentres as pernas nerviosas daban brincos de dous metros.A sa tropa corra a lume de biqueira libre de calquera traba e feliz por se poder quentar a punto de saborear xa coa punta das varas e lanzas as costelas dos inimigos que estaban a chegar, por fin, Gran Trincheira. Algn a quedar quente. Mais a trincheira non chegou a minguar a fuxida dos belrns. O muro do cerco estaba a, co monte baixo detrs que se espallaba ata o linde volvndose a cada paso mis espeso. A tropa do Azteca dos Vaos, apurada, non perdeu o tempo pasando en fila india pola Gran Trincheira, pois os primeiros pasaron por ela mais os ltimos non dubidaron en meterse a travs do monte torcendo ou mordendo para abrise un camio, un camio de retirada.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 53

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Lamentablemente, o uniforme dos lomberneses non lles permita seguir coa persecucin por entre as silveiras e espios e desde o muro do bosque, viron como os inimigos fuxan, soltando as varas, perdendo os puchos, soltando os croios e penetrando mancados, azoutados, rabuados, desgarrados entre os espios e silveiras, coma xabars feridos ou cervos acurralados. Leboreiro introducrase, xunto con Tintn e Chapletn, na Gran Trincheira. Estaba a punto de pousarlle a gadoupa enriba do ombreiro tremente de medo de Miguel de La, a quen acababa de darlle nos riles co sabre, cando dous estridentes asubos, que procedan do seu terreo e que amedrentou anda mis aos inimigos, os paralizou a el e aos seus soldados. Miguel de La puido fuxir, coma os outros, deixando atrs un cheiro caracterstico que testemuaba o medo intenso que estaba a sufrir e desapareceu no medio do monte baixo. Que estaba ocorrendo ? Leboreiro e os seus soldados deran volta, inquietos polo sinal de Pipote e preocupados por que un garda laico ou eclesistico, defensor ou non da moralidade pblica de Lomberna ou de calquera outro lugar, os puidese sorprender nesta vestimenta equvoca. Botndolle unha ollada de lamento sobre a silueta de Miguel de La, Leboreiro volveu a subir trincheira para regresar ao linde onde os soldados, procuraban entender cos ollos ben abertos o que puidera provocar o sinal de alarma de Pipote, mentres agardaban o regreso do xefe. Gorrin, que volvera a baixar da rbore no momento do asalto, e como sabemos, conservara a roupa, avanzou con precaucin ata a curva do camio para explorar os arredores. Non lle levou moito tempo. A quen viu ? Por todos os santos, era ese vello e bruto vagabundo do to Beduno, pasmado polos dous asubos que o sobresaltaran e que estaba a mirar por todas partes co fin de coecer a causa misteriosa daquel sinal inslito e un tanto sinistro.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

54

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

55

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

XUSTAS REPRESALIAS

Donec ponam inimicos tuos, Scabellum pedum tuorum. (Vsperas do domingo) (Psalmonescio quo). Janotus de Bragmardo3

O to Beduno viu a Gorrin e este tamn o viu, pero mentres o rapaz recoeceu o vello primeira perfectamente o caso inverso, por sorte, non foi as. Porn, o gardamontes, con olfacto de can vello, adiviando que o pillabn que tia diante deba de estar involucrado dalgunha maneira nesa historia ou cando menos podera fornecerlle algn tipo de informacin, fxolle un xesto para que o esperase, mentres se dirixa cara a el. Iso preocupou a Pipote quen tema que tal marrn se acercase ao lugar onde estaba el e descubrise o gardamobles dos compaeiros de Lomberna. Para impedir que chegase al, Pipote estaba disposto a facer calquera cousa e o mellor mtodo era o insulto a curta distancia, sempre e cando houbese, como era o caso, rbores e matogueiras para se agochar e non se deixar ver. Deste xeito, cun xogo hbil de pernas, podase levar o vello a un lugar afastado do terreo de guerra.

Cando a perdiz ve as cras en perigo, E que anda s teen a penuxe

Pipote aprendera a fbula, pois gustralle a astucia do paxaro e como non era mis parvo ca unha perdiz e saba imitar o seu canto perfeccin sera quen, el tamn, de afastar a Cefirino do lugar e librarse del. Esta estratexia poda implicar, iso si, algns riscos e complicacins. En efecto, un dos problemas mis graves era atoparse coa presenza ou chegada a ese lugar dun habitante da vila que tivese bos ps para correr ou boa vista para denuncialo ao garda. Mesmo se tia visto un familiar, aliado ou amigo coller o delincuente polas orellas e

Por Deus ! Amigo meu e seor, magis magnos clericos non sunt magis magnos sapientes (Rabelais, Libro I, captulo XXXIX) desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 56

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

levalo ao representante da forza pblica, cousa que supora unha situacin comprometida como se pode entender. E como Pipote era prudente, prefera non ter que asumir ese risco. Por outra banda, tampouco tia unha nocin exacta do lugar de enfrontamento e o xeito en que Leboreiro dirixira as hostes. Os berros que ora s lle indicaran que se producira un importante asalto. Si, pero onde estaban agora os compaeiros ? Pregunta importante. Gorrin, como de supoer, non perdeu tempo en agardar polo gardamontes. Tan pronto como viu que o outro via cara a el, deu rapidamente media volta e abaixndose saltou no barranco e correu cara aos compaeiros berrndolles, non moi alto, que liscasen pola parte alta, xa que o voitre, como el lle chamaba ao que interrompera a batalla, via pola parte baixa. Ao ver fuxir a Gorrin, Cefirino entendeu claramente que eses morbosos estaban a argallarlle unha boa; lembrou a xogada da antevspera na que o outro lle amosara o traseiro e como esa noite estaba en forma, botou unha carreira para coller o pillabn. Suando e soprando, chegou xusto a tempo para ver a banda de rapaces fuxir nus coma vermes e desaparecer pola parte alta da matogueira do Souto, mentres lle lanzaban toda unha sarta de insultos, cuxo significado non daba lugar a dbidas : Cabrn, putaeiro, sifiltico, vello verde ! Vaita merda ! Porcos, ah ! Sodes uns trasnos noxentos, maleducados, replicaba o vello retomando a carreira. Ah ! Como colla a un, crtolle as orellas, crtolle o nariz, crtolle a lingua, crtolle Beduno quera cortar todo. Mais para coller un, cumprira ter unha pernas mis lixeiras ca esas pernonas vellas. Pateou a matogueira de cabo a rabo pero non atopou nada, seguiu de lonxe unha voz que el coidaba ser unha boa pista mais ao final non o levou a ningures. Gorrin, Chapletn e o Sabichas que estaban vestidos para gorecer o regreso dos compaeiros e permitirlles sa vez vestirse, realizaron o que tivera a intencin de facer Pipote haba un momento; levaron a Cefirino polos pastos de Cazoanos, lonxe, moi lonxe cara vila de Belrns, co fin de darlle a volta situacin e facerlle crer, contando coa pouca vista que tia, que os mozos da vila inimiga eran os que atentaran contra a sa dignidade de defensor da Patria e representante da lei. Dado que todos os sinais de precaucin e reagrupamento xa foran acordados de antemn e como o bosque inimigo estaba deserto, Gorrin e os seus dous aclitos deixaron de inxuriar a Beduno. Cando o consideraron oportuno, deron un rpido rodeo
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 57

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

por entre os campos, bordearon reptando o muro que limitaba os pastos do Cazoleiro, entraron no bosque e tras cruzar a trincheira de arriba, chegaron matogueira, a uns cen metros por enriba do cbado do camio, dicir, ao campo de batalla. Naquel momento o campo de batalla estaba totalmente deserto e non haba nada que fixese lembrar a loita pica ocorrida haba unha hora. Na matogueira de abaixo oron o canto de perdiz dos lomberneses que os chamaba. Grazas sa hbil actuacin, a tropa sorprendida puidera volver ao agocho que goreca Pipote, e s prsas vestir as camisas, pantalns, chaquetas e zapatos. Pipote, atarefado, andaba de ac para al e non lle chegaban os dez dedos das mans para colocar os faldrns das camisas, axustar os tirantes, abotoar os pantalns, recoller os puchos, atar os amalls dos zapatos e controlar que ningun perdese ou esquecese algo. En menos de cinco minutos, os soldados que non deixaran de xurar e refungar contra ese condenado de garda que sempre estaba onde non o chamaban, xa recuperaran satisfeitos a sa vestimenta. Contentos a medias por unha media vitoria na que non se fixeran prisioneiros baixaban en grupos de catro ou cinco para chamar os tres batedores que se estaban a enfrontar con Beduno. Este, hamas paghar ! dica Leboreiro si, ho ! Vaimas paghar ! Non a primeira vez que se quere meter comigho e non pode seghir as, senn non hai Deus nin xustiza neste mundo. Non ho ! cagho no demo !Isto non vai acabar as. E mentres Leboreiro rumiaba unha vinganza complicada e terrible, os compaeiros matinaban profundamente eles tamn. Ochez, Leboreiro, propuxo Tintn ztan a az mazaz do vello e que che parece se llaz imoz acariciar un pouco cunha varia mentrez el noz buzca por Cazoanoz ! Eh ? Que diz ? E tamn lle podemos straghar o regho de repolo, engadiu Chapletias. E romperlle os cristais dixo Guerreiro. Vela unhas boas ideas ! recoeceu Leboreiro quen tamn tia a sa mais temos que aghardar polos outros. E ademais, non se pode facer iso de da, porque se alghn nos vise, poderannos meter no crcere con testemuas un porco coma el que non ten corazn as que hai que desconfiar, entendedes. Pro xa se ver. Tirui ! ouse entre a matogueira que daba ao poente. Vela tan ! dixo Leboreiro e imitou tres veces mis o canto da retirada da charrela.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

58

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O rudo dos zocos golpeando no chan anuncioulle a chegada dos tres exploradores e a formacin dos grupos espallados pola ladeira. Cando estaban todos reunidos, os corredores comezaron a contar o que acontecera : Comentaron que Cefirino puxera a caer dun burro a eses mocosos de belrns que vian amolar a xente honrada ata a sa propia casa e o pobre imbcil suaba, enxugbase e sopraba coma un faco acorando que tira dun coche pesado por unha costa arriba mis empinada ca a dun tellado. Vale ! afirmou Leboreiro Alghn ten que quedar por aqu pa vixiar por se se lle ocorre volver. O Sabichas que xa se consideraba psiclogo e lxico emitiu unha opinin : Pasou calor e ten que ter sede polo que seguro que ha de ir dereitio aldea tomarlle a gotia na pousada do Cazoleiro. Estara ben que algun fose por al tamn. Si, certo asentiu o xefe : tres aqu, tres por acol e os outros van vir todos comigho ao monte do Touro; aghora xa sei o que hai que facer. A ver, o que vaia do Cazoleiro ten andar listo proseguiu vai ir Sabichas con Chanchete e Piruleiro. Xogharedes s blas as coma a ben. Pipote quedar aqu, aghochado na canteira con outros dous mis : haber que vixiar e escoitar ben o que poida dicir. Cando o vello estea lonxe e saibamos o que ten pensado facer, encontrarmonos todos ao final do camio, en Donce, preto da Cruz do Xubilado. Al xa vos direi de que vai o conto. O Sabichas comentou que nin el nin os seus compaeiros tian blas e Leboreiro deulle xenerosamente unha ducia ( por un patacn, compaeiro) co fin de que puidesen interpretar correctamente o seu papel perante o garda. E tras unha ltima recomendacin do xefe, o Sabichas cheo de confianza contestoulle rindo : Non te preocupes, meu ! Xa me encargo eu de lle dar o seu merecido a ese imbcil ! Deseguido dispersronse todos. Leboreiro marchou coa maiora das sas hostes cara ao monte do Touro e tan pronto chegaron, ordenoulles aos seus homes que arrincasen as lianas mis longas de herba dos mndighos entre as rbores mis grandes do lugar.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

59

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Pra que ? preguntaron pra fumar ? Ah ! Imos facer uns cigarros, que ben ! Non se vos ocorra rompelas proseguiu Leboreiro e cantas mis atopedes, mellor. Xa o entenderedes mis tarde. Ti, Ghorrin, subirs s rbores pa desenredalas, subirs arriba de todo, necesito que sexan moi longhas. Xa me encargho diso dixo o lugartenente. Antes de nada, preguntou o xefe alghn de vs non ter unha corda, por casualidade, non ? Todos tian anacos de corda de distinta lonxitude de unha a tres cuartas e presentronllos ao xefe. Gharddeos ! concluu respondendo as a unha resposta interior que se formulara gharddeos e vaiamos a pola herba dos mndighos. Naquela antiga fraga cortada non resultaba difcil atopala, pois era do que mis haba. Ao longo dos grandes carballos, faias, carpes, bidueiros, pereiras salvaxes e de case todas as rbores, ruban os cordns flexibles e duros, suxeitndose por medio dos seus gabins aos troncos nodosos, enrolndose coma serpes vexetais vivaces para acadar a luz do ceo e beber un sorbo de sol alba. Case por todo o chan haba uns vellos cepos grises, duros e rxidos, descascados en filamentos coma a carne de vaca demasiado cocida que se erguan logo en fustes flexibles e resistentes. Gorrin ruba, a canda Cabezolo e Choscn. Operaban en tres reas distintas simultaneamente baixo a mirada atenta de Leboreiro. Axia chegaban ao cumio das rbores. Por moi grosa que fose a rbore, Gorrin atacbaa de fronte e con decisin, coma un antigo guerreiro, anda s veces non fose quen de estreitar totalmente o tronco por ter os brazos demasiado curtos. Que mis daba ! As mans agarrbanse coma ventosas a todos os ns da cortiza, as pernas entrelazbanse coma cepas da vide e cun forte pulo de sofraxes proxectbase dun golpe a trinta ou cincuenta centmetros mis arriba; despois, volvase a agarrar coas mans e a empurrar coas sofraxes e en quince ou vinte segundos, xa chegaba primeira pla.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

60

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

A partir de a, xa non quedaba nada : incorporbase primeiro sobre os antebrazos e o peito, logo chegaban os xeonllos altura da barra fixa natural e os ps non tardaban en chegar para substitur os xeonllos. Finalmente, a subida ata o cumio realizbase natural e facilmente coma se dunha cmoda escaleira se tratase. A liana vexetal pronto estaba nas sas mans, porque no p da rbore, un compaeiro coa navalla afiada cortaba o talo a rentes do chan mentres que outros tres ou catro tiraban por ela pouco a pouco con coidado. Cantas veces polo San Xon os pastores engrilandaran con vexetacin e flores salvaxes os cornos dos animais ! A valdeba, a hedra, campaa, as papoulas, as margaridas e as escabiosas mesturaban as sas cores coa vexetacin mis escura das coroas trenzadas coas que cales se rivalizaba con enxeo e gusto e resultaba marabilloso ver volver pola noite as vacas de ollos lmpidos con paso lento e a choca tocando, coroadas de flores coma as noivas de maio. Ao regresar colgbase o ramo enriba da porta da cocia entre dous grandes cravos onde reluca a panoplia rstica das gadaas e lanzaba un resplandor escuro e logo deixbase secar al ao abeiro do telladio ata o ano seguinte ou s veces incluso mis tempo. Mais hoxe non se trataba diso. Temos que bulir dixo Leboreiro que va caer a noite e erguerse a brtema do anoitecer enriba do muo dos belrns. Mandou recoller o botn tras realizar mentalmente unhas operacins matemticas complicadas e medir cos brazos estirados as lianas dispoibles. Logo decidiu marchar polo camio da Cruz do Xubilado pasando por entre as sebes de Donce. Leboreiro tia catro anacos resistentes de dez metros de longo

aproximadamente cada un e outros oito mis pequenos. Polo camio e tras pedir que non se rompesen os anacos grandes, ordenou que se atasen na medida do posible os pequenos de dous en dous e mentres que dezaseis soldados levaban eses artefactos de combate e os outros miraban como o facan, el, o xefe pxose a reflexionar profundamente ata chegar ao punto de encontro.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 61

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Que imos facer, Leboreiro ? preguntaban un tras outro os soldados. A noite caa devagario. Depende contestaba o xefe evasivo. Xa vai sendo hora de volver pra casa constatou un dos pequenos. Os outros non veen nin Pipote nin Sabichas ! Que estn a facer ho ? Que sera do vello ? Finalmente, xa se estaban a impacientar e o aspecto misterioso do xefe non axudaba a tranquilizar o nerviosismo xeral. Ah ! Vela Pipote cos seus homes ! alegrouse Gorrin. Que, Pipote, que pasou ? Pois, retomou o outro resulta ser que pasou polo camio principal, por abaixo e podiamos seghir aghardando por el se non fose porque can da burra e me dixen que debera volver baixar polo monte e regresar ao camio polo sendeirio. Vmolo desde a canteira. Non paraba de mover os brazos como fai Kinkn cando est bbedo. Debe de estar realmente enfadado. Chapletias ordenou Leboreiro vai ver o que ta a facer o Sabichas e dille que me vea dicir o que ta pasando. Chapletias, dcil, liscou a fume de carozo pero a uns trinta pasos ou un rudo que o fixo deterse. Es ti Sabichas ! Ven rpido, mighio, ven contar como estn as cousas. Regresaron decontado. Rodearon ao Sabichas e este botouse a falar. Beduno aparecera un cuarto de hora antes, rubio coma un tomate, mentres eles estaban a xogar s blas diante da do Cazoleiro. Desexranlle todos vez as boas tardes e o vello dixralles : Por fin ! Vs polo menos sodes uns bos rapaces e non coma eses compaeiros vosos, unha banda de cabrns, groseiros, non sei que lles fara. O Sabichas mirara para garda con ollos arregalados para amosar o seu asombro e logo contestralle ao seor Cefirino que deba de estar equivocado pois a esas horas todos os seus compaeiros tian que estar xa na casa para axudarlle nais a coller auga e lea para o da seguinte ou secundar o pai a aquelar as bestas. Ah ! contestara Cefirino Entn quen estaba hai un pouco no Souto ?

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

62

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Ai, iso seor garda, non o sei, mais non me estraara nada que fosen os belrns. Mire, onte apedraron os dous Chapletas cando regresaban ao Berns. Son uns maleducados, xa se ve que son uns beatos engadira hipocritamente, apelando ao anticlericalismo do antigo soldado. Xa o supua, me cagho en ! refungou Beduno renxendo os poucos dentes que lle quedaban, porque como xa se sabe Lomberna era vermella e Belrns branca. Si, xa o supua, me cagho en Eses maleducados ! esa a sa relixin. Ensinarlle o cu xente honesta ! Vaia banda de curas e de langhrns. Como os colla ! E logo, despois de lles dicir aos rapaces que seguisen xogando e sendo bos, Cefirino entrou na do Cazoleiro para mollar a palleta.. Morra de sede ! continuou o Sabichas as que a primeira xa vai boa e agora estalle a tomar a segunda. Deixei al a Chanchete e Pirulo para vixialo e avisarnos en caso de que se lle dese por sar antes de que eu volvese. Moi ben ! concluu Leboreiro, alegrndose do acontecido. Aghora quen son os que anda poden quedar un chisco ? Non necesitamos tar todos xuntos. Ao contrario ! Foron oito os que se decidiron e como non, eran os xefes por suposto. Gambeta foi o que mis tardou en tomar unha determinacin, pois el viva moi lonxe, mais Leboreiro recalcoulle que os Chapletas quedaban tamn e que sendo el o mis xil, seguro que haban de necesitar a sa axuda. Estoico, entrou en razn, arriscando as unha tunda do pai, en caso de que a coartada non funcionara. En canto aos outros todos, non pagha a pena que se enfaden na casa, liscade daqu. Podmonos arranxar sen vs. Ma xa vos contaremos como foron as cousas. Esta noite, de quedardes, estorbaradesnos e stade tranquilos que o vello vinolas paghar. E sobre todo, dispersdevos, non quededes todos xuntos, porque senn poderan dubidar dalgho e non nos convn. Cando s quedaba Leboreiro, Gorrin, Tintn, Sabichas, Pipotes, os dous Chapletas e Gambeta, o xefe expuxo o seu plan. an baixar todos en silencio a ra principal da aldea coas cordas na man arrastrando detrs deles. Os homes designados situaranse no lugares indicados entre das moreas de esterco unha en fronte da outra. Abondara un par de grupos de dous homes para tensar dun lado ao outro da estrada as redes cando pasase o garda, co fin de que este caese ao chan e simulasese estar mis bbedo do que estaba en realidade. As embocadas fixaranse en catro lugares.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

63

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Baixaron e foron ata a morea de esterco do Xon Bautista onde deixaron unha corda e a outra guindrona no esterco do Gordechas. Pipote e Chapletias teran que regresar a este ltimo, mentres que o Sabichas e Chapletn ao penltimo. Mentres tanto, seguiron avanzando todos e Pipote, o xefe da emboscada detvose co seu compaeiro na morea de esterco de Botote e Sabichas xunto co seu compaeiro pararon na de Dono. Os outros foron relevar das sas funcins a Chanchete e Pirulo mandndoos para casa inmediatamente e logo foron mirar a travs do cristal o que estaba a facer o vello. Estaba co cuarto absintio e peroraba coma un deputado das sas campaas reais ou mis ben imaxinarias porque se lle oa dicir : Si, porque un da que via de permiso desde Alxer a Marsella, a coller o barco e xusto cando cheghei, arre demo, acababa de sar e que fixen ? Haba al unha muller do pas que estaba a lavar a roupa na beira do mar. Non o pensei das veces e colln o seu balde, baleireino, metinme dentro e coa culata do meu fusil pxenme a remar e ostedes, case chegho antes ca o barco Anda haba tempo ! Deixaron a Gambeta detrs dunha morea de lea. No seu momento, tia que indicarlles a sada de Cefirino aos dous grupos, a Leboreiro e aos outros aclitos. Entrementres, puido or o relato da ltima entrevista que mantivo Beduno co seu grande amigo o emperador Napolen III. Si, como pasaba por Pars e estaba preto das Tulleras, estbame a preghuntar se ira saudalo cando de repente sinto que alghn me est a tocar no ombro. Doume a volta e era el ! Home, Cefirino. Que tal ests ? Vea, vente para dentro e tommoslle unha copia ! Xenia berroulle o emperador emperatriz che Cefirino. Imos brindar. Lava a dous vasos ! Entre tanto, os tres mozos regresaban aldea e chegaban casa do garda. Leboreiro introduciuse no interior a travs da bufarda do alpendre e abriulles aos compaeiros unha portia agochada. Logo os tres xuntos, de corredor en corredor, entraron no andar de Beduno onde durante un cuarto de hora se dedicaron a un misterioso traballo coas regadeiras, as potas, as lmpadas, o bidn de gasolina, o aparador, a cama e a estufa. Logo, tras o aviso de Gambeta que anunciaba o regreso da vtima, retirronse discretamente tal e como entraran.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 64

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Dirixronse rapidamente ao segundo posto de Pipote e chegaron antes ca el. O to Cefirino despois de relatarlle a Bacallo por ensima vez as historias de mouros e cristins e tras falarlle dos teburns que infectaban a enseada de Alxer e que un da que se estaban a baar, unha desas bestas mordralle o pirul a un dos seus compaeiros e o mar puxrase todo vermello co sangue que se derramara, marchou da de Bacallo titubeando e arrastrando os ps baixo a mirada xocosa deste e da sa muller. Cando chegou de Dionisio, pumba ! Levou un primeiro trompazo e cagouse en todo o que haba diante e no camio que o to Breda, o legoeiro, coidaba realmente mal (un vago que non fixera mis ca sete anos de servizo e a campaa de Italia, unhanimiedade). Logo, tras dedicarlle o seu tempo, endereitouse e proseguiu o seu camio. Leva unha boa, opinou o Cazoleiro pechando a porta. Un pouco mis adiante, volveu caer no rego de xurro por causa da corda de Pipote estarricara a traizn diante dos seus pasos, mentres os dous responsables do complot marchaban coa corda en silencio. Ao chegar ao esterco de Gordechas, non puido evitar volver a levar outro golpe, blasfemando coma unha besta contra esa merda de pas onde s se va claro no c.. dunha negra. Entrementres, a xente atrada polo barullo saa soleira da porta e dica : Parece que o can vello ten unha boa mona esta noite : iso si que unha boa chea ! Uns quince ou vinte pares de ollos puideron observar como uns vinte pasos mis adiante, o vello, que segua sen coecer as leis do equilibrio, volva levar un trompazo destes que contan na vida dun borracho. Pero, que pasa, arre demo, se eu non estou bbedo ! tatexaba mentres levaba a man fronte inchada e ao nariz magoado. Se case non bebn nada ! Isto o cabreo que se me subiu cabeza ! Ah, que cabrns ! Xa non lle quedaban xeonlleiras e levoulle uns bos cinco minutos atopar as chaves sumidas no fondo do peto debaixo do seu pano grande a cadros, entre o coitelo, os cartos, o tabaqueiro, a pipa, a petaca e a caixa de mistos. Finalmente, entrou. Os curiosos que o seguiran entre os cales estaban os oito rapaces oron tras os primeiros pasos de Cefirino o barullo de regadeiras tiradas. Era o previsto, pois os rapaces colocranas al para que batese con elas. Como remate, o vello que a pesar de todo conseguira pasar, chegou ao buraco da parede onde tia os mistos.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 65

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Fregou un contra o pantaln, na caixa, no tubo do fogn, na parede e non prendeu. Colleu un segundo misto, un terceiro, un cuarto, un quinto, sen resultado ningn malia fregalos contra distintas superficies. Fregha, vello, fregha ! ra Gorrin que os pasara todos por auga. Sighe freghando, anda ! Canso de fregar en van, Cefirino buscou un no peto, fregouno e prendeu polo que logo quixo acender a lmpada de petrleo mais a mecha tampouco quera prender. Porn, Cefirino si que se estaba a quentar. Me cagho ata na nai que te pariu ! Arre demo ! Non queres prender, ho ! Seica non queres prender. Ai si, pois toma carallo, a ver que che parece esta dixo el lanzndoa con todas as sas forzas contra o fogn, onde rompeu estrepitosamente Pero vaille poer lume casa dixo un. Non hai coidado pensaba Leboreiro que substitura o petrleo por un resto de vio branco que haba no fondo dunha botella. Tras esa fazaa, o vello deambulando na escuridade, tropezou co fogn, tirou cadeiras, deulle patadas s regadeiras, tropezou coas potas, berrou, xurou, inxuriou a todo o mundo, caeu, ergueuse, sau, volveu a entrar e finalmente canso e magoado deitouse vestido na cama. Ao da seguinte pola ma, un vecio foi ata al e atopouno roncando coma un oso no medio a medio dunha magnfica desorde que non era nin moito menos froito dun efecto artstico. Ao pouco tempo, Leboreiro e os compaeiros alegrbanse e ran ao orse dicir na aldea que o to Beduno estaba talmente tal bbedo a vspera pola noite que caera oito veces sando da do Cazoleiro, que tirara todo ao chegar a casa, que rompera a lmpada, mexara na cama e ca.na pota.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

66

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

. LIBRO II : CARTOS ! O TESOURO DE GUERRA

O dieiro o nervio da guerra Bismarck

Ao da seguinte, os compaeiros souberon da historia do to Cefirino polo mido mentres an cara escola. A aldea, nun dxome dxome absoluto, comentaba con retranca as diferentes fases da seita bquica : o heroe principal, roncando o sono do bbedo, era o nico que descoeca a desfeita cometida no seu equipo e os duros reproches que provocaron a sa conduta da vspera e que ademais minaron a sa reputacin. No patio da escola, o grupo dos grandes, con Leboreiro fronte, agarrbase barriga coa risa que lles daba. Para que o mestre os escoitase, cada un deles a contando ben en alto todo o que saba das historias escabrosas que corran polas ras e todos insistan estrondosamente nos detalles mis picantes e verdes : a pota e a cama. Os que non dican nada ran a cachn e a sa mirada orgullosa resplandeca co lume do vencedor, porque consideraban que todos cooperaran en maior ou menor medida nestas ecunimes e dignas represalias. Ah ! Agora non lle quedaba nada que berrar ao Cefirino ! Pero que respecto se lle pode ter a un tipo que apaa talmente tal bebedeira que hai que recollelo cheo coma unha mula dos regos de xurro da vecianza, e que perde a cachola ata o punto de crer que a cama un mexadoiro e a pota un penico ou unha bacenilla. Os mis grandes ou os guerreiros importantes eran os nicos que demandaban explicacins e reclamaban os detalles silandeiramente. E as vieron a saber a parte en que intervieran cada un dos oito membros na obra de vinganza. Souberon deste xeito que o episodio das regadeiras e o dos mistos pertenca a Gorrin, Tintn era o que asexaba a chegada e Gambeta o que daba o sinal e que as operacins de grande envergadura eran froito da imaxinacin de Leboreiro. O vello habase de decatar anda mis tarde que o vio que quedaba na botella saba a petrleo; habase de preguntar tamn quen diantre lle metera o bico na sa cunca de queixo mol e por que a sopa de cebola estaba tan salgada.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

67

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Si, si, e iso non era todo. Que volvese, tan s para ver qu pasaba, a tentar fod... fastidiar a Leboreiro e a sa tropa ! Tanlle reservado algo mis forte e anda mellor pensado. En efecto, o xefe rumiaba taparlle a cheminea con estopa, desmontarlle a carreta e que desaparecesen as rodas ou irlle fregar a tella4 todos os das pola noitia durante mis dunha semana e iso sen contar as arrasadeiras de froita na sa horta ou a desfeita da nevia nas sas leiras. Esta noite concluu imos tar tranquilos. Non se vai atrever sar. Primeiro porque xa se lle caeu a cara abondo e logho porque ten bastante traballo na casa. Cando un ten traballo dabondo na casa, non mete os focios na da dos demais ! Seica nos imos volver poer en blas outra vez ? preguntou Pipote. Boh ! Se se meten connosco vai que si, si ho ! dixo Leboreiro. Pero mira meu home dixeron algunhas voces mira ho, non che a nincunha calor onte pola noite, estabamos aterecidos antes da cargha. Eu tia a pel coma a dunha galia dezplumada, declarou Tintn e a pilila tan talmente retiradia que desaparecera. E ademais os belrns non han querer vir esta noite. Onte colleron moito medo de dios. Non saban o que se lles viera enriba. Pensaron que lles caamos da la. Pois non haba ser por falta de las observou o Sabichas. De seghuro que hoxe noite han ir perder o tempo a ver que solucin encontran e ns o nico que imos facer ir coller barola se imos tamn ! Se non vai o Beduno pode ir calquera outro (haba chancear onda o Cazoleiro) e arriscmonos anda moito mis a caer na trampa; non todo o mundo est tan decrpito coma o gharda ! Pois eu non vou volver andar a hosti... outra vez en pelotas, mecaghona !, non ho ! asegurou Guerreiro, erguendo ben dereito o estandarte da revolta ou polo menos o da protesta irredutible. Cousa seria ! Estivo apoiado por moitos dos camaradas que se remitiran docilmente s decisins de Leboreiro. A razn deste desacordo era que a vspera, durante a carga, ademais do fro que sufriran todos, resultou que quen non espiara os ps esfolara os calcaares ao andaren entre as pedras.

Fregar a tella unha brincadeira que consiste en rozar unha tella grande e dura contra a fachada exterior da parede da casa. Con isto provcase que no interior se produza un rudo misterioso. Tan misterioso que d a sensacin de que o rudo vn de dentro e as non se d descuberto a orixe. desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 68

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Como seguisen as, todo o exrcito haba acabar coxo ! Era o que lles faltaba ! Non, non, definitivamente, non era profesional ! Leboreiro, s, ou case, coa sa idea, tivo que realizar a concesin de que o medio que el preconizaba presentaba en realidade notorios inconvenientes e que sera bo dar con outro. Pero cal ? Xa que sodes tan listos, vea, vea dicide un ! dixo el, un pouco ferido no fondo do pouco que durara a sa empresa. Buscaron. Ao mellor podmonos bater en mangas de camisa propuxo o Sabichas as camisas non se nos se haban de estragar e con cordns para os zapatos e alfinetes para o pantaln daba para poder volver. Para que Don Simn te castighe ao da seguinte por ir feito un espantallo e despois llelo diga a teus pais ! Non si ! E quen vai volver coser os botns, a camisa e o xersei ? e os teus tirantes ? Non, esa non a maneira ! Ou todo ou nada ! cortou Leboreiro non hai nada que vos ghuste, daquela hai que ghardar todo. Ah ! Dixo o Sabichas, se houbese algun que volvese coser os botns e refixese os ollais ! E tamn alghn pa volver comprarche os cordns, as xarreteiras e os tirantes, non ! E por que non pa mexar por ti mentres ests al e despois limparlle o cu ao seorito cando acabe de baleirar a tripa ghorda, eh ! O que precisamos, vlvovolo dicir, dieiro ! Dieeiiro ! retomou Leboreiro. Dieiro ? Si, claro ! Dieiro ! Con dieiro podemos comprar botns de todo tipo, fo, aghullas, imperdibles, tirantes, cordns de zapatos, lsticos, todo, o que eu vos digha, todo ! boa verdade iso, abof que si; pero pa comprar todo ese equipamento, habera que ter moito dieiro, se cadra ben, ben cen patacns ! Merda ! E unha roda de carretilla ! Non chegharemos a iso na vida. Pa que nolo dean dunha soa atacada, de seghuro que non; non podemos contar con iso, po, odeme ben insistiu Leboreiro habera un medio de conseghir case todo o que precisamos. Un medio que ti...
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 69

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Escoita dunha vez ! Non ocorre todos os das que te faghan prisioneiro, e despois atraparemos os Mighelios de La e daquela... Daquela ? Daquela pillarmoslles os botns, os imperdibles e os tirantes, habemos quedar con todo o que tean eses lambecs de belrns e en vez de cortar os cordns, conservmolos para ir tendo unha reserva. Non hai que vender a pel do oso antes de cazalo, interrompeu o Sabichas, quen posua as sas letras anda que era novio. Tes uns patacns ? ironizou Pipote. Teo sete nunha hucha con forma de arr, pero non podemos contar con iso, a arr non as ghomita tan facilmente : mia nai sabe canto ten drento e gharda o couso ese na artesa. Ela dime que me quere comprar un chapeu pas Pascuas... ou pos das santos... non sei... o caso que como vexa que lle falta un, ceme unha marimba que non o conto. Zempre paza o mezmo, carallo ! encabuxouse Tintn cando noz dan cartoz nunca zon pra nz ! Oz maiorez zempre lle botan a man enriba. Andan a dicir decote que fan grandez zacrificioz pra criarnoz, e que precizan eze dieiro pra comprarnoz camizaz, pantalnz, zocoz, que zei eu... ! a min que me importar a roupa, eu quera que me dezen ezez patacnz pra min, pra poder eu comprar algo til, como... chocolate, ou unz lzticos pra un tiracoioz, izo o que eu quero ! Pro o nico que temoz, e que zon verdadeiramente nozoz, zon oz patacnz que dezpiztamoz e anda ezez non oz podemoz ter moito tempo noz petoz ! Un asubo interrompeu a discusin e os escolares puxronse en ringleira para entrar na clase. Oes ! confioulle Chapletn a Leboreiro, eu teo dous patacns que son meus e ninghn o sabe. Deumos Teodoro de Oliva cando veu ao muo porque que lle ghardei do cabalo. bo tipo este Teodoro, sempre che d algho... non sabes, ti ben sabes quen , ho ! Si, o republicano, o que chora cando agharra unha boa chea ! Cale, Adonis ! Chapletn tia como nome de pa Adonis dixo Don Simn se non castgoo ! Merda ! dixo Chapletn para si. Que bisba ? retomou o outro que lle sorprendera o tremer de labios habemos de ver como fala agora cando lle pregunte polas sas obrigas co Estado ! Non dighas cousa dxolle Leboreiro moi baixio teo unha idea.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 70

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E entraron. Despois de se instalar no seu lugar cos cadernos e libros diante del, Leboreiro deu en arrincar con moito tino a dobre folla do caderno de apuntamentos. Foina dobrando sucesivamente ata conseguir trinta e dous anacos iguais sobre os que redactou condensadamente a pregunta capital :

Lavas un zantimo ? ( tradzase por : levas un cntimo ?)

Logo escribiu os nomes dos trinta e dous camaradas enriba de cadanseu anaco debidamente pregado e conforme a acabando, allos pasando a Tintn ao que avisaba cun subrepticio golpe de cbado. As foron circulando unha detrs doutra as trinta e das misivas acompaadas da frase sacramental : psallo ao teu vecio ! Acabada esta primeira fase, volveu escribir os trinta e dous nomes nunha folla grande e mentres o mestre preguntaba, el faca o mesmo mais coa mirada, e as a preguntndolles aos seus interlocutores a resposta sa pregunta marcando cunha cruz (+) os que dican si e cun trazo horizontal () os que dican non. Logo contou as cruces e tia vinte e sete. Anda ben ! pensou. E mergullouse en profundas reflexins e longos clculos para establecer un plan cuxas grandes lias anse bosquexando no seu cerebro. hora do recreo non precisou convocar os seus guerreiros. Todos se achegaron a el e fronse colocando ao seu redor, no lugar de sempre, isto , no curruncho detrs dos baos. Mentres que os pequenios que xa se an facendo cmplices, sen teren anda voz, formaban un muro protector diante deles. Pois ben, comezou a expoer o xefe xa hai vinte e sete que poden paghar e iso que non lle puiden enviar o aviso a todos. Somos corenta e cinco. Que levanten a man os que anda non lles escribn e que tean un patacn ! De trece ergueron a man oito. Isto d vinte e sete e oito. A ver, vinte e sete e oito... vinte e oito, vinte e nove, trinta... a contando cos dedos. Trinta e cinco, ho ! cortou o Sabichas. Trinta e cinco ! Tas ben seghuro ? Pois d trinta e cinco patacns. Trinta e cinco patacns non son cen patacns, pero son algho. Pois nada ! Velaqu o que propoo :

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

71

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Tamos nunha repblica, todos somos ighuais, todos camaradas : Liberdade, Igualdade e Fraternidade ! Tmonos que axudar entre ns, eh, e facer de maneira que todo vaia ben. Daquela, imos votar coma quen di un imposto, si, si un imposto pa facer un fondo, unha caixa, un peto co que se comprar o noso tesouro de gherra. Como todos somos ighuais, cadaqun pagha una cota ighual e todos tern dereito en caso de desghraza a seren recosidos e recompoidos pa que non lles zorreghen cando cheghen casa. Ta Mara de cas Tintn que dixo que ela haba vir coser a todo aquel que for apreixado; as, como vedes podemos ir pelexar sen ninghn problema. Se nos quentan a badana, mala sorte; deixamos que pase a cousa sen dicir nada e ao cabo de media hora volvemos p casa, limpios, recosidos, recompoidos e relucentes, e quen vai quedar con cara de co... ? Pois os belrns ! Isto est caralludo ! Pero mira, Leboreiro, seghimos sen ter cartos ! Ah ! Po me cagho en diola ! Seica non podedes facer un pequeno sacrificio pola patria. A ver se me ides sar uns vendidos ? Eu propoo pampezar e ter algho rapidio, que entreghemos a partir de ma un patacn ao mes. Despois se tamos mis ricos e se facemos mis prisioneiros, poeremos s un patacn cada dous meses. Borralla, meu, a onde vas ! Seica che tocou a lotara ou que ? Un patacn pra min ! un mundo ! Pra entregar un ao mes, mal eh ! Na vida o consigho eu ! Se non somos quen de perder un pouco do noso, intil facer nada e menos na gherra; mellor recoecer que non temos sanghre nas veas, de ninghn tipo, nin neghro, nin roxo, nin... da terra, mecaghona ! Non seredes uns salchichas ! Ou si ou merda pa vs ? Non me cabe na cachola que se dubide en dar o que se ten pa conseghir a vitoria; eu mesmo haba de dar dous patacns... cando os tiver. ... Quedamos as daquela, votamos. A proposta de Leboreiro foi aprobada por trinta e cinco votos a prol e dez en contra. Os dez que votaron en contra foron, por suposto, aqueles que non tian no seu poder o dieiro que se lles esixa. Polo que toca ao voso caso sentenciou Leboreiro tiven pensando niso e habemos de arranxalo s catro na canteira do Pepio, a non ser que vaiamos a aquela onda nos foramos espir. Si, habemos de tar mellor e mis tranquilos. Colocaremos sentinelas para non ser sorprendidos por se acaso se lles ocorre vir aos Belrns, as coma que non quere a cousa, pero non creo que vean.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 72

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Vea, morra o conto ! Esta tarde hase de arranxar todo !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

73

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

FALTA DE DIEIRO DOR SEN PAR

Con todo, tia sesenta e tres maneiras de satisfacer as sas necesidades, sendo a mis honorable e a mis comn, a do latrocinio feito furtivamente. Rabelais (Libro II, cap. XVI)

a un fro seco esa noite clara de la nova. O fino corno de prata plido, anda translcido cos ltimos raios de sol, agoiraba unha desas noites brutais e francas que afeitan as follas, as derradeiras, trementes nas plas desoladas coma cascabeis estarrecidos das cabalas do vento. Pipote, aterecido, baixou ata as orellas a sa pucha azul; Tintn tamn baixara as orelleiras da sa e os demais procuraban loitar enxeosamente contra as coiteladas da xeada; o nico que permaneca coa cabeza descuberta era Leboreiro que anda mantia o moreno do sol de vern e como dica el, dbanlle risa todas esas friaxes, de a que tamn levase a camisa aberta. Os primeiros que chegaron canteira agardaron polos que vian atrs e o xefe encomendoulles a Cabezolo, a Chapletias e a Choscn que fosen vixiar un momento a beira inimiga. Outorgoulle a Cabezolo os poderes de comandante en xefe e dxolle : drento dun cuarto de hora cando oias o meu asubo, se non viches nada, sobes ao carballo de Ghorrin e se seghes sen ver nada, quere dicir que probable que non vean; daquela vs, colledes e vides ata o campo, onda ns. Os outros, dciles, asentiron e mentres an facer a sa quenda de vixilancia, o resto da columna subiu ao refuxio de Gorrin, onde se espiran o da anterior. Como ben ves, meu constatou Pipote, hoxe non habiamos de poder espirnos ! Non habiamos ! dixo Leboreiro po desde o momento en que decidimos facer outra cousa, non ten sentido que volvamos sobre o que pasou. Estbase ben no agocho de Gorrin; Desde o lado de Belrns ata o sur e desde o centro ata o lado de abaixo coa canteira a ceo aberto, formbase unha muralla natural que procuraba abrigo do vento, da chuvia e da neve; dos demais lados, as rbores grandes ao deixaren entre elas e as matogueiras algunhas pasaxes estreitas, paraban os ventos do norte e o do leste que aquela noite non eran nin unha miguia quentes.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 74

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Sentemos propuxo Leboreiro. Un por un foron escollendo cadanseu sitio. As laxes ofrecanse de seu, non haba mis ca tomar posesin delas e cando tal fixeron quedaron mirando para o xefe. Tal e como acordamos pola ma articulou este ltimo lembrando brevemente a votacin da ma quedamos en que imos cotizar para ter un tesouro de gherra. Os dez que se negaran protestaron ao unsono. Guerreiro ollomol, as chamado porque os ollos lle saan espantosamente das sas rbitas e ao lado da sa, a ollada de Choscn era a dun Adonis, tomou a palabra en nome dos sen-un-patacn. Era fillo dese tipo de labregos pobres que removen Roma con Santiago para chegar a duras penas a final de mes e que naturalmente, a ltima das sas preocupacins era darlle a paga ao nenio para os seus gastos. Leboreiro ! dixo, iso non se fai ! Averghoas os probes ! Dixeches que todos eramos ighuais e a ti sbrache saber que eu e mais Zoz e mais Piti e mais todos os demais, nunca habemos xuntar un patacn. Ben sei que te portas ben connosco, que cando compras lambetadas, reprtelas connosco, cando te acordas certo, e que nos deixas lamber o pau dos caramelos ou o azucre do envoltorio; pero a ti sbrache saber que se por desghraza nos dan un cntimo, veen pap e mam e fanse con el pra comprar cousas das que nunca lles vemos a cor. Dixmoscho pola ma, non temos maneira de paghar. Daquela temos que ser uns miserentos ! Isto non nin repblica nin nada de nada e eu non me podo someter a esa decisin. Ns tampouco dixeron os outros nove. Dixen que eu haba de arranxar iso atronou o xeneral, e habmolo de arranxar, por estas ! Ou eu deixo de ser Leboreiro e deixo de ser xefe e deixo todo, mecaghona ! Atendede un momento, moreas de bosta, que non vos sabedes buscar a vida nin parece que sirvades pa nada; havos parecer que a min, na casa, non me birlan os cartos cando meu padrio ou mia madria ou calquera que baixe por a abaixo pa tomar un ghrolo me d un cntimo ou un patacn ? Pois si seor, non os vexo diante se non ando lixeiro e digho que comprei unhas blas ou lambetadas. E cando digho que comprei blas, obrghanme a amosalas, porque se non for verdade, btanme a roupa no hospital, e cando as ven, paf ! Unha do revs por andar a estraghar os cartos coma se fose un millonario, que co traballo que custa gaalos e eu tirando con eles; cando digho que
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 75

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

comprei lambetadas, non teo nin que amosalas, non vexo nin por onde vn a labazada, cando me dou conta xa a teo enriba e comezan a chamarme, larpeiro, lorchn, ghaldrabas e as unha restra de nomes. Pois nada ! che o que hai, temos que espilir na vida do mundo e vouvos dicir como hai que facelo. Non me refiro aos recados que todos facemos para a criada do cura ou para a muller de Don Simn, son todos tan agharrados coma a virxe de puo e non abren a man nin para saudar; tampouco falo do que se pode recoller nos boutizos ou nos casamentos, hai moi poucos e non podemos contar con eles. Velaqu o que todo o mundo pode facer : cada mes pasa pola ghranxa do Cazoleiro, o trapeiro e as mulleres lvanlles os trapos vellos e as peles de coello; eu doulle sos e ferralla, e os Chapeletas tamn, non si, Chapletn ? Si, si ! A cambio el dnos cromos ou plumas nun caldeiro ou calcamonas e por veces, ata uns patacns. un porco ladrn que nos mete por boas calcamonas que non dan peghado a cambio de sos ghrandes de codillo ou xamn e tamn boa ferralla, e ademais as calcamonas non serven pa nada. Ben, s temos que dicirlle, seghundo o que lle levemos, que queremos cartos, un patacn ou dous, mesmo tres se son moitas cousas. Se el di que non, non temos mis que responderlle : meu, non has levar cousa de aqu e al se che vai o neghocio; habedes ver como se volve atrs o porco xudeu ! Tamn sei ben que non hai tantos sos nin tanta ferralla, nin temos todos os das esas cousas, pero o mellor manghar trapos porque son mis caros ca todo o demais polo que hai que tratar o seu prezo e o seu peso. Non tan doado no noso caso, obxectou Guerreiro ollomol, mia nai ten un saco na artesa e mete todo dentro. Non tes mis ca botarlle man ao saco ghrande e ti facer un pequenio. Anda hai mis, todos tedes ghalias, todo o mundo ten ghalias; pois nada, un da manghades un ovo do nio, outro da outro e dous das mis tarde outro mis. Ides pola ma antes de que poan todas as ghalias e aghochades ben os ovos nalghn cortello preto do ghalieiro e cando xuntedes unha ducia ou senn media, colledes un cestio e coma se vos mandasen aleghremente a vendelos, ides onda a ta Amalia; ela pghaos alghunhas veces en inverno ata a vintecatro cntimos a ducia; con media tedes pa cotizar por todo un ano ! Ns non podemos dixo Zoz Mia nai sbeas todas, todas as noites e todas as mas mtelles o dedo no cu pra saber se teen o ovo. Sempre sabe os ovos que van poer e os que ela vai recoller. Como lle falle un, podmonos ir preparando !
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 76

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Anda hai unha maneira mellor, racomndovola a todos. Pois , cando por exemplo, cando o pai vai de can por a. Eu pome a cen cando vexo que meu pai lle d lustre ao calzado para ir feira do Vercel ou outra calquera. Enche ben o bandullo canda os seus montaeses ou canda os da chaira, enghole os vios dunha soa vez e non lle fai ascos a nada, non pensedes, dlle ighual verm, vio novo, tinto, branco ou escumoso. E no camio de volta para a casa, detense onda o Cazoleiro e mtelle de sobremesa, asinta ou como se chame, non sabedes, ese que verde. Mia nai vai por el, de mal xorne, e conforme vai andando aumntalle o malhumor. Cando chegha onda el comeza a ladrarlle, e el tamn, e cando volven pra a casa, ela preghntalle canto ghastou. El mndaa pastar a cocha e dille que quen leva os pantalns na casa el, e morreu o conto, e despois ditase e tira a roupa nunha cadeira calquera. Daquela eu, mentres que mia nai vai encaldar o ghando e fechar as ghalias, rexistro os petos e a carteira de meu pai. A verd que meu pai nunca sabe moi ben o que ten na carteira, por iso e a seghundo cadre, cllolle un, dous, tres ou catro patacns, unha vez ata lle saquei dez, pero iso demais e creo que non hei volver coller tanta cantidade porque meu pai deuse conta. Daquela a tunda que che deu debeu zer de campionato ? dixo Tintn. Vea ho ! Hache parecer que son parvo, a tunda levouna mia nai, meu pai pensou que fora ela quen lle quitara os cartos e botoulle uns berros coma un mundo de ghrande. As calquera dixo Pipote que che parece, eh Piti ? Pois a min parceme que eu non me podo valer desa maa de Leboreiro porque meu pai por beber non bebe nin augha, non bebe nada. Nada ! exclamou abraiada e ao unsono toda a banda. Nadia ! respondeu Piti con ton derrotado. A si que non hai nada que facer dixo Leboreiro unha desghraza, meu ! Si, si, unha boa desghraza ! Unha boa desghraza ! E que ? Que tes que facer pequenos furtos cando te manden aos recados. Eisplcome : cando teas que cambiar unha moeda, ghardas un patacn e dis que o perdiches. Isto hache de custar unha labazada ou das do revs, po todo ten un prezo neste mundo cruel e ademais, sempre tes a opcin de choromicar antes de que teus pais che anden no lombo e se con iso non abonda cando te pos a berrar coma se te matasen pa que eles
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 77

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

non che dean tan forte. Cando vas comprar chicoria, por exemplo, hai paquetes de catro e cinco patacns, pois ben, se tes cinco patacns compras o paquete de catro e dis que aumentou o prezo. Se che mandan comprar un ou dous patacns de azucre, colles o peso dun e dis que iso foi todo o que che deron. Mira, meu ! Non arriscas nada porque ta nai ha de dicir que o do ultramarinos un chupn ou un ladrn e queda a a cousa. Eu que sei, a ninghn se lle pide que fagha imposibles. Cando teades dieiro, paghades e se non podedes, qu se lle vai facer. Precisamos dieiro para a nosa causa, as que cando atopedes un botn, un imperdible, un cordn, ghomas ou fitas, metdelas nos petos e tradelas pa aqu pa ir facendo o tesouro de gherra. Haber que ir calculando o valor, tendo en conta que son cousas vellas e non cousas do trinque. O que gharde o tesouro levar un cadernio no que marcar os inghresos e os ghastos, pero mellor era que cadaqun entreghase o patacn que lle corresponde. Se cadra mis adiante, conseghimos aforrar algho e eu que sei..., cheghamos a ter un fondio e ao mellor podemos orghanizar unha festia despois dunha vitoria. Izo haba de zer demaziado aprobou Tintn. Pan branco con chocolate... Sardias ! Mirade, primeiro dade cos cartos ! ordenou o xeneral que hai que ser moi torpe, despois de todo o que vos acabo de dicir, para non cheghar a conseghir un pataco de nada ao mes. verdade aprobou o coro dos que tian algo. Os pobrios, alterados polas revelacins de Leboreiro, achantaron de boa gana coa proposta de imposto e xuraron que ao seguinte mes haban de remover ceo e terra para pagar a sa cota. Polo mes en curso pagaran en especie e poeran entre as mans do tesoureiro todo o que puidesen apaar. E quen haba de ser o tesoureiro ? Leboreiro e Gorrin na sa calidade de xefe e adxunto respectivamente non podan dar conta deste recado. Gambeta, como faltaba moito escola tampouco se poda facer cargo deste posto e ademais as sas calidades de xil lebre facano imprescindible como correo en caso de desgraza. Leboreiro propxolle ao Sabichas que se encargase do asunto porque era bo cos nmeros, escriba rpido e ben e era o mis indicado para este cargo de responsabilidade e dificultade.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

78

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Eu non podo dica o Sabichas A ver, podevos no meu sitio. Eu son o alumno que est sentado beira da mesa do mestre e ve cada cousa que fago en todo momento. Dicdeme cando podo levar as contas, non podo, non posible ! O tesoureiro ten que sar dos bancos do fondo e al est Tintn. Tintn dixo Leboreiro Si, non hai outra, meu, tes que ser ti o que te faghas cargho, porque despois de todo a Mara a que vai vir coser os botns dos que foron prisioneiros. Si, si, ti es o nico que pode facelo. E ze rezulta que os Belrnz me collen a min, o tezouro vai ao carallo. Por iso ti non vas vir s batallas, quedas na retagharda e miras; hai veces que cmpre saber facer sacrificios, meu neno. Si, si, Tintn tesoureiro ! Tintn foi elixido por aclamacin e como todo estaba arranxado, ou case, foron ver Matogueira grande cmo an as tres sentinelas que esqueceran chamar por causa do acaloramento da discusin. Cabezolo non vira nada e chanceaban mentres fumaban talos da herba dos mndighos ou valdeba. Comunicronlles cal fora a decisin tomada, eles aprobrona e quedaron en que a partir dese da haban de entregarlle a Tintn a cota correspondente, os que puidesen en efectivo e os que non, en especie.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

79

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

A CONTABILIDADE DE TINTN

certo que desde que cheguei, dei unhas grandes cantidades de dieiro : unha ma, oitocentos francos; outro da, mil francos; outro, trescentos escudos. Carta de Mme de Svign a Mme de Grignan (15 de xuo de 1680)

Tan pronto Tintn chegou ao patio da escola, requisou unha folla a todos os que levaban caderno para confeccionar rapidamente o gran libro de contas no que apuntara os ingresos e gastos do exrcito de Lomberna. Logo, recibiu das mans dos contribuntes os trinta e cinco patacns acordados e dos pagadores en especie embolsou sete botns de diferente tamao e forma, tres anacos de corda e logo pxose a cismar. Durante toda a ma, lapis en man, estivo a facer orzamentos, recortando aqu e engadindo acol; no recreo, pediu consello a Leboreiro, a Gorrin e ao Sabichas, en resumidas contas, aos mis importantes; inquiriu sobre a cotizacin dos botns, o prezo dos imperdibles, o valor dos elsticos, comparou a solidez dos amalls dos zapatos e ao final resolveu pedirlle consello sa irm Mara que era mis experta ca todos eles neste tipo de asuntos e negocios. Tras un da enteiro de consultas e unha forte tensin emocional que lle houbo de custar quedar castigado en clase copiando verbos en mis dunha ocasin, fora quen de esborranchar sete folios e logo elaborar pouco mis ou menos, e salvo modificacins, o proxecto de orzamento que ao da seguinte, tras chegar a clase sometera a exame e a aprobacin da asemblea xeral dos compaeiros :

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

80

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

ORZAMENTO DO EXRCITO DE LOMBERNA Botns de camisas ..1 patacn Botns de xerseis e chaquetas .....4 patacns Botns de pantalns 4 patacns Fibela para as perneiras dos pantalns ...4 patacns Lia para tirantes..5 patacns Lstico para ligas .... 8 patacns Amalls para zapatos .........5 patacns Corchetes para camisas .2 patacns

__________ Total .. 33 patacns Queda en reserva en caso de desgraza 2 patacns Esqueciches as agullas e o fo, comentou o Sabichas, habiamos de estar bos se non o chego a pensar. Con que iamos zurcir ? Tez razn, recoeceu Tintn, entn cambiemoz algo. Eu digho que ghardemos os dous patacns de reserva comentou Leboreiro. Ai, iso si, aprobou Gorrin, unha boa idea. Podemos perder algho, pdesenos afuracar un peto e hai que pensar en todo. Imos ver retomou o Sabichas podmoslles sacar dous patacns aos botns dos xerseis, pois onde menos se nota. Cun botn arriba, dous como moito, xa aguanta. Non necesario estar abotoado de arriba a abaixo coma un artilleiro. E Gorrin que tia o irmn maior na artillera de fortaleza e beba os ventos por el entoou alegre e a media voz o refrn que lle escoitara cantar ao seu soldado un da que viera de permiso.

Nada mis belo Ca un artilleiro nun camelo ! Nada mis repugnante


desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 81

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

ca unha p debaixo dun infante !

Toda a cuadrilla apaixonada polos temas militares e vida de novidade quixo aprender deseguido a cancin que Gorrin repetiu varias veces. Logo volveuse ao asunto do reaxuste do orzamento e considerouse que catro patacns para fibelas ou presillas de pantalns era esaxerado pois non se necesitaba mis ca unha por pantaln e anda as moitos pequenos non tian pantalns dos de fibela; polo que ao reducir este apartado a dous patacns, a cousa melloraba algo e quedaban catro patacns dispoibles para empregar do xeito seguinte :

1 patacn para fo branco 1 patacn para fo negro 2 patacns para agullas con ollo de distinto tamao

As foi como se aprobou o orzamento; Tintn engadiu que tomaba nota dos botns e dos cordns que lle entregaran os que pagaban en especie e que ao da seguinte o libro de contas estara ao da e cada un podera consultalo e comprobar a caixa e a contabilidade a calquera hora. Completou a informacin revelando ademais que a sa irm Mara, responsable dos vveres do exrcito, prometera confeccionar, se as o queran, un saquio con correa, coma aqueles nos que se puan as blas, para gardar e concentrar al o tesouro de guerra. S agardaba ver a cantidade recadada para facelo a medida. Ao oren a oferta xenerosa, aplaudiron e Mara de Tintn, que como todos saban era mocia do xeneral Leboreiro, foi proclamada cantineira de honor do exrcito de Lomberna. Gorrin anunciou tamn que a sa curm Tavia da Taboada axudaralle irm de Tintn sempre e cando lle fose posible e tamn recibiu a sa parte de aclamacins; o que non aplaudiu foi Bacallo e ata mirou de esguello a Gorrin. Aquela actitude non lle pasou desapercibida a ao Sabichas, o vixiante e a Tintn, o contable e chegaron a comentar que al deba de haber mis ca verzas na ola. A medioda dixo Tintn hei dir co Zabichaz mercar todo en caz Amalia. Vaite mellor de Xulia, aconsellou Gorrin disque ten mis cousas. Os comerciantes sonche todos uns lagharteiros e uns ladrns dirimiu Leboreiro para poelos de acordo, pois el, ademais dalgunhas ideas xerais, semellaba ter
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 82

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

unha certa experiencia da vida se queres, colle a metade do material en cas dunha e a outra metade na da outra e as veremos dunha vez por todas onde nos estafan menos. O mellor era mercar todo xunto declarou Pipote as teriamos unha rebaixa. Mira, fai como queiras, Tintn, es ti o tesoureiro. Fai como vexas e cando remates, amsasnos as contas. Ns, non temos porque meter o fucio antes. O xeito en que Leboreiro emitiu aquela opinin, cortou de raz a discusin que se poda ter prolongado indefinidamente. De todos os xeitos, xa eran horas, pois Don Simn, intrigado por semellante rebumbio, estaba coa orella guicha coma quen non quere a cousa, paseando dun lado ao outro mentres tentaba decatarse do que al se estaba a dicir. Perdeu o tempo pero propxose vixiar detidamente a Leboreiro, quen estaba a dar mostras claras e extra-escolares de exaltacin intelectual. O Sabichas ao que chamaban as porque era seco coma un cuco pero esperto e observador coma todos eles xuntos, adiviou o pensamento do mestre da escola e como Tintn estaba sentado ao carn do xefe en clase e que de ser un pillado, o outro podera verse nun gran compromiso e pasalo mal hora de explicar a presenza no peto dunha cantidade de dieiro tan importante, comentoulle que non se fiara do vello pois non lle va boas intencins. s once, Tintn e o Sabichas foron tenda de Xulia e despois de ter saudado con educacin e pedido un patacn de botns de camisas, preguntaron polo prezo do elstico. En vez de lles fornecer a informacin solicitada, a dependenta mirounos con curiosidade e respondeulle a Tintn con esta doce e insidiosa pregunta : para a ta nai ? Non ! interviu o Sabichas, desconfiado para a sa irm. E cando a outra lles deu os prezos sen deixar de sorrir, o Sabichas deulle un toque no brazo e dxolle : Lisquemos de aqu ! Ao saren, o Sabichas explicoulle o seu parecer : Pero ti viches esa vella rexoubeira que quera saber por que, como, onde, cando e sabe Deus que misSe queremos que toda a aldea saiba nun santiamn que temos un tesouro de guerra, non temos mis ca lle comprar a ela. Xa ves, non podemos mercar todo dun golpe, senn imos levantar sospeitas. Cmpre mercar un da unha cousa, outro da outra e as sempre e en canto a volver casa desta lercha, nin soalo.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 83

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O mellor que podemoz facer replicou Tintn mandar a mia irm Mara de Amalia. Crer que mia nai quen a manda a recadoz e ademaiz zabez ela controla miz deztez temaz e incluzo zabe relear, meu. Apztoche que anda noz ha conzeguir miz corda e douz ou trez botnz miz. Tes razn afirmou o Sabichas. E cando chegaron onda Gorrin que estaba co tirafonda na man apuntndolles aos gorrins que picaban o esterco do to Augusto, amosronlle os botns de camisa de pasta branca cosidos nunha cartolina azul. Haba cincuenta botns e explicronlle que iso era todo o que mercaran polo momento e dronlle as razns da prudente abstencin aclarndolle que anda as nunha hora teran todo mercado. Cara s doce e media, ao acabar de xantar, a Leboreiro camiando cara escola coas mans nos petos, cantando o retrouso da cancin de Gorrin, moi en voga entre eles, cando viu a sa moza moi atarefada dirixirse tenda da seora Amalia polo atallo das Chemineas. Como naquel momento non haba ningun na porta e ela non o va, asubioulle baixio para avisala da sa presenza. Ela sorriulle e logo botoulle unha mirada de complicidade ao indicarlle a onde a, e Leboreiro, feliz respondeulle sa vez tamn cun gran sorriso sincero que expresaba a felicidade dunha alma vigorosa e sa. No patio da escola, no curruncho do fondo, os ollos de todos os presentes miraban cara porta con teimosa e impaciencia, agardando a chegada de Tntn dun momento ao outro. Xa saban todos que Mara se encargara de facer as compras e que Tintn estaba agardando por ela detrs do lavadoiro para recibir o tesouro que pronto lles a amosar e presentar para o seu posterior control. Por fin apareceu, precedido do Sabichas e a sa entrada foi recibida cun ah ! xeneralizado. Todos se abalanzaron sobre el, facndolle todo tipo de preguntas : Tes o material ? Cantos botns de chaqueta che deron por un patacn ? Hai moita corda ? Ostras, mira as fibelas, oh ! O fo forte ? Arredemo, aghardade, berrou Leboreiro se falades todos ao mesmo tempo, non ides or nada e se todo o mundo se bota enriba del ninghn vai saber nada. A ver, podevos todos en crculo pa que Tintn nos deixe ver todo.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 84

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Afastronse regaando os dentes, pois cada un deles desexaba estar o mis preto posible do tesoureiro e apalpar o botn de ser posible, pero Leboreiro, implacable, prohibiulle a Tintn sacar nada mentres non estivese todo despexado. Cando por fin arredaron, o tesoureiro, triunfante, sacou de un en un diferentes paquetes do peto envoltos en papel amarelo e pxose a contar : Cincuenta botnz de camiza nunha cartolina ! Arredemo ! Vinte e catro botnz de cirolaz ! Ah !, ah ! Nove botnz de xerzei, hai un de miz engadiu poiz xa zabedez que por un patacn z che dan catro. Foi Mara, explicou Leboreiro que o conseghiu reghateando. Catro fibelaz de pantaln ! Un metro ben medido de lztico E Tintn estarricouno para demostrar que non os estafaran. Douz corchetez pra camizaz ! Que ben tan, verdade ! dixo Leboreiro pensando en que se a noite pasada tivese un deses, pois quizais, enfn Cinco parez de amallz de zapatoz, proseguiu Tintn. Dez metroz de corda, miz un grande anaco miz de regalo por lle comprar moito dunha vez. Once agullaz e unha pola moca ! E un nobelo de fo negro e un de branco. Cada vez que amosaba e recontaba un novo artigo, oanse uns oh !, uns ah !, uns arredemo ! uns que pasada ! de exclamacin e admiracin. Pillado ! berrou de socato Chapletias, coma se estivese a perseguir algn compaeiro mais con aquel sinal de alarma anunciaba a chegada do mestre polo que crearon un pequeno rebumbio mentres Tintn amontoaba, de calquera forma, os distintos obxectos que acababa de desempaquetar no peto. Fxose todo tan discretamente e de xeito tan rpido que o outro non se decatou de nada e se algo notou non foi mis ca a iluminacin xeral de todos aqueles rostros que a antevspera estiveran tan taciturnos e tristes. Non de crer, pensou que o tempo, o sol, a tormenta, a chuvia tean tanta influencia no nimo dos rapaces. Cando vai tronar ou chover, non hai quen os ature, teen que falar, pelexar e remexerse, e cando anuncian a chegada de bo tempo, estn traballadores, dciles e mis contentos ca uns rulos.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 85

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O homio non sospeitaba en ningn momento das causas ocultas e profundas que provocaban a alegra dos alumnos e coa cabeza ateigada de pedagoxas confusas non deixaba de lle buscar os tres ps ao gato. Coma se os nenos que tan axia descobren as hipocrisas sociais, se fosen abrir en presenza dos que teen sobre eles algunha parcela de autoridade ! O seu mundo est aparte, e s se amosan tal e como son e como verdadeiramente son, cando estn entre eles, lonxe das miradas inquisidoras ou indiscretas. E neste caso, tanto o sol coma a la exercen sobre eles unha mnima influencia. Os lomberneses puxronse a perseguirse uns aos outros, a correr polo patio, e cando se atopaban dican : Entn, xa st. Esta noite moslles dar unha pasada ! Imos, esta noite ! Ah ! carallo, que vean, moslles dar unha somanta. O asubo do pito e logo a voz arrogante por natureza do mestre : Vea, en fila, bulide ! interrompeu as evocacins blicas e as perspectivas heroicas de cara s futuras guerras.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

86

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

A VOLTA S VITORIAS

Volveredes algn da, orgullosas exiliadas ? Sb. Ch. Leconte (A mscara de ferro)

Aquela noite, unha vitalidade indescritible animaba os lomberneses; nada, ningunha preocupacin, nin unha soa perspectiva negativa enturbaba o seu entusiasmo. As vareadas das cachaporras pasaban e non lles importaba nada levalas e en canto aos croios, case sempre haba tempo para evitar a sa traxectoria, a menos que procedesen do tirafonda de Fucios. Os ollos ran, chispeantes e vivos nas caras radiantes de felicidade, as meixelas carnosas, arroibadas, repoludas coma unhas boas mazs representaban a viva imaxe da sade e da felicidade; todo vibraba e bula neles : os brazos, as pernas, os ps, os ombros, as mans, o pescozo, a cabeza. Abof que non pesaban moito nos ps os zocos de lamo ou de nogueira e o bater dos tacns no camio endurecido xa supuan unha boa ameaza para os belrns. Berraban, discutan, esperbanse, chambanse, empurrbanse, alterbanse coma cans de caza presos durante moito tempo e que por fin se levan ao coello ou ao raposo e entn pense a morder, uns aos outros, as orellas e pernas para felicitarse mutuamente e manifestar deste xeito a sa alegra. O deles era realmente un entusiasmo contaxioso. Tras a sa sada cara ao Souto con aquela marcha alegre, toda a vida nova e sa da aldea semellaba arrastrada, levada coma por unha msica guerreira : as mocias tmidas e arroibadas seguronos ata o Tileiro, sen se atreveren a ir mis lonxe, os cans corran aos seus ps choutando e ladrando e mesmo os gatos, os prudentes michos, avanzaban polos muros das cercas coma se tivesen a vaga intencin de os seguir; a xente na soleira da porta interrogbaos coa mirada. Respondan rindo, que an xogar, pero s eles saban a que tipo de xogo. Ao chegaren canteira do Pepio, Leboreiro canalizou o entusiasmo pedndolles aos guerreiros que enchesen os petos de coios. Teremos que quedarnos con s media ducia dixo e logho pousar o resto no chan tan pronto cheghemos, porque pa atacar, non podemos pesar coma sacos de faria. De nos faltar municins, seis dos pequenos collern cadansa boina e irn enchela canteira do Rato ( a que ta mis preto do campo de batalla).
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 87

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Designou aqueles que, chegado o momento, quedaran encargados do subministro ou mellor dito do reabastecemento das municins. Logo, mandoulle a Tintn que exhibise as diversas pezas do tesouro de guerra para que os compaeiros quedasen tranquilos e fortalecidos e finalmente deu o sinal de sada, pondose coma sempre el en cabeza de batedor da tropa. A sa chegada foi recibida co tiro dun coio que lle rozou a fronte e o fixo agacharse; entn el, simplemente se xirou e cun lixeiro movemento de cabeza indicoulles aos outros que a accin acababa de comezar. Inmediatamente, os seus soldados espallronse e deixounos situarse onde eles o considerasen oportuno nos seus respectivos postos habituais, porque estaba certo de que o instinto guerreiro non lles a fallar aquela noite. Tan pronto coma Gorrin subiu rbore, expuxo o estado da situacin. Estaban todos os belrns no linde, desde o mis grande ata o mis pequeno, desde Fucios, o rubidor ata Miguel de La, o executado. Mellor ! concluu Leboreiro ser unha boa batalla. Durante un cuarto de hora, o fluxo de insultos pasou unha e outra vez coma decoto entre os dous campos, mais os belrns non se movan, quizais porque pensaban que os inimigos an volver atacar nus aquela noite como o fixeran a antevspera. Estaban agardando inmbiles e ben aprovisionados por un servizo recentemente creado de recrutas que carrexaban continuamente ata a derrega panos cheos de coios sacados das rochas do medio do monte. Agochados detrs dos muros e das rbores, os lomberneses s os van de cando en vez. Aquela situacin non lle gustaba nada a Leboreiro, pois el queraos atraer ata a chaira para diminur as a distancia que os separaba. Ao ver que non se daban decidido, resolveu emprender a ofensiva coa metade da tropa. Pediulle opinin a Gorrin, pero este baixou e contestoulle que nesta batalla era el quen tia que decidir. Tintn, pola sa banda, perda a paciencia na retagarda vendo como os outros dous non deixaban de se mover e axitarse. Gorrin non perdeu nin un minuto e co tirafonda na man, mandoulle coller a cada un dos vinte soldados que tia ao seu cargo catro coios, nin un mis, e logo ordenou atacar.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

88

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Estaba claro : non deba haber enfrontamentos corpo a corpo; s se tian que achegar ata ter a tiro os inimigos, que de seguro haban quedar sorprendidos polo ataque, lanzar nas filas unha choiva de coios e logo baterse axia en retirada para evitar as o contragolpe que haba ser, de seguro, perigoso. A unha distancia os uns dos outros de catro ou cinco pasos, en lia de batalla con Gorrin cabeza, lanzronse todos ao ataque e en efecto durante un momento, o fogo inimigo cesou ante aquel golpe de audacia. Haba que aproveitar a ocasin. Gorrin colleu o coiro do tirafonda, axustou o punto de mira e apuntou ao Azteca dos Vaos, mentres os seus homes xirando e movendo os brazos dun lado ao outro, mallaban a coios a seccin inimiga. Lisquemos daqu berrou Gorrin, ao ver a tropa do Azteca preparndose para o contraataque. Unha tormenta de croios pisoulles os talns, e os tremendos berros dos belrns indicbanlles que agora eran eles os que estaban a ser perseguidos. Ao ver que non estaban nus, o Azteca xa non consideraba necesario nin til prolongar a defensiva. Ao or aquel barullo e confiando nas sas pernas veloces, Gorrin revirouse para ver como chandaban as cousas, pero o xeneral do bando inimigo contaba cos seus mellores corredores e Gorrin xa quedara un pouco atrs respecto aos seus compaeiros polo que tia que liscar rapidamente se non quera ser pillado. Saba moi ben que tanto os seus botns coma o seu tirafonda estaban moi cobizados pola banda do Azteca que non fora quen de collelo a noite en que atraparan a Leboreiro, polo que decidiu darlles sebo aos ps. Pero que mala sorte !, un croio ben lanzado, un croio de Fucios, claro !, ah, que cabrn ! veulle dar con forza no peito e fxoo cambalear e parar un momento. Os outros estaban a punto de pillalo. Ah ! Arredemo ! Stou acabado ! E en menos tempo do que o leva contar e escribir, Gorrin levou a man ao peito cun xesto desesperado e caeu cara a atrs, sen respiracin e coa cabeza inerte. Os belrns estaban enriba del. Seguiran a traxectoria do proxectil de Fucios e viran o xesto de Gorrin, como se volva plido e caa sen dar un cho. De speto, detivronse. E se o mataran !...

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

89

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Deseguido, ouse un tremendo ruxido, o berro de carraxe e vinganza de Lomberna que suba, medraba e invada o cavorco enteiro mentres un alzamento fantstico de varas e sabres apuntaba desesperada o grupo. En cuestin dun segundo, os inimigos deron volta e regresaron ao refuxio onde se mantiveron defensiva, co coio na man mentres que a tropa de Lomberna chegaba onda Gorrin. Coas plpebras medio pechadas e pestanexando discretamente, o guerreiro cado vira como os belrns se pararan diante del e logo deran media volta para finalmente fuxir. Ao se decatar de que aqueles bramidos furiosos que se achegaban a el e escorrentaban os outros procedan dos seus compaeiros que o vian rescatar, volveu abrir os ollos, sentou, ergueuse tranquilamente, pousou as mans nas cadeiras e fxolles unha elegante reverencia aos belrns, cuxos rostros inquietos sobresaan do muro do valado. Porco !, cabrn !, ah, traidore !, covarde ! berraba o Azteca dos Vaos, ao ver que o seu prisioneiro, porque as o fora, volvera escapar por picarda. Ah ! Heite pillar ho ! e desta, non scapars ho, folghazn ! Entn, Gorrin, moi tranquilo e sorrinte, coa tropa de Lomberna estraada detrs del, levou o furabolos garganta e pasouno catro veces de atrs cara a adiante, do pescozo ao queixo e logo para completar este xesto xa de por si expresivo e lembrando naquel momento o seu irmn maior que era artilleiro, golpeou coa man dereita a coxa do mesmo lado, xirou a man, coa palma cara a fra e co escachapiollos apuntando bragueta : E este, cando o vas pillar, eh ? respondeu Burro ! Moi ben, moi ben, Ghorrin ! ol ! ol ! ol ! ol ! iii-aah ! Muuu !, bee !, croa, croa ! quiquiriqu ! Era a tropa de Lomberna que por medio de diversos berros demostraba o seu desprezo pola inocente credulidade dos belrns e por outra felicitaba o valente Gorrin que acababa de librarse dunha boa e de facerlles a xogada. Anda as, recibiches un bo croque, berraba Fucios, axitado por diversos sentimentos : por unha banda, estaba contento no fondo polo xiro que deran os acontecementos pero por outra estaba furioso de que o cabrn de Gorrin lle metese un susto de morte, sen que ao final fose nada e tamn porque fose quen de esquivar o castigo que tanto mereca.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

90

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Ti, tranquilo, home !, contestou Gorrin que xa tia unha idea detrs da cabeza xa nos veremos ! Os coios comezaron a caer nas filas desfeitas dos lomberneses que estaban armados s con cachaporras, polo que deron media volta nun santiamn e regresaron ao seu terreo. Mais a batalla xa arrincara e volveron ao ataque con mis mpeto anda, porque os belrns sentanse enganados e furiosos pola decepcin que levaran mira que ser enganados e insultados as, anas paghare e xa e quixeron retomar a ofensiva. Xa colleran o xeneral, malo sera que non fosen quen de pillar desta vez algns soldados. Van volver pensaba Leboreiro. Tintn que quedara atrs, bulalle o corpo. O oficio de tesoureiro era un aborrecimento ! Entrementres, o Azteca dos Vaos tras reunir outra vez os seus homes alterados e furiosos, pediu consello e logo decidiu emprender un asalto xeral. Berrou alto e forte : A por eses caghanetas !. Logo, alzando as cachaporras e amosando os paus, lanzouse pola canteira abaixo coa tropa detrs. Leboreiro non titubeou tampouco. Respondeu cun Abaixo os belrns que resoou tan forte coma o berro do rival e as varas e sabres de Lomberna volveron apuntar unha vez mis cara a adiante cos estoques endurecidos. Ah, prusianos ! Cabrns ! Porcos, porcallns e porcalleiros ! Burricns de merda ! Bastardos de curas ! Fillos de mala pcora ! Voitres ! Preas ! Cridos ! Mortos de fame ! Lambecs ! Sectarios ! Ghatos degholados ! Sarnentos ! Caghainas ! Hipcratas ! Piollentos ! Estas foron algunhas das expresins que se intercambiaron antes do ataque. Pdese dicir que al as linguas non estaban paradas ! Vronse anda algns refachos de coios rozando as cabezas e finalmente desencadeouse unha tremenda liorta : oronse caer cachaporras nas cacholas, romper lanzas e sabres, retumbar golpes espetados no peito, resoar labazadas, romper zocos e bramidos, pumba ! paf ! pum ! zas ! plaf ! Traidor ! Covarde ! E viuse como se tiraban do pelo, rompan armas e se agarraban uns aos outros, debuxaban grandes crculos cos brazos para logo recaer con

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

91

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

grande mpeto, proxectaban puos cara a adiante coma bielas e vanse pernas que non paraban quietas, axitadas, dando golpes desde o chan ao torto e ao dereito. En canto ao Sabichas, que xa caera ao comezo da liorta debido a un sopramocos annimo, loitaba xirando sobre unha cacha, e deste xeito non lle plantaba cara senn ps a todos os asaltantes, abolando tibias, machucando rtulas, torcendo nocellos, esmagando os dedos dos ps e martelando os papos das pernas Leboreiro, encrespado coma un xabaril, camisa desabotoada, sen boina e coa cachaporra rota, entraba na tropa do Azteca dos Vaos coma unha punta de aceiro. Colla o inimigo polo pescozo e sacudao coma unha ameixeira malia ter unha niada de belrns que turraba por el, tirndolle do pelo, losquendoo, zorregndoo e abolndoo. Logo, lanzbase coma un semental tolo ao centro da tropa e desfacase con mpeto do crculo de inimigos. Ah ! Me cagho no demo ! Xa te teo, cabrn ! bramaba Leboreiro desta non tescapas, ho ! Valas levar, xrocho ! e cando te tea que desanghrar, heite levar Matogheira Ghrande, e non vas escapar, ho, dighocho eu, halas levar, ben levadas ! E mentres lle dica iso ao inimigo, ateigbao de patadas e labazadas, axudado por Gorrin e Chapletn que o seguiran. Colleron literalmente o xefe inimigo que se resista con todas as sas forzas. Gorrin e Chapletn agarrbano polos ps e Leboreiro, ergundoo por debaixo dos brazos, xurballe por Deus que se se pasaba de listo, alle apertar as caravillas. Neses momento o groso da tropa segua a loitar con asaamento, pero decididamente a vitoria pareca sorrirlles aos lomberneses; no corpo a corpo eran bos, robustos e fortes; algns belrns que foran golpeados con demasiada violencia, recuaban, outros abandonaban, de xeito que cando viron que levaban o xeneral, desencadeouse unha desbandada e unha fuga catica. Pillade alghn, ho ! Arredemo, pillade alghn ! Pillade un ! ruxa Leboreiro de lonxe. Os guerreiros botronse a correr detrs dos vencidos, mais como era de esperar, os fuxitivos liscaron a fume de carozo e os vencedores non seguiron moito tempo a persecucin, porque estaban demasiado ansiosos por saber cmo se a tratar o xefe inimigo.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

92

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

93

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

AO PAREDN

Cravronos espidos nos postes de cores J.-A. Rimbaud (O barco ebrio)

O alcume de Azteca dos Vaos valle por ser de estatura pequena e de aparencia dbil, mais iso non significaba que se deixase levar ou gaar sen resistirse; de feito, Leboreiro e os demais experimentrono en propias carnes. Mentres o xeneral atizaba os soldados para que seguisen coa persecucin, o prisioneiro, coma un raposo prendido que aproveita a ocasin para vingarse por adiantado do suplicio que o agarda, trincoulle o escachapiollos de Leboreiro tan forte que o fixo sangrar. En canto a Gorrin e Chapletn, ao recibiren unha patada nas costelas, souberon o que ocorra se deixaban de vixiar por un instante a perna do Azteca que estaban a agarrar entre o brazo e o costado. Para que lle soltase o dedo mordido ata o so, Leboreiro largoulle un tremendo sopapo que lle atravesou a cara e volveulle a xurar, axudndose de blasfemias e imprecacins que llas a pagar todas decontado. Naquel mesmo momento, o resto da tropa regresaba sen ningn refn mis, polo que abof que si, era o Azteca quen as a pagar por todos. Tintn, que se achegara a el para observalo fixamente, recibiu un esgarro en plena cara, pero ignorou aquel insulto e botouse a rir maliciosamente ao recoecer o xeneral inimigo. Ah ! Ez ti, cabrn ! Ah, poiz dezta non te libraz ! Porco ! Quen me dera que Mara eztiveze aqu pra che tirar doz peloz ! Que ben o a pazar ! Zeica babeaz, babozo, poiz por moito que babeez, non vaz recuperar oz teuz botnz, nin che van doer menoz az cachaz. Mira pola corda, Tintn, ordenou Gorrin, imos atar este chorizo. tao s catro patas, comeza primeiro polas datrs e logho as dadiante e pra terminar, amarrarmolo ao carballo ghrande e ocuparmonos del. Promtoche que non has morder mis, nin tampouco babear, porco, noxento, merdento ! Os soldados que chegaban tomaban parte na operacin : comezaron polos ps, mais como o outro non deixaba de cuspir a todos os que poda alcanzar co chorro da sa saliva e mesmo tentaba morder a todos os que se lle puan diante, Leboreiro mandoulle a Pipote que cachease os petos daquel cazurro para lle coller o pano e taparlle a boca.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 94

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Pipote obedeceu e protexndose o mellor posible cunha man dos esgarros que lanzaba o Azteca, colleu do peto do prisioneiro un pano de tea de cor imprecisa que debera de ser orixinariamente de cadros vermellos, ou quizais fose branco na poca, ao mellor non moi afastada, en que anda estaba limpo. Pero aquel tiramocos xa non ofreca agora mis ca unha pinta mexona, verdosa ou agrisada, moi pouco atractiva aos ollos do observador, debido ao contacto con obxectos heterclitos moi diversos e seguramente tamn aos distintos usos aos que fora destinado : limpeza, unin, mordaza, cinta, macuto, gorra, venda para curas, pano das mans, cepillo, plumeiro, etc., etc. Stache ben limpo este farrapo, ho ! dixo Gorrin, anda st cheo de cousas, non che d verghoa, porco, andar cunha porcallada coma esta no peto ! E despois dis ques rico ? No ! Noxo me ds ! nin paghndolle querera isto un mndigho ! Non se sabe nin por onde collelo. D ighual ! decidiu Leboreiro Enchufdello ben no morro, e de haber anda ghraxa nel, poderaa comer e as non se perde nada. Entn, uns puos enrxicos pasronlle o pano polas mandbulas do Azteca e atronllo por detrs, na caluga quedando deste xeito inmobilizado e en silencio. O outro da mandaches que me fustrighasen e hoxe tcachati ser vareado. Ollo por ollo, dente por dente ! proferiu Sabichas, o moralista. Vamos Chapletn, colle a vara e azutao ! Unha pequena sesin antes de lle quitar os pantalns pa queste bonita seoritinga que se cre tan lista se vaia entoando. E vs, arrexuntdevos e aghrandade o crculo ! Cunha vara verde flexible e forte, Chapletn propinoulle, a conciencia, seis lategazos soantes nas cachas do Azteca, que se asfixiaba de cabreo e dor baixo a mordaza. Ao rematar, Leboreiro falou un momento en voz baixa con Gorrin e Gambeta. Estes afastronse con discrecin e logo Leboreiro pxose a berrar alegremente : E aghora imos cos botns ! Tintn, compaeiro, prepara os petos. Xa son horas, cheghou o momento, e mira que contes todo ben e non perdas cousa ! Leboreiro andou con tino, pois cumpra non estragar con movementos demasiado bruscos ou coiteladas torpes as distintas pezas que constituan o tributo do Azteca, tributo que deba engrosar o tesouro de guerra da tropa de Lomberna. Comezou polos zapatos. Oh, oh ! dixo un amall novo ! Que ben !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

95

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Cabrn, proseguiu est cheo de ns ! E lentamente, sen lle quitar ollo s distintas unins do cordn que salvagardaban o seu focio dunha patada vingadora que poda chegar a ser terrible, desfixo o n, desatou o zapato, retirou o amall e entregoullo a Tintn. Logo, subiu a perneira do pantaln para coller as xarreteiras que amarraban o calcetn. Nese momento, Leboreiro quedou chafado. O Azteca s tia unha xarreteira, o outro calcetn mantase cun anaco de trenza, pero colleullo igual, non sen antes refungar : Mira que ladrn ! Nin sequera ten un par de xarreteiras e vai de listio. Pero que fai cos cartos, teu pai, ho ? Bbeos ! Fillo dalclico ! Can de borracho ! Logo, Leboreiro tivo coidado de non esquecer ningn botn nin ollal. Ao chegar ao pantaln, pasouno en grande. O Azteca tia tirantes de dobre presilla en bo estado. Vaia luxo ! comentou sete botns nos calzns. Isto, si que t ben, mighio. mosche conceder unha vareada mis pa aghradecercho, as has aprender a facer risa do probe mundo. Sabes, en Lomberna, non pedichamos, nin reghateamos nada, nin tan sequera as vareadas. Que contento se vai poer o primeiro de ns que se fagha trincar porque vai recibir un par de tirantes. Amais ben ghuais por certo ! Merda ! Case me tan entrando ghanas de ser eu. Ao mesmo tempo caanlle as calzas coma un acorden despoxadas de botns, de presillas e de fibelas. Tras esfollar rigorosamente o chaleco, a chaqueta, o mandiln e a camisa, atoparon no peto do ghichio un patacn novo que foi rexistrado na contabilidade de Tintn baixo a epgrafe : Reserva en caso de desgraza. Tras varias inspeccins minuciosas que acabaron por convencer os guerreiros de Lomberna de que xa non quedaba nada de nada que raar e tras poer de lado o coitelo do Azteca para Gambeta que non tia ningn, decidiuse finalmente e con todas as precaucins necesarias deslear as mans e os ps da vtima, pois xa eran horas. O Azteca estaba fervendo debaixo da mordaza e como todo vestixio de pudor quedara extinguido nel polo sufrimento ou reprimido polo enfado, o primeiro que fixo foi arrincar da boca aquel desafortunado e terrible pano, sen pensar en subir antes o pantaln cado que deixaba ver debaixo da camisa unhas ndegas arroibadas polos azoutes que levara.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

96

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Logo, calmeando, arrexuntou toda a roupa ata a altura dos riles e deu en proferir insultos aos seus verdugos. Algns guerreiros dispanse a saltarlle enriba para fustrigalo de novo, pero Leboreiro, facndose o xeneroso e probablemente as sas razns tera, parounos bosquexando un sorriso : Deixade que berre ese probe cghado ! Se o pasa ben as ! comentou con voz burlona os nenios tamn se teen que divertir nalgho, non ? Azteca marchou, arrastrando os ps e chorando coa carraxe. Naturalmente, pensou en imitar o que fixera Leboreiro o sbado anterior : deixouse caer detrs da primeira matogueira e decidiu demostrarlles aos lomberneses que non era menos ca eles polo que se espiu completamente e mesmo chegou a quitar a camisa para amosarlles o traseiro. Do lado de Lomberna, os outros xa o estaban pensando tamn. Anda se ha querer de ns, xa vers, Leboreiro, timoslle que ter dado outro repaso. Deixdeo ! deixdeo ! dixo o xeneral que tia un plan coma o de Trochu. Eu xa cho dcia, carallo ! berrou Tintn. En efecto, o Azteca ergueuse dun golpe, sau da matogueira e diante da cara dos lomberneses amosoulles o que dixera Tintn. Chamoulles covardes, bandidos, collns moles e ao ver que estaban a punto de botarse atrs el, deu en correr cara ao linde e liscou coma unha lebre. Pero o pobre desgraciado non chegou moi lonxe De repente, catro pasos mis adiantel, xurdiron das inquietantes siluetas sinistras que lle obstruron o paso amosndolle os puos pechados. Suxeitrono con forza e mentres o enchan a patadas, frono levando outra vez cara Matogueira Grande de onde acababa de sar. Por algo estivera a falar Leboreiro con Gorrin e Gambeta. Xa va claro de lonxe, como dica el, e moito antes ca os outros que o seu pitio lle quera facer unha boa xogada. As fora como o deixara marchar aparentemente de xeito inocente a pesar dos reproches dos compaeiros para poder pillalo mellor despois. Ah ! O nen qurenos amosar o cuo, pois, moi ben, ho ! Os nenos non se poden contrariar. molo mirar, nenio e ti halo de sentir ! Volvede a atar este valentas e ti Chapletn, colle outra vez a vara que llimos marcar un pouco mis a parte dabaixo do lombo.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 97

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Chapletn, xenerossimo, zorregoulle doce lategazos, mis un de propina por aquilo de vilos amolar pola noitia cando regresaban casa. As stars mis tenrio e viralle ben ao noso turco que non ha estropear os dentes cando che queira morder o noxento bandullo engadiu. Entrementres, Gorrin amaaba un pouco o macuto confiscado do prisioneiro. Cando tivo as ndegas ben arroibadas, desatrono outra vez e Leboreiro, solemnemente entregoulle o macuto dicindo : Boa viaxe, seor cu arroibado e sade as ghalias da nosa parte. Logo, retomando o ton de voz natural dixo : Ah ! Seica nos queres amosar o cu, amighio ! Pois, amsao, ho, amsao tanto como che dea a ghana. Como me chamo Leboreiro, dghoche que te has cansar de amosar o cu, amighio. E o Azteca liberado, liscou desta vez sen dar un cho e volveu onda o exrcito derrotado.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

98

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

CRUEL ENIGMA ? Escolln este ttulo que pode parecer tomado de Paul Bourget e contrariamente ao uso empregado ata agora, substitun as citas coecidas situadas na epgrafe dos captulos por un punto de interrogacin, as que lle rogo ao lector ou lectora que me crea cando lle digo que en ningn momento quixen enganar nin tomar prestada a inspiracin das pxinas que seguen ao moi ilustre escritor arriba mencionado. Todo o mundo sabe e o meu admirable mestre Octave Mirbeau fxonolo ver repetidas veces con precisin que para chegar altura de esprito de Paul Bourget hai que percibir unha renda mnima de cen mil francos, polo que repito, non pode haber relacin entre os heroes do moi distinguido e glorioso acadmico e a sa e vigorosa prole da que non son mis ca un historiador fiel e sincero. Ao chegar onda os seus guerreiros, o Azteca dos Vaos non necesitou contar o que ocorrera. Subido ao alto da rbore, Fucios vira todo ou case todo. As vareadas, a emboscada, a requisa dos botns, a fuxida, a nova captura e a liberacin : os compaeiros estiveran a vivir a canda el, se se pode dicir as, aqueles minutos terribles de sufrimento, angustia e carraxe. Hai que liscare daqu ! dixo un Miguel de La intranquilo a quen a magoante desventura do xefe lle trouxera memoria uns recordos mis ben tristes, sen que por iso o quixera recoecer abertamente. Antes de nada hai que volver vestir o Azteca, obxectaron algunhas voces, polo que desfixeron o macuto, desataron as mangas do mandiln e al atoparon os zapatos, as medias, a chaqueta, o chaleco, a camisa e a boina, mais o pantaln non apareceu O meu pantaln ? Quen ten o meu pantaln ? preguntou o Azteca. Non st dentro. declarou Fucios Non o perderas por casualidade ao fuxire ? Hai quir buscalo. Ostedes, mirade a se non o vedes, ho ! Miraron cara ao campo de batalla mais non haba ningn farrapo no chan que indicase a presenza do pantaln. Sube rbore, anda dxolle o Azteca a Fucios, ao millor ves onde caeu. O gabeador subiu enriba da faia en silencio.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 99

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Non vexo nada declarou tras unha detida observacin Nada !.non !, nada pero sts seghuro que o metiches dentro cando te espiches na matogheira ? Stou seghuro stou contestou o xefe moi inquieto. Pro, a onde puido ir parar logho ? Ah ! carallo ! Vaia porcos ! exclamou de socato Fucios. Escoitade, pero vs escoitade esa banda de farfallns ! Os belrns, puxeron a orella e en efecto, oron alto e claro os berros dos inimigos que regresaban cantando aquel refrn popular, propio ao parecer daquelas circunstancias e menos revolucionario ca de costume : Meu pantaln st descosido E decontado Hase ver furado O meu pantaln Descosido E asomndose, retorcndose e ergundose polo medio das plas para ver mis lonxe, Fucios berrou con moita carraxe : O teu pantaln teno eles ! Eses cabrns noxentos pillroncho, ladrns ! Stounos vendo, colghrono na punta dun pao coma se fose de bandeira. Xa stn cheghando Canteira. E o retrouso burln chegballe aos odos aterrados do Azteca e da tropa : E decontado Hase ver o furado O meu O xefe arregalou os ollos, pestanexou, anubruselle a vista e palideceu : Pois, stouche ben pa volvere casa, ho ! Que vou dicire ? Que podo facere ?... Eu, non podo pasar pola aldea as. Haber que aghardare ata a noite pecha propuxo algun. Se cheghamos tarde, vainos caer unha boa a todos, observou Miguel de La temos que atopare algho. Imos vere, se se pecha ben o mandiln con alfinetes, ao mellor non se nota moito propuxo Fucios. Despois de lle ter posto uns amalls aos zapatos e un alfinete ao colo da camisa, tentaron levar a cabo a proposta de Fucios, pero vaito carallo, como dica
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 100

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Tato, o blusn non chegaba nin sequera dobra da camisa, polo que pareca que o Azteca puxera un sobrepeliz negro sobre algo branco. Parece un cura, replicou Tato anda que est ao contrario. Si, menos que os curas non amosan os zancos desa maneira obxectou Mexonfro mighio, as non podes ir. E por que non pos o mandiln coma se fose un biso envolvndoo ben ao redor das cadeiras non se che vera o cu e fariamos todos as tamn pa que a xente crese que estamos a xoghare e as poderas cheghar a casa. Si, pro ao cheghare, vanme dicir de poer o mandiln coma dibido. Ah ! compaeiros, as que vou levare ! Imos ir indo cara a al que xa se fai tarde. Xa non cheghamos pr rosario e vainos caer unha boa malleira retomou Miguel de La. O consello non era malo e a tropa pxose a andar triste e lentamente polo medio do bosque mentres buscaba unha maneira que lle permitise ao xefe chegar casa sen demasiados problemas. Despois de baixar a pista transversal que levaba ao linde do bosque, a tropa parou ao carn da gabia do cerco e pxose a matinar. Nada a ningun se lle ocorra nada monos ter que ir, choromicaban os tmidos que teman a ira pastoral e a malleira do pai. Non podemos deixar o xefe aqu s ! berrou Fucios, enrxico ante o desastre. Unhas veces o Azteca tia pinta de estar asustado e outras, aparvado. Ah ! Se alghn se puidese acheghare mia casa pola parte de atrs e entrar no cuarto do fondo. Stn al as mias cirolas detrs do bal. Polo menos, era algho ! Mira, mighio, se imos al e ta nai ou teu pai nos pilla, que lle dicimos ? Querern saber o que facemos al, e mesmo nos poden tomar por ladrns. Con esas cousas, non se xogha ! Ah ! Me cagho en Crista ! Que vou facere ! desme deixar soo ? Non xures as replicou Miguel de La vas facer chorar a Virxe e d mala sorte. Ah ! din que a Santa Virxe de Lurdes fai milaghres. Se me puidese dare anda que fose un pobre, pequeno pantaln vello. Ding ! dong !, ding ! Dong ! Tocaron as badaladas para o rosario.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 101

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Non podemos quedar aqu mis tempo, non vale de nada ! Hai que marchare ! dixeron numerosas voces. E a metade da tropa desbandouse e fuxiu s carreiras cara igrexa para non ser castigada polo cura. Ai mia madria, que vai ser de min ! Que podo facere ? Imos aghardare a que fagha noite, anda consolouno Fucios. Quedo eu contigho. Non pagha a pena que os castighen a eles tamn. Non, non pagha a pena repetiu o Azteca. Ide ao rosario, liscade daqu e rezdelle a Santa Virxe e a San Nicols pa que non nos arreen moito. Non fixo falla que llelo repetisen mis veces e mentres os demais fuxan a fume de carrozo, os dous compadres mirronse un ao outro. De socato, Fucios levou a man cabeza. Mira que somos burros, xa sta ! Que o que sta ! Vea, di ho ! dixo Azteca, alerta ao que lle a contar o seu amigo. Mira, machio : eu non podo ir a ta casa, pro ti si e vas ir ! !... Si, claro. Voume espire e pasarche o meu pantaln e o mandiln e ti vas ir ta casa e pasar pola parte datrs. Aghochas os teus farrapos, vsteste coa ta roupa e logho tresme a mia. Despois volvemos e diremos que fomos coller coghumelos e que como stabamos lonxe de Cazoanos, moi lonxe case non omos tocar a badalada. Ala, vea ! A idea pareceulle xenial ao Azteca e meu dito, meu feito. Fucios, que tia un talle un pouco mis grande c do seu amigo, pxolle o pantaln e subiulle as das perneiras un pouco longas, axustoulle a presilla de atrs, cinguiu os riles do xefe cun cordel e recomendoulle que liscara a ps forzados e sobre todo que non o viran. Mentres o Azteca saa coma un foguete cara casa para coller outro pantaln, rozando muros e sebes, Fucios, agochado na escuridade do bosque, estartelaba os ollos e miraba en todas a direccins para ver se a expedicin tia algunha posibilidade de sar ben. Azteca chegou casa, rubiu ata a fiestra, atopou un pantaln similar ao que perdera, uns tirantes usados, un mandiln vello, arrincou os amalls dos zapatos do domingo e sen perder tempo en cambiarse, saltou para a horta liscou coma unha chispa polo mesmo camio polo que viera para xuntarse outra vez co seu heroico compaeiro

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

102

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

que estaba tremelicando detrs do muro, anesgado e apertando canto poda contra as sas coxas arrubiadas a delgada camisa de tea spera. Ao vrense, intercambironse un gran sorriso silencioso, propio dos Peles Roxas nas novelas de Fenimore Cooper e sen perder nin un minuto, cambiaron a roupa. Tras recuperaren a sa vestimenta, o Azteca que por fin tia unha camisa con botns, un mandiln limpo e amalls nos zapatos, lanzou unha mirada inquieta e melanclica sa roupa feita retallos. Pensou que o da en que sa nai os descubrise, a recibir seguro unha boa malleira, un sermn e mesmo quizais o encerro no seu cuarto e na cama. Aquela ltima consideracin fxoo tomar decontado unha resolucin enrxica. Tes mistos ? preguntoulle a Fucios. Teo, contestou o outro por que ? Trae pa aqu !retomou Azteca. Tras fregar o fsforo contra unha pedra e amontoar, a modo dunha pira expiatoria, o mandiln e a camisa, prendeulles lume, sen pestanexar, s que foran testemuas da sa derrota e vergoa. Deste xeito, borraba para sempre calquera vestixio de preocupacin futura e a lembranza daquel maldito da nefasto. Heime de arranxar pa non ter que cambiare o pantaln, contestou Azteca pregunta de Fucios. E mia nai, nunca se lle pasar pola cabeza pensare que st escanghallado. Mis ben pensar que anda tirado por alghn sitio, tras dun moble, a canda o mandiln e camisa. Co enigma descifrado e o escabroso problema resolto, agardaron, tranquilos e mis serenos, a primeira badalada do ngelus para mesturarse cos compaeiros que saan de rezar e que quedaron abraiados ao atopalos al vestidos. Logo regresaron casa coma se eles tamn estivesen asistindo misa. Se o cura non se decatase de nada, xa estaba todo solucionado. E as foi. Entretanto, en Lomberna estbase a vivir outra escena ben diferente. Ao chegaren ao Tileiro, a uns cincuenta pasos da primeira casa da aldea, Leboreiro mandou parar a tropa e pediu silencio. Non imos carghar con este farrapo polas ras, afirmou mirando para o pantaln do Azteca. A xente pode preghuntarnos de onde o sacamos e que lle dicimos ? Podmolo ghindar no regho do xurro aconsellou Chapletias Ostedes, e que lle contar o Azteca sa xentia e que lle far sa nai cando o vexa co cu ao aire
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 103

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

? Perder un pano, estraviar a boina, romper un zoco, facerlles unha chea de ns a un cordn, anda pasa, estas cousas pasan todos os das e son merecedoras dun ou dous pares de sopramocos, e anda as cando estn vellas, pro perder o pantaln, por moito que se digha, non se ve tan a mido. Machios, a min non me ghustara star no seu lughar ! Az ha daprender ! afirmou Tintn cuxos petos rebordados de despoxos opimos daban testemua dun importante botn. Outroz douz ou trez zaqueoz coma eztez dixo golpendose as coxas e poderemoz pazar de pagar a cota pra guerra e coz cartoz poderemoz facer unha fezta. E que facemos con este pantaln ? Do pantaln, encrghomeu. molo deixar na cabana do Tileiro e ma xa veredes; o nico non andar por a rexoubando, non faghades coma as que van lavar ao ro, a ver se sodes quen de manter a boca pechada. Ma pola ma habedes ver como vos fagho rir, po se o cura chegha a saber que fun eu outra vez, anda non me ha deixar facer a primeira comun, coma o ano pasado cando lavei o tinteiro na pa de augha bendita. E engadiu farfallando coma fillo de pai que la os peridicos anticlericais da rexin : Non que me importe moito esa carallada, pro pa facer coma todo o mundo. Que o que queres facer Leboreiro ? preguntaron os compaeiros. Xa volo dixen, nada. Habdelo ver ma pola ma. Aghora que cada un lisque p sa casa. E tras depositar o galdrapo no corazn cavernoso do Tileiro, marcharon. Has volver aqu despois das oito pa axudarme ! dxolle Leboreiro a Gorrin. Gorrin asentiu e marcharon cear e estudar a leccin. Despois da comida e como o pai durma enriba da revista O gran mensaxeiro coxo onde buscaba informacins do tempo que a facer na prxima feira de Vercel, Leboreiro que estivera agardando por aquel momento, dispxose a coller a porta tan tranquilo, mais a nai estaba asexando. Onde vas ?preguntou. Vou botar unha mixada ho ! respondeulle el coma quen non quere a cousa.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

104

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E sen agardar outra obxeccin, sau e chegou nun santiamn, por dicilo dalgunha maneira, ao Tileiro. Malia a escuridade, Gorrin que o estaba a esperar, viu que traa alfinetes enganchados na parte de diante do mandiln. Quimos facer ? preguntou, disposto a todo. Ven, ordenou o outro despois de coller o pantaln e cortar de arriba a abaixo a parte de atrs e as perneiras. Chegaron praza da igrexa que estaba totalmente deserta e silenciosa. Hasme de pasar o farrapo ese dxolle Leboreiro mentres suba polo recanto do muro onde estaba o enreixado de ferro que rodeaba o lugar santo. No lugar onde estaba o xefe, haba unha estatua de santo (segundo el de San Xos) pousada nun pedestal de pedra coas pernas medias nas. O afouto rapaz escalou ata al e nun segundo chantouse ao carn do esposo da Virxe. Gorrin estarricou o brazo para lle dar o farrapo do Azteca e Leboreiro dispxose a vestir rapidamente o homio de ferro. Despregou as perneiras do pantaln sobre os membros inferiores da estatua, volveunas coser por atrs cuns poucos alfinetes e apertou a cintura moi larga e esgazada, como xa se sabe, cinguindo as cadeiras de San Xos con dous anacos de amarralla vella. Logo, satisfeito do seu traballo, baixou. Polas noites vaiche fresquio sentenciou. Polo menos as, San Xos xa non ter mis fro nas pernas e o noso bondadoso pai dos ceus vai tar contento e pa aghradecrnolo, ha facer por que pillemos mis prisioneiros. Ala, vmonos deitar, mighio ! Ao da seguinte, as mulleres, a vella do Pote, a Grande Eufemia, a Guinda e as demais que acudan, coma sempre, misa das sete, persignronse ao chegar praza da igrexa, escandalizadas por semellante profanacin : Algun lle puxera un pantaln a San Xos ! Despois de constatar que as entrepernas non estaban moi limpas que digamos e que mesmo se lle dera uso recentemente, o sancristn espiu a estatua sen desconfiar en ningn momento de que aquel pantaln fose dun rapaz da parroquia. Malia levar a cabo unha investigacin rigorosa e rpida non obtivo ningn resultado. Os rapaces interrogados calaron coma petos ou quedaron abraiados coma becerros e ao domingo seguinte, convencido de que aquel acto era froito dalgunha sinistra asociacin secreta, o cura tronou desde o plpito contra os impos e os sectarios

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

105

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

aos que non lles chegaba con perseguir a xente de ben, senn que levaran o sacrilexio ata tal punto que intentaran incluso ridiculizar os santos na sa propia casa. A xente de Lomberna quedou tan estraada coma o cura e ningun sospeitou de que o pantaln que lle puxeran a San Xos pertenca ao Azteca e que fora conquistado polo exrcito de Lomberna durante un combate en toda regra contra os lambecs de Belrns.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

106

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

AS DESGRAZAS DUN TESOUREIRO

Non sempre bo ter un alto cargo La Fontaine (As das mulas)

Ao da seguinte pola ma, instalado no seu banco do fondo habitual, o tesoureiro, que xa contara mis de cen veces as diversas pezas do tesouro postas baixo a sa custodia, volveunas contar, recapitulou e preparouse para poer ao da o libro de contas. Comezou pois a transcribir de memoria na columna de ingresos os seguintes conceptos detallados : LUNS Recibido de Choscn : Un botn de pantaln Grande coma o vrazo de corda do ltego Recibido de Gherreiro : Unha liga vella da nai para ter un par de recambio Tres botns de camiza Recibido de Piti : Un imperdible Un amall vello de sapato de coiro Recibido de Flix : Douz anacos de corda, tan grandes coma min. Un botn de chaqueta Dous botns de camiza. MARTES Conquistado na batalla do Souto ao prisioneiro Azteca dos Vaos pillado por Leboreiro, Ghorrin e Chapletn : Un bo par de amalls de sapatos. Unha liga Un anaco de trenza sete botns de pantaln. Unha presilla datrs Un par de tirantes
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 107

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Un corchete para mandiln Dous mandilns de blusn de cristal negro Tres botns de chaleco Cinco botns de camiza Catro botns de chaqueta Un patacn Total do tesouro : Tres patacns de reserva en caso de desgraza ! Sesenta botns de camisa ! A ver, pensouzern realmente zezenta botnz ? O vello non me ve ! Contareinoz outra vez ? Levou a man ao peto colmado polo botn que estaba revolto e mesturado coas sas posesins persoais. Mara anda non tivera tempo de confeccionarlle o saquio con correa que lle prometera tropa, pois a vspera o irmn chegara demasiado tarde e aquel traballo tao que facer s agochadas. O pano de Tintn taponaba o peto dos botns. Sacouno sen pensar, bruscamente e apurado por querer comprobar a exactitude das contas e pumba. os botns do tesouro esparexronse na sala por todos os lados, rodando coma noces ou blas. Elevouse un rumor contido e unha ondada de cabezas revirouse. Que todo isto ? preguntou moi serio Don Simn, que xa notara desde haba dous das o estrao comportamento do alumno. Precipitouse para constatar cos seus propios ollos a natureza do delito, pois malia todas as leccins de moral e a historia de George Washington e o machado, non acababa de crer na sinceridade de Tintn e dos seus compaeiros. A Leboreiro s lle deu tempo a coller cunha man tremente o libro de contas e poelo rapidamente debaixo do pupitre, pois ao compaeiro, demasiado abraiado, non se lle pasara nin pola cabeza collelo. Mais aquel xesto non lle pasou desapercibido aos ollos expectantes do mestre. Que est agochando a, Leboreiro ? Amsemo agora mesmo ou polle oito das de castigo ! Amosar o gran libro, poer ao descuberto o segredo que constitua a forza e a gloria do exrcito de Lomberna : si, home, Leboreiro prefera antes ter que cag. en ciriquios, tal e como dica con elegancia o irmn de Gorrin. Pero claro, oito das castigado !
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 108

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Os compaeiros seguan con pesar o duelo. Leboreiro comportouse realmente coma un heroe. Volveu levantar a tapa do pupitre, abriu o libro de Historia e sacrificando sobre o altar da pequena patria lombernesa a primeira mostra dos seus amores xuvens, tan importante para el, entregoulle ao sinistro e desgraciado mestre de escola a estampa que a irm de Tintn lle dera como mostra do seu amor, un tulipn ou un pensamento escarlata sobre un fondo de campo azul, con aquela apaixonada e xa coecida palabra : Souvenir. Anda as, Leboreiro xurou que se o outro non a rachaba inmediatamente, iraa coller sa mesa tan pronto lle tocase varrer ou cando o mestre lle dese as costas por algunha calquera razn. Cantas emocins lle percorreron o corpo cando o mestre volveu tarima uns instantes mis tarde. Pero anda quedaba por explicar a cada dos botns. Leboreiro tivo que confesar, gaguexando, que trocaba a imaxe por botns. Aquel tipo de negocio non deixaba de parecer raro e misterioso. E que fai con todos eses botns no peto ? preguntoulle Don Simn a Tintn. Seguro que llos roubou a sa nai. Vouna informar por medio dunha notia Agarde un pouco e xa veremos. Para comezar, xa que amolades a clase, ides quedar os dous castigados unha hora esta tarde. Unha hora de castigo, pensaron os outros. Aghora si que a fixemos. O xefe e o tesoureiro pillados. Como an pelexar ? Como se pode entender, desde o da da desventura e da derrota, Gorrin non quera asumir de boa gana as responsabilidades de xeneral en xefe. E se os belrns chegaban a vir igual. pois, m para eles. Se ben certo que a vspera recibiran unha boa malleira e era pouco probable que volvesen ese da, cuns tolos coma eles non se poda dicir nunca nada ! Onde estn os botns ? retomou Don Simn. Por moito que se baixase, que axustase ben as lentes e mirase entre os bancos polo seu campo de visin non pasou ningn botn. Durante o algareo, os compaeiros prudentes, estivranos a apaar todos coidadosa e subrepticiamente para agochalos logo no fondo dos petos. Ao mestre resultoulle imposible recoecer a natureza e a cantidade dos famosos botns, polo que se tivo que quedar coa dbida.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

109

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Mais ao regresar ao seu sitio e probablemente coa intencin de se vingar, o cazurro do mestre rachou a marabillosa estampa de Mara de Tintn e Leboreiro arrubiou de carraxe e dor. O mestre deixou caer con desidia, un a un, os dous anacos da estampa na papeleira e retomou a leccin interrompida. O Sabichas que saba ata que punto Leboreiro apreciaba aquela estampa, deixou caer adrede o plumeiro e ao se baixar para recollelo, pillou rapidamente os dous preciosos anacos e agochounos nun libro. Logo, como lle quera dar unha alegra ao seu xefe, colou, s agachadas, os dous fragmentos con anaquios de selos e no recreo entregoulla a Leboreiro. Este quedou tan sorprendido que houbo chorar de felicidade e emocin e non soubo como lle dar as grazas ao Sabichas, un verdadeiro amigo. Pero anda as o asunto do castigo supua un verdadeiro problema. A ver ze non di nada naz nozaz cazaz, ho ! pensaba Tintn e comentoulle o seu temor a Leboreiro. Boh ! dixo o xefexa esqueceu o conto, ho. Ti por se ascaso, prtate ben e non toques os petos que como saiba que anda tes botns Ao chegaren ao patio, os que tian botns entregronlle ao tesoureiro as unidades dispersas que estiveran apaando. Ningun lle formulou ningn reproche sobre a sa imprudencia pois todos saban a gran responsabilidade que asumira Tintn e todas as consecuencias que lle poda implicar no futuro ostentar tal posto, que xa lle custara ata o momento un castigo, e unha posible malleira que anda poda recibir ao chegar casa. El mesmo as o sentiu e queixouse : Zabez qu ?, hai que atopar outra perzoa para zer tezoureiro, che unha leria e ademaiz che peligrozo, ho ! Xa non pelexei onte pola tarde e hoxe eztou caztigado !... Oches, eu tamn tou castighado dixo Leboreiro para consolalo. Zi ho !, pero onte arreachez ou non arreachez unhaz boaz oztiaz e non lazachez croioz e paoz ? Anda, non pasa nada, pola tarde habmoste revelar5 de cando en vez, pa que ti tamn poidas pelexar.

Entndase relevar. 110

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Ze o zoubese, agochara agora oz botnz para non oz ter que levar connozco ezta tarde. E se alghn te ve, por exemplo o to Oughusto polas tboas da ghranxa e despois pllanolos ou vaillo dicir ao mestre, entn si que a fixemos boa Non ho, non ! Non pasa nada, Tintn retomaron todos xuntos os demais compaeiros para consolalo, tranquilizalo e comprometelo a que conservase no seu poder aquel capital de guerra, fonte asemade de problemas e confianza, de vicisitudes e orgullo. A ltima hora de escola resultou triste. A fin do recreo caeu na inmobilidade e nun silencio parcial, interrompido por coloquios misteriosos e conferencias en voz baixa que intrigaron o mestre. Era un da perdido. A perspectiva do castigo cortara bruscamente o entusiasmo xuvenil e apagara a sa sede de movemento. Que podemos facer esta tarde ? preguntronse os da aldea, despois de que Gambeta e os dous Chapletas desamparados, se retirasen para as sas casas, un para a costa e os outros dous para Berns. Gorrin propuxo unha partida de blas, xa que non queran xogar ao marro, porque despois da malleira do Souto, aquel simulacro de guerra resultaba eslamiado. Dirixronse praza e al xogaron s blas apostando unha bla por xogada, polo que era de verdade e non de mentira. Entrementres, os castigados gozaban da hora suplementaria copiando o fragmento dun autor francs que estaba no libro de Historia e que pouco lles interesaba. Comezaba as : Ao nacer, Mirabeau tia o p torto e a lingua trabada; das moas xa formadas na boca anunciaba a sa forza Mentres copiaban, a sa atencin errante recolla, polas fiestras abertas, as exclamacins dos xogadores : Todo ! Nada ! Dxeno eu antes ca ti ! Mentireiro ! Non cheghaches ! A pola de Ghorrin ! Pumba !, perdeches ! Cantas blas tes ? Tres ! Non certo, tes polo menos das mis ! Trae pa qu, ladrn ! A ver, se queres xoghar, pon aqu outra bla, nenio.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 111

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Por aqu cha vou dar ! Voume acheghar ao montn e limpar todo. As e todo, anda se pasa ben xogando s blas pensaban Tintn e Leboreiro mentres copiaban por terceira vez : Ao nacer, Mirabeau tia o p torto e a lingua trabada Este tal Mirabeau tia que ter unha cara de dous pares de narices ! comentou Leboreiro Faltar moito para que acabe a hora ! Vstedes a meu irmn ? preguntoulles Mara que pasaba por al aos xogadores de blas que estaban a discutir acaloradamente unha xogada sospeitosa. Aquela pregunta calmounos a todos de repente, os pequenos intereses suscitados pola partida esvaecanse ante calquera tema relacionado coa gran misin. Fixen o bolsio engadiu. Ah ! Oh ! A ver ! E Mara de Tintn amosoulles aos guerreiros asombrados e abraiados de admiracin un bolsio con correa feito de lio, do tamao de dous bolsios de blas normais. Vase un bolsio forte, ben cosido con dous cordns novos en forma de trenza que permitan pechar tan ben a apertura que era imposible que caese algo de a. Est que te cag. ! xulgou Gorrin, expresando deste xeito o smmum da admiracin, mentres que os ollos lle expresaban recoecemento. Con isto, imos arrasar ! Van tardar moito en sar ? preguntou a rapacia que xa estaba ao tanto da situacin do irmn e do mocio. Nuns dez minutos, un cuarto de hora curto contestou o Sabichas despois de consultar o reloxo da torre Queres agardar por eles ? Non respostou teo medo que me vexan convosco e que logho lle dighan a mia nai que son un macholo. Vou marchar pero dicdelle a meu irmn que vean pra casa tan pronto saia. Si, si, dirmosllo. State tranquila. Starei diante da porta concluu mentres se dirixa cara casa. A partida continuou lnguida mentres agardaban os castigados. Dez minutos despois, Leboreiro e Tintn, enfastiados de tanto Mirabeau mozo cun p torto e, etc., achegronse onda os xogadores que distriburon as blas da xogada para rematar a partida. Tan pronto os puxeron ao tanto do asunto, Tintn non dubidou : Lrgome exclamou porque eztes botnz eztanme mancando a coxa e sen falar do medo que teo zempre de perdeloz.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 112

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Se podes, tenta volver cando stean no saquio, oches ? preguntou Gorrin. Tintn prometeuno e liscou coma unha chispa onda sa irm. Chegou no preciso momento en que o pai faca estalar o ltego mentres saa da corte para mandar as bestas ao bebedoiro. Seica non tes nada que facer, non ? dxolle o pai a Tintn ao velo sentar preto de Mara que estaba a remendar unha media ostensiblemente. Oh ! Xa zei a lecin contestoulle. Ah ! mira que ben ! E tras aquela exclamacin equvoca, o pai deixounos para ir tras Tordo que estaba a refregar o pescozo con forza contra o valado do Culasn. Reca, vea ! Desghraciado ! berraba mentres lle daba co mango do ltego no focio hmido. Tan pronto pasou a primeira casa, Mara sacou por fin o famoso saquio e Tintn baleirou os petos ateigados e depositou todo o tesouro enriba do mandil da irm. Entn, foron introducindo, no fondo e de xeito metdico, primeiro os botns, logo os corchetes, as presillas e o paquete de agullas coidadosamente picadas nun anaco de tea e para rematar os cordns, o elstico, a corda en forma de trenza e a corda fina. Anda quedaba sitio por se facan novos prisioneiros. O saquio estaba realmente ben. Unha vez pechado, Tintn ergua o bolso cheo altura dos ollos, coma un borracho co seu vaso, sopesando o tesouro e esquecendo nese momento de felicidade, os castigos e as preocupacins que lle supuxera a sa situacin. De socato, o tac, tac, tac, tac, tac dos zocos de Sabichas, golpeando o chan, levou a Tintn a baixar a vista e a ollar o camio cunha mirada inquisidora. O Sabichas, atafegado e inquieto, chegou onda eles e exclamou cunha voz sepulcral : Ten tino cos botns ! O teu pai est a falar con Don Simn e moito me temo que ese porco lle estea dicindo que te castigou hoxe polo que pode que te cacheen. Tenta agochalos por se acaso, vale ? Eu lrgome porque se me ven poden sospeitar que te vin avisar. Xa estaban moi preto os estalidos do ltego do pai de Tintn. O Sabichas liscou polo valado da horta e desapareceu coma unha sombra, mentres que Mara, interesada coma eles polo asunto, tomou unha oportuna resolucin rpida e enrxica : Remangou o
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 113

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

mandil, atouno forte detrs do lombo para formar diante unha especie de peto e logo naquel agocho meteu todo o seu traballo, o bolso e os botns da tropa de Lomberna. Vaite pra dentro ! dxolle ao irmn e fai coma se estiveses a traballar, eu vou quedar aqu a remendar esta media. Malia parecer que s se preocupaba polo seu traballo, viu s agochadas a cara do pai e cando albiscou a mirada que botou para saber se o seu fillo se atopaba anda a lacazanear diante da porta, soubo que a haber mis ca palabras. Os bois e as vacas apresurbanse, zarandebanse para entrar rapidamente na corte e procurar roubar, ao pasaren diante dos comedeiros, parte da comida depositada para o vecio antes de comer a sa respectiva. Mais o labrego fixo estalar o ltego de xeito ameazante avisando as que non a tolerar os roubos cotins e habituais. Cando acabou de poerlle a correa de ferro a cada animal, cos zocos cheos de esterco e xurro, empurrou a porta que se comunicaba coa cocia e al atopou o fillo ocupado a estudar unha leccin de aritmtica para o da seguinte cunha atencin que era pouco habitual e moi pouco crible. Estaba coa definicin da subtraccin. A zubtraccin unha operacin que ten por obxectivo, murmuraba. Que sts a facer aghora ? dxolle o pai. Eztou eztudando a lecin de aritmtica para ma ! Pro, hai un momento, sabala. Zi, pero ezquecera ezta ! De que vai ? Da zubtraccin ! Da zubtraccin ! Mira, ti por onde, pois eu coido que ti xa sabes moito de subtraccin, canalla ! E engadiu bruscamente : Achghate aqu un momentio ! ordenoulle o pai. Tintn obedeceu mentres adoptaba a actitude mis sorprendida e inocente posible. Amsame os petos ! ordenoulle o pai. Eu non fixen nada, non colln nada, obxectou Tintn. Stouche dicindo que mamoses o que hai nos teus petos, me cagho en D ! e bulindo ! Non lle hai nada, ho !
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 114

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E Tintn, nobremente, coma unha vtima espantosamente calumniada, levou a man ao peto dereito e retirou un anaco de farrapo sucio que serva de pano, unha navalla rota cuxo resorte xa non funcionaba, un anaco de corda en forma de trenza, unha bla e un anaco de carbn que utilizaba para debuxar un cadrado no chan cando xogaban s blas. Nada mis ? preguntou o pai. Tintn deulle a volta ao forro, que estaba negro da carraa que tia, para demostrarlle que non quedaba nada. Amsame o outro ! Volveu empezar a mesma operacin : Tintn sacou sucesivamente un anaco de regalicia de madeira medio rodo, un cdea de pan, o cadulo dunha maz, unha caravua de ameixeira, cscaras de noces e unha pedra redonda (unha boa pedra para o tirafonda). E os botns ? dixo o pai. A nai de Tintn entraba naquel preciso momento. Ao or falar de botns, os seus instintos aforradores de boa ama de casa sublevronse. Bontnz ? respondeu Tintn. Non teo ! Que non tes ? Non, non teo botnz ! Que botnz ? E os que tias esta tarde ? Ezta tarde ? retomou Tintn, cunha actitude un tanto despistada coma se estivese a ordenar os recordos. Non me faghas o parvo, me cagho en tal ! exclamou o pai que che dou unha malleira, cagharra noxenta. Esta tarde, tias botns e mesmo che caeu unha presa en clase; o mestre acbame de dicir que tias os petos cheos deles. Que fixeches con eles ? Onde os colliches ? Eu non tia botnz ! Non fun eu, foi.. foi Leboreiro que moz quera cambiar por unha eztampa. Mira ti por onde ! dixo a nai. Vela porque non chai nunca nada na cesta da costura e nos caixns da mquina de coser; che este noxento porcalln que mos colle. Nunca se atopa nada aqu, por moito que se compre e se volva a comprar todos os das coma se non fixeses nada, rubanche todo nun santiamn. E cando non che collen o que hai aqu, strghanche o que teen enriba do lombo, rompen os zocos,

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

115

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

perden as boinas, stravan os panos, non teen nunca amalls de zapatos enteiros. Ai ! Meu Deus ! Xess ! Virxe santsima e Xos ! A onde imos ir cuns lerchos, coma estes. Pero que querern facer cos botns ? Ah ! Canalla ! Vouche ensinar eu a orde e a economa, e xa que as palabras non serven pra nada, voute educar eu con patadas no cu, vas ver ! berrou o pai de Tintn. Meu dito, meu feito, colleu o fillo polo brazo, fxolle darse a volta e cos zocos negros cheos de xurro imprimiulle na parte baixa do lombo uns selos de garanta que, segundo el, o an curar durante algn tempo do desexo e da mana de roubar botns na cesta da costura da nai. Seguindo os principios formulados por Leboreiro uns das antes, Tintn berrou, bruou tanto como puido antes de que o pai o tocase, berregou anda mis alto e forte cando as solas de madeira entraron en contacto co seu traseiro. Botou uns berros tan agudos que mesmo a Mara, emocionada e asombrada, lle vieron as bgoas aos ollos e a nai, sorprendida ela tamn, rogoulle ao marido que non pegase tan forte, pois pensaba que o fillo estaba realmente a sufrir un martirio ou case. Pero se case non lle toquei a este cabrn, replicou o pai. A prxima vez heille ensinar a berrar por algho. E que te volva a coller osmando nos caixns de ta nai ou que chatope botns nos petos !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

116

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

OUTRAS COMBINACINS Moito busquei, seora, e mis sigo buscando Racine (Britannicus, acto II, esc. III) Non, non quero zaber nada mis do tezouro ! Eztou farto de non poder pelexar, de ter que copiar parvadaz zobre Mirabeau, de eztar caztigado e de recibir malleiraz. Que vaian merda oz botnz, ho ! Quen oz queira que oz colla. Non lle vai tocar zempre aoz mesmoz ter que apandar. Meu pai dxome que ze me volva atopar un botn noz petoz, ame quentar o lombo ben quentado. As foi como falou Tintn, o tesoureiro. Ao da seguinte pola ma, mentres lle pua entre as mans do xeneral o saquio cheo que confeccionara a irm. Pois alghn vai ter que coller os botns afirmou Leboreiro. certo que Tintn xa non pode ghardalos porque sospeitan del. Poderan cachealo en calquera momento e pillalo coas mans na masa. Chapletn, valos ter que coller ! Ti non quedas na aldea, teu pai nunca sospeitar de que os tes ti. Carghar con esta bolsa daqu a Berns e de Berns a aqu e non poder pelexar eu, un dos mellores gherreiros de Lomberna, viches o lobo ou que ? replicou Chapletn. Tintn tamn un bo gherreiro, e inda as aceptou ! Si, ho ! pra que me pillen en clase ou ao volver pra casa. Non ves que os belrns estn aghardando que un da Narciso esqueza soltar a Turco pra vir a por ns. E os das que non veamos, que ides facer ? Habiades quedar ben fodidos, non si ? Podemos aghochar o saquio nun pupitre da clase, propuxo Pipote. Mira que es parvo ! burlouse o Sabichas E cando os vas poer en clase os botns ? Non ves que os necesitamos para despois das catro e non durante a clase. Entn, como queres entrar para agochalos ? A ver, sltao, listio ! Non, non, non a pillades ! Non iso ! rumiou Leboreiro. Onde stn Ghorrin e Ghambeta ? preguntou un pequecho. A ti que chimporta ? respondeu o xefe con acritude Eles tan co deles e eu co meu e m. po teu, entendeches ? Oh ! Eu preghuntbao porque ao mellor Ghorrin podase facer cargho. Subido na rbore, non lle molestara carghar co saquio.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 117

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Non ! Non ! retomou Leboreiro con violencia Non vai ser nin Ghorrin nin ninqun. Xa sei, temos simplemente que buscar un aghocho pa pousar al os trebellos. Na aldea non. Iso si que non ! Se os atopasen Non concedeu o xefe imos ter que dar con algho no Souto, no alto das antighas canteiras, por exemplo. Ten que ser un sitio seco, porque se se oxidan as aghullas, despois non valen pra nada e ademais coa humidade o fo pudrece. Se puidesemos tamn atopar un aghocho para os sabres, as lanzas e as cachaporras ! Sempre estamos arriscando a que nolas collan. Onte, meu pai ghindoume o sabre ao lume despois de mo romper, xemeu Pipote e s puiden recuperar un anaco de corda do mangho e anda as est todo queimado. Zi, concluu Tintn exacto; hai que atopar un recuncho, un agocho, un buraco para poder poer al todaz az nozaz couzaz. E se facemos unha cabana, propuxo o Sabichas unha cabana chula nunha antiga canteira ben gorecida e agochada. Hai algunhas onde xa hai unhas grandes covas preparadas. Poderiamos rematala erguendo uns muros e buscariamos uns puntais e unhas tboas para facer o tellado. Zera demaziado, retomou Tintn unha verdadeira cabana, con camaz feitaz de follaz zecaz para poder dezcanzar, un fogar para facer lume e facer feztaz cando teamoz cartoz. A ta, afirmou Leboreiro imos facer unha cabana no souto. Al, aghocharemos o tesouro, as minicins, os tirafondas, unha reserva de croios ben bos. Faremos uns tallos para sentar, unhas camas para deitarnos, uns colgadoiros para pousar os sabres, construiremos unha chiminera, colleremos lea seca para facer lume. Vai tar xenial. Cmpre atopar o zitio agora mezmo, dixo Tintn que quera saber canto antes o paradoiro do saquio. Esta tarde, esta tarde, si, esta tarde habmolo, concluu toda a tropa entusiasta. Se os belrns non veen, rectificou Leboreiro; senn Ghorrin e Ghambeta hanlles preparar alghunha cousia pa que nos deixen en paz; se funciona,

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

118

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

taremos todos tranquilos e senn, pois dous de ns quedarn encarghados dir buscar o lughar mis axeitado. Que anda a facer, Ghorrin ? Dnolo, Leboreiro. preguntou Bacallo. Non llo digaz, murmurou Tintn dndolle co cbado para recordarlle as unha antiga sospeita. Xa o vers, ho ! E que che sei eu ! Fra da gherra, das pelexas, cada un libre de facer o que queira. Ghorrin fai o que quere, eu tamn, ti tamn e todo o mundo fai o que lle peta. Tamos nunha repblica ou non ! carallo ! como di meu pai. A entrada en clase realizouse sen Gorrin nin Gambeta. Ao interrogar os compaeiros sobre a presunta causa das sa ausencias, o mestre soubo polos que saban do tema que o primeiro quedara na casa para asistir a unha vaca que estaba parindo, mentres que o outro volvera levar a cabra ao castrn que se obcecaba e non emprear. Non quixo saber mis detalles. De feito, os rapazotes xa saban que as a ser. Cando un deles a escola, non dubidaban en escusalo mencionando inocentemente un motivo ben escabroso sobre o que algns saban de antemn que Don Simn non solicitara explicacin complementaria. Porn, Gorrin e Gambeta estaban moi lonxe de se preocupar pola fecundidade das sas respectivas vacas ou cabras. Como se sabe, Gorrin prometralle a Fucios que se a vingar e desde aquela, estivera rumiando a sa vinganza. Agora, por fin, estaba poendo en execucin o seu plan, axudado polo fiel e cmplice Gambeta. Os dous quedaran s sete con Leboreiro e puxrano ao tanto do asunto. Despois de concretar a desculpa, marcharon da aldea, agochndose para que ningun os vise ou os recoecese. Chegaron primeiro ao camio do Souto e Matogueira Grande e logo fronteira inimiga, desprovista naquel momento dos defensores habituais. A faia de Fucios erguase a uns pasos do valado cun tronco liso, dereito e pulido desde haba unhas semanas polo rozamento do pantaln do vixa belrn. s plas en galladura, primeira ramificacin do tronco, faltbanlle unhas brazas para chegarlles cabeza dos gabeadores. En tres movementos, Gorrin chegou pla, incorporouse sobre os antebrazos e ergueuse sobre os xeonllos primeiro e logo sobre os ps. Unha vez chegado arriba, orientouse. Tratbase de descubrir en qu galladura e en qu pla se instalaba o seu rival co fin de non ter que realizar un traballo intil que os ridiculizase perante os inimigos e os deixase mal diante dos compaeiros.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 119

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Gorrin mirou cara Matogueira Grande e mis concretamente cara ao carballo para ter claro a altura aproximada do posto de Fucios, logo examinou atentamente as rabuaduras das plas para descubrir os puntos onde o outro pousaba os ps. Logo, rubiu por esa especie de escaleira natural, de senda area como un Sioux ou un Delaware seguindo unha pista de Rostro Plido. Explorou de abaixo a arriba todas as plas da rbore e mesmo subiu mis arriba que o posto do inimigo, co fin de distinguir as plas que estaban pisadas polo zapato de Fucios e as que non. A continuacin, determinou exactamente o punto da galladura desde onde o fondeiro lle lanzaba croios asasinos tropa de Lomberna, mirou para abaixo para calcular o trompazo que haba de levar o inimigo e finalmente sacou a navalla do peto. Tratbase dun coitelo dobre, coma os msculos de Tartarn, ou cando menos as o chamaban porque ao carn da folla, tia unha serra pequena con dentes grosos que non cortaba moito e que resultaba sumamente incmoda. Con aquela ferramenta rudimentaria, Gorrin, moi seguro sempre de si mesmo, dispxose a cortar unha pla viva e dura de faia, tan gorda coma unha coxa, ata que s se sostivese dun fo. Era un traballo duro que se deba de facer con destreza, de querer evitar calquera sospeita por parte do adversario no momento decisivo. Para evitar as marcas da serra ou unha rabuadura demasiado visible na pla, Gorrin, que baixara ata a galladura inferior e tia o tronco entre os xeonllos, pxose a marcar coa folla do coitelo o lugar por onde haba que facer unha raura para introducir a serra e logo cortar. Entre tanto, Gambeta rubira rbore e vixiaba a operacin. Cando Gorrin cansou, o seu cmplice tomou o relevo. Despois de media hora, o coitelo arda ata tal punto que non se podan tocar as follas. Descansaron un momento e logo volveron ao traballo. Durante das horas, relevronse no manexo da serra. Ao final, tian os dedos rxidos, os pulsos entumecidos, o pescozo agarrotado e os ollos borrosos e cheos de bgoas, pero un resplandor inextinguible os reanimaba e a serra volva a rascar e roan unha e outra vez, coma un rato desapiadado. Cando s quedou un centmetro e medio para cortar, puxeron a proba a firmeza da pla, apoindose enriba, amodio primeiro e logo un pouco mis forte. Un pouco mis anda, concluu Gorrin. Gambeta reflexionaba. A pla non ten que quedar enghanchada ao tronco pensaba senn vaise agharrar e quedar todo nun susto. Ten que romper totalmente.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 120

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Propxolle a Gorrin serrar o espesor dun dedo por abaixo, para obter as unha ruptura limpa e as o fixeron. Ao apoiarse de novo con bastante forza enriba da pla, Gorrin ou un ruxido de bo agoiro. Uns toquios mis estimou. Aghora, xa sta. Poder poerse enriba dela sen que rompa, pro cando se poa a espernexar co tirafonda ah !, ah ! o que nos imos rir ! Logo, sopraron sobre as serraduras que cubran as plias para facelas desaparecer, puliron coas mans os beiras da raura para arrexuntar as gretas da cortiza e deste xeito disimular o seu traballo. Baixaron da faia de Fucios sendo conscientes de que aproveitaran ben a ma. Seor dxolle Gambeta ao mestre ao chegar clase a unha menos dez volle dicir que meu pai dxome que lle dixese que non puiden vir esta ma escola porque levei a cabra Ben, doume perfecta conta interrompeu Don Simn a quen non lle gustaba ver como os alumnos gozaban dndolle ese tipo de descricins para as cales todos se puan en bloque, coa esperanza de que algn pcaro pedise coa meirande inocencia do mundo explicacins complementarias. Xa est ! Morra o conto ! contestoulle de novo e por adiantado a Gorrin que se achegaba, co pucho na man. Vea ! Liscade de aqu ou senn fgovos entrar. E para os seus adentros, pensaba cismando : Non entendo como pode haber pais tan despreocupados pola moralidade dos seus fillos que sexan quen de expoelos a semellantes espectculos. algo noxento ! Cada vez que o semental pasa pola aldea, estn todos a asistir ao acontecemento; pense todos ao redor do grupo, ven todo, oen todo e ningun lles di nada. E despois vense queixar de que os seus fillos intercambian notias coas rapazas. Era un bo home que se lamentaba da pouca moral que haba e que se aflixa por ben pouca cousa. Coma se o acto de amor non estivese presente na natureza en todos os sitios ! Acaso haba que pr un cartel para prohibirlles s moscas encabalgarse, aos galos galear as galias, encerrar os gatos na xaneira, lanzarlle uns tiros aos gorrins namorados, desfacer os nios de andorias, poerlle taparrabos ou calzns aos cans e saias s cadelas e nunca enviar un pastorcio coas ovellas, porque un carneiro perde os estribos

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

121

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

cando unha ovella expulsa un cheiro propiciatorio para o acto e se ve rodeada por un cortexo de galns ! De feito, os rapaces concdenlle moita menos importancia a ese espectculo habitual do que se pode pensar. O que lles gusta de todo isto o movemento que parece unha loita ou incluso s veces asimlano, como as o demostra o testemuo de Chapletias, a unha frouxidade intestinal que lle segue s comidas. Empurraba coma cando ten gaas de cag dica, falando do gran Turco que montara a cadela do alcalde despois mallar en todos os rivaisQue risa ! Abaixrase tanto para chegharlle, que case tocaba o chan cos xeonllos datrs e tia o lombo coma o chepudo de Notre Dame. E cando xa empurrara o suficiente mentres a agharraba entre as patas dadiante, endereitouse e despois amighios non era quen de sar. Estaban atados e a Loquia, que era mis ben pequena, tia o cu ao aire e as patas datrs xa non tocaban o chan. Nese momento preciso, o alcalde sau da nosa casa : Botdelle auga ! Botdelle auga ! Meu Deus ! Berraba o alcalde. Mais a cadela bradaba e Turco que era mis forte tirballe polo cu, anda cando os seus .. chismes estaban todos arrevirados. Sabedes unha cousa, tvolle que facer moito dano ao Turco porque cando fomos quen de despegalos, taos todos morados e lambiuse o aparato durante media hora polo menos. E logho Narciso dixo : Ah ! seor alcalde penso que a Loquia non se pode queixar ! E marchou caghndose en todos os santos.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

122

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

LIBRO III : A CABANA A CONSTRUCIN DA CABANA

Teremos leitos cheos de recendos lixeiros Divns profundos coma tumbas Ch. Baudelaire (La Mort des Amants)

A ausencia de Gambeta e de Gorrin e a cautela misteriosa do xeneral deixaron moi intrigados os guerreiros de Lomberna quen, individualmente, por unha ou outra razn e comprometndose a gardar o segredo, foron onda Leboreiro pedirlle explicacins. Pero todo o que puideron conseguir os mis afortunados resumase nesta frase : Hoxe tarde, reparade ben en Fucios. As, s catro e dez minutos, estaban todos no seu posto e mis atentos ca nunca. Levaban unha magnfica cantidade de municin e cadanseu cacho de pan na man agardando impacientemente a chegada dos belrns. Aghochdevos, explicralles Gorrin, ten que ghabear rbore se queremos escachar coa risa. Todos os lomberneses seguiron con ollos regalados cada un dos movementos do gabeador inimigo subindo ao seu posto de vixa no alto da faia da lindeira. Miraron e remiraron unha e outra vez, esfregando os ollos de cando en vez para quitar as lagaas, que en realidade eran secrecins lacrimais, e seguan sen ver nada particular, nadia de nada ! Fucios instalrase coma decote, contara os inimigos e despois collera o tirafonda e a facendo puntera a conciencia cos adversarios que a distinguindo. Pero no momento en que un xesto demasiado brusco do francotirador o inclinaba de lado para evitar o proxectil de Gorrin, que xa non aturaba mis que non ocorrese a catstrofe, produciuse un renxido seco e de sinistro agoiro que restelou o aire. A galla da rbore sobre a que se sostia o belrn esgazou de vez, dun s golpe, e el caeu rodando canda ela sobre os soldados que se atopaban abaixo. A sentinela area ben tentou engancharse s plas, pero entre un golpe de aqu e unha ferida de acol provocada polas plas inferiores que sa vez an esgazando ao seu paso, foron
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 123

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

subtraendo ou roubndolle as posibilidades de suxeitarse a algo firme; total, acaroou no chan non se sabe moi ben como, pero desde logo con mis celeridade ca o tempo que botara na subida. Ai ! ai ! ui ! ui ! ou ! ou ! A perna ! A cachola ! O brazo ! Unha homrica escachada de risas respondeu desde a Matogueira Grande a este concerto de laios. Aghora pesqueite eu, eh meu ! Mofouse Gorrin, mira o que conseghes indo de listo e ameazando a xente. Pa que aprendas ! Merdn ! Pa que aprendas a apuntarme co tirafonda ! Rompcheslle alghunha vez o cristal ao reloxo ? Non ! Mira que boa a esfera eh ! Covardes ! Asasinos ! Crpulas ! Proferan os superviventes do exrcito dos belrns. Habdelas pagar bandidos ! Abof que si ! Habdelas pagar ! Cando queirades respondeu Leboreiro, e logo, dirixndose aos seus : A ver ! Que vos parece se carghamos un pouquio contra eles ? Vea ! Aprobaron todos. E o berro de ataque dos corenta e cinco lomberneses informou os inimigos xa confusos e desconcertados que haba que sar de al a fume de carozo se non se queran expoer gran vergoa dunha nova e desastrosa confiscacin de bens. As trincheiras dos belrns ficaron desgornecidas nun abrir e fechar de ollos. Os feridos atoparon as sas pernas como por encantamento, ata Fucios, que tia mis medo ca feridas no corpo, a zafndose a bo ritmo malia as rascadelas das mans, os golpes nos riles e as rozaduras das cachas, aln dun ollo virul. Polo menos quedamos tranquilios ! Constatou Leboreiro un pouquio despois. Vea ! A procurar o emprazamento da cabana ! Todo o exrcito volveu onda Gorrin, que baixara da rbore para custodiar momentaneamente o saco cosido por Mara de Tintn e que contia o tesouro xa salvado por das veces e catorce veces querido polo exrcito de Lomberna. Os rapaces metronse nas profundidades da Matogueira Grande para ir ao abrigadoiro descuberto por Gorrin sen seren vistos. Unha vez na sala do consello, como o bautizara o Sabichas, andaran cara ao alto en grupos pequenos para procurar o emprazamento, de entre os moitos utilizables, que lles fose mis propicio e respondese mellor s necesidades de cada momento e de cada causa.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

124

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Xuntronse cinco ou seis grupos espontaneamente, cada un dirixido por un guerreiro importante. Ao pouco, dispersronse polas antigas canteiras abandonadas e logo comezaron a buscar, examinar, fisgar, discutir, ponderar e interpelarse. Non tia que estar nin moi preto do camio nin moi lonxe da Matogueira Grande. Tamn haba que conseguir que a tropa tivese un camio de retirada perfectamente disimulado para ir e vir desde o campo fortaleza. O Sabichas foi quen deu co sitio. No medio do labirinto das canteiras haba unha escavacin coma unha covia que ofrecera un abrigo natural cun nada que se fixese para consolidala, fechala e facela invisbel para os profanos. Chamou por Leboreiro, Gorrin e os demais co sinal de costume e axia se toparon todos diante da cova que o compaeiro acababa de redescubrir porque abof que non haba un que non a coecese de antes e todos se preguntaban por que non se lembraban dela. Madeus ! Condenado Sabichas, a sa memoria de elefante axia se lembrou do sitio ! E non haba ser polas veces que pasaron por al, mis de vinte, durante as incursins que fixeran ao lugar na procura de nios de merlos, abels maduras, abruos ou ameixas bravas e os froitos da rosa silvestre engurrados polo xeo. As canteiras anteriores formaban unha especie de camio baleiro que acababan coma nun cruce ou terrapln cuberto polo lado mis alto cunha franxa boscosa que chegaba ata ao Teur, e polo lado de abaixo estendase un monte baixo polo que transcorran e se cruzaban os carreiros feitos polos animais que daba sa vez parte de atrs da Matogueira Grande. O exrcito meteuse na cova que, malia non ser moi profunda, prolongbase, ou mellor dito, estaba precedida, por un amplo corredor de rocha, de xeito que resultaba moi doado aumentar o abrigadoiro natural construndo un teito de plas e xestas entre as das paredes, s separadas por uns cantos metros. Aln disto, atopbase admirablemente protexida, rodeada dunha mesta cortina de rbores e mato por todas as partes ags na zona da entrada. Estreitarase a abertura erguendo un muro ancho e slido coas boas pedras lisas que abundaban pola zona e estarase al dentro tan cmodo coma na casa. E unha vez arranxada a parte de fra, acondicionarase o interior.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

125

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Aqu se manifestou en toda a sa plenitude o instinto construtor de Leboreiro. O seu cerebro conciba, ordenaba e distribua o traballo cunha admirable seguridade e cunha irrefutable lxica. As que anunciou que desde esa tarde se dedicaran a recoller canto anaco de tboa atopasen, as como trabes, fustes, puntas vellas ou anacos de ferro. A un encargoulle un martelo, a outro un cicel, a un terceiro unha maceta, el haba de traer unha macheta, Gorrin unha podadeira, Tintn un metro (de ps e polgadas) e todos, e isto era obrigatorio, todos tian que roubar algo da caixa de ferramentas familiar, polo menos, cinco puntas cada un, canto mis grandes mellor, para ir preparando o necesario e as responder s urxencias de construcin mis inmediatas, isto : a armacin do tellado. Iso era todo o que se poda facer aquela tarde. No tocante aos materiais, cumpran, sobre todo, varas e tboas grandes. Respecto das primeiras, a ribeira ofrecaas en abundancia porque haba uns salgueiros que daban uns postes ben slidos e dereitios e con iso xa quedaba unha ansia a un lado. Non haba problema en colocalos porque Leboreiro aprendera a facer cercados con estacas nos herbais e todos saban trenzar canzas, e pedras, habaas a moreas, por todas partes, sobraban ! Ostes, non esquezades as puntas, eh ! Recomendoulles el. Deixamoz aqu o zaco ? Preguntou Tintn. Deixamos dixo o Sabichas imos comezar coa tarefa decontado, collemos unhas pedras e facmoslle un cofre, as ha quedar ben resgardado e non ha vir ningun dar con el. Leboreiro escolleu unha pedra lisa e pousouna no chan non moi lonxe da parede da pena. Con outras catro mis slidas, construu un rectngulo, colocou no centro o tesouro e recubriu todo con outra pedra lisa. Para disimular o conxunto, foille poendo ao seu redor seixos variados e de forma irregular, porque, claro, a construcin poda ter unha pinta demasiado xeomtrica, e no caso, moi improbable, de que calquera visitante aparecese por al, haba de quedar intrigado polo cubo de pedra. Con isto, feliz e contenta, a banda encamiouse lentamente cara aldea, a facendo mil proxectos, a preparndose para roubar nas sas casas e sobre todo estaban dispostos a facer os traballos mis duros e os sacrificios mis absolutos. Estaban realizando a sa vontade : naca a sa personalidade deste acto feito por eles e para eles. Conseguiran unha casa, un pazo, unha fortaleza, un templo, un
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 126

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

panten, onde estaran nun lugar de seu, onde os pais e as nais, o mestre da escola, o cura, eses grandes destrutores de proxectos, non haban ir meter o nariz, onde poderan facer con toda tranquilidade o que se lles prohiba na igrexa, na aula, na familia, isto : ir mal vestidos, descalzarse ou estar en mangas de camisa, mesmo ir en blas, facer lume, asar patacas, fumar valdeba e sobre todo, agochar os botns e as armas. Faremoz unha cheminea dica Tintn. E camas de brin e follas sinalaba Gorrin. E bancos e poltronas completaba Chapletn. Por enriba de todo, afandevos en coller todo o que poidades polo que toca a tboas e puntas recomendoulles o xefe procurade deixar as provisins detrs do muro ou na sebe do camio do Souto, as, despois recollemos todo cando nos poamos ao choio. Esa noite adormeceron ben tarde. O pazo, a fortaleza, o templo e a cabana asediaron o seu cerebro en ebulicin. Vagaban os pensamentos, zunan as cabezas, os ollos fitaban na escuridade, os brazos estricbanselles en tensin, espernexaban e axitbanse os dedos dos ps. Tardballes a alborada do da seguinte para as comezar a grande obra. Aquela ma non houbo necesidade de chamar por eles para erguelos, ben antes da hora do caldo, andaban polas cortes dos cabalos, das vacas, pola cocia e polo albeiro, arredando para un lado os anacos de tboas e ferralla variada que haban de aumentar o tesouro comn. As caixas que gardaban as puntas paternas sufriron un terrible asalto. Como todos e cada un deles se quera distinguir e demostrar o que eran quen de facer, as puntas que tivo ao seu dispor Leboreiro non foron duascentas, senn cincocentas vinte e tres ben contadias. Durante toda a xornada, houbo idas e voltas misteriosas de rapazolos con mandilns inchados, paso penoso e pantalns tesos que disimulaban entre a tea e o coiro obxectos heterclitos desde a aldea ata o tileiro e aos muros do Souto. Se os chegasen a descubrir as persoas que se cruzaban con eles, haban de pasar un momento ben incmodo. E pola tarde, devagar, moi devagario, chegou Leboreiro polo camio da parte de atrs do cruce do vello tileiro. El tamn a andando coa perna esquerda tesa e semellaba coxear. Magoachezte ? Preguntou Tintn Caches ? insistiu o Sabichas.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 127

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O xeneral sorriu cun sorriso misterioso, coma aquel que di, cun sorriso que lles dica aos seus homes : non tedes nin idea. E seguiu a renquear ata que estiveron todos completamente tapados polas sebes do camio do Souto. Daquela parou, desabotoou a petrina e desaconchegou da sa pel a macheta que prometera levar e cuxo mango enfiado nunha das perneiras lle daba ao seu paso esa rixidez claudicante e pouco agraciada. Feito isto, abotoou a petrina e para demostrarlles a todos que era tan lixeiro coma calquera, deu en facer unha especie de danza das cabeleiras no medio deles brandindo a macheta. A cousa era digna ver e de aparecer descrita en calquera captulo do Derradeiro dos mohicanos ou nO aventureiro do bosque. Como todo o mundo tia os seus aparellos, an prse tarefa. Con todo, apostaron das sentinelas onda o carballo de Gorrin para que avisase o pequeno exrcito en caso de que banda dos Azteca se lle ocorrese levar a guerra ao campo de Lomberna e logo, distriburon os equipos. Eu fagho de carpinteiro declarou Leboreiro. E eu serei o mestre albanel afirmou Gorrin. O que coloca aqu as pedras son eu, canda Chapletn. Os demais escllenas e psannolas. O mis importante que tia por diante o equipo de Leboreiro era buscar os postes e as varas necesarias para o teito do edificio. O xefe encargarase de cortalos machada coa medida requirida e despois trenzarase cando a parede de Gorrin estiver construda. Outros encargaranse de ir facendo a grella que se dispoera na primeira estrutura para formar un trenzado maneira dunha grade e que sera a plataforma que termara das tellas. Por enriba da plataforma botarase unha capa de follas secas que se aguantara con outro trenzado de varas mis finas porque haba que prever os fortes ventos de inverno. As puntas do tesouro, coidadosamente contadas, xuntronse cos botns do saco. E deron en traballar. Nin os celtas desafiando os tronos a frechazos nin os compaeiros gloriosos do sculo das catedrais esculpindo o seu soo de pedra, nin os voluntarios da gran revolucin que se uniron chamada de Danton nin en fin, os do corenta e oito que plantaron a rbore da Liberdade, se puxeron obra con tanto entusiasmo fogoso, positivo e frentico coma os corenta e cinco soldados de Leboreiro ao edificaren a casa
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 128

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

comn dos seus soos e das sas esperanzas nunha canteira perdida dos arredores do Souto. As ideas agromaban coma as fontes nas ladeiras dunha montaa boscosa e os materiais acumulbanse a moreas. Gorrin xuntaba pedras e Leboreiro botaba un gran bufido con cada corte de macheta que daba nas viguetas roubadas, porque atopou mis prctico enviar un grupo de vinte voluntarios (aceptaron sen chistar) a coller unhas corenta varas ben gordas que haba cortadas e preparadas nun monte vecial ca a andar buscando por elas polo monte adiante. Durante ese tempo un equipo cortaba plas, outro trenzaba a grade e el, macheta e martelo en man, furaba, cavaba, cravaba e consolidaba a parte de abaixo da construcin. Para que a estrutura estivese ben suxeita haba que cavar e logo soterrar as viguetas. Pensaba rodealas con seixos inseridos a presin destinados tanto a mantelas firmes no sitio como a protexelas da lentura da terra. Tomara as medidas, fixera o bosquexo da armazn e agora ensamblaba a base de puntas antes de axustala nos buratos que cavara Tintn. Ah ! Era slida, e para comprobalo, pousoulle enriba catro pedras grandes. Logo, andou, saltou e bailou por enriba dela e non mexeu nada, nin tremera nin rompera nada de nada. En verdade era unha fermosa obra ! E anda quedou al ata noite despois de que marchara a maior parte da banda, ata a noitia mis negra e canda el estaban Gorrin, o Sabichas e Tintn para poer todo en orde e axudar no que fixese falta. Ao da seguinte, colocarase o tellado e tamn un ramo de loureiro, abof ! Coma os carpinteiros cando acaban a estrutura e fan un albaroque. A mgoa era que non tian un litro ou dous de licor para conmemorar dignamente esta cerimonia. Ala ! Vamos ! Exclamou Tintn. E foron polo camio de abaixo do Souto cara do Pepio pasando pola sala do consello. Oes, Ghorrin, anda non me dixeches como fixeras para dar co sitio este, eh ! Lembroulle o xeneral. Boh ! dixo o outro Pois, as, sen mis ! Este vern andabamos polos campos adiante coa Mara de Tintn e daquela o pastor do Padrio, non sabes, o dos Loureiro que chosca o ollo todo o tempo. Ah ! E

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

129

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

tamn estaban os dous Cambns do Porto da Rama, que aghora tamn son aprendices de pastor. E ocorrusenos, e se xoghamos a dicir misa ! E o pastor do Padrio dixo que el quera facer de cura e daquela colleu a camisa e pxoa por enriba da outra roupa para imitar as coma quen que levaba a roupa dun cura, e logho, cunhas pedras fixemos un altar e tamn uns bancos. Os dous Cambns facan de aclitos pero non quixeron poer a camisa por enriba do xersei. Dixeron que era porque as tian moi ghastas, pero eu poo o pescozo a que era porque se caenriba. Ben, ao que iamos, o pastor casounos a ns os dous, a Mara e mais a min, claro. E tias anel para poerlle no dedo ? Tiamos un dos puros dunha voda. E a coroa ? Tiamos madreselvas. Ah ! Si, e logho o outro tia un misal e dixo DOMINUS VOBISCUM, OREMUS colle o polghar, SECUNDUM SECULA e un lote de caralladas polo estilo e non sei que de Quirie e ao final Ite, Missa est, ide en paz, meus fillos ! E daquela a Mara e mais eu marchamos, e dixmoslles que non viesen canda ns que era a noite de vodas e que a eles non pintaban nada, que iamos quedar s un tempo e que iriamos ao da seguinte pola ma para misa dos parentes defuntos. Liscamos de al a todo meter pola matogheira adiante e viemos dar xusto aqu canteira que acabamos de pasar. E deitmonos enriba das pedras. E logo ? E logho, deille un bico, adiota ! E iso foi todo ! E non lle pasaches o dedio pola ? Pa que ? Pa manchalo de secrecins, iso unha porcallada; boh, e tampouco haba perigo, e ademais que haba pensar a Tavia ? verd, iso das mulleres unha porcallada ! E cando son pequenas anda non nada, pero cando medran, os seus baixos estn cheos de tranghalladas Bahh ! Dixo Tintn vasme facer ghomitar. Vea, larghemos caghando host ! Cortou Leboreiro estn dando as seis media no reloxo da Torre, mola caghar ! E con estas reflexins misxinas chegaron aos seus lares.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 130

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

131

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

AS GRANDES XORNADAS DE LOMBERNA

...Que ten que considerar tamn a gran previsin que usou para aprovisionala e levar al vveres, municins, regulamentos, polticasque vai poer diante dos os ollos a fermosa orde da guerra que el al ordenou Brantme ( Grandes capitns franceses. Sr. De Guize) Erghe, Erghe ! animbase o grupo de dez carpinteiros de Leboreiro para levantar e colocar no seu sitio a primeira e pesada estrutura do teito da fortaleza. E ao ritmo imprimido por esta orde recproca, vinte brazos crispando ao unsono os seus msculos vigorosos levantaban a armazn e levbana pola canteira para pousar as viguetas nos buratos cavados por Tintn. Amodio ! Amodio ! Dica Leboreiro todos a un tempo ! A ver, que non se rompa ! Tede tino ! Adintate un pouco mis, Beb ! As, as vai ben ! Non ! Tintn, dlle algho mis de ancho ao primeiro burato, queda moi atrs ! Colle a macheta, vea, dlle ! Moi ben, aghora vai ! Sen medo, robusta ! E Leboreiro, para demostrar con rotundidade que a sa obra era rexa, deitouse de travs na construcin inclinndose cara a adiante no baleiro e non se moveu ningunha peza do bloque. Eh ! Que ? Fachendeou orgulloso ao prse en p. Aghora, a colocar as ghrades ! Pola sa banda, Gorrin a pousando na parte de arriba do muro os ltimos materiais axudndose cunha rudimentaria escaleira de pedras que formaba unha especie de plano inclinado. Era un muro duns tres ps de ancho, irregular pola parte de fra consonte a vontade do construtor que quera disimular a uniformidade da sa albanelara, e deste xeito, agochar a entrada, pero pola parte de dentro, era tan rectilneo que semellaba feito chumbada e quedara coidado, pulido, perfilado, lambido e rematado na sa totalidade con pedras escollidas. As blas de follas mortas levadas polos pequenos ata a entrada da cova formaban unhas moreas respectables a carn do colchn de brin e as grades alibanse limpias e ben trenzadas. Todo funcionara perfeccin e isto demostraba que os de Lomberna non eran uns lorchns cando queran.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 132

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O axuste das grades foi cousa dun minuto e axia luciu no tellado unha mesta capa de follas secas que fechaba completamente a parte de arriba da abertura da cabana. Deixaron un s burato dereita da porta para permitir que o fume subise e sase por al, porque, claro, nesa casa habase facer lume. Antes de proceder a acondicionar o interior, Leboreiro e Gorrin, diante das sas tropas reunidas e apiadas fronte porta, colleron unhas amarrallas e colgaron delas un enorme monllo de precioso visgo verde dourado e lustroso en cuxas follas anda lucan uns grans coma perlas enormes. Os Galos tamn o facan as, aseveraba o Sabichas, e disque traa a boa sorte. Botaron uns cantos Hurra ! Viva a cabana ! Vivamos nosoutros ! Viva Lomberna ! Que se fodan os belrns ! Fra con eles ! Son uns lambecs, uns mexamorno ! Dito isto e co entusiasmo un pouco mis calmado, limparon o interior do habitculo. Quitaron as pedras irregulares e substituronas por outras. Cadaqun tivo a sa tarefa. Leboreiro distribua as funcins e dirixa o grupo ao tempo que faca o traballo de catro. Aqu no fondo, contra a pena, meteremos o tesouro e as armas. Polo lado dereito, nun lugar limitado polas tboas, fronte lareira, poemos unha especie de liteira de follas e de brin formando unha cama mol para os feridos e extenuados e logo uns asentos. Na outra beira, a cada lado da lareira, irn os bancos e os asentos de pedra e deixarase un sitio para pasar polo medio. Todos quixeron ter cadansa pedra e cadanseu posto nese banco. O Sabichas, concentrado sobre as cuestins de prelacin, marcou os asentos de pedra con carbn e os bancos con xiz, para que non viesen a xurdir despois problemas por causa disto. O lugar de Leboreiro estaba ao fondo, diante do tesouro e os bastns. Chantouse unha percha chea de puntas entre as paredes do muro, detrs da pedra do xeneral. Aqu tamn cada un tivo a sa punta con nome para poer o sabre e apoiar a lanza ou o bastn. Como se ve, os lomberneses tian un alto sentido da disciplina, eran partidarios dela e tamn saban someterse ao seu arbitrio.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 133

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O caso de Gorrin da semana anterior non axudara moito en conter nin calmar as veleidades anrquicas dalgns guerreiros, anda que a superioridade de Leboreiro quedaba fra de calquera cuestionamento. Gorrin instalara o fogar pousando no chan unha pedra rasa, unha lava, como lle chamaban, levantara tres pequenos tabiques a cada beira na parte de atrs e despois puxo unha pedra rasa sobre os dous tabiques, deixando na parte de atrs, xusto debaixo do burato feito no teito, unha abertura libre que favoreca o tiro. Leboreiro levou o saco ata ao fondo, coma quen transporta un baldaquino sagrado nun tabernculo de rocha, empedrado solemnemente ata a hora en que houbese que recorrer a el. Antes de depositalo na cova, ofreceuno unha ltima vez adoracin dos fieis, comprobou os libros de Tintn, contou polo mido cada unha das pezas, deixou que as visen e palpasen todos os que o desexaron e colocou todo no seu altar de pedra, coma un cura na misa. Semella que a isto lle falta algunha imaxe por aqu, observou o Sabichas, pregando as meixelas : acordara nel un certo sentido esttico e un gusto pola cor. O Sabichas tia no peto un espello de dous patacns que sacrificou causa comn e pousouno nunha cornixa da rocha. Foi o primeiro adorno da cabana. E mentres uns preparaban a cama e bautizaban os asentos, outros marchaban de expedicin para buscar no sotobosque mis colchns de follas mortas e provisins de lea seca. Como non se poda encher a casa de tal cantidade de combustible, inmediatamente decidiron construr, xusto sa beira, un leeiro baixo e largo abondo como para ir xuntando al as provisins de lea necesarias. Contaron uns dez pasos e montaron en pouco tempo anda baixo o abrigo da rocha tres paredes, deixando un burato libre pola cara norte no que podan caber mis de dous metros cbicos de lea. Fixeron tres moreas diferentes : toros grandes, medios e finos. As, estaban preparados, podan agardar e burlar os das malos. Ao da seguinte coa obra completada, Leboreiro levou uns cantos suplementos ilustrados e bandas deseadas, o Sabichas, calendarios vellos e os outros psteres diversos. A imaxe do presidente do pas miraba con cara de fatuo e bobo a historia de Barba azul. Unha seora que viva de rendas degolada estaba de cara a un suicida a cabalo franqueando un muro e un vello Gambeta, ocultado, todo hai que dicilo, pola fermosa Gambeta, fitaba de forma rara co seu ollo birollo unha bonita rapaza lixeira de
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 134

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

roupa, cun cigarro na boca, porque segundo dica a lenda, s fumaba tabaco Nilo ou Riz Maior, sempre que non tivese man Job6. Era brillante e ledo. As cores cras harmonizaban co lado agreste deste cadro no que unha Gioconda sen cor, e agora tan lonxe sen dbida, estara completamente desprazada. Un anaco de vasoira, roubada de entre as vellas que xa non servan na escola, atopaba aqu o seu emprego e estaba de p nun curruncho co mango ennegrecido pola sucidade das mans. En fin, como quedaban algunhas tboas dispoibles botronlle unhas puntas e fixeron a parte de arriba dunha mesa. Colleron logo catro estacas e chantronas na terra diante do asento de Leboreiro e reforzronas espetando unhas pedrias que deste xeito faran a funcin de patas de mesa. Con outras cantas puntas cravaron a peza de arriba s catro estacas e obtiveron un resultado que quizais non fose moi elegante, pero que se sostia por si soa coma todo o que fixeran ata daquela. E durante todo este tempo que estaba pasando en cas dos belrns ? Anovaran as sentinelas cada da no campo da Matogueira Grande e ningn dos vixas se viu na necesidade de sinalar o ataque dos inimigos a travs dos tres asubos acordados. E porn, os lambecs achegranse ata al, non o primeiro da, pero si o segundo. En efecto, o segundo da aparecera un grupio deles no punto de mira de Chapletias, o xefe de patrulla. Asexaron con coidadio, el e os seus homes, os feitos e os xestos destes mexamorno, pero os outros desapareceran misteriosamente. Ao da seguinte, dous ou tres guerreiros belrns tiveron o calleiro de apostrense na lindeira e anda que estaban pasivos chantronselles al de cara s sentinelas de Lomberna. Algo anormal tia que estar pasando no campo do Azteca ! A parada en seco do xefe e o afundimento de Fucios de seguro que non acalmaran o seu ardor guerreiro. En que estaran matinando ? As sentinelas pensaban e cismaban no caso xa que non tian nada mellor que facer. No tocante a Leboreiro, estaba demasiado tranquilo e feliz aproveitando o descanso deixado polos inimigos como para preocuparse ou preguntarse pola maneira en que estes pasaban un tempo que normalmente dedicaban guerra.

Espero que estas tres casas, recoecedoras do reclamo espontneo que eu aqu lles fago, me enven cadansa caixa co seu mellor produto (N. do A.) desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 135

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Con todo, cara ao cuarto da, cando estaban procurando o itinerario mis curto para iren desde a cabana matogueira grande sen seren vistos, souberon por un home de comunicacin destacado polo xefe explorador que os vixas inimigos proferiran unhas ameazas das que non cumpra menosprezar a sa importancia. Evidentemente, a maior parte da sa tropa debeu estar ocupada noutra cousa. Se cadra tamn construron un abrigo, fortificaron as sas posicins, puxeron trampas nas trincheiras ou vai ti saber o que ? A suposicin mis lxica era que tamn construran unha cabana. Pero quen diantre lles puido dar esa idea ? verdade que as ideas circulan misteriosamente cando estn no ambiente. O feito certo era que estaban a urdir algo, porque se non, non se explica por que non se botaron aos gardas da Matogueira Grande. Habase ver. Pasou a semana. A fortaleza aprovisionouse con patacas roubadas, potas vellas ben limpias e reparadas para a ocasin e mantivronse espreita, agardaron porque, malia a proposta de Chapletn, ningun quixo encabezar un perigoso recoecemento dentro do bosque inimigo. Pero o domingo despois de comer, os dous exrcitos ao completo intercambiaron unha boa carga de inxurias e pedras. En ambos os dous bandos se redobrara a enerxa e a intransixente arrogancia que dan unicamente unha forte organizacin e unha absoluta confianza en si mesmos. A xornada do luns haba ser quentia. Repasemos ben as leccins recomendara Leboreiro non vaia ser que ma nos volvan castigar, vai haber barullo. E en efecto, endexamais recitaran as leccins coma ese luns para grande do mestre quen non daba entendido aquelas alternancias de preguiza e traballo, de atencin e fantasa e alteraban todas as sas conviccins pedagxicas. Para que logo se fagan teoras sobre a pretendida experiencia dos feitos cando as verdadeiras causas, os mbiles profundos estn tan agochados coma a cara de Isis baixo o seu veo de pedra. A cousa a virando cara ao perigo. Gorrin comezou por caer do carballo ao suxeitar a primeira pla para incorporarse e por sorte para el, desde non moi alto e de p. Era a vinganza do Fucios. El deba ter esperado algo as, pero pensaba que o outro tamn escollera unha pla do seu loghar. Deste xeito, cando volveu gabear comprobou con moito tino a solidez das plas unha por unha antes de instalarse. Aln disto, tia pensado baixar outra vez para
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 136

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

formar parte do grupo de asalto e as poder loitar no corpo a corpo e daquela, como pillase ao Fucios, non haba de estragar a ocasin de facerlle pagar esta pequena xogada. Polo demais, foi unha batalla franca. Cando cada un dos campos en loita esgotou a sa reserva de pedras, os soldados de ambos os dous lados avanzaron decididos coas armas na man para zorregrense a conciencia. Os belrns avanzaban en cua, os lomberneses en tres grupios con Leboreiro no centro, Gorrin dereita e Chapletn esquerda. Non dican palabra. Avanzaban ao paso, devagario, coma os gatos esculca, coas sobrecellas dobradas, os ollos terribles, a testa pregada, o queixo desencaixado, os dentes apertados e os puos tesos agarrando o bastn, os sabres ou as lanzas. Conforme a diminundo a distancia, os pasos an acurtndose. Os tres grupos de Lomberna concentrbanse na masa triangular dos belrns. Pararon cando os dous xefes estiveron case testa a testa a dous pasos o un do outro. Cada bando ficou inmbil, pero cunha inmobilidade coma a da auga que vai ferver, rxidos e terribles. A carraxe bruaba xorda en todos, os ollos botaban chispas, os pulsos treman de rabia e os beizos axitbanse. Quen dos dous a lanzarse o primeiro ? O Azteca ? Leboreiro ? Percibase no ambiente que un xesto ou un berro poda desencadear a clera, desbridar a carraxe e desabafar as enerxas acumuladas. Porn, o xesto non se daba feito nin se daba proferido o berro. Planeaba entre os dous exrcitos un gran silencio trxico e sombro que non se rompa con nada. Crag ! Crag ! Crag ! Unha banda de corvos que volva ao bosque sobrevoou o campo de batalla botando asombrados unha restra de berros. Isto desencadeou todo. A gorxa de Leboreiro emitiu un agro sen nome, os beizos do Azteca soltaron un alarido terrible e dos dous lados houbo un clamor sen piedade e fantstico. Era imposible distinguir nada porque os dous exrcitos estaban enleados entre si : a cua dos belrns no grupo de Leboreiro e as s de Gorrin e de Chapletn nos flancos da tropa inimiga. Rabubanse, esganbanse, esgazaban a roupa, zoscbanse, mordanse e arrincaban o pelo; as mangas dos mandilns e das camisas voaban dos dedos crispados

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

137

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

e as caixas torcicas soaban coma tambores a base de puazos, os narices sangraban e os ollos choraban. Era algo xordo e abafante, s se oan gruidos, alaridos, berros roucos inarticulados : Agh ! Ran ! Trac ! Crac ! Pan ! Podremia ! Mesturados con queixas sufocadas : Ai ! Ui ! Ahh ! E todo isto confundase espantosamente. Era un inmenso guedello agruador de vans e cabezas, ourizada de brazos e pernas que se enleaban e desenleaban. O bloque completo arrolbase e desenrolbase, amontobase e desamontobase e volva comezar outra vez. A vitoria sera para os mis fortes e para os mis brutos. E anda lle haba de sorrir a Leboreiro e ao seu exrcito. Os mis afectados marcharon sos. Pipote a andando cara Matogueira Grande e sandando como poda o nariz esmagado, resultado dunha zocada annima; pero polo lado dos belrns foi a desbandada : Tato, Mexofro, Toupeira, Lama e sete ou oito mis liscaban pata coxa ou co brazo aquelado ou coa cara coma un cromo. Detrs destes foron outros e outros mis os seguiron, de xeito que os que estaban en p, vndose pouco a pouco abandonados e case seguros de perder, tamn buscaron a sa salvacin a travs da fuxida. Con todo, non foron rpidos de abondo como para evitar que ao Fucios, a Mighel de La e a outros catro mis lles quentasen a badana por partida dobre, porque quedaron atrapados e rodeados e foron arrastrados ata a Matogueira Grande a base de puazos e patadas no cu. En verdade, foi unha fermosa xornada. A Mara estaba na cabana porque fora avisada e Gambeta levou a Pipote ata al para curalo. El mesmo colleu unha pota e foi correndo fonte mis prxima coller auga fresca para lavar o apndice magoado do seu valente compaeiro. Entrementres, os vencedores an quitndolles aos prisioneiros os diferentes obxectos que lles ateigaban os petos e cortbanlles sen piedade todos os botns. Todos pasaron polo mesmo cando lles tocou a sa quenda. O Fucios levou todos os honores aquela tarde. Gorrin coidouno cun agarimo especial polo que non se lle escapou quitarlle o tirafonda e obrigalo a estar co cu ao aire diante de todo o mundo ata a execucin final da accin. Cando pillaron os outros catro que faltaban tamn foron limpados de modo rutineiro, friamente e sen barbarie intil. Reservaran a Mighel de La para o final, coma quen reserva o bocado da raa, como se adoita dicir. Non foi el o que ousou pousar unha sacrlega pata enriba do
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 138

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

xeneral despois de facelo cambalear traidoramente ? Foi el, foi, o choromicas, o merdancias, o morto de fame, o que se atreveu a darlle coa fusta nas cachas ao guerreiro desarmado que fora incapaz de prender. Impase a reciprocidade, polo que a malleira prometa ser importante. Pero da sa persoa emanaba un olor caracterstico, insoportable e tan infecto que, malia o aguante dos de Lomberna, provocou que os executores daquelas altas obras levasen a man ao nariz. O porco aquel peideaba coma un berrn ! Vaia ! Permitase a licenza de peidear ! Mighel de La balbuca unhas slabas inintelixibles, laibase e botaba unhas lagrimias coa gorxa afogada en choros. Logo, cando acabaron de cortarlle todos os botns e lle caeron os pantalns, descubriron a fonte da infeccin e decatronse da causa pola que perduraba aquel fedor con tanta vehemencia e efectividade. O desgraciado frase pola pata abaixo e as sas magras ndegas cagadas estendan ao seu redor un cheiro tan pestilente e espantoso que o xeneral, en verdade xeneroso, renunciou vingadora fustrigada co vergallo e mandou liberar o guerreiro mis porco que os belrns tian nas sas filas de lambecs e moinantes, como xa fixera co resto, sen mis historia, contento e, no fondo, xubiloso do castigo natural inflixido pola propia covarda.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

139

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O FESTN NO BOSQUE

Que se estrague o vio pola cunca, Sommelier ! Que se bote tanto Que se expanda pola praza ! Que se coma, que se beba outro tanto ! Ronsard (Odas)

Que a ocorrer coa tropa do Azteca azoutada, dorida, pillada e abatida ? A Leboreiro e ao seu exrcito dballes igual, por eles que se fosen mer Conseguiran a vitoria e fixeran seis prisioneiros. Nunca tal se vira desde haba tempo e tempo. A tradicin dos altos feitos de guerra, relixiosamente conservada e transmitida, non sinalaba ningunha captura tan fabulosa nin zurra tan fantstica, cousa da que daba fe o Sabichas. Leboreiro poda considerarse coma o mis grande capitn de todos os tempos en Lomberna e o seu exrcito coma a falanxe mis valente e experimentada. O botn estaba al nunha morea : un monte de botns, cintos, cordns, fibelas e outros obxectos heterclitos porque arramplaran con todo o que contian os petos, ags os panos de man. Podan verse osios de cocho furados polo medio e atravesados por un cordn de la dobre que ao enrolarse e desenrolarse facan virar o so producindo un zunido : a este brinquedo tamn se lle chamaba abelln; tamn haba blas, coitelos, ou, para ser mis exactos, unhas lminas mal mangadas, as chaves de abrir as latas de sardia, unha figura de chumbo de crequenas nunha postura ntima, dicir, cagando, e uns tutelos para lanzar chcharos. Xuntado de calquera maneira, todo isto ira aumentar o tesouro comn ou botado a sortes. Pero de seguro que o tesouro se dobrara de vez, porque era xustamente ao da seguinte cando se lle deba pagar ao tesoureiro a segunda contribucin de guerra. A primeira idea que tivera Leboreiro volveulle cabeza : e se empregasen este dieiro en facer unha festa ? Como era home de accin e feitos, foi onda os seus soldados preguntarlles sobre as cantidades que lle haba que pagar ao tesoureiro. A quen lle falta un patacn para paghar o imposto de gherra ? Ningun dixo cousa.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

140

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

A ver ! entendestes ? Ao que lle falte un patacn para pagar o imposto, que levante a man ! Instalarase un silencio relixioso no ambiente e non se levantou ningunha man. Sera verdade ? Todos conseguiran atopar a maneira de facerse cunha moeda ! Os bos consellos do xeneral deran os seus froitos. E daquela ofreceulle tropa os seus parabns mis sentidos deste xeito : Estades a ver que non sodes tan tordas como pensabades, eh ! O que busca sempre encontra ! Pero non hai que ser parvos, palermas meus, porque se non, ides levar moitas labazadas na vida do mundo. Aqu dentro dixo sinalando o opulento botn hai polo menos corenta patacns en bens, daquela, meus, xa que fomos tan valentes para conseghilo coas nosas mans, non temos necesidade de malghastar os cartos de noso para comprar outro. Ma habemos ter corenta e cinco patacns. Para festexar a vitoria e facer o albaroque da construcin da cabana, o prximo xoves pola tarde habemos facer unha festa rachada todos xuntos. Que dicides a isto ? Si, si, si ! Bravo, bravo ! Iso, iso ! Berraron, bradaron e vocearon corenta voces si, si, viva a esmorga, viva a troula ! E aghora, cabana ! Instou o xefe Tintn, psame o teu pucho para botar nel o botn e logho xntoo co noso bote ! Hai algun por a abaixo ? preguntou sinalando a lindeira do bosque dos belrns. Gorrin gabeou polo carballo para asegurarse. Vaite ho ! Dixo despois de examinar o terreo por un intre has pensar que van estar a despois do repaso que lles demos, liscaron de aqu, nos ves que teen rabo de palla e teen medo de queimalo ! O exrcito de Lomberna xuntouse na cabana con Pipote, Gambeta e a Mara, que xa se preparaba para marchar. O ferido sangrara abundantemente e tia todo o nariz azul e inchado coma unha pataca, pero, con todo, non se laiaba moito : quedara a gusto pensando na cantidade de tiosos aos lles deixara as marcas das sas mans e na respectable cantidade de puazos que distribura con equidade dun lado e doutro. Quedaron en que o contaran as : a correndo, caeu sobre unha bla de madeira e non lle deu tempo de botar as mans cara.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

141

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Para o xoves haba de estar curado e podera andar de xolda cos demais. Fora el o que quedara peor parado de todos esta vez, as que haba de ser recompensado en especie no momento do reparto de provisins. Ao da seguinte, despois de coller os cartos, Leboreiro e Tintn discutiron cos camaradas sobre a mellor maneira de empregalo. Achegronse propostas. Chocolate. Todo o mundo estivo de acordo con esta compra. Botemos contas dixo o Sabichas A peza de oito raias custa oito patacns, a cada un cmprelle un bo anaco : con tres pezas temos trinta raias, co que a cada un lle tocara mis de media raia. Iso comentou despois do clculo xusto dos terzos de raia para cada un, est moi ben. Habmolo comer a pelo ou con pan. Tres pezas a oito patacns, son vinte e catro patacns. De corenta e cinco, quedan vinte e un. Que compramos ? Amndoas ! Biscoitos ! Caramelos ! Sardias ! S temos vinte e un patacns subliou Leboreiro. Hai que comprar zardias insinuou Tintn As sardias saben ben dixo Gherreiro Cala ho ! que ti non zabez nin o que zon ! Pois mira, meu, son peixios sen cabeza cocidos drento dunha caixa de lata, e sabes o que ? son unha pasada de sabedores ! O nico que non se compran moito na nosa casa porque son caras. Compramos unha caixa, se vos parece ? Cada lata ten dez, doce e alghunhas veces ata trece sardias e despois repartimos. Compramos ! Compramos ! Que saben ben ! apoiou Chapletias e tamn aceite, mighios ! a min o que mis me sabe o aceite das sardias ! Eu lambo o que queda na lata cando nolas poen diante, coma o aceite da ensalada. Votaron con entusiasmo a compra dunha lata de sardias por once patacns. Quedaban dispoibles outros dez. O Sabichas fixo unha observacin mis porque creu que era a sa obriga engadir esta opinin :
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 142

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E non era mellor coller algo que se poida repartir mis ao xeito e que dese mis anacos por un patacn. Os caramelos impanse : os caramelios redondos e tamn o pau doce que era tan bo de chuchar e remoer na clase baixo a proteccin dos pupitres abertos. Vea, daquela partimos a cousa concluu Leboreiro cinco patacns para os caramelos e outros cinco para o pau doce. Quedamos as, pero isto non todo, como sabedes. Cmpre pispar as patacas e as peras da despensa, tamn hai que cocelas e Ghorrin far os cigharros de valdeba. Haber que beber algho, digho eu declarou Pipote. Se houbese vio ! E unhas ghotias ! E licor de herbas ! E xarope ! E ghranadina ! O noso pipote de caa est no comedor de arriba dixo Leboreiro se teo maneira de sacarlle un neto, non teas medo que haber ghotas, pero vio, vxoo complicado ! Tampouco temos vasos. E tamn far falta meter a augha nalgn lado. Non son moi ghrandes. Se puidsemos conseghir un bidn pequeno ou unha reghadeira vella. Unha reghadeira ! Hai unha vella na escola que est ao final do corredor; e se a roubamos s agachadas ? Ten un furado na parte de abaixo e est chea de po, pero iso non un problema, botmoslle un tapn ao burato, limpamos a lata con area e xa est. Si asentiu Leboreiro, boa idea. s catro da tarde tcame varrer a min, poo detrs da parede do patio cando vaia baleirar a varredura e, pola noite, vouno recoller, aghchoo na cova do Tilo e dixoo al ata o da seguinte. Polo que toca s compras, imos facer as : eu compro unha placa de chocolate, Chapletn outra e Tintn outra mis. O Sabichas ir buscar as sardias, Pipote os caramelos e Gambeta o pau doce. Ningun ten por que sospeitar nada. Levamos todas as cousas cabana canda as mazs, as patacas e todo o poidamos repaar.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

143

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Ah ! Xa o esqueca ! O azucre ! A ver se vos facedes co azucre para comer canda as ghotas se as conseghimos. E facemos sopas na caa cos terrns de azucre ! Non difcil coller o azucre, cando a vella estea despistada Todos tomaron boa conta destas excelentes recomendacins. Cada un tia unha encomenda concreta e aplicbase en cumprila a conciencia. As, o xoves pola tarde, Leboreiro, Gorrin, Tintn, o Sabichas e mais Chapletn adiantronse e recibiron os seus compaeiros que an chegando un detrs do doutro ou en grupos pequenos cos petos cheos de cousas variadas, pero tan petados que parecan estoupar. Os xefes tamn tian unha sorpresa preparada para os invitados. Un lume claro cunha chama que presentaba mis dun metro de alto impregnaba a cabana dunha claridade acolledora e faca brillar as colores violentas dos gravados. Sobre a mesa rstica onde haba xornais estendidos facendo as veces de manteis alibanse en orde as provisins compradas. E detrs ! Ouh gloria ! Ouh contento ! Tres botellas cheas, tres botellas misteriosas arranxadas con xenialidade por Chapletn e por Leboreiro, impoan al as sas formas elegantes. Unha contia augardente e as outras das vio. A regadeira estaba sobre unha especie de pedestal de pedra, brunida, nova, cos bolos brillantes, brandindo o morro lustroso cara a adiante e vertendo unha auga lmpida e pura recollida na fonte vecia. Completaba a escena un lote de patacas estalando baixo a cinza quente. Que fermosa xornada ! Chegaran ao acordo de compartiren todo, o nico que tian que ter de seu era o pan. As, beira das placas de chocolate e da lata de sardias an aumentando unha morea de anacos de azucre que an contando con minuciosidade. Era imposible poer na mesa todas as patacas, haba mis de seis para cada un polo menos. Fixeran verdadeiramente ben as cousas, anda que tamn aqu o xeneral, traendo a botella de augardente, batera todos as marcas. Todos tern cadanseu cigharro afirmou Gorrin, sinalando cun xesto ostentoso unha morea feitia e xuntia de anacos de valdeba coidadosamente escollida, sen ns, lisas e con bonitos buratios redondos que estaban dicir o ben que tirara. Uns quedaban na cabana, outros pasaban por ela, entraban, saan, ran, golpebanse na barriga e nas costas para vacilar e dbanse os parabns. Eh, meu, que ben estamos, eh ? Somos uns fighuras, eh ?
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 144

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Que ben o imos pasar ! Quedaron en que comezaran cando estivesen listas as patacas que estaban controladas por Gorrin e Pipote : quitaban a cinza, arredaban as brasas, de cando en cando collan cunha varia os gorentosos tubrculos e tentbanos coas puntas dos dedos, queimbanse e sacudan as mans, sopraban as unllas e logo volvan atizar o lume sen parar. Neses momentos, Leboreiro, Tintn, Pipote e o Sabichas acabaran de calcular o nmero de patacas e de anacos de azucre que lle tocaba a cadaqun e dedicbanse ao reparto equitativo tanto das pezas de chocolate e dos caramelos coma do pau doce. Foron presa dunha forte emocin cando abriron a lata de sardias : como seran ? Grandes ? Pequenas ? Poderase repartir en xusta proporcin o contido entre todos ? O Sabichas deu en contar separando as da parte de arriba coas de abaixo coa punta da navalla : oito, nove, dez, once ! Once repetiu A ver, tres por once, trinta e tres, catro por once, corenta e catro ! Merda ! Redis ! Somos corenta e cinco ! Vai haber un que quede sen ela. Pipote, que estaba de crequenas diante das brasas, ou esta exclamacin sinistra e acabou coa dificultade e mesmo resolveu o problema cun xesto e cunha palabra : Quedo eu sen ela, se vos parece ! exclamou deixdesme a lata co aceite para lambelo, sbeme tanto ! Quedamos as, logo ? Claro que quedaban as, ata pareca incrible ! Eu creo que as patacas xa estn asadas proferiu Gorrin, arredando cara ao fondo cun garfo de madeira todo queimado as brasas vermellas e facndose co botn. Vea ! A comer ! berrou Leboreiro. E indo cara entrada : Que ? Seica aqu non odes ou que ? Touvos dicindo que a comida xa t ! Non volo volvo repetir, eu non ando con conachadias ! Hai que ir buscar a bandeira ? E amoreronse na cabana. Que cada un vaia para o seu sitio ordenou o xefe imos repartir. Primeiro as patacas, hai que comezar por algo quente, mis fino e faise as nas grandes ceas. E os corenta rapazotes agardaron pola distribucin coas pernas apertadas, os xeonllos en ngulo dereito coma as estatuas exipcias e o anaco de pan preparado na man.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

145

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Fxose nun silencio relixioso. Os ltimos en seren servidos miraban de esguello como as blas grises cuxo contido era dunha brancura mate fumegaba estendendo un arrecendo san e vigoroso que agudizaba o apetito. Quitbanlle a pela, mesmo a mordan e queimbanse, arredbana rapidamente e, s veces, a pataca chegaba ata os xeonllos onde unha man experta a atrapaba a tempo. Que ben saban ! E ran e mirbanse os uns aos outros. Quedaron todos tan estremecidos polo contaxio de felicidade que as linguas comezaron a desatarse. De cando en cando an beber regadeira. Cada bebedor axustaba os beizos ao morro de lata coma se o fose chuchar, beba un bo grolo e, coa boca chea e as meixelas inchadas ou ben tragaba dunha vez facendo rudo cando a auga lle pasaba pola gorxa ou botaba todo por fra nun estoupido porque o facan rir os compaeiros. Beber ou non beber ! Va que si, va que non ! Logo veu a quenda das sardias. O Sabichas repartiu relixiosamente cada peixe en catro. Operou con todo o tino e a precisin desexable para non facer faragullas e ao tempo encargouse de darlle a cada un a parte que lle corresponda. A lata de sardias sostaa Tintn e el aas sacando delicadamente, anaquio tras anaquio e logo colocbaos enriba de cadanseu cacho de pan. Era coma o cura dndolles a comun aos fieis. Ningun lle tocou a nada antes de estaren todos servidos. Como quedara acordado, Chapletias levou a lata co aceite e cos restos de peles que nadaban dentro. Non haba moito, pero saba ben ! Haba que aproveitar. E todos ulan, cheiraban, apalpaban e lamban o cachio que tian no pan, dbanse os parabns pola bendicin, gozando do pracer que an acadar ao mastigreno e pndose tristes pensando no pouco tempo que lles haba durar. Un bocado e acabarase todo ! Ningn deles se daba decidido a atacalo de vez. Era tan pouquia cousa. Tian que gozar e gozar. E gozaban cos ollos, coas mans, coa punta da lingua, polo nariz, sobre todo polo nariz, ata o momento en que Chapletias, que zugaba, limpaba e lamba o resto da sa salsa cunha miguia de pan fresco, lles preguntou se queran converter a sa porcin nunha reliquia, que nese caso o que tian que facer era levarlla ao cura para que a xuntase canda os sos de coello que lles daba a bicar s vellas beatas dicndolles : Pasa a ta cona7 !

Sen dubidalo, o que o cura dica en realidade era : PAX TECUM ! 146

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E foron comendo amodio, sen pan, en cachios da mesma medida, apurando o zume, chuchando a travs de cada papila, detndose ao paso do anaquio deixado de lado, afogado ou afundido no fluxo da saliva para reflotalo superficie da lingua, volvelo mastigar e non deixar escapar ningn e se iso ocorrese, sera ao seu pesar. E todo isto tamn acabou relixiosamente. Mis adiante Gherreiro confesara que, en efecto, estaba realmente bo, pero que non chegara a nada ! Os caramelos eran para a sobremesa e o pau doce para ir roendo no camio de volta. Anda quedaban as patacas e o chocolate. Si, pero non imos beber xa, aghora mesmo ? reclamou Pipote Hai unha reghadeira a, vicioso respondeu Chapletn. O vio e a caa para o final, para o cigharro solucionou Leboreiro nun nada. Aghora ao chocolate ! Todos tiveron o seu quin, uns en dous anacos, outros nun s. Era o prato forte, comrono co pan. Porn, algns, sen dbida os mis refinados, preferiron comer o pan seco primeiro e o chocolate despois. Os dentes roan e mastigaban e os ollos botaban chispas. A chama da lareira fora reavivada por unha brazada de queiroas que alumeaba as meixelas e deixballes os beizos rubios. Falaban das batallas pasadas, dos combates futuros, das prximas conquistas e al se van os brazos a axitrense, os ps a sacudrense e as costas a movrense. Chegara o momento das mazs e do vio. Que cada un beba da pota pequena cando lle toque propuxo Gorrin. Pero o Sabichas replicou con desdn : Nada diso ! Cada un polo seu vaso ! Tal afirmacin trastornou os festexeiros. Vasos ! Tes vasos ti ? Cada un polo seu vaso ! Desvaras, Sabichas ! Ulos ? Ah ! Riu con malicia o compadre. Para que saibades o que andar listo ! E logo para que credes que son as mazs ? Ningun estaba vendo a onde quera chegar o Sabichas. Panda de preas ! recuncou el non tedes respecto pola sociedade, collede as navallas e facede coma min. Dicindo isto, o inventor fixo un furado a gume aberto na polpa cumprida dunha fermosa maz rubia e baleirouno con tino transformando en copa orixinal o bonito froito que recortara.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 147

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Abof que est ben, condanado Sabichas ! abraiante ! Mete medo ! Exclamou Leboreiro. Inmediatamente fixo a distribucin das mazs. Cada un pxose a tallar a sa copa e mentres o Sabichas explicou locuaz e triunfante : Cando andaba coas vacas e me daba a sede facalle un burato a unha maz ben gorda, muxa unha vaca e beba as unha cunca de leite ben quentio. Despois de que cada un confeccionase a sa cunca, Chapletn e Leboreiro abriron as botellas de vio e repartiron os invitados para servrenos. A botella de Chapletn era mis grande ca a outra e tia que dar para vinte e tres guerreiros e a do xefe para vinte e dous. Anda ben que os vasos eran pequenos e o reparto foi equitativo ou as debeu ser porque non se produciu ningunha recriminacin. Unha vez todos servidos, Leboreiro ergueu a sa maz chea, pediu o brinde de costume, simple e breve : E aghora, por ns, meus vellos amighos e que se fodan os belrns ! Por ti ! Por ns ! Vivamos ns ! Que vivan os lomberneses ! Chocaron as mazs, ergueron as copas bradaron inxurias contra os inimigos, enxalzaron a sa valenta, a sa forza, o herosmo de Lomberna e beberon, lamberon e zugaron a maz ata o mis profundo das sas carnes. E se botamos unha aghora ! Propuxo Chapletias. Vea, Ghorrin ! A ta cancin ! Gorrin botouse a entoar : Non hai nada mis lustroso Ca un artilleiro sobre un oso Iso non chegha a nada ! Que mghoa ! ben chusca. Daquela mellor cantar todos xuntos : Onda a mia loira. Esa sbea todo o mundo. Vea, vai ! Un ! Dous ! E todas as voces xuvens botronse vella cancin a pleno pulmn. No xardn de meu pai Floreceron os loureiros (bis) Todos os paxaros do mundo Veen facer o seu nio Si !
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 148

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Onda mia loira Que ben se est, se est, se est ! Onda mia loira Que bo durmir ! Todos os paxaros do mundo Veen facer o seu nio, (bis) O paspalls, a rula E a bonita perdiz Si ! Onda a mia loira O paspalls, a rula E a bonita perdiz, (bis) E a branca pomba Que canta da e noite, Si ! Onda a mia loira E a branca pomba Que canta da e noite, (bis) Que canta para as fermosas Que non teen home, Si ! Onda a mia loira Cando acabaron esta, volveron comezar con outra e agora foi Tintn o que deu en entoar :

Tamborio que volvez de guerra (bis) Que volvez de guerra Pon pon ro-po-to-pon

Pero quedou no medio do camio, porque agora que beberan precisaban outra cousa mis, algo mellor. Ala Ghorrin ! Canta ti Madalena foi a Roma.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

149

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Non canto, non ! Non sei mis ca dous anacos do refrn; non pagha a pena, e a sabe ! Cando os quintos ven que nos acheghamos para escoitar, paran e btannos de al caghando hostias. Iso porque son caralludas. Non, a min parceme que porque din moitas porcalladas !

Din unha cousa, pero non sei como nin cando hai que meter a Madalena, o Instituto e o Panten, un rexemento de infantera, o baioneta no cann e mais un monte doutras caralladas das que non me lembro. Mis adiante, cando sexamos recrutas, tamn a saberemos ns, vale !

Afirmou Chapletias para animar a paciencia aos seus camaradas. Daquela intentaron lembrar a cancin que se canta cando se est bbedo : Traio un cantar miudio, miudio, miudio Comentaron que haba que comezar moi amodio e ir aumentando o volume conforme avanzaba a cancin : Traio un cantar miudio, miudio, miudio Que eu traio Unha borracheiraaaa De vio Que augha non bebo Mir, mira Maruxia mir Mira como eu veooo ! Despois, esgotados e sen saber como seguir, produciuse un silencio de abraio. Daquela propuxo Pipote para rompelo : E se dsemos voltas ? Para ver o demo en mangas de camisa ! E se xoghamos s prendas ! dixo outro. Vaite ho ! Iso un xogho de nenas, para iso saltamos corda ! E as ghotas, cagho na.. ! rifou Leboreiro. E os meus cigharros ! berregou Gorrin

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

150

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

RELATOS DOS TEMPOS HEROICOS

Naqueles tempos, poca distante, marabillosa Charles Callet (Contos antigos)

Cando se deu a orde, os xefes colleron cadansa maz e entrementres Gorrin a pasando polas fileiras ofrecendo os cigarros de valdeba cunha indolente elegancia, Chapletn distribualles os anacos de azucre. Vaia xolda, con todo ! E que o dighas, que esmorga ! Que coghorcia ! Que bomba de celebracin ! Leboreiro, en plan experto, axitaba a sa botella de augardente e suban unhas burbullas de aire que se an estendendo e acababan morrendo formando unha coroa na boca da botella. da boa afirmou el relixiosa porque fai o rosario. Atencin que a vou, que ninghn se mova ! E foi repartindo lentamente entre os corenta e cinco festexeiros as doses de alcol. Debeu tardar uns dez minutos pero non bebeu ningun antes do sinal. Volveron facer brindes mis verdes e mis violentos ca nunca. Logo mollaron o azucre na caa e zugaron o lquido aos pouquios. Sandis ! Que forte era ! Os pequenos espirraban, tusan, cuspan, panse rubios, violetas e granates, pero ningn quera recoecer que lles estaba a arder a gorxa e se lles viraba o calleiro do dereito co revs. Fora roubado, daquela era bo, mellor mesmo, era gorentoso, exquisito e non haba que perder gota. As, botaban para dentro a caa ata ltima molcula, as rebentasen. Primeiro lamberon a maz e despois comrona para non perder nada do zume que puidese penetrar nas sa carnes. E aghora, lume ! propuxo Gorrin. Chapletias, o gardin das brasas, foi pasando os tizns para coller lume. Foron pondo na boca os anacos de valdeba e todos se puxeron a tirar con toda sa enerxa fechando os ollos a medias, pregando a testa, apertando as meixelas e soldando os beizos. Panlle tanto ardor que por veces ocorra
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 151

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

que a herba prenda lume porque estaba moi seca, isto admiraba tanto ao resto que todos se esforzaban para conseguir o mesmo efecto. Mentres estamos coas patas quentes e a barrigha chea, fumando tranquilamente un bo cigharro, por que non contamos contos ? Si ! Si ! Iso ou ben adivias ? E para pasalo mellor, podemos poer prendas. Meus vellos amigos interveu o Sabichas, grave, coas pernas cruzadas e o cigarro na boca eu se queredes, vouvos dicir algo moi serio, de verdade, algo que souben hai moito tempo. Case Historia. Si, onlla ao vello Xan Pedro que llo contaba a meu padrio. Ah ! Que ? Que pois ? Preguntaron varias voces. Pois a orixe da rivalidade cos belrns. Sabedes meus, isto non cousa nin de hoxe nin de onte : isto vn de anos e anos. Vn desde o comezo do mundo, abof interrompeu Gambeta, porque eles sempre foron uns lambecs ! Por iso ! Son tan lambecs como ti queiras, porn, o nacemento disto non vn desde o momento que ti ests a dicir, as e todo, Gambeta, despois, moito despois, anda que xa choveu desde ese tempo ata o da de hoxe. Daquela, xa que o sabes, dnolo, vea, pero a verdade que non son mis ca unha banda de fodidos porcos. Son uns lorchns e uns moinantes ! E enriba tiveron a cara de chamarlles ladrns aos lomberneses. Porcos do cara... Pois ves, esa unha, que descaro ! Pois dixo o Sabichas seguindo co conto Polo que toca a saber exactamente o ano en que ocorreu, eu non o sei. O vello Xan Pedro tampouco se lembraba, habera que mirar nos vellos papeis, nos arquivos, como din eles, e eu non sei o que son esas porcalladas. A ver, eran os tempos en que se falaba da Meiga das preas e tampouco sabemos moito qu tempos eran eses. Se cadra era unha mala enfermidade, algo as como un fantasma que saa vivo da barriga dos animais mortos e que se deixaba podrecer polas esquinas, que viaxaba e andaba de noite polas leiras, polos bosques e polas ras das aldeas. Non se va, pero sentase e cheirbase : os animais bruaban, os cans ventaban a morte cando andaba por a dando voltas polos arredores. A xente faca o sinal da cruz e dica : vn unha desgraza de camio ! Daquela, pola ma despois de
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 152

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

que se sentise pasar, os animais caan e morran e a xente tamn caa coma moscas. A Meiga das preas saa sobre todo cando a calor. Por exemplo, a todo ben, a xente ra, coma, beba, e unha hora ou das despois, sen saber nin como nin por que, escurecase todo, vomitaban sangue podre e rebentaban. Non haba nada que facer e tampouco se poda dicir nada. Ningun quen de parar a Meiga das preas. Xa podan botar auga bendita, rezar todo tipo de pregarias, chamar o cura para murmurar os OREMUS, invocar a todos os santos do Paraso, a Virxe, Xess Cristo e o bo Deus, que era como mexar por un violn ou coller auga cunha escumadeira, todo pereca igual, o pas ficaba arruinado e a xente desfeita. As, cando un animal daba en morrer, podedes estar seguros que se enterraba vivamente. A guerra entre os belrns e os lomberneses truxoa a Meiga das preas. O contacontos fixo aqu un alto, saboreando o seu prembulo, gozando da expectacin creada, deulle unhas caladas ao cigarro de valdeba e retomou o conto tendo os ollos dos seus camaradas cravados nel : Saber o que de verdade pasou non posible porque nos faltan moitos datos. Non obstante, crese que eran feirantes, quizais tamn ladrns, que vieran s feiras de Mortn e de Mecha e volvan pola zona da baixa. Viaxaban de noite, quizais porque se agochaban, sobre todo se roubaran gando. Despois pasou que cando pasaban pola parte de arriba dos herbais de Chasalns, unha das vacas que levaban deu en bruar e bruar e logo non quera andar : pegou o cu contra un valado e segua bruando. Por moito que os outros tiraran dela ou a vareasen a conciencia non conseguan nada e a vaca segua sen moverse. Ao cabo dun pouco tirouse ao chan, estarricouse toda tesa e morreu, espichouna. Os fulanos non podan levala con eles, de que lles servira ? Non dixeron nada e como era de noite, lonxe das aldeas de noite todos os gatos son pardos liscaron de al e endexamais se volveu saber deles nin quen eran nin de onde vian. Hai que dicir que todo isto ocorreu no vern. Naquela poca os belrns levaban os seus animais aos pastos comunais de Chasalns e tamn cortaban a madeira. Desde aquela quedoulle o nome de bosque dos belrns, que, por certo, o mesmo bosque desde o que nos atacan ! Vaia ! Vaia ! Mira ti ! Interromperon as voces. Seguro que ese bosque noso, cagho en D !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

153

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

, noso e xa veredes, pero escoitade. Como ese vern a moita calor, axia comezou a cheirar a vaca morta; ao cabo de tres ou catro das era unha prea, chea de moscas verdes, moscas da morte como dican. Daquela a xente que tivo oportunidade de pasar por al cheiraron ben o fedor; achegronse e viron a prea podrecendo in situ. Haba prsa ! Sen perder un minuto dirixronse axia cara a onde estaban os antigos belrns e dixronlles : Hai unha prea podrecendo nos vosos herbais de Chasalns e fede ata o medio de Chan, hai que enterrala antes de que os animais collan a Meigha das preas. A Meigha das preas responderon eles se cadra collmola ns cando esteamos enterrando o animal. Facdeo vs xa que a atopastes, ademais, quen nos di que est no noso territorio ? Os herbais son tan vosos coma nosos e a proba que o voso ghando pasta al a pracer. As poucas veces que van al, decontado nos vides protestar e ides espantar os nosos animais, responderon os lomberneses (cousa que era a pura verdade) Non tedes moito tempo que perder porque se non, tanto ns coma vs, habemos ver como a espichan os animais por causa da Meigha das preas e canda o ghando, a xente. Meigha das preas pra vs ! Contestaron os belrns. Ai si ! Non queredes enterrala, moi bonito ! Hase de ver; para empezar, sodes uns lorchos e uns lambecs ! E vs sodes uns caghanetas porque atopastes a prea, e mira ti por onde ! vosa, as que, quedade con ela, toda vosa. Merdeiros ! Interromperon algns ontes, furiosos de encontrrense coa antiga mala fe dos belrns. E despois que pasou ? Que que pasou ? Retomou os Sabichas. Vela vos vai : Os lomberneses volveron para a casa. Foron onda os vellos e onda o cura e onda os que daquela facan as funcins de concelleiros e contronlles o que viran e sentiran e o que dixeran os belrns Cando as mulleres souberon o que haba, botronse a chorar e a berrar. Dixeron que estaba todo perdido e que an morrer. Daquela os vellos decidiron ir capital da provincia ou algo as, non sei moi ben, e falar cos peixes gordos, isto , co xuz e co gobernador. Como a cousa levaba apuro, todas a grandes consecuencias tamn se produciron rapidamente e fixeron ir a Chasalns a lomberneses e belrns para daren explicacins.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 154

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Os belrns dixeron : Seoras, a zona de pasto non nosa, xurmolo diante de noso Seor e a Santa Virxe que a nosa patroa e a de todos, dos lomberneses e correspndelles a eles enterrar o animal. Os Lomberneses dixeron : Salvando a sa cara, seoras, iso non verdade, son uns mentireiros ! A proba que levan pastar os animais todo o ano e cortan os pieiros. Ante isto, os outros xuraron e perxuraron que os terreos non lles pertencan. As sas seoras sentanse ben amoladas. Non obstante, como aquilo non ula moi ben e haba que acabar dunha vez, emitiron al mesmo o seu veredicto e dixeron : Xa que as cousas estn as e os belrns xuran que a propiedade non sa, tcalles aos lomberneses enterrar o animal Daquela os belrns botronse a rir porque aquela prea feda un mundo ! E os seoritos do tribunal non se achegaron moito a ela Peroengadiron como a van enterrar, os herbais e o bosque quedan definitivamente na propiedade dos habitantes de Lomberna visto que os belrns non queren saber nada dela. Daquela, despois disto, os belrns xa aguantaban ben coa risa e vase que quedaban ben fodidos, botaban sapos pola boca, pero non podan desdicirse diante do cura e das sas seoras. A xente de Lomberna botou a sortes quen haba de enterrar a vaca e ao que lle tocase, tera dobre porcentaxe de madeira durante as seguintes catro cortas. S que tan pronto como enterraron o animal e xa lle perderan o medo Meiga das preas, os belrns reclamaron que o bosque segua sendo deles e non queran que a xente de Lomberna fixera ningunha corta. Insultaron os nosos devanceiros chamndolles ladrns e chuchapreas, tian calleiro os moinantes eses que non tiveran o valor de enterrar a sa propia podremia. Houbo un xuzo en Lomberna, un xuzo que durou tempo e tempo e no que gastaron cartos e cartos, pero perderon na cabeceira da bisbarra, na capital da provincia, na capital da rexin, e segundo parece, estiveron mis de cen anos con litixios. E fodalles veren como os lomberneses an cortar a madeira diante dos seus focios as que cada vez que podan chambanlles ladrns de lea, pero os nosos devanceiros tian bos puos e non agardaban a que dixesen o segundo insulto para botrenselles chepa e caalles cada tunda que quedaban irrecoecibles ! Meu Deus, que malleiras ! En todas as feiras da redonda haba lea despois teren un vaso enriba e, pam ! pum ! Ai carallo ! Dballes igual, non lles importaba nada e o sangue corra coa mesma
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 155

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

naturalidade ca o mexo dunha vaca. Estes non petaban de mentira, saban moi ben como dalas e as foi que durante douscentos anos ou quizais trescentos, non houbo ningn home de Lomberna que casase cunha muller de Belrns nin ningn de Belrns que viese festa a Lomberna. Encontrbanse sobre todo o domingo na festa da parroquia. Tanto os de Lomberna coma os de Belrns apareca en grupo. Primeiro percorran a zona para ir bixutando o ambiente, despois entraban nas tabernas e botbanse bebida para ir collendo o ton. Daquela, cando a xente va que estaban bbedos, despexaban os lugares ou agochbase porque saban que an comezar as labazadas e nunca fallaba. Os lomberneses an dereitios aos tugurios onde paraban os belrns, quitaban a chaqueta, arremangaban a camisa e inaugurbase o baile. As mesas, os bancos, as cadeiras, os vasos, as botellas, todo saltaba, bailaba, voaba e asubiaba. Pam ! por unha banda, pum ! pola outra, largbanse labazadas e patadas por todas partes, empregbanse tallos, botellas e mesmo os cands que caan ao chan e se apagaban, as que se rompa todo con bastante rapidez. As pelexas podan continuar, e continuaban, pola noite, andaban a rolos polo chan enriba de tapns de botellas e cristais rotos. O sangue corra coma o vio ata que non van nada, pero nada de nada. Sempre quedaban dous ou tres ata o final a renguear e a pedir misericordia, mentres que todos os que podan andar, fuxan de al a toda velocidade. E tamn haba sempre un ou dos mortos. Quen non acababa torto, rompa un brazo, quedaba co nariz esmagado ou cunha orella arrincada e todos levaban feridas abertas. Non se sabe moi ben quen eran os que morran, pero nas festas patronais todos os anos haba un que non o contaba e isto foi as durante un sculo ou mis. Cando non haba morto, os nosos vellos dican que ese ano a festa non fora divertida. Eran afoutos, an lea e batanse todos, desde o mis vello ao mis novo, pero iso ocorra nos bos tempos. Mis tarde, os nicos que se pegaban eran os recrutas o da en que os sorteaban e lles facan a revisin mdica. E agora agora estamos ns sos para defender o honor de Lomberna. D d pensalo ! Tian os ollos en chamas, coma os tizns da lareira como consecuencia do fume azul dos cigarros de valdeba. O contacontos continuou moi excitado : Pero a historia non acaba a ! Non, o mis bonito da historia e o mis simptico foi a peregrinacin ao santuario da Virxe de Ranguela, non sabedes ? A que ten unha capela que est detrs do
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 156

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

bosque. Non lembrades que o ano pasado levounos al o cura canda a vella Paulina. Era no tempo dos abesouros, batiamos todo o bosque e metimolos nos petos da sotana do de negro e no sombreiro da vella. Chegou un punto que tian un lote deles al metidos e claro, os animalios inchaban as s para tentar escapar e algns haba que o daban conseguido e marchaban zunindo adoecidos. Riamos a cachn coa chanza. Si, meus amigos, pois ben, un da daqueles vellos tempos cando a herba xa estaba preparada para a ceifa e logo recollela, o cura dirixiu a todos os lomberneses, tanto homes coma mulleres e nenos peregrinacin de Nosa Seora de Ranguela para pedirlle bo tempo virxe santsima durante a sega. Por desgraza, o mesmo da, o cura de Belrns decidira levar os patos, creo que se chaman as Non, son gansos rectificou Gorrin. Os gansos logo, se che parece retomou o Sabichas mesmsima Virxe Santa porque eles non tian no lugar esas parvadas de virxes santas, anda que si o santo sacramento e outras caralladas. Total, que eles pedan chuvias para os repolos que non se daban nada Daquela, van e saen de maancia co cura cabeza vestido de cerimonia e levando o cliz na man, canda el an os aclitos co hisopo e o mordomo co libro de salmos. Detrs, os rapaces, logo os homes e de ltimas, as nenas e as mulleres. E sabedes a quen viron os lomberneses cando atravesaron o bosque ? Si, abof que eran eles, os grandes comedores de toucio rancio. Estaba toda a tropa de Belrns a pedir auga bruando ladaas. Imaxinade a graza que lles haba facer aos lomberneses escoitar iso cando eles estaban pedindo xusto o contrario. Daquela, deron en berrar canto lles daba o peito as pregarias que tian preparadas para pedir bo tempo e os outros respondan pedindo auga bradando coma becerros. Os lomberneses queran ser os primeiros en chegar, as que apuraron o paso. Os belrns dronse conta e botronse a correr. Cando estaban preto da capela, a uns douscentos metros mis ou menos, tamn eles deron en correr. Logo, mirronse de esguello e empezaron cos clsicos insultos : lorchns, ladrns, porcos podres, etc. e anse achegando conforme os an proferindo. Cando estaban a dez pasos os uns dos outros, os homes comezaron a ameazarse, a amosar os puos e a alentar coma cans danados; as mulleres tamn se
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 157

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

foron pondo en situacin e insultronse chamndose lerchas, mulas, perdidas, ladras e putas, e ata os curas se miraban mal. Si, meus amigos, onde tal se viu ? Daquela todo o mundo se botou s pedras e aos paus coa idea de lanzalos a distancia. Pero a forza de rense excitando cos berros, colleunos a carraxe e foron s mans. Zorregaban con canto tian vista, ata cos misais, e como podan, con patadas por exemplo. As mulleres chiaban, os rapaces berraban e os homes xuraban coma carreteiros : Ah, danados ! queredes auga, moreas de merda, a vos vai ! E pam ! por ac e ai ! por al Os homes quedaron espidos, a mulleres coas saias rachadas e as chambras resgadas. O mis simptico eran os curas, que tampouco perdan ripio como vos dixen. Despois de maldicrense e ameazrense mutuamente, acabaron por chegar s mans : baixaron a sobrepeliz, arremangaron as sotanas e ala ! a lanzrense pedras, largrense puazos, a tirrense dos pelos e cando xa non saban o que facer, colleron os clices e arreronse con eles, a todo isto, ao mesmo tempo que actuaban, tamn se agasallaban con floreos verbais dignos do mis sutil vergalln. Iso si que debeu estar ben, debeu ser para ver pensaba Leboreiro emocionado. E quen levou a razn diante de Nosa Seora ? Foron os belrns ou os lomberneses ? Tiveron sol ou chuvia ? Ao final rematou o Sabichas coma quen non quere a cousa todos tiveron unha sarabiada cuns pedrazos de impresin !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

158

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

QUERELAS INTESTINAS

Tal aldraxe s se lava con sangue. Corneille (O Cid, acto I, V) Era a hora de entrada no patio da escola aquel venres pola ma. Que ben o pasamos onte, eh ! Sabes que Chapletias ghomitou todo onte polo muro de Menelotes cando volviamos para a casa. Ai si ! Pois Gherreiro tamn, debeu botar fra as patacas e o pan e non sei se tamn botara as sardias e o chocolate. Foron os cigharros ! Ou a caa ! Asiatodo, a festa foi caralluda, temos que facer outra o mes que vn. Ao mesmo tempo, nunha esquina, pola parte baixa da granxa de to Gago, Leboreiro, Chapletn, Tintn e Gorrin seguan a darse os parabns e a louvarse polo ben que o fixeran e o ben que o pasaran nesa tarde do xoves. Estivera verdadeiramente ben porque tres cuartas partes deles estaban bbedos cando volveron e ao resto revirraselle o calleiro do dereito co revs, vtima dunha especie de mareo que os obrigaba a parar e sentar no primeiro sitio que encontraban, nun valado, nunha pedra ou directamente no chan co pescozo estarricado, a lingua pastosa e todo o estmago en revolucin. Estaban parolando destas ledicias perdurables e puras que haban de andar por moito tempo arredor das sas memorias virxes e sensibles, cando a atencin de todo o mundo se viu atrada por grandes berros de carraxe acompaados de labazadas sonoras e seguidos despois por xuramentos violentos. Foron todos cara esquina de onde provia o barullo. Gorrin tia agarrado o coxo Bacallo cunha man polas pecheras e coa outra dballe unhas boas labazadas con xenio ao tempo que lle dica berrando na orella que era un picha fra, un porco merdeiro, e que lle andaba na chepa para aprenderlle a un cocho coma el ! As foi como o insultou. Aprenderlle o que ? Ningn dos mis vellos o saba anda. Don Simn chegou correndo atrado polo barullo das labazadas e as inxurias dos dous belixerantes e comezou a separalos forza e a chantalos diante del, un agarrado polo brazo esquerdo e o outro polo dereito, intentando acalmar calquera
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 159

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

veleidade de revolta ademais de ameazar a cada un cun aviso de castigo. Asegurada a paz pola forza das sas mans, quixo saber con detalle as causas daquela sbita e violenta querela. Un castigo a Ghorrin pensaba Leboreiro era o que nos faltaba ! Hoxe que o precisamos para pola tarde. Os belrns han vir e habemos ser poucos. Eu zempre dixen lembrou Tintn que un da ou outro ezte porco coxo lle haba de facer algunha xogada vil a Gorrin. Mira meu, no fondo, porque ezt celozo da Tavia e enriba ela rise da sa cara. Xa leva tempo buzcando enfaztiar a Gorrin e facer que o castiguen. Eu xa me dei conta e o Zabichaz tamn, non fai falta zer meigo para zabelo. Po agora por que se enlearon e se deixaron coller ? Un dos pequenos informou discretamente a Leboreiro e aos correlixionarios De entrada, todos estaban convencidos que Gorrin tia a razn neste asunto porque o segundo de abordo tia todas as sas simpatas e porque a banda precisaba del para aquela tarde. Pensaron espontaneamente en facer un xesto ou unha manifestacin no seu favor para probar co seu testemuo que no asunto este, o Bacallo era culpable de todo, mentres que o seu rival era tan inocente coma un anxio dos ceus. As, Don Simn viuse forzado a perdoar a Gorrin e condenar ao coxo seguindo criterios de equidade e tamn porque se produciu un espontneo asalto de testemuos a prol do primeiro. Este veredicto veu motivado polas magnficas manifestacins expostas e porque o mestre non quera que os seus alumnos perdesen toda a confianza nel nin que o gromo da nocin de xustiza morrese neles. O que pasou era ben simple. Gorrin dxoo diante de todos abertamente anda que omitindo por prudencia algns detalles preparatorios que quizais tivesen a sa importancia. Atopbase fra a canda Bacallo aliviando lquidos, cando este, a porpsito e a treicin lle mexou enriba, aldraxe que, como natural, non puido tolerar. De a a somanta de hostias e a serie de eptetos coloridos e a restra de labazadas na cara lanzadas ao seu insultador. En realidade, a cousa era un pouco mis complicada. Bacallo e Gorrin foran xuntos ao aliviadeiro para satisfacer ambos a mesma necesidade e fixeran converxer os respectivos chorros no orificio destinado a recollelos. Xurdira pois, espontaneamente, unha emulacin natural deste simple acto convertido en xogo Fora Bacallo quen gaara e afirmara a sa superioridade : evidentemente, estaba buscando guerra.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 160

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O meu chorro apunta mis lonxe ca o teu observara el. Non ha ! respondeu Gorrin seguro de si mesmo e da experiencia dos feitos. E daquela os dous levantronse nas puntas dos ps, botaron a barriga cara a fra coma un bocoi e comezaron a competicin por ver quen chegaba mis lonxe. Como non se acababa de producir ningunha proba convincente sobre a superioridade dun ou a do outro coa rivalidade do choro, Bacallo, que quera a querela, atopou outra cousa. A mia mis ghrande ca a ta afirmou. Era boa ! respondeu Gorrin o a mia ! Mentireiro ! mola medir ! Gorrin prestouse ao exame. E foi no momento da comparacin cando Bacallo, que gardara en reserva unha parte do que tia que ter soltado antes, lle mexou aceda e traidoramente a man e o pantaln do inocente Gorrin. Unha lapada ben aplicada seguiu esta sucia abertura de hostilidades, despois vieron, sen solucin de continuidade, o zarandeo, o agarrrense polas pecheras, a cada de puchos, a porta que se veu abaixo e o escndalo no patio. Cocho ! porco ! bosta ! esterco ! asestaba Gorrin fra de si. Asasino ! responda Bacallo. Como non caledes os dous, ides achantar cada un con oito pxinas de historia para copiar e recitar, e de sobremesa, quince das de castigo. Sior, empezou el, eu non lle fixen nada, eu non lle taba facendo nada Sior, non, Sior ! non verdade, el chamoume mentireiro. A cousa estbase poendo espienta e delicada. Mexou por min continuaba Gorrin. E eu non lle permito que me fagha iso. Era o momento de intervir. Produciuse un oh ! xeral de exclamacin anoxada e a unnime reprobacin demostroulle ao destemido gabeador e lugartenente que a tropa estaba da sa parte e que condenaba ao coxo falso, acedo e rabiado que buscara castigalo. Gorrin comprenda moi ben o sentido desta exclamacin e remitase alta xustiza do mestre xa infludo polos testemuos espontneos dos camaradas as que permitiuse dicir cun ton de nobreza :

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

161

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Mire Sior, eu non lle quero dicir nada, pero, mire, preghntelles aos outros se verdade ou non que foi el o que empezou e que eu non fixen nada e que eu non lle chamei nomes. Cando lles chegou a sa quenda, Tintn, o Sabichas e os dous Chapletas confirmaron os dicires de Gorrin e non atopaban termos o suficientemente congruentes para censurar o acto indecente e de mala camaradera de Bacallo. Este ltimo para defenderse, recusounos a todos alegando que non estaban no lugar do conflito cando estourou. Insista unha e outra vez sobre o seu afastamento e illamento sospeitoso nun lugar apartado do patio. Preghntelles aos pequenos, Sior replicou Gorrin no acto preghntelles que ao mellor estaban al. Os pequenos foron interpelados un por un, pero todos responderon invariablemente : Foi como dixo Ghorrin, que verdade, Bacallo dixo mintiras. Non, non e non, non verdade protestou o acusado non verdade e xa que vos poedes as, aghora vou contar todo, xa veredes ! Leboreiro foi enrxico e colleu a dianteira. Chantouse con decisin diante del e baixo a barba de Don Simn, que estaba un pouco intrigado con todos estes misterios, e, fitando para Bacallo con ollada de lobo, provocou que se puxese encarnado ao tempo que o desafiaba coa sa presenza : Pois ala, dio fol de podremia, di o que teas que dicir, mentireiro, noxento, dio se tes calleiro ! Leboreiro interrompeu o mestre como non modere as sas expresins, vouno castigar tamn a vostede. Po, mire Sior retrucou o xefe non ve que un mentirn, que digha cando lle fixemos ns algho ! Anda a ver que novas mentiras pode inventar porque mente mis ca fala o cabestro noxento este ! De feito Bacallo enmudecera e quedara como aparvado polas olladas, os xestos, en xeral, por toda a actitude do xeneral. Un intre de reflexin permitiulle decatarse de que a sa confesin e a sa denuncia, anda que fose tomada en serio, o nico que producira en ltima instancia, sera un reforzo do castigo para el, as que non lle compensaba seguir na batalla e ao final desistiu continuar. Xulgou que chegara ao momento axeitado para cambiar de actitude.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 162

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Botou as mans cara e deu en alentar, en choromicar, en bagoar, en falar con frases entrecortadas, en queixarse de que os demais se ran del e buscaban pelexa porque era feble e enfermo e que o insultaban e o picaban a todas horas e que sempre o arrempuxaban nas entradas e nas sadas, e que Por exemplo ! Co permiso da sa cara, Sior bramaba Leboreiro Iso coma dicir que somos uns salvaxes ou asasinos. A ver di un caso, po di onde e cando che dixemos algho humillante, cando non che deixamos xoghar connosco ? Ben concluu Don Simn satisfeito e apurado pola hora, xa verei o que fago, polo de agora, Bacallo queda castigado e Leboreiro depender como se porte hoxe na clase. Estn dando as oito as que formade a ringleira, lixeirio e en silencio. Deu varios toques coas mans para confirmar esta orde verbal. Ti sabez a lecin ? Preguntoulle Tintn a Gorrin. Sei, sei ! anda que non moito ! Dille ao Sabichas que me sopre algho por siascaso ! Se pode, claro. Sior dixo con voz arrogante Bacallo o Sabichas e os Chapletas estanme chamando nomes ! O que ? Que pasa ? Estanme chamando burra aceiteira ! merdeiro ! lambe No ha, Sinor ! est a mentir outra vez ! apenas miramos para el ! mentireiro ! Hai que dicir que as olladas eran elocuentes. Vea, xa est dixo o mestre cun ton seco morra o conto. O prximo que volva dicir algo e que volva sacar o tema vai copiar das veces a lista enteiria dos pases e das sas capitais. Bacallo resolveu calar polo momento porque estaba includo nesta ameaza de castigo, pero xurouse a si mesmo que se haba de vingar cando se lle presentase a ocasin. Tintn comunicoulle ao Sabichas a peticin de Gorrin sobre a axuda que precisara cando lle tomasen a leccin. A consigna de soprarlle era un pouco intil porque todo o mundo coincida en outorgarlle ao Sabichas, como vimos, o ttulo de soprador oficial da clase. Era evidente que Gorrin poda contar con el, mis ca calquera outro. O lugartenente e gabeador foise zafando na leccin de aritmtica, contrariamente ao que adoitaba acontecer.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 163

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Pillara no libro certo cheiro da materia da leccin e a respondendo como poda, secundado polo Sabichas vigorosamente, cuxa mmica expresiva corrixa os desfalecementos de memoria de Gorrin. Pero Bacallo vixiaba. Sior, o Sabichas estalle soprando. Quen, eu ? preguntou o Sabichas indignado eu non dixen palabra. En efecto, eu non sentn nada afirmou Don Simn e que eu saiba, non estou xordo. Sior, fxolle xestos cos dedos quixo explicar Bacallo. Cos dedos ! admirouse o mestre Bacallo recalcou maxistralmente est vostede colmando a mia paciencia. Anda vostede acusando a destras e sinistras a todos os compaeiros, cando ningun lle pregunta nada. A min non lle me gustan nada os delatores ! S ten que responder cando eu lle pregunto se algun fixo algo mal, daquela, se sabe algo, cando ten que responder ou sinalar o culpable. Ou non completou Leboreiro baixio. ltimo aviso, como lle volva or algo mis, crgolle oito das de castigo ! Pincha e rincha, pincha e rincha ! acusador ! mamaln ! badulaque ! dica en baixio Chapletias, pondolle os cornos. Traidor ! Xudas ! Vendido ! Lambecs ! Bacallo tragou en silencio a sa carraxe e como a cousa a virando mal, botou as mans a cabeza, manifestando as o seu descontento. A cousa quedou as e continuouse coa leccin mentres el cismaba no que podera facer para vingarse dos seus camaradas. Saba con toda seguridade que o haban de poer en corentena e arredalo de calquera xogo no grupo. Imaxinou e pensou vinganzas tolas con caldeiros de auga caendo pola cabeza abaixo, botes de tinta na roupa, alfinetes colocados nos bancos para pequenos empalamentos, libros esgazados, cadernos destrozados pero pouco a pouco e coa axuda da reflexin, foi abandonando todos estes proxectos. Convia actuar con prudencia porque Leboreiro, Gorrin e os demais eran xente difcil de vencer se non se lles daba duro, forte e sen que se decatasen. Agardou acontecementos.

VI
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 164

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O HONOR E O PANTALN DE TINTN

Deus e a mia Seor ! (Divisa dos antigos cabaleiros)

Houbo batalla aquela tarde no Souto. O tesouro outorgballes confianza a todos, estimulaba as sas enerxas e reavivaba a sa audacia porque estaba cheo de botns de todo tipo e tamao, imperdibles mltiples, cordns variados, alfinetes e broches complexos, ata un magnfico par de tirantes (os do Azteca, can danado !). Pdese dicir que foi o da das iniciativas individuais por chamalo dalgunha maneira. Houbo combate corpo a corpo, que mis perigoso, con diferenza, ca o combate na mel. Ambos bandos dispuan mis ou menos da mesma forza en canto a nmero de efectivos e comezaron a batalla cun duelo colectivo a base de pedras. Cando acabaron a municin, os contrincantes achegronse a grandes pasos e mesmo aos chimpos para batrense e zorregrense. Gorrin largaba patadas cos zocos (el chamballe zoquear), Fucios e Leboreiro dbanlle cera ao Azteca, o resto estaba ocupado cos guerreiros de menor envergadura, pero Tintn estballe chantando cara ao Tato, unha mula parda mis besta ca trinta e seis porcos casados de segunda volta e uns brazos de polbo que o paralizaban e o esganaban. Por moito que lle afunda os puos no ventre, lle poa a cambadela por ver se o pequeno elefante afociaba, lle daba coa cabeza no queixo e co zoco na canela, o outro segua sen inmutarse e apertbao polo medio, dobrndoo coma un monicreque. Houbo un momento en que saltaron como por un resorte e foron caer ao medio e medio da enleada batalla cun Fucios por enriba de Tintn. Os vencedores gruan ameazadores enriba dos vencidos, entre os cales estaba Tintn, que calaba por orgullo. Estes golpeaban coma tolos, tan forte como podan e por onde lles deixaban para tentar reconquistar a vantaxe. Facer prisioneiros dun e doutro lado semellaba difcil, cando non imposible. Os que estaban enriba boxeaban coma pxiles, protexndose da dereita e velando a esquerda. Os que estaban no chan, non o pasaban tan mal. Polo demais, cada un tia abondo con tentar valerse a si mesmo.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 165

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Tintn e Tato eran os que se atopaban mis ocupados. Estaban mordndose un ao outro, entrelazados no chan. an dndose golpes secos e arrolndose un por enriba do outro alternativamente con moito traballio. Pero nin Tintn nin os outros lomberneses nin tan sequera os propios belrns eran quen de ver que o idiota de Tato, que se cadra non era tan parvo como se pensaba, arranxbase para que Tintn ou el mesmo rodasen cara lindeira do bosque, illndose as cada vez mis dos grupos belixerantes que seguan actuando no campo de batalla. Pasou o que tia que pasar e foi que a parella Tato-Tintn pxose a cinco ou seis pasos do campo dos belrns sen que os lomberneses se decatasen nin o mis mnimo, metidos como estaban no fragor da accin. A primeira badalada anunciaba a chamada oracin non se sabe moi ben en que parroquia, feito que provocou a desagregacin dos grupos e que os belrns fosen gaando a sa lindeira, as que o nico que fixeron foi recoller a Tintn no camio : o pobrio espernexaba canto lle daban os membros, de costas viradas para o chan onde o mantia o seu teimudo adversario. Os lomberneses non viron nada do apresamento, pero cando se atoparon na Matogueira Grande e procederon coa ollada ao reconto mutuo tiveron que recoecer polas boas ou polas malas que Tintn faltaba do grupo. Botaron o asubo de reagrupamento, pero ningun respondeu. Gritaron e berraron o nome de Tntn, pero a resposta que chegou aos seus odos foi un apupo de burla. Calzaron a Tintn. Gambeta ordenou Leboreiro corre todo o que che dean as pernas e vai aldea dicirlle Mara que vea axia, que colleron prisioneiro a seu irmn; ti, Pipote, vaite cabana, abres o armario do tesouro e colle todo o que se precisa para a compoedura do tesoureiro; procura botns e afa agullas para non perder moito tempo. Veighanosdemos ! Desghraciados ! Po como fixeron, ho ? Alghn viu algho ? Non se cre, eh ! Ningun saba nin poda responder as preguntas do xefe, con razn, porque ningun vira nada. Hai que aghardar que o ceiben.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

166

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Pero o regreso de Tintn a para longo, neses momentos atopbase atado e amordazado no mesto monte baixo da lindeira. En fin, anda as, entre os berros e os zunidos dos croios vrono aparecer desleixado e coa roupa na man, no mesmo estado en que apareceran Leboreiro e o Azteca despois das sas respectivas execucins, dicir, en pelota picada e tapando malamente, coa curta camisa, o que se adoita agochar de ordinario mirada dos demais. Mirade dixo Gorrin sen pensar el tamn lles ensinou o cu. alucinante ! Como pode ser que lle deixen facer iso sen volvelo prender ? obxectou o Sabichas que cheiraba algo mis grave. Isto non trigo limpo porque saben como actuamos ns cando ocorre isto. Leboreiro apertou os dentes, engurrou as cellas e meneou o pelo, signo da sa perplexidade colrica. Si respondeulle ao Sabichas, seghuro que hai algho mis. Tintn a indo cara a eles, impaba, tragaba saliva e levaba o nariz hmido dos terribles esforzos que faca para conter as bgoas. Desde logo, non era a actitude dun rapazote que vn de darlle un repaso a algun. a tan devagar como lle daban os zapatos sen amalls. Arroderono con solicitude. Fixronche mal ? Quen che bateu ? Fala, mecaghend.., que has han deixar sobras, eses ! Haba de ser porco ese de Mighel de La, ese moinante desgraciado, tan caghado coma malo. Os pantalnz ! Os meus pantalnz ! xema Tintn, vndose abaixo pouco a pouco nunha crise de saloucos e de bgoas. O que ? pois nada ! Haber que recoselos ! Estmosche bos ! Gambeta foi por ta irm e Pipote est preparando o fo. O meu pantaln ! o meu pantaln ! Ven ver o teu pantaln ! Quedei zen pantaln ! roubronmo ! ladrnz ! ?... Si, o Azteca dixo : Ah ! ti fuchez o que me roubachez o pantaln a outra vez, moi ben, meu porquio, cheghouche o teu Zan Martio; ollo por ollo;

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

167

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

ti collichez os meuz, ti e maiz os teuz amighoz lambe-preaz; aghora confzcoche eu oz teuz e han zer a noza bandeira. E collronmoz e dezpoiz cortronme oz botnz e dezpoiz dronme patadaz no cu. Como fago para volver para a caza ? Bo ! ben, o conto este che ben noxento ! exclamou Leboreiro. E non ters outros pantalns na casa, digho eu ? preguntou GorrinHai que mandar alghn por diante de Ghambeta e que lle digha a Mara que traia un. Zi ho, pero vaize ver que non era o que levaba pozto hoxe. Deumo mia nai limpio pola ma e dxome que como o luxaze haba zaber o que era bo. Ddevoz conta ? Gorrin fixo un xesto evasivo e enfadado, lembrando as marimbas paternas e os laios das nais. E o honor ! mecaghon ! ruxiu Leboreiro. Seique queredes que dighan por a que os de Lomberna deixronse chimpar os pantalns de Tintn coma calquera merdn, coma o Azteca dos Vaos por exemplo ? Queredes iso, eh ? Pois non seor, non e non, por estas ! Na vida ! Ou seique somos unha panda de mexamorno que s valemos pa servir na misa e amorear lea detrs do forno. Os outros abran os ollos cara a Leboreiro como preguntando e el respondeu : Hai que rescatar os pantalns de Tintn, custe o que custe, o noso honor est en xogho, se non, eu deixo de ser xefe e de pelexar ! E como ? Tintn estaba tremelicando espidio e chorando no medio dos seus amigos. A ver ! retomou Leboreiro que xuntara as ideas e combinara un plan Tintn vaise para a cabana e agharda por Pipote e Mara. Entrementres, nosoutros imos ghalopando con cachaporras e sabres cara aos campos de abaixo, bordeamos o bosque e aghardamos por eles na sa trincheira. E as pregharias ? dixo algun. Merda ps pregharias ! respondeu o xefe. O mis probable que os belrns vaian p sa cabana, porque teen unha, seghuro que a teen. As que ns temos tempo de cheghar ata al e aghochrmonos entre a ramaxe tirada na ltima corta ao longho da trincheira que baixa.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 168

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Eles non han ter consigho as armas porque non sospeitan nada. Daquela, a un sinal meu, camoslles enriba de sorpresa e recollemos os pantalns. Xa sabedes, a cachaporrazos e se se poen esplndidos, ddeslles nos focios ! Estamos ? Vea, en marcha ! E se aghocharon o pantaln na sa cabana ? Hase ver despois, aghora non o momento de andar con mexericadas e ademais o noso honor quedar a salvo ! E como non se mova cousa na lindeira inimiga, todos os guerreiros vlidos de Lomberna, dirixidos polo seu xeneral, descenderon coma un furacn a pendente do terrapln da ladeira do Souto. Saltaban pola matogueira, atravesaban as faias e franqueaban os foxos lixeiros coma lebres, tensos e furiosos coma xabars. Pasaron polo valado que arrodea o bosque e, sempre galopando e acaroando o mximo posible, chegaron trincheira que separaba os lugares de corta das das aldeas. Frona percorrendo en ringleira de a un, lixeirio, sen facer rudo ningn. O xefe aos facendo pasar para adiante individualmente ou en grupios e el quedaba na cola. Ante un sinal seu, recollronse na mesta matogueira que medraba entre os puntais que os belrns cortaran non haba moito. an sendo horas. Desde as profundidades do monte baixo oanse berros, risas e pasos. Un pouquio mis adiante xa distinguan algunhas voces. Eh, que ben colln a ese, non puido facer nada animaba Tato que far agora cun pantaln que non ten ? Sempre pode dar unha volta de pinchacarneiro sen que lle caian as cousas dos petos. mola poer na punta dunha percha, que vos parece ? Oches Fucios, tes preparada a ta percha ? Agharda a, estou esmoucando os ns para non esfolar as mans ! n, listo ! Btalle as perneiras ao aire ! En ringleira de a un ordenou o Azteca e a cantar o noso cntico que se o oen, hanse picar !
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 169

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

E o Azteca entoou : Son cristin, esa a mia gloria, A mia esperanza Leboreiro e Gorrin estaban os dous agochados detrs dun mato, un pouco mis abaixo ca a trincheira do medio e anda que non van moi ben a cousa, non perdan ripio daquelas palabras. Os seus soldados quedaran mudos coma as cepas sobre as que estaban en crequenas, agarrando as cachaporras coas mans crispadas. O xeneral miraba e escoitaba cos dentes apertados. Cando as voces dos belrns volveron entoar a cancin seguindo ao xefe : Son cristin, esa a mia gloria Mascou entre os dentes esta ameaza : Aghardade un pouquio, mecaghoend ! Ides ir ao carallo dereitios ! Porn, a tropa a chegando triunfante con Fucios na cabeza e os pantalns de Tintn facendo de pendn na punta dunha percha ben grande. Cando estiveron mis ou menos aliados na trincheira e comezaron a baixala ao ritmo dos cnticos, Leboreiro botou un brado espantoso, coma o berro dun touro cando lle estn cortando a gorxa. Lanzouse coma por efecto dun resorte que estivese apertado ao mximo desde a sa matogueira ao tempo que os seus soldados tamn se botaban coma catapultas contra a muralla desarmada dos belrns levados por ese pulo e conducidos polo brado do xefe. Ah ! non houbo nin unha fenda entre os lomberneses : formaban un bloque vivo de cachaporras que abouxaban e golpeaban as lias dos belrns aloulados. Todos foron volteados dunha soa vez e quedaron baados de cachaporrazos terribles. O xefe seguiulle os pasos a un Fucios espantado e arrincoulle das mans os pantalns do seu amigo Tintn xurando tanto que daba medo. Logo, coa posesin da prenda e o honor reconquistado, ordenou con firmeza a retirada. Fxose a toda prsa pola mesma trincheira do medio que os propios inimigos acababan de deixar. Estes daban penia porque volvranas levar unha vez mis, caan e volvan erguerse naquel monte baixo silencioso no que retumbaban as risas, os apupos e as verdes inxurias de Leboreiro e do seu exrcito volvendo ao seu campo ao galope detrs do pantaln reconquistado. Axia chegaron cabana. Gambeta, Pipote e Tintn, este ltimo moi inquieto sobre a sorte do seu pantaln, arrodearon a Mara quen con dedos xiles acababa de
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 170

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

recompoer a vestimenta de seu irmn cos indispensables accesorios tan rudamente arrincados. A vtima mantase co mandiln baixado como unha saia por pudor perante a presenza da sa irm e recibiu o pantaln con bgoas de ledicia. Case bica a Leboreiro, pero, para quedar ben co seu amigo, dxolle que lle daba a encomenda a sa irma para que o fixese ela. El contentouse con afirmarlle a travs dunha voz anda tremente pola emocin que o tia coma un irmn de verdade, mesmo mis ca un irmn. Todo o mundo asentiu e aplaudiu discretamente. Acabada a costura dos botns que faltaban, decidiron que era mis prudente deixar que Mara de Tintn se adiantase na volta casa. E aquela tarde, despois de pasaren aqueles terribles transos, os efectivos do exrcito de Lomberna entraron na aldea con orgullo entoando con virs acentos a cancin : A vitoria cantando Ledos por teren reconquistado o honor e o pantaln de Tintn.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

171

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O TESOURO SAQUEADO

O templo est en runas no alto do promontorio. J.M. de Heredia (Les Trophes)

Non lle gardaran resentimento ningn a Bacallo pola sa querela con Gorrin, malia os seus intentos de chantaxe e as sas veleidades de delacin perante Don Simn. Ao final, quen sara perdendo fora el porque acabou castigado. Manteran as distancias e ags algns irredutibles coma o Sabichas e Tintn, o resto do exrcito, includo Gorrin, pasara pxina con xenerosidade sobre este episodio lamentable, pero bastante comn despois de todo e que estivo a piques de sementar a discordia e a mala fe no bando lomberns nun momento moi crtico. A pesar desta actitude tolerante que se tia con el e que lle aproveitaba, Bacallo non baixara as armas de todo. Non levaba as marcas na cara, pero tia moi metido no peito as labazadas de Gorrin, o castigo de Don Simn, o testemuo de todo o exrcito (grandes e pequenos) contra el e sobre todo tia contra o explorador e lugartenente de Leboreiro esa xenreira que dan os horribles celos de quen foi derrotado na loita do amor. Ademais, pensaba que lle sera mis doado exercer sobre os lomberneses en xeral, e sobre Gorrin en particular, unhas misteriosas represalias e levantarlles emboscadas se continuaba a combater dentro do grupo. As que cando rematou o castigo achegouse banda. Non estivera no combate famoso durante o cal o pantaln de Tintn fora conquistado e reconquistado, coma na batalla clebre, pero non quera quedar atrs, coma o bravo Galvn, as que foi ao souto as seguintes tardes formando parte dos grandes duelos da artillera e dos asaltos alborotados e vociferantes que os seguan anda que dun xeito modesto e imperceptible. Sentiu a ledicia pura de non ser pillado e ver como eran apreixados unhas veces os dun bando e outras os do outro, a el dballe igual porque odiaba os dous coa mesma intensidade, as que gozaba cando liberaban os capturados ou cando volvan os prisioneiros feitos un eccehomo. El ficaba prudentemente na retagarda, rindo para dentro cando un lomberns era cazado e con mis espavento cando era un belrn. O tesouro funcionaba ben, por dicilo dalgunha maneira. Antes de volver para a casa, todo o mundo a depositar as
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 172

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

armas e comprobaba o bote e nisto Bacallo non era unha excepcin. O botn flutuaba segundo as vitorias ou os reveses : aumentaba cando se facan prisioneiros e baixaba cando haba varios vencidos (de raro en raro) por recompor para o regreso. O tesouro era a ledicia, o orgullo de Leboreiro e dos lomberneses, era a sa consolacin na desgraza, a sa panacea contra a desesperanza, o seu reconforto despois do desastre. Un da Bacallo deu en cismar : E que pasara se llelo roubase e o mandase ao carallo ? Paghaba a pena s por verlles a cara e como vinganza quedara redondo. Pero Bacallo era prudente. Pensou que poda verse s nese lance e as sospeitas habanse de dirixir naturalmente cara a el e daquela, ui ! ui ! daquela ! si que haba que temer todo da xustiza e da clera de Leboreiro. Non, decididamente el s non poda coller o tesouro. E se embarco nisto a meu pai ? pensou. Non, non, anda haba de ser peor. Axia se sabera de onde via a xogada e el non haba de escapar ao castigo e seguro que era maior ca de costume. Non, non, as non ! As e todo a sa mente e o seu pensamento non se arredaban do tesouro. A era onde tia que golpear, sentao desa maneira nos seus adentros, a era onde os fera de verdade. Pero como ? como ? esa era a cuestin ! Despois de todo, tia tempo e se cadra a ocasin via de seu. O xoves seguinte de maancia, o pai de Bacallo foi feira co fillo. Pola parte de diante da zorra botaron unha pouca palla e al instalronse eles despois de xunguir a Bicha, a vella mula. Na parte de atrs levaban un cucho de seis semanas sobre un leito de fentos, tapado cun saco grande do que de vez en cando sobresaa unha cabeza con cara de abraio. O to Bacallo aproveitaba que era da de feira para levarllo ao carniceiro ao que llo tia apalabrado. Estaba contento porque era xoves, era feira e a cobrar uns cartios, de a que decidise levar o fillo. Ese da houbo unha batalla terrible entre Lomberna e Belrns. verdade que non houbo prisioneiros pero as pedras e as cachaporras botaban fume e desde logo, os feridos aguantaban ben coa risa pola noite. Gorrin levaba un croque lacerante na fronte, unha bocha cun corte rubio que sangrara durante das horas. Tintn xa non senta o brazo esquerdo da dolor que lle produca, Pipote tia unha perna negra, o Sabichas non va moito do inchazo que tia
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 173

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

nunha meixela, Chapletn tia as dedas esmagadas, seu irmn mova cunha dolor infinita o pulso e en fin, era intil contar a cantidade de contusins mltiples que tatuaban as costas e os membros do xeneral, do seu lugartenente e da meirande parte dos outros guerreiros. Pero non se queixaban moito porque do lado dos belrns de seguro que a cousa era anda peor. Claro que non foron al facer un inventario das trompadas recibidas entre a morea de mutilados, pero sera moita sorte que algns non fosen para a cama coas meninxes inchadas, con graves escordaduras, luxacins ou febres intensas. Bacallo volveu pola noite todo contento sentado na zorra enriba dun feixe de palla. Tia cara de triunfador. Primeiro riu con retranca e logo de moi mala maneira, diante da cara dos seus camaradas que asistiron por casualidade sa baixada do carro. Est facendo chulera ! Marasantirma ! Pa unha vez que vai feira, o pailn ese ! Mrao, mrao ! se anda parece que est baixando da carruaxe dun prncipe e que a besta ou a mula un pura sangue ! Pero o outro segua a mirar para eles e a rir con cara de vinganza satisfeita. Aln disto, claro, non entendan nada. Vista a cantidade de xente fra de combate, era imposible pensar nunha nova batalla ao da seguinte. Polo que tocaba aos belrns tampouco haban de poder ir ! Daquela decidiron descansar, coidarse e curarse con simples herbas ou emplastos mis complicados que lles roubaban s nais da caixa dos remedios, cando daban con elas claro. As, o Sabichas lavaba a meixela con camomila e Tintn curaba o brazo con tisana de grama canina e ademais xuraba todo convencido que lle sentaba moi ben. Na medicina coma na relixin, non hai cousa coma a fe, que todo o cura. E foi botar unhas partidas s blas para mudar un pouco das distraccins violentas da vspera. Nin o venres nin o sbado tocaba ir Matogueira Grande. Malia a iso, Gorrin, Leboreiro, Tintn e o Sabichas, martirizados polo aburrimento, resolveron ir dar unha voltia pola cabana, sen buscar guerra nin nada, tampouco ir vixiar que faca o inimigo, simplemente queran ir sa cabania onde se estaba tan ben e se facan as festas e sobre todo, onde se gardaba os seu prezado tesouro. Non lle dixeron a ningun a sa idea, ni tan sequera aos Chapletas nin a Gambeta. s catro foron para cadanseu domicilio e uns momentos despois volvronse atopar para ir indo cara ao bosque e chegar ao emprazamento da fortaleza.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 174

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Polo camio foron falando da gran batalla do xoves. Tintn e o Sabichas, que foran os peor parados, an lembrando ese da, o primeiro co brazo suxeitado por unha estribeira e o segundo cun parche no ollo : revivan con degoro os patadoncios larghados e os cachaporrazos distribudos antes de recibir un o puo de Fucios no ollo e o outro o bastn de Pichafra no radio ou no cbito. Bradaba coma cando ze lle zorrega a un boi dica Tintn falando do seu grande inimigo Tato cando lle ezpetei o taln no eztmagho; pensei que quedaba no zitio, azi ha aprender a deixar en paz oz meuz pantalnz. O Sabichas lembraba os dentes rotos e o cuspe vermello que Fucios botaba pola boca cando recibiu a sa cabezada no queixo e iso facalle esquecer todos os sufrimentos de arestora. Chegaran parte de abaixo do bosque por un camio de paso. Cada ano era mis estreito pola invasin de monte baixo que os obrigaba a esquivar as temibles labazadas secas das polias sen follas. Os corvos volvan ao bosque chamada dun veterano e grallaban mentres daban voltas arredor do grupo Disque son paxaros que dan mala sorte, coma as curuxas cando cantan pola noite anunciando a morte nunha casa. Ti cres que verdade, Leboreiro ? preguntou Gorrin. Eu que sei ! dixo o xeneral son historias dos vellos. Se chegha a haber unha desghraza cada vez que un se topa cun animal, non se poda vivir na terra. Meu pai sempre di que hai que temerlle mis aos corvos que non teen s. Hai que tocar ferro cando se ve un deses para desviar a mala sorte. verdade que eztez paxaroz viven cen anoz ? Ei anda daba algho por ser un delez porque viaxan polo pas e non teen que ir ezcola envexaba Tintn. Mira meu retomou o Sabichas para saber se viven tanto tempo, e isto pdese facer, habera que estar a cando nacen e marcalos no nio, pero cando vimos ao mundo non temos un corvo man. E, mira, a xente non cisma niso nadia e tampouco hai moitos tipos que cheguen a esa idade. A ver se acabades con eses contos pediu Gorrin e sigho crendo que trae mala sorte con todo e con esas. Non hai que ser soperstocioso, Ghorrin. Iso estaba ben p xente de antes, pero aghora estamos civilizados, existe a ciencia

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

175

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Seguiron andando. O Sabichas interrompeu a sa frase e o eloxio dos tempos modernos para evitar a caricia brusca dunha pla baixa que desprazara Leboreiro cando pasara. Unha vez pasado o bosque, cortaron man dereita para ir cara s canteiras. Os outros non nos viron observou Leboreiro. Ningun sabe que vimos aqu. Que ben agochada temos a cabana ! Todos o repetiron en coro. Este tema daba para moito. Dei con ela, eh ! eh ! lembrou o Sabichas, rindo con ganas e triunfante malia o ollo virul. Entremos cortou Leboreiro. Un berro de estupor e de horror sau simultaneamente das catro gorxas, un berro abraiante, punxente, onde haba anguria, terror e carraxe. A cabana estaba devastada, saqueada, pillada, arrasada, aniquiladaHoubera xente al, inimigos, os belrns con toda seguridade ! Desaparecera o tesouro, as armas ou estaban rotas ou as levaran, a lareira demolrana, os bancos tirranos, queimaran o brin e as follas secas, racharan as imaxes, escacharan o espello, abolaran e fixranlle buratos regadeira, botaran abaixo o teito; como insulto supremo, quitranlle a xesta e emporcallaran a vasoira disimulada do almacn da escola e chantrana no chan en medio daquela desorde coma unha testemua viva do desastre e da irona dos vndalos. A cada descubrimento haba novos berros de rabia, novo escndalo, blasfemias e xuramentos de vinganza. Romperan as potas e estropearan as patacas ! Daban por feito que esa xogada s a podan facer os belrns : o Sabichas probouno friamente, con intuitiva fineza e coa sa lxica habitual. A ver, a un home de Lomberna que atopase por casualidade a cabana, daralle a risa e fara chanzas diso na aldea, consecuentemente, ns habimolo de saber; a un estranxeiro non lle serve nada do que aqu hai e seguira o seu camio; Beduno demasiado palerma para dar el cun agocho coma este e por enriba, despois da ltima chea, xa non se atreve a ir s polo monte adiante e queda sabiamente na sa casia, como moito, sae horta onde cultiva os legumes e volve con eles para o lar. Quod Erat Demonstrandum8, non quedaban mis ca os belrns.

Locucin latina que significa O que se quera demostrar. 176

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Cando ? Pois o da anterior, sen dbida ! Porque o xoves pola tarde todo estaba intacto e hoxe despois das catro haballes ser imposible atopar o tempo material necesario para perpetrar unha depredacin deste calibre, de non ser que viesen pola ma, pero eran demasiado cagainas como para atrevrense a latar escola ! Ah ! que non habiamos de estar aqu onte, ho ! laibase Leboreiro e dicir que o pensei ! porque imposible que puidesen vir todos, moitos deles quedaron demasiado estropiados, dou fe, eu tamn o estou, como fixeron ? o que seghuro que eles quedaron moito mis escarallados ca ns. Ah ! se cheghamos collelos no momento ! mecaghoend mil veces ! xuro que os esghanaba ! Porcos ! canallas ! bandidos ! Isto de covardes, isto non se fai, isto non se pode admitir ! setenciou Gorrin. Pois estamos bos para combater ! Teremos que dar tamn coa sa cabana propuxo Leboreiro non nos queda outra, as estn as cousas ! Ben, pero cando ? Desde as catro en diante han ir asexar lindeira, s nos queda o tempo das clases, pero haber que latar oito das seghidos porque hai que contar que non imos dar con ela a primeira ma. Quen o ousado a xoghar esta carta e arriscarse a unha marimba histrica do pai e o castigho dun mes do mestre ? O nico Gambeta ! Pero estes porcos como puideron dar con ela ? Unha cabana tan ben aghochadia que ninqun coeca e que non nos viron vir nunca ! Non de crer ! Alghn llelo tivo que dicir ! De verdade ? pero quen ? s sabemos ns do sitio ! Anda habemos de ter un traidor entre ns ? Un traidor ! rumiou o Sabichas ! Logo, mentres refregaba o ollo danado, iluminouse malia o parche e tivo unha idea sbita : Si ! claro ! arre demo ! ruxiu si, si ! temos un porco traidor e eu sei quen ! claro, claro ! agora xa o vexo ! agora me dou conta ! desgraciado, Xudas, prea ! Quen ? preguntou Gorrin. Quen ? preguntaron todos. Bacallo, claro e evidente.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 177

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

O coxo ! Parceche ? ests seghuro ? Ao cen por cen. Escoitade : O xoves pola tarde non estivo connosco porque foi con seu pai feira, non ? Lembrdesvos ? Lembrades a cara que nos puxo cando volveu : tia cara de vacile e de rirse de ns nos focios ! Pois nada, ao volveren da feira pasaron por Belrns, haban de estar un pouco cansados e pararon na casa de algun por al, non sei exactamente cal sera esa casa pero aposto o que queirades a que foi as como pasou. Ao mellor ata veu aqu cos belrns, foi daquela cando lles falou de que tiamos unha cabana e mesmo lles dixo onde se atopaba. Daquela o outro, que estaba san e salvo, volveu por aqu cos menos enfermos. As foi a cousa nin mis nin menos ! Porco ! traidor ! crpula ! mascaba Leboreiro se iso verdade, por estas ! que se vele de min ! que o desanghro coma un cocho ! Que se verdade ? Tan verdade como que dous e dous son catro, como me chamo o Sabichas e como que teo o ollo tan negro coma o cu dunha pota ! Daquela hai que dezenmazcaralo concluu Tintn. Fra de aqu, xa non temos nada que facer, a min frveme o sanghre e revrame o calleiro ver todo isto as xemeu Gorrin. Imos falando polo camio de volta, o mis importante que ninqhun sospeite que estivemos aqu hoxe. Ma dominco continuou habemos desenmascaralo e facer que confese e despois Gorrin non acabou a frase, pero brandiu o puo pechado ao ceo, cousa que completaba o seu pensamento con enerxa. E volveron para a aldea polo mesmo camio que vieran despois de porense de acordo sobre as severas disposicins para o da seguinte.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

178

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

:O TRAIDOR CASTIGADO

A turbacin da mia alma non ten cura. A arela de vinganza unha arela lextima. Malherbe (Sur la mort de son fils) Que vos parece se imos dar unha volta pola cabana propuxo insidiosamente o Sabichas o domingo despois da misa cando todos os camaradas estiveron reunidos ao abeiro do bebedoiro e arredor do xeneral. Bacallo estremeceuse de ledicia sen decatarse nin por un momento que estaba sendo observado discretamente. parte dos catro xefes que formaran parte do paseo da vspera, ningun sospeitaba nada sobre o estado da cabana, nin tan sequera Chapletn nin Gambeta tampouco. Hoxe non podemos combater aconsellou Gorrin. Todos aceptaron as diversas propostas e o pequeno exrcito andou cara fortaleza, balbucinte, contento e sen pensar en nada malo. Coma de costume, Leboreiro a cabeza, Tintn andaba polo medio da columna e con pinta despreocupada, mesma altura de Bacallo, pero sen mirar para el. Na retagarda, fechando a ringleira e sen perder de vista ao acusado, a o Sabichas e Gorrin, cuxas feridas estaban curando moi ben. Bacallo estaba visiblemente axitado con pensamentos complexos, porque non saba exactamente o que fixeran os Belrns : que an atopar na cabana ? Que cara poeran Leboreiro, Gorrin e compaa se De cando en cando e s agochadas, os seus ollos botaban chispias de malicia contida, de ledicia refreada e tamn dun lixeiro sentimento de temor. E se sospeitaban algo ! Pero como o poderan saber e sobre todo como poderan probalo ? an andando polo carreiro do bosque. O Sabichas inclinouse cara ao gabeador e dicalle : Non ves Gorrin, mira o dos corvos de onte, dste conta, quen o a dicir ? Ao final anda ha ser verdade que traen mala sorte ! Vai falar con Bacallo respondeu Gorrin quen por unha inexplicable viraxe, se volvera escptico preghntalle se viu algn corvo esa ma. Non sospeita
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 179

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

que ns sabemos nin sabe o que lle espera. Non de crer ! mirade para el ! este porco non se inmuta ! A ti parceche que ten tanto calleiro ? Parece moi seguro e moi tranquilo ! Non hai que deixalo escapar, eh ! Non escapa non ! mira que un coxo ! Coxo si, pro corre que parece que o levan os demos ! Na outra punta da columna, oase dicir a Pipote : A min non me entra na cabeza que volvesen despois da marimba que levaron no corpo ! Para min que eles tamn teen un aghocho respondeu Leboreiro non vistes cando foi o do pantaln de Tintn que non levaban as cachaporras despois de saren do bosque. Vimos, seghuro que tamn teen unha cabana concluu Chapletias. Ante esta afirmacin, Bacallo fixo un lene sorriso que foi observado por Tintn, O Sabichas e Gorrin. Que ? a o tes, que mis probas queres ? preguntou o Sabichas. Si ! respondeu o outro. Ah ! crpula, hai que facer que confese ! Saan do bosque, an chegar e entraban nos carreiros baleiros. Ahh ! mecaghend.. ! exclamou Leboreiro rabioso e sorprendido, facendo o teatro acordado coma se non soubese nada. Houbo un barullo impresionante de berros e empurrns para ver o que pasaba e nuns intres comezou o concerto salvaxe de maldicins. Xess, Mara, Xos ! Non posible Porcos, porcos ! Quen puido facer isto ? O tesouro ? Nada, non deixaron nada ! bufiaba Chapletn. Onde vai o teito, os sabres, a reghadeira, as imaxes, a cama, o espello e a mesa ! A vasoira ! Foron os belrns ! Quen foi de verdade ? A saber aventurou Bacallo para dicir algo el tamn.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

180

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Todos entraron detrs do xefe. Gorrin e o Sabichas quedaron sos gardando a porta, sombros e silenciosos coas armas na man, coma os querubns no limiar do paraso perdido. Leboreiro deixou que os seus soldados se queixasen, se laiasen e ouveasen coma cans que ventan a morte. El, ao fondo da cabana, lanzouse ao chan como abatido e caeu enriba das pedras que contiveran o tesouro, botou as mans cabeza e abandonouse desesperanza. Ningun tia intencin de sar de al : berraban, ameazaban, logo foi baixando a efervescencia dos berros e o barullo desta gran carraxe fxolle sitio prostracin que segue aos desastres irreparables. Gorrin e o Sabichas seguan a gardar a entrada. Por fin, Leboreiro ergueu a cabeza e pxose de p amosando unha cara estragada e o xesto crispado. Non posible que os belrns fixeran isto sos ruxiu non, non posible que desen coa nosa cabana sen que ninqhun lles dixese onde estaba. Non posible, alghn llelo dixo ! Aqu hai un traidor ! A acusacin proferida caeu nun gran silencio coma un ltego fustrigando unha manda desamparada. Regalaron os ollos e pestanexaron. Instalouse un silencio anda mis pesado. Un traidor ! repetiron en eco afastado e feble algunhas voces, coma se fose monstruoso e imposible. Un traidor ! si ! atronou ao momentio Leboreiro. Hai un traidor e eu sei quen . Est aqu ! exclamou o Sabichas brandindo o sabre cun xesto exterminador. Mirade e habedes ver o traidor ! retomou Leboreiro fitando para Bacallo con ollos de lobo. Non verdade ! non verdade ! gaguexou o coxo, que se poa rubio, palideca, logo poase verde, en fin, de todas as colores, diante desta acusacin muda coma a floracin dun bidueiro e comezaba a sentir que as pernas non aguantaban del. Ben vedes que se est denunciando a si mesmo sen axuda de ninghn, traidor ! O traidor Bacallo, a o tedes ! Vdelo ?

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

181

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Xudas ! cala ! bradou Gambeta, terriblemente emocionado mentres Chapletn lle pousaba a pouta no ombreiro e abaloiraba nel coma nunha canaveira. Non verdade, non verdade ! protestaba outra vez Bacallo; cando llelo dixen ? Eu non quedo cos belrns, non os coezo ! Cala, mentireiro ! cortou o xefe Sabmolo todo. O xoves a cabana estaba intacta, saquerona o venres porque onte xa estaba coma aghora. A ver, os que vieron comigho onte, dicdello ! Damos fe de que as foi dixeron ao unsono Gorrin, Tintn e o Sabichas ao tempo que salivaban a man, erguana e cuspan no chan para ratificar o solemne xuramento. E ti valo confirmar canalla ou esgnote, esme ben ! vas confesar a quen llo dixeches o xoves cando volvas da feira ! E outra sacudida brutal lembroulle ao aloulado Bacallo a sa terrible situacin. Non verdade, non ! segua a negar e quero marcharme porque as. De aqu non pasas gruiu o Sabichas erguendo o seu pau. Covardes ! sodes uns covardes ! respondeu Bacallo. Canalla ! carne de presidio ! sentenciou Gorrin primeiro traizasnos, logho fas que nos rouben e aghora por enriba insltasnos ! Atdeo ! ordenou Leboreiro con ton seco. E antes de que acabasen de facelo botouse ao prisioneiro e encheuno de vigorosas labazadas. Sabichas, ti que sabes cousas de Historia, cntanos un pouco como facan nos tempos de antes para que os culpables confesasen os crimes interrogou despois con gravidade. Queimbanlles as dedas. Daquela que se descalce e prendede lume. Bacallo resistase. Oi, ho ! por moito que te remexas non has escapar, has confesar canalla ? Un fume mesto e branco suba desde unha morea de brin e follas secas. Si dixo o outro fra de si si ! Atado con amarrallas e panos de man entrelazados e en medio do crculo ameazante e furibundo dos guerreiros de Lomberna, o coxo foi debullando a confesin a travs de pequenas frases : efectivamente, o camio de volta da feira fixrao canda o Dogo de Belrns e seu pai, que pararan na aldea deste e foran sa casa beber algo mis
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 182

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

ca auga e que como estaba chispa, contou onde estaba a cabana de Lomberna, pero cra que non estaba facendo nada malo. Mira neno, non che pagha a pena disimular, sabes ! cortou Leboreiro eu ben vin a cara que poas cando volvas da feira, sabas ben o que dicas e aghora mesmo, cando vias para aqu tamn te vimos, ti non te deches conta, pero estabas controlado, sabes ? O que pasa que ests picado porque a Tavia ghstalle mis Gorrin. Fai moi ben pasar de ti ! Pero que mal che fixemos desde o asunto do venres ? Ninghn che impediu vires connosco ao combate ? Daquela, a que vn esta vinghanza tan porca ? Non tes perdn ! Vea concluu Leboreiro apertade os puos. molo xulgar. Caeu un gran silencio.

Os sinistros carcereiros, Gorrin e o Sabichas, seguan gardando a entrada. Unha marea de puos estendanse cara a Bacallo. Comprendeu que non caba agardar piedade dos carcereiros e ao sentir que se achegaba a hora da expiacin suprema, remexeuse de xeito desesperado e terrible e tentou dar patadas, morder e abrir unha sada. Pero Gambeta e os Chapletas, que asumiran o papel de gardas de seguridade, eran rapazotes rexos e grados, moi difciles de enganar e aos que a carraxe, unha carraxe tola que lles poa as orellas encarnadas, lles outorgaba o dobre de forza. Os puos de Bacallo puxronse azuis ao apertlos contra unha barra de ferro. Atronlle as pernas ben forte nun visto e non visto e botrono coma unha morea de trapos cara ao medio da cabana, debaixo do burato do teito afundido. Por certo, un teito tan slido que os belrns non puideron botar abaixo mis ca nun nico sitio, malia todos os seus esforzos. Leboreiro tomou a palabra e falou co ton dun xefe : A cabana est escarallada dixo coecen o noso aghocho, temos que volver reconstrur todo, pero iso o de menos, o peor que desapareceu o tesouro e o noso honor est manchado. O honor habmolo de recuperar porque sabemos o que valen os nosos puos, pero o tesouro o tesouro vala ben cen patacns ! Bacallo ti es cmplice dos ladrns continuou con gravidade ti es un ladrn, roubchesnos cen patacns, tes un escudo de cinco libras para pagarnos ?
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 183

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

A pregunta era puramente formal e Leboreiro sabao. Quen tivo algunha vez cen patacns de seu, cen patacns ignorados polas nais e polos pais e sobre os que estes ltimos non tivesen dereito de alzada en calquera momento ? Ningun ! Eu teo tres patacns xemeu Bacallo. Mete os tres patacns onde che caiban ! ruxiu Gambeta. Seores continuou Leboreiro solemne aqu tedes un traidor e ns molo xulghar e executalo sen remisin. Sen xenreira nin temor setenciou o Sabichas que lembraba anacos de frases de instrucin cvica. Confesou que era culpable, pero confesou porque non lle quedou mis remedio e porque ns sabiamos do seu crime. Que suplicio ten que sufrir ? Sanghralo ! ruxiron dez voces. Colghalo ! bradaron outras dez. Capalo ! berregaron outras mis. Cortarlle a lingua ! Primeiro imos interrompeu o xefe, mis prudente e gardando inconscientemente unha idea mis sa das cousas e das consecuencias dese acto malia a sa carraxe, primeiro imos limparlle todos os botns para reconstitur o ncleo do tesouro e substitur en parte o que nos foi roubado polos seus amighios, os belrns. A mia roupa do dominco ? sobresaltouse o prisioneiro non quero e non quero ! Meu pai e mia nai hano chegar a saber. Sighe a cantar meu queridio que nos adivirtes, pero mira, sabes, o nico que tes que facer seghir sendo un delator para ver que che sae por a. E mira que te aviso, como berres moi alto, amordazmoste co teu tira-merdias como fixemos co Azteca dos Vaos ! Como as ameazas non facan que Bacallo decidise calar, amordazrono e arrincronlle todos os botns. Pacristo, s vai ser castigado con iso ! exclamou o Sabichas non paga a pena molestarse para darlle un castigo coma ese ! Un traidor un traidor, mecagoend ! e non ten dereito vida. molo azoutar propuxo Chapletn cada un dlle un lateghazo ou un gholpe porque nos fixo mal a todocristo. Volveron atar a Bacallo esta vez espido enriba das tboas da mesa demolida.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 184

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Empezade ! ordenou Leboreiro. Os corenta lomberneses desfilaron de un en un e cunha vara de ameneiro na man diante de Bacallo. Cada azoute provocaba que este botase uns berros que fendan as rochas. Cada golpe tamn levaba de agasallo un esgarro de cuspe ben nutrido nas costas, nos cadrs, nas cachas, en fin, en todo o corpo como manifestacin de desprezo e noxo. Mentres seguan con esta operacin, uns dez guerreiros dirixidos polo Sabichas, saron coa roupa do condenado. Cando acabou a malleira, regresaron e dronlle a Bacallo, xa desatado e sen mordaza, as diferentes pezas de roupa vivas de botns que levaban colgando de cadansa vara porque foran convenientemente mexadas e anda abundantemente emporcalladas doutra maneira polos axustizadores de Lomberna. E aghora vai e que os belrns che cosan a roupa ! aconsellronlle para rematar o conto.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

185

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

TRXICOS REGRESOS

As bgoas dos mrtires e dos axustizados Son, sen dbida, unha sinfona embriagante Ch. Baudelaire (As Flores do Mal)

Unha vez liberado de amarrallas, coas cachas sangrantes, a cabeza conxestionada e os ollos regalados de espanto, Bacallo recibiu en plena cara os paquetes cheirosos en que se converteran as sas pezas de roupa. Todo o exrcito o abandonou sa sorte e decidiu seguir os xefes que saron dignamente da cabana para ir un pouco mis lonxe, nun lugar deserto e agochado para acordar o que convia facer nunha situacin tan apurada e penosa. Ningun se preguntaba o que a pasar co traidor desenmascarado, castigado, azoutado e emporcallado. Ese era problema seu, tia o que mereca e, por certo, de forma ben xusta. Os sotelos, os impos de rabia e os salaios coma os dun home que estn a matar, chegaban moi perceptibles onda eles, pero non fixeron caso. Nun nada o outro foi volvendo en si pouco a pouco e escapou a toda prsa, os saloucos, laios e berros diminuron e chegou un momento en xa non se oa nada. Daquela Leboreiro ordenou : Hai que recoller da cabana todo o que poida servir anda para algho e ir aghochalo nalghures mentres non atopamos un emprazamento definitivo. Nunha zona de monte baixo, a douscentos metros de al haba unha pequena escavacin, insuficiente para substitur a que acabaran de perder por causa do crime de Bacallo, pero que a falta de cousa mellor, poda abrigar momentaneamente os restos do que un da fora o pazo da gloria do exrcito lomberns. Hai que traer todo aqu decidiu o xefe. E inmediatamente, a maior parte da tropa ocupouse deste traballo. Tirade a parede de abaixo completou quitade o tellado e tapiade as provisins de lea, non ten que quedar nada vista, nada de nada. Dadas as ordes e mentres os soldados ventilaban estas tarefas regulamentarias e apuradas, el despachou cos demais xefes : Gorrin, o Sabichas, Tintn, Pipote, Chapletn e Gambeta. Foi unha conferencia longa e misteriosa.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 186

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Confrontouse o futuro e o presente co pasado con certa morria queixosa e tratouse sobre todo a cuestin da reconquista do tesouro. Era case seguro que o tesouro estaba na cabana dos belrns e esta estaba no bosque pero, como dar con ela e, sobre todo, cando se ira na sa procura ? Os nicos que podan invocar motivos plausibles de ausencia ser correr o risco de seren controlados ao momento con rigorosidade eran Gambeta, que viva na costa, e Chapletn, que a axudar ao muo. Gambeta non dubidou. Eu lato todo o que fagha falta. Hei dar unha batida polo bosque ao largho, ao ancho, de arriba a abaixo e a travs, non ha quedar sen explorar nin unha polghada ata que consiga destrur a sa cabana e recupere o noso saco. Chapletn declarou que todas as veces que puidese unirse a el se encontraran na canteira de Pepio unha media hora antes mis ou menos da entrada en clase. Cando a batida de Gambeta producise os resultados requiridos e se consiguise recuperar o tesouro, reconstruiran a cabana nun sitio que haban de determinar, logo de pescudas mis serias. De momento, contentbanse con protexer o regreso casa dos Chapletas desde as estremas de Menelotes ata a marga de Xon Bautista. Cando remataron co transporte de materiais, os guerreiros agrupronse arredor dos xefes. Falou Leboreiro en nome do consello e anunciou con ton grave que a guerra no Souto quedaba suspendida ata unha data prxima que se fixara de xeito mis preciso no momento en que se atopase o que se precisaba. O consello gardaba para si prudentemente o segredo das sas grandes decisins. Borraron como puideron tanto as pegadas que levaban antiga cabana, coma as da nova reserva. Feito isto, resolveron volver aldea porque xa era a hora do solpor sen sospeitaren que neses mesmos intres por al andaban en plena revolucin. Os recrutas xogaban aos bolos, os homes mollaban a palleta na taberna do cazoleiro, as comadres an darlle ao badalo onda a vecia, a mocias facan bordado ou labor de gancho detrs das cortinas das fiestras, en fin, toda a poboacin de Lomberna estaba ou xogando ou folgando, cando de repente se viu atrada ou aspirada habera que dicir, ao medio da ra por uns berros terrorficos e por uns saloucos nada humanos dun

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

187

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

desgraciado que se atopaba no lmite, que a caer ata entregar a sa alma. Todos se preguntaban que lle pasaba cos ollos regalados de anguria. Daquela foi cando xurdiu Bacallo, todo espido ou case, do camio das chemineas coxeando mis coma nunca, correndo e berrando todo o que lle daba o corpo. Levaba colgando unha camisa e a calzado con zapatos sen amalls, sostia nos brazos dous paquetes de roupa e cheiraba, ou mellor, feda mis ca trinta e seis preas en proceso de descomposicin aguda. Os primeiros que acudiron ao seu encontro recuaron levando a man ao nariz, anda as, logo, os mis aguerridos fronse achegando e preguntaron totalmente espantados : Que foi ? Bacallo levaba as cachas en carne viva, os esgarros caanlle polas costas abaixo, os ollos afundidos xa non botaban bgoas, o pelo crecho formaba algo pegaento coma se fose o dun ourizo cacho e tremelicaba coma unha vara verde a piques de ser cortada polo gabillo ou esnaquizada polos elementos. Que foi ? que pasou ? Bacallo era incapaz de dicir palabra, s impaba, salaiaba, retorcase, baixaba a cabeza e deixbase ir. Seu pai e sa nai acudiron onda el, que caera nun medio esvaemento, e levrono para a casa. Toda a aldea os seguiu intrigada. Curronlle as ndegas, quitronlle as lagaas, botronlle a roupa nunha tina e puxrona en remollo, deitrono, quentaron un saquio de millo e unha cntara de barro con auga fervendo para a caloria da cama e fixronlle un caldo de galia ao que lle botaron uns sos da so. Logo dronlle de beber t, caf e ponche, pero el segua impando, anda que pouco a pouco a acalmando e fechando as plpebras. Un cuarto de hora despois, xa algo recuperado, volveu abrir os ollos e contoulles ao pais e s moitas mulleres que arrodeaban a cama, todo o que ocorrera na cabana, claro que omitindo especificar coidadosamente os motivos que lle valeran tan brbaro tratamento, dicir, a sa traizn. Do resto non lle faltou nada : vendeu todos os segredos do exrcito de Lomberna, contou as escapadas ao Souto e as batallas, confesou o dos botns roubados e o imposto de guerra, desvelou todas estrataxemas de Leboreiro e denunciou os seus consellos. Acusou a Gorrin de todo o que puido, detallou polo mido o das tboas, o das puntas e o dos trebellos roubados, o da voda, o da caa, o do vio, o das patacas e o
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 188

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

do azucre, o dos cantos obscenos, o dos vmitos no camio de volta; tampouco lle faltou dicir o das brincadeiras de mal gusto ao Beduno, o do pantaln que lle puxeron a San Xos, propiedade do vencido Azteca dos Vaos, en fin, contouno todo, todo, todio. Baleirouse, aliviouse, vingouse e finalmente, foi adormecendo con febres e pesadelos. As visitadoras retirronse andando na punta dos ps unha a unha ou en pequenos grupos, parando de cando en cando para botar unha ollada sobre o interesante doente. Unhas agardaron polas outras na solaina e cando estiveron todas reunidas deron en falar, fronse animando e excitando, ata que estouraron nunha furia tola : ovos roubados, saqueo de botns e puntas, fra do que anda non saban, axia, ata o ltimo gato da aldea haba de saber todo do terrible asunto iso contando que estes espelidos animais tivesen o mal gusto de botrenlles a orella aos discursos das patroas. Nughallns ! moinantes ! langhrns ! Miserables ! rufins ! Deixa que vea, deixa ! hoxe o meu ha durmir quente ! Eu ao noso tamn lle hei servir sobremesa ! Reparade que na aldea non hai nincn rapaz ! Do meu hase encarghar seu pai ! Deixa, deixa que volvan ! O caso que os rapaces de Lomberna non semellaban moi apurados por volver para casa e anda o haban de estar menos se sospeitasen algo da supina excitacin que provocaran as revelacins de Bacallo sobre os autores dos seus das. Vs anda nos os vistes, non ? Non ! a saber as trasnadas que anda poden facer ! Os pais acababan de volver casa para estrar a corte e encaldar os animais. Facan menos barullo ca as mulleres, pero tian cara de poucos amigos. O pai de Bacallo falara de doenza, xuzo, danos e perdas, pero mala sorte ! cando se trataba de abrir a carteira a cousa non a adiante ; iso si, prometeron interiormente e algn mesmo de viva voz zurras histricas para a sa descendencia. Vela os veen anunciou a nai de Leboreiro co saial remangado e a man estendida na testa para ver mellor. E efectivamente, os rapaces apareceron decontado polo camio da fonte xogando e discutindo coma sempre. Fila p casa aghora mesmo ordenoulle a Tintn secamente seu pai que lle estaba dando de beber aos animais.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

189

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Leboreiro engadiu e ti tamn Ghorrin, teu pai xa chamou por ti tres veces. Axia se viron sar de todos os currunchos a mams e a paps chamando polos fillos en voz ben alta e pedndolles que entrasen na casa inmediatamente. Os Chapletas e Gambeta quedaron abandonados case instantaneamente e, xa que as cousas estaban as, tamn resolveron ir para os respectivos domicilios. Pero tiveron que parar en seco, uns ao acabaren de pasar pola ltima casa da aldea e o outros ao subiren pola costa. De todos os lares saan gritos, berros, voces, saloucos mesturados con patadas, labazadas sonoras, cadeiras tiradas, mobles que atronaban cando caan. O conxunto harmonizbase todo con ladridos de cans e arroutos de gatos que berraban e saan correndo coma se fosen lanzados ao lume. En fin, produciuse o maior balbordo, boureo ou algarada que endexamais odo humano tivese percibido e resistido. Podase dicir que en cada fogar haba unha matanza, e crase Gambeta escoitaba co corazn nun puo e incapaz de dar un paso. Non haba dbida, eran as voces dos seus amigos : os ruxidos de Leboreiro, os berros de furn do Sabichas, os bramidos de Gorrin, os alaridos de Tintn, os agros de Pipote, os choros dos demais e o chirlar de dentes que batan entrementres zorregaban, rabuaban e mallaban neles. Que quera dicir todo aquilo ? O rapacio meteuse polas hortas porque non se atreva a pasar por diante da casa de Len, o do estanco, onde algns solteiros recalcitrantes fumaban na cachimba en tanto que valoraban os golpes segundo os berros e discutan comparando con retranca o vigor dos puos paternos. Viu al aos Chapletas, eles tamn estaban parados coma lebres espreita nun da de caza, cos ollos regalados e os pelos de punta Escoitas ? Escoitades ? Bacallo !... dixo Chapletn por culpa de Bacallo, vai a aposta ? Si ho, foi el porque acaba de volver aldea e se cadra cheghou tal como o deixamos, coa roupa chea de merda ! e claro, larghou todo ! Atreverase a tanto ! Daquela cando os nosos vellos o saiban tamn nos ha tocar un repaso ! Con tal de que non dese os nosos nomes e ns teamos ocasin de falar sempre poderemos dicir que non estabamos al.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 190

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Escoita ! escoita ! ... Cada casa despeda unha restra de choros, saloucos, berros, inxurias e ameazas que suba, se mesturaba e inzaba a ra cunha espantosa cacofona, coma un rito infernal ou un concerto de condenados. Todo o exrcito de Lomberna, desde o xeneral ao mis humilde dos soldados, desde o mis grande ao mis pequeno, desde o mis listo ao mis parvo, todos recibiron hostias. Os pais non se contiveron (todos lembraron o asunto dos cartos) e subministraron boas labazadas, patadas cos zocos ou cos zapatos segundo o caso e vareadas con bestregas ou con canaveiras. As nais tamn intervian, irritables e desapiadadas coa cuestin do dieiro, mentres as irms apesaradas e un pouco cmplices, choraban, laibanse e suplicaban que non matasen os seus irmancios por tan pouca cousa. A Mara de Tintn quixo intervir directamente e recibiu de sa nai unha do revs que a deixou mirando para outro lado ao tempo que lle botaba esta ameaza : E ti lercha, atende ao teu e que eu lle volva sentir outra vez s vecias que andas con ese langhrn de Leboreiro ou non ves que non do teu tempo ? A Mara quixo replicar, pero un par de labazadas do pai quitronlle os azos e foi chorar silenciosamente para un curruncho. Gambeta e os Chapletas tamn marcharon impresionados, cadaqun polo seu lado. Acordaran que Chapletn ira escola ao da seguinte pola ma para informarse sobre o que pasara e que acompaara a Gambeta o martes ao Souto para axudalo na procura da cabana dos belrns e tamn para contarlle como ocorrera todo.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

191

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

LTIMAS PALABRAS

E se s queda un, eu serei ese un ! Victor Hugo (Les Chtiments)

A presin do puo todo poderoso e os irresistibles argumentos con forma de patadas no cu ben aplicadas arrincaron unha promesa e un xuramento a case todos os guerreiros de Lomberna : a promesa de endexamais volver pelexar cos belrns e o xuramento de endexamais volver desviar nin botns nin puntas nin tboas nin ovos nin cartos que deprimisen a economa familiar. Os Chapletas e Gambeta foron os nicos que quedaron fra desta salsa porque vivan nas parzaras afastadas do centro. Tampouco Leboreiro quixo confesar nada nin tan sequera baixo a ameaza da vara. Os proxenitores non contaron con que era mis testn ca media ducia de mulas. Non prometeu nin xurou nada; quedara calado coma un peto, non dixera palabra durante a recepcin das vareadas furibundas e iso que fora copiosamente agasallado cuns gritos, uns brados, uns berros e uns boureos tales como para deixar celosos a todos os animais salvaxes da creacin. Naturalmente, todos os mozotes de Lomberna foron aquela noite para a cama sen cear ou obtiveron por toda pitanza un anaco de pan seco e o permiso para ir beber auga da sella9. Prohibronlles estar xogando antes da clase e ordenronlles volver inmediatamente para a casa despois da sada das once da ma e da das catro da tarde. Tamn lles prohibiron falar cos compaeiros. Solicitronlle a Don Simn tarefas de estudo a maiores, aconsellronlle que os mantivese illados e que castigase con dureza e con dose dobre a calquera que se atrevese perturbar o silencio ou infrinxise calquera das normas ditadas en comandita por todos os cabezas de familia. s oito menos cinco ceibronos. Cando chegaron os Chapletas quixeron dirixirse a Tintn, pero este estaba enfilado pola mirada furibunda do pai, cos ollos en sangue e os ombreiros encollidos e cando os ou tamn lles enviou a eles unha mirada de tolo, logo non dixo nada, coma se lle comese a lingua o gato. Con Pipote pasoulles o mesmo.
9

Cando eu era neno na casa de todos os labregos gardbase a auga de beber en sellas de madeira; cando se tia sede, collase un cazo de cobre e bebase por el. desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 192

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Decididamente a cousa era grave. Todos os pais se atopaban na soleira da porta. Gorrin quedou tan mudo coma Tintn e o Sabichas ergueu os ombreiros, xesto que dica moito, moitsimo. Chapletas pensou que podera falar no patio da escola, pero Don Simn non lles permitiu entrar. De p diante da porta, foinos colocando de dous en dous conforme an pasando ao tempo que lles prohiba abrir. Chapletn lamentou amargamente non ter feito o que lle peda o corpo no momento de decidir, que era acompaar a Gambeta nas sas pescudas, e deixar que seu irmn se encargase de informalos. Entraron. O mestre situouse na parte mis alta da tarima, recto e severo, coa vara de vimbio na man e comezou condenando en termos enrxicos a sa conduta, indigna de cidadns civilizados que viven nunha Repblica cuxa divisa era : liberdade, igualdade e fraternidade ! Logo comparounos cos seres aparentemente mis abominables e mis degradados da creacin : os apaches, os antropfagos, os ilotas antigos, os simios de Sumatra e da frica Ecuatorial, os tigres e os lobos, os brbaros de antes e o que era mis grave, como conclusin a este discurso, declarou que non tolerara nin unha palabra, que o primeiro xesto de comunicacin que interceptase na clase valeralle ao autor trinta das de castigo e dez pxinas de Historia ou de Xeografa para copiar e logo dar en leccin. Foi unha clase morna para todos. O nico que se oa era o rudo renxente das plumas mordendo rabiosamente o papel, algns choques de zoco contra o chan, o rozamento lixeiro e apagado dos pupitres levantados con prudencia logo, cando chegou o momento da leccin escoitbase a voz arrogante de Don Simn e o recitado dubitativo e tmido do interrogado. Os Chapletas non obstante houberan preferido ter pasado xa polo que sufriran os seus compaeiros porque o temor e a aprehensin ao castigo penduraba sobre o seu destino coma unha espada de Damocles. Ao final Chapletn, tomando moitas precaucins e a travs dos compaeiros de pupitre, conseguiu pasarlle a Leboreiro unha curta nota preguntndolle sobre o que tian que facer.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

193

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Leboreiro conseguiu responderlle pola mesma va e narrarlle a situacin cun par de frases directas ao tempo que lle indicaba con algunhas palabras concisas a conduta que deban seguir. Bacallo cama fevre. Larghou todo. Malleira pa todos. Proivido falar senon mais hostias. Xuramento de ser vos, po pasamos. Os belrns pagharn. Vuscar o tesouro. A Chapletn chegoulle abondo esta informacin. Non pagaba a pena arriscarse mis. Esa mesma tarde colgou a clase e enfilou dereitio a reunirse con Gambeta. Seu irmn tivo a encomenda de escusar a sa ausencia perante o mestre argumentando que como Narciso, o criado da casa, estaba mal dun brazo, seu irmn tivera que ir substitulo temporalmente no traballo do muo. O martes e o mrcores foron das tan mornos e acadmicos coma o luns anterior. Todo o mundo soubo a leccin e as tarefas vian completas, coidadas, perfiladas, nunha palabra, rematadas. Non tentaron infrinxir ningunha norma, porque a cousa era grave, as que fixeron coma os gatos cando dan a patia : amosbanse mansos, pero sabanse con poutas de fera. Chapletias pasballe a Leboreiro todos os das a mesma nota : Nada ! O venres a vixilancia relaxouse un pouco : portbanse ben e con gran correccin, estaban completamente redimidos e ademais subose que Bacallo sara da cama. Coa curacin do enfermo disipbase o temor xustiza e aos danos e perdas, as que os pais e as nais foron acalmando o seu rancor varios graos e amosbanse menos arrogantes. Pero os rapaces velronse moito de alterar o statu quo para non levantar sospeitas. O sbado a tensin anda diminuu mis porque Bacallo sau ra, de a que lles permitisen ir xogar no patio. Durante as partidas organizadas puideron xuntar canda as expresins de xogo regulamentarias, algunhas frases prudentes e con dobre sentido porque se sentan espiados. O domingo un pouco antes da misa puideron reunirse arredor do bebedoiro e falar por fin das sas cousas.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

194

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Viron pasar a Bacallo con roupa nova de domingo da man de seu pai, completamente recuperado e con mis cara de sorna ca nunca. Despois da misa procuraron volver para a casa antes de que llelo mandasen. Deitaron ben do asunto porque esta ltima accin desarmou totalmente tanto a nais e pais como ao mestre, de xeito que o luns seguinte deixronos libres para xogar e parolar coma antes da salsa. Eles non desaproveitaron a oportunidade e quedaron s catro, lonxe das orellas inquisitoriais e das miradas mal intencionadas. O martes sentiron unha grande emocin : Chapletn chegou escola con seu irmn; Gambeta tamn baixou da costa antes das oito. Levballe a Don Simn un papel graxento dobrado en catro, o outro abriuno e leu : Sior Mestre, Enviolle estas duas palabras para dicirlle que Len queda na casa por causa dos meu raumatismo para atender os animais. Xon Bautista Casal Gambeta redactara a nota e Chapletn asinraa polo pai ausente para que os dous tipos de escritura non se parecesen en nada. Pasou sen problemas. De todas maneiras non era cousa que inquietase moito os guerreiros porque era pblico e coecido que Gambeta tia que quedar na casa moitas veces para botar unha man. A razn de que Gambeta viese con Chapletn era porque atopara a cabana dos belrns e recuperara o tesouro. Os ollos de Leboreiro resplandecan coma os dun gato e aos compaeiros pasballes tres cuartos do mesmo. Ah, que lonxe quedaba a marimba do domingo anterior e que pouco peso tian nos seus beizos de almias de doce anos as promesas e os xuramentos ! Est ? preguntou. Est ! respondeu Gambeta. Leboreiro palideceu e estivo a piques de esvaecer, tragou saliva Tintn, o Sabichas e Pipote oron a pregunta e a resposta e tamn eles estaban plidos. Leboreiro decidiu : Tmonos que reunir esta tarde ! Si, s catro na canteira de Pepio e mala sorte se nos collen !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

195

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Facemos coma quen xogamos aos agochos expuxo os Sabichas e despois cada un vai por un camio diferente sen dicirlle nada a ningun. Entendido ? . Era un da gris e escuro. Levaba todo o da petando un vento do norte que varra o po dos camios. Cando paraba de zoar un pouco, instalbase nos campos unha pesada calma fra. No horizonte anse formando unhas nubes de chumbo, unhas grandes nubes informes que, sen dbida, indicaban que a neve non andaba lonxe. Pero ningn dos xefes levaba fro no corpo mentres se dirixan correndo cara canteira porque tian o corazn en chamas e luz na mirada. Onde est ? Preguntoulle Leboreiro a Gambeta. Al arriba, no novo aghocho respondeu o outro e, oches, tivo fillios ! Ah ! Cando chegou onda eles Pipote o ltimo coma sempre foron s alancadas cara ao seu refuxio provisional onde Gambeta arrincou de debaixo dunha morea de tboas e de puntas un saco enorme, repleto, petado de botns e de todas as municins dos guerreiros de Belrns. Como deches co sitio ? Arrasaches coa cabana ? Que cabana, ho ? admirouse Gambeta que cabana ? Aquilo non era cabana nin nada, son palermas de mis para construr unha coma a nosa, non era nin o cocho dun can, unha cousa de nada metido no curruncho dunha rocha que non se poda ver nin nada ! Se case non se entraba, nin de crequenas ! Ah ! Pois iso, que tian os sabres, as cachaporras e as lanzas al, amoreadas, e comezamos por rompelas unha detrs da outra, total, que ata acabamos con dor nos xeonllos de tanto esgazar. E o saco ? Ai, claro, que anda non vos contei como demos co cocho ese ! Non vos digho o traballo que nos deu ! Despois de oito das de andar buscando por el seguiu Chapletn estabamos por mandalo ao car merda ! E non sabedes como o atopamos ? Eu rndome dixo o Sabichas.
desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010 196

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Eu tamn dixeron os demais impacientes. Non, non acertariades nunca e a verdade que estivemos por tirar a toalla moitas veces porque buscabamos no aire. ? ... Si, meus, pasaramos polo sitio catro ou cinco veces, e da ltima vez vimos nun carballo un pouco mis lonxe de aqu unha bla de esquo e Chapletn dixo : Eu non sei se se metera para adentro ? Por que non sobes e miras ? Daquela colln un pau para remexer por dentro porque se meto os dedos e el anda por al podame morder os dedos. Subo, chegho ao burato e que me atopo ? O saco ! Non, ho ! nada diso ! Daquela tiro a bla abaixo e cando miro, vexo que por cerca de onde caeu, as de lado e cara ao norte, pois vexo o aghocho deses porcos belrns. Tireime abaixo dun chimpo, foi tan precipitado que Chapletn pensou que me mordera o esquo e me fixera rodar do susto, pero cando me viu correr xa se deu conta que haba novidades e logho xa reparamos naquel farrapo de saco. Os botns estaban no fondo, debaixo dunha pedra grande. A verdade que non se va moito, de feito dei con eles s apalpadas. Que contentos quedamos ! Pero iso non todo, colln e quitei os pantalns, metinme na cabana e atoei todo con pedra e xuntei todos os anacos de sabres e lanzas como estaban antes, as que cando boten a man por debaixo da pedra han sentir ben de que est constitudo o seu tesouro ! Que, traballeivos ben ou non ! Dronlle a man, golpes no ventre e palmadias nas costas para ofrecrenlle os parabns a Gambeta como mandaba a ocasin. E daquela seguiu el interrompendo o concerto de loas que lle dedicaban daquela a vs tocouvos malleira ? Ai neno, a que nos caeu ! E o corvo de neghro dixo engadiu Leboreiro que eu tampouco faca este ano a primeira comun por causa do asunto dos pantalns de San Xos, a min cheme ighual, por min que chova !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

197

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

As e todo, nais e pais coma os nosos non vos son nincunha carallada ! No fondo non son mis ca depredadores, e logho eles non haban facer o mesmo ca ns ? A quen se lle conte ! A quen se lle conte ! Cren que como nos quentaron ben a badana, imos quedar paradios, sen facermos nada ! Han pensar que somos parvos ! Por moito que faghan ou pensen, cando tean un pouco esquecido este asunto, habmonos de volver enfrontar, todo cousa de empezar ! Eu ben sei que ha de haber alghns caghainas que non han vir connosco, pero seghuro que todos vs estaredes e imaxino que alghns mis tamn. E dghovos unha cousa, anda que quede s, ninqhuin me vai impedir ir onda os belrns e cantarlles as cuarenta, porque son uns lambecs, unhas tordas, unhas mulas aceiteiras ! Ns habemos de estar ho ! perde coidado e os vellos que vaian ao cara ! E logho eles non fixeron o mesmio, halles parecer que non o sabemos ! Despois de cear mndannos onda Pedro chosco e eles van onda os vecios e pense a dicir chanzas, xoghar brisca, comer noces, comer queixo, mollar ben mollada a palleta con litros de vio e ghotas caa e acaban contando contos dos tempos de antes. Como fechamos os ollos, pensan que durmimos e daquela eles btanse a falar e ns escoitamos e non saben que sabemos todo. Eu unha vez , al polo inverno pasado, escoitei como meu pai lles contaba aos demais o que faca cando a onda mia nai. Entraba pola corte e aghardaba que os vellos fosen p cama e despois a folghar con mia nai. Pero unha noite ao meu av faltoulle un nada pa cachalo, porque tia unha vaca pa parir e fora corte e daquela meu pai tivo que meterse na maseira das vacas e elas botronlle o alento e babexrono todo e quedou lambido coma un cucho. Isto non o conta moito porque non est moi orghulloso, media leva ! Pero non acaba a o conto, como va que meu av se acheghaba cara a onde estaba el, sau da maseira, botouse a un lado e pxose de crequenas nunha zona escura. Pero foise poer xusto en fronte de meu av que nese momento abriu a petrina e botouse a mexar por enriba del. Meu pai xa pensaba que non acababa nunca, facaselle interminable porque lle picaba a ghorxa e tia medo de tusir, pero aghuantou ata o final e mesmo aghardou a que o av sacudise o trebello.

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

198

A guerra dos botns, Louis Pergaud http://www.bivir.com

Eles tamn as facan ! E anda as nosas son ben pouca cousa comparado coas deles, e se non, a ver, que facemos ns ? darlle un bico de cando en cando s nosas mocias, levarlles un anaco de pan branco ou unha laranxa e logho vn un porco traidor e ladrn e porque o zarandeamos un pouco, montan toda esta historia, nin que mataramos unha vaca ! Pero iso non nos ha impedir que cumpramos co noso deber. Meu Deus, ten d dos fillos que teen pai e nai ! Despois desta reflexin houbo un longo silencio . Leboreiro volveu agochar o tesouro ata o da da nova declaracin de guerra. Cada un a cismando na sa marimba mentres baixaban polas matogueiras do Souto, daquela o Sabichas, moi emocionado e cheo de morria pola neve prxima e quizais tamn polo presentimento das ilusins perdidas, deixou caer estas palabras : E pensar que cando medremos e sexamos maiores ao mellor somos tan bestas coma eles !

desta edicin electrnica, Asociacin de Tradutores Galegos, 2010

199