SOCIOPATIJE

SOCIJALNI ASPEKTI BOLESTI OVISNOSTI (ALKOHOL, DUHAN, DROGA)

DEFINICIJA

bolesti ovisnosti - dovode do oštećenja fiziĉkog, psihiĉkog zdravlja i socijanog blagostanja nastaju pod utjecajem bioloških, liĉnih i socijalnih determinanti zdravlja

Najraširenije sociopatije su:  pušenje  prekomjerno konzumiranje alkohola  zloupotreba medikamenata i droga
 

maladaptacije najviše ugroţene socijalne skupine: stari, ţene i siromašni

PUŠENJE
 

Pušenje je najštetniji a ujedno i najzastupljeniji riziko faktor za zdravlje U duhanskom dimu je ustanovljeno preko 4000 supstanci farmakološki aktivne, citotoksiĉne, mutagene i najmanje 40 sa kancerogenim djelovanjem Nikotin je protoplazmatski otrov koji uništava ćeliju CO sprjeĉava razmjenu plinova, tj. prenos kiseonika putem bjelanĉevine hemoglobina Polinuklearni ugljikovodici , aromatski amini, nitrozoamini, povećavaju mukoznu sekreciju bronha Ne postoji znanstveni dokaz prednosti jedne vrste cigarete nad drugom

 

TIPOVI OVISNOSTI
Pušenje duhana izaziva tri tipa ovisnosti:  fiziĉku,  psihiĉku i  metaboliĉku Bolest nije nasljedna  Pojedini neurofiziolozi su mišljenja da kod jakih ovisnika-pušaĉa postoje neki receptori koji bi mogli da se veţu za genetsku komponentu ovisnosti

AKTIVNI PUŠAĈI
Pušaĉ, ovisnik o cigareti, je osoba koja puši dnevno dvadeset i više cigareta (Svjetska zdravstvene organizacija)  Kod pušaĉa skraćen je ţivotni i radni vijek. Pedeset posto ljudi koji redovno puše će umrijeti od bolesti koje su direktna posljedica pušenja, polovina njih u svojim srednjim godinama (ekonomski najproduktivniji)  Oni više koriste zdravstvenu zaštitu zbog lijeĉenja bolesti koje su posljedica uţivanja duhana  Dim od duhana povećava rizik od mnogih vrsta raka i hroniĉnih oboljenja (npr. srca) S obzirom na motiv pušenja pušaĉi se mogu podijeliti na:  one koji puše samo u određenim prilikama  one koji vide samo zadovoljstvo u ĉinu pušenja  one koji u pušenju vide sredstvo kojim će potisnuti vlastite probleme  ovisnike o pušenju

PASIVNI PUŠAĈI


 

Mjesta: porodiĉni milje, radno mjesto, javna mjesto, sredstva javnog prevoza Opasnost pasivnog pušenja - iznenadna smrt novorođenĉeta Dugotrajna ekspozicija duhanskom dimu dovodi do nastanka bolesti disajnih organa i kardiovaskularnog sistema Pasivno pušenje na poslu godišnje ubije dva puta više ljudi nego nesreće na poslu Povećanje svjesnosti o štetnom dejstvu pasivnog pušenja na zdravlje je dovelo do stvaranja zona bez pušaĉkog dima Irska je 29 marta 2004 g postala prva zemlja u svijetu koja je implementirala opseţni smoke-free zakon (radna mjesta, ukljuĉujući restorane, pub-ove/barove) smanjenje pušenje na radnom mjestu sa 62% na 14% u restoranima sa 85% na 3%, i u barovima/pub-ovima sa 98% na 5% pušenje je u kući smanjeno sa 85% na 80%

  

RAŠIRENOST PUŠENJA U SVIJETU
   

Navika pušenja jedan je od najvećih paradoksa savremene civilizacije U svijetu godišnje umire tri i po miliona ljudi od bolesti izazvanih pušenjem Zbog prerane smrti pušaĉ u prosjeku gubi 22 godine od svog oĉekivanog trajanja ţivota Puši 30% odraslog stanovništva – 47% muškaraca i 12% ţena – ukupno milijardu i sto miliona ljudi Ako se ovaj trend nastavi pušenje će, prema procjenama SZO, u trećem desetljeću 21 st. (između 2020 i 2030 godine) godišnje odnositi do 10 miliona ţivota

POJAVA DUHANA U EVROPI

Proturjeĉje povezano s navikom pušenja gotovo je od same pojave duhana u evropskoj civilizaciji Duhan kojeg su uţivali prastanovnici Amerike prenesen je nakon Kolumbova otkrića i njegovo uţivanje je vrlo brzo postalo pomodna atrakcija u aristokratskim krugovima tadašnje Evrope Pušile su se lule, a duhan se ţvakao i ušmrkivao Smatralo ga se ljekovitim i skoro univerzalnim terapijskim sredstvom Engleski kralj James I u 17 st. izdaje pamflet protiv pušenja Papa Urban VIII zabranjuje ga u crkvama U nekim zemljama pušenje se osuđuje i kaţnjava U Rusiji su se primjenjivale teške tjelesne kazne Sultan Ahmet I u Turskoj kaţnjavao je smrću pušaĉe koji su se zatekli na djelu.


    

PRVA ISTRAŢIVANJA O ŠTETNOSTI PUŠENJA
 

 

Štetnost pušenja za zdravlje je bila brzo prepoznata U 17 st. Pariška medicinska škola razvila je teoriju po kojoj duhan skraćuje ţivot, a holandski ljekari, na temelju obducijskih nalaza, upozoravali su na veliku opasnost pušenja Pušenje cigareta pojavilo se u Evropi u drugoj polovici 20 st. Tridesetak godina kasnije, u tim je dijelovima svijeta naglo porasla uĉestalost raka pluća što je povezano sa navikom pušenja cigareta

U poznatom izvještaju Svjetskog odbora struĉnjaka javno zdravstvene sluţbe SAD pušenje cigareta je  definitivno proglašeno opasnim po zdravlje  riziĉnim faktorom  uzrokom bolesti koje drastiĉno smanjuju kvalitetu ţivota i uzrokuju preranu smrt  Pušenje cigareta je potvrđeni ili vjerovatni uzrok smrti u oko 25 bolesti  Duhanski proizvodi koštaju svijet najmanje 200 milijardi US$ godišnje

ZDRAVLJE ZA SVE -21. STOLJEĆE- CILJ 12
Cilj 12 – Smanjenje štetnog utjecaja alkohola, droge i duhana  Do 2015 godine u svim zemljama ĉlanicama treba znaĉajno smanjiti štetne efekte konzumiranja substanci koje stvaraju ovisnost, kao što su duhan, alkohol i psihoaktivne droge. Naroĉito je istaknuto u podcilju:  12.1 procenat nepušaĉa u svim zemljama treba da bude najmanje 80%., kod stanovnika starijih od 15 godina i blizu 100% kod mlađih od 15 godina

Smanjenje upotrebe duhana je jedna od najvaţnijih mjera javnog zdravstva koja moţe dovesti do unapređenja zdravlja Madridska povelja protiv duhana iz 1988 g. ustanovljava pravo svih građana za sredinu bez duhanskog dima i zagađenja

MADRIDSKA POVELJA I 10 STRATEGIJA ZA EVROPU BEZ PUŠENJA
     

   

priznati i poštovati pravo ljudi na zajedniĉku sredinu bez pušenja zakonom priznati pravo na zajedniĉki prostor bez pušenja staviti van zakona reklamiranje i promoviranje duhanskih proizvoda i sponzoriranja od strane duhanske industrije informirati svakog ĉlana zajednice o opasnostima vezanim za upotrebu duhana i o veliĉini pandemije obezbjediti lako dostupnu pomoć korisnicima duhana koji ţele da prestanu sa pušenjem propisati da se najmanje 1% od prihoda dobivenih kroz poreze na duhan koristi za finansiranje posebnih aktivnosti za kontrolu pušenja i promociju zdravlja uspostaviti progresivnu finansijsku destimulaciju zabraniti nove metode prerade duhana i blokirati buduću marketnišku strategiju duhanske industrije nadgledati utjecaj pandemije i obezbjediti efikasnost kontra mjera uspostaviti saradnju između svih sektora društva koji ţele da promoviraju zdravlje

PRESTANAK PUŠENJA

 

Prestanak pušenja donosi pojedincu fiziĉku, psihološku i ekonomsku dobrobit Ono je vaţan korak ka reduciranju rizika za zdravlje Faktori koji stimulišu pojedinca da prestane pušiti su: smanjena društvena prihvatljivost pušenja, povećanje brige o zdravlju, povećanje cijena duhanskih proizvoda itd. Faktori koji podstiĉu pojavu recidiva pušenja su: ĉeţnja za nikotinom, povećanje tjelesne teţine, socijalni pritisci itd.
Pravi razlog za borbu industrije duhana protiv restrikcije pušenja na radnom mjestu je objasnio Philip Morris u jednom internacionalnom dokumentu iz 1992. godine. Njegova kompanija je tada izjavila: "potpuna zabrana pušenja na radnom mjestu bi znatno oštetila industrijsku proizvodnju. Kao posljedica toga pušaĉi bi pušili prosjeĉno 11%-15% manje, a za 84% bi se poveĉao broj onih koji bi prestali sa pušenjem... Manje restrikcije, kao npr. dozvoljeno pušenje samo u za to određenim mjestima, bi malo uticalo na smanjenje broja pušaĉa i veoma malo na potrošnju cigareta.

PREKOMJERNO KONZUMIRANJE ALKOHOLA


    

Nakon pušenja prekomjerno konzumiranje alkohola je druga po znaĉaju bolest ovisnosti Dugotrajno konzumiranje alkohola i to za muškarce više od 40 g, a kod ţena više od 20 g je štetno po zdravlje Ovisnost o alkoholu je sama po sebi bolest, ali je ona istovremeno i riziko faktor za ostale bolesti, kao što su npr. alkoholne psihoze, hepatitis, ciroza jetre i polineuropatije Ima udjela u nastanku malignih bolesti ţeluca i jetre Posljedice prekomjernog konzumiranja alkohola su poremećaji ponašanja, nasilno ponašanje i nesreće, posebno saobraćajne Skoro svaki šesti nastradali u saobraćaju je bio pod uticajem alkohola Prekomjerno konzumiranje alkohola - 9% opterećenja zbog bolesti Iako konzumiranje alkohola smanjuje rizik od koronarne bolesti srca, moţe se reći da je ovo smanjenje postignuto sa nivoom niţim od 10 grama dnevno i relativno je samo za ljude u petoj deceniji ţivota i starije

POSLJEDICE PREKOMJERNG KONZUMIRANJA ALKOHOLA

 

Između 40% i 60% svih smrti nastalih uslijed namjernih i nenamjernih povreda se moţe pripisati alkoholu. Štete uslijed konzumiranja alkohola su posebno velike u istoĉnom dijelu Regije i odgovorne su za veliki porast smrtnosti od kardiovaskularnih oboljenja i smanjenje oĉekivanog ţivotnog vijeka. Devedeset posto zemalja u Regiji ima godišnji nivo konzumiranja po stanovniku koji premašuje 2 litra apsolutnog alkohola (nivo koji sugerišu nauĉni dokazi kao najmanje riziĉan po ţivot). Troškovi koji nastaju u društvu zbog upotrebe alkohola vezani su za direktne troškove i gubitak produktivnosti i procjena je da se kreću između 2% i 5% bruto nacionalnog proizvoda

ZDRAVLJE ZA SVE -21. STOLJEĆE- CILJ 12, STRATEGIJE Cilj 12 – Smanjenje štetnog utjecaja alkohola, droge i duhana Naroĉito istiĉe podcilj:  12.2 konzumiranje alkohola po stanovniku ne smije da se poveća ni u jednoj zemlji niti da premaši 6 litara godišnje, a treba da je blizu nule kod djece mlađe od 15 godina Predloţene strategije  Postoje znaĉajni dokazi iz zemalja Evropske regije SZO koji pokazuju da se znaĉajni zdravstveni i ekonomski rezultati mogli postići akcijama protiv alkohola Evropska povelja o alkoholu (Pariz, 1995.) predstavlja glavnu strategiju za promociju zdravlja ukljuĉuje:  uspostavljanje i primjenu efikasnih zakona, poreza na alkoholne proizvode  kontrolu direktnog i indirektnog reklamiranja alkoholnih proizvoda

ZAKONSKA REGULATIVA
Povećanje poreza na alkoholne proizvode smanjuje štetnost uslijed konzumiranja alkohola, posebno među mladim ljudima i teţim konzumentima  Deset postotno smanjenje upotrebe po stanovniku će biti praćeno sa - 20 % smanjenjem mortaliteta muškaraca zbog alkohola - 5 %smanjenjem fatalnih nesreća, ubistava i samoubistava Potrebna je regulativa  da bi se kontrolirao sadrţaj alkohola u proizvodima  da bi se iskljuĉile tvrdnje koje prave neosnovane veze između proizvoda i zdravlja  da bi se kontrolisalo pakovanje alkoholnih proizvoda  da bi se osiguralo da pakovanje sadrţi neophodne informacije ( kao što su sadrţaj etanola u alkoholnom proizvodu)  Treba zabraniti alkoholna pića data u formi lakih pića, a koja se proizvode i stavljaju u promet da privuku adolescente i tako povećaju rizik od ovisnosti i intoksikacije

OGRANIĈAVANJE REKLAMIRANJA, PROGRAMI PREVENCIJE Reklamiranje ima znatan utjecaj na korištenje alkoholnih proizvoda Ograniĉavanje reklamiranja dovodi do smanjenja konzumiranja alkohola Iako je reklamiranje alkohola dozvoljeno, treba da bude ograniĉeno na štampu i limitirano na informacije o proizvodu. Na smanjenje upotrebe alkohola utiĉu i restrikcije vezane za sate ili dane prodaje kao i propisi o broju, tipu i lokaciji prodajnih mjesta. Podizanje minimalne starosne dobi za dozvoljeno legalno konzumiranje alkohola moţe da smanji broj saobraćajnih nesreća izazvanih alkoholom kao i konzumiranje alkohola i smrtnost vezanu za alkohol Posebno su vaţni programi prevencije upotrebe alkohola na radnom mjestu, kao i akcije za sprjeĉavanje voţnje pod utjecajem alkohola. Kao i kod pušenja izdvajanja za prevenciju su nesrazmjerna veliĉini posljedica konzumiranja alkohola i njihovim troškovima.

   

 

ZLOUPOTREBA MEDIKAMENATA I DROGA

Sa zakonodavnog stanovišta drogom se smatra svaka supstanca koja se nalazi na listi materija zabranjenih za proizvodnju, ili na listi materija ĉija se proizvodnja, promet i upotreba nalazi pod kontrolom drţavnih organa. Liste ovakvih materija donosi i utvrđuje Svjetska zdravstvena organizacija (WHO) kao organ OUN Pod pojmom narkomanije smatra se stanje nastalo kao psihiĉka i fiziĉka ovisnost za uzimanje prirodnih ili vještaĉkih sredstava koja svojim dejstvom djeluju na CNS (centralni nervni sistem) ĉovjeka usljed ĉega dolazi do promjena u ponašanju, doţivljavanju, rasuđivanju i u ukupnom ţivotu ĉovjeka, najĉešće s veoma teškim socijalnim i zdravstvenim posljedicama.

ZLOUPOTREBA DROGA

 

Na pojavu zloupotrebe droga utiĉu: nestabilni odnosi u porodici, uzori, smanjene sposobnosti u rješavanju konfliktnih situacija npr. nošenja sa neuspjesima i problematiĉnim situacijam. Najĉešće korištene droge su hašiš i marihuana. Obje sadrţe tetrahidrokanabinol. Pretpostavlja se da u Njemaĉkoj kanabis koristi oko 2.1 milion osoba, jaĉe droge (u prosjeku 20 puta u toku 12 mjeseci) 250 000-300 000 osoba. Pored odavno poznate halucinogene droge (LSD) u zadnjim godinama se povećava broj onih koji koriste tzv. «party» droge kao npre. Ecstasy

ZLOUPOTREBA MEDIKAMENATA


 

 

Zloupotreba medikamenata - codein, benzodiazepin, amphetamini i opiati Njih obiĉno propisuje ljekar i pacijent ih uzima po njegovoj preporuci Dvije trećine medikamenata koji predstavljaju potencijalno ovisna sredstva, posebno sredstva za smirenje i spavanje su propisani ţenama (kod ţena je jasno utvrđena veća zloupotreba lijekova nego kod muškaraca) Medicinske posljedice zloupotrebe - trovanja koja dijelom imaju u smrtni ishod. Ĉesto postojanje više bolesti uz istovremeno općenito loše zdravstveno stanje dovodi pacijenta u iskušenje da samostalno uzima propisane lijekove ĉešće nego što je to ljekar propisao Kao posljedica zloupotrebe lijekova javljaju se posebni psihijatrijski, neurološki, internistiĉki i ginekološki problemi. Kod zloupotrebe medikamenata ĉesto dolazi do oštećenja jetre i bubrega kod injekcione upotrebe droga postoji mogućnost zaraze HIVinfekcijom, hepatitisom B i C

POSLJEDICE ZLOUPOTREBE DROGA


 


Zloupotreba droga dovodi do povećanja rizika od trovanja, ovisnosti, psihoza, samoubistava, smrtnosti i kriminala Procjenjuje se da u Evropskoj regiji ima između 1.5 i 2 miliona uţivalaca teških droga U ukupnom broju HIV pozitivnih 5-15% pripada ovisnicima o drogi Kod ţena oboljelih od AIDS-a je u 46% sluĉajeva rijeĉ o ovisnicima o intravenoznim drogama Ĉetrdeset posto svih sluĉajeva AIDS-a u Evropskoj regiji je nastalo kao rezultat intravenskog ubrizgavanja droga. Vjerovatno je da će se osim kontinuirane upotrebe propisanih psihoaktivnih lijekova na trţištu naći veći broj psihoaktivnih droga od kojih neke sa potencijalno manjim rizikom po zdravlje.

ZDRAVLJE ZA SVE -21. STOLJEĆE- CILJ 12, STRATEGIJE Cilj 12 – Smanjenje štetnog utjecaja alkohola, droge i duhan Posebno istiĉe podcilj:  12.3 prevalencija uţivanja nedozvoljenih psihoaktivnih droga treba da se smanji u svim zemljama, najmanje za 25%, a smrtnost najmanje za 50%

Uprkos znatnim naporima da se droga kontroliše na međunarodnom i drţavnom nivou, ima malo znakova stvarnog poboljšanja Posljednjih godina je pristup tretmanu i prevenciji postao sve sofisticiraniji, tako da ovisnici o drogama sve ĉešće prihvataju substitucioni tretman Rezultati pokazuju da su društva koja mogu odrţavati široko rasprostranjenu mreţu sluţbi namjenjenih uţivaocima droge uspješno umanjila rizik ili direktnu opasnost po zdravlje, i ograniĉila antisocijalne i kriminalistiĉke aktivnosti uţivalaca droge

INTERSEKTORSKA SARADNJA U SMANJENJU ŠTETNOG UTJECAJA DROGE

 

  

Neophodna je intersektorska saradnja između zdravstva, socijalnog sektora, obrazovanja, sektora primjene primjene zakona i pravnog sektora. Mora se pristupiti smanjivanju kako ponude tako i potraţnje Intervencije u podruĉju ponude mogu ograniĉiti snabdjevanje drogama - naglasak treba staviti na programe redukcije u društvenim zajednicama i školskim sredinama Programi ĉiji je cilj smanjenje potraţnje treba da se baziraju na sloţenom pristupu svim štetnim psihoaktivnim drogama Cilj tretmana je da se uţivaocu omogući da ostvari zdrav stil ţivota bez droge tokom duţeg vremenskog perioda. Specifiĉne štetne posljedice vezane za korištenje nedozvoljenih droga, kao što su hematogene infekcije, zdravstveni problemi, siromaštvo, kriminal, nasilje i smanjena produktivnost, se mogu reducirati kroz strategiju ograniĉavanja rizika.

ŠVICARSKA POLITIKA U ODNOSU NA DROGU
1991 g Švicarska je uvela politiku o drogi koja je imla 4 strateška cilja:  sprovođenje zakona – stroga pravila ili zabrana pojedinih supstanci i produkata koji izazivaju ovisnost

prevencija – odgajanje mladih ljudi da ne uzimaju drogu

reduciranje štetnosti – zaštita zdravlja ovisnika, kroz promjene igala, programe stanovanja i zapošljavanja
terapija – mreţa savjetodavnih centara po pitanju droge – pruţanje terapije ovisnicima sa jasnim ciljem u smislu apstinencije i socijalne reintegracije.

POSTIGNUTI REZULTATI U ŠVICARSKOJ
Rezultati – period posmatranja 1995-1996 g.  znatno poboljšanje somatskog i psihološkog zdravlja  smanjenje ilegalnih i poluilegalnih aktivnosti (od 69% do 10%)  poboljšanje stanovanja (beskućnici od 12% do 1%)  poboljšanje stope zaposlenosti na regularnim poslovima (od 16% do 32%) Smanjenje problema vezanih za drogu:  smanjenje sluĉajeva AIDS i hepatitisa  smanjenje mortaliteta od prekomjernih doza  otvorena okupljanja narkomana su eliminisana  stopa kriminala povezana sa nbavkom droge je znatno reducirana

ZAKLJUĈAK

Pušenje, prekomjerno konzumiranje alkohola i zloupotreba medikamenata i droga predstavljaju zdravstveno riziĉna ponašanja. Uzrokovane su uglavnom osjećjem bespomoćnosti pojedinca i nemoguĉnošću rješavanja vlastitih problema i konflkitnih situacija. Mnoga riziĉna ponašanja su tradicionalna, ali danas se šire mnogo brţe, kao epidemije koje podrţavaju javni mediji i reklame onih koji uspjevaju iz takvog ponašanja steći neku korist. U pokušaju da se utjeĉe na pojedinca da prihvati zdravije oblike ponašanja, mora se uvaţiti ĉinjenica da njegovo sadašnje ponašanje nije slobodan izbor, nego mnogo ĉešće oĉajniĉka reakcija u nastojanju da pronađe naĉin pomoću kojeg će se nositi s problemima, svojim i društva u kojem ţivi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful