You are on page 1of 12

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

KEPENOVA PODJELA KLIMA U CRNOJ GORI PRIKAZANA KLIMADIJAGRAMIMA PO VALTERU

Izvod: U radu je je prikazana Kppenenova podjela klima na prostoru Crne Gore na osnovu podataka mree meteorolokih stanica Hidrometeorolokog zavoda. Klasifikacija klimata je bazirana na izvornim Kepenovim principima i nazivima. Kljune rijei: Kepenov sistem, klima Crne Gore, klimadijagram po Valteru.

UVOD

Crna Gora je zemlja raznovrsnosti u svakom, pa i klimatskom, pogledu. Rijetko je gdje na manjem prostoru zastupljeno vie klimatskih tipova sa nekoliko podtipova i varijeteta kao to je to ovdje. To je posledica njenog matematiko-geografskog poloaja (41039-43033N i 18026-20021E), ralanjenosti i diseciranosti reljefa, premetanja i sueljavanja vazdunih masa razliitih fizikih osobina, karaktera podloge i drugih faktora. Veliku ulogu u modifikovanju klime na prostoru Crne Gore imaju ogromne akvatorije Antlantika i Sredozemnog mora, kao i Evroazijsko kopno. Ova ogromna prostranstva predstavljaju izvorne oblasti akcionih centara atmosfere i vazdunih masa (D. Buri i dr., 2007). Osnovni cilj svih klimatskih prouavanja je da se, na osnovu uzroka nastanka godinjeg toka klimatskih elemenata, njihovih ekstremnih vrijednosti i specifinih klimatskih pokazatelja, klima nekog mjesta ili teritorije to vjernije prikae, odnosno opie. esto se pri tom ide u preveliku opirnost i komplikovanost. Da bi se to pojednostavilo, klima moe da se prikae tzv. klimatskom formulom. Klimatsku formulu uveo je u literaturu njemaki klimatolog W.Kppen. Njegova klasifikacija klima na Zemlji do sada je najbolja i najuspjenija. To je posljedica egzaktnosti, jer se Kepenova klasifikacija zasniva na numerikim vrijednostima temperature i padavina. Tako e, karateristine vrijednosti temperature i padavina, koje se uzimaju kao granine izme u klimatskih tipova, odre ene su prema efektivnim uticajima u biljnom, ivotinjskom i svijetu ovjeka. Tako na primjer tmin> 180C oznaava priblinu granicu tropskog bilja. Ukoliko je tmin<-30C stvoreni su uslovi za trajni snijeni pokriva zimi. Ili, ako je 00C<tmax<100C to odgovara granicama tundra, a tmax<00C oznaava granicu vjeitog leda, itd ( . Radinovi, 1981). Osnovu Kepenove klasifikacije ini, dakle, hidrotermika analiza analiza padavina i temperature vazduha. Tako se, na osnovu godinjeg toka ova dva klimatska elementa, pojave sunih i kinih intervala, graninih vrijednosti i sl., dobija kombinacija oznaka koje ine klimatsku formulu. Dakle, umjesto dugih i zamornih opisivanja klime, jednostavno se napie niz slovnih oznaka, odnosno iz klimatske formule, znajui znaenja upotrijebljenih slova, saznajemo bitne karakteristike klime. Kvalitet ove klasifikacije je i u tome to klimatska formula moe da se dopunjuje novim oznakama, ako specifinost klime to dozvoljava. Sve klime na Zemlji Kepen je svrstao u tri nivoa - klimate, tipove i podtipove. Klimate je odredio na osnovu vrijednosti odre enih srednjih temperatura vazduha. Sve klime na svijetu Kepen je grupisao u pet klimata ili razreda. Oni se oznaavaju velikim slovima A, B, C, D i E. Tako su npr. u B klimatu sistematizovane suve klime, u C razredu su grupisane umjereno tople kine klime itd. Niu klimatsku kategoriju - klimatske tipove - odredio je na osnovu reima padavina, a podtipove prema reimu temperature, odnosno vrijednosti i trajanju odre enih srednjih temperatura vazduha. Klimatski podtipovi se oznaavaju malim, a tipovi i velikim slovima latinice. Pri odre ivanju klimatske formule za neko mjesto, prvo se odre uje razred, zatim tip i na kraju podtip (tree slovo) klime.

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

Po Kepenovom sistemu klasifikacije postoji 12 razliitih klimatskih tipova (po dva ili tri tipa u svakom klimatu): 3(A)+2(B)+3(C)+2(D)+2(E). Nazivi klimatskih tipova su sljedei: Af - praumska klima, Aw - savanska klima, Am - monsunska klima, BW - pustinjska klima, BS - stepska klima, Cf - umjereno topla i vlana klima, Cs - sredozemna (mediteranska) klima, Cw - umjereno topla kina (sinajska) klima, Df - vlana borealna (snijeno-umska) klima, Dw borealna klima sa suvom zimom, ET - klima tundre, EF - klima vjeitog leda.

BAZA PODATAKA I METODOLOGIJA ISTRAIVANJA

Za istraivanje su korieni podaci sa glavnih i klimatolokih stanica za poslednji standardni klimatski period 1961-1990. godina. Analiza je ura ena korienjem standardne matematiko-statistike metodologije metod analize, metod sinteze, standardizovana odstupanja, metod diferencije, kartografski metod, metod korelacije, itd. U skladu sa klimatolokom praksom, normala (klimatska) podrazumijeva prosjek nekog elementa raunat za period 1961-1990. godina. Za potrebe analize bilo je potrebno kompletirti nizove po duini. Interpolacija i ekstrapolacija nedostajuih podataka ura ena je metodom diferencija, a provjerena metodom Kriginga. U tom postupku su za referenti niz koriene 1-2 stanice za koje je dobijena visoka vrijednost koeficijenta korelacije, preko 0,9. Na taj nain su nizovi podataka kompatibilni po duini, odnosno me usobno uporedivi. Interpolacija je ra ena na nivou mjesenih vrijednosti, a zatim su na osnovu takvih podataka odre ivane vrijednosti za godinu i pojedine sezone. Kartografski prikaz prostorne raspodjele ura en je korienjem komercijalnog raunarskog programa SURFER. Ovaj program sadri niz interpolacionih tehnika, a za disecirane i ralanjene terene, kao to je reljef Crne Gore, najpouzdanija je Kriging metoda (Burrough et al. 2006), te je za potrebe prostorne raspodjele interpolacija ura ena pomou ovog metoda.

KEPENOV SISTEM U CNOJ GORI

Na osnovu podataka referentnog klimatskog perioda, 1961-1990. godina, u Crnoj Gori su zastupljeni C i D klimati umjereno topli (C) i umjereno hladni (D) klimat. Umjereno topli klimat rasprostranjen je u niim, dok je u viim planinskim predjelima u unutranjosti zemlje, uglavnom iznad 1000 mnm, zastupljen D klimat. Prvi, C klimat, se javlja sa dva tipa Cs i Cf. U okviru sredozemne ili tzv. etezijske klime (Cs) izdvajaju se dva podtipa, Csa i Csb. Umjereno topli i vlani klimatski tip (Cf) je kod nas zastupljen sa jednim podtipom Cfb. Drugi klimat (D) je zastupljen u visoijim predjelima, i to sa Df tipom i dva podtipa, Dfb (na visinama uglavnom do 1500 mnm) i Dfc (na visinama uglavnom iznad 1500 mnm). Dakle, po Kepenovim principima u Crnoj Gori su zastupljena tri klimatska tipa, odnosno pet podtipova (tabl. 1 i slika 1).
Tabela 1. Kepenov sistem u Crnoj Gori
Klimatski razred (klimat) Klimatski tip Cs C D Cf Df Klimatski podtip Csa Cs/ s''/b Cfb Dfb Dfc

Naziv sredozemna klima s vruim ljetom prelazna varijanta etezijske klime s toplim ljetom umjereno topla i vlana klima s toplim ljetom umjereno hladna i vlana klima s toplim ljetom vlana borealna klima sa svjeim ljetom

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

43.60

43.40

Pljevlja
43.20

Zabljak
43.00

Krstac Kolasin Niksic Grahovo Crkvice H.Novi Kotor Cetinje

B.Polje

42.80

Berane

Rozaje

42.60

Plav Danilovgrad Podgorica Csa Csb Cfb Bar Dfb i Dfc


0 22 44 67

42.40

Budva
42.20

42.00

Ulcinj
41.80 18.40 18.60 18.80 19.00 19.20 19.40

22 44 67 km (Izvor podataka: HMZCG, Podgorica) Autor: D.Buric, 2008.

19.60

19.80

20.00

20.20

20.40

Karta 1. Klimatska rejonizacija Crne Gore po W.Kppenu na osnovu standardnog klimastkog perioda 1961-1990. godina: Cs/s/ - sredozemna klima /prelazna varijanta etezijske klime/; Cf umjereno topla i vlana klima; Df umjereno hladna i vlana klima; --------granica do koje preovladava uticaj Mediterana na reim padavina

Klima se ne karakterie samo prosjenim stanjem atmosfere nad odre enim mjestom za dati vremenski period (po pravilu standardni klimatski period), ve se uzimaju u obzir i prosjena i ekstremna odstupanja. Prosjena godinja temperatura vazduha, po podacima iz perioda 1961-1990., nalazi se u intervali od 4,60C na abljaku (1450 mnm) do 15,80C u Budvi (2 mnm). Prosjena vrijednost za januar iznosi od -4,50C na abljaku do 8,30C u Baru i Budvi. Najniu srednju julsku temperatura ima abljak od 13,90C, a najviu Podgorica, 26,00C. Apsolutni ekstremi temperature vazduha u Crnoj Gori, u itavom periodu sistematskih osmatranja, nalaze se u intervalu od -32,00C (aps.min.) u Roajama (1012 mnm) do 44,80C (aps. max.) u Podgorici (49 mnm). Prosjena godinja suma padavina na teritoriji Crne Gore varira u veoma irokom opsegu, od 802 mm u Pljevljima do 4623 mm u Crkvicama. U svakom tipu se, ukoliko to specifinosti klime dozvoljavaju, a radi potpunijeg opisa, moe izdvojiti nekoliko varijeteta (to je i uinjeno), tako da klimatska formula moe imati etiri ili pet slova. Ovo govori da Crna Gora predstavlja pravi mozaik klima. Detaljnija klimatska rejonizacija Crne Gore data je na slici 2, a znaenja upotrijebljenih oznaka u tabeli 2.

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

43.60

43.40

Pljevlja
43.20

Zabljak
43.00

Krstac Kolasin Niksic Grahovo

B.Polje

42.80

Berane

Rozaje

42.60

Crkvice H.Novi
42.40

Danilovgrad Csa Cetinje Podgorica Csb Csbx'' Cs''bx'' Bar Cfwbx''

Plav

Kotor

Budva
42.20

42.00

0.0

22.2

44.4

km

(Izvor podataka: HMZCG, Podgorica) Autor: D.Buric, 2008.


41.80 18.40

Ulcinj
19.20 19.40 19.60

Dfs''bx'' i Dfs''cx'' Dfwbx'' i Dfwcx''


19.80 20.00 20.20 20.40

18.60

18.80

19.00

Karta 2. Detaljnija klimatska rejonizacija Crne Gore po W.Kppenu na osnovu standardnog klimastkog perioda 1961-1990. godina: Csa - sredozemna klima s vruim ljetom; Cs/s/b sredozemna klima s toplim ljetom; Cfb umjereno topla i vlana klima s toplim ljetom; Dfb umjereno hladna klima s toplim ljetom; Dfc umjereno hladno i vlana klima sa svjeim ljetom Tabela 2. Znaenja upotrijebljenih slova
Oznaka C D s s'' w f a b c x x'' Naziv Umjereno topla klima Umjereno hladna klima Veoma suvo ljeto Suvo ljeto, sekundarni min. padavina uglavnom u rano proljee (s'' f) Odlike* -30C<Tsrmn<180C Tsrmx>100c; Tsrmn<-30C Rsrmx>3Rsrmn

Rsrmx<3Rsrmn, uglavnom slabo izraem sekun. minimum Padavinama bogatija ljetnja polovina godine Manje padavina zimi Vlana klima Bez sunog doba arko ljeto Tsrmx>220C Toplo ljeto Tsrmx<220C;>4Tsrm>100C Svjee ljeto Tsrmn>-380C;<4Tsrm>100C Primarni max.padavina poetkom ljeta, krajem Sekundarni max. pad. slabo ljeta znatno vedrije izraen Primarni max.padavina u jesen, sekundarni u proljee Sekundarni max. padavina jae izraen

*Tsrmn(Rsrmn)-Srednja mjesena temperatura najhladnijeg mjeseca(suma padavina najsuvljeg mjeseca) Tsrmx(Rsrmx)-Srednja mjesena temperatura najtoplijeg mjeseca(suma padavina najvlanijeg mjeseca)

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

KLIMADIJAGRAM PO VALTERU Godinji tok temperature vazduha i padavina (prosjene mjesene vrijednosti) je, za pojedine meteoroloke stanice u Crnoj Gori, prikazan metodom klimadijagrama po H.Walteru. Osnovna specifinost klimatskog dijagrama po Valteru se ogleda u tome to se krivulje temperature i padavina nalaze u odre enom odnosu (1:2,1:3 i 1:10). Ovakva vrsta hidrotermikih dijagrama ima veliku praktinu primjenu. Naime, na ovaj nain suni i kini periodi, i uopte termiki i padavinski reim, potpuno se jasno istiu. Pri odre enom odnosu krivulja, u sunom periodu godine se kriva padavina sputa ispod temperaturne krive aridnost. U kinom periodu je kriva padavina iznad temperaturne krive. Osim toga, klimadijagram po Valteru prua i niz drugih korisnih informacija. Tako se npr. negativna srednja mjesena minimalna temperatura vazduha, kao nepovoljno doba godine, prikazuje za dati mjesec na apscisi crnom povrinom. Ukoliko je apsolutni minimum u datom mjesecu ispod 00C to se prikazuje kosom rafurom na apscisi (V. Duci, G. An elkovi, 2006). OSNOVNE KARAKTERISTIKE KLIMATSKIH TIPOVA I PODTIPOVA Reim i godinki hod temperature vazduha je kod svih stanica isti. Najtopliji mjesec je juli , a najhladniji januar. Po Kepenovim kriterijumima, oznake za temperaturu mogu biti C ili D, zavisno od vrijednosti januarske, odnosno a, b ili c, zavisno od vrijednosti julske temperature. Kod padavina je situacija drugaija. Ipak, tok i raspored ekstremnih vrijednosti ova dva klimatska elementa ukazuju da znatan dio Crne Gore pripada submediteraskoj i tipinoj mediteranskoj zoni mediteranskog klimatskog podruja. Na slikama od 3 do 12 prikazani su klimatski podtipovi po Kepenovim principima korienjem koncepcije Hajnriha Valtera. Osnovne karakteristike prikazanih tipova i podtipova klime su sledee: 1. Csa podtip se karakterie arkim, suvim i vedrim ljetom i blagom i kiovitom zimom - tipina etezijska (sredozemna) klima. Ovaj podtip ima prosjenu temperaturu vazduha najhladnijeg mjeseca izme u -30C i 180C (oznaka C). Ljeto je najsuvlje doba godine (oznaka s), a srednja temperatura najtoplijeg mjeseca je vea od 220C (oznaka a). U podtipovima Cs tipa klime maksimalna koliina padavina javlja se u novembru, a najmanja u julu primorje i Zetsko-bjelopavlika ravnica, slike 3 i 4.
ULCINJ (3,6mnm) (30) Rg=1258mm tn=4,1 C Humidno (vlani periodi) k Csa t( C)
0 0

tg=15,5 C Atn=-8,4 C
0

C 60

mm

120 200 100 80

50 40 30 20 10 0 jan feb mar apr maj

R(mm)

60 40

Aridno (suni period)

Period suvoe
D_B_'08

20 0

jun

jul

avg

sep

okt

nov

dec

Legenda: m - naziv mjesta (broj ispod imena oznaava klimatski period -1961/90); n - nadmor. visina stanice; tg - prosjena godinja temperatura vazduha; Rg - prosjena godinja suma padavina; tn - srednja min. tem. najhladnijeg mjeseca; Atn - aps. min. tem. vazduha u kl. periodu; g - mjeseci sa aps.min. tem. vazduha ispod 00C ; h - mjeseci sa negativnom sr.mjes.min.t.; R(mm) - godinji hod srednjih mj. suma padavina; t(0C ) godinji hod sr. mj. tem. vazduha; k - klimatska formula po Kepenu (D. Buri, 2008)

Slika 3. Klimadijagram po Valteru i Kepenov Csa podtip klime za Ulcinj

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

Treba istai da se, u termikom reimu, klima Podgoriko-skadarske kotline i Bjelopavlike ravnice donekle razlikuje od prave sredozemne klime. Naime, zbog veeg stepena kontinentalnosti ljeta su neto toplija a zime malo hladnije u odnosu na podneblje Crnogorskog primorja. Ova posebna varijanta sredozemne klime (Podgorica, Danilovgrad) naziva se submediteranska klima. Ako je suditi po tome da Mediteran dopire dotle dokle dopire maslina, sasvim pouzdano se moe rei da ove dvije zone (jadransko-sredozemna i submediteranska) pripadaju tipinom sredozemnom klimatskom podruju. Po Kepenovim kriterijumima i Cs/s''/b podtipovi (zone) pripadaju mediteranskom klimatskom podruju u irem smislu. Dakle, pomenute zone (Cs/s''/b) treba shvatiti kao prelaz izme u mediteranske i umjereno tople i vlane klime.
m
0

C 70 60 50 40

PODGORICA (49mnm) (30)

Rg=1654mm tn=1,4 C
0

tg=15,3 C Atn=-9,6 C
0

mm 140 300 200 120 100 80

Humidno (vlani periodi) k Csa R(mm)

30 20 10 0 jan feb mar apr maj jun jul avg sep okt g t( C) Aridno (suni period)
0

60 40 Period suvoe 20
D_B_'08

nov

dec

Slika 4. Klimadijagram po Valteru i Kepenov Csa podtip klime za Podgoricu

2. Csb podtip se razlikuje od prethodnog po tome to ima srednju mjesenu temperaturu najtoplijeg mjeseca niu od 220C (oznaka b). U mjestima koja imaju ovaj podtip prosjene temperature vazduha su preko cijele godine nie u odnosu na prethodni podtip. Dakle, ljeta su neto svjeija, a zime hladnije. Uzrok tome je udaljenost od mora i reljefne karakteristike, prije svega vaa nadmorska visina Niki, Grahovo, slika 5.
0

C 70 60

NIKI (647mnm) (30)

n Humidno (vlani periodi)


k

t g=10,7 C Rg =1986mm

mm
300 140 200 120

50 40 30 20 t( C) 10 h 0 jan feb mar apr maj jun jul avg sep okt nov dec g
0

100

Csb

R(mm)

80 60 40

tn = -2,2 C Atn = -20,2 C


0

20
D_B_'08

Slika 5. Klimadijagram po Valteru i Kepenov Csb podtip klime za Niki

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

3. Csbx'' podtip je tako e prelazna varijanta etezijske klime, koji se razlikuje od prethodnog po tome to se pored primarnog javlja i sekundarni (x''), uglavnom jasnije izraen, maksimum padavina. U Csa i Csb podtipovima postoji po jedan, veoma izrazit, maksimum i minimum padavinama. Kod ovog podtipa se mjesene sume padavina smanjuju od novembra (primarni max.) do poetka proljea, kada se javlja sekundarni maksimum (u martu ili aprilu) Cetinje, Crkvice, Krstac, Kolain, sl. 6 i 7.
KOLAIN (30) (944mnm) n tg=7,0 C Rg =2150mm Humidno (vlani periodi u godini)
k 50 40 30 200 120
0

70 C 0 C 60

mm 160 400 140 300

Csbx''

100 80

R(mm)
20 10 60 40

t( C)
0

tn = -6,0 C h At n = -29,8 0C
apr maj jun jul avg

20

g
sep okt

D_B_'08 0 nov dec


mm 180 500 160 400 140 300 200 120 100

-10 jan
0 C 85

feb

mar

m
75 65 55 45

CETINJE (30)

(640mnm)

tg=9,80C

Rg =3237mm Humidno (vlani periodi u godini)


k

Csbx''
R(mm)

35 25 15

80 60 40

t( C)
5 -5 jan feb mar apr

tn = -4,0 C h Atn = -21,70C


maj jun jul avg

g
D_B_'08 sep okt nov dec

20 0

Slike 6 i 7. Klimadijagram po Valteru i Kepenov Csbx podtip klime za Kolain i Cetinje

4. Cs''bx'' prelazna varijanta etezijske klime, veoma slina prethodnoj. Izdvojena je kao posebna varijanta zbog visine i odnosa u koliini padavina izme u najvlanijeg i najsuvljeg mjeseca. U mjestima koja imaju ovaj podtip godinja suma padavina je manja u odnosu na prethodne podtipove Cs klime (oko 1:2). Osim toga, odnos izme u najsuvljeg i najvlanijeg mjeseca stoji u razmjeri manjoj od 1:3, uglavnom oko 1:2 (oznaka s''). Kod prethodnih podtipova su padavine u najvlanijem jesenjem mjesecu tri puta vee od padavina u najsuvljem ljetnjem mjesecu (oznaka s). Dakle, kod ovog podtipa klime jaa uticaj kontinentalnosti na reim padavina Berane, B.Polje, Plav, slike 8 i 9.

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

n BERANE (30) (691mnm) Humidno

tg=8,70C Rg =926,2mm

mm 120 200

50

40

100

30

Cs''bx''

R(mm)

80

20 t(0C)

60

10

40

0 h -10 jan feb mar apr maj jun jul avg tn = -5,8 C
0

g Atn = -28,3 C sep okt nov


0

20
D_B_'08

0 dec

Legenda: m - naziv mjesta (broj ispod imena oznaava klimatski period -1961/90); n - nadmorska visina stanice; tg - prosjena godinja temperatura vazduha; Rg - prosjena godinja suma padavina; tn - srednja minimalna temperatura najhladnijeg mjeseca; Atn - apsolutni minimum temperature vazduha u kl. periodu; g - mjeseci sa apsolutnim minimumom temperature vazduha ispod 00C ; h - mjeseci sa negativnom sr.mjes.min.t.; R(mm) - godinji hod srednjih mjesenih suma padavina; t(0C ) - godinji hod srednjih mjesenih temperatura vazduha; k - klimatska formula po Kepenu. (D. Buri, 2008)

C m

n BIJELO POLJE (606mnm) (30)

tg=8,70C Rg =908,4mm Humidno

mm 120 200 100

50 40

k 30 20 10 0 -10 jan feb mar apr maj jun jul h t n = -5,3 C Atn = -27,6 C
0 0

Cs''bx''

R(mm)

80 60

t(0C)

40 20
D_B_'08

avg

sep

okt

nov

dec

Slike 8 i 9. Klimadijagram po Valteru i Kepenov Csbx podtip klime za Berane i B.Polje

5. Cfwbx podtip je varijanta umjereno toplog i vlanog klimata. Godinja suma padavina je prilino ravnomjerno raspore ena na sve mjesece oznaka f. Ipak, ljetnja polovina godine je bogatija padavinama, odnosno zimska suma padavina je neto manja od ljetnje (oznaka w). Maksimalna koliina padavina se javlja u rano ljeto - primarni junski maksimum (oznaka x), a minimalna krajem zime ili poetkom proljea (mart). Ovo je odlika kontinentalnog pluviometrijskog reima. Karakteristika kontinentalnog podneblja ogleda se i u godinjoj sumi padavina. Mjesta u Crnoj Gori koja imaju odlike ovog podtipa klime (sa oznakom w - Pljevlja, Roaje) dobijaju najmanje padavina u prosjenoj godini oko 850 lit/m2/god. Drugim rijeima, jai uticaj Mediterana na reim padavina osjea se do linije koja ide od Maglia preko Durmitora, Sinjajevine, Bjelasice, Hajle i ljeba (slika 1). Mjesta koja se nalaze oko ove linije imaju prelazne osobine pluvijalnog reima manja razlika izme u najvlanijeg i najsuvljeg mjeseca, pojava sekundarnog maksimuma i minimuma padavina itd. Uticaj kontinentalnosti i nadmorske visine na klimatske karakteristike, posebno na reim padavina, odlino pokazuje Valterov dijagram. Naime, kao rezultat jaanja ovih uticaja nestaju suni periodi Cetinje, Niki, Kolain, Berane, B.Polje, Plav, Roaje...). Sjevernije od pomenute uslovne linije do izraaja dolaze kontinentalne odlike klime.

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

Valterov dijagram*, tako e, odlino pokazuje izezavanje i humidnih perioda (rezultat izraenog stepena kontinentalnosti - Pljevlja, Roaje), kao i ravnomjernost padavina u prosjenoj godini (manja amplituda krive padavina). Tipian predstavnik Cfwbx podtipa klime su Pljevlja sa okolinom slika 10.
n PLJEVLJA (784mnm) (30) m 30 k tg=8,1 C Rg =802mm
0

mm 100

40

Cfwbx

80

20

R(mm)

60

10

t( C) 0 h tn = -6,90C Atn = -29,2 0C -10 jan feb mar apr maj jun jul avg sep okt 20
D_B_'08

40

nov

dec

Slika 10. Klimadijagram po Valteru i Kepenov Cfwbx podtip klime za Pljevlja

6. Dfs''bx'' i Dfs''cx'' podtipovi zastupljeni su u planinskim predjelima kontinentalne Crne Gore, uglavnom iznad 1000 mnm. Ovi podtipovi imaju temperaturu vazduha najhladnijeg mjeseca ispod 30C, a najtoplijeg iznad 100C (oznaka D). To je umjereno hladna ili tzv. borealna ili snijeno-umska i stalno vlana klima (f). To potvr uje i Valterov klimadijagram nema aridnog perioda. Ipak, ljetnja suma padavina je manja od zimske (oznaka s''). Primarni uticaj na pojavu vlanih perioda u godini (januar-juni i septembar-decembar) ima nadmorska visina. Zime su hladne i snijene. Do oko 1500 mnm prosjena temperatura vazduha najtoplijeg mjeseca je manja od 220C (oko 14-150C), ali etiri i vie mjeseci u prosjenoj godini imaju temperature vee od 100C (oznaka b). Na visinama iznad 1500 mnm ljeta su svjea, odnosno manje od 4 mjeseca u toku godine imaju prosjenu temperaturu viu od 100C (oznaka c). Primarni maksimum padavina je u jesen, a sekundarni u proljee (oznaka x'') abljak, slika 11.
0

C 60

m
50

ABLJAK (30)

(1450mnm)

tg=4,60C Rg =1471mm

mm 140 300

Humidno (vlani periodi u godini)


k

120 200

40

Dfs''bx''

100

30

80

20

R(mm)

60

10

40

t( C)
0

t n = -8,70C h Atn = -26,40C


apr maj jun jul avg

20

g
D_B_'08 0

-10 jan feb mar sep okt

nov

dec

Slika 11. Klimadijagram po Valteru i Kepenov Dfsbx podtip klime za abljak


*www.zoolex.org/walter.html

D.Buri, S.Micev: Kepenova podjela klima...

7. Dfwbx'' i Dfwcx'' podtipovi se razlikuje od prethodna dva (Dfs''bx'' i Dfs''cx'') samo po tome to je ljetnja polovina godine bogatija padavinama, odnosno zimska suma padavina je neto manja od ljetnje (oznaka w). Me utim, primarni ekstremi padavina su u kasnu jesen i zimu (primarni max. u novembru, a min. u februaru oznaka x''). Sekundarni maksimum padavina je neznatno manji od primarnog i javlja se krajem proljea ili u rano ljeto (juni). Klimadijagrami po Valteru pokazuje veliku slinost u reimu padavina (svakako i temperature) Roaja i Pljevalja, odnosno izraen uticaj kontinentalnosti.Razumije se, u termikom smislu su, zbog uticaja nadmorskevisine, Roaje hladnije od Pljevalja u prosjeku za oko 20C. Tipian predstavnik Dfwbx'' podtipa klime su Roaje (slika 12).
0

C ROAJE (1012mnm) (30) m

tg=6,0 C Rg =895,5mm k

mm 100

40

30

Dfwbx''
R(mm)

80

20

60

10

t( C)

40

h tn = -8,9C Atn = -32,0 C maj jun jul avg


0

g
D_B_'08

20

-10 jan
Legenda:

feb

mar

apr

sep

okt

nov

dec

m - naziv mjesta (bro j ispo d imena o znaava klimatski perio d -1961/90); n - nadmo rska visina stanice; tg - pro sjena go dinja temperatura vazduha; Rg - pro sjena go dinja suma padavina; tn - srednja minimalna temperatura najhladnijeg mjeseca; Atn apso lutni minimum temperature vazduha u kl. perio du; g - mjeseci sa apso lutnim minimumo m temperature vazduha ispo d 00C; h - mjeseci sa negativno m sr.mjes.min.t.; R(mm) - go dinji ho d srednjih mjesenih suma padavina; (D. B uri, 2008) t(0C) - go dinji ho d srednjih mjesenih temperatura vazduha; k - klimatska fo rmula po Kepenu.

Slika 12. Klimadijagram po Valteru i Kepenov Dfwbx podtip klime za Roaje

ZAKLJUAK Po uobiajenim klimatskim rejonizacijama u Crnoj Gori se izdvaja nekoliko klima: mediteranska, submediteranska, varijante umjereno-kontinentalne i planinske klime. Kepenova klasifikacija se donekle razlikuje od uobiajenog klimatskog zoniranja. Po Kepenovim principima, Crnogorsko primorje se karakterie sa izrazitim mediteranskim klimatskim karakteristikama. Zetsko-bjelopavlika kotlina pripada submediteranskoj klimatskoj zoni. Jadransko-sredozemni i submediteranski klimatski areal pripada tipinom sredozemnom klimatskom podruju (Csa). U ostalim predjelima mediteranskog pluviometrijskog reima, do oko 1000 mnm, idui ka sjeveru i sjeveroistoku zemlje varijante mediteranske klime prelaze u varijante umjereno tople i vlane klime. (Csb,Csbx'',Cs''bx''). Tipina umjereno topla i vlana klima karakterie Pljevaljsku kotlinu (Cfwbx). U viim planinskim predjelima kontinentalne Crne Gore, uglavnom iznad 1000 mnm, klima je sve otrija. To su varijante umjereno hladne klime - Dfs''bx'', Dfs''cx'', Dfwbx'', Dfwcx''. I pored primjetnih nedostataka, koji se prije svega odnose na relativno veliki prag temperature vazduha, Kepenova klasifikacija klima danas, sasvim opravdano, preovladava u veini zemalja. egota T. (2003) istie da je to posljedica njene egzaktnosti koja iskljuuje subjektivno zakljuivanje bez strune analize meteorolokih podataka.

10

Klimatska razglednica Podgorice

11

LITERATURA

Buri, D., Ivanovi, R., Mitrovi, L., 2007: Klima Podgorice, Hidrometeoroloki zavod Crne Gore, Podgorica. Burrough., P., McDonnell, R., 2006: Principi Geografskih Informacionih Sistema, Gra evinski fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd. Dokumentacija Hidrometeorolokog zavoda Crne Gore, Podgorica. Duci, V., An elkovi, G., 2006: Beograd. Klimatologija, Praktikum za geografe, Cicero,

Duki, D., 1968: Klimatologija sa osnovima meteorologije, Nauna knjiga, Beograd. Duki, D., 1999: Klimatologija, Nauna knjiga, Beograd. Kppen, W., 1931: Grundriss der klimokunde, II Verlag, Berlin. Savi, S., Obuljen, A., 1979: Prilozi poznavanju vremena i klime SFRJ, sv. 7. Savezni hidrometeoroloki zavod, Beograd. egota, T., 1988: Klimatologija, kolska knjiga, Zagreb. egota, T., Filipi, A., 2003: Zagreb - struni lanak, Zagreb. Kepenova podjela klima i hrvatsko nazivlje, PMF

12