You are on page 1of 288

Gnmzde milyonlarca insan tarafndan dinsel bir tapn haline getirilen Budaclk, znde ..

500 yllarnda Buda Sakyamuni tarafndan ortaya konulmu bir yaam felsefesi, bir yaam yoludur. Bir tek amac vardr retinin o da Budann aydnlandktan sonra retisini yaymaya baladnda tekrar tekrar syledii u szlere, u anlaya dayanr: "Ben sadece acy ve onu nasl yok edeceinizi retiyorum. Vietnaml Budac Kei Thich Nhat Hanh Budann retisi adl bu kitapta bata Budac retinin z olmak zere, Drt Yce Gerek, Sekiz Aamal Yce Yol, zgrlemenin Kaps, Dharma Mhr, Alt Paramita gibi Budac retinin temel sacayaklarn iirsel bir dille ve ak bir anlatmla en ince ayrntsna kadar anlatyor. Acnn doasndaki bilgelii ve acnn efkat, sevgi ve neenin yaratlmasndaki nemli roln gsteriyor. Budac retiyi btnyle kuatan ve retinin yreinden seslenen bu son derece etkileyici kitab okuyucularmzn deerlendirmesine sunuyoruz.

Thich Nhat Hanh bize kendi iimizde yaratacmz isel huzurla dnyada yaratacamz bar, esneklik, huzur arasndaki paralelliin ne kadar nemli olduunu gsteriyor.

Dalai Lama

BUDA'NIN RETS
Acy Huzur, Nee ve zgrle Dntrme Yolu

THICH NHAT HANH

Trkesi Nur Yener

OKYANUS

1998 Thich Nhat Hanh/ Akal Ajans Okyanus Yaynclk ve Yapmclk Ltd U., 2002 Kitabn zgn Adi: The Heart of Buddhas Teaching I. Basm 2000 adet

Editr: Ltf Bozkurt Trkesi; Nur Yeer Dzelti: Esra Bilal Kapak Tasarm: Burcu Kayalar Yrk Ofset Hazrlk Bask ve Cilt: izge Tantm ve Matbaaclk Ltd Sti Tel (02121 482 r>6 28 OKYANUS YAYINCILIK Ve YAPIMCILIK LTD ST Ankara Cad. Konak Han Cagaloglu - islnnlu.il Tel + Fax (0212 513 42 59

NDEKLER

1. KISIM
Drt Yce Gerek

1. Blm: Budann Yreine Girmek 2. Blm: lk Dharma Konumas 3. Blm: Drt Yce Gerek 4. Blm: Budann retisini Anlamak 5. Blm: Herey Ac m? 6. Blm: Durdurma, Sakinleme, Dinlenme, yileme 7. Blm: Acmza Dokunmak 8. Blm: Sevinci (Huzuru) Kavramak 2. KISIM
Sekiz Katl Yce Yol

9. Blm: Doru Gr 10. Blm: Doru Dnme 11. 12. 13. 14. Blm: Doru Dikkat Blm: Blm: Blm: Doru Doru Doru Konuma Edim Gayret

15. Blm: Doru Konsantrasyon, Doru Younlama 16. Blm: Doru Geim Arac 3. KISIM
Dier Temel Budist retiler

17. Blm: ki Gerek 18. Blm: Dharma Mhr 19. Blm: Kurtuluun Kaps

20.Blm: Budann Bedeni 21. Blm: Cevher 22. Blm: Drt Snrsz Zihin 23. Blm: Be Kme 24. Blm: Be G 25. Blm: Alt Paramita 26. Blm: Uyann Yedi Unsuru 27. Blm: Birbirine Bal OrtakDouun Oniki Halkas 28. Blm: imizdeki Buda ile Temasa Gemek 4. Ksm

Vaazlar
Dharma arkn Dndrme stne Vaaz

Dhamma Cakka Pavattana Sutta


Byk Krk stne Vaaz

Mahacattarlsaka Sutta
Doru Gr stne Vaaz

Sammaditthi Sutta

1. KISIM

Drt Yce Gerek

1. Blm

Buda'nn Yreine Girmek


Buda bir tanr deildi. O da sizin ve benim gibi bir in sand ve tpk bizim gibi ac ekti. Yreimizi aarak Budaya gidersek, bize bakacak, gzleri efkatle dolacak ve yle diyecektir, Yreinizde ac olduu iin yrei me girmeniz mmkn. Rahip snfndan olmayan Vimalakirti yle diyordu, Dnya hasta olduu iin ben de hastaym. nsanlar s trap ektii iin ben de strap ekmeliyim. Buda da bu ifadeyi kullanmt. Mutsuz olduunuz iin, yreinizde ac olduu iin Budaya gidemeyeceinizi dnmeyin ltfen. Zaten yreinizde ac olduu iin iletiim kura bilirsiniz. Sizin ve benim strabm Budann yreine girmemiz ve Buda'nn bizim yreimize girmesi iin te mel arttr. Buda krkbe yl boyunca tekrar ve tekrar unu sy ledi, Ben sadece acy ve onu nasl yok edeceinizi re tiyorum. Kendi strabmz, kendi acmz anlayp ka bul ettiimizde Buda -yani iimizdeki Buda- buna ba kar, bunu neyin ortaya kardn kefeder ve bunu hu zur, sevin ve zgrle dntrebilecek olan bir edim tarz salk verir. Ac Buda'nn kendisini zgrletirmek iin kulland vastadr ve ayn zamanda bizi de zgrle gtren vastadr. Ac, strap okyanusu engindir, fakat eer etrafnza

bakarsanz karay grebilirsiniz. inizdeki ac tohumu gl olabilir, fakat kendinizi mutlu olmaya brakmak iin hi acnn, hi strabn olmamasn beklemeyin. Bahedeki bir aa hasta olunca ona bakmanz gerek. Fakat btn salkl aalar gzard etmeyin. Yrei nizde ac olduu zaman bile yaamn pek ok mucizesin den zevk alabilirsiniz - gnein o harika batndan, bir ocuun glmsemesinden, ieklerden, aalardan. Ac ekmek yeterli deildir. Ltfen acnzda hapsolmayn. Eer alk ektiyseniz, yiyecein olmasnn bir muci ze olduunu bilirsiniz. Eer soukta donduysanz sca n deerini bilirsiniz. Ac ektiiniz zaman varolan cen netin tm elerini takdir etmeyi bilirsiniz. Eer sadece acnn iinde kalrsanz cenneti karrsnz. Acnz gr mezden gelmeyin, fakat kendi hatrnza ve pek ok var ln yararna yaamn mucizelerinden zevk almay da unutmayn. Ben genken bir iir yazdm. Budann yreine de rinden yaralanm bir yrekle nfuz ettim. Genliim olgunlamam bir erik. Dilerin onun stnde iz brakt. Di izleri hala titreiyor. Hep hatrlyorum, hep hatrlyorum. Seni sevmeyi rendiimden beri, ruhumun kaplar sonuna kadar ald drt yandan esen rzgarlara. Gereklik deiim ister. Farkndalk meyvas oktan olgunlam, ve bu kap bir daha asla kapanamaz. Ate bu yzyl tketiyor,

ve dalar ve ormanlar onun izini tayor. Rzgar kulaklarmda uulduyor, btn gkyz kar frtnasnda iddetle sarslrken. Kn yaralar kmltsz yatyor, donmu bak srtn zleyerek, huzursuz, dnp durarak tm gece keder iinde." Ben sava zamannda bydm. Her tarafta ykm vard, ocuklar, yetikinler, deerler, tm lke ykm iindeydi. Gen bir insan olarak ok ac ektim. Farkndalk kaps ald zaman kapatamazsnz. Savan iimde at yaralar hala tmyle iyilemedi. Baz ge celer uyank yatar ve her eyi hatrlayan nefesimle in sanlarm, lkemi ve tm gezegeni kucaklarm. Ac ekmeden byyemezsiniz. Ac ekmeden layk olduunuz huzur ve neeye kavuamazsnz. Acnzdan kamayn ltfen. Onu kucaklayp barnza basn. Budaya gidin, onunla oturun ve ona acnz gsterin. Size sevgi dolu bir mfiklikle, efkatle ve dnceyle baka cak, size strabnz kucaklayp derinlerine bakmanz salayacak yollar gsterecektir. Anlay ve efkatle y reinizdeki ve dnyadaki yaralar iyiletirebilirsiniz. Buda acya, straba Yce Gerek diyordu, nk acm zn bize zgrleme yolunu gsterme kapasitesi vardr. Acnz kucaklayn ve brakn size huzura giden yolu gstersin.

(1)

Call Me By My True Names: The Collected Poems of Thich Nhat Hanh adl kitap tan Farkndalk Meyvas Olgunlat (Berkeley: Parallax Press, 1993),s. 59.

2. Blm

lk Dharma Konumas
Siddhartha Gautama kendisinin ve bakalarnn st rabna,acsna son vermek iin bir yol bulma arayyla ailesini terkettiinde yirmidokuz yandayd. Pek ok retmenle meditasyon alt ve alt yllk uygulama dan sonra bodhi aacnn altna oturup aydnlanana dek kalkmamaya yemin etti. Tm gece oturdu ve sabah yl dz ykseldiinde cepheyi yarp geerek anlay ve sev giyle dolu bir Buda oldu. Buda sonraki krkdokuz gn bu kavraynn bu almaz aydnlanmann verdii hu zurdan zevk alarak, geirdi. Bundan sonra vard ay dnlanmay daha nce birlikte alm olduu be mn zeviyle paylamak, onlara anlatmak iin yavaa Sarnathdaki Geyik Parkna doru yrd. Be adam onun geldiini grnce rahatsz oldular. Siddhartha bizi terketmiti, diye dndler. Fakat o kadar prl prl grnyordu ki onu buyur etmeye kar koyamadlar. Ayaklarn ykayp ona iecek su verdi ler. Buda yle dedi, Sevgili arkadalarm,ben hibir eyin tek bana olamayacan, hereyin baka hereyle birlikte olmas gerektiini derinden anladm. Btn varlklara aydnlanma doasnn bahedildiini anla dm. Daha ok konumak istedi, fakat keiler ona ina np inanamayacaklarn bilemediler. O zaman Buda, Size hi yalan syledim mi? diye sordu. Sylemediini biliyorlard ve retisini kabul etmeye karar verdiler.

O zaman Buda acy, acy douran nedenleri, acdan kurtulma yollarn anlatan Drt Yce gerei retti. Aydnlanmaya isel huzura gtren sekiz katl yce yo lu gsterdi. Bunu duyunca be mnzeviden biri olan Kondanna'nn iinde kusursuz bir Drt Yce Gerek viz yonu ykseldi. Buda bunu grd, ve Kondanna anlyor! Kondanna anlyor! diye bard ve o gnden sonra Kondannaya Anlayan Kii denildi. Sonra Buda yle aklad, Sevgili arkadalarm, in sanlar, tanrlar, brahmanlar, keiler ve maralar(1) tanmdr ki, size sylediklerimi dorudan deneyimlemi olmasaydm, acdan kurtulmu, aydnlanm biri oldu umu iddia etmezdim. Acy tandm, acy anladm, acnn nedenlerini tandm, acnn nedenlerini kaldr dm, kurtuluun, aydnlanmann varln onaylad m, aydnlanmaya kavutuum, aydnlanmaya giden yolu tandm, bu yolun sonuna kadar gittiim ve tam zgrlemeyi kavradm iindir ki size imdi zgr bir insan olduumu iddia ediyorum. O anda yeryz salla nd ve evrendeki tanrlarn, insanlarn ve dier canl varlklarn sesleri Dnya gezegeninde aydnlanm bir insann doduunu ve Dharma arkn, Anlay ve Sevgi Yolunu harekete geirdiini sylediler.Bu reti Dharma arkn Dndrme stne Vaaz da (Dhamma Cakka Pavattana Sutta)(2) kaytldr. O zamandan beri ikibin altyz yl geti ve Dharma ark dnmeye devam ediyor. Bu ar kn herkesin mutluluu iin dnmeyi srdrmesini sa lamak bize, imdiki kuaa kalmtr.
(1) (2) S.23deki 7 no.lu dipnota baknz. Sarayutta Nikaya V,420. Bu vaazn tam metni iin 277. sayfaya baknz. Dharma arknn Byk Dn (Taisho Revised Tripitaka 109) ve Dharma arknn Dnne de (Taisho 110) baknz. Vaaz terimi (Sanskritede sutra, Pali dilinde sutta) Buda veya aydnlanm mritle rinden biri tarafndan verilen bir reti anlamna gelir.

Bu sutray nokta oluturur. Birincisi Orta Yol retisidir. Buda be arkadann hereyden el etek ek menin tek doru uygulama olduu fikrinden kurtulma sn istedi. O eer salnz bozarsanz yolu kavramak iin enerjinizin kalmayacan deneyimleyerek ren miti. Kanlmas gereken dier bir arln da duyu sal zevklere -cinsel arzuyla dolmak, n peinde komak, ar yemek, ok uyumak veya mal mlk peinde olmakdknlk gstermek olduunu syledi. kinci nokta Drt Yce Gerek retisidir. Bu reti nin Buda zamannda byk bir deeri vard, bizim za manmzda da byk bir deeri var ve gelecek binyllarda da byk bir deeri olacak. nc nokta yaama katlmaktr. Buda'nn retileri yaamdan kamak de il, fakat mmkn olduunca dnyayla ve kendimizle iliki kurmamza yardm etmekti. Sekiz Katl Yce Yol Doru Konumay ve Doru Geim Aracn ierir. Bu retiler birbirleriyle iletiim kurmas ve yaamlarn ka zanmas gereken insanlar iindir. Dharma arkn Dndrme stne Vaaz sevin ve umutla doludur. Bize acy ac olarak kabullenmeyi ve acmz dnceli olmaya, efkat, huzur ve zgrle dntr meyi retir.

3. Blm

Drt Yce Gerek


Buda tam ve mkemmel uyana, tam ve mkemmel aydnlanmaya (samyak sambodhi) ulatktan sonra bu igrsn paylaacak szckler bulmalyd. Suya sahip ti, fakat Drt Yce Gerek ve Sekiz Katl Yce Yol gibi suyu iinde tutacak kaplar kefetmesi gerekiyordu. Drt Yce Gerek Buda'nn retisinin kaymadr. Buda bu gerekleri Byk Vefatna (mahaparinirvana) kadar yaymay srdrd. inliler Drt Yce Gerei Drt Mkemmel Gerek veya Drt Kutsal Gerek diye evirirler. ektiimiz ac eer onu kucaklar ve derinlerine bakarsak kutsaldr. Eer bunu yapmazsak kutsal deildir. Acmzn, stra bmzn okyanusunda boulmuuzdur. Gerek szc karlnda inliler szck ve kral kelimelerini ifa de eden karakterleri kullanrlar. Kimse bir kraln szle rini tartamaz. Bu Drt Gerek tartlacak birey de ildir. Bunlar uygulanacak ve gerekletirilecek eyler dir. lk Yce Gerek strap ekmektir (dukkha). Istrap karlnda kullanlan ince karakterin kk anlam. acdr. Mutluluk tatldr; strap acdr. Hepimiz bir dereceye kadar strap ekeriz. Bedenimizde ve zihni mizde bir keyifsizlik vardr. Bu strabn, bu acnn var ln tanmal, kabul etmeli ve ona dokunmalyz. Bunu

Drt Yce Gerek ve Sekiz Katl Yce Yol

ekil 1

yapmak iin bir retmene ve bir sangha'ya, bunu uygu layan arkadalara, ihtiyacmz vardr. kinci Yce Gerek strabn, acnn kayna, kkleri, doas, yaradl veya ortaya kdr (samudaya). Ac mzla temas ettikten sonra, bunun nasl ortaya ktn anlamak iin derinine bakmamz gerekir. Ac ekmemi

ze neden olan yediimiz o ruhsal ve bedensel besinleri tanyp tehis etmemiz gerekir. nc Yce Gerek ac ekmemize neden olan eyleri yapmaktan kanarak ac yaratmay kesmektir (nirodha). Bu iyi bir haber! Buda acnn varolduunu inkar etmedi, fakat sevin ve mutluluun varoluunu da inkar etmedi. Budizmin Herey straptr herey acdr ve biz bu konuda hibir ey yapamayz dediini dnyorsa nz bu Budann mesajnn tersidir. Buda bize acnn varln nasl tanyp kabul edeceimizi retti, fakat ayn zamanda bize acy yok etmeyi de retti. Eer ac y kesme olasl olmasayd, uygulama yapmann ne faydas vardr ki? nc Gerek iyilemenin mmkn olmasdr. Drdnc Yce Gerek ac ekmemize neden olan eyleri yapmaktan saknmaya gtren yoldur (marga). Bu en ok ihtiyacmz olan yoldur. Buda bunu Sekiz Katl Yce Yol diye adlandryordu. inliler bunu Sekiz Doru Uygulama Yolu diye evirirler: Doru Gr, Doru Dnme, Doru Konuma, Doru Edim, Doru Geim Arac, Doru Gayret, Doru Dikkat* ve Doru Younlama.(1)

(1)

Pali dilinde doru szcnn karl samna, Sanskritede ise samyaktr. Bu doru yolda, dz veya dikey, eik veya arpk olmayan anlamna gelen bir zarftr.. Mesela Doru Dikkat dikkatli olmann doru, dz ve faydal yollar olduu anlamna gelir. Yanl dikkat yanl, arpk ve faydal olmayan uygulama yollar olduu anlamna gelir. Sekiz Katl Yola girince yararl uygulama yollarn, uygulamann Doru yolunu reniriz. Doru ve yanl ne ahlaki yarglar ne de dardan empoze edi len keyfi standartlardr. Kendi farkndalmz araclyla yararl (do ru) ve yararsz (yanl) olan kefederiz.

Burada dikkat (mindfulness) szc edimde mek ve dikkate almak anlamndadr. (ev.)

bulunurken

edimi

dn

4. Blm

Budann retisini Anlamak


Dharma konumasn duyduumuzda veya bir sutray incelediimizde tek grevimiz ak olmaktr. Genel likle yeni birey duyduumuz veya okuduumuzda bu nu sadece kendi fikirlerimizle karlatrrz. Eer ayn larsa bunu kabul eder ve doru olduunu syleriz. Eer deillerse, bunun doru olmadn syleriz. Her iki du rumda da hibir ey renmeyiz. Eer ak bir zihin ve ak bir yrekle okur ya da dinlersek Dharma yamuru bilincimizin toprana yam olur.(1)
Yumuak ilkbahar yamuru ruhumun toprana n fuz ediyor. Yllardr topran derinlerinde yatan bir tohum g lmsyor.(2)

Okurken veya dinlerken ok aba gstermeyin. Yer yz gibi olun. Yamur yad zaman yeryznn sa dece kendisini yamura amas gerekir. Dharma ya(1) Budist psikolojiye gre, bilincimiz zihin bilinci (manovijnava) ve ariv bi linci de (alayavijnana) dahil olmak zere sekiz ksma blnmtr. Ariv bilinci iine her trl tohumun ekilebildii bir tarla olarak tanmlanr ac, znt, korku ve fke tohumlaryla mutluluk ve mit tohumlar. Bu tohumlar filizlendiinde zihin bilincimizde tezahr ederler ve bu ekilde daha da glenirler. S.227deki 5 no.lu resme bkz. Thich Nhat Hanhn Call Me By My True Names adl eserindeki Cuckoo Telephonedan, s. 176

(2)

murunun yap bilincinizin derinliklerine gml olan tohumlara nfuz etmesine izin verin. Bir retmen size gerei veremez. Gerek zaten iinizdedir. retmenin rettiklerinin kendi anlay ve aydnlanma tohumlar nza nfuz etmesi kendinize mal olmas iin sadece ken dinizi -bedeninizi, zihninizi ve yreinizi- amanz gere kir. Eer szcklerin iinize girmesine izin verirseniz, toprak ve tohumlar iin geri kalann halleder. Budann retisinin aktarlmas akma ayrlabi lir: Esas Budizm, ok-Okullu Budizm ve Mahayana Bu dizm. Esas Budizm Budann hayat boyunca verdii b tn retileri ierir. Budann Byk Vefatndan yzkrk yl sonra Sangha iki okula ayrld: Mahasanghika (kelime anlam ounluk, deiim isteyenleri ifade ediyor) ve Sthaviravada (kelime anlam Yallar Okulu, Mahasanghikalar tarafndan savunulan deiimlere kar olanlar ifade ediyor). Bundan yzyl sonra, Stha viravada iki kola ayrld: Sarvastivada (Hereyin Oldu unu Beyan Eden Okul) ve Vibhajyavada (Ayrm Yapan Okul). Kral Ashokann destekledii Vibhajyavadallar Ganj Vadisinde gelitiler, Sarvastivadallar ise Ke mirin kuzeyine gittiler. Budann yaam srasnda ve sonrasndaki drt yz yl boyunca retileri sadece azdan aktarld. Bundan sonra Sri Lankadaki, Vibhajyavada Okulundan tre yen Tamrashatiya (Bakr rengi cbbeler giyenler) Oku lundaki keiler Budann konumalarn palmiye yap raklarna yazmay dnmeye baladlar ve buna bala mak bir yzyl daha ald. O zamanlar tm kutsal metin leri hatrlayan tek bir kei olduu ve onun da biraz ki birli olduu sylenir. Dier keiler kendilerinin yazma s iin onu bu konumalar ezberinden okumaya ikna et mek zorunda kalmt. Bunu duyunca, kibirli bir keiin

Budann retilerini aktarmak iin en iyi arac olmaya bileceini dnerek biraz rahatsz oluyoruz. Buda yaad srada bile, kei Arittha gibi Budann retilerini yanl anlayan ve yanl aktaran insanlar vard.(3)Yzyllar boyunca sutralar ezberleyen baz ke ilerin bunlarn en derin anlamlarn anlamadklar veya en azndan baz szckleri unuttuklar ya da dei tirdikleri de ak. Bunun sonucu olarak Budann reti lerinin bazlar daha yazlmadan nce arptld. rne in Buda yolu tam olarak kavramadan nce zihnini zap tetmek, zihnini kontrol etmek iin deiik yntemler de nemiti, fakat bunlar ie yaramad. Bir vaaznda yle anlatyordu: yle dndm, neden dilerimi gcrdatarak di limi damama bastrp zihnimi zaptetmek iin zihnimi kullanmyorum? Sonra, tpk bir grei nin kendinden zayf birini kafasndan ya da omuzlarndan kavrayvermesi ve bu kiiyi zaptet mek ve bask altnda tutmak amacyla bir an bile salmadan onu devaml yerde tutmak zorunda ol mas gibi, ben de dilerimi gcrdattm, dilimi da mama bastrdm ve zihnimi zaptetmek iin zih nimi kullandm. Bunu yaptm zaman ter iinde kaldm. Gcm azalmam olsa da, dikkatimi ko rumu olsam da bedenim ve zihnim huzur iinde deildi ve bu abalar beni tketti. Bu alma ile kelikle balantl olan acnn yan sra iimde baka ac hisleri uyanmasna da neden oldu ve zih nimi sakinletirip, dinginletiremedim.(4)
(3) Arittha Sutta (Discourse on Knowing the Better Way to Catch a Snake), Majjhima Nikaya 22. Bkz. Thich Nhat Hanh, Thundering Silence: Sutra on Knowing the Better Way to C.atch a Snake (Berkeley: Parallax Press, 1993), s. 47-49.

(4) Mahasaccaka Sutta, Majjhima Nikaya 36.

20

Besbelli Buda bize bu ekilde almamamz syl yor. Fakat bu blm tmyle zt bir anlam ifade edecek ekilde baka vaazlara alnd: Tpk bir greinin kendinden zayf birinin kafa sn ya da omuzlarn kavrayvermesi, bir an bile salmadan, onu zaptedip bask altnda tutmas gi bi, tm salksz arzu ve nefret dncelerini dur durmak amacyla meditasyon yapan bir kei de bu dnceler ortaya kmay srdrd zaman dilerini gcrdatmak, dilini damana bastrmak ve zihnini yere arpp yenmek amacyla zihnini kullanmak iin elinden geleni yapmaldr.(5) ok defa, Budann gerek retisinin hangisi oldu unu anlamak amacyla bir ka vaaz inceleyip karla trmamz gerekiyor. Bu tpk bir kolye yapmak iin de erli talar yanyana dizmeye benzer. Eer her sutray btn retinin kapsaml yaps iinde grrsek hibir retiye balanmayz. Karlatrmal inceleme yapa rak ve metinlerin anlamlarnn derinlerine bakarak, hangisinin almamza yardm edecek salam bir re ti olduunu ve hangisinin muhtemelen yanl bir aktar ma olduunu tahmin edebiliriz. Budann vaazlar Sri Lankada Pali dilinde yazld zaman orada onsekiz veya yirmi okul vard ve her biri Budann retilerini kendine gre dzenlemiti. Bu okullar Budann retilerini paralamamlard, onlar tek bir kuman iplikleri gibiydiler. Bu dzenlemeler den ikisi bugn de vardr: Tamrashatiya ve Sarvastivada kutsal kitaplar. Hemen hemen ayn zamanda kayde
(5) Vitakka Santhana Sutta, Majjhima Nikaya 20. Ayn blm Budann dikkat stne vaaznn bir Sarvastivada uyarlamasna da alnd, Nian Chu Jing, Madhyama Agama 26, Taisho Revised Tripitaka.

dilen bu kitaplardan birincisi Pali dilinde, kincisi ise Sanskrit ve Prakrit dillerinde yazld. Sri Lankada Pali dilinde yazlan sutralar Gney aktarm veya Yalla rn retileri (Theravada) olarak bilinir. Kuzey aktarm olarak bilinen Sarvastivada metinleri sadece para par a bulunmaktadr. Neyse ki, bunlar ince ve Tibeteye evrildi ve bu evirilerin ou hala elimizde mevcut. Unutmamalyz ki Buda Pali, Sanskrit veya Prakrit dil lerini konumuyordu. O Magadhi veya Ardhamagadhi denilen yresel bir lehe konuuyordu ve Budann ken di dilinde sylediklerine dair hibir kayt yoktur. Gnmzde mevcut olan bu iki dzeltilmi sutray kyaslayarak, Budizmin okullara blnmesinin ncesin de hangi retilerin olduunu anlayabiliriz. Her iki ak tarmn sutralar da ayn olduundan, bu sutralarda sylenenlerin bu blnmeden nce de orada olmas ge rektii sonucuna varabiliriz. Dzeltmeler birbirinden farkl olduu zaman birinin veya her ikisinin birden yanl olduunu farzedebiliriz. Kuzey aktarm baz hi tabeleri daha iyi korurken Gney aktarm baka hita beleri daha iyi korumutur. Kyaslayacak iki aktarmn olmasnn avantaj budur. Budann retisinin nc akm olan Mahayana Budizmi .. birinci ve ikinci yzyllarda ortaya kt.(6) Budann lmn izleyen yzyllarda Dharma alma s keilerin ve rahibelerin zel alan olmutu ve rahip snfndan olmayan insanlar mukadder Sanghalar yi yecek, giyecek, barnak ve ilala desteklemekle snrly dlar. .. birinci yzylda pek ok kei ve rahibe sade ce kendileri iin alyor gibiydiler ve buna kar tepki kanlmazd. Mahayana taraftarlarnn ortaya koydu
(6) Thic.h Nhat Hanh, Cullivating the Mind of Love: The Practice of Looking Deeply in the Mahayana Budhhist tradition (Berkeley: Parallax Press, 1996)

u ideal, herkese fayda salamak iin alan ve reten bodhisattvann idealiydi. Bu akm birbirini tamamlar. Esas Budizmin Bu dann retmi olduu hereyi hatrlamas mmkn deildi, bu nedenle ok-Okullu Budizmin ve Mahayana Budizminin unutulmu ya da atlanm olan retileri yenilemesi gerekliydi. Btn gelenekler gibi, Budizmin de yaayabilmesi ve geliebilmesi iin kendini dzenli olarak yenilemesi lazmdr. Buda her zaman kendi uya nn ifade edecek yeni yollar buldu. Budann yaad zamandan beri Budistler Sarnathdaki Geyik Parknda balayan retileri ifade etmek ve paylamak iin yeni Dharma kaplar amay srdrdler. Bir sutrann ya da bir Dharma konumasnn kendi iinde veya kendiliinden bir igr olmadn unutma yn ltfen. Bu szckleri ve kavramlar kullanarak ig r sunmann bir vastasdr. Parise gitmek iin bir harita kullandnz zaman, oraya gittiinizde haritay bir yana koyup Pariste olmann zevkini karabilirsiniz. Eer tm zamannz haritayla geirirseniz, eer Bu dann sunduu szckler ve fikirlerle hapsolursanz gereklii karrsnz. Buda pek ok defa yle demitir, Benim retim ay gsteren bir parmak gibidir. Par makla ay kartrmayn. Mahayana Budizmi geleneinde denir ki, Eer sutralardaki her szcn ve ifadenin anlamn aklarsa nz zamann -gemi, imdiki ve gelecek- Budalarna iftira edersiniz. Fakat eer sutralarn tek bir szne bile itibar etmezseniz Marann(7) szlerini sylemek riskini alrsnz. Sutralar almamz iin gerekli rehberlerdir, fakat bunlar dikkatle okumal ve gerek anlamn anla mak iin kendi zekamz ve bir retmenin veya bir
(7) Mara: Batan karan, Kt Olan, Katl, her insandaki Buda doasnn kart. Bazen bir ilah olarak kiilik kazanr.

Sanghann yardmn kullanmal ve bunu uygulamaya dkmeliyiz. Bir sutra veya herhangi bir ruhsal metini okuduktan sonra kendimizi daha hafif hissetmeliyiz, daha ar deil. Budist retiler sadece bilgi depomuzu arttrmak deil, gerek zmz uyandrmak amacn dadr. Zaman zaman Buda ona sorulan bir soruyu yantla may reddediyordu. Filozof Vatsigotra sordu, Bir z var m? Ve Buda hibir ey sylemedi. Vatsigotra srar et ti, Yani z yok mu demek istiyorsunuz? Ancak Buda hala yant vermiyordu. Sonunda Vatsigotra gitti. Bu dann hizmetkar Ananda ard. Efendim, siz her za man z olmadn retiyorsunuz. Neden Vatsigotraya bunu sylemediniz? Buda bunu sylemediini, nk Vatsigotrann engelleri kaldrmak iin bir yol deil, bir teori arad yantn verdi. '" Baka bir seferinde, bir grup mridin kendisinin unu ya da bunu syleyip sy lemediini tarttn duydu ve onlara yle dedi, Ben krkbe yldr tek sz sylemedim. Mridlerinin kendi sinin bile olsa szckler ve fikirlerin iine hapsolmasn istemiyordu. Bir arkeolog krk bir heykel bulduu zaman, o dne min sanatn incelemeleri ve heykeli tamir etmeleri iin restorasyon konusunda uzman heykeltralar arr. Biz de byle yapmalyz. Budann retilerini btnsel lii iinde kavramsak bir para kaybolduu veya ek lendii zaman bunu anlayp zarar tamir etmeliyiz.

(8) Samyutta Nikaya XIV,10.

5. Blm

Herey Ac m?
Eer uygulama eklimize dikkat etmezsek, ustam zn szlerini bir doktrin ya da ideoloji haline getirme eiliminde olabiliriz. Buda ilk Yce Gerein strap, ac olduunu syledii iin, Budann pek ok iyi izdeisi yeryzndeki hereyin ac ekmek olduunu ispat et mek iin btn ustalklarn kullandlar. Tr Ac te orisi byle bir giriimdi. Bu bir Buda retisi deildir. lk tr ac acnn acsdr (dukkha dukkhata), bir di ars, fkelenme veya bir k gn ok me gibi ho olmayan duygularla balantl olan acdr. kincisi bile ik eylerin acsdr (samskara dukkhata). Bir araya gelen eyler eninde sonunda ayrlmak zorundadr; bu nedenle btn bileik eyler ac olarak tanmlanr. Dalar, ne hirler ve gne gibi henz bozulup rmemi olan ey ler bile ac olarak grlr, nk bozulacak ve eninde sonunda acya neden olacaklardr. Bir btn oluturan hereyin ac olduuna inanrsanz nasl sevin bulabilir siniz ki? ncs deiimle balantl acdr (viparinama dukkhata). Karacierimiz bugn salkl olabilir, fa kat yalandka acya neden olur. Sevinci kutlamann anlam yoktur, nk eninde sonunda acya dnecek tir. Ac hereyi kaplayan kara bir buluttur. Sevin bir ilzyondur, yanlsamadr. Sadece ac gerektir. kibin yldan uzun bir sre izdeileri Budann alg-

nn btn nesnelerinin -tm fiziksel (masa, gne, ay) ve fizyolojik olgularn ve zihnin tm salkl, salksz ve ntr durumlarnn- ac ektiini rettiini ne sr yorlar. Buda ldkten yzyl sonra retisini uygula yanlar hala u forml tekrarlyordu, Bu acdr. Yaam acdr. Herey acdr. Onlar lk Yce Gerein igrsn kazanmak iin bu forml tekrarlamalar gerektii ni dnyordu. Baz yorumcular bu srekli tekrarlan madan Drt Yce Gerein kavranamayacan syl yordu.(1) Gnmzde, pek ok insan Budann adlarna dua eder veya buna benzer mekanik almalar yaparlar, bunun onlara igr ve kurtulu getireceine inanrlar. Onlar ekillere, szcklere ve fikirlere kaplmtr ve Dharmay almak ve uygulamak iin akllarn kullan mazlar. Kendi aklnz kullanmadan, doru bir ekilde uygulama yapmann yollarn size gsterebilecek arka dalar veya bir retmen olmadan uygulama yapmak tehlikeli olabilir. Yaam acdr ibaresini tekrarlamak bireye balanmaya baladnzda dikkat etmenize yardm edebilir, fakat acnn gerek doasn anlaman za veya Budann bize gsterdii yolu aklamaya yar dm edemez. u diyalog pek ok sutrada tekrarlanr: Keiler, koullu eyler daimi midir, yoksa deil midir?
(1) eitli Budist okullarn birbirinden ayrld konular sralayan Gney Aktarmna ait bir alma olan Tartma Konular (Kathavattbu) Ist rap gereinin kavranmas I d a m dukkham li (bu acdr) szcklerinin tekrarna m baldr? sorusuna Purvashaila, Aparashaila, Rajagirika ve Siddharthika da dahil olmak zere pek ok okul tarafndan olumlu yant verildiini sylyor. Yine, Mahasanghika Okulu Mahadevas bir arhatn tmyle aydnlanamamasnn be nedenini sralad zaman, ne srd nedenlerden biri arhatn bireyi kavrayabilmesi iin onu srekli olarak tekrarlamas gerektiidir.

Daimi deildir, Muhterem Efendimiz. Eer eyler daimi deilse, onlar ac mdr, yoksa mutluluk mudur? Acdr, Muhterem Efendimiz. Eer eyler acysa, onlarn z olduunu ya da ze ait olduunu syleyebilir miyiz? Hayr, Muhterem Efendimiz. Bunu okuduumuz zaman Budann gnlk hayat mzda dorulamamz gereken bir teoriyi -Hereyin ac olduunu- sunduunu dnebiliriz. Fakat ayn sutralarn baka blmlerinde Buda bizim sadece varolduu zaman acy tanyp, ac olmad zaman sevinci kabul lenmemizi istediini syler. Budann hitabeleri yazld zaman, yukardaki alnt acy kabullenme retisin den ve acy sona erdirme yolundan daha sk grld iin, hereyi ac olarak grme yaygn bir uygulamayd herhalde. Daimi olmama, bunun sonucunda ac, bunun sonu cunda z-szlk tartmas mantkszdr. Elbette, eer bireyin daimi veya bir z olduuna inanyorsak, bu nun daimi olmadn ve ayr bir z olmadn kefet tiimizde ac ekebiliriz. Fakat pek ok metinde ac da imi olmamann ve z-szln yansra, Dharma Mhrnden (2) biri olarak kabul edilir. Acy daimi olma ma ve z-szlk ile ayn seviyeye koymak bir hatadr. Daimi olmama ve z-szlk evrenseldir. Bunlar hereydeki bir damgadr. Ac ise deildir. Bir masann da imi olmadn ve aa, yamur, gne, marangoz v.s. gibi masa olmayan unsurlardan ayr bir z olmadn anlamak zor deildir. Fakat bu ac mdr?Bir masa bize ancak ona daimilik veya ayrlk atfedersek ac verir.
(2) Dharma Mhr hakkndaki aklama iin 18. blme bkz.

Belli bir masaya balandmzda bize ac ektiren ma sa deildir. Ballmzdr. fkenin daimi ve ayr bir z olmadnda ve strapla, acyla dolu olduunda hemfikir olabiliriz, fakat bir masann veya bir iein s trapla, acyla dolu olduunu sylemek gariptir. Buda alametlere kaplmamamz iin bize daimi olmamay ve z-szl retti. Tr Ac teorisi strabn, acnn evrensellemesini dorulama abasdr. Yaamda ne sevin kald ki? Se vinci nirvanada buluruz. Bir ka sutrada Buda acdan ziyade, fikir ve kavramlarmz tmyle yok etme sevin ci olan nirvanann Dharma Mhrnden biri olduu nu retti. Bu Kuzey Aktarmndaki Samyukta Agama da drt kez belirtilir. (3) Yine baka bir sutradan alntda Nagarjuna nirvanay Dharma Mhrnden biri ola rak belirtiyordu (4) Bana gre, kavramlarn yaratt en gellerin olmad bir durum tahayyl etmek hereyi s trap, ac olarak grmekten daha kolaydr. Umarm alimler ve bu yoldaki uygulamaclar hereyin daimi ol mamakla, z-szlkle ve nirvanayla damgaland re tisini kabul etmeye balar ve hereyin ac, hereyin st rap olduunu dorulamak iin ok fazla bir aba gster mezler. Budann retisine dair baka bir yaygn yanl an lama da tm strabmza, tm acmza iddetli arzunun neden olduudur. Dharma arkn Dndrme stne Vaaz da Buda iddetli arzunun strabn nedeni olduunu syle di, fakat bunu iddetli arzu bedbahtlk (kleshas) listesin de birinci srada olduu iin syledi. Eer aklmz kullanrsak iddetli arzunun acnn bir nedeni olabileceini grebiliriz, fakat fke, cehalet, phe, kibir ve yanl g
(3) Tsa A Han (Taisho 99) (4) Mahaprajnaparamita Shastra. Bkz. Etienne Lamotte, Le Traite de La Granite Verin de Sagesse (Louvain, Belika: Institut Orientaliste, 1949)

rler gibi dier bedbahtlklar da ac ve straba neden olabilir. Acmzn byk ksmndan yanl alglamaya neden olan cehalet sorumludur. Sutralar daha ksalt mak ve ezberlenmesini daha kolaylatrmak iin, tm listeyi temsil etmesi iin ounlukla bir listedeki ilk madde kullanld. rnein pek ok sutrada alt duyu or gann (5). temsil etmesi iin gzler szc ve Be K meyi (skandha) (6) temsil etmek iin de ounlukla biim szc kullanld. Eer strabmzn nedenlerini tan maya alrsak, bunun bazen iddetli arzu, bazen de baka unsurlar nedeniyle ortaya ktn grrz. Ya am acdr demek ok fazla genellemedir. Istrabmzn, acnn nedeninin iddetli arzu olduunu sylemek ok basitletirmektir. yle demeliyiz, Bu strabn, bu ac nn temeli u bedbahtlktr ve sonra bunu gerek ismiy le adlandrmalyz. Eer karnmz aryorsa, buna karn ars demeliyiz. Eer bamz aryorsa, buna ba ar s demeliyiz. Acmzn nedenini ve kendimizi iyiletir menin yolunu baka nasl buluruz ki? Budann ac gereini rettii doru, fakat o ayn zamanda hereyin iinde olduu haliyle mutlu bir e kilde yaamn srdrme (drishta dharma sukha viharin)(7) gereini de retti. Uygulamada baarl olmak iin, hereyin ac olduunu dorulamaya almaya son ver meliyiz. Aslnda, herhangi bireyi dorulamaya al maya son vermeliyiz. Eer ac gereine dikkatimizle dokunursak, strabmz, acmz bunun zel nedenleri ni ve bu nedenleri ortadan kaldrp acmza, son verme nin yolunu anlayp tanyabiliriz.

(5) Alt duyu organ: gzler, kulaklar, burun, dil, beden ve zihin. (6) Be Kme bir insan oluturan unsurlardr, yani biim, duygular, alg lar, zihinsel oluumlar ve bilin. Bkz. 23. blm (7) Samyutta Nikaya V, 326 ve daha baka pek ok yerler.

6. Blm

Durdurma, Sakinleme, Dinlenme, yileme


Budist meditasyonun iki yn vardr -shamatha ve vipashyana. Biz vipashyanann (derinine bakma) nemi ni vurgulama eilimindeyiz, nk bu bize igr salar ve bizi acdan, mutsuzluklardan ve yanlsamalardan zgrletirir. Fakat shamatha (durdurma) uygulamas esastr. Eer duramazsak igr kazanamayz. Zen retisinde bir adamla at hakknda bir hikaye vardr. At drt nala komaktadr ve ata binen adam nemli bir yere gidiyormu gibi grnr. Yolun kenarn da duran baka bir adam barr, Nereye gidiyorsun? ve at stndeki adam yantlar, Bilmiyorum! Ata sor! Bu ayn zamanda bizim hikayemizdir. Bir ata biniyoruz, nereye gittiimizi bilmiyoruz ve duramyoruz. At bizi e ken alkanlk enerjisidir ve biz gszzdr. Her za man koarz ve bu bir alkanlk haline gelmitir. S rekli mcadele ederiz, uykumuzda bile. Kendi iimizde savatayzdr ve bakalaryla da kolayca savaa girebi liriz. Durdurma sanatn -dncemizi, alkanlk enerjile rimizi, unutkanlmz, bizi yneten gl duygular durdurmay- renmeliyiz. Bir duygu iimizde frtna gibi estii zaman huzurumuz olmaz. Televizyonu aarz, sonra kapatrz. Elimize bir kitap alr, sonra brakrz.
30

Bu alkantl durumu nasl durdurabiliriz? Korkumu zu,umutsuzluumuzu, fkemizi, iddetli arzumuzu na sl durdurabiliriz? Dikkatli soluma, dikkatli yrme, dikkatli glmseme ve anlamak iin derine bakma a lmas yaparak durdurabiliriz. Dikkatli olduumuz, imdiki anla derinden temas ettiimiz zaman, bunun sonular anlay, kabullenme, sevgi ve strab uzaklatrp sevin getirme arzusudur. Fakat alkanlk enerjilerimiz ounlukla irademiz den daha gldr. stemediimiz eyleri syler ve ya parz ve ardndan piman oluruz. Kendimize ve baka larna ac ektiririz ve pek ok zarar veririz. Bir daha yapmayacamza yemin edebiliriz, fakat tekrar yapa rz. Neden? nk alkanlk enerjilerimiz (vashana) bi zi iter. Bu ykm srecini durdurmak amacyla alkanlk enerjimizi tanmak iin dikkat enerjisine ihtiyacmz vardr. Alkanlk enerjisi ortaya kt zaman bunu ta nma kapasitesine dikkat ile sahip oluruz. Merhaba, alkanlk enerjim, senin orada olduunu biliyorum! Eer sadece ona glmsersek gcnn byk ksmn kaybeder. Dikkat alkanlk enerjimizi tanmamz salayan ve onun bize hakim olmasn nleyen enerjidir. Unutkanlk bunun kartdr. Bir fincan ay ieriz, fakat bir fincan ay itiimizi bilmeyiz. Sevdiimiz in sanla otururuz, fakat onun orada olduunu bilmeyiz. Yrrz, fakat gerekten yrmyoruzdur. Gemi ya da gelecei dnerek baka bir yerlerdeyizdir. Alkan lk enerjimizin at bizi tar ve biz onun esiriyizdir. At durdurup zgrlmz talep etmemiz gerekir. Dik kat yaptmz hereyi aydnlatmaldr, bylece unutkanln karanl ortadan kalkar. Meditasyonun shamatha-ilk ilevi durdurmaktr. Shamathann ikinci ilevi sakinletirmedir. Gl

bir duygu hissettiimizde, eylemde bulunmann tehlike li olabileceini biliriz, fakat kendimizi tutacak gce ya da zihin netliine sahip deilizdir. Nefes alp verme, edimlerimizi durdurma ve duygularmz sakinletirme sanatn renmeliyiz. Bir mee aac gibi salam ve sa bit olmay ve frtnayla bir o yana bir bu yana eilmemeyi renmeliyiz. Buda bedenimizi ve zihnimizi sakinle tirip onlarn derinlerine bakmamza yardm edecek pek ok teknik retti. Bunlar be aamada zetlenebilir: 1. Farkna varmak- Eer fkeliysek yle deriz, Bu fkenin benim iimde olduunu biliyorum. 2. Kabullenme- fkeliyken bunu inkar etmeyiz. Ola n kabul ederiz. 3. Kucaklama- Bir annenin alayan bebeini tutmas gibi fkemizi kollarmzn arasnda tutarz. Dikka timiz duygumuzu kucaklar ve bu bile tek bana fkemizi ve bizi sakinletirebilir. 4. Derinine bakma- Yeterince sakinletiimizde bu fkeyi neyin dourduunu, bebeimizin rahatszl na neyin neden olduunu anlamak iin derinine bakabiliriz. 5. gr- Derinine bakmann meyvas, fkemizi ya ratan, bebeimizin alamasna neden olan pek ok birincil ve ikincil neden ve artlar anlamaktr. Belki bebeimiz atr. Belki ocuk bezi derisini skyordur. fkemiz arkadamz bizimle hi ho ol mayan bir ekilde konutuunda balamt ve birdenbire bugn onun hi de iyi olmadn nk babasnn lmek zere olduunu hatrlarz. Istra bmza neyin neden olduuna dair igrler kaza nana dek bu ekilde dnrz. gryle, bu du rumu deitirmek iin ne yapacamz ve ne yap mayacamz biliriz. Sakinlemeden sonra shamathann nc ilevi

dinlenmedir. Farzedelim bir adam nehrin kysnda dur mu havaya bir akl ta atyor ve ta nehre dyor. aklta yavaa batar ve hi aba gstermeden nehir yatana ular. aklta bir kez dibe indi mi suyun akp gemesine izin vererek dinlenir. Oturma meditasyonu yaparken tpk bu aklta gibi dinlenmemize izin vermeliyiz. Doal bir ekilde oturma pozisyonuna bat mamza izin verebiliriz -hi aba gstermeden, dinlene rek. Bedenimizin ve zihnimizin dinlenmesine izin vere rek dinlenme sanatn renmemiz gerekiyor. Eer be denimizde veya zihnimizde yara varsa iyileebilmeleri iin dinlenmemiz gerekir. Sakinleme dinlenmemizi salar ve dinlenme iyile menin bir n kouludur. Ormanda hayvanlar yaralan dklar zaman yatacak bir ver bulur ve gnlerce dinle nirler Yiyecek veya baka birey dnmezler. Sadece dinlenirler ve ihtiyalar olan ifay alrlar. Biz insanlar hastalandmzda sadece kayglanrz! Doktor ve ila ararz, fakat durmayz. Tatil iin deniz kenarna veya dalara gittiimiz zaman bile dinlenmeyiz ve ncekin den daha yorgun olarak dneriz. Dinlenmeyi renmeli yiz. Yatmak tek dinlenme pozisyonu deildir. Yrme ya da oturma meditasyonu yaparken de dinlenebiliriz. Meditasyonun ar bir alma olmas gerekmez. Sadece bedeninizin ve zihninizin ormandaki hayvan gibi din lenmesine izin verin. Mcadele etmeyin. Birey elde et me zorunluu yok. Ben bir kitap yazyorum, fakat m cadele etmiyorum, dinleniyorum da. Ltfen sevinli, fa kat dinlendirici bir ekilde okuyun. Buda der ki, Benim Dharmam almama almasdr.(1) Sizi yormayacak ekilde aln, fakat bedeninize, duygularnza ve bilin cinize bir dinlenme ans verin. Eer dinlenmelerine izin verirsek bedenimiz ve zihnimizin kendini iyiletir me kapasitesi vardr.
(1) Dvachatvarimshat Khanda Sutra (Krkiki Blmlk Sutra). Taisho 789.

Durdurma, sakinleme ve dinlenme iyilemenin n koullardr. Eer durduramazsak, bu ykm sreci s rer. Dnyann iyilemeye ihtiyac var. Bireylerin, toplu luklarn ve uluslarn iyilemeye ihtiyac var.

7. Blm

Acmza Dokunmak
Dharma arkn Dndrme stne Vaazn Pali uyarlamasnda Buda be keie yle der,
Bu Drt Yce Geree dair igr ve anlay, olduk lar gibi, aamas ve oniki yn ile tam olarak kavranmamsa, tanrlar, maralar, brahmalar, sofular, brahmanlar ve insanlaryla bu dnyada kimsenin en yksek uyan kavram olduunu sy leyemem. Keiler, Bu Drt Yce Geree dair igr ve anlay, olduklar gibi, aamas ve oniki yn ile tam olarak kavranmsa, tanrlar, maralar, brahmalar, sofular, brahmanlar ve insanlaryla bu dnyada birinin en yksek uyan kavram ol duunu syleyebilirim.

Bu sutrann ince uyarlamasnda Buda yle der,


Keiler, Drt Gerein her biri balamnda arkn dnnn deneyimlenmesi anlayn gzlerini ortaya karr ve bu nedenle tm devirlerin tanrla r, ruhlar, shramanalar ve brahmanlarndan n ce ben btn bedbahtlklar, tm aclar yktm ve tam uyana tam aydnlanmaya ulatm.

Dharma ark oniki kez -Drt Yce Gerein herbiri iin kez- harekete geirildi. Drt Yce Gerei, sadece zihinsel olarak deil deneyimsel olarak da anlamak iin arkn oniki dnn uygulamalyz. lk dne "Kab ullenme" denir. Bireyin yanl oldu unu hissederiz, fakat bunun ne olduunu tam olarak syleyemeyiz. Kamak iin bir abada bulunuruz, fakat kaamayz. Acmz reddetmeye alrz, fakat acmz sebat eder. Buda ac ekmenin ve ac ektiimizi bilme menin, hayal edilemeyecek kadar byk bir arlk ta yan bir katrn dayand ykten ok daha ac verici ol duunu sylyordu. lk olarak ac ektiimizi anlamal, sonra bunun esasnn fiziksel, fizyolojik veya psikolojik olup olmadn belirlemeliyiz. Acmzn tehis edilmesi gerekir. Istrabmz, acmz tanma ve tehis etme bir dokto run bir hastal tehis etmesine benzer. Doktor yle der, Buraya basnca aryor mu? ve biz deriz ki, Evet, bu benim acm. yle olmaya balad. Yreimizdeki yaralar meditasyonumuzun nesnesi olur. Bunlar dokto rumuza gsteririz ve bunlar Budaya gsteririz, yani bunlar kendimize gsteririz. Istrabmz bizizdir ve ona mfik bir ekilde ve zor kullanmadan davranmalyz. Korkumuzu, nefretimizi, kederimizi ve fkemizi kucaklamalyz. Sevgili strabm, orada olduunu biliyorum. Ben senin iin buradaym ve sana bakacam. Acmz dan kamay brakrz. Tm cesaret ve efkatimizle onu tanr, tespit eder ve tehis ederiz. arkn ikinci dnne Tevik denir. Acmz tan yp tehis ettikten sonra, bunun gerek doasn, yani nedenlerini anlamak iin bunun derinlerine bakarz. Doktor belirtileri inceledikten sonra yle der, Bunun iyice derinine bakaym. Bu hastalk anlalabilir. Test leri yapmas ve ne yediimizi, tavrlarmz, zamanmz

nasl geirdiimizi v.s. incelemesi bir haftasn alabilir. Fakat o hastalmz anlamaya kararldr. Acmzn -depresyon, hastalk, zor bir iliki veya korku- anlalmas gerekir ve bir doktor gibi bunu anlama ya kararlyzdr. Oturma ve yrme meditasyonu yapa rz ve arkadalarmzn, veya eer varsa ustamzn, des teini ve rehberliini talep ederiz. Bunu yaparken ac mzn nedenlerinin bilinebildiim grr ve bunun teme line inmek iin her abay gsteririz. Bu aamada al mamz hala aksayabilir (ashrava). arkn nc dnne Kavrama denir ve Bu ac anlald eklinde ifade edilebilir. abalarn ikinci d n srasnda baladn kavrarz. Doktor bize hastal n ismini ve tm zelliklerini syler. Birinci Yce Ger ei inceledikten, dndkten ve uyguladktan sonra, acmzdan kamay kestiimizi kavrarz. imdi acmz: belli bir isimle adlandrp tm zelliklerini tehis edebi liriz. Tek bana bu bile bize hi aksaklk olmadan (anashrava) mutluluk ve sevin getirir. Hastalmz baarl bir ekilde tehis ettikten son ra bile bir sre kendimize ac yaratmay srdrrz. Szlerimiz, dncelerimiz ve edimlerimizle yangna krkle gideriz ve bunu anlamayz bile, ikinci Yce Ger ek arknn ilk dn Kabullenmedir: Ac yaratma ya devam ediyorum. Buda yle diyordu, Birey ortaya kt zaman onun mevcudiyetini kabul etmeli ve doa snn derinlerine bakmalyz. Derinine baktmz za man bunun ortaya kmasna yardm eden ve onu besle meyi srdren besin trlerini kefederiz.(1) Sonra bizi mutlulua veya acya yneltebilen drt besin trn ay rntlaryla aklad -yenilebilen yiyecekler, duyusal iz lenimler, niyet ve bilin.
(1) Samyutta Nikaya II, 47. Bkz. s.291, Doru Gr stne Vaaz.

arkn Oniki Dn
Drt Yce Gerek Ac Oniki Dn Kabullenme: Bu Ac. Tevik: Ac anlalmal. Kavrama: Ac anlald. Acnn douu Kabullenme: Bizi acya gtren adi bir yol var. Tevik: Bu adi yol anlalmal. Kavrama: Bu adi yol anlald. Acnn kesilmesi (honutluk) Kabullenme: Mutluluk mmkndr. Tevik: Mutlulua ulalmal. Kavrama: Mutlulua ulald. Sevin, mutluluk nasl doar Kabullenme: Mutlulua gtren yce bir yol var. Tevik: Bu yce yol yaanmal. Kavrama: Bu yce yol yaanyor. ekil 2

lk besin yenilebilir yiyeceklerdir. Yediklerimiz veya itiklerimiz zihinsel veya fiziksel acya yaratabilir. Sa lkl olanla zararl olan ayrt edebilmeliyiz. Alveri ederken, yemek piirirken ve yerken Doru Gr uy gulamamz gerekir. Buda yle bir rnek verir. Gen bir iftle iki yandaki ocuklar l gemeye alyorlard ve yiyecekleri bitti. Uzun uzun dndkten sonra, ebe veynler yaayabilmeleri iin ocuklarn ldrp yeme leri gerektiini anladlar. Eer bebeklerinin etinden her gn u kadar porsiyon yerler ve geri kalann kurumas iin srtlarnda tarlarsa bunun yolculuun geri kalan

ksm iin yeterli olacan hesapladlar. Fakat bebekle rinin etinden yedikleri her lokmada ift aladka ala maya balad. Buda bu hikayeyi anlattktan sonra yle sordu, Sevgili arkadalarm, sizce gen ift ocuklar nn etini yemekten holand m? Hayr, Efendimiz, oullarnn etini yemekten holanmalar mmkn de ildi. Buda dedi ki, Yine de pek ok insan ana babas nn, ocuklarnn ve torunlarnn etini yiyor ve bunu bil miyorlar.(2) Acmzn ou dikkatle yememekten gelir. Bedenimi zin ve ruhumuzun refahn ve saln koruyacak ekil de yemenin yollarn renmeliyiz. Sigara ve iki itii miz veya zehirli maddeler tkettiimiz zaman kendi ak cierlerimizi, karacierimizi ve kalbimizi yiyoruzdur. Eer ocuklarmz varsa ve bunlar yapyorsak o cuklarmzn etini yiyoruzdur. ocuklarmzn bizim salkl ve gl olmamza ihtiyac vardr. Yiyeceimizi nasl yetitirdiimizi grmek iin deri nine bakmalyz, bylece ortak refahmz koruyacak, acmz ve dier trlerin acsn en aza indirgeyecek ve yeryznn hepimiz iin bir yaam kayna olmay sr drmesine izin verecek ekilde yemek yiyebiliriz. Eer yemek yerken canl varlklara ya da evreye zarar verir sek kendi kzlarmzn ve oullarmzn etini yeriz. Hep birlikte derinine bakmamz ve nasl yenileceini, ne ye nileceini ve neye direnileceini irdelemeliyiz. Bu ger ek bir Dharma irdelemesi olur. kinci tr besin duyusal izlenimlerdir. Alt duyu or ganmz -gzler, kulaklar, burun, dil, beden ve zihin- du yu nesneleriyle srekli temas (sparsha) iindedir ve bu temaslar bilincimiz iin besin olur. Bir ehirde araba s rerken gzlerimiz pek ok ilan grr ve bu imgeler bilin(2) Oul Eti stne Vaaz, Samyukta Aama 373 (Taisho 99). Ayn zaman da Samyutta Nikaya II, 97.

cimize girer. Bir dergi aldmzda yazlar ve reklamlar bilincimiz iin besindirler. imizde mlkiyet, seks ve yi yecee kar iddetli arzu uyandran reklamlar zehirle yici olabilir. Gazeteyi okuduktan, haberleri dinledikten veya bir sohbet yaptktan sonra eer kendimizi kaygl ve ypranm hissedersek zehirli maddelerle temasa getiimizi biliriz. Filmler gzlerimiz, kulaklarmz ve zihnimiz iin be sindir. Televizyon seyrettiimiz zaman program bizim besinimizdir. Gnde be saatlerini televizyon seyrede rek geiren ocuklar ilerindeki olumsuz iddetli arzu, korku, fke ve iddet tohumlarn sulayan imgeleri yiyorlardr. Bizler bedenimizin ve bilincimizin refahn a lan ve zehirli olan o kadar ok biime, renge, sese, koku ya, tada, nesneye ve fikre maruz kalyoruz ki. Umutsuz luk, korku veya depresyon hissettiimiz zaman bunun nedeni duyusal izlenimleriniz araclyla ok fazla ze hirli madde yememiz olabilir. iddet ieren salksz filmlerden, televizyon programlarndan, dergilerden ve oyunlardan korunmas gereken sadece ocuklar deil dir. Bunlar bizi de zehirleyebilir. Eer dikkatliysek, korku, nefret ve iddet zehirleri mi yuttuumuzu, yoksa bakalarna yardm etmek iin kararll, efkati ve anlay tevik eden yiyecek ler mi yediimizi biliriz. Dikkatlilik stne uygulama yaparak, unu dinlemenin, buna bakmann veya una dokunmann kendimizi hafif ve huzurlu hissettirirken, unu dinlemenin, buna bakmann veya una dokunma nn kendimizi depresyon iinde, kaygl veya zgn his settirdiini biliriz. Bunun sonucunda neyle temas iinde olmamz ve neden kanmamz gerektiini biliriz. Deri miz bizi bakterilerden korur. Antikorlar bizi iimizdeki istilaclara kar korur. Bilincimizin buna eit olan yn lerini kendimizi bizi zehirleyebilecek olan salksz du yu nesnelerinden korumak iin kullanmamz gerekir.

Buda yle etkili bir imgelem ortaya koydu: Bir ine in ylesine berbat bir deri hastal var ki sanki artk derisi yok gibi. Onu eski bir duvara veya yal bir aaca yaklatrdnzda aacn kabuundaki btn canl var lklar dar kyor , inein gvdesine yapyor ve onu emiyor. nei suya gtrdmzde ayn ey oluyor. Srf havaya maruz kaldnda bile kk bcekler gelip onu emiyor. Sonra Buda yle dedi, Bizim durumumuz da byle. Bizler her trl istilaya -imgelere, seslere, kokulara, temasa, fikirlere- maruzuz ve bunlarn ou iimizdeki gl arzular, iddeti, korku ve umutsuzluu besliyor. Buda kendimizi korumamz iin duyu kaplarmzdan her birinin nne bir nbeti, yani dikkati koymamz tavsiye ediyordu. Yutmak zere olduunuz her besine bakmak iin Buda gzlerini kullann. Eer bunun zehir olduunu grrseniz, ona bakmay, dinlemeyi, tatmay ya da dokunmay reddedin. Sadece gvenli olduundan emin olduklarnz aln. Be Dikkat almas(3) ok yar dmc olabilir. Kendimizi korumak ve hayatta kalma stratejilerini tartmak iin bireyler, aileler, ehirler ve bir ulus olarak bir araya gelmeliyiz. inde bulunduu muz bu tehlikeli durumdan kmak iin dikkat alma s ortak olmaldr. nc tr besin irade, niyet veya istentir -iimizdeki istediimiz eyi elde etme arzusudur. rade tm edimlerimizin temelidir. Eer mutlu olmamzn yolunun byk bir irketin bakan olmak olduunu dnyor sak, sylediimiz veya yaptmz herey bu hedefi ger ekletirmeye ynelik olacaktr. Uyurken bile bilincimiz bunun stnde almay srdrr. Veya bizim ve aile(3) Bkz. Thich Nhat Hanh, I'm a Future to be Possible: Commentaries on the Five Mindfulness Trainings, Gzden geirilmi bask (Berkeley: Parallax Press, 1998). Ayn zamanda bkz. bu kitaptaki 12. ve 13. blmler.

41

mizin tm strabnn nedeninin gemite bizi yanltan biri olduuna inanabiliriz. Ancak bu kiiye zarar verin ce mutlu olacamza inanrz. Yaantmz sadece bu in tikam arzusuyla motive olur ve sylediimiz herey, planladmz herey bu kiiyi cezalandrmak iindir. Geceleri bu intikam hakknda rya grr ve bunun bizi fke ve nefretimizden kurtaracan dnrz. Herkes mutlu olmak ister ve iimizde bizi mutlu ede ceini dndmz eye doru iten gl bir enerji vardr. Fakat bu yzden ok ac ekebiliriz. Mevki, inti kam, zenginlik, n veya mlkiyetin genellikle mutlulu umuza engel oluturduuna dair igr kazanmalyz. Bu tr eylerden kurtulma istei beslemeliyiz, bylece her zaman elde edilebilen yaamn mucizelerinden -ma vi gkyznden, aalardan, gzel ocuklarmzdanzevk alabiliriz. ya da alt ay boyunca dikkatli yr dkten, dikkatli oturduktan ve dikkatli baktktan sonra iimizde derin bir gereklik vizyonu, daha derin bir ig r doar ve orada olma, u andaki yaamdan zevk alma kapasitesi bizi tm drtlerden kurtarr ve bize gerek mutluluk verir. Bir gn Buda ve bir grup kei birlikte dikkatle ye mek yemeyi bitirdikten sonra ok heyecanl bir ifti yanlarna gelip yle sordu, Keiler, ineklerimi grd nz m? Byle bir talihsizlikle nasl ba edebileceimi bilmiyorum. Buda ona, Ne oldu? diye sordu. Adam Keiler, bu sabah oniki ineimin hepsi de kat. Ve bu yl btn susamlarm bcekler yedi! dedi. Efendi, biz senin ineklerini grmedik. Belki teki tarafa gittiler. dedi Buda. ifti o tarafa doru gittikten sonra Buda Sanghasna dnp dedi ki, Arkadalarm, yeryznde ki en mutlu insanlar olduunuzu biliyor musunuz? Kay bedecek ineiniz veya susamnz yok. Her zaman daha ok biriktirmeye alrz ve bu ineklerin varoluumuz iin elzem olduunu dnrz. Aslnda bunlar bizi

mutlu olmaktan alkoyan engeller olabilir. neklerinizi brakn ve zgr olun. neklerinizi brakn ki gerekten mutlu olabilesiniz. Buda baka bir etkili bak as daha sunmutu: ki kuvvetli adam nc bir adam atee atmak iin s rklyor. Adam kar koyamyor ve sonunda onu yanan korlara atyorlar. Buda bu kuvvetli adamlarn kendi irademiz olduunu sylyordu. Ac ekmek istemeyiz, fakat derinlere gml alkanlk enerjilerimiz bizi ate e srkler. Buda irademizin bizi zgrleme, huzur ve efkat ynne mi, yoksa ac ve mutsuzluk ynne mi it tiini anlamak iin irademizin doasnn derinlerine bakmamz tavsiye ediyordu. Tkettiimiz niyet-besini trlerini grebilmeliyiz. Drdnc tr besin bilintir.(4) Bilincimiz bizim ge miteki edimlerimiz ile aile ve toplumumuzun gemi edimleri tarafndan ekilen tm tohumlarn bileimidir. Her gn dncelerimiz, szlerimiz ve edimlerimiz bi lincimizin denizine akar ve bedenimizi, zihnimizi ve dnyay yaratr. Bilincimizi sevgi, efkat, sevin ve va kar olan Drt Snrsz Zihini(5) uygulayarak veya agz llk, nefret, cehalet, phe ve gururla besleyebiliriz. Bilincimiz srekli olarak, gece gndz yer ve onun t kettikleri yaammzn z olur. Yuttuumuz besinlere ok dikkat etmeliyiz.(6) Buda bunu resmetmek iin baka bir dramatik imge
(4) Bkz. s.12, 4. blm, dipnot.1

(5) Bkz. Blm 22 (6) 255 ylnda Vietnaml meditasyon ustas Tang Hi bilincimizin alt du yu nehrimizin iine dkld bir okyanusa benzediini retti. Zihni miz ve bedenimiz bilinten gelir. Bunlar kendimiz ve evremiz tarafn dan biimlenir. Yaantmzn bilincimizin bir tezahr olduu sylene bilir. Bilincimizin tkettii besin nedeniyle biz olduumuz kiiyizdir ve evremiz byledir. Esasnda, bedenimize soktuumuz yenilebilir besin ler, duyusal izlenimler ve niyet hepsi bilincimizde son bulur. >

lem daha sunmutur: Tehlikeli bir katil yakaland ve kraln nne getirildi ve kral onu hanerlenerek lme mahkum etti. Onu avluya gtrn ve bedenine yz keskin bak sokun. le vakti bir muhafz yle bildir di, Majesteleri, hala yayor. Kral dedi ki, yz defa daha hanerleyin. Akam muhafz krala yine Majeste leri, hala lmedi diye bildirdi. Kral nc bir emir ver di, Krallktaki en keskin yz ba saplayn. Sonra Buda yle dedi, Biz de genellikle bilincimizle byle u rarz. Bilincimize zehir aldmz her seferinde bu kendimizi yz keskin bakla hanerlemek gibidir. Ac ekeriz ve acmz etrafmzdakilere yaylr. Birinci Yce Gerein ilk dnn uyguladmz zaman acy ac olarak kabul ederiz. Eer zor bir iliki yayorsak, Bu zor bir iliki diye kabul ederiz. Uygula mamz, strabmzla, acmzla birlikte olmak ve ona iyi bakmaktr. kinci Yce Gerein ilk dnn uygula dmz zaman acmz neyle beslediimizi grmek iin acmzn doasnn derinlerine bakarz. Acmza katkda bulunan son bir ka yl, son bir ka ay nasl yaadk? Aldmz besinleri tanmal ve tehis edip gzlemeliyiz, Byle dndm, byle konutuum, byle dinledi im ya da byle edimde bulunduumda acm artyor. kinci Yce Gerei uygulamaya balayana kadar kendi mutsuzluumuzdan dolay bakalarn sulama eilimindeyizdir. Derinlemesine bakmak, derinlemesine yaamak ce--> Cehaletimiz, fkemiz ve zntmz bilin denizine geri akar. Her gn bilincimizi beslediimiz besin trlerini bilmeliyiz. Vijnana (bilin) olgun latnda yeni bir yaam biimi, nama rupa (zihin/beden) ortaya kartr. Rupa bizim bedenimiz ve fiziksel ynmzdr, nama ise zihnimiz ve zi hinsel ynmzdr. Beden ve zihin bilincimizin tezahrleridir ve bilin cimiz bu besin trlerinden olumutur, iimizdeki Be Unsura (skandha) bakmalyz -biim, duygu, alg, zihinsel oluumlar ve bilin. Bunlar nama rupadr. Be Unsurun birincisi rupadr ve dier drd namadr. Bunlarn hepsi alayavijnanann, ariv bilincimizin rndr.

saret ister. Eer isterseniz bir kat kalem kullanabilir siniz. Oturma meditasyonu srasnda, eer acnn bir nedenini aka grebilirseniz yazn. Sonra kendinize yle sorun, Bu acy besleyecek ve srdrecek ne tr besinler aldm? Aldnz besin trlerini kavramaya baladnz zaman alayabilirsiniz. Tm gn boyunca gerekten hazr olmak, tpk bir annenin bebeini tuttu u gibi acnz kucaklamak iin dikkat enerjinizi kulla nn. Dikkat olduu srece zorluklarla yaayabilirsiniz. Uygulama sadece kendi dikkatinizi, younlamanz (konsatrasyon) ve bilgeliinizi kullanmak demek deil dir. Bu yoldaki arkadalarnzn ve ustanzn dikkatin den ve bilgeliinden de yararlanmalsnz. Bir ocuun bile grebildii, fakat bizim gremediimiz eyler var dr, nk kendi fikirlerimize hapsolmuuzdur. Yazdk larnz bir arkadanza verin ve bu konuda onun gz lemlerini ve igrlerini sorun. Eer bir arkadanzla oturup acnzn kkenlerini kefetmeye kararl bir ekilde aka konuursanz, eninde sonunda bunlar aka grrsnz. Fakat eer acnz kendinize saklarsanz her gn daha da byye bilir. Srf acnzn nedenlerini grmek bile yknz hafifletir. Budann byk izdeilerinden biri olan Shariputra yle demitir, Bir ey ortaya kt zaman, eer bunun kkenini ve bunu besleyen besini anlayarak, gerekliin yreinde ona derinlemesine bakarsak, ar tk zgrleme yolundayzdr. Istrabmz tanyp ne denlerini grebildiimizde daha huzurlu ve sevinli olu ruz ve artk zgrleme yolundayzdr. kinci Yce Gerein ikinci aamas olan Tevikte, ac ekmemize neden olan besinleri almay kesersek gerek mutluluun mmkn olduunu aka grrz. Eer bedenimizin yeme, uyuma veya alma eklimiz den dolay ac ektiini biliyorsak, daha salkl ekilde yemek, uyumak veya almak iin yemin ederiz. Kendi

mizi acmzn nedenlerine bir son vermek iin cesaret lendiririz. Ancak bunlar ayn ekilde yapmama konu sunda gl bir niyet besleyerek ark devinim iinde tutabiliriz. Dikkat bizim durmamza yardm edebilecek olan enerjidir. imdi aldmz besinleri inceleyip hangilerini yemeyi srdrp hangilerine direneceimize karar veri riz. Oturup arkadalarmzla, ailemizle ve bir topluluk olarak inceleriz bunlar. Yediklerimize dikkat etmek, bedenimizi ve zihnimizi korumak, ailelerimizi, toplumu ve evreyi korumak bizim iin irdelenecek nemli konu lardr. Dikkatimizi acmza ynelttiimiz zaman mutlu olma potansiyelimizi grrz. Acmzn doasn ve k yolunu grrz. Budann acy kutsal bir gerek olarak adlandrmasnn nedeni budur. Budizmde ac szc n kullandmz zaman, bize k yolunu gsterebi lecek tr acy kastederiz. Dikkatli yrme, dikkatli soluma, dikkatli oturma, dikkatli yeme, dikkatli bakma ve dikkatli dinleme gibi acmzla yzyze gelmemize yardm edebilecek pek ok uygulama vardr. Dikkatli bir adm bizim iimizdeki ve evremizdeki gzellii ve sevinci derinlemesine kavra mamz salayabilir. Onnc yzylda Vietnaml b yk bir meditasyon ustas olan Tran Thai Tong yle de mitir, Her admla, gerekliin yreine dokunursu nuz. Eer tm gn boyunca dikkatli yrme ve dikkat li dinleme uygulamas yaparsanz, ite bu eylem halin deki Drt Yce Gerektir. Acnn nedeni grldnde iyileme mmkndr. Bize ac veren besinleri almaktan kanmaya yemin edince, salkl besinleri almaya da yemin ederiz. kinci Yce Gerek arknn nc dn olan Kavramada, sadece yemin etmekle kalmaz, ayn za manda acmza neden olan besinleri almay da gerek ten keseriz. Baz insanlar acmza son vermek iin her-

eyi -beden, duygular, alglar, zihinsel oluumlar ve bi linci- kesmemiz gerektiini dnyorlar, fakat bu do- _ ru deil. kinci Yce Gerein nc aamas Ackt mda yerim. Yorulduumda uyurum eklinde tanmlanabilir. Bu aama kavrand zaman belli bir hafiflik ve zgrlk kazanlr. Yapmak istenilen dikkat alma laryla uyum iindedir ve kii kendisine ya da bakala rna zarar verecek hibir ey yapmaz. Konfys yle diyordu, Otuzumda kendi ayaklar mn stnde durabiliyordum. Krkmda artk hi phe beslemiyordum. Ellimde yeryznn ve gkyznn fermann biliyordum. Altmmda yola kar gelmeden istediimi yapabiliyordum. Zen geleneinde otlayan on kz resminin sonuncusu Ak Ellerle Pazar Yerine Girmek diye adlandrlr. stediiniz gibi gelip gitmek te zgrsnz. Bu edimsizlik edimidir. Artk ac ortaya kmaz .Bu taklit edebileceiniz bir aama deildir. Bu kavray aamasna kendi iinizde ulamanz gerekir. Ondokuzuncu yzyln sonunda Vietnamda, usta Nhat Dinh, bir da kulbesinde yaayp yalanan anne sine bakabilmesi iin kraldan ulusal tapnan bakeiliinden emekli olmak iin izin istedi. Pek ok kraliyet mensubu ustaya teklifte bulundu ve baka bir tapnak kurmas iin ona yalvard, fakat o byk bir huzur ve sevin iinde basit bir ekilde yaamay tercih etti. Bir gn annesi hasta dt ve balk yemek istedi. Usta pa zara gitti, satclardan balk istedi ve bal daa gtr d. Ona bakanlar, Budist bir kei bir balkla ne yapar ki? diye sordular. Fakat Usta Nhat Dinhin kavray na ulam biri kurallara kar gelmeden istediini ya pabilirdi. kinci Yce Gerein nc aamasnda sa dece kendiniz olmanz gerekin Biim nemli deildir. Fakat dikkatli olun!nce hakiki igr ve hakiki zgr lk olmaldr.

8. Blm

Sevinci (Huzuru) Kavramak


Diimiz ard zaman diimizin armamasnn mutluluk olduunu biliriz. Fakat sonra diimiz arma d zaman di armzn olmamasnn deerini bilme yiz. Dikkat uygulamas yapmak, zaten orada olan mut luluu takdir etmeyi renmemize yardm eder. Dik katle mutluluumuzun deerini biliriz ve mutluluu muzu daha uzatabiliriz. Psikoterapistlere her zaman yle sorarm, Neden hastalarnzla sadece acdan ko nuuyorsunuz? Neden zaten orada olan mutluluk to humlarna dokunmalarna yardm etmiyorsunuz? Psi koterapistlerin hastalarnn nc Yce Gerekle, ac y kesmekle temasa gemelerine yardm etmeleri gere kir. Ben onlar hastalarnn ilerindeki sevin tohumla rn sulamalar amacyla hastalaryla yrme ya da ay meditasyonu yapmaya tevik ediyorum. Ltfen kendinize sorun, imdeki sevinci ne besli yor? Bakalarnn iindeki sevinci ne besliyor? Kendi min ve bakalarnn iindeki sevinci yeterince besliyor muyum? Bunlar nc Yce Gerekle ilgili sorular dr. Zaten sahip olduunuz deerli mcevherlerden na sl zevk alnacan biliyorsanz acy kesmek -sevinmmkndr. Grebileceiniz gzleriniz, soluk alabilece iniz cierleriniz, yryebileceiniz bacaklarnz ve g lmseyebileceiniz dudaklarnz var. Ac ektiinizde durumunuza derinlemesine bakn ve zaten orada olan, zaten elinizde olan mutluluun artlarn bulun.

nc Yce Gerein ilk aamasna baladmzda zaten mutluyuzdur, fakat bunun tam olarak farknda deilizdir. Biz zgrz, fakat zgr olduumuzu bilmi yoruz. Genken gl ve salklyzdr, fakat bunu tak dir etmeyiz. Biri bize bunu sylemeye alsa bile sahip olduklarmz kavrayamayz. Ancak yrmekte zorluk ektiimiz zaman iki salkl bacaa sahip olmann ne kadar harika birey olduunu kavrarz. nc Yce Gerein ilk dn strabn olmamas ve huzurun ol mas olaslnn Tannmasdr. Eer u anda huzurlu ve sevinli deilsek en azndan gemite yaadmz huzur ve sevinci hatrlayabilir veya bakalarnn huzur ve sevincini gzleyebiliriz. Mutluluun mmkn oldu unu grrz. kinci dn kendimizi huzur ve sevin bulmaya Tevik Etmektir. Eer baheyle uramak istiyorsanz eilip topraa dokunmalsnz. Baheyle uramak bir uygulamadr, bir fikir deil. Drt Yce Gerei uygula mak iin size huzur ve sevin getiren eylere derinleme sine dokunmanz gerekir. Bunu yaptnzda, yeryzn de yrmenin, bulaklar ykamann ve bir arkada topluluuyla almann bir mucize olduunu anlars nz. En byk mucize canl olmaktr. Srf strabmzn acy ekmeye demediini kavrayarak strabmza son verebiliriz! Ne kadar ok insan umutsuzluk ve fkeyle kendini ldryor? O anda ellerinde mevcut olan engin mutluluu grmyorlar. Dikkat bu tr snrl gr a sna son verir. Buda kendi strabyla dorudan yzleti ve zgrleme yolunu kefetti. Ho eyleri kucaklamak iin ho olmayan eylerden kamayn. Ellerinizi yery zne koyun. Zorluklarla yzlein ve yeni mutluluk ye titirin. Bir rencim yle dedi, Partilere gittiimde insan lar eleniyor gibi grnyor. Fakat yzeyin altna bak tmda orada o kadar ok endie ve strap gryorum

ki. lk bata, sevinciniz, zellikle sadece acnz rten trde sevinciniz snrldr. Acnz kucaklayn, ona g lmseyin ve acnn iindeki mutluluk kaynan kefe din. Budalar ve bodhisattvalar da ac eker. Onlarla bi zim aramzdaki fark, onlarn aclarn nasl sevin ve efkate dntreceklerini bilmeleridir. yi bahvanlar gibi, onlar ieklerin lehine veya plerin aleyhine ay rm yapmazlar. p nasl iee dntreceklerini bi lirler. Acnz frlatp atmayn. Acnza dokunun. Onun la dorudan yzlein, sevinciniz daha da derinleir. Ac nn da sevincin de daimi olmadn biliyorsunuz. Sevin kazanma sanatn renin. Bu ekilde uygulama yapnca, nc Yce Gerein nc dnne, acnzla sevincin iki ayr ey olmadn Kavramaya gelirsiniz. Bu aamaya ulatnzda sevinciniz artk krlgan deildir. O gerek sevintir. Drdnc Yce Gerek acdan kma yoludur. nce doktor acmzn doasna derinlemesine bakar. Sonra acmz kesmenin mmkn olduunu onaylar ve bir k yolu salk verir. Drdnc Yce Gerek arknn ilk dnn uygulayarak, Sekiz Katl Yolun -Doru G r, Doru Dnme, Doru Konuma, Doru Edim, Doru Geim Arac, Doru Gayret, Doru Dikkat ve Doru Younlama- bizi acdan karabileceini, fakat henz bunu nasl uygulayacamz bilmediimizi Ka bul Ederiz. kinci dnte, kendimizi bu yolu uygulamaya Te vik Ederiz. Bu renme, dnme ve uygulamayla ger ekleir. Okuyarak, dinleyerek veya tartarak ren dike, rendiklerimizi uygulamaya dkecek yollar g rebilmek iin ak olmalyz. Eer renmenin ardndan dnme ve uygulama gelmiyorsa gerek bir renme deildir bu. Bu aamada, yolun yaantmzdaki gerek zorluklar
50

la her trl ilgisinin olduunu grrz. Gerek acmz la ilgili olmayan bir uygulama ihtiyacmz olan bir yol deildir. Pek ok insan yaamlarnda zor bir dnemde, yaamann sorumsuz bir ekilde aclarn nedeni olduu nu ve yaam ekillerini deitirerek aclarna bir son ve rebileceklerini grdkleri zaman uyanmtr. Dnm kademelidir, fakat bir kez acmzn nedenlerini grd mz zaman, tavrmz deitirmek ve acmza bir son vermek iin aba gsterebiliriz. Eer kalbimizin iyi a lmadnn ve buna alkol, sigara ve kolesteroln neden olduunun farkna varrsak, bunlar almay kesmeye alrz. Yolun ikinci aamasnda her gn zgrlkte bir art olur. rendiklerimi uygulamaya koyduka yol gerek olur. Buda bize acmz besleyen besinleri tanmamz ve sonra sadece bunlar almay kesmemizi neriyordu. Eli mizden geleni yaparz ve kardelerimizden bize yardm etmelerini isteriz. Zorluklarn kendi balarna uzakla masn bekleyemeyiz. Belli eyler yapmal ve belli ey leri yapmamalyz. Istrabmz beslemeyi kesmeye ka rar verdiimiz an huzura giden Sekiz Katl Yce Yol olan bir yol belirir nmzde. Buda bir doktordur. Bizi acmz ona gtrmeye davet etmesinin nedeni budur. Bizler de doktoruzdur. Zorluklarmz dntrmeye, huzurun mmkn olduunu onaylamaya azimli olmal yz. Buda huzura giden Sekiz Katl Yce Yolu tehis et ti ve bizi bu yolu izlemeye itti. Drdnc Yce Gerek arknn nc dn bu yolu uyguladmz Kabul lenmektir. Meditasyon retmeniniz size Bir elin sesi nedir ve ya Neden Bodhidharma Batdan geldi? gibi bir kung-an (koan) verdiinde kendinize yle sorabilirsiniz, bunun benim acmla- depresyonumla, korkumla ya da fkemlene ilgisi var? Eer bunun gerek sorunlarnzla bir ilgi

si yoksa bu ihtiyacnz olan yol olmayabilir. Sadece bir ka olabilir bu. Kung-anmz strabnz dntre cek bir ekilde aln. Bu acdr. Acnn aka grlmesi gerekir. Bu ac nn kklerinin aka anlalmas gerekir. Acnn nasl tezahr ettiini grdm, ierdiklerini ve kklerini gr dm. Bunlar sadece iddialar deil, uygulamalardr. eyleri olduklar gibi anlamak (yatha bhuta jnana) ya antmzdan ve uygulamamzdan doar. Kei Gavampati arkada olan keiin Acy gren kii acy oluturan eyi, acnn bitiini ve yolu da grr dediini duyunca yle ekledi, Ben kulaklarmla Bu dann yle dediini duydum, Bhikkhus, acy gren ki i acy oluturan eyi, acnn bitiini ve acnn sonuna gtren yolu da grr. Acy oluturan eyi gren kii acy, acnn sonunu ve yolu da grr. Acnn bitiini gren kii acy, acy oluturan eyi ve yolu da grr. Ac nn sonuna gtren yolu gren kii acy, acy oluturan eyi ve acnn bitiini de grr.(1) Olgular aras iliki Budann tm retilerinin nemli bir zelliidir. Birine dokunduunuzda hepsine dokunursunuz. Drt Yce Gerein olgular aras iliki doasn anla mak nemlidir. Drt Gerein birine derinlemesine bak tmzda dier n de grrz. Ac gereine derinle mesine baktmzda bu acnn nasl olutuunu gr rz. Ac gereine derinlemesine baktmzda, bu ac ya nasl son verip huzura dokunacamz grrz. Ac gereine derinlemesine baktmzda, yolun faydasn grrz. lk Kutsal Geree bakarak onun iinde kinci, nc ve Drdnc gerekleri grrz. Drt Yce Ger ek birdir. Yolu grmek iin ac ekmeliyiz. Acnn kayna, a
(1) Gavampati Sutta, Samyutta Nikaya V, 436

nn kesilmesi ve acy kesmeye gtren yolun hepsi ac nn yreinde bulunur. Eer acmza dokunmaktan kor karsak huzur, sevin ve zgrleme yolunu kavrayanla yz. Kamayn.. Acnza dokunun ve onu kucaklayn. Onunla bar yapn. Buda der ki, Acnzn nasl ortaya ktn bildiiniz an artk ondan kurtulma yolundasnzdr.(2) Eer neyin ortaya ktn ve nasl ortaya k tn bilirseniz artk kurtulu yolundasnzdr. Drt Yce Gerei yeniden resmedelim. Kesme, nc Yce Gerek acnn olmamas anlamna gelir, ki bu da mutluluk demektir. Kesme yerine sadece hu zur diyebiliriz. Eer byle dersek, Drdnc Yce Ger ei sel Huzura Gtren Sekiz Katl Yce Yol diye adlandrabiliriz. O zaman kinci Yce Gerei sadece acnn kkeni diye adlandrmak yerine, acya gtren adi bir sekiz katl yol, bir sekiz yanl uygulama yolu Yanl Gr, Yanl Dnme, Yanl Konuma, Yanl Edim, Yanl Geim Arac, Yanl Gayret, Yanl Dikkat ve Yanl Younlama- olduunu syleyebiliriz. am zn insanlarna faydal olmas iin Drt Yce Gerei aadaki gibi yeniden sralayabiliriz: 1. Huzur, mutluluk (geleneksel olarak 3 numara, acnn kesilmesi) 2. Huzura Gtren Sekiz Katl Yce Yol (geleneksel olarak 4 numara) 3. Ac (geleneksel olarak 1 numara) ve 4. Acya Gtren Adi Sekiz Katl Yol (geleneksel ola rak 2 numara, strabn domas) Eer Sekiz Katl Yce Yola uygun olarak yaarsak mutlulua ularz ve yaantmz sevin, rahatlk ve
(2) Samyutta Nikaya II, 47

mucizeyle dolar. Fakat eer yolumuz yce deilse, eer hayatmz yaay eklimizde iddetli arzu, nefret, ce halet ve korku varsa, sekiz katl adi yolu izliyorsak bu nun sonucu doal olarak ac olacaktr. Uygulama ac mzla yzlemek ve isel huzur yaratmak iin bunu d ntrmektir. Sekiz Katl Yce Yolu incelemeli ve bunu gnlk hayatmzda uygulamaya koymann yollarn renmeliyiz.

2. KISIM

Sekiz Katl Yce Yol

Sekiz Katl Yce Yol


Buda seksen yanda lmek zereyken Subhadda adnda gen bir adam onu grmeye geldi. Budann hiz metkar Ananda biriyle grmenin ustasn yoracan dnd, fakat Buda Subhaddann isteini duydu ve Ananda, ltfen onu ieri davet et, dedi. lrken bile Buda bir grme yapmak isteindeydi. Subhadda sordu, Muhterem efendimiz, Magadha ve Koshaladaki dier dini liderler tmyle aydnlanm mdr? Buda ok az zaman kaldn ve byle bir soru yu yantlamann deerli dakikalarn harcamak olaca n biliyordu. Bir retmene Dharma hakknda soru sor ma frsatn bulduunuzda yaamnz deitirebilecek bir soru sorun. Buda yle yantlad, Subhadda, tmy le aydnlanm olup olmamalar nemli deil. Sorun se nin zgrlemek isteyip istemediin. Eer istiyorsan, Sekiz Katl Yce Yolu uygula. Sekiz Katl Yce Yolun uyguland yerde sevin, huzur ve igr vardr.(1) Bu da Sekiz Katl Yolu ilk Dharma konumasnda ortaya koydu, krkbe yl Sekiz Katl Yolu retmeyi srdrd ve Subhaddaya yapt son Dharma konumasnda Se kiz Katl Yce Yolu gsterdi -Doru Gr, Doru D
(1) Mahaparinibbana Sutta, Digha Nikaya 16

nme, Doru Konuma, Doru Edim, Doru Geim Arac, Doru Gayret, Doru Dikkat ve Doru Younla ma.(2) Arya ashtangika marga (sekiz uzvun yce yolu) bu yolun sekiz unsurunun birlikte varolan doasn ortaya koyar. Her uzuv dier yedisini kapsar. Ltfen Sekiz Katl Yce Yolun unsurlarn gnlk yaamnza uygu lamak iin kendi zekanz kullann.

(2) Doru szcnn kullanm hakknda 3. blm, s,17de dipnot le bkz.

9. Blm

Doru Gr
Sekiz Katl Yce Yolun ilk uygulamas Doru Gr tr (samyag drishti). Doru gr hereyden nce Drt Y ce Gerein -acmz, acmzn olumas, acmzn dn trlebilecei olgusu ve dnm yolu- derinden anlalmasdr.Buda Doru Grn, acsn dntrebilen insanlar olduuna inanmak ve gvenmek olduunu sy ledi. Saygdeer Shariputra bunun olan eye aldmz drt besin trnden hangisinin sebep olduunu bilmek olduunu ekledi.(1) Shariputra Doru Gr salkl kkleri (kushala mula) salksz kklerden (akushala mula) ayrd etme yetisi olarak tanmlad. Hepimizin bilincinin derinliklerinde salkl ve salksz kkler -ya da tohumlar- vardr. Eer sadk biriyseniz, bu iinizde sadakat tohumu oldu u iindir. Fakat iinizde ihanet tohumunun da olmad n sanmayn. Eer sadakat tohumunuzun suland bir evrede yayorsanz sadk bir insan olursunuz. Fa kat eer ihanet tohumunuz sulanmsa, sevdiklerinize bile ihanet edebilirsiniz. Bundan sululuk duyarsnz, fakat eer iinizdeki ihanet tohumu glenirse bunu ya pabilirsiniz.
(1) Bkz. 7. blm, s.37-43. Bkz. s. 291, Doru Gr stne Vaaz. (2) Ariv bilincinin aklamas iin s.l8de, 4. blm, dipnot le bkz.

Dikkat almas ariv bilincimizde(2) bulunan tm to humlar tehis etmemize ve en salkl olanlarn sula mamza yardm eder. Birisi bize doru geldiinde onu grmek bizi rahatsz eder. Fakat baka biri yanmzdan yryp geerken ondan hemen holanrz. Onlarn iindeki birey bizim iimizdeki bir tohuma dokunur. Eer annemizi yrekten seviyor, fakat babamz dn dmz her seferinde geriliyorsak, annemize benzeyen bir bayan grdmzde onu takdir etmemiz ve baba mz artran bir adam grdmzde kendimizi ra hatsz hissetmemiz doaldr. Bu ekilde iimizdeki to humlar -annemize kar sevgi tohumlar ve babamza kar incinme tohumlar- grebiliriz. Arivdeki tohum larn farkna vardmzda kendi davranlarmz veya bakalarnn davranlar bizi artmaz. Budaclk tohumu, uyanma ve eyleri olduklar gibi anlama kapasitesi de her birimizin iinde mevcuttur. Ellerimizi kavuturup baka birinin nnde eildii mizde onun iindeki Budaclk tohumunu kabul ederiz. Bir ocuun nnde bu ekilde eildiimizde, onun ho bir ekilde ve kendine gvenerek bymesine yardm ederiz. Eer msr ekerseniz, msr yetiir. Eer buday ekerseniz, buday yetiir. Eer salkl bir ekilde edim de bulunursanz, mutlu olursunuz. Eer salksz bir e kilde edimde bulunursanz, iinizdeki arzu, fke ve id det tohumlarn sularsnz. Doru Gr hangi tohumla rn salkl olduunu grmek ve bu tohumlarn sulan masn tevik etmektir. Buna seici temas denir. Bu alma ve Be Dikkat almas, zellikle aldmz besinlerle ilgili olan beinci alma hakkndaki anla ymz derinletirmek iin bunlar bakalaryla tart mal ve paylamalyz.(3) Grlerimizin temelinde alglarmz (samjna) vardr.
(3) Bkz. Thich Nhat Hanh,For a Future To Be Possible

incede, alg szcnn karl olan karakterin st ksm iaret, im veya belirme ve alt ksm ise zi hin veya ruhtur. Alglarn her zaman bir iareti var dr ve ou kez bu iaret aldatcdr. Buda bize algladklarmza kanmamamz tledi. Subhutiye yle dedi, Algnn olduu yerde aldan da vardr.(4) Buda her fr satta alglarmzn ounun hatal olduunu ve strab mzn ounun bu yanl alglardan kaynaklandn da retti.(5) Kendimize tekrar ve tekrar emin miyim? di ye sormalyz. Biz net bir ekilde grene kadar, yanl alglarmz Doru Gre sahip olmamz nler. Alglamak her zaman bireyi alglamak anlamna gelir. Algmzn nesnesinin znenin dnda olduuna ina nrz. fakat bu doru deildir. Ay algladmzda, ay bizdir. Arkadamza glmsediimizde arkadamz bizdir, nk o bizim algmzn nesnesidir. Bir da algladmzda da algmzn nesnesidir. Ay algladmzda ay algmzn nesnesidir. iekte kendi bilincimi grebiliyorum dediimiz zaman, bu i ekteki bulutu, gne n, yeryzn ve mineralleri grebildiimiz anlamna gelir. Fakat bir iekte bilinci mizi nasl grebiliriz? iek bizim bilincimizdir. Bizim algmzn nesnesidir o. O bizim algmzdr. Alglamak bireyi alglamak demektir. Alglama, alglayann ve al glanann varolmas demektir. Baktmz iek bilincimizin bir parasdr. Bilincimizin iein dnda olduu dncesi atlmaldr. Nesne olmadan znenin olmas mmkn deildir. Birini kaldrp dierini alkoymak mmkn deildir. Algmzn kayna, grme eklimiz ariv bilincimizde yatar. Eer on kii bir buluta bakarsa, ortaya on farkl
(4) Bkz. Thich Nhat Hanh, The Diamond That Cuts through Illusion: Commentari es on the Prajnaparamita Diamond Sutra (Berkeley: Parallax Press, 1992) (5) Bkz. The Honeyball Sutra, Majjhima Nikaya 18.

alg kacaktr. Bulutun bir kpek, bir eki veya bir pal to olarak alglanmas zihnimize -zntmze, anlar mza, fkemize- baldr. Alglarmz bunlarla birlikte btn znellik hatalarn tar. Sonra alglarmza bal olarak veriz, sularz, aalarz veya ikayet ederiz. Fakat alglarmz elemden -iddetli arzu, fke, cehalet, yanl grler ve nyargdan- oluur. Mutlu olmamz veya acy ekmemiz geni lde alglarmza baldr. Alglarmzn derinine bakmak ve bunlarn kaynan anlamak nemlidir. Mutluluk hakknda bir fikrimiz vardr. Sadece belli koullarn bizi mutlu edeceine inanrz. Fakat genellik le ite bu mutluluk fikrimizdir bizi mutlu olmaktan al koyan. Alglarmzdan kurtulup zgrlemek iin algla rmzn derinine bakmalyz. O zaman alg bir igr, yola dair kazanlan bir anlay olur. Bu ne alglama ne de alglamamadr. Bu net bir grtr, eyleri olduu gibi grmektir. Mutluluumuz ve etrafmzdakilerin mutluluu Do ru Grmzn derecesine baldr. Gereklie derin den temas etmek -kendi iimizde ve dmzda neler ol duunu bilmek- kendimizi yanl alglarn neden olduu acdan kurtarmann yoludur. Doru Gr bir ideoloji, sistem veya bir yol bile deildir. Bu yaamn gerekliine dair edindiimiz bir igr, bizi anlay, huzur ve sevgiyle dolduran canl bir igrdr. Bazen ocuklarmzn gelecekte ac ekmelerine ne den olacak eyler yaptn grrz, fakat bunu onlara anlatmaya altmzda dinlemezler. Yapabileceimiz tek ey onlarn iindeki Doru Gr tohumlarn uyar maktr, o zaman daha sonra zor bir anda bu rehberlii mizden yararlanabilirler. Portakal yememi birine por takal aklayamayz. Ne kadar iyi anlatrsak anlata lm, baka birine dorudan deneyimi veremeyiz.Onun

bunu kendisinin tatmas gerekir. Doru Gr anlatla maz. Sadece doru yn iaret edebiliriz. Doru Gr bir retmen aktaramaz. Bir retmen zaten bahemiz de olan Doru Gr tohumunu tehis etmemize ve bu nu uygulamak, bu tohumu gnlk hayatmzn topra na emanet etmek iin gven kazanmamza yardm ede bilir. Fakat bahvan bizizdir. Doru Gr ieklerinin amas iin iimizdeki salkl tohumlarn nasl sulana can renmeliyiz. Salkl tohumlar sulamak iin kullanlacak ara dikkatli yaamaktr -dikkatli soluma, dikkatli yrme, gnmzn her ann dikkatli yaa maktr. 1966 ylnda Philadelphiadaki bir bar toplantsn da bir muhabir bana Kuzey Vietnaml msnz, yoksa Gney Vietnaml m? diye sordu. Eer Kuzeyli olduu mu syleseydim komnizm yanls olduumu, Gneyli olduumu syleseydim Amerika yanls olduumu d necekti. Bu yzden ona Ben lkenin ortasndanm, de dim. Onun fikirlerini brakp tam nndeki gereklikle karlamasna yardm etmek istiyordum. Bu Zen dili dir. Bir Zen keii uan gzel bir yaban kaz grr ve ya nnda yryen aabeyiyle bu sevinci paylamak ister. Fakat o anda teki kei sandaletindeki bir akl tan kartmak iin eilir. Ayaa kalkt zaman yaban kaz gitmitir. Bana ne gstermek istedin? diye sorar, fakat gen kei sadece sessiz kalr. Usta Tai Xu diyordu ki, aa arkanzda olduu srece sadece glgesini grebi lirsiniz. Gereklie dokunmak istiyorsanz arkanz dn melisiniz. mge retisi szckler ve dnceler kul lanr. Esas retisi yaam eklinizle iletiim kurar. Eer Plum Kyne giderseniz, Plum Ky hakknda bir fikriniz olur, fakat bu fikir gerekte Plum Ky de ildir. Plum Kyne gittim diyebilirsiniz, gerekte sadece Plum Ky fikrine gitmisinizdir. Bu fikriniz oraya hi gitmemi birininkinden biraz daha iyi olabilir, fakat

yine de sadece bir fikirdir. Gerek Plum Ky deildir. Gereklik algnz veya kavramnz gereklik deildir. Alglarnza ve fikirlerinize kapldnzda gereklii yi tirirsiniz. Uygulama fikirleri amaktr, bylece eylerin nasl salar yleliine ulaabilirsiniz. Fikir olmamas kavramszla giden yoldur. Bir fikir olduu srece, hibir gereklik, hibir doru olmaz. Fikir olmamas yanl fikir, yanl kavram olmamas demektir. Dikkat olma mas anlamna gelmez. Dikkat araclyla birey doru olduu zaman bunun doru olduunu, birey yanl ol duu zaman da yanl olduunu biliriz. Oturma meditasyonu yapyoruz ve zihnimizin gzn de bir kase domates orbas gryoruz ve solumamza dikkat etmemiz gerektii iin bunun yanl bir alma olduunu dnyoruz. Fakat eer dikkat almas ya parsak yle deriz, Nefes alyorum ve domates orbas n dnyorum. Bu Doru Dikkattir. Doruluk ve yanllk nesnel deildir. zneldir. Greceli sylersek, doru grler ve yanl grler vardr. Fakat eer derinine bakarsak tm grlerin yanl gr olduunu grrz. Hibir gr gerek ola maz. Bu sadece bir adan dorudur; buna gr as denmesinin nedeni de budur. Eer baka bir aya gi dersek eyleri farkl grrz ve ilk grmzn tamamen doru olmadn anlarz. Budizm bir grler kolleksiyonu deildir. O bizim yanl grleri atmamza yardm eden bir uygulamadr. Grlerimizin nitelii her zaman daha iyi hale getirilebilir. Nihai gereklik asndan, Doru Gr hibir grn olmamasdr. Uygulamaya baladmzda, grmz reti hak kndaki belirsiz bir fikirdir. Fakat kavramsal bilgi asla yeterli deildir. Doru Gr tohumlar, Budaclk to humlar iimizdedir, fakat o kadar ok cehalet, znt

Yolun Sekiz Unsurunun Birliktelii

ekil 3 ve hayal krkl katmanlaryla rtlmtr ki. Gr lerimizi uygulamaya koymamz gerekir. renme, d nme ve uygulama sreci iinde, grmz gerek de neyimimize dayanarak gitgide bilgeleir. Doru Dikkati uyguladmz zaman kendimiz dahil herkeste Budaclk tohumunu grrz. Bu Doru Grtr. Bazen bu Tm Budalarn Annesi (prajna paramita), bizi zgrletir me gc olan anlay ve sevgi enerjisi diye tanmlanr. Dikkatli yaamay uyguladmz zaman Doru Gr mz geliir ve ayn ekilde yolun tm dier unsurlar da iimizde gelimeye balar.

Sekiz Katl Yce Yolun sekiz uygulamas birbirini besler. Grmz gittike daha doru olmaya bala dka, iimizde Sekiz Katl Yolun dier unsurlar da de rinleir. Doru Konuma Doru Gre dayanr ve ayn zamanda Doru Gr besler. Doru Dikkat ve Doru Younlama Doru Gr kuvvetlendirir ve derinleti rir. Doru Edim Doru Gre dayanmaldr. Doru Ge im Arac Doru Gr netletirir. Doru Gr yolun dier unsurlarnn hem nedeni hem de sonucudur.

10. Blm

Doru Dnme
Doru Gr iimizde salam olduu zaman Doru Dnceye de sahip oluruz (samyak samkalpa). Dnce mizin temelinde Doru Gr olmas gerekir. Ve eer kendimizi Doru Dnce konusunda eitirsek Doru Grmz daha da iyi hale gelecektir. Dnme zihni mizin dilidir. Doru Dnme konumamz net ve ya rarl klar. Dnme genellikle edime yol at iin Doru Edim yoluna girmemiz iin Doru Dnme ge reklidir. Doru Dnme eyleri olduu gibi yanstr. Yanl dnme ba aa (viparyasa) grmemize neden olur. Doru Dnme uygulamas kolay deildir. Genel likle zihnimiz birey dnrken bedenimiz baka birey yapar. Beden ve zihin bir deildir. Bilinli soluma nemli bir badr. Nefesimize konsantre olduumuzda zihinle bedeni yeniden bir araya getirir ve tekrar btn oluruz. Descartes Dnyorum. yleyse varm dedii za-man, varoluumuzu dncemizin varolduu olgusuyla ispatlayabileceimizi kastediyordu. O dndmz iin gerekten orada olduumuz, varolduumuz sonucu na vard. Ben bunun kart bir sonuca varrdm: D nyorum, yleyse yokum. Beden ve zihin bir arada ol mad srece kayboluruz ve burada olduumuzu ger

ekten syleyemeyiz. Eer dikkatle soluma ve iimizde ki ve evremizdeki iyiletirici ve canlandrc unsurlarla temas etme almas yaparsak huzur ve skunet bulu ruz. Dikkatli soluma zihnimizi gemiteki zntler ve gelecek hakkndaki kayglarla megul etmeye son ver memize yardm eder. inde bulunduumuz anda ya amla temasa gememize yardm eder. Dnmemizin ou gereksizdir. Bu dnceler snrldr ve ilerinde pek bir anlay yoktur. Bazen sanki bamzn iindegece gndz alan- bir teyp varm gibi hissederiz ve bu teybi kapatamayz. Kayglanrz, gerginleiriz ve ka buslar grrz. Dikkat almas yaptmz zaman zih nimizdeki teybi duymaya balarz ve dnmemizin ya rarl olup olmadm farkedebiliriz. Dnmenin iki ksm vardr -ham dnce (vitarka) ve gelien dnce (vichara). Ham dnce yle bireydir, Bu leden sonra edebiyat snf iin bir makale ha zrlayp vermem gerek. Bu dncenin gelimesi, devi doru yapp yapmadmz, vermeden nce bir kez da ha okumamzn gerekip gerekmediini, retmenimizin devi ge verdiimizi farkedip etmeyeceini v.s. merak etmek olabilir. Vitarka zgn dncedir. Vichara z gn dncenin gelimesidir. Meditasyon konsantrasyonunun ilk aamasnda (dhyana), her iki tr dnce de vardr. kinci aamada, her ikisi de yoktur. Gereklikle daha derin bir temastayzdr, szcklerden ve kavramlardan kurtulmuuzdur. Geen yl ormanda bir grup ocukla yrrken, kk kzlardan birinin uzun uzun dndn farkettim. Sonunda bana yle sordu, Muhterem kei, bu aacn kabuu ne renk? Grdn renkte, dedim. Onun tam nndeki harika dnyaya girmesini istiyordum. Baka bir kavram daha eklemek istemiyordum. Doru Dnmeyle ilgili drt uygulama vardr:

1. Emin misin? - Eer yolunuzda bir ip varsa ve siz bunu bir ylan olarak alglarsanz, bunun ardn dan korkuya dayanan bir dnce gelir. Algnz ne kadar hatalysa dnmeniz de o kadar yanl ola caktr. Ltfen byk bir kada Emin misin? di ye yazp sk sk grebileceiniz bir yere asn. Ken dinize bu soruyu tekrar ve tekrar sorun. Yanl al glar doru olmayan dnmeye ve gereksiz stra ba yol aar. 2. Ne yapyorum? Bazen rencilerimden birine, ge mi ve gelecek hakkndaki dncelerinden kurtu lup imdiki zamana dnmesine yardm etmek iin Ne yapyorsun? diye sorarm. Bu soruyu onun tam burada, tam imdide- olmasna yardm etmek iin sorarm. Yantlamak iin sadece glmsemesi gerekir. Tek bu glmseme bile oradaki mevcudi yetini gsterir. Kendinize Ben ne yapyorum? diye sormak bireyleri abucak bitirmeyi isteme alkanlnz altetmenize yardm eder. Kendinize glmseyin ve yle deyin, Bu bula ykamak hayatmdaki en nemli i. Kendinize Ben ne yapyorum? diye so runca bu soruyu derinlemesine dnn. Eer d nceleriniz sizi alp gtryorsa, araya girmek iin dikkati kullanmanz gerekir. Gerekten orada olduunuz zaman, bulak ykamak derin ve zevk li bir deneyim olabilir. Fakat baka eyler dne rek bulak ykyorsanz zamannz harcarsnz ve muhtemelen bulaklar da iyi ykamazsnz. Eer orada deilseniz, 84.000 tabak ykasanz bile yap tnz iin deeri olmaz. imparator Wu inde Zen Budizmin kurucusu olan Bodhidharmaya tm lkede tapnaklar kura rak ne kadar deer kazanm olduunu sordu.

Bodhidharma Hi kazanmadm diye yantlad. Fakat eer dikkatli bir ekilde bir tabak bile ykasanz, imdiki anda kalarak kk bir tapmak da kursanz -baka bir yerde olmay istemeden, n ve tannma peinde olmadan- bu edimin deeri snr szdr ve kendinizi ok mutlu hissedersiniz. Sk sk kendinize Ben ne yapyorum? diye sorun. Dn celeriniz sizi alp gtrmedii ve dikkat iinde edimde bulunduunuz zaman mutlu olur ve ba kalar iin bir mutluluk kayna olursunuz. 3. Merhaba, Alkanlk Enerjisi -Alkanlklarmza, hatta bize acy verenlerine bile balanma eilimindeyizdir. koliklik bunun bir rnei. Gemite atalarmz masaya yemek koymak iin neredeyse hi durmadan alm olmallar. Fakat bugn a lma eklimiz olduka zorlayc ve yaamla ger ek bir temasa girmemizi nlyor. Srekli iimizi dnyoruz ve nefes alacak zamanmz bile ol muyor. Kiraz ieklerini dnecek ve aymz dikkatle iecek zaman bulmamz gerekiyor. Edimde bulunma tarzmz dnme tarzmza baldr ve dnme tarzmz alkanlk enerjileri mize baldr. Bunu anladmz zaman sadece yle demeliyiz, Merhaba, alkanlk enerjim, ve alkanlk halindeki dnme ve edimde bulunma modellerimizle iyi arkada olmalyz. Bu kkle mi dnceleri kabul edebildiimiz ve bunlardan sululuk duymadmz zaman stmzdeki haki miyetlerinin byk ksmn kaybederler. Doru Dnme Doru Edime gtrr.

4. Bodhichitta - Bizim sevgi zihnimiz, pek ok varla mutluluk vermek amacyla iimizde anlay geli tirmek iin duyduumuz derin istektir. Bu bizi d nceli yaama almas iin motive eden gtr.

Dnmemizin temelinde bodhichitta olunca sy lediimiz ya da yaptmz herey bakalarnn z grlemesine yardm eder. Doru Dnme ayn zamanda Doru Gayreti de davet eder. Buda bize sorunlu dnceleri dntrmemize yar dm edecek pek ok yol sundu. Buda bunun bir yolunun, tpk bir marangozun rm tahta iviyi yerine yeni bir tane akarak deitirmesi gibi, tahta iviyi deiti rerek salksz dncenin yerine salkl bir dnce koymak olduunu sylyordu.(1) Eer srekli salksz dnce modellerinin saldrsna uruyorsak tahta ivi yi nasl deitireceimizi ve bu modellerin yerine nasl salkl dnceler koyacamz renmeliyiz. Buda salksz dnmeyi ayn zamanda boynunuza l bir ylan asmaya benzetiyordu. Salksz dncelerin do masn nlemenin en kolay yolu, diyordu, salkl bir evrede, dikkatli yaama uygulamas yapan bir toplu lukta yaamaktr. Dharma kardelerinin varl ve yar dmyla Doru Dnmeyi muhafaza etmek kolaydr. yi bir evrede yaamak nleyici ilatr. Doru Dnme Doru Grle uyum iinde olan d nmedir. Bu yolumuzu bulmaya yardm eden bir hari tadr. Fakat gideceimiz yere vardmzda, haritay b rakp gereklie tmyle girmeliyiz. Dnmemeyi dn" Zende iyi bilinen bir ifadedir. Doru Gr ve Doru Dnmeyi uyguladnzda, sevin, huzur ve z grlk tohumlarna dokunabileceiniz, strabnz iyiletirip dntrebileceiniz ve bakalar iin gerek ten hali hazrda bulunabileceiniz imdiki anda yaar snz.

(1) Discourse on Removing Distracting Thoughts (Vitakkasanthana Sutta), Majjhima Nikaya 20.

71

11. Blm

Doru Dikkat
Doru Dikkat (samyak smriti) Budann retisinin y reidir. Geleneksel olarak, Doru Dikkat sekiz doru uygulama yolunun yedincisidir, fakat byk nemini vurgulamak iin burada nc sraya konmutur. Do ru Dikkat olduu zaman Drt Yce Gerek ile Sekiz Katl Yolun teki yedi unsuru da bulunur. Dikkatli ol duumuz zaman dnmemiz Doru Dnmedir, ko numamz Doru Konumadr, v.s. Doru Dikkat bizi imdiki ana geri getiren enerjidir. imizde dikkati ge litirmek iimizde Buday gelitirmek, Kutsal Ruhu ge litirmektir. Budist psikolojiye (abhidharma, stn Dharma) gre, dikkat (manaskara) zellii evrenseldir, yani dikkatimi zi her zaman bireye veriyoruzdur. Dikkatimiz, tmy le imdiki anda bulunduumuzda olduu gibi, uygun (yoniso manaskara) olabilir veya dikkatimizi bizi imdi ve burada olmaktan alkoyan bireye verdiimiz zaman ol duu gibi uygunsuz (ayoniso manaskara) olabilir. yi bir bahvan gbreden iek yetitirmenin yolunu bilir. Doru Dikkat hereyi yarglamadan veya tepkide bu lunmadan kabul eder. O kapsayc ve sevgi doludur. Ya placak alma gn boyunca uygun dikkati muhafaza etmenin yolunu bulmaktr. Dikkat anlamna gelen Sanskrite szck smriti ha

trlamak demektir. Dikkat imdiki ana geri dnmeyi hatrlamaktr. inlilerin dikkat iin kullandklar ka rakterin iki ksm vardr: st ksm imdi, alt ksm ise zihin veya yrek anlamna gelir. Dikkatin lk Muci zesi imdide olmak ve mavi gkyzyle, iekle ve ocu umuzun glmsemesiyle derinden temas etmektir. Dikkatin kinci Mucizesi tekini de -gkyzn, ie i, ocuumuzu- imdide tutmaktr. Vietnam destan Kieunun Hikayesinde, Kieu sevgilisi Kim Trongun evi ne dner ve onu ban bir kitap ynnn stne daya m masasnda uyur bulur. Kim Trong Kieunun ayak seslerini duyar, fakat tam uyanmadan sorar, Gerek ten orada msn, yoksa rya m gryorum? Kieu yant lar, imdi birbirimizi aka grme frsatmz var. Fa kat eer tam anlamyla bu anda yaamazsak bu bir r ya olacak. Siz ve sevgiliniz burada birliktesiniz. Birbi rinizi derinlemesine grme ansnz var. Fakat eer tamamiyle imdide deilseniz herey bir ryaya benzer. Dikkatin nc Mucizesi dikkatinizin nesnesini beslemektir. En son ne zaman sevgilinizin gzlerinin ii ne bakp Sen kimsin, sevgilim? diye sordunuz? Yzey sel bir yantla yetinmeyin. Tekrar sorun: Istrabm st rabn, mutluluumu mutluluun, yaamm ve lmm kendi yaamn ve lmn olarak kabul eden sen kimsin? Sevgilim, neden bir iy damlas, bir kelebek, bir ku de ilsin? Tm varlnzla sorun. Eer sevdiinize doru dikkati vermezseniz bu bir tr cinayettir. Eer arabada birlikteyken, zaten onun hakknda hereyi bildiinizi sa narak dncelerinizin iinde kaybolursanz, sevgiliniz yava yava lr. Fakat dikkatiniz solan iei sular. Burada, benim yanmda olduunu biliyorum ve bu beni ok mutlu ediyor. Dikkatle, pek ok yeni ve harika ey kefedebilirsiniz -sevinlerini, gizli yeteneklerini, en de rindeki arzularn. Eer uygun dikkat almas yapmaz sanz, onu sevdiinizi nasl syleyebilirsiniz?

Dikkatin Drdnc Mucizesi bakasnn acsn hafifletmektir. Ac ektiini biliyorum. Bunun iin burada ym. Bunu szcklerle veya sadece ona baknzla sy leyebilirsiniz. Eer tmyle orada deilseniz, baka ey ler dnyorsanz strab hafifletme mucizesi gerek leemez. Zor zamanlarda, tmyle sizinle birlikte yan nzda olan bir arkadanz varsa kutsanmsnzdr. Sevmek dierini uygun dikkatle beslemek demektir. Doru Dikkati uyguladnz zaman kendinizi ve teki insan ayn anda imdiki anda tutarsnz. Sevgilim, orada olduunu biliyorum. Senin varln benim iin de erli. Eer bunu birlikteyken ifade etmezseniz sevgili niz ld veya bir kaza geirdii zaman sadece alar snz, nk kazadan nce birlikte nasl gerekten mut lu olunacan bilmiyordunuz. Birisi lmek zereyken eer salam bir ekilde onun la birlikte oturursanz, bu bile tek bana onun bu haya t rahata terketmesine yeterli olabilir. Orada bulunu unuz dntrc bir etkisi olan bir mantra, kutsal bir konuma gibidir. Bedeniniz, konumanz ve zihniniz mkemmel bir birlik iindeyken bu mantra siz tek bir sz bile etmeden etkili olur. Dikkatin drt mucizesinin ilki meditasyonun ilk safhasna, shamathaya aittir durma, sakinleme, dinlenme ve iyileme. Bir kez ken dinizi sakinletirip dalmay kestiinizde zihniniz tekodakl olur ve derinlemesine bakmaya hazr olursunuz. Dikkatin Beinci Mucizesi, ayn zamanda meditasyo nun ikinci safhas olan derinlemesine bakmaktr (vipashyana). Sakin ve younlam olduunuz iin derin lemesine bakmak iin gerekten oradasnzdr. Dikkati nizin nesnesinin stne dikkat n saarsnz ve kendi deponuzun deerli mcevherlerle dolu olduunu grrsnz. Dikkatin Altnc Mucizesi anlaytr. Bireyi anlad

mz zaman ounlukla anlyorum* deriz. Daha nce grmediimiz bireyi grrz. Anlay ve grme iimiz den gelir. imdiki anla derinlemesine temasa geerek dikkatli olduumuz zaman derinden grp dinleyebili riz ve bunun meyvalar her zaman anlay, kabullenme, sevgi ve strab hafifletip sevin getirme arzusudur. Anlay sevginin en temelidir. Birini anladnz zaman onu sevmemek elinizden gelmez. Dikkatin Yedinci Mucizesi dnmdr. Doru Dik kati uyguladmz zaman yaamn iyiletirici ve can landrc unsurlaryla temasa geer ve kendi strabm z ve dnyann strabn dntrmeye balarz. Bede nimizin ve zihnimizin sal iin bir alkanlmz, mesela sigara imeyi, altetmeyi isteriz. Bu uygulamaya baladmzda alkanlk enerjimiz hala dikkatimizden daha gldr, bu nedenle bir gecede sigara imekten vazgemeyi beklemeyiz. Sadece sigara ierken sigara i tiimizi bilmemiz gerekir. Derinlemesine bakarak ve si gara imenin bedenimiz, zihnimiz, ailemiz ve topluluk stndeki etkilerini grerek uygulamay srdrdke buna son vermeye azmederiz. Bu kolay deildir, fakat dikkat almas bu arzuyu ve etkilerini aka grme mize yardm eder ve eninde sonunda bundan vazgeme nin bir yolunu buluruz. Sangha nemlidir. Plum Ky ne gelen bir adam yllardr sigaradan vazgemeyi dene mi, fakat baarl olamamt. Plum Kyndeki ilk g nnde vazgeti, nk grup enerjisi ok glyd. Bu rada kimse sigara imiyor. Ben neden imeliyim ki? Bir alkanlk enerjisini dntrmek yllar alabilir, fakat dntrdmz zaman, onca yaam sresi boyunca sregelen o acy ve karmaa ksr dngsn, samsam arkn durdururuz.
* Burada ayn zamanda anlamak anlamna gelen grmek fiili see kullanl mtr. (ev.)

Dikkatin Yedi Mucizesini uygulamak strab dn trp huzur, sevin ve zgrlk getirerek mutlu ve sa lkl bir hayat srmemize yardm eder. Dikkatin Drt Esas stne Vaazda (Satipatthana Sut ta) (1), Buda dikkat almamz iin drt hedef sunar: be denimiz, duygularmz, zihnimiz ve zihnimizin nesnele ri. Pek ok Budist lkede keiler ve rahibeler bu sutray ezberler ve bu yaam terkederlerken onlara okunan metin budur. Solumann Tam Farkndal stne Vaaz(2) ile Yalnz Yaamann Daha iyi Yolunu Bilme stne Vaazn(3) yansra en azndan haftada bir kez Dikkatin Drt Esas st ne Vaaz okumak faydaldr. Bu kitab yatanzn baucuna koyabilir veya yolculua karken yannza ala bilirsiniz. Dikkatin Drt Esas oturduumuz yerin temelidir. Bunlar olmadan evimiz terkedilmitir; yerleri spren, toz alan, etraf derleyip toparlayan kimse yoktur. Bede nimiz bakmsz, duygularmz ac dolu ve zihnimiz bir bedbahtlk yndr. Gerekten evde olduumuz zaman bedenimiz, zihnimiz ve duygularmz kendimiz ve ba kalar iin bir snak olur. lk esas bedende bedenin dikkatidir. Pek ok insan bedeninden nefret eder. Bedenlerinin bir nesne olduu
(1) Majjhima Nikaya 10. incede Madhyama Agama 98. Bkz. Thich Nhat, Hanh, Transformation and Healing: Sutra on the. Four Establishments of Mindfulness (Berkeley. Parallax Press, 1990) Anapanasati Sutta, Majjhima Nikaya 118. Bkz. Thich Nhat Hanh, Bre athe! You Are Alive: Sutra on the Full Awareness of Breathing (Berkeley: Parallax Press, 1996). Anapanasati Sutta Vietnamda nc yzylda bile mev cuttu. Vietnamn ilk Dhyana piri olan Dhyana ustas Tang Hi bu sutraya, hala in Kutsal Kitabnda mevcut olan bir nsz yazmtr. Bhaddekaratta Sutta, Majjhima Nikaya 131. Bkz. Thich Nhat Hanh, Our Appointment with Life: The Buddha's Teaching an Living in the Present (Berkeley: Parallax Press, 1990)

(2)

(3)

nu hisseder ve onu kt kullanmak isterler. Plum K yndeki bir rahibe olan Jina yoga retirken, her zaman yle syleyerek ie balar, Bedenimizin farknda ola lm. Nefes alrken, burada bedenimin iinde ayakta dur duumu bilirim. Nefes verirken, bedenime glmse rim. Bu ekilde alarak, bedenimizle tanklmz yeniler ve onunla bar yaparz. Kayagatasati Suttada, Bu da bedenimizde neler olduunu bilmemize yardm ede cek yntemler sunar bize.(4) Bedenimizi gzlerken bile tmyle bedenimizin iinde, ikilik prensibine dayanma dan gzleriz. e bedenimizin tm durularna ve hare ketlerine dikkat ederek balarz. Oturduumuzda otur duumuzu biliriz. Kalktmzda, yrdmzde veya yattmzda kalktmz, yrdmz ve yattm z biliriz. Bu ekilde altmz zaman dikkat vardr. Bu almaya katksz tanma denir. Budann bize bedende bedenin dikkatini uygulamak iin rettii ikinci yol bamzn tepesinden ayak par maklarmzn ucuna kadar bedenimizin tm blgelerini tanmaktr. Eer sar salarmz varsa bunu bilir ve bu na glmseriz. Salarmz beyazsa bunu bilir ve buna glmseriz. Alnmzn izgisiz mi yoksa krklarla m dolu olduunu gzleriz. Dikkatimizle, burnumuza, az mza kollarmza, kalbimize, akcierlerimize, karnmza v.s. dokunuruz. Buda bedenimizin otuziki blgesini ta nma uygulamasn, kilere gidip, bir uval faslye, tahl ve tohum getiren, uval yere koyan, onu ap iindeki ler yere derken pirinci pirin, faslyeyi faslye, susa m susam v.s. olarak tanyan bir iftiye benzetir. Bu e kilde, gzlerimizi gzlerimiz, cierlerimizi cierlerimiz olarak tanrz. Bunu oturma meditasyonu yaparken ve ya yatarken uygulayabiliriz. Bu ekilde dikkatimizle be denimizi taramak yarm saat alabilir. Bedenimizin her
(4) Majjhima Nikaya 119.

blmn gzlerken ona glmseriz. Bu meditasyonun sevgisi ve ihtimam bir ifa grevi grebilir. Budann bize bedende bedenin dikkatini uygulamak iin rettii nc yntem bedenin olutuu element leri grmektir: toprak, su, ate ve hava. Nefes alrken iimdeki toprak elementini grrm. Nefes verirken iimdeki toprak elementine glmserim. Toprak ele menti kat olan eyleri ima eder. imizdeki ve dmz daki toprak elementini grdmzde bizimle evrenin geri kalan arasnda gerekte hibir snr olmadn kavrarz. Sonra iimizdeki ve dmzdaki su elementini tanrz. Nefes alrken bedenimdeki su elementinin far kna varrm. Bedenimizin yzde yetmiinden fazlas nn su olduu olgusu stne meditasyon yaparz. Bun dan sonra, iimizdeki ve dmzdaki s anlamna gelen ate elementini tanrz. Yaamn mmkn olabilmesi iin s olmas gerekir. Bunu alarak iimizdeki ve d mzdaki elementlerin ayn gereklie ait olduunu tekrar ve tekrar grrz ve artk bedenimizle snrlan mayz. Her yerdeyizdir. Bedenimizin drdnc elementi havadr. Hava ele mentini deneyimlemenin en iyi yolu dikkatli soluma a lmasdr. Nefes alyorum, nefes aldm biliyorum. Bu cmleleri syledikten sonra, nefes alrken eri ve nefes verirken dar diyerek bunu ksaltabiliriz. Solu mamz kontrol etmeye almamalyz. Nefes almz ksa veya uzun olsa da sadece doal olarak solur ve so luumuzun stne dikkatimizin n saarz. Bunu yaparken esasnda doal bir ekilde daha yava ve derin soluk aldmz farkederiz. Nefes alrken, nefes alm daha derinleti. Nefes verirken, nefes veriim daha ya valad. imdi derin/yava diye alabiliriz. Bir aba gstermemiz gerekmez. Nefesimiz kendiliinden derin leir ve yavalar ve biz bunu biliriz.

Daha sonra, daha sakin ve rahat olduunuzu farkedersiniz. Nefes alrken kendimi sakin hissediyorum. Nefes verirken kendimi rahat hissediyorum. Artk m cadele etmiyorum. Sakin/rahat. Sonra, Nefes alrken glmsyorum. Nefes verirken tm kayglarm ve en dielerimi brakyorum. Glmse/brak. Kendimize g lmseyebilir ve tm kayglarmz brakabiliriz. Yz mzde yzden fazla kas vardr ve nasl nefes alp g lmseneceini rendiimiz zaman bu kaslar geveyebi lir. Bu az yogasdr. Glmseriz ve tm duygular mz ve hislerimizi brakabiliriz. Son alma yledir, Nefes alrken imdiki anda bulunuyorum. Nefes verir ken bunun harika bir an olduunu biliyorum. imdiki an/harika an. Hibir ey imdiki anda olmaktan, t myle canl ve tmyle farknda olmaktan daha deerli deildir. ieri, dar Derin, yava Sakin, rahat Glmse, brak imdiki an, harika an Oturma ya da yrme meditasyonu yaparken bu i iri kullanrsanz ok besleyici ve ifa verici bir etkisi olabilir. Her satr istediiniz kadar uzun sre uygula yn. Solumamzn farknda olmamza yardm eden baka bir alma da saymaktr. Nefes alrken bir deyin ve verirken tekrar bir deyin. Sonra iki/iki, / diye devam edin, ta ki ona gelinceye kadar. Bundan sonra ters yne gidin: On/on, dokuz/dokuz v.s., ta ki bire gelinceye kadar. Eer armazsanz iyi bir konsantras yonunuz olduunu bilirsiniz. Eer arrsanz bire ge ri dnn ve tekrar balayn. Geveyin. Bu sadece bir oyun. Saymada baarl olunca isterseniz saylar bira-

kp sadece ieri, dar diyebilirsiniz. Bilinli soluma bir zevktir. Solumann Tam Farkndal stne Vaaz kefettiimde, kendimi dnyadaki en mutlu insan his settim. Bu altrmalar bize bunlar 2.600 yldr uygula yan bir topluluk tarafndan aktarlmtr.15 kinci esas duygularda duygularn dikkatidir. Abhidharma yazarlar ellibir tr zihinsel oluum sralamtr. Duygular (vedana) bunlardan biridir. imizde, her dam lasnn farkl bir duygu olduu bir duygu rma vardr. Duygularmz gzlemek iin sadece rman kenarna oturup, her duyguyu akp kaybolurken tehis ederiz. Duygular ya ho, ya naho veya ntrdr. Ho bir duygu hissettiimizde ona balanma eili minde ve naho bir duygu hissettiimizde onu uzakla trma eiliminde olabiliriz. Fakat her iki durumda da solumamza dnp, bu duyguyu sadece gzlemleyip ses sizce tehis etmek daha etkilidir: Nefes alrken iimde ho (veya naho) bir duygu olduunu biliyorum. Nefes verirken iimde ho (veya naho) bir duygu olduunu bi liyorum. Bir duyguyu sevin, mutluluk, fke veya znt gibi ismiyle adlandrmak bu duyguyu derinle mesine grp tehis etmemize yardm eder. Saniyenin yarsnda pek ok duygu ortaya kabilir. Eer solumamz hafif ve sakinse -bilinli solumann doal bir sonucudur bu-zihnimiz ve bedenimiz yava ya va hafifler, sakinleir ve netleir, duygularmz da y le. Duygularmz bizden ayr deildir ve dmzdaki bireyin sonucu deildir. Duygularmz bizdir ve o an iin biz o duygularzdr. Bu duygularla sarho olmamz veya bunlardan ylmamz gerekmez, ne de onlar reddetmeli yiz. Duygulara balanmama veya onlar reddetmeme almas meditasyonun nemli bir ksmdr. Eer duy(5) Bkz. Thich Nhat Hanh, Breathe! You. Are Alive.

gularmzla ihtimamla, efkatle ve yumuak bir ekilde yzleirsek bunlar salkl ve besleyici bir tr enerjiye dntrebiliriz. Bir duygu ortaya ktnda Doru Dikkat bunu tehis eder, sadece onun orada olduunu ve ho, naho veya ntr olup olmadn bilir. Doru Dikkat bir anne gibidir. ocuu tatlyken onu sever, o cuu alarken yine onu sever. Bedenimizde ve zihnimiz de yer alan hereyin eit ekilde gzetilmesi gerekir. Sa vamayz. Birbirimizi daha iyi tanmamz iin duygula rmza merhaba deriz. Sonra bu duygu yeniden dodu unda onu ok daha sakin bir ekilde selamlayabiliriz. Duygularmz, fke gibi zor olanlarn bile kucakla yabiliriz. fke tm varlmz dumanla dolduran ii mizde yanan bir atetir. fkelendiimiz zaman kendi mizi sakinletirmemiz gerekir: Nefes alrken fkemi sakinletiriyorum. Nefes verirken fkeme ihtimam gs teriyorum. Bir anne alayan bebeini kollarna alr al maz bebek bir rahatlama hisseder. fkemizi Doru Dik katle kucakladmz anda strabmz azalr. Hepimizin zor duygular vardr, fakat eer bunlarn bize hakim olmasna izin verirsek tkeniriz. Duygular nasl bakp gzeteceimizi bilmediimiz zaman gle nirler. Duygularmz dikkatimizden daha gl olduu zaman ac ekeriz. Fakat her gn bilinli soluma al mas yaparsak dikkat bir alkanlk haline gelir. al maya balamak iin bir duygunun altnda ezilinceye dek beklemeyin. ok ge olabilir. nc esas zihinde (chitta) zihnin dikkatidir. Zihnin farknda olmak zihinsel oluumlarn (chitta samskara) farknda olmaktr. Oluumlar (samskara) Budizmde teknik bir terimdir. Oluan herey, baka bireyden yaplan herey bir oluumdur. Bir iek bir oluumdur. fkemiz bir oluumdur, zihinsel bir oluumdur. Baz zi hinsel oluumlar her zaman mevcuttur ve bunlara ev
81

rensel denir (temas, ihtimam, duygu, alg ve irade). Ba zlar sadece belli koullar altnda ortaya kar (heves, azim, dikkat, konsantrasyon ve bilgelik). Bazlar ycel ticidir ve strabmz dntrmemize yardm eder (salkl, veya yararl zihinsel oluumlar) ve bazlar ardr ve bizi strabmzn iine hapseder (salksz, veya yararsz zihinsel oluumlar). Uyku hali, pimanlk, ham dnce ve gelien dn ce gibi bazen salkl, bazen salksz olan zihinsel olu umlar vardr. Bedenimiz ve zihnimizin dinlenmeye ih tiyac olduunda uyku salkldr. Fakat srekli uyur sak bu salksz olabilir. Eer birini incitir ve bundan piman olursak bu pimanlk salkldr. Fakat eer bu pimanlmz gelecekte yapacamz hereyin rengini deitiren bir sululuk kompleksine yol aarsa buna salksz denilebilir. Dnmemiz bizim aka grme mize yardm ettii zaman yararldr. Fakat eer zihni miz her yne dalyorsa bu dnme yararl deildir. nan, alakgnlllk, kendine sayg, arzulama mak, fkelenmemek, cahil olmamak, gayret, rahatlk, ihtimam, sakinlik ve zorlamama gibi bilincimizin pek ok ho yn vardr. te yandan salksz zihinsel olu umlar birbirine dolam bir ip yuma gibidir. Bu yu ma zmeye altmzda, her tarafmza dolayp eli mizi kolumuzu balarz. Bu zihinsel oluumlara bazen elem (klesha) denir, nk bunlar bize ve bakalarna ac verir. Bazen bunlara karartmalar denir, nk bizi a rtp yolumuzu kaybetmemize neden olurlar. Bazen de sznt veya aksaklk (ashrava) denir, nk krk bir va zoya benzerler. Temel salksz zihinsel oluumlar a gzllk, nefret, cehalet, gurur, phe ve grlerdir. Temel oluumlardan kaynaklanan ikinci derecede sa lksz zihinsel oluumlar fke, kin, ikiyzllk, kt ni yet, kskanlk, bencillik, hilekarlk, kurnazlk, salk

sz heyecan, zarar verme istei, arszlk, kibir, sknt, tahrik edilme, inan eksiklii, tembellik, ihtimanisizlik, unutkanlk, dalgnlk ve dikkat eksikliidir. Vijnanavada Budizm Okuluna gre duygular da dahil olmak ze re ellibir tr zihinsel oluum vardr. Duygular kendi ba na dikkatin ikinci esas olduu iin geri kalan ellisi dikkatin nc esas kategorisine girer. Bir zihinsel oluum ortaya kt zaman kabul etme uygulamas yapabiliriz. Tahrik edildiimizde, sadece Tahrik edildim deriz ve ite dikkat oradadr. Tahriki tahrik olarak tanyana dek bu duygu bizi oraya buraya srkler ve biz neler olduunu ve niin olduunu bilme yiz. Zihin dikkati uygulamas tahrik olmamak anlamna gelmez. Bu tahrik olduumuzda tahrik olduumuzu bil memiz anlamna gelir. Kzgnlmzn iimizde iyi bir arkada vardr ve bu da dikkattir. Kzgnlmz zihin bilincimizde tezahr etmeden n ce bir tohum eklinde ariv bilincimizde zaten vardr. Tm zihinsel oluumlar tohum biiminde ariv bilinci mizde yatar. Bir insann yapt birey kzgnlk tohu munu sulayabilir ve kzgnlk zihin bilincimizde tezahr eder. Tezahr eden her zihinsel oluumun tannmas gerekir. Eer salklysa dikkat onu gelitirir. Eer sa lkszsa dikkat onu ariv bilincimize geri dnmeye ve orada uyumu olarak kalmaya tevik eder. Kzgnlmzn sadece bize ait olduu dnebiliriz, fakat eer dikkatle bakarsak bunun bize toplumumuz dan ve atalarmzn pek ok kuandan miras kaldn grrz. Bireysel bilin ortak bilinten oluur ve ortak bilin bireysel bilinlerden oluur. Bunlar ayrlamaz. Bireysel bilincimize derinlemesine baknca ortak bilin le temas ederiz. rnein gzellik, iyilik ve mutlulua dair dncelerimiz ayn zamanda toplumun dncele ridir. Her k moda tasarmclar bize gelecek baharn

modasn gsterirler ve onlarn kreasyonlarna ortak bi lincimizin merceklerinden bakarz. Modaya uygun bir giysi aldmzda, bunun nedeni ortak bilincin gzleriy le bakmamzdr. Amazonlarn ilerinde yaayan biri byle bir giysi almak iin bu kadar ok para harcamaz d. Bu giysiyi hi gzel bulmazd. Edebi bir alma ret tiimizde bunu hem ortak bilincimizle hem de bireysel bilincimizle retiriz. Genellikle zihin bilinciyle ariv bilincini iki farkl ey olarak tanmlarz, fakat ariv bilinci daha derin seviye deki zihin bilincidir. Zihinsel oluumlarmza dikkatle bakarsak, bunlarn ariv bilincimizdeki kklerini bula biliriz. Dikkat bilincimizin derinliklerine derinlemesine bakmamza yardm eder. Bu ellibir zihinsel oluumdan biri ortaya ktnda onun varln kabul eder, ona de rinlemesine bakar ve geici ve eylerle birlikte varolan doasn grrz. Bunu uyguladmz zaman korku dan, zntden ve iimizde yanan atelerden kurtulu ruz. Dikkat sevincimizi, zntmz ve dier zihinsel oluumlar kucakladnda, er ya da ge bunlarn derin deki kklerini grrz. Her dikkatli adm ve her dikkat li nefesle zihinsel oluumlarmzn kklerini grrz. Dikkat bunlarn stne n saar ve dnmelerine yardm eder. Drdnc esas fenomenlerdeki fenomen (dharma) dikkatidir. Fenomen szc zihnimizin nesneleri anla mna gelir. Zihinsel oluumlarmzn her birinin bir nes nesi olmas gerekir. Eer kzgnsanz, bireye veya biri ne kzgn olmalsnz ve bu ey ya da kiiye zihninizin nesnesi denilebilir. Birini ya da bireyi hatrladnz za man bu zihninizin nesnesidir. Ellibir tr zihinsel oluum vardr, bu yzden ellibir tr de zihin nesnesi vardr. Bir kuun ark sylemesine dikkat ettiimiz zaman bu ses zihnimizin nesnesidir. Gzlerimizin mavi gky

zn grd zaman bu zihnimizin nesnesidir. Bir mu ma baktmz zaman, zihnimizde bu mumun imgesi ve ya dncesi ortaya kar. Bu alg nesnesi bir iarettir (lakshana). incede alg szcne karlk gelen karak ter iaret ve zihin anlamna gelen ideogramlardan* olu ur. Bir alg zihnimizdeki bir imge, bir iarettir. Dharmalarm incelenmesi (dharma-pravichaya) Uyan mann Yedi Unsurundan (bodhyanga) biridir.(16) Dharmalar gzlerken, be tr meditasyon zihnimizi sakin-, letirmemize yardm edebilir: (1) nefes saymak, (2) bir birine bal olarak ortaya kmay gzleme, (3) safl bozan eyi gzleme, (4) sevgi ve efkatle gzleme(7) ve (5) farkl alemleri gzleme. Farkl alemler nedir? ncelikle, Onsekiz Unsur var dr (dhatu): gzler, biimler (grmzn nesneleri) ve gz-bilinci diye adlandrabileceimiz grmeyi mmkn klan bilin; kulaklar, ses ve iitmeyle balantl bilin; burun, koku ve koklamayla balantl bilin; dil, tat ve tatmayla balantl bilin; beden, temas ve temasla ba lantl bilin; zihin, zihin nesnesi ve zihin-bilinci. Bu Onsekiz Unsur evrenin varoluunu mmkn klar. Eer bu Onsekiz Unsura derinlemesine bakar ve bunlarn

* Yazda kelimenin harfleri gsterilmeden dorudan doruya fikri ifade eden iaret. (ev.) (6) Uyanmann Yedi Unsuru dikkat, fenomenlerin incelenmesi, aba, nee, rahatlk, younlama ve brakvermedir. Bkz. Blm 26. (7) Pure Land Okulu bu meditasyonun yerine Amida Buday dnmeyi ko yar. Esasnda, Amida Buday dndmz zaman, sevgi ve efkatle gzlemleriz, nk her Buda sevgi ve efkatin bir bedenlenmesidir. Buddhanusmriti, Buda dikkati ne demektir? Budann adn tekrarla mak ne demektir? Bu deerli birini oturma odamza girmeye davet etmek demektir. Buda tohumunun zihin bilincimizde olduu her an, bu sevgi ve anlay tohumlar eker. Eer Maray ieri davet edersek o bu tohumlan ekmez. Dikkat hereyden nce iimizdeki Buda doasn hatrlamak de mektir.

(8) Majjhima Nikaya 115.

esasn ve kaynan grrsek cehalet ve korkular aa biliriz. Pek ok Alem stne Vaazda (Bahudhatula Sutta)(8) Buda tm kayg ve zorluklarmzn eylerin gerek y zn veya gerek iaretini gremememizden kaynak landn retti, yani bunlarn grntsn grsek bi le bunlarn geici (sreksiz) ve baka eylerle birlikte varolan doalarn anlayamayz. Eer korkuyorsak ya da gvensizsek, korkumuzun ya da gvensizliimizin kknde daha tm dharmalarn gerek yzn grme mi olmamz yatar. Eer bu Onsekiz Unsura derinleme sine bakar ve incelersek cehaletimizi dntrebilir ve korku ve gvensizliimizi yenebiliriz. Bir gn oturma meditasyonu srasnda Muhterem Ananda tm kayg, korku ve elemin, fiziksel ve psikolo jik fenomenlerin gerek doasn anlamamamzdan do duunu kavrad. Daha sonra Budaya bunun doru olup olmadn sordu ve Buda nce bu Onsekiz Unsura n fuz etme gereini aklayarak evet dedi. O zaman Ananda yle sordu, Bu Onsekiz Unsura baka bir yolla nfuz etmek mmkn m? ve Buda ya ntlad, Evet, Alt Unsur olduunu syleyebiliriz. Bun lar toprak, su, ate ve hava olan Drt Byk Unsurla (mahabhuta) uzay ve bilintir. Tm fiziksel fenomenler bu Alt Unsurdan oluur. Eer bu Alt Unsuru iimizde ve evremizde gzlersek, evrenden ayr olmadmz anlarz. Bu igr bizi doum-lm dncesinden kur tarr. Buda sonra Anandaya Alt Alemi retti -mutluluk (sukha), ac (dukkha), sevin (mudita), kayg (Pali: domanassa) brakverme (upeksha) ve cehalet (avidya). Mutluluk gerek mutluluk veya aldan olabilir, bu nedenle mut luluun esasna bakmal ve balln tesine gemeli yiz. Gerek mutluluk faydaldr ve bizi ve bakalarn

besler. Aldatc mutluluk geici zevk verir ve strabm z unutmamza yardm eder, fakat sregiden bir fayda s olmaz ve sigara ve bir bardak arap gibi zararl olabi lir. Birey ac ekmemize neden olduu zaman, eer ona derinlemesine bakarsak, bunun tam da mutluluumuzu geri kazanmak iin ihtiyacmz olan ey olduunu gr rz. Esasnda ac mutluluk iin esastr. Isnmaktan zevk almak ve bunu takdir etmek iin ok menin ne den olduu acy tanmalyz. Eer sevin alemine derin lemesine bakarsak, bunun gerek mi olduunu, yoksa sadece acmz ve kaygmz rtp rtmediini anlayabi liriz. amzn hastal olan kayg ncelikle imdiki anda, olamamamzdan kaynaklanr. Brakverme, bize pek ok mutluluk getirebilecek olan sregiden bir uygulamadr. Bir kaykla lkesinden kaan Vietnaml bir kadnn ak denizde altnlar aln d zaman, o kadar akl bandan gitti ki intihar etme yi dnd. Fakat kyya knca, stndeki giysileri bi le alnan bir adamla tant ve adamn glmsediini grmek ona ok yardm etti. Adam gerekten bu mesele yi brakvermiti. Brakverme bize zgrlk verir ve z grlk mutluluumuzun tek kouludur. Eer yrei mizde hala bireye balysak -fke, kayg veya mal ml ke- zgr olamayz. Buda baka bir Alt Alem daha retti : iddetli arzu (kama), iddetli arzudan kurtulu (nekkhama)(9), fke (vyapada), fkenin olmamas (avyapada), incitme (vihimsa) ve incitmeme (avihimsa veya ahimsa). Eer iddetli arzumu zun derinine bakarsak bu arzuya zaten sahip olduu muzu grrz, nk herey zaten dier hereyin bir parasdr. Bu igr bizi iddetli arzu aleminden zgr
(9) Nekkhama Pali dilidir ve Sanskritede ayn anlamda bir szck yoktur. zgn Sanskrite metinler kaybolduu iin hangi szcn kullanldn bilmiyoruz.

lk alemine gtrebilir. fke atei iimizde gece gndz yanar ve ac ekmemize -fkeli olduumuz kiiden bile daha ok- neden olur. fke olmad zaman kendimizi hafif ve zgr hissederiz. ncitmeme aleminde yaamak sevmektir. Dnyamz nefret ve iddet dolu, nk zaten yreimizde olan sevgi ve efkati besleyecek zamanmz yok. ncitmeme nemli bir uygulamadr. Bunlardan te alem daha vardr: arzu alemi, ekil alemi ve ekilsiz alem. ekil ve ekilsiz alemler belli meditasyon younlamas durumlarn tanmlar. ekil ale minde, maddi eyler bir ekilde gizlidir. ekilsiz alemde bunlar ok gizlidir. Arzu aleminde maddi eyler en kaba halde mevcuttur ve insanlar orada meditasyon yapmaz lar. Bu alem zihnimiz tarafndan oluturulmutur. Eer zihnimizde fke, iddetli arzu veya incitme varsa, yanan bir ev gibiyizdir. Eer zihnimizde fke, iddetli arzu veya incitme yoksa, serin, berrak bir nilfer gl olutururuz.(10) Doru Dikkat uygulamas yaptmz her seferinde bu serin gle atlamaya benzer. Eer ayakta duruyorsak, sadece ayakta durduumuzu bilmeliyiz. Eer oturuyorsak, sadece oturduumuzu bilmeliyiz. Herhangi birey eklememiz veya karmamz gerekmez. Sadece farknda olmamz gerekir. Son olarak Buda ki Alem -koullu alem (samskrita) ve koulsuz alem (asamskrita)- stne meditasyonu retti. Koullu alemde doum, lm, nce, sonra, i, d, kk ve byk vardr. Koulsuz alemde artk doum ve l me, gelme ve gitmeye, nce ve sonraya maruz deilizdir. Koullu alem tarihsel boyuta aittir. O dalgadr. Koul suz alem nihai boyuta aittir. O sudur. Bu iki alem ayr deildir.
(10) Nilfer Sutrasndaki Evrensel Kap blmnde, efkat Bodhisattvasnn dikkatinin bizi yakmak zere olan ateleri serin, berrak bir ni lfer glne dntrebildii sylenir.

Dar grlerden kurtulup korkusuzlua ulamak ve byk bir efkat kazanmak iin bamszlk, sreksizlik ve efkat stne dnn. Oturma meditasyonu yapar ken konsantrasyonunuzu belli nesnelerin bamsz do as stnde younlatrn. Bilginin znesinin bilginin nesnesinden bamsz olarak varolamayacan hatrla yn. Grmek bireyi grmektir. Duymak bireyi duy maktr. fkelenmek bireye fkelenmektir. Umut et mek bireyi umut etmektir. Dnmek bireyi dn mektir. Bilginin nesnesi yoksa zne de olamaz. Medi tasyon yapn ve nesneyle znenin birlikte varoluunu grn. Nefes alma dikkatini uyguladnz zaman, nefes alma zihindir. Beden dikkatini uyguladnz zaman, bedeniniz zihindir. Dnzdaki nesnelerin dikkatini uy guladnz zaman, bu nesneler zihindir. Bu nedenle, nesneyle znenin birlikte varoluu stne dnmek ayn zamanda zihin stne dnmektir. Zihnin her nesnesinin kendisi zihindir. Budizmde zihnin nesneleri ne dharma deriz. Birbirine bal olu stne dnmek, tm dharmalarn gerek doasna nfuz etmek iin, bunlar b yk gereklik esasnn bir paras olarak grmek iin ve bu byk gereklik esasnn blnemez olduunu anla mak iin tm dharmalara derinlemesine bakmaktr. Bu gereklik kendi bana ayr varolular halinde parala ra blnemez. Zihnimizin nesnesi nmzde duran bir da, bir gl, bir dolunay veya bir insan olabilir. Biz bunlarn ayr varlklar olarak bizim dmzda varolduuna inanrz, fakat alglarmzn bu nesneleri bizizdir. Bu duygular mz da ierir. Birinden nefret ettiimizde kendimizden de nefret ederiz. Dikkatimizin nesnesi gerekte tm ev rendir. Dikkat bedenin, duygularn, alglarn, zihinsel oluumlardan herhangi birinin ve bilincimizdeki tm tohumlarn dikkatidir. Dikkatin Drt Esas evrendeki

hereyi ierir. Evrendeki herey algmzn nesnesidir ve bu nedenle sadece dmzda deil, ayn zamanda iimizde de varolur. Aataki tomurcua derinlemesine bakarsak onun doasn grrz. Bu ok kk olabilir, fakat ayn za manda yeryz gibidir de, nk tomurcuktaki yaprak yeryznn bir paras olacaktr. Eer evrendeki tek bir eyin gereini grrsek evrenin doasn grrz. Dik katimiz ve derinlemesine bakmamz sayesinde evrenin doas kendini aa vuracaktr. Bu dncelerimizi evrenin doasna empoze etme meselesi deildir. Oturma ve nefesimizi izleme mkemmel bir alma dr, fakat yeterli deildir. Dnmn olabilmesi iin, dikkat almasn sadece meditasyonda deil tm gn boyunca yapmalyz. Dikkat Budadr. Tpk bitkinin gne na duyarl olmas gibi, zihinsel oluumlar da dikkate duyarldr. Dikkat tam zihinsel oluumlar ku caklayp dntrebilecek olan enerjidir. Dikkat baaa dnm alglar ardmzda brakmamza yardm eder ve bizi olan bitene kar uyandrr. Thich Quang Duc kendisini yakt zaman, tm dnyadaki insanlar Vietnamn yanmakta olan bir lke olduunu ve bu ko nuda bireyler yapmalar gerektiini kabul etmek zo runda kalmt. Dikkat uygulamas yaptmz zaman yaamla temas iinde oluruz ve strab hafifletmek iin sevgi ve efkatimizi sunup sevin ve mutluluk getirebi liriz. Kendinizi gemite kaybetmeyin. Kendinizi gelecekte kaybetmeyin. Kendinizi fkenize, kayglarnza ya da korkularnza kaptrmayn. imdiki ana geri dnn ve yaamla derinden temas edin. Bu dikkattir. Ayn anda hereye dikkat edemeyiz, bu nedenle dikkatimizin nes nesi olmas iin en ilgin bulduumuz eyi semeliyiz.
90

Mavi gkyz harikadr, bir ocuun gzel yz de ha rikadr. Esas olan canl olmak ve yaamn eriilebilecek tm mucizelerine ak olmaktr. Buda pek ok konumasnda Katl ahlaki kural, konsantrasyon ve igr almasndan bahsetmitir. Kurallarn uygulanmas (shila) Doru Dikkat uygulama sdr. Eer kurallar uygulamazsak dikkati de uygulamyoruzdur. Kurallar uygulamadan meditasyon yapabileceini dnen baz Zen rencileri tanyorum, fa kat bu doru deildir. Budist meditasyonun yrei dik kat uygulamasdr ve dikkat kurallarn uygulanmas dr. Kurallar uygulamadan meditasyon yapamazs nz.(11) Dikkat uygulamas yaptmz zaman iimizde ve evremizde Buda enerjisi retiriz ve bu dnyay koruya bilecek olan enerjidir. Bir Buda tm gn boyunca dik katli olan biridir. Bizler sadece yarm-gn Budayz. Ne fes alr ve dikkat enerjisiyle grmek iin Buda gzleri mizi kullanrz. Buda kulaklarmzla dinlediimiz za man iletiimi iyi hale getirebilir ve pek ok strab ha fifletebiliriz. Dikkat enerjisini elimize aldmzda Buda ellerimiz sevdiklerimizin gvenliini ve btnln korur. Elinize derinlemesine bakn ve iinde Buda gznn olup olmadn grn. Tibet, in, Kore, Vietnam ve Ja pon tapnaklarnda bin kollu bir bodhisattva vardr bakalarna yardm etmek bu kadar ok kol gerektirirve her elin avucunda bir gz vardr. El edimi simgeler, gz ise igr ve anlay simgeler. Anlay olmadan, edimlerimiz bakalarnn ac ekmesine neden olabilir. Bakalarn mutlu etme arzusuyla motive olabiliriz, fa kat eer anlaya sahip deilsek ne kadar ok urar
( 1 1 ) Bkz. Thich Nhat Hanh, For a Future to be Possible. Ayn zamanda bkz. b lm 13.

sak o kadar ok sorun yaratabiliriz. Sevgimiz anlaytan olumad srece, bu gerek sevgi deildir. Dikkat bir Budann gzlerini elimize getiren enerjidir. Dikkatle dnyay deitirebilir ve pek ok insana mutluluk vere biliriz. Bu kuram deildir. Gnlk yaantmzn her annda dikkat enerjisi retmek hepimiz iin mmkn dr.

12. Blm

Doru Konuma
Dikkatsiz konumann ve bakalarn dinleyememenin yol at strabn farknda olarak, bakalarna se vin ve mutluluk vermek ve aclarn hafifletmek ama cyla kendimi sevgi dolu konumay ve iyi dinlemeyi ge litirmeye adadm. Szcklerin mutluluk veya acy ya ratabileceini bilerek, kendine gven, sevin ve umut il ham eden szcklerle doru konumaya kararlym. Ke sin olarak bilmediim haberleri yaymayacak ve emin ol madm eyleri eletirmeyecek veya aalamayaca m. Blnme ve uyumsuzlua neden olabilecek veya ai lenin veya topluluun paralanmasna neden olabilecek szler sylemekten kanacam. Ne kadar kk olur sa olsun, tm ihtilaflar zp bar yapmak iin her tr abay gstermeye kararlym. Bu Drdnc Dikkat almasdr(1) ve Doru Konumann (samyag vac) ok iyi bir tanmn sunar. Zamanmzda iletiim teknikleri ok incelikli hale geldi. Gezegenin teki tarafna haber gndermek hi za man almyor. Fakat ayn zamanda, bireyler arasndaki iletiim ok gleti. Babalar kzlar ve oullaryla ko numuyor. Kocalar karlaryla, eler elerle konumu yor. letiim tkand. ok zor bir durumdayz, sadece l
(1) Bkz. Thich Nhat Hanh, For a Future To Be Possible. Ayn zamanda bkz. 13. b lm.

keler arasnda deil, insan insana da. Drdnc Dikkat almasn uygulamak ok nemli. Doru Konumann klasik tanm yledir: (1) Doru konumak. Birey yeilse yeil deriz, pembe deil. (2) Para para konumayz. Birine birey sylerken, bakasna baka birey sylemeyiz. Elbette, farkl dinleyi cilerin neyi kastettiimizi anlamalar iin gerei farkl ekillerde tanmlayabiliriz, fakat her zaman geree sa dk kalmalyz. (3) Kaba konumayz. Barmayz, iftira etmeyiz, kfretmeyiz, strab krklemeyiz veya nefret yaratmayz. Bakalarn incitmek istemeyen iyi kalpli insanlar bile bazen azlarndan zehirli szckler ka rabilirler. Zihnimizde Budann tohumlar ve ayn za manda pek ok pranga ve isel oluumlar vardr (samyojana). Zehirli birey sylediimizde bunun nedeni genel likle alkanlk enerjimizdir. Szlerimiz ok gldr. nsanlarda karmaa yaratabilir, yaamdaki amalarn yok edebilir, hatta intihara bile srkleyebilir. Bunu unutmamalyz. (4) Abartmama ve sslememe. eyleri olduklarndan daha iyi, daha kt veya daha ar hale getirerek gereksiz yere dramatize etmeyiz. Eer birisi biraz kzgnsa onun fkeli olduunu sylemeyiz. Doru Konuma almas, konuma kararsz, salksz to humlardan deil, iimizdeki Buda tohumundan doacak ekilde alkanlklarmz deitirmeye almaktr.(2) Doru Konuma Doru Dnmeye dayanr. Konu ma dncemizin kendini yksek sesle ifade edi ekli dir. Dncelerimiz artk kendi zel varlmz deildir. Bakalarna kulaklk verir ve zihnimizde alan teybi duymalarna izin veririz. Elbette dndmz, fakat sylemek istemediimiz eyler vardr ve bilincimizin bir
(2) Bkz. Samyukta Agama 785 ve Majjhima Nikaya 1.17. Ayn zamanda bkz. Thich Nhat Hanh, For a Future to be Possible.

blm dzeltmen rol oynamaldr. Eer sylediimiz iin eletirileceimizi dndmz birey varsa d zeltmen bunu sansrler. Bazen bir arkadamz veya bir terapist bize beklenmedik bir soru sorduunda, sakla mak istediimiz gerei sylemek iin tahrik oluruz. Bazen, iimizde ac tkanklklar olduu zaman, bunlar dnce araclyla almadan konuma (veya edim) halinde tezahr eder. Istrabmz, acmz yksel mitir ve artk bask altnda tutulamaz, zellikle Doru Dikkati uygulamadmz zaman. Istrabmz ifade etmek bizi ve bakalarn incitebilir, fakat Doru Dikkati uygulamadmz zaman iimizde neyin olutuunu bi lemeyebiliriz. O zaman sylemek istemediimiz eyleri syler veya yazarz ve bu szlerimizin nereden geldiini bilmeyiz. Bakalarn incitecek szler syleme niyetinde deilizdir, yine de bunlar syleriz. Sadece uzlama ve balama getirecek szler syleme niyetinde olup, son ra hi ho olmayan birey syleriz. imizdeki bar to humlarn sulamak iin yrrken, otururken, dururken v.s. Doru Dikkati uygulamalyz. Doru Dikkatle tm dncelerimizi ve duygularmz aka grr ve u ya da bu dncenin bizi incittiini mi, yoksa yardm m ettiini biliriz. Dncelerimiz zihnimizi konuma bii minde terkettii zaman, eer Doru Dikkat onlara elik ediyorsa, ne sylediimizi ve faydal m olduunu yoksa sorun mu yarattn biliriz. Doru Konumann temelinde iyi dinleme vardr. Eer dikkatle dinleyemezsek Doru Konumay uygula yanlayz. Ne sylersek syleyelim, sylediklerimiz dik katli olmayacaktr, nk sadece kendi fikirlerimizi sylyor oluruz ve dier kiiye yant vermeyiz. Nilfer Sutrasnda, efkatin gzleriyle bakp dinlememiz tavsi ye edilir. efkatli dinleme ifa yaratr. Birisi bizi bu e kilde dinleyince hemen bir rahatlama hissederiz. yi bir terapist her zaman iyi, efkatli bir dinleyicidir. Sevdii

miz insanlara ifa vermek ve onlarla yeniden iletiim kurmak iin biz de bunu yapmay renmeliyiz. letiim kesildii zaman ac ekeriz. Hi kimse bizi dinlemedii veya anlamad zaman patlamaya hazr bir bomba gibi oluruz. Yeniden iletiim kurmak ivedi bir grevdir. Bazen sadece on dakikalk iyi bir dinleme bizi dntrebilir ve dudaklarmza yeniden bir glmse me kondurabilir. Bodhisattva Kwan Yin dnyann lklarn duyan biridir. O yarglamadan veya tepki gs termeden iyi bir ekilde dinleme niteliine sahiptir. Tm varlmzla dinlediimiz zaman bir ok bombay etkisiz hale getirebiliriz. Eer karmzdaki kii syle diklerine kar eletirel olduumuzu hissederse strab hafiflemez. Psikoterapistler Doru Dinlemeyi uygula dklarnda, hastalar daha nce kimseye syleyemedik lerini syleme cesareti bulurlar. yi dinleme hem konu an hem de dinleyeni besler. oumuz aile iinde sevgi dolu bir ekilde konuma ve dinleme kapasitemizi yitirdik. Artk kimse kimseyi dinleyemiyor olabilir. Bu nedenle ailemizin iinde bile kendimizi ok yalnz hissederiz. Bizi dinleyebileceini umarak bir terapiste gitmemizin nedeni budur. Fakat pek ok terapistin iinde de derin strap, derin ac var dr. Bazen istedikleri kadar iyi dinleyemezler. Bu ne denle eer birini gerekten seviyorsanz, kendinizi bir dinleyici olmak iin eitin. Bir terapist olun. Eer iyi, efkatli dinleme sanatnda kendinizi nasl eiteceinizi bilirseniz sevdiiniz kii iin en iyi terapist olabilirsiniz. Ayn zamanda mfik de konumalsnz. Bizler sakin bir ekilde konuma kapasitemizi yitirdik. ok abuk kzyoruz. Azmz atmz her seferinde konumamz ac veya sert oluyor. Bunun gerek olduunu biliyoruz. efkatli bir ekilde konuma kapasitemizi yitirdik. Bu Drdnc Dikkat almasdr. Bu yeniden huzurlu ve sevgi dolu ilikiler kurmak iin ok nemlidir. Eer bu

almada baarsz olursanz yeniden ahenk, sevgi ve mutluluk oluturmada baarl olamazsnz. Drdnc Dikkat almasn uygulamann byk bir armaan ol masnn nedeni budur. Birbirlerini sakin ve efkatli bir ekilde dinleme ka pasitelerini yitirdikleri iin o kadar ok aile, ift ve ili ki paraland ki. Sakin ve mfik bir ekilde konuma kapasitemizi yitirdik. Drdnc Dikkat almas ara mzda yeniden iletiim kurmamz iin ok nemli. Din leme sanat ve mfik konuma sanatnda Drdnc almay uygulamak byk bir armaandr. rnein, ailenin bir yesi ok ac ekebilir. Ailede hi kimse ses sizce oturup onu dinleyemez. Eer bir saat sessizce otu rup onu yreiyle dinleyebilen biri olsayd, teki kiinin strab hafifleyerek byk bir rahatlama duyard. Eer bu kadar ok ac ekiyorsanz ve sizin strabnz dinle yebilecek kimse yoksa strabnz orada kalr. Fakat eer biri sizi dinleyip anlayabilirse bir saatlik birlikte likten sonra rahatladnz hissedersiniz. Budizmde, gerekten orada olarak efkatle dinleme kapasitesi olan Kwan Yinden, Bodhisattva Avalokiteshvaradan bahsederiz. Kwan Yin ac lklarn, dnyann sesini dinleyip anlayabilen demektir. Psikote rapistler de ayn eyi uygulamaya alrlar. Byk bir efkatle sessizce oturur ve sizi dinlerler. Bu ekilde din lemek yarglamak, eletirmek, aalamak veya deer lendirmek deil, tek bir amala, dier kiinin daha az ac ekmesine yardm etme amacyla dinlemektir. Eer bir saat sizi bu ekilde dinleyebilirlerse kendinizi ok daha iyi hissedersiniz. Fakat psikoterapistler her za man efkatlerini, konsantrasyonlarn ve iyi dinleyici liklerini korumak iin alma yapmaldrlar. Aksi tak dirde, dinleme nitelikleri ok zayf olur ve bu bir saatlik dinlemeden sonra kendinizi daha iyi hissetmezsiniz.

Her zaman efkatli olmak iin dikkatle nefes alp verme almas yapmalsnz. Onu sadece iinde ne ol duunu bilmek veya ona tavsiyede bulunmak iin dinle miyorum. Onu sadece acsn hafifletmek istediim iin dinliyorum. Buna efkatli dinleme denir. yle bir ekil de dinlemelisiniz ki dinlediiniz srece efkat sizinle birlikte olsun. Bu sanattr. Eer dinlemenin yarsnda fke veya kzgnlk ortaya karsa dinlemeyi srdre mezsiniz. yle bir ekilde almalsnz ki kzgnlk ve ya fke ortaya kt zaman dikkatle nefes alp verebilmeli ve efkati iinizde tutmay srdrebilmelisiniz. Bir bakasn efkatle dinleyebilirsiniz. Ne sylerse syle sin, gr tarznda pek ok yanl bilgi ve adaletsizlik olsa da, sizi aalayp sulasa da nefes alp vererek ses sizce oturmay srdrn. Bir saat boyunca efkati ii nizde tutun. Buna efkatli dinleme denir. Eer bu ekil de bir saat dinleyebilirseniz karnzdaki kii kendini ok daha iyi hissedecektir. Eer bu ekilde dinleyemeyeceinizi hissederseniz arkadanza yle deyin, sevgili arkadam, buna bir ka gn iinde devam edebilir miyiz? Kendimi yenile mem gerek. Seni en iyi dinleyebilecek ekilde alma yapmalym. Eer iyi bir durumda deilseniz, elinizden geldiince iyi dinleyemezsiniz. efkatli dinleme kapasi tenizi yeniden kazanmak iin daha ok yrme meditasyonu, daha ok dikkatli soluma, daha ok oturma meditasyonu yapmanz gerekir. Drdnc Dikkat al mas budur -kendini efkatle dinlemek iin eitmek. Bu ok nemlidir, byk bir armaandr. Bazen beceriksizce konuur ve bakalarnn iinde karmaa yaratrz. Sonra yle deriz, Ben sadece gere i sylyordum. Bu gerek olabilir, fakat eer konuma eklimiz gereksiz straba neden oluyorsa Doru Konu ma deildir bu. Gerek bakalarnn kabul edebilecei ekilde ortaya konulmaldr. Zarar veren veya ykan

szler Doru Konuma deildir. Konumadan nce ko nutuunuz kiiyi anlayn. Konumanzn hem ekil hem de ierik bakmndan Doru olmas iin birey sylemeden nce her sznz dikkatle dnn. Dr dnc Dikkat almas ayn zamanda mfik konu mayla da ilgilidir. Ancak mfik konumak artyla y reinizdeki hereyi bir bakasna anlatma hakkna sa hipsinizdir. Eer sakin konuamyorsanz, o zaman o gn konumayn. zgnm, canm, yarn ya da teki gn anlatmama izin ver. Bugn pek iyi deilim. Korka rm ho olmayan eyler syleyeceim. Bunu sana baka bir gn anlatmama izin ver. Aznz an ve ancak sa kin ve mfik bir ekilde konuacanzdan emin oldu unuzda konuun. Kendinizi bunu yapabilecek ekilde eitmelisiniz. Nilfer Sutrasnda, Harika Ses adnda bir bodhisatt va herkesle kendi dilinde konuabiliyordu. Mzik diline ihtiyac olan biri iin mzik kullanyordu. Uyuturucu dilinden anlayanlar iin uyuturucu terimleri kullan yordu. Bodhisattva Harika Sesin syledii her sz ile tiim yolunu ayor ve bakalarnn dnmesine yar dm ediyordu. Biz de aynsn yapabiliriz, fakat bu azim ve beceri gerektirir. ki kii anlaamadklar zaman birine gidip teki hakknda olumlu bir ekilde konuabilir, sonra tekine gidip ilki hakknda yapc bir ekilde konuabiliriz. A kiisi B kiisinin ac ektiini bildii zaman Ann Byi daha iyi anlama ve takdir etme ans olur. Doru Ko numa sanat Doru Gr, Doru Dnce ve ayn za manda doru uygulama gerektirir. Mektup yazmak bir konuma biimidir. Bir mektup bazen konumadan daha gvenli olur, nk gnderme den nce yazdklarnz okumanz iin zamannz vardr. Szlerinizi okurken karnzdakinin mektubunuzu ald

n hayal edebilir ve yazdklarnzn uygun ve mahir olup olmadna karar verebilirsiniz. Buna Doru Ko numa denilebilmesi iin mektubunuzun karnzdaki kiide dnm tohumlarn sulamas ve onun yrein de bireyleri harekete geirmesi gerekir. Eer bir ifade yanl anlalabilir veya zc olabilirse tekrar yazn. Doru Dikkat size en mahir ekilde gerei ifade edip etmediinizi syler. Bir kez postalaynca geri alamazs nz. Bu yzden gndermeden nce bir ka kez dikkatle okuyun. Byle bir mektup her ikinize de fayda salar. Elbette ac ektiniz, fakat karnzdaki de ac ekti. Yazmann ok iyi bir alma olmasnn nedeni budur. Yazmak derinlemesine bakma almasdr. Ancak de rinlemesine baktnzdan emin olduunuz zaman mek tubu gnderirsiniz. Artk sulamanz gerekmez. Daha derin bir anlaya sahip olduunuzu gstermeniz gere kir. Karnzdakinin ac ektii dorudur ve bu bile tek bana efkatinize deer. Karnzdakinin acsn anla maya baladnzda iinizde efkat ykselir ve kullan dnz dilin ifa verme gc olur. efkat baka biriyle temasa gememize yardm edebilen tek enerjidir. inde hi efkat olmayan biri asla mutlu olamaz. Mektup ya zacanz kiiye bakmaya alrken eer onun strab n grebilirseniz efkat doar. inizde efkat doduu an, daha mektubu bitirmeden kendinizi daha iyi hisset meye balarsnz. Mektubu gnderdikten sonra kendini zi daha da iyi hissedersiniz, nk karnzdakinin de mektubu okuduktan sonra kendini iyi hissedeceini bi lirsiniz. Herkesin anlalmaya ve kabul grmeye ihtiya c vardr. Ve imdi sizin karnzdakine sunacanz an laynz var. Bu ekilde bir mektup yazarak yeniden iletiim kurarsnz. Bir kitap veya makale yazmak da ayn ekilde yap labilir. Yazmak derin bir almadr. Daha yazmaya balamadan nce, o srada her ne yapyor olursak olalm
100

-bahede alrken veya yerleri sprrken- kitabmz veya makalemiz bilincimizin derinliklerinde yazlyor dur. Bir kitap yazmak iin, sadece masamzda oturdu umuz anlar esnasnda deil, tm yaammzla yazma lyz. Bir kitap veya makale yazarken szlerimizin pek ok insan etkileyeceini biliriz. Eer bu bakalarna da ac verecekse sadece kendi strabmz ifade etme hak kmz yoktur. Pek ok kitap, iir ve ark yaama kar inancmz alr gtrr. Gnmzde gen insanlar ku laklarnda walkmanle yataklarnda kvrlp salksz mzik, ilerindeki byk znt ve endie tohumlarn sulayan arklar dinliyorlar. Doru Gr ve Doru D nce almas yaptmzda sadece keder tohumlarn sulayan btn kaset ve CDlerimizi bir kutuya koyup artk onlar dinlemeyiz. Film yapmclar, mzisyenler ve yazarlarn toplumumuzun tekrar huzur, sevin ve ge lecee inan ynnde ilerlemesine yardm etmek iin Doru Konuma almas yapmalar gerekir. Telefon meditasyonu da Doru Konumay gelitirmemize yardm edebilecek bir baka uygulamadr:

Szler binlerce mil yolculuk edebilir. Szlerim karlkl anlay ve sevgi yaratabilir. Mcevherler kadar gzel, iekler kadar mfik olabilirler(3)
Bu gathay bir para kada yazabilir ve telefonunu zun sapna yaptrabilirsiniz. Sonra bir telefon konu mas yapacanz zaman elinizi telefonun stne koyup bu szleri tekrarlayn. Bu gatha Doru Konuma al mas yapma azmini ifade ediyor. Bu szleri sylerken bi le zihniniz huzurlu ve igrnz daha net olur. Arad(3) Thich Nhat Hanh, Present Moment Wonderful Moment: Mindfulness Verses for Da ily Living (Berkeley: Parallax Press, 1990), s.69.

nz kii sesinizdeki canll duyacak ve szleriniz ona byk bir mutluluk verecek, acya neden olmayacaktr. Meditasyon almamz derinletike, kendimizi sz lere ok daha az kaptrrz. Sessizlik almas yaparak, hereyin zyle temasta, bir ku kadar zgr oluruz. Vietnam Zen Budizm okullarndan birinin kurucusu yle yazyordu, Bana baka birey sormayn. Benim zm szsz.(4) Konuma dikkatini uygulamak iin ba zen sessizlik almas yapmalyz. O zaman grleri mizin ne olduunu ve dncelerimize hangi isel kar maalarn neden olduunu grmek iin derinlemesine bakabiliriz. Sessizlik derinlemesine bakma zamandr. Sessizliin gerek olduu zamanlar vardr ve buna gr leyen sessizlik denir. Konfys yle der, Gkler hi bir ey sylemez.'Bu ayn zamanda gkler bize ok ey syler, fakat biz onlar nasl dinleyeceimizi bilmeyiz, anlamna gelir. Eer zihnimizin sessizliinden dinler sek her kuun arks ve am aalarnn rzgardaki her fslts bizimle konuur. Sukhavati Sutrasnda, rzgarn mcevherle ssl aalarn arasndan her esi inde bir mucize olduu sylenir. Eer bu sesi dikkatle dinlersek Budann Drt Yce Gerei ve Sekiz Katl Yce Yolu rettiini duyarz. Doru Dikkat yavalayp kularn, aalarn, zihnimizin ve konumamzn her szn dinlememize yardm eder. Nazik birey de syle sek, ok aceleyle de yant versek sylediimizi duyarz. Szler ve dnceler ldrebilir. ldrme edimini dnmemizde veya konumamzda destekleyemeyiz. Eer gerei sylemenizin mmkn olmad bir iiniz varsa i deitirebilirsiniz. Eer gerei sylemenize izin veren bir iiniz varsa ltfen minnet duyun. Sosyal adalet ve istismar etmeme almas yapmak iin Doru Konumay kullanmalyz.
(4) V Ngn Thng, lm:826.

13. Blm

Doru Edim
Doru Edim (samyak karmanta) bedenin Doru Edimi anlamna gelir. Bu sevgiyle temas etme ve incinmeyi n leme almasdr, kendimize ve bakalarna kar id det gstermeme almasdr. Doru Edimin esas hereyi dikkatle yapmaktr. Doru Edim Be Dikkat almasnn(1) drdyle (bi rinci, ikinci, nc ve beinci) yakndan ilikilidir. lk alma yaama saygyla ilikilidir: Yaam ykmann neden olduu strabn farknda olarak, kendimi insan larn, hayvanlarn, bitkilerin ve minerallerin yaamn korumann yollarn renmeye ve efkat beslemeye adadm. ldrmemeye, bakalarnn ldrmesine izin vermemeye ve dnyada, dncelerimde ve yaam tar zmda herhangi bir ldrme edimini desteklememeye kararlym. Her gn yeme, ime ve topra, suyu ve ha vay kullanma tarzmzla ldryor olabiliriz. ldrme diimizi dnrz, fakat ldrrz. Edim dikkati far knda olmamza yardm eder, bylece ldrmeyi kesip korumaya ve yardm etmeye balayabiliriz. kinci Dikkat almas cmertlikle ilgilidir: Sm r, sosyal adaletsizlik, hrszlk ve eziyetin neden oldu u acnn farknda olarak, kendimi sevgi dolu mfiklik
(1) Drdnc Dikkat almas Doru Konuma ile ilgilidir. Bkz. 12. blm.

beslemeye ve insanlarn, hayvanlarn, bitkilerin ve mi nerallerin refah iin almann yollarn renmeye adadm. Gerekten ihtiya iinde olanlarla zamanm, enerjimi ve maddi kaynaklarm paylaarak cmert ola cam. Bakalarna ait olan bireye sahip olmamaya ve almamaya kararlym. Bakalarnn malna sayg du yacam, fakat bakalarnn insanlarn ve yeryzndeki baka trlerin acsndan istifade etmesini nleyeceim. Bu alma bize sadece bizim olmayan almaktan veya bakalarn smrmekten kanmay sylemiyor. Ayn zamanda bizi toplumda adalet ve refah salayacak e kilde yaamaya tevik ediyor. Kendi paymzdan fazla sn almayarak nasl basit bir ekilde yaayacamz renmemiz gerek. Sosyal adalet salamak iin birey yaptmzda bu Doru Edimdir. nc Dikkat almas cinsel sorumlulukla ilgili dir: Cinsel ahlakszln neden olduu strabn farkn da olarak, kendimi sorumluluk gelitirmeye ve bireyle rin, iftlerin, ailelerin ve toplumun btnln ve g venliini korumann yollarn renmeye adadm. Sevgi ve uzun sreli bir vaad iermeyen cinsel ilikilere gir memeye kararlym. Kendimin ve bakalarnn mutlulu unu korumak iin vaadlerime ve bakalarnn vaadlerine sayg duymaya kararlym. ocuklar cinsel taciz den korumak ve iftlerin ve ailelerin kt cinsel tavrlar nedeniyle ayrlmalarn nlemek iin gcm yettiince hereyi yapacam. Yalnzlk, iyi bir iletiim, anlay ve sevgi dolu m fiklik olmad srece sadece iki bedenin bir araya gel mesiyle azalmaz. Doru Dikkat ocuklar da dahil olmak zere kendimizin ve bakalarnn daha fazla ac ekme sini nlememize yardm eder. Cinsel ahlakszlk ok faz la ac yaratr. Ailelerin ve bireylerin btnln koru mak iin sorumlu bir ekilde davranmak ve bakalarn da aynn yapmaya tevik etmek iin elimizden geleni

yaparz. Bu almay uygulayarak, sadece kendimizi ve bizim iin deerli olan insanlar korumakla kalmaz, ay n zamanda ocuklarda dahil olmak zere tm insan r kn koruruz. Doru Dikkat gnlk yaantmzn stn de parlad zaman bu almay muntazaman yapabili riz. Kt cinsel davran pek ok aileyi ykmtr. nsan larn cinsel sorumluluk almamalar nedeniyle o kadar ok ac ortaya kmtr ki. Cinsel tacize urayan bir o cuk tm yaam boyunca ac eker. Cinsel tacize ura m olanlarn, pek ok ocua yardm ederek bodhisatt va olma kapasiteleri vardr. Sizin sevgi zihniniz kendi kederinizi ve acnz dntrebilir ve bu igrnz bakalaryla paylaabilirsiniz. Bu Doru Edimdir ve si zi ve etrafnzdakileri zgrletirir. evrenizdekilere yardm etmeye baladnzda kendinize de yardm edi yorsunuzdur. Beinci Dikkat almas dikkatli yemeyi, imeyi ve tketmeyi tevik eder. Bu Drt Yce Gerekle ve Sekiz Katl Yce Yolun tm unsurlaryla, fakat zellikle Do ru Edimle ilikilidir: Dikkatsiz tketimin neden olduu strabn farknda olarak, kendimi dikkatli yeme, ime ve tketme almas yaparak kendim, ailem ve toplum iin hem fiziksel hem de zihinsel olarak iyi bir salk ka zanmaya adyorum. Sadece bedenimde, bilincimde ve ailemin ve toplumun ortak bedeni ve bilincinde sevin, refah ve huzuru koruyan eleri alacam. Alkol veya baka zehirli maddeler almamaya veya belli televizyon programlar, dergiler, kitaplar, filmler ve konumalar gibi zehir ieren baka eler veya besinler almamaya kararlym. Bedenime veya bilincime bu zehirlerle zarar vermenin atalarma, ebeveynlerime, toplumuma ve ge lecek nesillere ihanet etmek olduunun farkndaym. Kendim ve toplum iin bir diyet yaparak, kendi iimde ki ve toplumdaki iddeti, korkuyu, fkeyi ve karmaay

dntrmek iin alacam. Kendini ve toplumu d ntrmek iin uygun bir diyetin ok nemli olduunu anlyorum. Doru Edim bedenimize ve zihnimize sade ce gvenli ve salkl olan besin trlerini almamz de mektir. Kendimiz, ailemiz ve toplumumuz iin bedeni mizde zehir reten eyler yemeyerek, alkol veya uyutu rucu kullanmayarak dikkatli yeme, dikkatli ime uygu lamas yaparz. Yaamn hepimiz iin mmkn olmas iin dikkatli tketiriz. Bedenimizin ve zihnimizin zehir almasn nlemek iin dikkatli tketme uygulamas ya parz. Belli televizyon programlar, dergiler, kitaplar ve konumalar bilincimize iddet, korku ve umutsuzluk so kabilir. Kendi bedenimiz ve zihnimizle ailemizin ve top lumun ortak bedenini ve zihnini korumak iin dikkatli tketme uygulamas yapmalyz. Alkol imeme uygulamas yaptmz zaman, kendi mizi ve ayn zamanda ailemizi ve toplumumuzu koru ruz. Londrada bir kadn bana yle dedi, Son yirmi yl dr her hafta iki bardak arap iiyorum ve bunun bana hi zarar olmad. Neden brakaym ki? Dedim ki, ki bardak arabn size zarar vermeyecei doru. Fakat o cuklarnza zarar vermediinden emin misiniz? inizde alkolizm tohumu olmayabilir, fakat ocuklarnzn iin de alkolizm tohumu olup olmadn kim bilebilir. Eer arab brakrsanz, bunu sadece kendiniz iin deil, ay n zamanda ocuklarnz ve toplumunuz iin de yapm olursunuz. Beni anlad ve ertesi sabah resmi olarak Be Dikkat almasna katld. Bir bodhisattvann ii bunu sadece kendisi iin deil, herkes iin yapmaktr. Fransada Salk Bakanl insanlara ok fazla ime melerini neriyor. Televizyonda yle reklam yapyor lar: Bir bardak tamam, fakat bardak belay davet eder. ki ierken lml olmanz istiyorlar. Fakat eer ilk bardak orada olmasayd nc bardak nasl olabi lirdi ki? arabn birinci bardan imemek en yksek

korunma biimidir. Eer kendinizi ilk barda imekten alkoyarsanz, sadece kendinizi deil, ayn zamanda he pimizi de koruyor olursunuz. Dikkatli bir ekilde tket tiimiz zaman bedenimizi, bilincimizi ve ailemizin ve toplumun ortak bedenini ve bilincini koruruz. Beinci alma olmadan, toplumumuzun iinde bulunduu zor durumu nasl dntrebiliriz ki? Ne kadar tketirsek o kadar ac eker ve toplumumuzun da ac ekmesini sa larz. Dikkatli tketim iinde bulunduumuz bu durum dan tek k yolu, bedenimiz, bilincimiz ve toplumun ortak bedeni ve bilinci iin bu ykm srecini durdurma nn tek yolu gibi grnyor. Derinlemesine bakarak, Be Dikkat almas ile Se kiz Katl Yolun birlikte varolan doasn grebiliriz. Ye memizin, imemizin ve tketmemizin Doru Edim olup olmadn grmek iin Doru Dikkati uygularz. Be Dikkat almasn uygulamaya koyduumuz zaman Doru Edim, Doru Dnme ve Doru Konuma hepsi bir arada mevcut bulunur. Be Dikkat almas Sekiz Katl Yce Yolun unsurlar, zellikle Doru Edimle bir birinin iine nfuz eder. Doru Edim Doru Gr, Doru Dnme ve Doru Konuma temeline dayanr ve Doru Geim Aracyla ok ilikilidir. Silah reterek, bakalarn yaama ans larndan mahrum ederek, evreyi bozarak, doay ve in sanlar smrerek ya da bize zehir veren maddeler re terek yaamlarn kazananlar ok para kazanabilirler, fakat geim aralar yanltr. Onlarn yanl edimlerin den kendimizi korumak iin dikkatli olmalyz. Eer Doru Gr ve Doru Dnceye sahip deil ve Doru Konumay ve Doru Geim Aracn uygulamyorsak, huzur ve aydnlanma ynne gitmeye altmz his setsek bile, bu abamz yanl edim olabilir. yi bir retmenin rencisinin ne kadar sredir uy

gulama yaptn bilmek iin sadece an alarak veya yryerek rencisini gzlemesi gerekir. rencinin Doru Edimine bakar ve bu edimin ierdii hereyi g rrsnz. Yolun unsurlarnn herhangi birine bu ekil de bakarak, tm yol erevesinde bu kiinin kavrayn lebilirsiniz. Doru Edimi uygulamak iin yapabileceimiz o ka dar ok ey vardr ki. Yaam koruyabilir, cmertlik gs terebilir, sorumlu bir ekilde davranabilir ve dikkatli bir ekilde tketebiliriz. Doru Edimin temeli Doru Dikkattir.

14. Blm

Doru Gayret
Doru Gayret (samyak pradhana), veya Doru aba, Se kiz Katl Yce Yolu gerekletirmemize yardm eden enerji trdr. Eer mal mlk, seks veya yiyecek iin gayret gsterirsek bu yanl gayrettir. Eer gnn her saati kar ya da n kazanmak veya acdan kamak iin alrsak bu da yanl gayrettir. Dardan gayret gsteriyormuuz gibi grnebilir, fakat bu Doru Gayret deildir. Ayns meditasyon almas iin de doru ola bilir. almamzda gayretli grnebiliriz, fakat eer bu bizi gereklikten veya sevdiklerimizden uzaklatryor sa yanl gayrettir. Bedenimizin ve zihnimizin ac ek mesine neden olacak ekilde oturma veya yrme meditasyonu yapyorsak, bu abamz Doru Gayret deildir ve Doru Gre dayanmaz. almamz zeki olmal ve retinin Doru Anlalmasna dayanmaldr. ok al tmz iin Doru Gayreti uyguladmz syleyemeyiz. Tang Hanedanl ininde gece gndz oturma meditasyonu uygulayan bir kei vard. Herkesten daha ok altn dnyor ve bundan gurur duyuyordu. Gece gndz bir kaya gibi oturuyordu, fakat acs d nmedi. Bir gn bir ustas(1) ona yle sordu, Neden bu kadar ok oturuyorsun? Kei yantlad, Bir Buda ol mak iin! Usta bir kiremit alp cilalamaya koyuldu. Ke
1 Usta Huairang (667-744)

i sordu, Ustam, ne yapyorsun? Ustas yantlad, Bir ayna yapyorum. Kei, Bir kiremitten nasl ayna yapabilirsin ki? diye sordu. Ustas ona dnerek yantla d, Oturarak nasl bir Buda olabilirsin ki? Doru Gayretle ilikili drt uygulama unlardr: (1) Ariv bilincimizde henz ortaya kmam olan salksz tohumlar engellemek, (2) Ortaya km olan salksz tohumlarn ariv bilincimize dnmesine yardm etmek, (3) Henz ortaya kmam olan ariv bilincimizdeki salkl tohumlar sulamann yollarn bulmak ve arka dalarmzdan da aynsn yapmalarn istemek, ve (4) Ortaya km olan salkl tohumlar besleyerek zihin bilincimizde kalmalarn ve glenmelerini salamak. Buna Drt Katl Doru Gayret denir. Salksz kelimesi zgrle ya da Yola vesile ol mayan anlamna gelir. Ariv bilincimizde dnm mz iin yararl olmayan pek ok tohum vardr ve eer bu tohumlar sulanrsa daha da glenirler. Agzllk, nefret, cehalet ve yanl grler ortaya kt zaman eer bunlar Doru Dikkatle kucaklarsak, er ya da ge glerini yitirir ve ariv bilincimize geri dnerler. Salkl tohumlar henz ortaya kmad zaman on lar sulayabilir ve bilinli zihnimize girmelerine yardm edebiliriz. Bu mutluluk, sevgi, sadakat ve uzlama to humlarnn her gn sulanmas gerekir. Eer onlar su larsak kendimizi sevinli hissederiz ve bu da onlar da ha uzun sre kalmaya tevik eder. Salkl zihinsel olu umlar zihin bilincimizde tutmak drdnc Doru Gay ret uygulamasdr. Drt Katl Doru Gayret sevin ve ilgiyle beslenir. Eer almanz size sevin vermiyorsa doru almyorsunuzdur. Buda kei Sonaya sordu, Kei olmadan nce mzisyen olduun doru mu? Sona doru olduu nu syledi. Buda sordu, Eer aletinin teli ok gevekse ne olur?

aldn zaman ses gelmez, diye yantlad Sona. Tel ok sk olduu zaman ne olur? Kopar. Buda, Yolu uygulamak da ayndr, dedi. Saln koru. Sevinli ol. Kendini yapamayacan eylere zorla ma.(2) Bedensel ve psikolojik snrlarmz bilmeliyiz. i leri almalar yapmak iin kendimizi zorlamamal veya duyusal zevklerin iinde kaybolmamalyz. Doru Gay ret, ilecilik ve duyusal dknlk ular arasndaki Or ta Yolda yatar. Uyann Yedi Unsuru(3) retileri de Doru Gayret uygulamasnn bir parasdr. Sevin bir uyan unsuru dur ve Doru Gayretin temelidir. Uyann baka bir unsuru olan rahatlk da Doru Gayret iin esastr. Ger ekte, sadece Doru Gayret deil, Doru Dikkat ve Do ru Younlama da sevin ve rahatlk gerektirir. Doru Gayret kendimizi zorlamak demek deildir. Eer sevinliysek, rahat ve ilgiliysek abamz kendiliinden ge lir. ann bizi oturma ya da yrme meditasyonu yap maya ardn duyduumuzda, eer meditasyonu se vinli ve ilgin buluyorsak buna katlmak iin enerjimiz olur. Eer oturma veya yrme meditasyonuna katla cak enerjimiz yoksa, bunun nedeni bu almalarn bize sevin vermemesi veya bizi dntrmemesi ya da he nz bunlarn faydasn grmememizdir. Ben bir kei aday olmak istediim zaman ailem ke i hayatnn benim iin zor olacan dnd. Fakat ben bunun benim mutlu olmam iin tek yol olduunu bi liyordum ve srar ettim. Aday olunca kendimi kular ka dar mutlu ve zgr hissettim. Sutralar ark halinde
(2) Vinaya Mahavagga Khuddaka Nikaya 5. (3) Uyann Yedi Unsuru: dikkat, fenomenleri inceleme, gayret, nee, rahat lk, younlama ve brakvermedir. Bkz. 26. blm.

okuma zaman geldiinde kendimi bir konsere davet edilmiim gibi hissettim. Bazen ay olan gecelerde, keiler hilal eklindeki havuzun kenarnda sutralar okurken sanki cennette melekleri dinliyor gibiydim. Baka bir grevim olduu iin sabah okumalarna kat lamadm zamanlar srf Buda Salonundan gelen Shurangama Sutras'nn szlerini duymak bile bana mutluluk veriyordu. Tu Hieu Tapnandaki herkes ilgi, sevin ve gayretle alyordu. Zorlama bir aba yoktu, sadece a lma yapan kardelerimizin ve retmenimizin sevgisi ve destei vard. Plum Kynde, ocuklar oturma ve yrme meditasyonuna ve sessiz yemeklere katlrlar. nceleri, bunu sadece alma yapan arkadalaryla birlikte olmak iin yaparlar, fakat meditasyonun verdii sevin ve huzuru tattktan sonra, istedikleri iin kendi balarna devam ederler. Bazen bu almann gerek sevincini tatmadan nce yetikinlerin d biim stne drt-be yl alma yapmalar gerekir. Usta Guishan yle diyordu, Za man bir ok gibi uar. Eer derinlemesine yaamazsak hayatmz bouna harcarz.(4) Hayatn bu almaya adayabilen, retmenine ve alma yapan arkadalar na yakn olma ans olan biri, ona byk bir mutluluk verebilecek olan harika bir frsata sahiptir. Eer Doru Gayretten yoksunsak, bunun nedeni bizim iin doru olan bir alma yolu bulamamamz veya alma yapma ihtiyacn derinden hissetmememizdir. Dikkatli bir ya am harika olabilir. Bu sabah uyandmda glmsedim. nmde yepyeni yirmidrt saat var.
(4) Thich Nhat Hanhn Stepping into Freedom adl kitabndaki Encouraging Wordsden: An Introduction to Buddhist Monastic Training (Berkeley: Parallax Press, 1997), s. 89-97. Guishan (771-853) Tang Hanedanlnn byk meditasyon ustalarndan biriydi.

Her an tam olarak yaamaya, ve tm varlklara efkatin gzleriyle bakmaya and itim.(5) Bu gathay ezberden sylemek bize gn iyi yaama mz iin enerji verebilir. Yirmidrt saat mcevherlerle dolu bir hazinedir. Eer bu saatleri harcarsak yaam mz harcarz. Buradaki uygulama, bu gnn alma mz iin bir frsat olduunu kavrayarak uyanr uyan maz glmsemektir. Bunu boa harcamamak bize kal mtr. Her varla sevgi ve efkatin gzleriyle bakt mz zaman kendimizi harika hissederiz. Dikkat enerji siyle, bulak ykamak, yerleri sprmek ya da oturma veya yrme meditasyonu yapmak ok daha deerli olur. Ac bizi almaya itebilir. Kaygl veya zgn oldu umuz ve bu almalarn bizi rahatlattn grd mzde bunu srdrmek isteriz. Acnn iine bakmak ve bu strab neyin dourduunu grmek enerji gerektirir. Fakat bu igr bizi acmza nasl son vereceimizi ve bunu yapmak iin gerekli olan yolu grmeye ynlendi rir. Acmz kucakladmz zaman onun kaynan g rr ve bir yol olduu iin bunun sona erebileceini anla rz. Acmz merkezdedir. Gbreye baktmz zaman i ekler grrz. Ate denizine baktmz zaman bir ni lfer iei grrz. Acmzdan kamayan, fakat onu kucaklayan yol bizi zgrlemeye gtrecek olan yoldur. Acmzla dorudan uramamz her zaman gerekli deildir. Bazen acmzn ariv bilincimizde uyumu halde yatmasna izin verebilir ve iimizdeki ve evre mizdeki canlandrc ve ifa verici unsurlara dikkatimiz le temas etme frsatn kullanrz. Bunlar, tpk antikor(5) Thich Nhat Hanh, Present Moment,Wonderful Moment, s.3.

larn kanmza giren yabanc korlar halletmeleri gibi, acmz hallederler. Salksz tohumlar ortaya ktn da bunlar halletmemiz gerekir. Salksz tohumlar uyuuk halde olduklar zaman iimiz onlarn huzur iinde uyumalarna ve temelde dnmelerine yardm etmektir. Doru Grle gitmemiz gereken yolu grrz ve bu grmz bize inan ve enerji verir. Eer bir saat y rme meditasyonu yaptktan sonra kendimizi daha iyi hissediyorsak, bu almay srdrmeye kararl oluruz. Yrme meditasyonunun bakalarna nasl huzur ver diini grdmz zaman bu almaya daha da ok inanrz. Sabrla, tm evremizdeki yaamn sevinleri ni kefedebiliriz ve daha ok enerjiye, ilgiye ve gayrete sahip oluruz. Dikkatli yaama uygulamas sevinli ve ho olmal dr. Eer nefes alr verir ve sevin ve huzur hissederse niz bu Doru Gayrettir. Eer kendinizi bastrr, al manz srasnda ac ekerseniz bu muhtemelen Doru Gayret deildir. almanz inceleyin. Size neyin s rekli mutluluk ve sevin verdiini grn. almanz kolaylatrabilecek dikkatli bir enerji alan oluturan bir sangha ile, kardelerle vakit geirmeye aln. Ac nz efkat, huzur ve anlaya dntrmek iin bir retmeninizle ve bir arkadanzla birlikte aln ve bu nu sevin ve rahatlkla yapn. Doru Gayret budur.

15. Blm

Doru Konsantrasyon, Doru Younlama


Doru Konsantrasyon, Doru Younlama (samyak samadhi) uygulamas tek-odakl bir zihin gelitirmektir. Konsantrasyon, younlama szcnn kart olan ince karakter eitlii korumak, ne ok yksek ne ok alak, ne ok heyecanl ne ok snk olmamak demek tir. Bazen konsantrasyon karlnda kullanlan baka bir ince karakter de gerek zihnin meskeni anlamna gelir. ki tr konsantrasyon vardr, aktif ve seici. Aktif konsantrasyonda zihin, deiirken bile, u anda olan bi tenlerin stnde durur. Bir Budist keiin(1) u iiri ak tif konsantrasyonu anlatr:

Rzgar bambuda fsldyor ve bambu dans ediyor. Rzgar dindii zaman, bambu duruyor.
Rzgar gelir ve bambu onu buyur eder. Rzgar gider ve bambu brakr gitsin. iir yle devam ediyor:

(1) Vietnaml Dhyana Ustas Huong Hainin iiri (Koku Okyanusu).

Gmi bir ku sonbahar glnn stnde uuyor. Geip gittii zaman gln yzeyi kuun imgesini tutmaya almyor. Ku gln stnde uarken yansmas berraktr. Ku gittikten sonra gl bulutlar ve gkyzn o denli net yanstr. Aktif konsantrasyon uygulamas yaparken ge leni buyur ederiz. Baka bireyi dnmez ya da zle meyiz. Sadece tm varlmzla imdiki anda bulunu ruz. Her ne gelirse gelir. Konsantrasyonumuzun nesne si geip gittii zaman zihnimiz sakin bir gl gibi berrak kalr. Seici konsantrasyonu uyguladmz zaman bir nesne seer onu brakmayz. Oturma veya yrme meditasyonu srasnda, yalnz veya bakalaryla birlikte uygulama yaparz. Gkyznn ve kularn orada oldu unu biliriz, fakat dikkatimiz kendi nesnemizin stn de odaklanmtr. Eer konsantrasyonumuzun nesnesi bir matematik problemiyse televizyon seyretmeyiz veya telefonda konumayz. Baka hereyi brakr ve bu nes nenin stnde odaklanrz. Araba srerken arabamz daki yolcularn hayat bizim konsantrasyonumuza ba ldr. Konsantrasyonu strabmzdan kamak iin kullan mayz. Kendimizi tam anlamyla imdiki anda klmak iin konsantre oluruz. Younlam halde oturur, yrr veya dururken insanlar bizim sabitliimizi ve dinginli imizi grr. Her an derinlemesine yaaynca srekli konsantrasyon doal olarak gelir ve bu da karlk ola rak igrnn ortaya kmasna neden olur. Doru Konsantrasyon mutlulua ve ayn zamanda Doru Edime gtrr. Younlama seviyemiz ne kadar yksekse, yaammz o kadar nitelikli olur. Vietnaml

genkzlara anneleri sk sk eer konsantre olurlarsa daha gzel olacaklarn sylerler. Bu tam anlamyla imdiki anda bulunmaktan gelen bir gzelliktir. Gen bir kadn dikkatsizce hareket ettii zaman canl veya rahat grnmez. Annesi bu szleri kullanmayabilir, fa kat kzn Doru Konsantrasyon uygulamas yapmaya tevik eder. Olunu da ayn eye tevik etmemesi yazk tr. Herkesin konsantrasyona ihtiyac vardr. Meditasyon konsantrasyonunun dokuz seviyesi var dr. lk drd Drt Dhyanadr. Bunlar ekil alemindeki konsantrasyonlardr. Sonraki be seviye ekilsiz aleme aittir. lk dhyanay uygularken hala dnrsnz. Di er sekiz seviyede dnme yerini dier enerjilere bra kr. ekilsiz konsantrasyonlar baka geleneklerde de uygulanr, fakat Budacln dnda uyguland za man, genellikle strabnza dair igryle birlikte gelen kurtuluun gerekletirilmesinden ziyade acdan ka mak iindir. Konsantrasyonu kendinizden veya iinizde bulunduunuz durumdan kamak iin kullandnzda bu yanl konsantrasyondur. Bazen rahatlamak iin so runlarmzdan kamak isteriz, fakat bir zaman gelir bunlarla yzlemek iin dnmemiz gerekir. Dnyevi konsantrasyon kama peindedir. Dnyeviden stn konsantrasyon tam zgrlemeyi hedefler. Samadhi uygulamas yapmak yaamamz iin bize verilen her an derinlemesine yaamaktr. Samadhi konsantrasyon, younlama demektir. Konsantre ol mak iin, tmyle imdiki anda olmak, neler olup bitti inin farknda ve dikkatli olmak gerekir. Dikkat kon santrasyonu ortaya karr. Derin konsantre olduunuz zaman ana gmlrsnz. An olursunuz. Samadhinin bazen gmlme olarak evrilmesinin nedeni budur. Doru Dikkat ve Doru Konsantrasyon bizi duyusal zevkler ve iddetli arzu aleminin stne kartr ve ken dimizi daha hafif ve daha mutlu buluruz. Dnyamz ar

tk kaba ve ar deildir, arzular alemi (karma dhatu) de ildir. O ince madde alemi, ekil alemidir (rupa dhatu). ekil aleminde drt dhyana seviyesi vardr. Dikkat, konsantrasyon, sevin, mutluluk, huzur ve sakinlik bu drt seviye araclyla gelimeyi srdrr. Drdnc dhyanadan sonra, uygulama yapan kii gerekliin ii ni derinlemesine grebildii daha derin bir konsantras yon deneyimine -drt ekilsiz dhyanaya- girer. Burada duyusal arzu ve maddecilik aldatc doasn aa vu rur ve artk engel olmazlar. Fenomen dnyasnn srek li olmayan, zsz ve birlikte varolan doasn grmeye balarsnz. Toprak, su, hava, ate, uzay, zaman, hilik ve alglar birlikte vardr. Hibir ey sadece kendi bana olamaz. Beinci konsantrasyonun seviyesinin nesnesi snrsz uzaydr. Bu konsantrasyonu uygulamaya baladmz da herey uzay gibi grnr. Fakat daha derinlemesine altka, uzayn toprak, su, hava, ate ve bilin gibi sa dece uzay-olmayan unsurlarda varolduunu ve bun lardan ibaret olduunu anlarz. Uzay tm maddi eyle ri oluturan alt unsurdan sadece biri olduu iin uzayn ayr, bamsz bir varoluunun olmadn biliriz. Bu dann retilerine gre, hibir eyin ayr bir z yoktur. Bu nedenle uzay ve herey birlikte vardr. Uzay dier be unsurla birlikte vardr. Altnc konsantrasyon seviyesinin nesnesi snrsz bi lintir. Balangta sadece bilinci grrz, fakat sonra bilincin ayn zamanda toprak, su, hava, ate ve uzay ol duunu da grrz. Uzayn gerei ayn zamanda bilin cin de gereidir. Yedinci konsantrasyon seviyesinin nesnesi hiliktir. Normal algyla iekleri, meyvalar, aydanl ve masa y grrz ve bunlarn birbirinden ayr varolduunu d nrz. Fakat daha derinlemesine baktmzda, mey-

vann iein iinde ve iein, bulutun ve topran meyvann iinde olduunu grrz. D grn ve ia retlerin tesine geip teklie varrz. Balangta aile mizin yelerinin birbirinden ayr olduunu dnrz, fakat sonradan birbirlerini kapsadklarn grrz. Siz olduunuz gibisiniz, nk ben olduum gibiyim. nsan lar arasndaki yakn balanty grr ve iaretlerin te sine geeriz. Uzayn milyonlarca ayr varoluu kapsad n dnmeye altk. imdi iaretlerin varolmayn anlyoruz. Sekizinci konsantrasyon seviyesi ne alglama ne de alglamamadr. Hereyin, en azndan ksmen hatal olan alglarmz tarafndan retildiini biliriz. Bu ne denle, kendi alglama eklimize gvenemeyeceimizi anlar ve gereklikle dorudan temas iinde olmak iste riz. Alglamay hepten kesemeyiz, fakat en azndan im di algnn bir iaretin algs olduunu biliyoruzdur. Ar tk iaretlerin gerekliine inanmadmz iin algmz bilgelik olur. aretlerin tesine geeriz (alglama yok), fakat algsz olmayz (alglamama yok). Konsantrasyonun, younlamann dokuzuncu seviye sine kesilme denilir. Kesilme burada duygularn ve al glarn kesilmesi deil, duygularmz ve alglarmzdaki cehaletin kesilmesi demektir. Bu konsantrasyondan i gr doar. air Nguyen Du yle diyordu, Gzlerimiz le grp kulaklarmzla iitir iitmez kendimizi straba aarz. Hibir eyi grp duyamadmz bir konsant rasyon, bir younlama halinde, alglamann olmad bir dnyada olmay zleriz. Dallarmzn arasnda rz garn ark syledii bir am aac olmak isteriz, nk am aacnn ac ekmediine inanrz. Istrabn olmad bir yer aray doaldr. Alglamamann dnyasnda, yedinci (manas) ve seki zinci (alaya) bilinler her zamanki gibi ilev grmeyi sr

drr ve cehaletimiz ve isel oluumlar ariv bilincimiz de bozulmadan kalr ve yedinci bilinte tezahr ederler. Yedinci bilin bir z inancn yaratan ve z tekinden ayran aldan enerjisidir. Alglamama konsantrasyonu alkanlk enerjilerimizi dntrmedii iin insanlar bu konsantrasyondan kt zaman aclar olduu gibi kalr. Fakat meditasyon yapan kii dokuzuncu konsant rasyon seviyesine, arhat aamasna ulatnda manas dnr ve ariv bilincindeki isel oluumlar saflar. En byk isel oluum sreksizlik ve zszlk gerei ni bilmemektir. Bu bilgisizlik agzllk, nefret, karma a, gurur, phe ve grleri dourur. Bu bedbahtlklar hep birlikte, her zaman z dierinden ayran manas denilen bir bilin savann ortaya kmasna neden olur. Kii iyi alma yapt zaman, dokuzuncu, bilin se viyesinin eylerin gereklii stnde parldar ve ce haleti dntrr. Sizin z ve zszlk tuzana dme nize neden olan tohumlar dnr, alaya manasn pen esinden kurtulur ve artk manasn bir z oluturma i levi kalmaz. Manas eylerin birlikte varolan ve birbiri nin iine nfuz eden doasn grebilen Eitlik Bilgelii haline gelir. Bakalarnn yaamnn kendimizinki ka dar deerli olduunu grebiliriz, nk artk zle teki arasnda bir ayrm yoktur. Manas ariv bilinci stnde ki penesini kaldrd zaman, ariv bilinci evrendeki hereyi yanstan Byk Ayna Bilgelii haline gelir. Altnc bilin (manovijnana) dnt zaman buna Mkemmel Gzlem Bilgelii denir. Zihin bilinci bilgeli e dntkten sonra fenomenleri gzlemeyi srdrr, fakat bu gzlemi farkl bir ekilde yapar, nk zihin bi linci cehalet tuzana dmeden gzlemledii hereyin birlikte varolan -okluun iindeki teki, tm gelip git me, doum-lm tezahrlerini v.s. grerek-doasnn

farkndadr. lk be bilin Mkemmel Kavrama Bilgeli i haline gelir. nceleri ac ekmemize neden olan gz lerimiz, kulaklarmz, burnumuz, dilimiz ve bedenimiz bizi bylesilik bahesine gtren mucizeler haline gelir. Bu nedenle, tm bilin seviyelerinin dnm Drt Bilgelik olarak gerekleir. Bu uygulama sayesinde yan l bilincimiz ve yanl alglarmz dnr. Dokuzuncu konsantrasyon seviyesinde sekiz bilincin hepsi ilev g ryordur. Alg ve duygular hala oradadr, fakat ncekin den farkldrlar, nk cehaletten kurtulmulardr.(2) Buda pek ok konsantrasyon, pek ok younlama uygulamas retti. Sreksizlik stne Konsantrasyon uygulamas yapmak iin sevdiinize baktnz her za man onu sreksiz olarak grn ve onu bugn mutlu kl mak iin elinizden geleni yapn. Eer srekli olduunu dnrseniz hi bir zaman dzelmeyeceine inanabi lirsiniz. Sreksizlik igrs sizin iddetli arzu, bal lk ve umutsuzluun neden olduu strabn tuzana dmenizi engeller. zszlk stne Konsantrasyon uygulamas yap mak iin ilikiye girdiiniz hereydeki birlikte varolma doasyla temas edin. Bu size sevin ve huzur verir ve ac ekmenizi nler. Nirvana stne Konsantrasyon uy gulamas yapmak gerekliin nihai boyutuyla temas et menize ve doum-suzluk ve lm-szlk alemlerine gir menize yardm eder. Sreksizlik, zszlk ve Nirvana stne Konsantrasyonlar tm yaammz uygulamaya koymamz iin yeterlidir. Gerekte bu birdir. Eer sreksizliin doasyla derinlemesine temas ederseniz zszlk (birlikte varolma) ve nirvanann doasyla da temas edersiniz. Tek konsantrasyon tm konsantras yonlar ierir. Hereyi yapmanza gerek yoktur.
2) Bu 27. bolmde aklanmtr.

Mahayana Budizminde Shurangama Samadhi (Kahra man Yry Konsantrasyonu), Saddharmapundarika Sa madhi ve Avatamsaka Samadhi gibi yzlerce konsantrasyon daha vardr. Bunlarn hepsi nemlidir ve mkemmeldir. Nilfer Sutrasna gre, ayn zamanda hem tarihi hem de nihai boyutlarda yaamalyz. imizdeki suyun zyle temas edebilmemiz iin bir dalga gibi yaamm z derinlemesine yaamalyz. Mutlak gereklik boyu tuyla temas edecek ekilde yrr, bakar, nefes alr ve yeriz. Doum ve lm ve tek ve ok, varolma ve varol mama korkularn aarz. Buda sadece Gridhrakuta, Akbaba Doruunda bu lunmaz. Eer radyoda Budann Gridhrakuta Danda tekrar ortaya kacan ve halkn yrme meditasyonu yapmak iin ona katlmaya davet edildiini ve Hindis tana gelen uaklarda her yerin dolduunu duysaydnz siz de gitmek istediiniz iin hsrana urardnz. Uak ta bir yer bulacak kadar ansl bile olsanz hala Buda ile birlikte yrme meditasyonu yapmanz mmkn olma yabilir. ou yrrken nasl imdiki anda kalnacan ve nasl nefes alnp verileceini bilmeyen o kadar ok insan var ki. Oraya gitmenin faydas ne? Niyetinize derinlemesine bakn. Daha sonra Buda ile birlikte olduunuzu syleyebilmek iin dnyann yars n umak istiyor musunuz? Pek ok insan bunu yapmak ister. imdi ve burada olmay baaramadan bir hac ye rine varrlar. Bir ka dakika buray gezdikten sonra sonraki hac yerine akn ederler. Orada olduklarn is patlamak iin fotoraf eker ve bunlar arkadalarna gstermek iin eve dnmeye heveslenirler. Oradaydm. Kantm var. Budann yannda duran benim. Oraya gi decek olan insanlarn ounun arzusu bu olurdu. Onlar Buda ile birlikte yryemezler. Onlar imdi ve burada olamazlar. Onlar sadece Oradaydm ve ite Budann

yannda duran benim demek isterler. Fakat bu doru deildir. Orada deillerdi. Ve o da Buda deildi. Orada olmak bir kavramdr ve sizin grdnz Buda sadece bir grntr. ok pahal bir makineniz bile olsa ger ek Budann fotorafn ekemezsiniz. Eer Hindistana uma imkannz yoksa, ltfen evde yrme almas yapn; yrrken gerekten Budann elini tutabilirsiniz. Sadece huzur ve mutluluk iinde y ryn ve Buda orada sizinle olacaktr. Hindistana uan ve elinde Buda ile ekilmi fotoraflaryla dnen gerek Buday grmemitir. Gereklie siz sahipsiniz; onun sadece levhas vardr. Fotoraf ekme frsat bul mak iin kouturup durmayn. Gerek Budayla temas edin. Ona ulalabilir. Elini tutun ve yrme meditasyo nu yapn. Nihai boyutla temas edebildiiniz zaman Bu da ile birlikte yrrsnz. Dalgann su olmas iin l mesi gerekmez. O zaten sudur. Bu Nilfer Sutrasnn konsantrasyonudur. Yaamnzn her ann derinlemesi ne yaayn ve yrrken, yerken, ierken ve sabah yld zna bakarken nihai, gerek boyutla temas edin.

16. Blm

Doru Geim Arac


Doru Geim Aracn (samyang ajiva) uygulamak iin, sevgi ve efkat ideallerinizi inemeden yaamnz ka zanmann bir yolunu bulmalsnz. Kendinizi geindir me ekliniz en derin znzn bir ifadesi ya da siz ve bakalar iin bir ac kayna olabilir. Sutralar genellikle Doru Geim Aracn, Be Dikkat almasnn hibirini ihlal etmeden yaamn kazan mak olarak tanmlar: silah, kle, et, alkol, uyuturucu ve zehir ticareti yapmamak; ya da kehanette bulunma mak veya fal bakmamak. Keiler ve rahibeler, drt ge reksinim olan ila, yiyecek, giyecek ve barnak iin ra hip snf dndaki halka makul olmayan taleplerde bu lunmamak ve hali hazrdaki ihtiyalardan gayr maddi gereksinimlerle yaamamak iin dikkatli olmaldrlar. Her ana farkndalk getirerek, insanlara, hayvanlara, bitkilere ve yeryzne faydal olan ya da en azndan en az ekilde zararl olan bir meslee sahip olmaya al rz. Bazen i bulmann zor olduu bir toplumda yayo ruz, fakat eer iimiz yaama zarar veriyorsa baka bir i bulmaya almalyz. Mesleimiz anlaymz ve ef katimizi besleyebilir ya da bunlar andrabilir. Haya tmz kazanma eklimizin yakn ve uzak sonularna kar uyank olmalyz. O kadar ok endstri, hatta be sin endstrisi bile, insanlara ve doaya zararl ki. Kim yasal bcek zehirleri ve gbreler evreye ok zarar vere

bilir. Doru Geim Aracn uygulamak iftiler iin zor dur. Eer kimyasal maddeler kullanmazlarsa, ticari a dan rekabet etmeleri zor olabilir. Bu sadece bir rnek. Mesleinizi ya da ticaretinizi uygularken Be Dikkat almasn gzleyin. ldrme, alma, cinsel taciz, ya lan veya uyuturucu ve alkol sat ile ilgili bir i Doru Geim Arac deildir. Eer irketiniz havay veya r maklar kirletiyorsa, orada almak Doru Geim Ara c deildir. Silah yapmak veya bakalarnn batl inan larndan kar salamak Doru Geim Arac deildir. n sanlar, kaderlerinin avularnda ya da yldzlarda yaz l olduuna inanmak gibi batl inanlara sahiptirler. Kimse gelecekte ne olacandan emin olamaz. Dikkat uygulamas yaparak, astrologlarn bizim iin kehanette bulunduklar kaderi deitirebiliriz. Dahas, kehanetler kendi kendini gerekletirebilir. Sanat almalar yapmak da bir geim arac olabilir. Bir bestecinin, yazarn, ressamn veya icracnn ortak bilin stnde bir etkisi vardr. Herhangi bir sanat a lmas geni lde ortak bilincin bir rndr. Bu ne denle, sanatnn sanat almasyla temas eden kiinin doru ilgi uygulamas yapmasna yardm edecek ekilde dikkat uygulamas yapmas gerekir. Gen bir adam ni lfer ieklerinin nasl izileceini renmek istedi ve mezi olmak iin bir ustaya gitti. Usta onu bir nilfer glne gtrd ve orada oturmaya davet etti. Gen adam gne ykseldii zaman ieklerin atn grd ve gece ktnde goncalarn iine geri dnlerini seyretti. Ertesi sabah da aynsn yapt. Bir nilfer ie i solup yapraklan suya dnce, sapma, erciine ve i ekten geri kalana bakt ve baka bir nilfer ieine geti. Bunu on gn boyunca srdrd. Onbirinci gn us ta ona, Hazr msn? diye sordu ve adam yantlad, Deneyeceim. Usta ona bir fra verdi; gen adamn stili ocuksu olsa da izdii nilfer iei gzeldi. O ni

lfer iei olmutu ve resim ondan domutu. Teknik adan tecrbesizliini grebilirdiniz, fakat resmin de rin gzellii ortadayd. Doru Geim Arac sadece kiisel bir mesele deildir. Bu bizim ortak karmamzdr. Farzedelim ben bir ret menim ve ocuklarn iindeki sevgi ve anlay besleme nin gzel bir i olduuna inanyorum. Eer birisi ben den retmeyi kesip mesela bir kasap olmam isterse reddederdim. Fakat eylerin arasndaki iliki zerine meditasyon yaptm zaman, hayvanlar ldrmekten sorumlu olan tek kiinin kasap olmadn grrm. Ka sabn geim yolunun yanl, bizimkinin doru olduunu dnebiliriz, fakat eer et yemeseydik o da ldrmek zorunda kalmazd. Doru Geim Arac ortak bir mese ledir. Herkesin geim yolu herkesi etkiler. Kasabn o cuklar benim rettiklerimden faydalanrken benim o cuklarm et yedikleri iin kasabn geim yolunun so rumluluunu paylaabilirler. neklerini et olarak satan bir iftinin Be Dikkat almasn renmek istedii ni farzedelim. Yaam korumak iin ilk almann nda bunu yapp yapamayacan bilmek istiyor. nek lerinin rahat olmas iin en iyi koullar saladn his sediyor. Yaamlarna son verilirken hayvanlara kar gereksiz zalimlik yaplmamas iin kendisi bir mezbaha bile iletiyor. iftlii babasndan miras kalmtr ve ge indirecek bir ailesi vardr. Bu bir ikilemdir. Ne yapma l? Adamn niyeti iyi, fakat iftlii ve alkanlk enerjile rini atalarndan miras alm. Bir inek kesildii zaman bu bilincinde, ryalarnda, meditasyon srasnda ya da lm annda geri gelecek olan bir etki brakr. nekleri canlyken onlara iyi bakmak Doru Geim Aracdr. ifti ineklerine kar mfik olmay istiyor, ayn za manda kendisi ve ailesi iin dzenli bir gelirin gvenli ini salamak da istiyor. ifti yresindeki Sangha ile birlikte dikkat uygula

mas yapmay ve derinlemesine bakmay srdrmelidir. grs derinletike, hayatn kazanmak iin ldrd bu durumdan k yolu kendini ortaya koyacaktr. Yaptmz herey Doru Geim Aracn uygulamak iin gsterdiimiz abaya katkda bulunur. Bu srf ayl mz kazanma eklimizin tesinde bireydir. Yzde yz doru bir Geim Arac edinmekte baarl olamayabiliriz, fakat strab azaltma ve efkat yolunda gitmeye kararl olabiliriz. Ve daha ok doru Geim Aracnn ve daha az yanl Geim Aracnn olduu bir toplum yarat maya yardm etmeye kararl olabiliriz. rnein milyonlarca insan adi veya nkleer silahla rn retilmesine dorudan veya dolayl olarak yardm ederek silah endstrisinde hayatlarn kazanyorlar. Bu silahlarn balca tedarikileri Birleik Devletler, -Rus ya, Fransa, ngiltere, in ve Almanyadr. Sonra silah lar nc dnyaya satlyor; insanlarn bunlara deil, yiyecee ihtiya duyduklar lkelere. Silah satmak veya retmek Doru Geim Arac deildir, fakat bu durumun sorumlusu hepimiziz -politikaclar, ekonomistler ve t keticiler. Bu konuda henz gereince bir tartma d zenlemedik. Bu sorunu daha derin irdelemeli ve insan larn silah retiminden elde edilen karlara dayanarak yaamak zorunda kalmayaca yeni iler yaratmay sr drmeliyiz. Eer efkat idealinizi gerekletirmenize yardm eden bir meslekte alabiliyorsanz minnettar olun. Ve dikkatli, basit ve makul bir ekilde yaayarak bakalar iin de uygun ilerin yaratlmasna yardm et meye aln. Tm enerjinizi bu durumu dzeltmek iin kullann. Doru Geim Aracn uygulamak Doru Dikkati uy gulamak demektir. Telefon ald her seferinde bunu bir dikkat zili olarak duyun. Her ne yapyorsanz bra kn, bilinli olarak nefes alp verin ve sonra telefona

doru ilerleyin. Telefona yant veri tarznz Doru Ge im Aracn ekillendirecektir. Kendi aramzda i yerin de dikkati nasl uygulayacamz, Doru Geim Aracn nasl uygulayacamz irdelememiz gerek. Telefon al dnda veya bir grme yapmak iin ahizeyi kaldrd mzda doru nefes alyor muyuz? Bakalarna bakp gzetirken glmsyor muyuz? Bir toplantdan dierine dikkatle gidiyor muyuz? Doru Konuma almas ya pyor muyuz? Saatlerce sren ar almadan sonra derin ve tam bir geveme almas yapyor muyuz?Herkesi huzurlu ve mutlu olmaya ve huzur ve mutluluk y nnde bir i sahibi olmaya tevik edecek ekilde yayor muyuz?Bunlar ok pratik ve nemli sorulardr. Bu tr dnce ve edimi tevik edecek bir ekilde, efkat ideali mizi tevik edecek bir ekilde almak Doru Geim Aracn uygulamaktr. Eer birinin canllarn ac ekmesine neden olan ve bakalarna eziyet eden bir meslei varsa, tpk solu mak zorunda olduumuz havay kirlettiimizde olduu gibi, bu onun bilincini bozar. Pek ok insan yanl geim aracyla zengin olur. Sonra kiliselerine veya tapnakla rna gider ve bata bulunurlar. Bu balar bakalar na mutluluk salama ve acdan kurtarma isteinden zi yade korku ve sululuk duygularndan gelir. Bir kilise veya tapnak byk balar ald zaman, bu paray al maktan sorumlu olanlar bunu anlamaldrlar; bata bulunana yanl geim yolundan k yolunu gstererek onun dnmesi iin ellerinden geleni yapmaldrlar. Bu tr insanlarn hereyden ok Budann retilerine ihti yalar vardr. Sekiz Katl Yce Yolu inceleyip uyguladka, bu yo lun her unsurunun dier yedi unsuru kapsadn gr rz. Bu yolun her unsurunun acnn, strabn olumas

ve strabn sona erinesi olan Yce Gerekleri de kapsa dn grrz. Birinci Yce Gerei uygulayarak, strabmz tanr ve onu isimlendiririz -depresyon, kayg, korku veya g vensizlik gibi. Sonra esasn kefetmek iin dorudan bu strabn iine bakarz, bu da kinci Yce Gerektir. Bu iki uygulama Sekiz Katl Yce Yolun ilk iki unsurunu, yani Doru Gr ve Doru Dnmeyi ierir. Hepimi zin acdan kama eilimi vardr, fakat imdi Sekiz Kat l Yce Yolun uygulanmasyla acyla dorudan yzyze gelme cesaretimiz olur. Istrabmza cesaretle bakmak iin Doru Dikkati ve Doru Konsantrasyonu kullan rz. Istrabmzn esasn bize aka gsteren derinle mesine bakma Doru Grtr. Doru Gr strabmz iin tek bir neden deil, kat kat nedenler ve koullar gsterecektir: ebeveynlerimizden, dede ve ninelerimiz den ve atalarmzdan miras aldmz tohumlar; arka dalarmz ve lkemizin politik ve ekonomik artlar ta rafndan sulanan tohumlar; ve daha pek ok nedenler ve koullar. imdi strabmz azaltmak iin bireyler yapmann zaman geldi. Bir kez strabmz beslemenin ne olduu nu anlaynca, bu ister yenilebilir bir besin, ister bir duyusal-izlenim besini, ister niyetlerimizden aldmz bir besin veya isterse bilincimizden gelen bir besin olsun, bu besini almay kesmenin bir yolunu buluruz. Bunu Doru Konuma, Doru Edim ve Doru Geim Aracn uygulayarak yaparz. Bu safhay uygulamak iin Dikkat almalarn rehberimiz olarak alrz. Dikkat almalarna uygun olarak alma yaparak, konutu umuz, edimde bulunduumuz veya hayatmz kazan dmz zaman bunu Doru Dikkatle yaptmz gr rz. Doru Dikkat, Doru Konuma olmayan birey sy lediimiz veya Doru Edim olmayan birey yaptmz zaman bunu bilmemizi salar. Doru Dikkatin yansra

Doru Gayret de uyguland zaman bunun ardndan hemen Doru Konsantrasyon gelir ve Doru Gr veya igrnn ortaya kmasna neden olur. Esasnda, Sekiz Katl Yce Yolun tek bir unsurunu dier yedisini uygu lamadan uygulamak mmkn deildir. Bu birlikte va rolmann doasdr ve Budann tm retileri iin ge erlidir.

3. KISIM

Dier Temel Budist retiler

17. Blm

ki Gerek
Budizme gre, iki tr gerek vardr; dnyevi ya da greceli gerek (samvriti satya) ve mutlak gerek (paramartha satya). Greceli gerek araclyla uygulama kapsn dan gireriz. Mutluluun varln ve strabn, acnn varln tanrz ve mutluluun ynnde gitmeye al rz. Her gn bu ynde biraz daha ilerleriz ve bir gn mutlulukla strabn iki ey olmadn kavrarz. Bir Vietnam iiri yle der:

nsanlar hi durmadan aclarndan ve sevinlerinden bahseder. Fakat ac ekilecek veya sevinilecek ey nedir? Duyusal zevkten gelen sevin her zaman acya yneltir, ve Yolu uygularken ac ekmek her zaman sevin getirir. Sevincin olduu yerde ac vardr. Hi strabnzn olmamasn istiyorsanz hi sevincin olmamasn kabul etmelisiniz.
air greceli gerein yolunda yrmeden mutlak geree sramaya alyor. Pek ok insan acdan kan mak iin sevinci terketmeleri gerektiini dnr ve buna sevinci ve strab amak derler. Bu doru deil-

dir. Eer acnzdan kamadan onu tanr ve kabul eder seniz, ac olsa da sevincin de olduunu kefedersiniz. Greceli sevinci deneyimlemeden mutlak sevinle kar karya olduunuzda ne yapacanz bilemezsiniz. r nein strabn bir aldan olduunu veya hem strab hem de sevinci amamz-gerektiini syleyerek teori lerin-ve fikirlerin tuzana dmeyin. Sadece gerekte sregidenle temas iinde olun, o zaman strabn ve se vincin gerek doasyla temas edersiniz. Banz ard zaman baarnz aldan diye adlandrmak doru olmaz. Baarnz geirmek iin bunun varln kabul etmeli ve nedenlerini anlamalsnz. Uygulama yoluna bilgi kapsndan, belki bir Dharma konumas veya bir kitaptan gireriz. Bu yolda devam ederiz ve acmz yava yava azalr. Fakat bir noktada, tm kavramlarmzn ve dncelerimizin gerek deneyimimize teslim olmas gerekir. Szler ve dnceler ancak uygulamaya konulduu zaman faydaldr. rdele meyi kesip retileri kendi hayatmzda gerekletirme ye baladmzda bir an gelir ki yolun yaammz oldu unu kavrarz ve artk sadece uygulama ekillerine iti mat etmeyiz. Edimimiz edim-sizlik olur ve almamz alma-ma olur. Snr almtr ve almamz ertele nemez. Nirvana denilen topraksz bir dnyaya gitmek iin toprak dnyasn (saha) amamz gerekmez. Ac ve nirvana ayn maddedendir. Eer toprak dnyasn frla tp atarsak nirvana olmaz. Dharma arkn Dndrme stne Vaazda Buda ac, acnn nedeni, acnn kesilmesi ve yol olan Drt Y ce Gerei retti. Fakat Yrek Sutrasnda Bodhisattva Avalokiteshvara bize strabn olmadn, strabn ne deninin, strabn kesilmesinin ve yolun olmadn sy
(1) Bkz. Thich Nhat Hanh, The Hearth of Understanding: Commmtaries on the. Prajnaparamita Hearth Sutra (Berkeley: Parallax Press, 1988).

ler.(1) Bu bir eliki midir? Hayr. Buda greceli geree dayanarak konuuyor, Avalokiteshvara ise mutlak ger ee dayanarak retiyor. Avalokiteshvara ac olmad n syledii zaman strabn tmyle ac olmayan ey lerden olutuunu kastediyor.(2) Istrap ekip ekmeme niz pek ok koula baldr. Yeterince kaln giyinmemiseniz souk ac verici olabilir, fakat iyi giyinmiseniz so uk hava bir sevin kayna olabilir. Istrap nesnel de ildir. Bu geni lde alglama eklinize baldr. Sizin ac ekmenize neden olan, fakat bakalarnn ac ekme sine neden olmayan eyler vardr. Size sevin veren, fa kat bakalarna sevin vermeyen eyler vardr. Drt Y ce Gerek uygulama kapsndan girmenize yardm et mek iin Buda tarafndan greceli gerek olarak ortaya konulmutur, fakat bunlar onun en derin retisi deil dir. Birlikte varolu asndan baktmzda bu iki gere i her zaman uzlatrabiliriz. Birlikte varoluun doas n grdmzde, idrak ettiimizde ve temas ettiimiz de Buday grrz. Koullu olan herey sreksizdir. Bunlar fenomenlerdir, doum ve lme maruzdurlar. Artk doum ve lm olmad zaman tam sessizlik sevintir.(3) Bu beyiti (gatha) Buda lmeden ksa sre nce syle mitir. lk iki msra greceli gerei ifade ederken, nc ve drdnc satrlar mutlak gerei ifade eder. Koullu olan herey fiziksel, fizyolojik ve psikolojik fe
(2) Bu ifadenin daha geni bir aklamas iin bkz. s. 139-140. Ayrca bkz. s. 148-151. (3) Ekottara Agama 18. (4) Bir aydanlk veya bir iek gibi ekil-koullu eyler (rupa-samskara) gz lerimizle grlebilir. fke ya da znt gibi zihin-koullu eyler (chittasamskara) psikolojiktir.

nomenleri kapsar.(4) Tam sessizlik tm kavramlarn ortadan kalkmas, yani nirvana anlamna gelir. Buda tam sessizlik., sevintir dedii zaman dnmenin, kavramsallatrmann ve konumann sona erdiini kastediyor. Bu mutlak anlamda nc Yce Gerektir. Buda nerir: Be Anmsamay her gn tekrarlamamz

(1) Benim yalanan bir doam var. Yalanmaktan kamann yolu yoktur. (2) Benim hastalanan bir doam var. Hastalanmak tan kamann yolu yoktur. (3) Benim lecek bir doam var. lmden kamann yolu yoktur. (4) Benim iin deerli olan ve sevdiim herkesin de ien bir doas vardr. Onlardan ayrlmaktan kama nn bir yolu yoktur. (5) Edimlerim benim tek gerek varlmdr. Edimle rimin sonularndan kaamam. Edimlerim benim s tnde durduum zemindir. Bu Be Anmsama yalanma, hastalanma, terkedilme ve lmeye dair korkularmzla arkada olmamza yardm eder. Bunlar ayn zamanda imdi ve burada olan yaamn mucizelerini derinden takdir etmemize yardm edebilen bir dikkat andr. Fakat Yrek Sutrasnda, Avalokiteshvara doum ve lm olmadn retir. Eer doum ve lm yoksa neden Buda bizim lecek bir doamz olduunu sylyor? nk bu Be Anmsamada Buda greceli gereklik aracn kullanyor. O mutlak gerek balamnda doum ve lm olmadnn pekala farkndadr. Okyanusa baktmz zaman her dalgann bir balan gc ve sonu olduunu grrz. Bir dalga dier dalgalar la karlatrlabilir ve onun daha ok veya az gzel ol

duunu, daha yksek veya alak olduunu, daha uzun veya daha ksa srdn syleyebiliriz. Fakat daha derinlemesine bakarsak bir dalgann sudan olutuunu grrz. O bir dalgann hayatn yaarken ayn zamanda suyun hayatn da yaar. Dalgann su olduunu bil memesi zc olurdu. yle dnrd, bir gn lece im. Bu zaman sresi benim ksa yaam anm ve kyya vardm zaman varolmamaya geri dneceim. Bu san lar dalgann korku ve kedere kaplmasna neden olur. Eer dalgann zgr ve mutlu olmasn istiyorsak onun bu z, kii, canl varlk ve yaam an sanlarn atmas na yardm etmeliyiz. Bir dalga baz iaretlerle tannabilir -yksek veya al ak, balang veya son, gzel veya irkin gibi. Fakat su yun dnyasnda, iaretler yoktur. Greceli gereklik dnyasnda, dalga ykseldike kendini mutlu hisederken alaldka zgn hisseder. Ykseim veya Ala m diye dnebilir ve bir stnlk veya aalk kompleksi gelitirir. Fakat dalga gerek doasyla te mas ettii zaman -yani suyla- tm kompleksleri biter ve doum ve lm aar. ler yolunda gittii zaman kibirli olur ve dmekten ya da aa veya yetersiz olmaktan korkarz. Fakat bun lar greceli dncelerdir ve bu dnceler sona erdii zaman bir btnlk ve tatmin duygusu ortaya kar. zgrleme iaretler dnyasndan gerek doann dn yasna geme yetisidir. Dalgann greceli dnyasna ih tiyacmz vardr, fakat gerek huzur ve sevince ulamak iin suyla, varlmzn temeliyle temas etmeliyiz. Gre celi gerein bizi hapsetmesine ve bizi mutlak gereklik le temas etmekten alkoymasna izin vermemeliyiz. G receli geree derinlemesine bakarak mutlak olana n fuz ederiz. Greceli ve mutlak gerekler birbiriyle ku caklamtr. Her iki gerein de bir deeri vardr.

Kuzey yarmkrede otururken hangi ynn yukar da, hangisinin aada olduunu bildiimizi dnrz. Fakat Avustralyada oturan biri bunu kabul etmez. Aa ve yukar greceli gereklerdir. Neyin yukars? Ne yin aas? Aa ve yukarnn, yallk ve genliin v.s. mutlak bir gerei yoktur. Bana gre, yallk gzel. Ya l olmak ho birey! Genlerin deneyimleyemeyecei eyler vardr. Genler her zaman mmkn olduunca hzl akmaya alan dan tepesinden inen bir su kay nana benzer. Fakat ovada akan bir rmak haline gel diiniz zaman ok daha huzurlusunuzdur. Pek ok bulu tu ve gzel gkyzn yanstrsnz. Yal olmann ken dine gre sevinleri vardr. Yal bir insan olmaktan ok mutlu olabilirsiniz. Gen keiler ve rahibelerle oturdu um zaman onlarn benim devamm olduunu hissede rim. Ben elimden geleni yaptm ve imdi onlar benim varlm devam ettiriyorlar. Bu birlikte varolutur, zszlktr. Bu sabah, bir Dharma konumas yapmadan nce ho bir rahip aday olan yardmcmla kahvalt ediyor dum. Durdum ve ona yle dedim, Tepenin yamacnda ki inei gryor musun? Benim yourdumu yapmak iin ot yiyor ve ben de imdi bir Dharma konumas yapmak iin yourt yiyorum. Bir ekilde inek bugnk Dharma konumasn yapacak, inein stn itiim zaman ine in bir ocuuydum ben. Buda gnlk hayatmz, hereyi birlikte varoluun altnda grerek bu ekilde yaamamz neriyordu. O zaman kk nefsimizin iinde hapsolmayz. Sevincimizi ve strabmz her yer de grrz. zgr oluruz ve lm bir sorun olarak gr meyiz. Neden lmenin ac olduunu sylyoruz? Sonra ki nesillerle devam ediyoruz. nemli olan buradayken en iyi ekilde olmamzdr. O zaman ocuklarmz ve to runlarmz vastasyla devam ederiz. Sevgiyle gdlene rek kendimizi gelecek nesillere yatrm yaparz. Doum

ya da lmn ac olup olmamas igrmze baldr. gryle btn bunlara bakabilir ve onlara glmseye biliriz. Artk ayn ekilde etkilenmeyiz. Doum ve lm dalgasyla birlikte yzer ve doum ve lmden kurtulu ruz. Bu igr bizi zgrletirir. Btn oluumlar (samskara) sreksizdir. Bu kat paras pek ok unsurdan oluan fiziksel bir oluumdur. Bir gl, bir da, bir bulut hep oluumdur. fkeniz zihin sel bir oluumdur. Sevginiz ve zszlk dnceniz zi hinsel oluumlardr. Parmaklarm ve karacierim fizyo lojik oluumlardr. ze bakn ve onun sadece zsz unsurlardan olutu unu kefedin. Bir insan sadece insan-olmayan unsur lardan olumutur. nsanlar korumak iin, insan olma- ' yan unsurlar -havay, suyu, orman, rmaklar, dalan ve hayvanlar- korumalyz. Elmas Sutras yeryznde-^ ki, hayvan, bitki ve minerallerdeki tm yaam biimle rine nasl sayg duyulaca hakkndaki en eski metin dir. nsann kendi bana hayatta kalabileceine dair dnceyi atmamz gerekir. nsanlar ancak dier trlerin varolmasyla hayatta kalabilirler. Bu tam olarak Budann retisidir ve ayn zamanda derin bir ekoloji retisidir. Canl varlklara derinlemesine baktmz zaman bunlarn canl-olmayan unsurlardan olutuunu gr rz. Szde cansz eyler de canldr. Gereklikle temas etmemiz iin canl ve cansz eylere dair fikrimizin silin mesi gerek. Silinmesi gereken drdnc dnce yaam sresi dir. Biz sadece zamandaki u noktadan u noktaya ka dar varolduumuzu dnrz ve bu dnce yznden ac ekeriz. Eer derinlemesine bakarsak, asla domad mz ve asla lmeyeceimizi biliriz. Bir dalga doar ve lr, yksektir ve alaktr, daha ok veya daha az gzel

dir. Fakat bu dnceleri suya uygulayamazsnz. Bunu anladmz zaman korkumuz birden kaybolur. imizde doum-suzluk ve lm-szlk dnyasn ta rz. Fakat bununla hi temas etmeyiz, nk sadece kendi dncelerimizle yaarz. Yapmamz gereken a lma bu dnceleri silip nihai boyutla -nirvanayla, Tanryla, doum-suzluk ve lm-szlk dnyasyla- te masa gemektir. Edindiimiz bu dnceler nedeniyle, bununla temas edemeyiz ve srekli bir korku ve ac iin de yaarz. Bir dalga hayatn bir dalga olarak derinle mesine yaad zaman iindeki su boyutuyla temas eder ve birdenbire korkular ve dnceleri kaybolur ve gerekten mutlu olur. Bundan nceki mutluluu tpk bir yara band gibiydi. En byk rahatlama nirvanayla, doum-suzluk ve lm-szlk dnyasyla temasta ol maktr. nc Kutsal Gerek, sreksiz olan greceli mutlu luk hakkndadr. Di arnz sreksizdir, fakat di ar nzn olmamas da sreksizdir. Derinlemesine Budaclk almas yaptnz zaman btn bu fikirleri siler ve doum-suzluk ve lm-szlk dnyasyla temas edersi niz. Bu igryle douma, lme, yalla, hayatn ini klarna, acya ve mutlulua bir bilgenin gzleriyle bakar ve artk ac ekmezsiniz. Glmsersiniz, artk korkmuyorsunuzdur. Drdnc Yce Gerek acnn nedenlerinin kesilme sidir. Acmza son verdiimiz zaman greceli sevin du yarz. Fakat ac ve ac ekmemeye dair tm kavramlar mz ortadan kalkt zaman mutlak sevincin tadn al rz. Kesilmek zere olan, fakat bunu bilmeyen iki horo zu hayal edin. Bir horoz dierine yle der, Pirin m srdan daha lezzetli. Msr biraz bozulmu. O greceli sevin hakknda konuuyordur. O ann gerek sevinci nin kesilmemenin sevinci, canl olmann sevinci olduu nu kavramaz.
140

Greceli gerek boyutundaki bu Drt Kutsal Gerei uyguladmz zaman, bir rahatlamaya kavuuruz. Ist rabmz dntrp mutluluumuzu yeniden kazanrz. Fakat hala tarihsel gereklik boyutundayzdr. Bu uygulamann daha derin seviyesi gnlk yaantmz hem mutlak hem de greceli gerekle temasa geecek ekilde ynlendirmektir. Greceli gerek boyutunda Bu da yllarca nce lmtr. Fakat mutlak gerek alemin de onun elini tutabilir ve her gn yry meditasyonunda ona katlabiliriz. Size en byk rahatlamay salayacak ekilde uygu lama yapn. Dalga zaten sudur. Budann yreine gir mek iin, birlikte varolua dair igrnz anlamna ge len Buda gzlerinizi kullann. Mutlak gerek aleminde Budann yreine yaklan, Buda orada sizinle beraber olacaktr. ann sesini duyduunuz zaman kulaklar nzla ve ayn zamanda atalarnzn, ocuklarnzn ve torunlarnzn kulaklaryla dinleyin. Ayn zamanda hem greceli hem de mutlak boyutlarda dinleyin. Nirvanaya veya Tanrnn krallna girmek iin lmeniz ge rekmez. Sadece imdiki anda, imdide bulunmanz gere kir. Avatamsaka Sutras tm dharmalarn (fenomenle rin) tek bir dharmaya dahil olduunu ve tek bir dharmann da tm dharmalara dahil olduunu yler. Eer Budann retilerinden birine derinlemesine dalarsa nz, bunun iinde tm dier retileri de bulursunuz. Eer Birinci Kutsal Geree derinlemesine bakarsanz Sekiz Katl Yce Yolun aa kn grebilirsiniz. Bi rinci Kutsal Gerek dnda, kutsal olan veya olmayan baka bir yol olamaz. te bunun iin strabnz kucak lamanz, onu barnza basmanz ve ona derinlemesine bakmanz gerekir. Istrabnzdan k yolu ona nasl baktnza baldr. Istrabn Kutsal Bir Gerek diye adlandrlmasnn nedeni budur. Buda, gzlerinizi kul

lanarak yolun doasna derinlemesine bakn. Yolun ger ei ac gereiyle birdir. Beni acdan uzaklatran yol da olduum her saniye, ac bana rehber olmak iin oradadr. Onun kutsal bir yol olmasnn nedeni budur. Bu kitap Buda bir tanr deildi. O bir insand... sz leriyle balad. Bu ne demektir? nsan nedir? Eer r maklar ve aalar olmasayd insanlar yaayabilir miy di? Eer hayvanlar ve dier trler olmasayd biz nasl olabilirdik ki? Bir insan tmyle insan-olmayan unsur lardan oluur. Kendimizi Buda ve insanlara dair fikir lerden kurtarmalyz. Bu fikirlerimiz bizim Buday gr memizi nleyen engeller olabilir. Sevgili Buda, sen canl bir varlk msn? Bizler Bu dann ona dair dncelerimizi onaylamasn isteriz. Fakat o bize bakar, glmser ve yle der, Bir insan bir insan deildir. Onun bir insan olduunu syleyebilme mizin nedeni budur. Bu Elmas Sutrasnn diyalektii dir. A, A deildir. Onun gerekten A olmasnn nedeni budur. Bir iek iek deildir. O sadece iek-olmayan unsurlardan -gne , bulutlar, zaman, uzay, yery z, mineraller, bahvan v.s.- olumutur. Gerek bir i ek tm evreni ierir. Eer bu iek-olmayan unsurlarn birini kkenine dndrrsek, iek kalmaz. Bunun iin Bir gl gl deildir. Onun hakiki bir gl olmasnn ne deni budur diyebiliyoruz. Gerek glle temasa gemek istiyorsak gle dair kavrammz silmeliyiz. Nirvana ortadan kaldrma -hereyden nce, tm kav ramlarn ve sanlarn ortadan kaldrlmas- demektir. eyler hakkndaki kavramlarmz bizim gerekten on larla temas etmemizi nler. Gerek glle temas etmek istiyorsak sanlarmz ykmalyz. Sevgili Buda, sen bir insan msn? diye sorduumuzda, bu bizim insan hakknda bir kavrama sahip olduumuz anlamna gelir. Ve Buda sadece bize glmser. Bu onun bizi kavramla

rmz amaya ve kendisi olan gerek varlkla temas et meye tevik etme yoludur. Gerek bir varlk bir kavram dan olduka farkldr. Eer Parise gitmiseniz Paris hakknda bir kavram nz olur. Fakat bu kavram Parisin kendisinden olduka farkldr. Pariste on yl yaam da olsanz Parise dair fikriniz gereklikle yine de uyumaz. Biriyle on yl yaa m ve onu ok iyi tandnz dnyor olabilirsiniz, fakat sadece kendi kavramnzla yayorsunuzdur. Ken dinize dair bir kavramnz vardr, fakat kendi gerek znzle temasa getiniz mi? Gereklik kavramnzla gerekliin kendisi arasndaki yar gidermek iin de rinlemesine bakn. Meditasyon kavramlar atmamza yardm eder. Budist ki Gerek retisi de bir kavramdr. Fakat eer bunu nasl kullanacamz biliyorsak gerekliin iine nfuz etmemize yardm edebilir.

18. Blm

Dharma Mhr
Dharma Mhr (Dharma mudra), sreksizlik (anitya), zszlk (anatman) ve nirvanadr. Bu mhr ta mayan bir retinin bir Buda retisi olduu sylenemez.(1) lk Dharma Mhr sreksizliktir, gelip geicidir. Bu da hereyin sreksiz, gelip geici olduunu retti -i eklerin, masalarn, dalarn, politik rejimlerin, duygu larn, alglarn, zihinsel oluumlarn ve bilincin. Srek li olan birey bulamayz. iekler rr, fakat bunu bil mek bizim iekleri sevmemizi engellemez. Aslnda on lar daha ok sevebiliriz, nk hala canlyken onlara nasl deer verileceini biliriz. Eer bir iee sreksiz lii anlayacamz ekilde bakmay renirsek ld zaman ac ekmeyiz. Sreksizlik bir dnceden te bireydir. O bizim gereklikle temas etmemize yardm eden bir uygulamadr. Sreksizlii incelediimiz zaman yle sormalyz, Bu retide benim gnlk yaantmla, her gnk zor luklarmla, strabmla ilgili olan birey var m? Eer
(1) Gney Aktarmnda, ounlukla Dharma Mhrnn sreksizlik, ac (dukkha) ve z-szlk olduu sylenir. Fakat Samyukta Agamada Buda Dharma Mhr olarak sreksizlik, zszlk ve. nirvanay retmitir, Yazarn Dharma Mhr olarak dukkhadan ziyade neden nirvanay se tiinin daha kapsaml bir aklamas iin bkz. 4. ve 5. blmler.

sreksizlii sadece bir felsefe olarak grrsek bu Bu dann retisi olmaz. Baktmz veya dinlediimiz her seferinde algmzn nesnesi bize sreksizliin doasn aa vurabilir. Tm gn boyunca sreksizlie dair igrmz beslemeliyiz. Sreksizlie, gelip geicilie derinlemesine bakt mz zaman, eylerin deitiini, nk nedenler ve ko ullarn deitiini grrz. zszle derinlemesine baktmz zaman, srf baka herey varolduu iin tek bireyin varoluunun mmkn olduunu grrz. Onun varoluu iin baka hereyin neden ve koul oldu unu grrz. Baka hereyin onun iinde olduunu g rrz. Zaman asndan, sreksizlik deriz ve uzay asn dan zszlk deriz. eyler iki ardk an boyunca ken dileri olarak kalmazlar, bu nedenle srekli bir z ola rak adlandrlabilecek birey yoktur. Bu odaya girme den nce fiziksel ve zihinsel olarak farklydnz. Srek sizlie derinlemesine bakarak zszl grrsnz. zszle derinlemesine bakarak sreksizlii grrs nz. Sreksizlii kabul edebilirim, fakat zszlk ok zor diyemeyiz. kisi de ayndr. Sreksizlii anlamak bize gven, huzur ve sevin ve rebilir. Sreksizlik mutlaka straba yol amaz. Srek sizlik olmadan yaam olamazd. Sreksizlik olmadan, kznz byyp gzel bir kadn olamazd. Sreksizlik olmadan, baskc politik rejimler asla deimezdi. S reksizliin bize ac ektirdiini dnrz. Buda bir ta atlan ve taa kzmayan bir kpek rnei vermitir. Bi ze ac ektiren sreksizlik deildir. Bize ac ektiren s rekli olmayan eylerin srekli olmasn istememizdir. Sreksizliin deerini takdir etmeyi renmeliyiz. Eer salmz iyiyse ve sreksizliin farkndaysak, kendimize iyi bakarz. Sevdiimiz kiinin sreksiz oldu-

nu bildiimiz zaman sevdiimizi ok daha aziz tutarz. Sreksizlik bize her ana ve evremizdeki ve iimizdeki tm deerli eylere deer vermeyi ve sayg duymay retir. Sreksizlik dikkatini uyguladmz zaman daha canl ve daha sevgi dolu oluruz. Derinlemesine bakmak bir yaam ekli olabilir. Hereyle temas iinde olmamza yardm etmesi ve bunlarn sreksiz doasna derinlemesine bakmak iin bilinli so luma uygulamas yapabiliriz. Bu uygulama bizi here yin sreksiz olduu ve bu nedenle de yaamaya deme diinden ikayet etmekten alkoyar. Dnm mm kn klan sreksizliktir. ok yaa sreksizlik demeyi renmeliyiz. Sreksizlik sayesinde strab sevince d ntrebiliriz. Eer dikkatli yaama sanatn uygularsak eyler de itii zaman pimanlk duymayz. Glmseyebiliriz, nk yaammzn her anndan zevk almak ve baka larn mutlu etmek iin elimizden geleni yapmzdr. Sevdiiniz biriyle tartmaya girdiinizde ltfen gzleri nizi kapatn ve kendinizi bundan yz yl sonra hayal edin. Gzlerinizi atnz zaman sadece birbirinizin kollarna atlmak isteyecek ve her birinizin ne kadar de erli olduunu kabul edeceksiniz. Sreksizlik retisi, burada olan, balanmadan ya da ihmal etmeden takdir etmemize yardm eder. Sreksizlie dair igrmz her gn beslemeliyiz. Eer byle yaparsak, daha derinlemesine yaar, daha az ac eker ve yaamdan daha ok zevk alrz. Derinleme sine yaayarak gerekliin, nirvanann, doum-suzluk ve lm-szlk dnyasnn esasyla temas ederiz. S reksizlikle derinlemesine temas ederek, sreklilik ve sreksizliin tesindeki dnyayla temas ederiz. Varl n temeliyle temas eder ve varolma ve varolmama diye adlandrdklarmzn sadece sanlar olduunu grrz.

Hibir ey kaybolmaz. Hibir ey kazanlmaz. kinci Dharma Mhr zszlktr. Hibir eyin ayr bir varoluu veya ayr bir z yoktur. Herey baka hereyle birlikte olmak zorundadr. lk kez fstk ezmeli kurabiyeleri tattmda Kalifor niyadaki Tassajara Zen Da Merkezindeydim ve onla ra bayldm! Fstk ezmeli kurabiye yapmak iin yumu ak bir hamur hazrlamak iin malzemelerin kartrla can ve sonra bir kak kullanarak her kurabiyenin kurabiye kalbna dkleceini rendim. Her kurabiye nin hamur kasesinden-ayrlp tepsiye yerletirildii an kendini ayr olarak dnmeye baladn hayal ettim. Kurabiyeleri yaratan siz daha ok bilirsiniz ve kurabi yelere kar byk bir efkat beslersiniz. Onlarn esas olarak bir olduunu ve imdi bile, her bir kurabiyenin mutluluunun tm dier kurabiyelerin mutluluu oldu unu bilirsiniz. Fakat onlar ayrmc alglama (vikalpa) gelitirmi ve birden aralarna engeller koymulardr. Onlar hep beraber bir frna koyduunuzda birbirleriy le konumaya balarlar: Yolumdan ekil. Ben ortada olmak istiyorum. Ben esmer ve gzelim, sen irkin sin! Biraz daha o tarafa doru uzanamaz msn? Biz ler de bu ekilde davranma eilimindeyizdir ve bu pek ok straba neden olur. Eer ayrmc olmayan zihnimiz le nasl temasa geileceini bilirsek mutluluumuz ve bakalarnn mutluluu kat kat artar. Hepimizin ayrmc olmayan bilgelikle yaama kapasi tesi vardr, fakat kendimizi bu ekilde grmek iin, ie in biz olduunu, dan biz olduunu, ana babamzn ve ocuklarmzn biz olduunu grecek ekilde eitmeliyiz. Herkesin ve hereyin ayn yaam rmana ait olduunu anladmz zaman strabmz kaybolur. zszlk bir doktrin veya bir felsefe deildir. Bu yaam daha derin lemesine yaamamza, daha az ac ekmemize ve yaam

dan daha ok zevk almamza yardm edebilecek olan bir igrdr. zszlk igrsn yaamamz gerekir. Tolstoy iki dman hakknda bir hikaye yazmtr. A B yznden ok acy ekiyordu ve yaamdaki tek gds Byi mahvetmekti. Bnin ismini ne zaman duysa, Bnin imgesini ne zaman dnse fkeden ku duruyordu. Bir gn A bir bilgenin kulbesini ziyaret et ti. Bilge Ay dikkatle dinledikten sonra ona bir bardak su ikram etti ve sonra ayn suyu Ann bandan dke rek onu ykad. ay imek iin oturduklarnda bilge ona yle dedi, imdi sen Bsin. A hayret iinde kald! Bu olmak istediim en son ey! Ben A'ym ve o da B! Arada hibir ba olamaz. Fakat ister inan, ister inanma, sen Bsin, dedi bilge. Sonra ona bir ayna getirdi ve A aynaya baknca Byi gr d! Hangi hareketi yapsa aynadaki B de ayn hareketi yapyordu. Ann sesi Bnin sesi olmutu. Bnin alglar na ve duygularna sahip olmaya balad. A kendine gel meye alt, fakat yapamad. Ne harika bir hikaye! Mslmanlar Hindu, Hindular da Mslman ola rak grebilecek ekilde almalyz. sraillileri Filistin liler, Filistinlileri de srailliler olarak grebilecek ekilde almalyz. Her bireyin biz olduunu, bizim bakala rndan ayr olmadmz grebilecek ekilde almal yz. Bu bizim strabmz byk lde dindirir. Bizler, gerekte hepimiz ayn gereklikten olduumuz halde, ayr ve birbirimize kart olduumuzu dnen kurabi yeler gibiyiz. Bizler algladklarmza. Bu zszlk, bir likte varolma retisidir. Avalokiteshvara (Avalotevara) gzlerin, kulaklarn, burnun, dilin, bedenin ve zihnin bo olduunu syledii zaman, bunlarn sadece kendi balarna olamayacan
(2) Bkz. Thich Nhat Hanh, The Heart of Understanding

kastediyordu.(2) Bunlar baka hereyle birlikte olmal dr. Gzlerimiz, gz-olmayan unsurlar olmadan mm kn olmazd. Bu nedenle gzlerimizin ayr bir varl ol madn syleyebiliyor. Gerekten anlamak iin birlik te varolmann doasn anlamalyz. eylere bu ekilde bakmak eitim gerektirir. zszlk sizin siz olmayan unsurlardan olutuunuz anlamna gelir. Son bir saatte iinize farkl unsurlar gir di ve baka unsurlar da sizden kt. Mutluluunuz, esa snda varoluunuz siz olmayan eylerden gelir. Anneniz mutludur, nk siz mutlusunuzdur. Ve siz mutlusunuzdur, nk o mutludur. Mutluluk bireysel bir mese le deildir. Gen kz annesini daha iyi anlayacak ve an nesinin de onu daha iyi anlayaca ekilde almaldr. Gen kz evden kaarak mutluluk bulamaz, nk aile sini iinde tar. Ardnda brakabilecei hibir ey yok tur. Evden kasa ve kimseye nereye gittiini sylemese bile, kurtulabilecei hibir ey yoktur. Ariv bilinci tm tohumlar tar. Bunlarn birinden bile kurtulamaz. Sreksizlik ve zszlk retisi Buda tarafndan ger eklik kapsn aacak anahtarlar olarak sunulmutur. Bireyle temas ettiimiz zaman hereyle temas etti imizi bilecek ekilde bakmak iin kendimizi eitmeli yiz. Birin hereyin ve hereyin birin iinde olduunu grmeliyiz. Sadece gerekliin fenomen ynleriyle deil, varln temeliyle de temas ederiz. eyler sreksiz ve zszdr. Doum ve lmden gemeleri gerekir. Fakat eer bunlarla derinlemesine temas edersek, doum ve lmden kurtulmu, sreklilik ve sreksizlikten, z ve zszlkten kurtulmu varln temeliyle temas ederiz. nc Dharma Mhr olan nirvana varln teme li, olan hereyin zdr. Bir dalgann su olmas iin l mesi gerekmez. Su dalgann zdr. Dalga zaten sudur. Bizler de byleyiz. imizde birlikte varoluun, nirvana-

nn, doumsuzluk ve lmszlk, srekli olmama ve s reksiz olmama, z olmama ve zsz olmama dnyasnn temelini tarz. Nirvana kavramlarn tmyle sessiz lemesidir. Sreksizlik ve zszlk dnceleri Buda tarafndan tapnlacak, savalacak ya da uruna lne cek doktrinler olarak deil, uygulama aralar olarak sunulmutur. Sevgili arkadalarm,, diyordu Buda, Size sunduum Dharma sadece teki kyya gemenize yardm edecek bir saldr. Sal bir tapnma nesnesi ola rak grlmemelidir. O kardaki mutluluk kysna ge mek iin bir aratr. Eer Dharmann iine hapsolursanz, o artk Dharma deildir. Sreksizlik ve zszlk dalgalar gibi fenomenler dnyasna aittir. Nirvana olan hereyin temelidir. Dalgalar suyun dnda varolamazlar. Eer dalgalarla nasl temasa geeceinizi bilirseniz ayn zamanda suyla da temasa geersiniz. Nirvana s reksizlik ve zszlkten ayr olarak varolmaz. Eer ger eklikle temasa gemek iin sreksizlik ve zszlk aralarn nasl kulanacanz bilirseniz, imdi ve bura da nirvanayla temasa geebilirsiniz. Nirvana tm sanlarn kalkmasdr. Doum bir san dr. lm bir sandr. Varolma bir sandr. Varolmama bir sandr. Gnlk hayatmzda, bu greceli gereklik lerle uramak zorundayzdr. Fakat eer hayatla daha derinlemesine temas edersek gereklik kendisini daha farkl bir ekilde aa vurur. Biz domann hibir eyden birey olduumuz, hi kimseden birisi olduumuz, varolmamaktan varlk ol duumuz anlamna geldiini dnrz. lmenin bir denbire bireyden hibireye, birisinden hi kimseye, varlktan varolmamaya gitmek anlamna geldiini d nrz. Fakat Buda demitir ki, Doum ve lm, var lk ve varolmama yoktur, ve gerekliin hakiki doas n kefetmemiz iin bize sreksizlii, zszl, birlikte varolmay ve boluu sunmutur. Yrek Sutrasn150

da,tekrar ve tekrar doum ve lmn olmadn yinele riz. Fakat tekrarlamak yeterli deildir. Yrek Sutras kendimizin ve dnyann gerek doasn incelememiz iin bir aratr. Bu kat parasna baktnzda bunun varolu ale mine ait olduunu dnrsnz. Bunun varolduu bir zaman, fabrikada bir kat paras haline geldii bir an vard. Fakat bu kat paras domadan nce hibir ey miydi? Hibir ey birey olabilir mi? Bir kat paras olarak tannmadan nce baka birey olmu olmalyd bir aa, bir dal, gne , bulutlar, toprak. nceki hayatnda bu kat paras tm bunlard. Eer kat parasna, Bana btn maceralarna anlat deseydiniz size yle derdi, Bir iek, bir aa veya bir bulutla ko nu ve onlarn hikayelerini dinle. Bu kadn hikayesi bizim hikayemize ok benzer. Bi zim de anlatacak pek ok harika eyimiz vardr. Doma dan nce zaten annemizin, babamzn ve atalarmzn iindeydik. Anne babanz domadan nce yznz na sld? koan derinlemesine bakmak, kendimizi uzay ve zaman iinde tehis etmek iin bir davettir. Genellikle anne babamzdan nce varolmadmz, sadece dodu umuz anda varolmaya baladmz dnrz. Fakat biz pek ok biimde buradaydk zaten. Doduumuz gn sadece bir devamllk gnyd. Her yl Doum Gnn Kutlu Olsun diye ark sylemek yerine Devamlln Kutlu Olsun diye ark sylemeliyiz. Hibir ey domaz, hibir ey lmez sz Fransz bi lim adam Lavoisierin bir ifadesidir. O bir Budac deil di. Yrek Sutrasn bilmiyordu. Fakat sylemi ayndr. Eer bu kat parasn yakarsam onu varolmamaya in dirgemi mi olurum? Hayr, sadece dumana, sya ve k le dnr. Eer bu kat parasnn devamn bahe ye koyarsak, daha sonra yry meditasyonu yapar

ken kk bir iek grebilir ve bunu o kat parasnn yeniden douu olarak grrz. Duman da yine macera ya devam etmek iin gkyzndeki bir bulutun paras olur. Yarn banza biraz yamur yaabilir ve siz bu ka t parasnn merhaba dediini bilirsiniz. Yanarken kan s bedeninize ve evrene nfuz eder. Yeterince hassas bir aletle, bu enerjinin ne kadarnn size nfuz ettiini lebilirsiniz. Bu kat paras yandktan sonra bile aka devam ediyordur. Onun szde lm an ger ekte bir devamllk andr. Bir bulut yamur haline gelmeye baladnda kork maz. Hatta heyecanlanr. Mavi gkyznde bir bulut ola rak szlmek harika bireydir, fakat tarlalara, okyanu sa ya da dalara yaan yamur olmak da harikadr. Bu lut yamur olarak yaarken ark syler. Derinlemesine bakarak doumun ve lmn sadece bir san olduunu grrz. Hibir eyden hibir ey doamaz. Kat para syla derinlemesine temas ettiimizde, bulutla derinle mesine temas ettiimizde, bykannemizle derinlemesi ne temas ettiimizde doumsuzluk ve lmszln do asyla temas ederiz ve zntden kurtuluruz. Onlar zaten pek ok baka biimde tanmzdr. Budann sa kin, huzurlu ve korkusuz olmasna yardm eden bu igrdr. Budann bu retisi varlmzn doasyla, varl mzn temeliyle temas etmemize yardm eder, bylece doumsuzluk ve lmszlk dnyasyla temas edebiliriz. Bu bizi korku ve zntden kurtaran igrdr. Nirvana sona erme anlamna gelir, hereyden nce dncelerin sona ermesidir -doum ve lm, varolma ve varolmama, gelme ve gitme, z ve dieri, tek ve ok dncelerinin sona ermesidir. Tm bu dnceler ac ekmemize neden olur. Cehalet bize lmn ne olduu hakknda aldatc bir dnce verdii iin lmden kor karz. Sreksizlik ve zszln gerek doasn anla madmz iin varolma ve varolmama dnceleri bizi

rahatsz eder. Geleceimizden endie ederiz, fakat ba kasnn geleceinden endie duyamayz, nk kendi mutluluumuzun bakasnn mutluluuyla hibir ilgisi olmadn dnrz. z ve bakas dncesi lsz bir ac dourur. Bu dnceleri silmek iin uygulama yapmalyz. Nirvana, sreklilik ve z dnceleri de da hil olmak zere, tm dncelerimizin ateini sndr memize yardm eden bir yelpazedir. Bu yelpaze bizim her gn derinlemesine bakma uygulamamzdr. Budaclkta Sekiz Kavramdan bahsederiz: doum, lm, sreklilik, zlme, gelme, gitme, tek ve ok. Bu sekiz dnceyle balantya son verme uygulamasna Orta Yolun Sekiz Yoku denir -doum yok, lm yok, s reklilik yok, zlme yok, gelme yok, gitme yok, tek yok, ok yok. Onncii yzylda Vietnamda birisi Usta Tue Trunga bir Dharma konumasnn ardndan bir soru sordu ve Usta yle yantlad, Bu Sekiz Kavramdan tamamiyle kurtulma tavsiye edildikten sonra, ben daha baka nasl bir aklamada bulunabilirim ki? Bu sekiz dnce ykldktan sonra nirvanayla temas ederiz. Nirvana bu Sekiz Kavramdan ve ayn zamanda kartlarndan da -sreksizlik, zszlk, birbirine bal ortak-dou, boluk ve Orta Yol kavramlarndan-kurtulutur. Eer bu Mhre sabit dnceler olarak tutu nursak bu dncelerin de yklmas gerekir. Bunu yap mann en iyi yolu bu retileri gnlk hayatmzda uy gulamaya koymaktr. Deneyim her zaman dnceleri aar. Onuncu yzyldaki Vietnaml usta Thien Hi ren cilerine yle dedi, Doumsuzluk ve lmszlk haline ulamak iin gayretli olun. Bir rencisi sordu, Do umsuzluk ve lmszlk dnyasyla nerede temas edebiliriz? Ve usta yantlad, Tam burada doum ve lm dnyasnda. Suyla temas etmek iin dalgalarla

temas etmeliyiz. Eer doum ve lmle derinlemesine temas ederseniz doumsuzluk ve lmszlk dnyasy la temas edersiniz. Sreksizlik, zszlk, birbirine bal ortak-dou ve Orta Yol gerekliin kapsn aacak anahtarlardr. Bu anahtarlar cebinizde brakmanzn anlam yoktur. Bunlar kullanmalsnz. Sreksizlik ve zszl anla dnz zaman pek ok acdan kurtulmu ve nc Dharma Mhr olan nirvanayla temasa gemi olursu nuz. Nirvana gelecekte aranacak birey deildir. Bir Dharma Mhr olarak Budann retilerinin her birin de mevcuttur. Mumun, masann ve iein nirvana-doas, tpk sreksiz ve zsz doalar gibi, retilerde aklanmtr. Herkesin kendi dncesini aklad ve birbirine kar olduu bir toplant hayal edin. Toplant bittikten sonra tm bu fikir ve tartmalardan yorulmusunuzdur. Kapy ap temiz havann olduu, kularn tt ve rzgarn aalarn arasnda slk ald baheye karsnz. Burada yaam tm o szlerin ve fkenin oldu u toplantdakinden ok farkldr. Bahede de sesler ve imgeler vardr, fakat bunlar canlandrc ve ifa verici dir. Nirvana yaamn yokluu demek deildir. Drishtadharma nirvana bu yaamdaki nirvana anlamna gelir. Nirvana ac ateini dindirmek, sessizletirmek veya sndrmek demektir. Nirvana bize zaten olmak istedi imizi olduumuzu retir. Artk bireylerin peinde komamz gerekmez. Sadece kendimize dnmemiz ve gerek doamzla temas etmemiz gerekir. Bunu yapt mzda gerek huzura ve sevince kavuuruz.

Bu sabah, uyandm ve kefettim ki sutralar yastm olarak kullanyorum. alkan arlarn heyecanl vzltsn duyuyorum

evreni yeniden kurmak iin hazrlanan. Sevgili arkadalar, yeniden kurma almas binlerce mr gerektirebilir, fakat bu i zaten tamamland o kadar zaman nce(3)
Krkiki Blm Sutrasnda Buda yle der, Benim uygulamam edimsizlik, uygulamama ve gerekletirmemedir.(4) Bu aradmz eyin bizim dmzda bulunma d anlamna gelir. Dharma Mhrnn, Drt Kutsal Gerein ve Se kiz Katl Yce Yolun damgasn tamayan hibir reti hakiki anlamda Budac deildir. Fakat bazen sadece ki Dharma Mhr -ac ve nirvana- retilir. Bazen de Drt Dharma Mhr -sreksizlik, zszlk, nirvana ve acretilir. Fakat ac varoluun temel bir unsuru deildir. O bir duygudur. Sreksiz ve zsz olan bireyin srekli olmas ve bir ze sahip olmasnda srar ettiimiz zaman ac ekeriz. Buda ac olduu zaman bunu tehis edip d ntrmek iin gerekli admlar atmamz retti. O ac nn her zaman olduunu retmedi. Mahayana Budizminde, Bir Dharma Mhr retisi de vardr -Gerek Damgann mhr. Bir, iki ve drt Dharma Mhrleri retilerinin hepsi Buda ldkten sonra ortaya konul mutur. Kurtuluu gerekletirmek iin Dharma Mhr n uygularz. Eer Dharma Mhr hakknda bebin sayfalk bir kitab ezberler, fakat bu retileri gnlk yaamnza uygulamazsanz bu kitabn hibir faydas olmaz. Bu retiler ancak aklnz kullanp bunlar uy
(3) Thich Nhat Hanh, Call Me By My True Names -Butterflies over the Golden Mustard Fields,, s. 75. (4) Krkiki Blm Sutras, Taisho 789.

gulamaya koyunca size mutluluk verebilir. Ltfen uy gulamanz yaamnza ve kendi deneyimlerinize -baa rlarnza ve baarszlklarnza- dayandrn. Budann retileri mcevherdir, fakat bunlarla derinlemesine te masa gemek iin derinlemesine kazmamz gerekir. Sutralarda yolculuk etmemize ve bir retinin doru Dharma anlayn ifade edip etmediine karar verme mize yardmc olabilecek baka kriterler de vardr. Bunlar ki liki, Gerein Drt Standart ve Drt timat kapsar. ki likinin ilki Esasla likidir. Esas Dharma Mhrdr. Eer birisi Dharma retiyorsa, syledikle rinin Budann sreksizlik, zszlk ve nirvana reti leriyle uyum iinde olmas gerekir. Dharma Mhr n derinlemesine anladnz zaman bunlar gnlk ya amnzdaki her duruma uygulayabilirsiniz. kinci liki Durumla likidir. Birisi Dharmay paylat zaman, retinin uygun olmas iin syledik lerinin hitap ettii kiilerin zihniyetine ve durumlarna uymas gerekir. Eer uygun deilse, Dharma gibi grn se bile bu gerek Dharma deildir. O kii sadece Bu dann baz szlerini tekrarlamamaldr. Eer bir teyp gibi davranp sadece iine bir kaset sokuyorsa, bu Du rumla likiye uygun olarak konumak deildir. Ben ki me konuuyorum? diye sormaldr. Onlarn yaamlar hangi aamada? nanlar, ilgileri ve gayeleri ne? Bu e kilde derinlemesine bakmak sylediklerine sevgi ve ef kat katar. Hastann hastal bilinmeden doru ila ve rilemez. Bir Dharma tartmasndayken sylediiniz her sz Esasla ve Durumla likili olmaldr. Sreksizlik, zsz lk ve nirvana retilerine uygun olarak konuun; ve deneyim, bilgi ve igrlerini hesaba alarak dorudan doruya orada bulunanlarla konuun. Sizin nemli ol

duunu dndnz, fakat bu zel gruba syleneme yecek eyler olabilir. ki liki beceri, hogr ve ihti mamla konumanz gerektirir. Gerein Drt Standart (siddhanta) Budann retile rini anlamamza yardm edecek baka bir rehberdir. lk standart dnyevi olandr. reti, dnyadakilerin an layabilmesi. iin dnya dilinde sunulmutur. ada ev ren bilimleri, sanatlar, felsefeleri, metafizikleri v.s. he saba almal ve bunlarla megul olmalyz. rnein, haf tann gnlerini Pazartesi, Sah v.s. olarak adlandrrz. Gerei greceli olarak ifade etmek amacyla, kolaylk salamak iin, zaman gnlere, aylara ve yllara bleriz. Buda bize Lumbinide doduunu syledii zaman, bu lk Standartla uyum iindedir. kinci Standart kiidir. Budann vaazlarn okudu umuz zaman, szlerinin dinleyicilerinin gayelerine ve ihtiyalarna gre deiim gsterdiini hatrlamalyz. Buda rettii zaman, kendisini dinleyen zel toplulu un ok iyi farkndayd ve syledikleri zellikle onlara hitap ediyordu. nc Standart iyiletirmedir. Buda konutuu zaman, bu her zaman hitap ettii kiiye zg hastal tedavi etmek iindi. Herkesin iyiletirilmesi gereken bir hastal vardr. yilemeyi ifade etmek iin konutuu nuzda syledikleriniz her zaman yararl olur. Drdnc Standart mutlaktr.' Buda mutlak gere i dorudan ve ak bir ekilde ifade etti. nsanlar ona inanmad ya da onunla ayn fikirde olmad zaman bile z olmadn syledi. Bunu syledi, nk bunun doru olduunu biliyordu. Onbeinci yzyl aratrmac lar, toplum onlar bunu syledikleri iin hapsetmekle tehdit ettii zaman bile dnyann yuvarlak olduunu syledi. Sutralar okurken bunlar anlamak iin bu Ger ein Drt Standartn kullanabiliriz.

Dharmay incelememize yardm edecek nc liste ye Drt timat denilir. Bunlar Buda tarafndan deil, daha sonraki retmenler tarafndan formle edilmi tir. Birinci timat, kiiye deil retiye gvenmemiz ge rektiidir. Bu rettii hereyi uygulamayan bir ret menden bile renebileceimiz anlamna gelir. Beinci snf retmenim Bayan Lien ounlukla yksek topuk lu ayakkab giyiyordu. Bir gn tahtaya yle yazd, Asla yksek topuklu ayakkablar giymeyin. Bileinizi burka bilirsiniz. Bunu neden kendisine uygulamadn anla mamtm. Bir sigara tiryakisi olan baka bir retmen bize sigara imenin sala verdii zararlar retti. S nf gld ve o yle dedi, Sylediimi yapn, yaptm deil. Daha sonra Budist ncelemeler Enstitsne gir diim zaman bize eer bir p bidonunda deerli bir m cevher varsa ellerimizi kirletmemiz gerektii sylendi. Btn sutralar ezberleyen keii hatrlayn. O kolay bir insan veya iyi bir uygulamac deildi, fakat dier kei ler sutralar yazabilmeleri iin ona tahamml edip, sutralar ezberlemeye tevik etmek zorundayd. Bana gre, bir retmenle renci arasndaki iliki, retmenin rettiklerini uygulad ve uygulamaya de vam ettii gvenine dayanr. Bu rnek yoluyla, yaam eklimizle retmektir. Belki de eski retmenler kendi yaamn rnek gstererek retebilen birini bulmann ok g olduunu ve eer byle birinin ortaya kmas n beklersek hali hazrdaki retilerden yararlanma ansmz yitireceimizi dndler. kinci timat greceli gerek hakkndaki hitabelere deil, sadece Budann mutlak gerek balamnda ret tii hitabelere gvenmektir. Ben bu standart konusun da da kendimi rahatsz hissediyorum, nk bu bize mutlak gerek vastasyla anlatan hitabelerin greceli gerek vastasyla anlatan hitabelerle nasl ilikili oldu unu gstermiyor. Esasnda, mutlak gerei reten

sutralar greceli gerei reten sutralarn nda da ha iyi anlalabilir. Be Dikkat almas(5) gibi pratik konular hakkndaki vaazlara dikkat etmeye demeyece ini ve sadece Avatamsaka ve Nilfer Sutralarn(6) ince lememiz gerektiini dnmemeliyiz. Uygulanabilir sutralardan daha az uygulanabilir sutralara nasl gee ceimizi bilmemiz gerekir. Kendimizi en temel vaazlar anlayacak ekilde eittiimiz zaman, anlalmas daha zor vaazlar daha kolay kavrayabiliriz. nc timat, szcklere deil, anlama dayanma mz gerektiidir. Budann retme eklini kapsaml olarak anlayp belli bir retinin ieriini ve koullarn kavradmz zaman uygun olmayan anlamlar kart maz ve Budann szlerini ierii dnda kullanmayz. O zaman yanl aktarmann yol at bir hata olduun da bunu kendimiz dzeltebiliriz. Drdnc timat, fark ve ayrmlardan (vijnana) ziya de derinlemesine bakmann (jnana) verdii igrye g venmemiz gerektiidir.Ne var ki, sutralar okurken ay rm yapabilmek nemlidir, bylece Budann Gerein Drt Standartndan hangisine gre rettiini anlarz. Ayrm yapmayan bilgelik kadar ayrmc bilgelie de g venmeliyiz. ki Gerek, Dharma Mhr, ki liki, Gerein Drt Standart ve Kurtuluun Kaps, Budann re tirken kulland dili anlamamza yardm eden nemli rehberlerdir. Budann dilini anlamadan Buday anla yamayz.

(5)

Beyaz Elbiseli Mrit stne Vaaz (Upusaka Sutra), Madhyama Agama 128, Anguttara Nikaya III, 211. Bkz. Thich Nhat Hanh, Far a Future; to be Possible, s. 199-247.

(6) Bkz. Thich Nhat Hanh, Cultivating the Mind of l.ove.

19. Blm

Kurtuluun Kaps
Dharma M h r Kurtuluun Kapsndan -bo luk (shunyata), belirtisizlik (animitta) ve hedefsizlik (apranihita)- girmek iin kullanabileceimiz anahtarlardr. Tm Budizm okullar Kurtuluun Kaps(2) retisini kabul eder. Bu. kapya bazen Konsantrasyon de nir.(3) Bu kapdan girdiimiz zaman konsantrasyon iinde yaarz ve korku, karmaa ve zntden kurtulu ruz. Kurtuluun ilk kaps shunyata, yani boluktur. Bo luk her zaman bir eyin olmamas anlamna gelir. Bir fincanda su yoktur. Bir kasede orba yoktur. Bizlerde ayr, bamsz bir z yoktur. Tek bamza olamayz. An cak evrendeki baka hereyle birlikte varolabiliriz. Ya placak alma tm gn boyunca boluk igrsn beslemektir. Nereye gidersek gidelim, ilikiye getii miz hereyde boluun doasyla temas ederiz. Masaya, mavi gkyzne, arkadamza, daa, rmaa, fkemize ve mutluluumuza derinlemesine bakar ve bunlarn ay r bir z olmadn grrz. Bunlarla derinlemesine temasa getiimizde hepsinin birlikte varolan ve birbi
(1) Sreksizlik, zszlk ve nirvana (bkz. 18. blm) (2) Theravada Okulu bu harika retinin stnde durmaz, ama yine de bu reti vardr. (3) Bkz. Blm 15, Doru Konsantrasyon, Doru Younlama.

I 60

rine nfuz eden doasn grrz. Boluk varolmama anlamna gelmez. Bu Birbirine Bal Ortak-Dou, s reksizlik ve zszlktr. Boluu ilk kez duyduumuzda biraz korkarz. Fakat bir sre uygulama yaptktan sonra, eylerin sadece bi zim dndmzden farkl bir ekilde varolduunu anlarz. Boluk varolanla varolmayan arasndaki Orta Yoldur. Gzel bir iek solup ld zaman bo olmaz. O zaten znde botur. Derinlemesine baknca, iein iek-olmayan unsurlardan -k, uzay, bulutlar, toprak ve bilin- olutuunu grrz. Onun ayr, bamsz bir z yoktur. Elmas Sutrasnda, insanlarn dier trler den bamsz olmadklarn, bu nedenle insanlar koru mak iin insan-olmayan trleri korumamz gerektii retilir. Eer havay ve suyu, bitkileri ve mineralleri kir letirsek kendimizi yok ederiz. Sahte snrlar ykmak iin kendimizi bizim dmzda olduunu dnd mz eylerde grmeyi renmeliyiz. Vietnamda bizler eer bir at hastaysa, ahrdaki di er btn atlarn da yemek yemeyi reddedeceini syle riz. Bizim mutluluumuz ve acmz bakalarnn mutlu luu ve acsdr. zszlk temelinde edimde bulundu umuz zaman eylemlerimiz gereklikle uyum iinde olur ve ne yapp ne yapmamak gerektiini biliriz. Birbi rimize bal olduumuza dair farkndalmz korudu umuz zaman, bu Boluk Konsantrasyonudur (shunyata samadhi). Gereklik olma ve olmama fikirlerini aar. i ein varolduunu sylemek tam olarak doru deildir, fakat varolmadn sylemek de doru deildir. Gerek bolua harikulade olu denir, nk bu varolmay ve varolmamay aar. Yemek yediimiz zaman boluk denilen Kurtulu Ka psn uygulamalyz. Ben bu yemeim. Bu yemek ben. Bir gn Kanadada Sangha ile birlikte yemek yiyordum,

bir renci bana bakp yle dedi, Sizi besliyorum. Boluk konsantrasyonunu uyguluyordu. Yemek taba mza baktmz her seferinde yemein sreksiz, zsz doas stne dnebiliriz. Bu derin bir uygulamadr, nk bizim Birbirine Bal Ortak-Douu grmemize yardm edebilir. Hem yemek yiyen hem de yenilen ye mek doalar itibaryla botur. Aralarndaki iletiimin bu kadar mkemmel olmasnn nedeni budur. Rahat, huzurlu bir ekilde yry meditasyonu yaptmz za man da ayns geerlidir. Sadece kendimiz iin deil, dnya iin de adm atarz. Bakalarna baktmz za man onlarn mutluluu ve strabnn nasl bizim mut luluumuz ve strabmza bal olduunu grrz. Hu zur benimle balar. Aziz tuttuumuz herkes bir gn hastalanp lecek. Eer boluk stne meditasyon uygulamas yapmazsak, bu olduu zaman darmadan oluruz. Boluk Konsant rasyonu yaamla olduu haliyle temasta kalma yoludur, fakat bunun sadece tartlmas deil, uygulanmas ge rekir. Bedenimizi gzler ve onun olmasna neden olan tm nedenleri ve koullar -anne babamz, lkemiz, ha va ve hatta gelecek nesiller- grrz. Zaman ve uzayn, ben ve benimin tesine geer ve gerek kurtuluu tada rz. Eer boluu sadece bir felsefe olarak incelersek, bu bir kurtulu kaps olmaz. Boluk, ancak biz buna de rinlemesine nfuz ettiimiz ve olan hereyin Birbirine Bal Ortak-Douunu ve birlikte varolan doasn kav radmz zaman bir kurtulu kaps olur. kinci Kurtulu Kaps animitta, yani belirtisizliktir. Burada belirti bir grnt ya da algmzn nesnesi an lamna geliyor. Bireyi grdmz zaman, bize bir be lirti veya imge gzkr ve lakshana ile kastedilen de budur. rnein eer su kare bir kap iindeyse onun be lirtisi kareliktir. Eer yuvarlak bir kap iindeyse belir tisi yuvarlaklktr. Buzluu ap biraz buz aldmzda

bu suyun belirtisi katdr. Kimyagerler suyu H20 diye adlandrrlar. Dadaki kar ve aydanlktan ykselen buhar da H20dur. H20nun kare, sv, gaz veya kat ol mas koullara baldr. Belirtiler bizim kullanmamz iin aralardr, fakat mutlak gerek deildirler ve bizi yanl ynlendirebilirler. Elmas Sutras der ki, Bir be lirtinin olduu yerde aldan ve yanlsama da vardr. Alglar bize ounlukla alg nesnesi kadar alglayan da anlatrlar. Grntler aldatabilir. Belirtisizlik konsantrasyonunu uygulamak kendimi zi zgrletirmemiz iin gereklidir. Belirtileri ap gee ne kadar gereklikle temas kuramayz. Belirtilerin -yu varlak, kare, kat, sv, gaz- tuzana dtmz sre ce ac ekeriz. Hibir ey tek bir belirti balamnda ta nmlanamaz. Fakat belirtiler olmazsa kayg duyarz. Korkumuz ve ballmz belirtilere hapsolmamzdan kaynaklanr. eylerin belirtisiz doasyla temasa gee ne kadar korkmaya ve ac ekmeye devam ederiz. H20 ile temasa gemeden nce, karelik, yuvarlaklk, sertlik, arlk, hafiflik, yukar, aa gibi belirtileri brakma mz gerekir. Su kendi iinde ne kare, ne yuvarlak ne de katdr. Kendimizi belirtilerden kurtardmz zaman gerekliin yreine girebiliriz. Fakat gkyzndeki ok yanusu grene kadar belirtilerin iine hapsoluruz. En byk ferahlama belirti engellerini ap teklik dnyasyla, nirvana ile temas ettiimiz zamandr. Belir tilerin olmad dnyay bulmak iin nereye bakmal yz? Tam buradaki belirtilerin dnyasna. Eer suyu fr latp atarsak suyun ylesiliiyle temas etmemizin hi bir yolu kalmaz. Suyun belirtilerini ap getiimiz za man onunla temas eder ve suyun gerek birlikte varol ma doasn grrz. safha vardr -su, su olmama ve gerek su. Gerek su suyun ylesiliidir. Onun varolu temeli doum ve lmden kurtulmutur. Bununla tema sa getiimizde hibir eyden korkmayz.

Eer belirtilerin tekliini grrseniz Tathagatay grrsnz. Bu Elmas Sutrasndan bir cmledir. Tathagata gerekliin harika doas(4) anlamna gelir. Su yun harika doasn grmek iin suyun belirtisinin (g rntsnn) tesine bakmal ve onun su-olmayan un surlardan olutuunu grmelisiniz. Eer suyun sadece su olduunu, onun gne, toprak ya da iek olamayaca n dnyorsanz yanlyorsunuz. Suyun gne, top rak ve iek olduunu grebildiiniz, sadece gnee ya da topraa bakarak suyu grebildiiniz zaman, bu be lirtilerin tekliidir. Bir muz kabuuna, l yapraklara veya rm dallara bakan bir bahvan onlarn iinde iekleri, meyva ve sebzeleri grebilir. O ieklerin, meyvalarn ve plerin zsz doasn grebilir. Bu igry baka alanlara uygulayabildii zaman tam bir uyan gerekletirmi olacaktr. Politikaclarn, ekonomistlerin ve eitimcilerin teklik uygulamas yapmalar gerekir. Pek ok gen insan hap se koyuyoruz. Fakat eer teklik stne meditasyon ya parsak onlarn bu iddetinin nereden geldiini kefede riz. Toplumumuz neye benziyor? Ailelerimiz nasl orga nize olmu? Okullarmzda ne retiliyor? Neden tm suu genlere atyoruz? Neden kendi ortak-sorumluluumuzu kabul edemiyoruz? Genler birbirlerini ve ba kalarna incitiyorlar, nk yaamn onlar iin bir anla m yok. Eer bu ekilde yaamay ve toplumu bu ekil de organize etmeyi srdrrsek, hapsedilmesi gereken daha binlerce gencin ortaya kmasna neden oluruz. Teklik sadece bir dnce deildir. ocuklarmza derinlemesine baktmz zaman onlar oluturan btn unsurlar grrz. Onlar olduklar gibidir, nk klt rmz, ekonomimiz, toplumumuz ve bizler olduumuz
(4) Bkz. s. 173, dipnot 3deki aklama.

gibiyizdir. ler ters gittii zaman sadece ocuklarmz sulayamayz. Buna pek ok neden ve koul katkda bu lunmutur. Kendimizi ve toplumu nasl dntrecei mizi bildiimiz zaman ocuklarmz da dnecektir. ocuklarmz okulda yaamlarn kazanmalarna yardm edecek olan okuma, yazma, matematik, fen ve dier konular renirler. Fakat pek az okul program genlere nasl yaanacan -fkeyle nasl ba edilecei ni, ihtilaflarn nasl uzlatrlacam, nasl nefes alna can, glmseneceini ve isel oluumlarn nasl d ntrleceini- retir. Eitimde bir devrini yaplmal dr. Okullar rencilerimizi huzur ve ahenk iinde ya ama sanat konusunda eitmeye tevik etmeliyiz. Oku may, yazmay ve matematik problemlerini zmeyi renmek kolay deildir, fakat ocuklar bunlar becerebi liyorlar. Nasl nefes alnacan, nasl glmseneceini ve fkenin nasl dntrleceini renmek de zor ola bilir, fakat bunu baaran pek ok gen grdm. Eer o cuklara doru drst retirsek, oniki yalarna geldik lerinde bakalaryla nasl ahenk iinde yaayacaklarn bilirler. Belirtilerin tesine getiimizde korkusuzluk ve su suzluk dnyasna gireriz. iei, suyu ve ocuumuzu uzay ve zamann tesinde grebiliriz. Atalarmzn ii mizde, hemen imdi ve burada bulunduunu biliriz. Bu dann, sann ve dier btn ruhsal atalarmzn lme diini anlarz. Buda 2.600 yl ncesiyle snrlanamaz. iek o ksa tezahryle snrlanamaz. Herey belirtiler araclyla tezahr eder. Eer belirtilerin tuzana d ersek, bu belli tezahr yitirmekten korkarz. Plum Kynde yaayan sekiz yandaki bir ocuk aniden ld zaman, babasndan soluduu havadaki ve ayann altndaki imlerin arasndaki olunun var lnn tam anlamyla farkna varmasn istedim ve ba

ba bunu yapabildi. yi tannan Vietnaml bir meditasyon retmeni ld zaman mridi u iiri yazd: Dharma kardeleri, belirtiye balanmayn. Etrafmzdaki dalar ve rmaklar bizim retmenimizdir.(5) Elmas Sutras drt belirti sayar -z, kii, canl varlk ve mr. Bizler z belirtisine hapsolabiliriz, nk z olmayan eyler olduunu dnrz. Fakat derinleme sine baktmz zaman ayr, bamsz bir z olmadn grr ve z belirtisinden kurtuluruz. Kendimizi koru mak iin biz olmayan hereyi korumamz gerektiini anlarz. Bizler kii belirtisine hapsoluruz. nsanlar hay vanlardan, aalardan ve talardan ayrr ve insan-olmayanlarn -balklarn, ineklerin, bitkilerin, yeryz nn, havann ve denizlerin- bizim smrmemiz iin ora da olduklarn hissederiz. Dier trler de yemek bul mak iin avlarlar, fakat bylesine smrc bir tarzda deil. Kendi trmze derinlemesine baktmz zaman iindeki insan-olmayan unsurlar grebiliriz ve hayvan lara, bitkilere ve minerallere derinlemesine baktmz da da onlarn iindeki insan unsurunu grrz. Teklik stne Konsantrasyon almas yaptmzda tm di er trlerle uyum iinde yaarz. nc belirti canl varlktr. Bizler duygulu var lklarn duygusuz varlklardan farkl olduunu dn rz. Fakat canl ya da duygulu varlklar cansz ya da duygusuz trlerden olumutur. Hava ya da rmaklar gibi bu szde cansz trleri kirlettiimiz zaman canl varlklar da kirletiriz. Canl ve cansz varlklarn bir likte varoluuna derinlemesine baktmz zaman bu e kilde edimde bulunmay keseriz.
(5) Bu mrit Ly Dneminde (1010-1225) bir mahkeme grevlisiydi. smi Doan Van Kham idi.

Drdnc belirti, doum ile lm arasndaki sre olan mrdr. Balangc ve sonu olan belli bir sre boyunca canl olduumuzu dnrz. Fakat derinle mesine baktmz zaman asla domadmz ve asla l meyeceimizi anlarz ve korkumuz kaybolur. Dikkat, konsantrasyon ve Dharma Mhryle belirtisizlik di ye adlandrlan Kurtulu Kapsn aabilir ve en byk rahatlamaya ulaabiliriz. nc Kurtulu Kaps apranihita, yani hedefsizliktir. Yaplacak hibir ey, gerekletirilecek hibir ey, hi bir program, hi bir gndem yoktur. Dnya ve haya tn sonrasna dair Budist retidir bu. Gln birey yapmas gerekir mi? Hayr, bir gln amac gl olmak tr. Sizin amacnz kendiniz olmaktr. Baka biri olmak iin bir yerlere komanz gerekmez. Olduunuz haliniz le mkemmelsinizdir. Budann bu retisi kendimiz den, mavi gkyznden ve u anda canlandrc ve ifa verici olan hereyden zevk almamz salar. nmze birey koyup onun ardndan komann ge rei yoktur. Aradmz, olmak istediimiz hereye za ten sahibiz. Bizler zaten bir Budayz, o zaman neden baka bir Budann elini tutup yry meditasyonu yapmayalm? Bu Avatamsaka Sutrasnn retisidir. Kendiniz olun. Yaam olduu haliyle deerlidir. Mutlu luunuzun tm unsurlar zaten buradadr. Komaya, uramaya, aramaya ya da mcadele etmeye gerek yok tur. Sadece olun. Srf burada, bu anda olmak bile en de rin meditasyon almasdr. Pek ok insan sanki hibir yere gitmiyormu gibi yrmenin yeterli olduuna ina namyor. Uramann ve tamamlamann normal ve ge rekli olduunu dnyor. Sadece be dakika hedefsizlik uygulamas yapmaya aln, bu be dakika iinde ne kadar mutlu olduunuzu greceksiniz. Yrek Sutras ulalacak hibir ey olmadn soy-

ler. Bizler aydnlanmaya ulamak iin meditasyon yap mayz, nk aydnlanma zaten iimizdedir. Bir yerleri aramamz gerekmez. Bir ama ya da gayemizin olmas gerekmez. Yksek bir pozisyon elde etmek iin uygula ma yapmayz. Hedefsizlikte, hibir eksiimizin olmad n, zaten olmak istediimizi olduumuzu ve abalar mzn bir sona geldiini anlarz. Sadece penceremizden ieri yaylan gne n grerek veya yamurun sesi ni dinleyerek imdiki anda huzur iindeyizdir. Hibir eyin peinden komamz gerekmez. Her andan zevk alabiliriz. nsanlar nirvanaya girmekten bahsederler, fakat zaten oradayzdr. Hedefsizlik ve nirvana birdir.

Bu sabah uyandmda glmsedim. nmde yepyeni yirmidrt saat var. Her an tam olarak yaamaya ve tm varlklara efkatin gzleriyle bakmaya and itim.
Bu yirmidrt saat deerli bir armaandr, ancak Kur tuluun nc Kaps olan hedefsizlii atmz za man tmyle kabul edebileceimiz bir armaandr. Eer belli bir amac gerekletirmek iin yirmidrt sa atimiz olduunu dnrsek, bugn bir sona ulamak iin bir ara olur. Odun kesme ve su tama an mutlu luk andr. Mutlu olmak iin bu gnlk ilerin yaplma sn beklememize gerek yoktur. u anda mutlu olmak hedefsizliin ruhudur. Aksi halde, hayatmzn geri ka lan boyunca ksr dng iinde dner dururuz. Bir baarmz veya souk algnlmz olsa da, imdiki an hayatmzdaki en mutlu an yapmamz iin gereken hereye sahibizdir. Mutlu olmak iin souk algnlmzn gemesini beklememiz gerekmez. Souk almak yaant mzn bir parasdr.

Birisi bana yle sordu, Dnyann bu halinden kay glanmyor musunuz? Bir nefes aldm ve yle yantla dm, nemli olan dnyada olup bitenler hakknda duy duunuz kaygnn yreinizi doldurmasna izin verme mektir. Eer yreiniz kaygyla dolarsa hastalanrsnz ve yardm edemezsiniz. Pek ok yerde sava -byk ya da kk- var ve bu bizim huzurumuzu kaybetmemize neden olabilir. Kayg amzn hastaldr. Kendimiz, ailemiz, arkadalarmz, iimiz ve dnyann durumu hakknda kayg duyarz. Eer kaygnn yreimizi dol durmasna izin verirsek er ya da ge hastalanrz. Evet, tm dnyada mthi bir ac var, fakat bunu bil mek bizi felce uratmamak. Eer dikkatli soluma, dik katli yrme, dikkatli oturma ve dikkatli alma uygu lamas yaparsak, yardm etmek iin elimizden geleni yapar ve yreimizde huzur besleyebiliriz. Kayglan mak hibir ey baarmaz. Yirmi kat bile kayglansanz, bu dnyann durumunu deitirmez. Aslnda, kaygnz hereyi daha da ktletirir. Herey istediimiz gibi ol masa da, elimizden geleni yaptmz ve byle yapmay srdreceimizi bilerek yine de honut olabiliriz. Eer nasl nefes alp verileceini, nasl glmseneceini ve hayatmzn her ann nasl derinlemesine yaayaca mz bilmiyorsak hi kimseye yardm edemeyiz. Ben imdiki anda mutluyum. Baka birey istemiyorum. Da ha ok mutluluk verecek ilave koullar ya da ilave bir mutluluk beklemiyorum. En nemli uygulama hedefsizliktir, bireylerin ardnda komamak, bireylere tutun mamaktr. Dikkt uygulamasyla tanacak kadar ansl olan bizlerin, bedenimiz, zihnimiz ya da evremizdeki herey istediimiz gibi olmasa da yaantmza huzur ve sevin getirme sorumluluumuz vardr. Mutluluk olmadan bakalar iin bir snak olamayz. Kendinize sorun,

mutlu olmak iin neyi bekliyorum? Neden imdi mutlu deilim? Benim tek arzum bunu grmenize yardm etmek. Dikkat uygulamasn toplumun en geni alanna nasl yayabiliriz? Mutlu olan ve bakalarna dikkatli yaama sanatnn nasl retileceini bilen insanlarn saysn nasl arttrabiliriz? iddet yaratan insanlarn says ok fazlayken, nasl solunacan ve nasl mutluluk yarat lacan bilen insanlarn says ok az. Her gn mutlu olmamz ve bakalar iin bir snak olmamz iin bize mkemmel bir frsat sunuyor. Baka birey olmamz gerekmez. zel bir sanat icra etmemiz gerekmez. Sadece imdiki anda mutlu olmamz gerekir, bylece sevdiklerimize ve tm topluma hizmet edebiliriz. Hedefsizlik durmak ve zaten elde edilmi olan mutluluu kavramaktr. Eer birisi bize mutlu ol mak iin ne kadar sre uygulama yapmas gerektiini sorarsa, ona hemen imdi mutlu olabileceini syleyebi liriz! Apranihita, hedefsizlik almas zgrlk al masdr.

20. Blm

Budann Bedeni
nsanlarn sevgi, zgrlk ve anlay gibi nitelikleri kiiletirmek istemeleri doaldr. te Buda bu ruhla bedene sahip olarak simgelenmitir: Dharmakaya, aydn lanma ve mutluluun kayna; Sambhogakaya, saadet ya da zevk bedeni; ve Nirmanakaya, Dharmakaya tarafndan gnderilen pek ok dnm bedeninden biri olarak d nlen Budann tarihsel bedenlenmesi. Kaya beden anlamna gelir. Buda lmek zereyken mritlerine yle dedi, Sev gili arkadalarm, fiziksel bedenim yarn burada olma yacak, fakat reten bedenim (Dharmakaya) her zaman sizinle olacaktr. Onu sizi asla terketmeyen retmen olarak dnn. Kendiniz iin bir ada olun ve Dharmaya snn. Dharmay nz, adanz olarak kulla nn. Buda nirvanann her an bizim iin ulalabilir ol mas iin Dharma, Anlay ve Sevgi Yolu uygulamas yapmamz gerektiini kastediyor. Bu Dharmakayann, retinin bedeninin, Yolun bedeninin, aydnlanma ve mutluluk kaynann douudur. Dharmakayann z gn anlam olduka basittir -anlay ve sevgiyi gerek letirme yolu. Dharmakaya, Dharmann her zaman parldayan, her zaman hereyi aydnlatan bedenlenmesidir. Uyan mamza yardm edebilen herey Dharmakayann bir

parasdr -aalar, imler, kular, insanlar v.s. Ben bir kuun ark sylediini duyduumda, eer kendime d ner ve nefes alp glmsersem o ku Budann Dharma bedenini aa vurur. Uyanm olan insanlar bir akl tanda, bir bambuda ve bir bebein alamasnda vaaz eden Dharmay duyabilirler. Eer uyanmsanz herey Dharmann sesi olabilir. Her sabah pencereyi ap ieri szlen grdnzde, bunun da Dharmakayann bir paras olduunu bilin.

Pencereyi aarak, Dharmakayaya bakarm. Hayat ne kadar harika! Her ana dikkat eden zihnim sakin bir rmak gibi.(1)
Yaayan Dharma sadece ilham veren Dharma konu malarnn video, kaset veya sutra kitaplarndan oluan bir ktphane deildir. Sizin gnlk yaamnzda teza hr eden dikkattir o. Sizi huzur ve sevin iinde dikkat le yrrken grdmde, benim iimde de derin bir var lk uyanr. Bu ekilde yrdnz zaman her ikimizin iindeki Dharmakaya gnei de prl prl parlar. Kendi nize, kz ve erkek kardelerinize iyi baktnz zaman yaayan Dharmay tanrm. Gerekten orada olduu nuz zaman Dharmakayayla temas etmek kolaydr. Dharmakaya sadece szckler ve edimlerle deil, ay n zamanda edimsizlikle de ifade edilir. Bahedeki aa ca bakn. Bir mee aac bir mee aacdr ve yapmas gereken sadece budur. Ona ne zaman baksak kendimizi gvenli ve sarslmaz hissederiz. O bize solumamz iin
(1) Thich Nhat Hanh, Present Moment, Wonderful Moment, s.4.

hava ve yazn bizi korumak iin glge sunar. Eer bir mee aac bir mee aacndan daha az birey olursa he pimizin ba derttedir. Bir mee aacndan Dharmay renebiliriz, bu nedenle onun Dharmakayann bir par as olduunu syleyebiliriz. Her akl ta, her yaprak, her iek Saddharmapundarika Sutrasn(2) vaaz eder. Budann kendi Dharma bedeni vardr ve biz szde-Budalar kendi Dharma bedenlerimiz araclyla Dharmay ifade etmeliyiz. Birisi meydan okuyan bir tarzda birey syledii zaman, eer glmseyip solumamza geri dnebilirsek Dharmamz canl bir Dharma olur ve bakalar onunla temas edebilirler. Bazen edimsizlik araclyla, pek ok edimde bulunmaktan daha ok yar dm edebiliriz. Frtna srasnda bir kayktaki sakin bir insan gibi, sadece orada olarak durumu deitirebiliriz. Dharma bedeni ebedi olan Budadr. Mahayana Budistleri sonralar Dharmakayay Vairochana, ontolojik Buda, Budann ruhu, Budann tini, gerek Buda, tm varln temeli, aydnlanmann temeli diye adlandrma ya baladlar. Sonunda Dharmakaya ylesilie, nirvanaya ve Tathagatagarbhdya (tathagatann rahmi) eit oldu.(3) Bu doal bir gelimedir. Fakat eer bunlar hak knda konuarak ok zaman harcarsak, bu huzur ve dik kat iinde kalarak Dharma bedenimizle nasl temas edeceimizi renmek kadar deerli olmaz. Dharmaka ya ile temas ettiiniz zaman Buda ile temas edersiniz. Buda aka Dharma bedeninin fiziksel bedeninden ok daha deerli olduunu sylyordu. Dharmakayasnn devam etmesi iin Buda bizlere, bizim uygulamalarm za gveniyor.
(2) Bkz. Thich Nhat Hanh, Call Me. By My True. Names eserindeki Beckoning blm, s. 107. (3) Tathagata ylesilik (nihai gereklik) dnyasndan gelen anlamna ge len Budann bir ismidir.

Sambhogakaya Budann saadet, zevk, kutlama, so nu ya da dl bedenidir. Buda derinlemesine uygulama yapt iin, snrsz huzur, sevin ve mutluluk yaar; ve Sambhogakaya onun uygulamalarnn meyvesidir. Dikkat uygulamas yaptmz zaman biz de bu meyve ye sahip olabiliriz. Nefes alp mavi gkyzne bakarak, dikkat aymz ierek, srf yayor olmaktan mutluluk duyabiliriz. Bu bizim zevk, Sambhogakaya bedenimiz dir. Bir defasnda Tanr inanc salam olmayan bir Hris tiyan hakknda bir hikaye okudum. Afrika ormanlarn da avlanrken yolunu kaybeder. Bir sre sonra, hala ka ypken yardm iin dua etmeye karar verir, fakat inanc zayf olduu iin zayf bir ekilde dua eder. Tanrm, eer varsan, ltfen gel ve beni koru. Konumasn biti rir bitirmez, Afrikal bir adam ortaya kar. Ona kye gi den yolu gsterir ve adam kurtulur. Fakat sonra adam gnlne yle yazar, Tanry ardm, fakat sadece bir zenci geldi. Aslnda, onu koruyan adamn kendisi Tanryd, fakat cahil olduu iin bunu gremedi. Onu kurtaran adamn Sambhogakaya Buda olduunu syle yebiliriz. Buda ve Tanr pek ok biimde ortaya kar. Buda sadece bulutun iinde deildir. O bizim ve baka larnn yreindedir. Ahenk ve huzur iindeki gzel bireyle temas ettii mizde Sambhogakaya Buda ile temas ederiz. Buna zevk alma denir. Kendimizi mutlu ve huzurlu hissetti imizde mutluluumuz ve huzurumuz etrafmza yaylr ve bakalar da bundan zevk alabilir. Buna saadet be denimizden bakalarnn zevk almas denir. Bunu yap tmz zaman dnyaya pek ok Sambhogakayalar ge lir. Eer kendi iimizdeki uyan tohumlarn nasl b yteceimizi biliyorsak, hepimizin bakalarna sevin verme ve aclarn hafifletmelerine yardm etme kapasitesimiz vardr. Eer onunla nasl temasa geileceini bi

lirsek, Dharmakaya gibi, Budann Sambhogakaya be deni de ulalabilirdir. Shakyamuni, tarihsel Buda, canl varlklarn acsn hafifletmeye yardm etmek iin Dharmakaya gneinin dnyaya gnderdii bir n olan, Nirmanakayadr. Shakyamuni Buda gerek bir insand ve onun varlyla Dharmakaya bedenlendi. Yaayan Buda hala bizim iin bir bedenlenme, Dharmakaya gneinin bir olarak ulalabilirdir. Eer bu k size grnmyorsa endie lenmeyin. Dharmay aklayan daha pek ok k ya da dnm bedeni vardr -aalar, kular, mor bambu ve sar kasmpatlar. Shakyamuni sadece bu dnm be denlerinden biridir. Onun veya bu dierlerinin herhan gi biri araclyla Nirmanakaya ile temasa geebilirsi niz. Her birimizin bedeni vardr -bir Dharma bedeni, bir zevk bedeni ve bir fiziksel bedeni. Ltfen kendi Dhar ma bedeninizi, kendi saadet bedeninizi ve kendi dn m bedeninizi kefedin. Bu bedenler iinizin derinliklerindedir; bu sadece bir kefetme meselesidir. Yry meditasyonu yapp zntnzn ve fkenizin bir ksm n hafiflettiiniz zaman, eylere derinlemesine bakp yanl alglamalarnzn, iddetli arzu ve ballklarn zn bir ksmn attnz zaman iinizdeki Dharma bede ninizi, saadet bedeninizi ve dnm bedeninizi kefe dersiniz. Kendinizin ve Budann bu bedeniyle temasa getiiniz zaman daha az strap, daha az ac ekersiniz. Dharmakaya, Sambhogakaya ve Nirmanakaya ulala bilirdir. Budadan yaylan nlarla arplmanza ve d nmenize izin verin. imizdeki aydnlanma tohumlar n nasl kefedeceimizi bildiimiz zaman, bakalarn da dntrme kapasitemizi kavrarz. Dikkatli yaa mak, uygulamalardan zevk almak ve kendimizi dn trmek iin Buda bize baldr, bylelikle Dharma bede nini daha baka pek ok canl varlkla paylaabiliriz.

21. Blm

Cevher
Budaya snyorum, bu yaamda bana yol gsterene. Dharmaya snyorum, anlay ve sevgi yoluna. Sanghaya snyorum, ahenk ve farkndalk iinde yaayan toplulua.
Budaya, Dharmaya ve Sanghaya snmak Budaclkta temel bir uygulamadr. Mezhep ya da kltrel s nrlar aan evrensel deerler vardr. Annemizin rah mindeyken kendimizi gvende, scaktan, souktan, a lk ve dier glklerden korunmu hissederiz. Snak aramak bunun gibi gvenli bir yer, itimat edebilecei miz bir yer aramak demektir. Budizmde nan (shraddha) bizim kiisel olarak do rulamadmz bir teoriyi kabul etmemiz anlamna gel mez. Buda bizi bilfiil grmeye tevik ediyordu. Bu U Cevhere snmak kr krne inan deildir; bu bizim uygulamamzn meyvesidir. Balangta, Budamz okuduumuz bir kitap, Dharmamz duyduumuz bir ka cesaretlendirici sz ve Sanghamz bir iki kez ziya ret ettiimiz bir topluluk olabilir. Fakat uygulamaya de vam ettike, Buda, Dharma ve Sangha kendilerini bize daha btnsel olarak aa vururlar.

nan her din iin nemlidir. Bazlar yle der, Eer Tanrya inanrsak ve onun varolduu ortaya karsa emniyette oluruz. Eer var deilse de hibir ey kaybet mi olmayz. lahiyatlar, tpk bir ocuun masadan babasnn kollarna sramas gibi bir inan srama sndan bahsederler. ocuk babasnn onu yakalayaca ndan yzde yz emin deildir, fakat atlayacak kadar inanca sahiptir. Budaclkta inancmz somuttur, kr deildir, bir sray deildir. O kendi igrmz ve de neyimimiz tarafndan biimlenmitir. Budaya snd mz zaman, uygulamann etkisini deneyimlememize dayanarak gzellik, gerek ve derin anlay ynnde yrme kapasitemize gvenimizi ifade ederiz. Dharmaya sndmz zaman, dnm yoluna, straba son verme yoluna gireriz. Sanghaya sndmz za man, enerjimizi dikkat, ahenk ve huzur iinde yaayan bir topluluk kurmaya odaklarz. Bu Cevherle doru dan temas edip bunlarn dnm ve huzur yaratma kapasitesini deneyimlediimiz zaman inancmz ok da ha glenir. Bu Cevher fikir deildir. Bunlar bizim yaammzdr. in ve Vietnam dillerinde, uygulama yapanlar hep yle derler, Geri dnyor ve iimdeki Budaya gveni yorum. imdeki szcn eklemek bizim kendimi zin Buda olduunu netletiriyor. Budaya sndmz zaman ayn zamanda anlamalyz ki Buda da bana s nyor. kinci ksm olmadan birincisi tamam deildir. Aa ve dier bitkileri ekerken ezberden okuyabilecei miz bir beyit vardr:

Kendimi yeryzne emanet ediyorum, Yeryz kendini bana emanet ediyor. Kendimi Budaya emanet ediyorum, Buda kendini bana emanet ediyor.
Bir tohum ya da fidan ekmek onu yeryzne emanet

etmektir. Bitki yeryz nedeniyle ya yaayacak ya da lecektir. Fakat yeryz de kendini bitkiye emanet eder. Yere den ve ryen her yaprak topran canl kalmasna yardm edecektir. Budaya sndmz za man kendimizi anlayn toprana emanet ederiz. Ve Buda da dnyada anlay, sevgi ve efkatin yaamas iin kendisini bize emanet eder. Ne zaman birinin Bu daya snyorum diye tekrarladn duysam, ayn za manda Buda da bana snyor diye duyarm.

Geri dnerek, iimdeki Budaya snarak and iiyorum, tm varlklarla beraber, en yksek zihni (bodhichitta) dourmak iin Byk Yolu gerekletirmeye. Geri dnerek, iimdeki Dharmaya snarak and iiyorum, tm varlklarla beraber, okyanus kadar engin anlay ve bilgelii gerekletirmeye. Geri dnerek, iimdeki Sanghaya snarak and iiyorum, tm varlklarla beraber, hi engelsiz bir Sangha kurmaya yardm etmeye.
Buda son aylarnda hep yle retiyordu, Kendini ze snn, baka bireye deil. Buda, Dharma ve Sang ha iinizdedir. Uzaktaki eyleri aramayn. Herey sizin yreinizde. Kendiniz iin bir ada olun. Kendinizi a rm, fkeli veya kaybolmu hissettiiniz zaman, eer dikkatli soluma uygulamas yapp znzn adasna geri dnerseniz, scack gne , serin glgelikli aa lar ve gzel kular ve ieklerle dolu gvenli bir yerde olursunuz. Buda bizim dikkatimizdir. Dharma bizim bi

linli olmamzdr. Sangha bizim uyum iinde ilev gren Be Kmemizdir.(1) Eer bir uakta iken pilot yere arpmak zere oldu umuzu anons etseydi bu Sna ezberden tekrar layarak dikkatli soluma almas yapardm. Kt ha ber aldnz zaman umarm siz de aynn yaparsnz. Fakat znzn adasna geri dnmek iin kritik ana dek beklemeyin. Dikkatle yaayarak her gn geri d nn. Eer bu uygulama bir alkanlk haline gelirse, glkler ortaya ktnda iinizdeki Cevherle te masa gemeniz kolay olur. Dikkatle yrmek, solumak, oturmak ve yemenin hepsi de snmann yollardr. Bu kr krne inan deildir. Bu sizin gerek deneyimini ze dayanan inantr. Dharma kitaplar ve kasetleri deerlidir, fakat ger ek Dharma yaantmz ve uygulamamz araclyla aa vurulur. Drt Yce Gerek ile Sekiz Katl Yce Yol nerede uygulanrsa yaayan Dharma da oradadr. 84.000 Dharma kaps olduu sylenir. Oturma meditasyonu bir kapdr, yrme meditasyonu ise ikinci bir kapdr. Dharmaya snmak bizim iin en uygun olan yollar semektir. Dharma byk efkat, anlay ve sev gidir.(2) Bu nitelikleri gerekletirmek iin bir Sanghaya ihtiyacmz vardr. Sangha keilerden, rahibelerden, rahip snfndan olmayan erkek ve kadnlardan oluan drt katmanl bir topluluktur; bunun yansra uygulamamz destekleyen baka unsurlar da vardr -meditasyon minderimiz, y ry meditasyonu yolumuz, aalar, gkyz ve iek ler. Benim lkemde, bir kaplan dan terkedip ovalara
(1) Be Kmenin (skandha), zmzn elerinin aklamas iin bkz. 23. blm. (2) kinci Cevher, Dharma aklamas iin bkz. 20, blm, Budann Be deni.

indiinde insanlar tarafndan yakalanp ldrlecei sylenir. Uygulama yapan biri Sanghasn terkettii za man uygulamasn brakp bir uygulamac olarak lebi lir. Bir Sangha ile uygulama yapmak esastr. Uygula may derinden takdir etsek de arkadalarn destei ol madan devam etmek zor olabilir. Bir Sanghaya yatrm yapmaya deer. Eer kra bir topraa tohum ekerseniz ok az tohum filizlenir. Eer bereketli bir toprak seer ve o harika tohumlarnz ora ya serperseniz hasat bol olur. Uygulama bir Sangha oluturmak, bir Sanghay desteklemek, bir Sangha ile birlikte olmak, bir Sanghann rehberliini ve desteini almaktr. Kendi gzlerimiz ve Sangha gzlerimiz vardr. Bir Sangha n kiisel grlerimizin stne yayd zaman ok daha net grrz. Sanghada olumsuz al kanlk kalplar edinmeyiz. Sanghanza iyice tutunun. Sanghaya snn, ihtiyacnz olan bilgelik ve destee kavuursunuz. Bir Sanghann yeleri uyum iinde yaad zaman Sanghalar kutsaldr. Kutsalln sadece Papa veya Dalai Lama iin olduunu sanmayn. Kutsallk ayn za manda sizin ve Sanghanzn da iindedir. Bir topluluk hep birlikte dikkatle oturduu, soluduu, yrd ve yemek yedii zaman orada kutsallk vardr. Mutlu, se vinli ve huzurlu bir Sangha oluturduunuz zaman bu Sanghadaki kutsallk unsurlarn grrsnz. Bu dann yakn bir arkada ve mridi olan Kral Prasenajit Budaya yle dedi, Sanghaya baktm zaman Budaya ve Dharmaya inanyorum. Kral dikkat iinde y ryen, duran ve oturan, sakin, huzurlu ve sevinli kei lere ve rahibelere baknca onlarn iinde Buday ve Dharmay gryordu. Dharma ve Sangha Budann y reine girdiimiz kaplardr. Bir gn, Buda Ananda ile Koshaladaki bir tapnaa
180

gitti. Btn keiler sadaka toplamak iin dolamaya kmlard, sadece dizanterisi olan bir kei kalmt. Kei cbbesi ve yata pislik iinde bitkin bir halde ya tyordu. Buda bunu grnce, Dier keiler nereye git ti? Neden sana kimse bakmyor? diye sordu. Hasta ke i yle yantlad, Efendim, btn kardelerim sadaka toplamaya ktlar. nceleri bana bakyorlard, fakat baktm iyilemiyorum, onlara kendi kendime bakaca m syledim. Buda ile Ananda keii ykadlar, odasn temizlediler, cbbesini ykadlar ve giymesi iin ona ye ni bir cbbe verdiler. Keiler dnd zaman Buda yle dedi, Arkadalar, eer birbirimize bakmazsak, bi ze kim bakar? Birbirinize baktnz zaman Tathagataya da bakarsnz.(3) Gerek cevherler ve hakiki olmayan cevherler vardr. Eer birisi Mhr olan sreksizlik, zszlk ve nirvanayla elien ruhsal retiler veriyorsa bu hakiki Dharma deildir. Bir toplulukta dikkat, huzur, sevin ve zgrlk varsa bu gerek bir Sanghadr. Dikkat uy gulamas yapmayan ve zgr, huzurlu ve sevinli olma yan bir Sanghaya gerek bir Sangha denemez. Buda da gerek ya da sahte olabilir. Elmas Sutrasnda Buda y le der, Eer beni ekil ve seslerde ararsanz Tathagatay asla gremezsiniz.Bu Cevherden birine bakn ca dier ikisini de grrsnz. Buda, Sangha ve Dhar ma birlikte vardr. Eer Sanghay aryorsanz Buday aryorsunuzdur. Sanghanz mutlu olduu ve uygulama da ilerledii zaman Sanghann kutsall artar ve ger ek Buda ile gerek Dharma daha netleir. Dikkatle y rdnz zaman Dharmaya iyi bakyorsunuzdur. Sanghanzn baka bir yesiyle bartnz zaman Buday gzetiyorsunuzdur. Buday gzetmenin yollan sa(3) Bkz.s.173, 3.

dece meditasyon salonuna gitmek, tts sunmak ve su na derlemek deildir. Birinin elini tutmak veya ac e ken birini rahat ettirmek de Buday gzetmektir. Ger ek Sangha ile temasa getiinizde Buda ve Dharma ile de temasa geersiniz. Dharma bir Buda ve bir Sangha olmadan varolamaz. Eer hi uygulamac yoksa Dhar ma nasl varolabilir ki? Bir Buda Dharma onun iinde olduu zaman bir Budadr. Her cevher dier ikisini de ierir. Bir cevhere sndnz zaman her ne de s nrsnz. Bu yaantmzn her annda uygulanabilir. Geleneksel olarak, bu Sna kez ark halin de okuruz. lk okuyuumuzda, daha byk dikkat, anla y ve sevgi ynne dneriz. kinci okuyuta, bu Cev heri somutlatrmaya balarz. nc kez okuduu muzda, bakalarnn bu Anlay Yolunu kavrayp bir huzur kayna olmalarna yardm etmeye ant ieriz. Bizim sorunlarmz Budann karlat sorunlar kadar basit deil. Yirmibirinci yzylda toplu olarak -bir aile, bir ehir, bir ulus ve bir uluslar topluluu halindemeditasyon uygulamas yapmamz gerekecek. Yirmibi rinci yzyln Budas -Maitreya, Sevgi Budas- bir bi reyden ziyade pekala bir topluluk olabilir. Sevgi dolu mfiklik ve efkat uygulamas yapan Sanghalar ihti yacmz olan Budadr. Kendi acmz dntrp Sangha-oluturma sanatn gelitirerek, kendimiz ve daha bir oklar iin bu Buday hayata getirmek iin zemini hazrlayabiliriz. Yapabileceimiz en nemli alma budur. Buda yolu gsteren retmendir, mkemmel uyanm olandr o, huzur iinde glmseyerek oturan, anlay ve efkatin canl kaynadr o.

Dharma ak yoldur bizi cehaletten kartan bizi geri getiren uyanm bir yaama. Sangha gzel bir topluluktur sevin, uygulamas yapan, kurtuluu gerekletirerek, yaama huzur ve mutluluk getirerek. Buda ya snyorum, bu yaamda bana yol gsterene. Dharma ya snyorum, anlay ve sevgi yoluna. Sangha ya snyorum, ahenk ve farkmdalk iinde yaayan toplulua. Buda ya snarak, n yolunu ve dnyadaki gzellii aka gryorum. Dharma ya snarak, dnm yolunda pek ok kap amay reniyorum. Sangha ya snarak, uygulamamn nndeki engelleri kaldran parlak yla destekleniyorum. imdeki Budaya snarak, btn insanlarn kendi uyanm doalarn tanmalarna ve sevgi zihnini gerekletirmelerine yar dm etmeyi arzuluyorum. imdeki Dharmaya snarak, btn insanlarn uygulama yo lunu kavramalarna ve kurtulu yolunda birlikte yrmelerine yardm etmeyi arzuluyorum. imdeki Sanghay'a snarak, btn insanlarn drt katl top luluklar oluturmalarna ve tm varlklar dnmeleri iin tevik etmelerine yardm etmeyi arzuluyorum.

22. Blm

Drt Snrsz Zihin


Budann yaad zamanda, Brahman inancna sa hip olanlar lmden sonra sonsuza dek Brahma, evren sel Tanr ile kalmak iin cennete gitmek iin dua eder lerdi. Bir gn bir Brahman Budaya sordu, ldkten sonra Brahma ile birlikte olacamdan emin olmak iin ne yapabilirim? ve Buda yle yantlad, Brahma Sev ginin kayna olduundan onunla olmak iin Brahma Meskenlerini (Brahmavihara) ya da Drt Snrsz Zihni sevgi, efkat, sevin ve lmllk- uygulamalsn. Sevgi Sanskritede maitridir; Pali dilinde mettadr. efkat her iki dilde de karunadr. Sevin muditadr. Ilmllk Sansk ritede upeksha, Pali dilinde ise upekkha'dr. Bir vihara bir mesken veya oturulan bir yerdir. Drt Brahmavihara gerek sevginin meskenleridir. Bu adres drt yldzl bir otelden ok daha mkemmeldir. Bu 1.000 yldzl bir meskendir. Drt Brahmaviharaya snrsz denir, n k eer bunlar uygularsanz, bunlar tm dnyay kap sayana kadar iinizde gn getike byrler. Daha mut lu olursunuz ve etrafnzdaki herkes de daha mutlu olur. Buda kiilerin kendi inanlarn uygulama arzular na sayg duydu, kendi dilinde Brahmanlar tevik etme sinin nedeni budur. Eer yry meditasyonundan holanyorsanz yry meditasyonu yapn. Eer otur

ma meditasyonundan holanyorsanz, oturma meditas yonu yapn. Fakat Musevi, Hristiyan veya Mslman kklerinizi koruyun. Budann ruhunu kavramann en iyi yolu budur. Eer kklerinizden koparsanz mutlu olamazsnz. Eer sevgi, efkat, sevin ve sakinlik uygulamas yapmay renirseniz, salksz ballklar, fke, zn t, gvensizlik, keder, nefret ve yalnzlk hastalklarn nasl iyiletireceinizi bilirsiniz. Baz sutra yorumcular Brahmaviharalarn Bu dann en yksek retisi olmadn, bunlarn tm ac ve kederlere bir son veremediini sylediler, fakat bu doru deildir. Bir defasnda Buda Anandaya yle de di, Bu Drt Snrsz Zihni gen keilere ret, grecek sin ki kendilerini beden ve zihnin kederlerinden uzak gvenli, gl ve sevinli hissedeceklerdir. Tm yaam lar boyunca, bir keiin saf yolunu uygulamak iin iyi donanm olacaklardr.(1) Baka bir seferinde, Budann mritlerinden bir grup yaknlardaki bir tarikatn tap nan ziyaret ettiler ve oradaki keiler yle sordu, retmeniniz Gautamann Drt Snrsz Zihni, sevgi, efkat, sevin ve lmll rettiini duyduk. Bizim us tamz da bunu retiyor. Ne fark var? Budann mrit leri nasl yant vereceklerini bilemediler. Sanghaya dndklerinde Buda onlara yle dedi, Drt Snrsz Zihni Uyann Yedi Unsuru, Drt Yce Gerek ve Sekiz Katl Yce Yol ile birlikte uygulayanlar derin bir aydn lanmaya ularlar.(2) Sevgi, efkat, sevin ve lmllk aydnlanm bir insann en dipteki doasdr. Bunlar bi zim iimizdeki ve herkesin ve hereyin iindeki gerek sevginin drt halidir.
(1) Madhyama Agama 86, Taisho 26. (2) Samyukta Agama 744, Taisho 99.

Gerek sevginin ilk hali maitri, yani sevin ve mutlu luk sunma niyeti ve kapasitesidir. Bu kapasiteyi geli tirmek iin, bakalarn mutlu etmek iin ne yapmamz ve ne yapmamamz gerektiini bilmek iin derinlemesi ne bakma ve dinleme uygulamas yapmalyz. Eer sev diinize ihtiyac olmayan birey sunarsanz bu maitri deildir. Onun gerek durumunu grmelisiniz, yoksa sunduunuz ona mutsuzluk getirebilir. Gneydou Asyada pek ok insan durian denilen b yk, dikenli bir meyvaya ok dkndr. Bu meyvaya baml hale geldikleri bile sylenebilir. Kokusu son de rece gldr ve bazlar meyvay yemeyi bitirdikten sonra onu koklamaya devam etmek iin kabuklarn ya taklarnn altna koyarlar. Bana gre duriann kokusu berbat. Bir gn Vietnamda tapnamda dini arklar sylerken sunakta Budaya sunulmu olan bir durian duruyordu. Tahta bir davul ve byk bir kase eklinde ki bir ann eliinde Nilfer Sutrasn ezberden oku maya alyor, fakat hi konsantre olamyordum. So nunda an sunaa gtrp ters evirip durianm stne koydum, bylelikle sutray okuyabildim. Bitirdikten sonra Budann nnde eildim ve duriann stn a tm. Eer bana, Seni yle seviyorum ki bu duriandan biraz yemeni istiyorum deseydiniz ac ekerdim. Beni seviyorsunuz, benim mutlu olmam istiyorsunuz, fakat beni durian yemeye zorluyorsunuz. Bu anlaysz sevgi nin bir rneidir. Niyetiniz iyi, fakat doru anlaya sa hip deilsiniz. Anlay olmadan sevginiz gerek sevgi deildir. Sev diiniz kiinin ihtiyalarn, isteklerini ve strabn gr mek ve anlamak iin derinlemesine bakmalsnz. Hepi mizin sevgiye ihtiyac vardr. Sevgi bize sevin ve mut luluk salar. O hava kadar doaldr. Hava bizi sever; mutlu ve iyi olmak iin temiz havaya ihtiyacmz vardr. Aalar bizi sever; salkl olmak iin aalara ihtiyac

mz vardr. Sevilmek iin sevmeliyiz, yani anlamalyz. Sevgimizin devam etmesi iin havay, aalar ve sevdi imizi korumak iin uygun ekilde edimde bulunmal veya edimsiz kalmalyz. Maitri sevgi veya sevgi dolu mfiklik olarak ev rilebilir. Baz Budist retmenler sevgi szcn ok tehlikeli bulduklar iin sevgi dolu mfiklik" szn tercih ederler. Fakat ben sevgi szcn tercih ediyo rum. Szckler bazen hastalanrlar ve bizim onlar iyi letirmemiz gerekir. Sevgi szcn Hamburger se verim ibaresindeki gibi itah ya da arzu ifade etmek iin kullanmaya almz. Dili daha dikkatli kullanma lyz. Sevgi ok gzel bir szcktr; ona anlamn yeni den kazandrmalyz. Maitri szcnn kkeni arka da anlamna gelen mitra szcdr. Budizmde, sevgi nin ncelikli anlam arkadalktr. Hepimizin iinde sevgi tohumlar vardr. Karln da hibir ey beklemeyen koulsuz sevgiyi besleyerek bu mkemmel enerji kaynan gelitirebiliriz. Birisini, hatta bize zarar veren birisini bile derinlemesine anla dmz zaman onu sevmeye kar koyamayz. Shakyamuni Buda gelecek an Budasna Maitreya, Sevgi Budas denileceini aklamt. Gerek sevginin ikinci hali karuna, yani zntleri azaltma ve strab hafifletme ve dntrme kapasitesi ya da niyetidir. Karuna genellikle efkat olarak evri lir, fakat bu tam olarak doru deildir. efkat (compassion) com (birlikte) ve passion (strap ekmek) sz cklerinden oluur. Fakat bakasn straptan uzakla trmak iin strap ekmemiz gerekmez. rnein dok torlar ayn hastal kendileri de yaamadan hastalar nn strabn hafifletebilirler. Eer ok fazla strap e kersek, paralanabilir ve yardm edemeyebiliriz. Yine de daha iyi bir szck bulana dek karunay evirmek iin efkat szcn kullanalm.

imizde efkat gelitirmek iin dikkatli soluma, de rinlemesine dinleme ve derinlemesine bakma uygula malar yapmamz gerekir. Nilfer Sutras Avalokiteshvaray (Avalokitavara) efkatin gzleriyle bakan ve dnyann lklarn derinlemesine dinleyen bodhisattva olarak tanmlar. efkat derin ilgi ierir. Bakas nn ac ektiini bilirsiniz ve ona yakn oturursunuz. Acsyla temas etmek iin ona derinlemesine bakar ve dinlersiniz. Onunla derin bir iletiim, derin bir birlikte lik iindesinizdir ve tek bana bu bile biraz rahatlama salar. Bizim efkatli szlerimiz, edim ve dncelerimiz bakalarnn acsn azaltabilir ve ona sevin verebilir. Tek bir sz rahatlk ve gven salayabilir, pheyi yka bilir, birisinin bir hata yapmaktan kurtulmasna, bir ih tilaf zmeye veya zgrle giden kapy amaya yar dm edebilir. Tek bir edim bir kiinin yaamn kurta rabilir veya onun az bulunur bir frsattan yararlanma sna yardm edebilir. Tek bir dnce de aynn yapabi lir, nk dnceler her zaman szlere ve edimlere y neltir. Yreimizdeki efkatle her dnce, her sz ve edim bir mucize yaratabilir. Ben bir kei aday iken, eer dnya strapla doluy sa neden Budann bylesine gzel bir glmseyii oldu unu anlayamazdm. Neden o tm bu straptan rahat sz olmuyordu? Sonra Budann yeterli anlaya, sakinli e ve gvene sahip olduunu anladm; acnn onu ezmemesinin nedeni buydu. O acya glmseyebiliyor, nk onu nasl gzeteceini ve onun dnmesine nasl yar dm edeceini biliyor. Acnn farknda olmamz gerekir, fakat durumun dnmesine yardm edebilmemiz iin netliimizi, sakinliimizi ve gcmz korumalyz. Eer karuna varsa gzya okyanusu bizi boamaz. Bu dann glmseyebilmesinin nedeni budur.

Gerek sevginin nc unsuru mudita, yani sevin tir. Gerek sevgi her zaman bize ve sevdiimize sevin verir. Eer sevgimiz her ikimize de sevin vermiyorsa gerek sevgi deildir. Yorumcular mutluluk hem beden hem de zihinle ilgi liyken sevincin esas olarak zihinle ilikili olduunu aklarlar. Sk sk u rnek verilir: lde yolculuk eden biri souk bir akarsu grr ve sevinci yaar. Suyu iin ce mutluluu yaar. Drishta dharma sukha viharin mutlu bir ekilde imdiki anda olmak anlamna gelir. Gelece e hcum etmeyiz; hereyin burada, imdiki anda oldu unu biliriz. Pek ok kk ey bize mthi bir sevin verebilir, rnein gzlerimizin salkl olduunun far knda olmak gibi. Sadece gzlerimizi amalyz, bylece mavi gkyzn, mor iekleri, ocuklar, aalar ve daha pek ok ekil ve rengi grebiliriz. Dikkat iinde ka larak bu harika ve canlandrc eylerle temas edebiliriz ve sevin zihnimiz doal olarak ykselir. Sevin mutlu luu ierir, mutluluk da sevinci. Baz yorumcular muditann duyguda sevin veya zgeci sevin, bakalar mutlu olduunda duyduu muz mutluluk anlamna geldiini sylediler. Fakat bu ok snrl. zle bakalar arasnda ayrm yapyor. Muditann daha derin bir tanm, huzur ve tatminle dolu bir sevintir. Bakalarn mutlu grdmzde sevin duyarz, fakat kendimiz iyi olunca da sevin duyarz. Kendimiz iin sevin duymazken bakalar iin nasl se vin duyabiliriz ki? Sevin herkes iindir. Gerek sevginin drdnc unsuru lmllk, sakinlik balantszlk, ayrm yapmamak, tarafszlk ya da ken di haline brakmak anlamna gelen upekshadr. Upa yukar ve iksh bakmak anlamna gelir. u ya da bu tarafla snrlanmadan tm duruma yukardan bakabil mek iin daa karsnz. Eer sevginizde ballk, ay

rmclk, nyarg varsa veya bu sevgiye yapyorsanz bu gerek sevgi deildir. Budizmi anlamayan insanlar bazen upekshann kaytszlk anlamna geldiini d nrler, fakat gerek sakinlik ne souktur ne de kaytsz dr. Eer birden fazla ocuunuz varsa hepsi de sizin ocuunuzdur. Upeksha sevmediiniz anlamna gelmez. Ayrm yapmadan her ocuunuzun sevginizi alaca e kilde seversiniz. Upekshann samatajnana, yani eitlik bilgelii, ken dimizle bakalar arasnda ayrm yapmadan herkesi eit olarak grme yetenei diye adlandrlan bir belirti si vardr. Bununla yakndan ilgili de olsak bir ihtilafta tarafsz kalrz, her iki taraf da sevip anlayabiliriz. Tm ayrmcl ve nyargy datrz ve kendimizle bakalar arasndaki btn snrlar kaldrrz. Kendi mizi seven ve karmzdakini sevilen olarak grd mz srece, kendimize bakalarndan daha ok deer verdiimiz ya da kendimizi bakalarndan farkl grd mz srece gerekten lml deilizdir. Eer birisini gerekten anlayp sevmek istiyorsak kendimizi onun yerine koymal ve onunla bir olmalyz. Bu gerekleti i zaman z ve dieri yoktur. Upeksha olmadan sevginiz sahiplenici olabilir. Bir yaz esintisi ok canlandrc olabilir; fakat eer onun t myle bizim olmas iin onu bir teneke kutuya koymaya alrsak esinti lr. Sevdiimiz iin de ayn geerlidir. O bir bulut, bir esinti, bir iek gibidir. Eer onu bir te neke kutuya hapsederseniz lr. Fakat pek ok insan bunu yapyor. Sevdiklerinin zgrln alyorlar, ta ki onlar artk kendileri olamayncaya dek. Kendilerini tatmin etmek iin yayorlar ve sevdiklerini bunu ger ekletirmek iin kullanyorlar. Bu sevmek deildir; bu ykmaktr. Onu sevdiinizi sylersiniz, fakat eer onun isteklerini, ihtiyalarn, zorluklarn anlamazsanz, o
190

sevgi denilen bir hapishanededir. Gerek sevgi kendi z grlnz ve sevdiinizin zgrln korumanza izin verir. Bu upekshadr. Sevginin gerek sevgi olmas iin, efkat, sevin ve sakinlik iermesi gerekir. efkatin gerek efkat olmas iin iinde sevgi, sevin ve sakinlik olmaldr. Ve gerek lmlln iinde sevgi, efkat ve sevin olmas gerekir. Bu Drt Snrsz Zihnin birlikte varolan doasdr. Buda Brahmana Drt Snrsz Zihni uygulamasn syledii zaman hepimize ok nemli bir ders verdi. Sevginin bu drt halini kendi yaantmza ve sevdiklerimizin yaan tsna sokmak iin bunlara derinlemesine bakp kendi miz iin uygulamalyz. Pek ok sutrada Buda eer Drt Yce Gerek ve Sekiz Katl Yce Yol ile birlikte Drt S nrsz Zihni uygularsanz bir daha asla strap alemleri ne inmeyeceinizi syler.(3)

(3) Drt Snrsz Zihin ve bununla ilgili retilerin tam aklamas iin, bkz. Thich Nhat Hanh, Teachings of Love (Berkeley:Parallax Press, 1997).

23. Blm

Be Kme
Budizme gre bir insan Be kmeden (skandha) olu ur: ekil, duygular, alglar, zihinsel oluumlar ve bi lin. Bu Be Kme hereyi -iimizdeki ve dmzdaki, doadaki ve toplumdaki- kapsar. ekil (rupa) be duyu organmz ve sinir sistemimiz de dahil olmak zere bedenimizdir. Beden dikkatini uy gulamak iin uzanp btnyle geveyebilirsiniz. Bede ninizin dinlenmesine izin verin ve sonra alnnza dikkat edin. Nefes alrken alnmn farkna varyorum. Nefes verirken alnma glmsyorum. Bu dikkat enerjisini alnnz, beyninizi, gzlerinizi, kulaklarnz ve burnu nuzu kucaklamak iin kullann. Her nefes alnzda be deninizin bir blgesinin farkna varn ve her nefes veri inizde bedeninizin bu blmne glmseyin. Bedeni nizin her blgesini kucaklamak iin bu dikkat ve sevgi enerjisini kullann. Kalbinizi, akcierlerinizi ve mideni zi kucaklayn. Nefes alrken kalbimin farkndaym. Ne fes verirken kalbimi kucaklyorum. Dikkatin yla bedeninizde gezinin ve bedeninizin her blgesine efkat ve ilgiyle glmseyin. Bu ekilde bedeninizi gzlemeyi bitirince kendinizi harika hissedeceksiniz. Bu sadece yarm saatinizi alr ve bu otuz dakika iinde bedeniniz btnyle dinlenir. Bedeninizin dinlenmesine izin vere rek ve onu efkat, dikkat, sevgi ve mfiklikle kucakla yarak bedeninize iyi bakn. Bedeninize her hcresi bir su damlas olan bir rmak

olarak bakmay renin. Her dakikada hcreler doup lr. Doum ve lm birbirini destekler. Beden dikkati ni uygulamak iin solumanz izleyin ve banzdaki sa lardan ayak parmaklarna kadar dikkatinizi bedenini zin her blgesine odaklayn. Dikkatle soluyun ve bede ninizin her blgesini tanyp sevgiyle glmseyerek dik katle kucaklayn. Buda bedenin tannp kucaklanacak otuziki blgesi olduunu sylyordu. Bedeninizdeki e kil elerini tanyn: toprak, su, hava ve s. Bu drt e nin bedeninizin iindeki ve dndaki balantsn g rn. Atalarnzn ve gelecek nesillerin canl mevcudiye ti kadar, hayvan, bitki ve mineral alemlerindeki tm di er varlklarn mevcudiyetini de grn. Bedeninizin du rularnn (ayakta durma, oturma, yrme, uzanma) ve hareketlerinin (eilme, gerilme, du alma, giyinme, ye me, alma v.s.) farknda olun. Bu uygulamaya hakim olduunuz zaman duygularnz ve alglarnz ortaya k tklarnda bunlarn farknda olabilir ve bunlara derinle mesine bakabilirsiniz. Bedeninizin sreksizlik ve birlikte varolma doasn grn. Bedeninizin daimi bir varl olmadn gzlem leyin, bylece artk kendinizi sadece bedeninizle zde letirip onu bir z olarak dnmezsiniz. Bedeninizi z diye adlandrlabilecek herhangi bir esastan yoksun bir oluum olarak grn. Bedeninizi gizli dalgalar ve de niz canavarlaryla dolu bir okyanus olarak grn. Okya nus zaman zaman sakin olabilir, fakat kimi zaman da bir frtnaya yakalanabilirsiniz. Dalgalar sakinletir meyi ve srklenmenize ve onlarn sizi yakalamasna izin vermeden canavarlara hakim olmay renin. De rinlemesine bakarak bedenin bir kavrama kmesi (upadana skandha) olmas son bulur ve artk korkuya kapl madan zgrlk iinde yaarsnz. ***

kinci kme duygudur (vedana). imizde bir duygu r ma vardr ve bu rmaktaki her su damlas bir duygu dur. Duygularmz gzlemek iin bu rman kenarna oturup rmak akarken her duyguyu tehis ederiz. Bu ho, naho veya ntr olabilir. Bir duygu bir sre devam eder ve ardndan baka bir duygu gelir. Meditasyon her duygunun farknda olmaktr. Bu duyguyu tanyn, ona glmseyin, ona derinlemesine bakn ve onu tm kalbi nizle kucaklayn. Eer derinlemesine bakmay srd rrsek bu duygunun gerek doasn kefeder ve bu ac verici bir duygu bile olsa artk korkmayz. Duygular mzdan fazlas olduumuzu ve her duyguyu kucaklayp ona iyi bakabileceimizi biliriz. Her duyguya derinlemesine bakarak onun kklerini bedenimizde, alglarmzda ve derin bilincimizde tehis ederiz. Bir duyguyu anlamak onu dntrmenin ba langcdr. ok gl duygularmz bile, sakinleene ka dar dikkat enerjimizle kucaklamay reniriz. Dikkati mizi karnmzn iip inmesine odaklayarak dikkatli so luma uygulamas yapar ve tpk kardeimiz bebekken baktmz gibi duygularmza da iyi bakarz. Duygula rmza ve hislerimize derinlemesine bakma uygulamas yapar ve onlar var eden besinleri tehis ederiz.(1)Kendi mize daha salkl besinler sunabilirsek duygularmz ve hislerimizi dntrebileceimizi biliriz. Duygular mz maddesi olmayan sreksiz oluumlardr. Kendimi zi duygularmzla zdeletirmemeyi, onlar bir z ola rak dnmemeyi, onlara snmamay, onlar yznden lmemeyi reniriz. Bu uygulama bizim korkusuzluk kazanmamza yardm eder ve bizi balanma, hatta st raba balanma alkanlndan kurtarr. ***

(1) Bkz. 7. Blm, s.38-46.

nc Kme alglardr (samjna). imizde bir alg r ma vardr. Alglar ortaya kar, bir sre iin kalr ve sonra giderler. Alg kmesi alglayan ve alglanan ka dar, dikkat etmeyi, adlandrmay ve kavramsallatrmay da ierir. Algladmz zaman genellikle arpt rz, ki bu da pek ok ac verici duygu dourur. Alglar mz genellikle hataldr ve strap ekeriz. Hibir eyden fazlasyla emin olmadan alglarmzn doasna derinle mesine bakmak ok yardmc olabilir. ok emin olduu muz zaman strap ekeriz. Emin miyim? sorusu ok iyi bir sorudur. Eer bu soruyu sorarsak tekrar bakmak ve algmzn yanl olup olmadn grme ansmz olur. Alglayan ve alglanan ayrlamaz. Alglayan yanl alglad zaman alglanan eyler de yanltr. Bir adam kayn rman yukarsna doru srer ken birden ona doru gelen baka bir kayk grd. Dik katli ol! Dikkatli ol! diye bard, fakat kayk tam st ne geldi ve neredeyse onu batryordu. Adam fkelendi ve barmaya balad, fakat yakndan baknca teki ka yn iinde kimsenin olmadn grd. Kayk kendi kendine rmaktan aa yzmt. Adam bir kahkaha att. Alglarmz doru olduu zaman kendimizi daha iyi hissederiz, fakat alglarmz yanl olduu zaman pek ok ho olmayan duygular hissetmemize neden ola bilirler. Istrap ve zor duygular yaamamak iin hereye derinlemesine bakmalyz. Alglar mutluluumuz iin ok nemlidirler. Alglarmz iimizde bulunan pek ok kederle koul lanmtr: cehalet, iddetli arzu, fke, nefret, kskanlk, korku, alkanlk enerjileri v.s. Fenomenleri, sreksizlik ve birlikte olu doasna dair igrmzn eksiklii esasnda alglarz. Dikkat, konsantrasyon ve derinleme sine bakma uygulamalar yaparak alglarmzdaki hata lar kefedebilir ve kendimizi korku ve ballktan kur tarabiliriz. Tm straplar yanl alglardan doar. Me-

ditasyonun meyvas olan anlay yanl alglarmz da tp bizi zgrletirebilir. Her zaman uyank olmal ve asla alglarmza snmamalyz. Elmas Sutras bize Algnn olduu yerde aldan vardr diye hatrlatr. Al glarn yerine prajnay, gerek gry, gerek bilgiyi ko yabilmeliyiz.(2)

***
Drdnc Kme zihinsel oluumlardr (samskara). Baka bir unsurdan oluan herey bir oluumdur. Bir iek bir oluumdur, nk o gne ndan, bulutlar dan, tohumlardan, topraktan, minerallerden, bahvan dan v.s. olumutur. Korku da bir oluumdur, zihinsel bir oluumdur. Bedenimiz bir oluumdur, fiziksel bir oluumdur. Duygular ve alglar zihinsel oluumlardr, fakat bunlar ok nemli olduklar iin kendi kategorile ri vardr. Kuzey Aktarmnn Vijnanavada Okuluna g re zihinsel oluumlarn ellibir kategorisi vardr. Drdnc Kme bu zihinsel oluumlarn (duygular ve alglar hari) krkdokuz tanesinden oluur. Btn bu ellibir zihinsel oluum tohumlar (bijas) halinde ariv bi lincimizin derinliklerinde bulunur. Bir tohumla temasa geildii zaman zihinsel bir oluum olarak bilincimizin st seviyesinde (zihin bilinci) tezahr eder. Bizim uygu lamamz bu tezahrn ve zihinsel oluumlarn varl nn farknda olmak ve gerek doalarn grmek iin on lara derinlemesine bakmaktr. Tm zihinsel oluumla rn sreksiz olduunu ve gerek bir z olmadn bil diimiz iin kendimizi onlarla zdeletirmez ve onlara snmayz. Her gn uygulama yaparak, salkl olu umlar besleyip gelitirebilir ve salksz olanlar d ntrebiliriz. Bu uygulamann sonular zgrlk, korkusuzluk ve huzurdur.

(2) Alglar stne daha ok bilgi iin bkz. s. 60-62.

Beinci Kme bilintir (vijnana). Bilin burada oldu umuz hereyin temelinde olan, tm zihinsel oluumla rmzn zemini olan ariv bilinci anlamna gelir. Zihin sel oluumlar tezahr etmedii zaman tohum halinde sevin, huzur, anlay, efkat, unutkanlk, kskanlk, korku, umutsuzluk v.s. tohumlar halinde- ariv bilinci mizde kalrlar. Tpk ellibir zihinsel oluum kategorisi olduu gibi, bilincimizin derinlerine gml ellibir tr tohum vardr. Onlardan birini suladmz ya da baka snn sulamasna izin verdiimiz zaman bu tohum teza hr eder ve zihinsel bir oluum olur. Kendimizin ve bakalarnn hangi tohumu sulad konusunda dikkat li olmalyz. Eer iimizdeki negatif tohumlarn sulan masna izin verirsek paralanrz. Beinci Kme, yani bilin tm dier kmeleri ierir ve onlarn varoluunun temelidir. Bilin ayn zamanda hem ortaktr hem de bireysel dir. Ortak bilin bireysel bilinten ve bireysel bilin or tak bilinten oluur. Dikkatli tketim, dikkatli bir ekil de duyularmz koruma ve derinlemesine bakma uygu lamas yoluyla bilincimiz temelinde dntrlebilir. Bu uygulama bilincimizin hem bireysel hem de ortak ynlerini dntrmeyi hedeflemelidir. Byle bir dn m gerekletirmek iin bir Sangha ile uygulama yapmak gerekir, iimizdeki kederler dntrld zaman bilincimiz her yeri aydnlatan ve hem bireylere hem de tm topluma zgrleme yolunu gsteren bilge lik haline gelir. Bu Be Kme birlikte varolur. Ac veren bir duygu hissettiinizde, bu duyguyu neyin ortaya karttn grmek iin bedeninize, alglarnza, zihinsel oluumla rnza ve bilincinize bakn. Eer bir baarnz varsa bu ac veren duygunuz Birinci Kmeden geliyordur. Ac ve

ren duygular ayn zamanda zihinsel oluumlardan veya alglardan da gelebilir. rnein gerekte sizi seven bi rinin sizden nefret ettiini dnebilirsiniz. Bu be rmanza derinlemesine bakn ve her rma n nasl dier drdn ierdiini grn. ekil rmana bakn. Balangta eklin zihinsel deil, sadece fiziksel olduunu dnebilirsiniz. Fakat bedeninizdeki her hcre sizin her halinizi ierir. Gnmzde bedeninizden bir hcre alp tm bedeninizi kopyalamak mmkn ar tk. Buna kopyalama denir. Bir tanesi hepsini ierir. Bedenimizin bir hcresi tm bedenimizi ierir. Ayn za manda duygularmz, alglarmz, zihinsel oluumlar mz ve bilincimizi de ierir ve sadece bizim deil, ebe veynlerimizin ve atalarmznkini de. Her kme dier kmeleri de ierir. Her duygu alglarmz, zihinsel olu umlarmz ve bilincimizi de ierir. Tek bir duyguya ba karak hereyi kefedebilirsiniz. Birlikte olu nda bakn, hepsini birin ve biri hepsinin iinde grrsnz. eklin duygularn dnda ya da duygularn eklin d nda varolduunu dnmeyin. ark Dndrme Sutrasnda Buda der ki, Be Kme kavrand zaman straptr. Be Kmenin kendi iinde strap olduunu sylemez. Ratnakuta Sutrasnda bunu anlamamza yardm eden bir imge vardr. Bir adam bir kpee bir bek toprak atar. Kpek bee bakar ve ona fkeyle havlar. Kpek sorumlu olann toprak bei de il, adam olduunu anlamaz. Sutra yle devam eder, Ayn ekilde, ikili kavramlara hapsolmu olan sradan bir insan bu Be Kmenin strabnn nedeni olduunu dnr, fakat gerekte strabnn kkeni bu Be K menin sreksiz, zsz ve birbirine bal doasn anla mamasdr.(3) Bize strap ektiren bu Be Kme deil,
(3) Ratnakuta Sutra, Blm 23, Taisho 310,

fakat bunlarla iliki kurma eklimizdir. Olan hereyin sreksiz, zsz ve birbirine bal doasn gzlediimiz zaman yaama kar honutsuzluk hissetmeyiz. Esasn da, bunu bilmek tm yaamn deerini grmemize yar dm eder. Doru anlamadmz zaman eylere balanr ve on lara hapsoluruz. Ratnakuta Sutrasnda kme (skandha) ve balanma kmesi (upadana skandha) terimleri kullanlr. Skandhalar yaam oluturan Be Kmedir. Upadana skandhalar kavraymzn nesneleri olarak bu ayn Be Kmedir. Istrabmzn kkeni bu kmeler deil, kavraymzdr. Istrabn kkenini yanl anla malar nedeniyle kendi balantlaryla uraacak yerde alt duyu nesnesinden korkan ve bu Be Kmeye kar honutsuzluk duyan insanlar vardr. Bir Buda ne bireye balanan ne de bireyden korkan, huzur, sevin ve zgrlk iinde yaayan biridir. Nefes alp verdiimiz ve bu Be Kmeyi iimizde uyumlu hale getirdiimiz zaman gerek uygulama yap m oluruz. Fakat uygulama yapmak kendimizi iimiz deki bu Be Kmeye hapsetmek demek deildir. imiz deki bu Be Kmenin kklerinin toplumda, doada ve birlikte yaadmz insanlarda olduunun da farkndayzdr. Kendi znzle evrenin birliini grebilene ka dar iinizdeki bu Be Kme topluluu stne meditasyon yapn. Bodhisattva Avalokita bu Be Kme gerei ne derinlemesine bakt zaman zn boluunu grd ve straptan kurtuldu. Eer bu Be Kmeyi iyice d nrsek biz de straptan kurtuluruz. Eer bu Be Kme kendi kaynaklarna geri dnerse artk z varolmaz. Her eyin iindeki teki grmek yanl z grne ball, kendi bana varolabilen deimez bir mevcudiyet ola rak z inancn krmaktr. Bu yanl gr krmak her tr straptan kurtulmaktr.

24. Blm

Be G
Orta Vietnamda byrken erkek kardelerim, kzkardelerim ve ben ne zaman yamur yasa avluya ko ardk. Bu bizim du alma eklimizdi. O kadar mutluy duk ki! Daha sonra annemiz bizi arr ve bize bir kase salamura faslye filizleri ve tuzlu balkla pilav verirdi. Kaselerimizi alr ve yerken yaan yamuru seyretmeyi srdrrdk. Gemii, gelecei veya baka bireyi d nmeksizin endie ve kayglardan uzaktk. Sadece ye diklerimizden ve birbirimizden zevk alyor ve eleniyor duk. Ylbanda annemiz bize zel kekler yapard ve biz dar kp kedimizle ve kpeimizle oynayarak kekle rimizi yerdik. Bazen ylba giysilerimiz ylesine kolal olurdu ki yrrken gcrdard. Cennette olduumuzu dnrdk. Bydke ev devleri, doru giysiler, iyi bir i ve ai lemize destek olmak konularnda endielenmeye bala dk, sava, sosyal adaletsizlii ve dier pek ok zorluu saymyorum. Cennetimizin kaybolduunu sandk, fakat kaybolmamt. Sadece iimizdeki cennet tohumlarnn nasl sulanacan hatrlamamz gerekiyordu, bylece yeniden gerek mutluluu yaratabildik. Bugn bile, dik katle soluk alp verdiimiz her defasnda siz ve ben ken di cennetimize geri dnebiliriz. Gerek evimiz sadece
200

gemite kalmad. imdi de burada. Dikkat cennetimizi geri getirmek iin gnlk hayatmzda retebileceimiz enerjidir. Be Meleke ya da Esas (indriyani) bu enerjiyi iimizde retmemize yardm edebilen enerji santralleridir. Be G (balani) edimdeki enerjidir. Be Meleke ve G inan, enerji, dikkat, konsantrasyon ve igrdr. Bun lar esas olarak uygulandklar zaman, elektrik reten santraller gibidirler. Bunlar g olarak uygulandklar zaman, tpk elektriin k ya da s olarak tezahr et mesi gibi Sekiz Katl Yolun tm unsurlarn ortaya karma kapasitesine sahip olurlar. Bu beinin ilki inantr (shraddha). nancmz olduu zaman iimizde byk bir enerji serbest kalr. Eer igrmzle balant kurmadan gvenilmez ya da yanl bireye inanrsak, er ya da ge bu bizi bir phe duru muna yneltir. Fakat inancmz igr ve anlaytan olutuu zaman iyi, gzel ve gvenilir olan eylerle te masa geeriz. nan, bizim zorluklar altetmemize ve bir dnm salamamza yardm eden bir retiyi uygula maya koyduumuz zaman kazandmz gvendir. Bu bir iftinin rnlerini yetitirme tarzna gvenmesine benzer. Kr inan deildir bu. Bir dizi fikir ve dogmaya duyulan inan deildir bu.(1) kinci g gayrettir (virya), uygulamamza sevin ge tiren enerjidir. nan gayreti dourur ve bu gayret inan cmz kuvvetlendirmeye devam eder. Bu gayretli ener jiyle hayat kazanarak gerek anlamda canlanrz. Gz lerimiz ldar ve admlarmz salamlar.(2) nc g dikkattir (smriti), Derinlemesine bakmak,
(1) nan stne daha fazla aklama iin bkz. Blm 21, s. 176-177. (2) Virya, gayret stne daha fazla bilgi iin bkz. Blm 14 ve Blm 26, s.234-235.

derin bir igrye sahip olmak iin Doru Dikkat ener jisini kullanrz. Meditasyon dikkat reten bir enerji santralidir. Oturduumuz, yemek yediimiz ya da bula klar ykadmz zaman dikkatli olmay renebiliriz. Dikkat derinlemesine bakmamz ve neler olduunu grmemizi salar. Dikkat saban, apa ve igry sula yan sulama kanaldr. Bizler -saban eken, eken ve ya rarl tohumlarmz sulayan- bahvanlarzdr.(3) Drdnc g konsantrasyondur (samadhi). Derinle mesine bakmak ve aka grmek iin konsantrasyona ihtiyacmz vardr. Dikkatle yemek yerken, bulak y karken, yrrken, dururken, otururken, uzanrken, so lurken ve alrken konsantrasyon gelitiririz. Dikkat konsantrasyona yneltir ve konsantrasyon da igr ve inanca yneltir. Bu drt nitelikle sevin ve -ikinci g olan- canl olma enerjisiyle dolar.(4) Beinci g igr veya bilgeliktir (prajna), derinleme sine bakma ve aka grme yetenei ve bu uygulama nn sonucu olan anlaytr. Aka grebildiimiz zaman sahte olan brakrz ve inancmz Doru nan olur.(5) Bu be enerji santrali elektrik reterek alt za man artk sadece kuvvet deildirler. Bunlar Be G olurlar. Bireyi retmekle ortaya kard gce sahip ol mak arasnda bir fark vardr. Eer bedenimizde ve zih nimizde yeterli enerji yoksa bu be g santralimizin onarlmaya ihtiyac vardr. G santrallerimiz iyi ilev grd zaman yaptmz uygulama ve mutluluumuz iin ihtiyacmz olan enerjiyi retebiliriz. Ariv bilincimiz tm bu enerjilerin tohumlarn ie rir. Zihin bilincimizde sevin ya da fke olmad zaman
(3) Dikkat stne daha fazla bilgi iin bkz. Blm 11. (4) Konsantrasyon stne daha fazla bilgi iin bkz. Bolm 15. (5) Prajna stne daha fazla bilgi iin bkz. Blm 25, s.229-230,

bu bende yok diyebiliriz, fakat vardr. Bu aada, ar iv bilincimizdedir. Doru koullar altnda bu tohum te zahr eder. fkeli deilim. imde fke yok diyebiliriz, fakat fke hala orada, bilinalt zihnimizdedir. Herkesin iinde, ariv bilincinde uyuuk halde yatan bir fke to humu vardr. Uygulama yaptmz zaman abamz olumlu tohumlar sulamak ve olumsuz tohumlar uyu uk halde brakmaktr. Tm kt tohumlarmdan kur tulana dek uygulama yapamam diyemeyiz. Eer tm salksz tohumlarnzdan kurtulursanz uygulayacak bireyiniz kalmaz. imizdeki tm salksz tohumlarla birlikte imdi uygulama yapmalyz. Eer yapmazsak, iimizdeki olumsuz tohumlar geliir ve byk bir stra ba yol aarlar. Be G uygulamas, ariv bilincimizin topran sr me ve iyi tohumlar ekip sulama meselesidir. O zaman bunlar zihin bilincimize ykselip iek ve meyva haline geldii zaman tm ariv bilincimize daha pek ok iyi to hum yayarlar. Eer zihin bilincinizde salkl tohumla rn olmasn istiyorsanz devamllk koulu gerekir. Ay n doaya sahip meyvalar yeniden iinize salkl to humlar ekerler.(6) Nilfer Sutras yle der, Tm duyarl varlklarn Buda doas (Buddhata) vardr. Doru koullar salan dnda iimizdeki bu Buda doasnn tohumu geliir. Bu tohuma Doru Dikkat tohumu veya igr, bilgelik ya da doru inan tohumu da diyebiliriz. Bunlar esasn da tek bir tohumdur. Uygulama yapmak bu mkemmel tohumun tezahr etmesine yardm etmek demektir. Dikkatli olduumuz zaman konsantrasyon zaten vardr. Younlatmz zaman igr ve bilgelik vardr. nanc mz olduu zaman enerji vardr. Dikkat iimizdeki Bu
(6) Bkz. Blm 27, s.243.

da tohumudur. Bu nedenle konsantrasyon dikkat tohumunda zaten vardr.

iimizdeki

Buda ismi uyanmak, anlamak, neler olduunu ok derinlemesine bilmek anlamna gelen budh fiilinin k knden gelir. Bilmekte, anlamakta ve gereklie uyan makta dikkat vardr, nk dikkat neler olduunu gr mek ve bilmektir. Grmzn derin ya da yzeysel olmas uyanmzn derecesine baldr. Hepimizin iin deki Buda tohumuna, uyanma ve anlama kapasitesine Buda doas denir. Bu dikkat tohumudur, u anda olup bitenin farknda olmaktr. Eer Bir nilfer iei sana bir Buda olur dersem, bu indeki Buda doasn ak a gryorum anlamna gelir. Buda tohumunun iiniz de olduunu kabul etmek size zor gelebilir, fakat hepi mizin inan, uyanma, anlay ve farkndalk kapasitesi vardr ve Buda doasyla kastedilen de budur. Bir Buda olma kapasitesi olmayan kimse yoktur. Fakat aradmz hazine bizden gizlenir. Nilfer Sutrasndaki, zaten cebinde olan cevheri tm dnyada ara yan adam gibi olmayn. Geri dnn ve gerek mirasn z aln. Mutluluk iin kendi dnza bakmayn. Mutlu lua sahip olmadnz fikrini brakn. inizde ona ula abilirsiniz. Asla-Horgrmeyen Bodhisattva kimseden holanmazlk edemezdi, nk hepimizin bir Buda olma kapa sitemizin olduunu bilirdi. Her ocuun ve yetikinin nnde eilip yle derdi, Sizi kmsemeye cret ede mem. Siz gelecekteki bir Budasnz. Baz insanlar bu nu duyunca yle seviniyorlard ki ilerinde bir inan do uyordu. Fakat kimileri de onun kendileriyle alay etti ini dnerek barp ona ta atyorlard. O bakalar na uyanma kapasiteleri olduunu anmsatarak tm ha yat boyunca bu almay srdrd. Zaten sahip oldu unuz bireyi arayarak tm dnyada neden dolanp du-

rasnz ki? Siz zaten dnyadaki en zengin insansnz. Kendini sevemediini hisseden birine nasl yardm edebiliriz? Onun zaten iinde olan sevgi tohumuyla bir iek olarak tezahr edip glmseyebilmesi iin temasa gemesine nasl yardm edebiliriz? yi bir arkada ola rak, kendi bilincimize ve bakalarnn bilincine derinle mesine bakmay renmeliyiz. Arkadamzn bu tohu mu beslemesine ve sevgi kapasitesini anlamasna yar dm edebiliriz. Kapasite ya da kapsamllk (kshanti) diye adland rlan altnc bir g vardr. Mutlu olma kapasitesi ok deerlidir. Zorluklarla karlat zaman bile mutlu olabilen kii kendisine ve etrafndakilere k ve bir se vin duygusu sunma kapasitesine sahiptir. Byle biri nin etrafnda olduumuzda biz de kendimizi mutlu his sederiz. O cehenneme bile girse kahkahasnn sesiyle cehennemi bile aydnlatr. almas en derin strap mekanlarna girip bakalarna k ve kahkaha sunmak olan Kshitigarbha adnda bir bodhisattva vardr. Eer Sanghanzda byle biri, her koulda glmseyebilen, mutlu olabilen ve inanc olan biri varsa o iyi bir Sanghadr. Kendinize sorun, Ben byle miyim? lk bakta ol madnz dnebilirsiniz. kinci tr gurur olan bir aalk kompleksiniz olabilir.(7) Ltfen Asla-Horgrmeyen Bodhisattvann dn tutun ve mutluluk tohu munun, sevme ve mutlu olma kapasitesinin orada oldu unu kabul etmek iin ariv bilincinizin derinliklerine bakn. Sevin uygulamas yapn. Bulak ykamann hizmeti ii olduunu dnebilirsiniz, fakat kollarnz svayp, suyu aarak sabunu elinize aldnzda ok
(7) tr gurur unlardr: (1) Bakalarndan daha iyi olduumu dn mek, (2) Bakalarndan daha kt olduumu dnmek, ve (3) Bakala r kadar iyi olduumu dnmek.

mutlu olabilirsiniz. Dikkatle bulak ykayarak yaamn ne kadar harika olduunu grebilirsiniz. Her an iiniz deki mutluluk tohumlarn sulamak iin bir frsattr. Eer her ortamda mutlu olma kapasitesini gelitirirse niz mutluluunuzu bakalaryla paylaabilirsiniz. Aksi takdirde Bu mutsuz bir durum diye dnebi lirsiniz. Baka bir yere gitmeliyim. Ve msrif bir oul gibi ordan oraya dolap durursunuz. Her yerde mutlu olma kapasitenizi anladnz zaman imdiki zamana kk salabilirsiniz. imdiki zamann artlar ne olursa olsun kabul edebilir ve bunlar yaamnzn ve mutlulu unuzun esas yapabilirsiniz. Gne parlarken mutlusunuzdur. Yamur yaarken de mutlusunuzdur. Baka bir yere gitmenize gerek yoktur. Gelecee yolculuk et menize ya da gemie dnmenize gerek yoktur. imdiki andaki herey sizin gerek evinize aittir. Mutluluk iin tm artlar buradadr. Sadece zaten iinizde olan mut luluk tohumlaryla temasa gemeniz gerekir. Bakml bir baheye girip gzel bir gl grdnz zaman onu koparmak istersiniz. Fakat bunu yapmak iin bir ka dikene dokunmalsnz. Gl oradadr, fakat dikenler de oradadr. Gl koparmak iin dikenleri an lamann bir yolunu bulmalsnz. Bizim uygulamamz da aynsdr. Dikenler olduu iin mutlu olamadnz sylemeyin. Yreinizde hala fke veya znt olduu iin hibir eyden zevk alamadnz sylemeyin. Se vin ieklerini kaybetmemek iin fke ve zntnz nasl halledeceinizi bilmelisiniz. sel oluumlarmz (samyojana) ve strabmz ariv bilincimizde uyuuk haldeyken olumlu tohumlan sula ma uygulamas iin iyi bir zamandr. Ac duygular bi linli zihnimize girdii zaman bu duygular halletmek iin dikkatle solumal ve yry meditasyonu alma s yapmalyz. Mutluluk tohumlarn sulama frsatn

karmayn, bylece ariv bilincinize daha ok mutluluk tohumu girecektir. Buda lmek zereyken, yardmcs Ananda durma dan alyordu. Buda, Gemiteki Budalarn iyi yardm clar vard, fakat hi biri senin kadar iyi deildi, Anan da diyerek onu rahatlatt. Anandann iindeki mutlu luk tohumlarn suluyordu, nk Ananda tm yre iyle Budaya bakmt. yle dedi, Ananda, ufka uza nan o harika altns pirin tarlalarn grdn m? ok gzeller. Ananda yantlad, Evet, Efendim, ok gzel ler. Buda Anandaya her zaman gzel olan eylere dik kat etmesini hatrlatyordu. Ananda Budaya iyi bakma s konusunda kayglyd, fakat gnlk yaantsnn g ln koparamyordu. Gkyznde bir bulut grdnz zaman arkadanza sorun, u bulutu gryor musun? Muhteem deil mi? imizdeki mutluluk tohumlarnn her gn sulanabilecei ekilde nasl yaayabiliriz? Bu sevinci beslemektir, sevgi uygulamasdr. Dikkat enerji sine sahip olduumuz zaman bunlar kolayca uygulaya biliriz. Fakat dikkat olmadan o gzel pirin tarlalarn nasl grebiliriz? O nefis yamuru nasl hissedebiliriz? Nefes alrken yamurun yadn bilirim. Nefes verir ken yamura glmserim. Nefes alrken yamurun ya amn gerekli bir ksm olduunu bilirim. Nefes verir ken yeniden glmserim. Dikkat kaybettiimizi dn dmz cenneti yeniden kazanmamza yardm eder. Gerek evimize geri dnmek istiyoruz, fakat kama alkanlmz var. Bir nilfer ieinin stnde otur mak istiyoruz, fakat bunun yerine akkor kmrn s tnde oturuyoruz ve frlayp gitmek istiyoruz. Eer im diki anda salam bir ekilde oturursak, sanki bir nilfer ieinin stnde oturur gibi oluruz. Buda her zaman bir nilfer ieinin stnde huzur iinde otururken tasvir edilir, nk o her zaman evindedir. Artk koma ya ihtiyac yoktur. imdiki anda oturmaktan zevk al

maya sadece oturmak veya eylemsizlik denilir. Muh terem Thich Quang Duc her yann alevler sarmken bile huzur iinde oturabildi. Yanyordu, fakat hala bir nilfer ieinin stnde oturuyordu. Bu, hibir eyin yitirilmediini bilerek, her koulda huzur iinde oturma kapasitesinin nihai noktasdr. Her yerde kendini huzurlu hissetme kapasitesi olum lu bir tohumdur. Kama enerjisi olumlu bir tohum deil dir. Eer dikkat uygulamas yaparsak, ne zaman kama istei enerjisi ortaya ksa ona glmseyip yle diyebi liriz, Merhaba, eski arkadam, seni tanyorum. Her hangi bir alkanlk enerjisini tandmz an gcnden biraz yitirir. Ne zaman Mara ortaya ksa Buda seni ta nyorum, eski arkadam diyordu ve Mara kap gidi yordu. Samiddhi Sutrasnda bize mutluluumuzun imdi ve burada olaca ekilde uygulama yapmamz retilir. Kamamz ya da imdiki evimizi terketmemiz ve ger ekte sadece mutluluun bir glgesi olan szde bir cen net, hayali bir ev aramamz gerekmez. nan, enerji, dikkat, konsantrasyon ve enerji santrallerimize dair bir igr oluturduumuzda gerek evimizin zaten k ve gle dolu olduunu kavrarz.

25. Blm

Alt Paramita
Alt Paramita Mahayana Budizmin bir retisidir. Paramita mkemmelliyet ya da mkemmel kavray eklinde evrilebilir. Paramita iin kullanlan ince ka rakter, huzur, korkusuzluk ve zgrleme kys olan teki kyya gemek anlamna gelir. Paramita uygula mas gnlk yaantmzn uygulamas olabilir. Bizler s trap, fke ve depresyon kysndayz ve mutluluk ky sna gemek istiyoruz. Karya gemek iin bireyler yapmamz gerekir ve buna paramita denir. Kendimize dneriz ve strabmza, fkemize ve depresyonumuza bakarak dikkatli soluma uygulamas yapar ve glmse riz. Bunu yaparak acmz alteder ve karya geeriz. Mkemmelii her gn uygulayabiliriz. Dikkatli bir adm attnz her seferinde znt diya rndan sevin diyarna geme ansna sahip olursunuz. Saf Diyar imdi ve burada ulalabilirdir. Tanrnn Krall iimizdeki bir tohumdur. Eer bu tohumu nem li topraa nasl ekeceimizi bilirsek tohum bir aa olur ve kular gelip ona snr. Ltfen ihtiya duyduunuz her seferinde teki kyya geme uygulamas yapn. Bu da diyordu ki, Sadece teki kynn size gelmesini um mayn. Eer teki kyya, gvenlik, refah, korkusuzluk ve fkesizlik kysna gemek istiyorsanz karya yzmeli ya da krek ekmelisiniz. Bir aba gstermelisi niz. Bu aba Alt Paramita uygulamasdr.

Alt Paramita

ekil 4

(1) dana paramita -verme, sunma, cmertlik. (2) shila paramita -kurallar ya da dikkat altrmalar. (3) kshanti paramita -kapsamllk, alma kapasitesi, da yanmak ve dmanlarnzn ve ayn zamanda sevdikle rinizin size verdii acy dntrmek. (4) virya paramita -gayret, enerji, sebat. (5) dhyana paramita -meditasyon. (6) prajna paramita -bilgelik, igr, anlay. Bu Alt Paramitay uygulamak teki kyya -zgr lk, uyum ve iyi ilikiler kysna- ulamamza yardm eder. lk karya geme uygulamas verme, dana paramita
210

mkemmelliidir. Vermek her eyden nce sevin, mut luluk ve sevgi sunmak demektir. Asyada iyi bilinen bir bitki vardr, soan familyasndandr, orbada, kzarm pirinte ve omlette ok lezizdir; bu bitkiyi kestikten son ra yirmidrt saat gemeden yeniden byr. Onu ne ka dar ok keserseniz o kadar daha byk ve gl olur. Bu bitki dana paramitay temsil eder. Hibir eyi ken dimize saklamayz. Sadece vermek isteriz. Verdiimiz zaman karmzdaki kii mutlu olabilir, fakat bizim mutlu olduumuz kesindir. Budann nceki yaamlar na dair pek ok hikayede Buda dana paramita uygular.(1) Birine sunabileceimiz en byk hediye kendi gerek varlmzdr. Tandm bir olana babas yle sordu, Doum gnnde ne istersin? Olan duraksad. Babas zengindi ve ona istedii hereyi verebilirdi. Fakat para kazanmak iin o kadar ok zaman harcyordu ki eve ok az uruyordu. Ve olan yle dedi, Baba, ben seni isti yorum! Mesaj akt. Eer birini severseniz gerek var lnz onun iin ortaya koymalsnz. Bu armaan ver diiniz zaman, siz de sevin armaan alrsnz. Medi tasyon yaparak gerek varlnz nasl ortaya koyaca nz renin. Dikkatle soluyarak beden ve zihni bir ara ya getirirsiniz. Canm, ben senin iin buradaym bu paramitay uyguladnz zaman syleyebileceiniz bir mantradr. Baka ne verebiliriz? stikrarllmz. Nefes alr ken kendimi bir da gibi gryorum. Nefes verirken kendimi salam hissediyorum. Sevdiimiz kiinin bi zim istikrarl ve salam olmamza ihtiyac vardr. Dik katli yry, dikkatli oturma uygulamas yaparak ne fes alp vererek istikrarllmz besleyebilir ve her an iinde derinlemesine yaamaktan zevk alabiliriz. stik rarllk nirvanann zelliklerinden biridir.
(1) Jataka Hikayelerinin evirilerinden birine bakn.

Baka ne sunabiliriz? zgrlmz. Mutluluk ke derlerden -iddetli arzu, fke, kskanlk, umutsuzluk, korku ve yanl alglama- kurtulmadmz srece mmkn deildir. zgrlk nirvanann zelliklerinden biridir. Mutluluun kimi trleri gerekte bedenimizi, zihnimizi ve ilikilerimizi bozar. iddetli arzudan kur tulmak nemli bir uygulamadr. Size mutluluk verecei ni dndnz eyin doasna derinlemesine bakn ve bunun gerekte sevdiklerinizin strap ekmesine ne den olup olmadn grn. Gerekten zgr olmak isti yorsanz bunu bilmeniz gerekir. imdiki ana geri dnn ve yaamn ulalabilen mucizeleriyle temas edin. O g zel gn doumu, mavi gkyz, dalar, rmaklar ve et rafmzdaki btn o gzel yzler gibi bizi hemen imdi mutlu klabilecek olan o kadar ok salkl ey vardr ki. Baka ne verebiliriz? Canllmz. Nefes alrken kendimi bir iek gibi gryorum. Nefes verirken kendi mi canl hissediyorum. kez nefes alp verebilir ve o iek halinizi hemen kazanabilirsiniz. Ne armaandr bu! Baka ne sunabiliriz? Huzur. Huzurlu birinin yann da oturmak harika bireydir. Onun huzurundan yarar lanrz. Nefes alrken kendimi durgun bir su gibi gr yorum. Nefes verirken eyleri olduu gibi yanstyo rum. Sevdiklerimize huzurumuzu ve berraklmz su nabiliriz. Baka ne sunabiliriz? Alan. Sevdiimiz kiinin mut lu olmak iin alana ihtiyac vardr. Bir iek arajmannda her iein gerek gzelliini yaymas iin etrafnda bir alana gereksinimi vardr. Bir insan da bir iek gibi dir. iinde ve etrafnda alan olmad srece mutlu ola maz. Bu armaanlar ardan alamayz. Bunlar uygu lamamz araclyla ortaya kartmalyz. Ve ne kadar ok sunarsak, o kadar ok kazanrz. Sevdiimiz kii

mutlu olduu zaman hemen o anda mutluluk bize geri dner. Ona veririz, fakat ayn zamanda kendimize de veriyoruzdur. Vermek harika bir uygulamadr. Buda birine kzgn olduunuz zaman, eer hereyi denemi ve hala kendi nizi kzgn hissediyorsanz, dana paramita uygulamas yapmanz sylyordu. Kzgn olduumuz zaman karmzdakini sulama eilimindeyizdir. Fakat suladmz zaman sadece strabmz artar. Buda bunun yerine ona bir armaan gndermenizi neriyordu. Eer kendinizi kzgn hissederseniz dar kp bir armaan almak is temezsiniz, bu nedenle daha kzgn deilken imdi bir armaan hazrlama frsatn deerlendirin. Sonra, hi bir ey ie yaramad zaman gidip ona bu armaan postalayn; artc biimde kendinizi hemen o anda da ha iyi hissedeceksiniz. Ayns uluslar iin de geerlidir. srailde huzur ve gvenlik olmas iin sraillilerin Filis tinliler iin huzur ve gvenlik salamann yolunu bul malar gerekir. Verdiinizi alrsnz. Karnzdaki kiiyi cezalandrmaya almak yerine ona ihtiyac olan eyi sunun. Verme uygulamas sizi hzla mutluluk kysna gtrebilir. Baka biri size strap ektirdii zaman bunun nede ni kendi iinde derin strap ekmesidir, strab etrafa salyordur. Onun cezalandrlmaya ihtiyac yoktur; yardma ihtiyac vardr. Gnderdii mesaj budur. Eer bunu grebilirseniz ona ihtiyac olan eyi sunun -rahat lamay. Mutluluk ve gvenlik bireysel bir mesele deil dir. Onun mutluluu ve gvenlii sizin mutluluunuz ve gvenliiniz iin ok nemlidir. Onun iin tm yre inizle mutluluk ve gvenlik dileyin, siz de mutlu ve g venli olursunuz. Baka ne verebiliriz? Anlay. Anlay uygulamann ieidir. Younlam dikkatinizi tek bir nesne stne

odaklayn, ona derinlemesine bakn, anlay ve igr kazanrsnz. Bakalarna anlaynz sunduunuz za man straplar hemen sona erer. Paramitalar ieinin ilk yapra dana paramita, ya ni verme uygulamasdr. Verdiinizi, uydudan gnderi len sinyallerden ok daha hzl bir ekilde alrsnz. s ter varlnz, ister salamlnz, ister canllnz, is ter istikrarllnz, ister zgrlnz, ister anlay nz verin, armaannz bir mucize yaratabilir. Dana pa ramita sevgi uygulamasdr. kinci uygulama kurallarn mkemmellemesi veya dikkat almalar, yani shila paramitadr. Be Dikkat almas bedenimizi, zihnimizi, ailemizi ve toplumu muzu korumamza yardm eder. lk Dikkat almas insanlarn, hayvanlarn, bitkilerin ve minerallerin ha yatn korumakla ilgilidir. Baka varlklar korumak kendimizi korumaktr. kincisi baka canl varlklarn ve doann insanlar tarafndan smrlmesini engelle mektir. Bu ayn zamanda cmertlik uygulamasdr. ncs ocuklar ve yetikinleri cinsel tacizden koru mak, bireylerin ve ailelerin mutluluunu salamaktr. Cinsel ahlakszlk yznden pek ok aile yklmtr. nc Dikkat almasn uyguladnz zaman hem kendinizi hem de aileleri ve iftleri korursunuz. Dier insanlarn kendilerini gvenli hissetmelerine yardm edersiniz. Drdnc Dikkat almas derin dinleme ve sevgi dolu konuma uygulamasdr. Beinci Dikkat a lmas dikkatli tketim hakkndadr.(2) Be Dikkat almas uygulamas bir sevgi ekli ve bir verme eklidir. Bunlar iyi bir salk kazanmamz ve
(2) Be Dikkat almas hakknda daha fazla bilgi iin bkz. 12. ve 13. Blm ler,Doru Konuma ve Doru Doru Edim konusu. Ayn zamanda Bkz. Thich Nhat Hanh, For a Future To Be Possible.

ailemizin ve toplumumuzun korunmasn garanti eder. Shila paramita toplumumuza, ailemize ve sevdiklerimi ze verebileceimiz byk bir armaandr. Toplumumu za sunabileceimiz en deerli armaan Be Dikkat a lmasn uygulamaktr. Eer bu Be Dikkat almas na uygun olarak yaarsak kendimizi ve sevdiklerimizi koruruz. Shila paramitay uyguladmz zaman deer li yaam armaann sunarz. Bireysel ve toplumsal olarak strabmzn nedenleri ne derinlemesine bakalm. Eer bunu yaparsak, bu Be Dikkat almasnn amzn sknts iin doru ila olduunu greceimize eminim. Her gelenekte Be Dik kat almasnn bir dengi vardr. Birinin Be Dikkat almasn uyguladn grdm zaman kendimi ok mutlu -onun iin, ailesi iin ve ayn zamanda da kendim iin- hissediyorum, nk Be Dikkat almasnn dik kat uygulamasnn en somut yolu olduunu biliyorum. Bunlar derinlemesine uygulamak iin evremizde bir Sangha olmas gerekir. iein nc yapra kshanti paramita, yani kap samllktr. Kapsamllk alma, kucaklama ve dntr me kapasitesidir. Kshanti ounlukla sabr veya taham ml olarak evrilir, fakat ben kapsamlln Budann retisini daha iyi aktardna inanyorum. Kapsamllk uygulamas yaptmz zaman, strab ve hakszl ku caklamamz gerektiinde bile strap ekmemiz veya ta hamml etmemiz gerekmez. Karmzdaki kii bizi f kelendiren birey syler ya da yapar. Bize bir tr hak szlkta bulunur. Fakat eer yreimiz yeterince geni se strap ekmeyiz. Buda yle mkemmel bir tasvirde bulunmutu. Eer bir avu tuz alp bunu kk bir kase suyun iine dkerseniz, kasedeki su iilemeyecek kadar tuzlu olur.

Fakat eer ayn miktarda tuzu byk bir rmaa dker seniz insanlar rman suyundan yine de iebilir. (Unut mayn bu reti 2.600 yl nce, hala rmaklardan su iilebildii zamanlarda verildi!) Irman bykl nede niyle alma ve dntrme kapasitesi vardr. Irmak bir avu tuz yznden strap ekmez. Eer yreiniz k kse haksz bir sz ya da edim strap ekmenize neden olur. Fakat eer yreiniz bykse, eer anlay ve ef kate sahipseniz, bu sz ya da edim size strap ektire cek gce sahip olmaz. Bir an iinde bunu alabilir, ku caklayabilir ve dntrebilirsiniz. Burada nemli olan sizin kapasitenizdir. Istrabnz dntrmek iin yre inizin okyanus kadar byk olmas gerekir. Baka biri strap ekebilir. Fakat eer bir bodhisattva ayn tr den kaba szlere maruz kalrsa hi strap ekmez. Bu sizin alma, kucaklama ve dntrme eklinize bal dr. Eer acnz ok uzun sre muhafaza ediyorsanz, bu henz kapsamllk uygulamasn renmemi olduunuzdandr. Budann olu Rahula onsekiz yandayken Buda ona nasl kapsamllk uygulamas yaplacana dair m kemmel bir Dharma konumas yapt. Rahulann hoca s Shariputra da oradayd ve o da bu retiyi dinleyip benimsedi. Oniki yl sonra Shariputra bu retiyi kala balk bir keiler ve rahibeler topluluu nnde tekrar lama ans buldu. Bu aylk yamur sezonu inzivasn dan sonraki gnd ve her kei kamp terkedip bu retileri bakalarna sunmak iin on yne doru yola k maya hazrlanyordu. O srada bir kei Budaya yle syledi, Efendim, bu sabah Muhterem Shariputra gi derken ona nereye gittiini sordum ve o benim soruma cevap verecek yerde beni yere itti ve zr bile dilemedi. Buda Anandaya Shariputra uzakta mdr? diye sor du ve Ananda, Hayr, Efendim, daha bir saat nce ay rld diye yantlad. Buda bir kei adayndan Shariput-

ray bulup onu geri armasn istedi. Kei aday Shariputray geri getirdiinde Ananda hala orada olan b tn keileri ard. Sonra Buda geldi ve Shariputraya resmi olarak yle sordu, Shariputra, bu sabah tap naktan ayrlrken bir kardeinin sana soru sormak iste dii ve senin ona yant vermediin doru mu? Bunun ye rine onu yere ittiin ve ondan zr bile dilemediin do ru mu? Shariputra tm keilerin ve rahibelerin nn de Budaya yle yant verdi:(3) Efendim, Sizin Bhikshu Rahulaya oniki yl nce onsekiz yandayken yaptnz konumay hatrlyorum. Ona sevgi, efkat, sevin ve sakinlik deerlerini besle mek ve gelitirmek iin toprak, su, ate ve havann do asn dnmeyi rettiniz.(4) retiniz Rahulaya y nelik olsa da ben de bunu rendim ve bu retiyi ince lemeye ve uygulamaya altm. Efendim, toprak gibi uygulama yapmaya altm. Toprak geni ve aktr ve alma, kucaklama ve dn trme kapasitesine sahiptir, insanlar topraa ister i ek, parfm ya da taze st gibi saf ve ho kokulu mad deler atsnlar, ister dk, sidik, kan, balgam, tkrk gibi pis ve kt kokulu maddeler atsnlar, toprak bunla rn hepsini de irenmeden ya da sahiplenmeden eit ola rak alr. Topraa ne atarsanz atn topran bunu alma, kucaklama ve dntrme gc vardr. Bir toprak gibi uygulama yapmak, direnmeden, ikayet etmeden ya da strap ekmeden almak iin elimden geleni yaptm. Efendim, dikkat ve mfiklik uygulamas yapyorum.
(3) Shariputrann Aslan Kkreyii, Anguttara Nikaya IX, 11. Ayrca, Mahaparinirvana Sutra. (4) Buda ayn zamanda, bakalarnn bize verdii ac ve hakszlktan strap ekmememiz iin yreklerimizi daha bytmemize yardm etmek iin Drt Snrsz Zihni de -sevgi, efkat, sevin ve lmllk- retti. Bkz. 22. Blm. Ayrca bkz.Thich Nhat Hanh, Teacgings on Love.

Bedenin iinde beden dikkatini, bedenin edimleri iinde beden edimleri dikkatini uygulamayan bir kei baka bir keii yere itip onu orada brakabilirdi. Fakat bir ke ie kar kaba olmak, onu yere itmek ve zr dileme den ekip gitmek benim yolum deil. Efendim, Rahulaya su gibi uygulama yapmak konu sunda verdiiniz dersi rendim. Biri suya ister ho ko kulu bir madde, ister pis bir madde dksn su onlar i renmeden ya da sahiplenmeden eit olarak alr. Su en gindir, akar ve hereyi alma, kapsama, dntrme ve saflatrma kapasitesine sahiptir. Ben elimden geldiin ce su gibi uygulama yapmaya altm. Dikkat uygula mas, su gibi olma uygulamas yapmayan bir kei bir keii yere itebilir ve zr dilemeden yoluna gidebilir. Ben byle bir kei deilim. Efendim, ben ate gibi olma uygulamas yaptm. Ate irenmeden ya da sahiplenmeden hereyi, saf olmayan kadar saf olan, gzel olan kadar irkin olan eyleri de yakar. Eer atee iek ya da ipek atarsanz yanar. Eer eski bir paavra ya da kt kokulu eyler atarsanz ate hereyi kabul eder ve yakar. O ayrm yapmaz. Neden? nk ate ona sunulan hereyi alabilir, tketebilir ve yakabilir. Ben de ate gibi uygulama yapmaya altm. Olumsuz eyleri dntrmek iin yakabiliyorum. Bak ma, dinleme ve dnme dikkati uygulamayan bir kei bir keii yere itebilir ve zr dilemeden yoluna devam edebilir. Efendim, ben byle biri deilim. Efendim, ben hava gibi olma uygulamas yapmaya altm. Hava irenmeden ya da sahiplenmeden iyi-kt tm kokular tar. Havann dntrme, saflatr ma ve salma kapasitesi vardr. Efendimiz Buda, ben be denin iinde bedeni, bedenin hareketi iinde bedenin hareketini, bedenin durular iinde bedenin durular n, duygularn iinde duygular ve zihnin iinde zihni dndm. Dikkat uygulamas yapmayan bir kei bir

keii yere itebilir ve zr dilemeden gidebilir. Ben by le bir kei deilim. Efendim, ben giyecek hibir eyi olmayan, paavra giysileri stne takacak hibir rtbesi ya da madalyonu olmayan dokunulmaz bir ocuk gibiyim. Mtevazilik uy gulamas yapmaya altm, nk mtevaziliin d ntrme gc olduunu biliyorum. Her gn renme ye altm. Dikkat uygulamas yapmayan bir kei bir keii yere itebilir ve zr dilemeden gidebilir. Efendim, ben byle biri deilim. Shariputra Aslan Kkreyiine devam etti, fakat teki kei buna daha fazla dayanamad ve sa omzunu at, diz kt ve affedilmesi iin yalvard. Efendim, ben Vinaydy (tapnan disiplin kurallar) inedim. f ke ve kskanlktan yal kardeimi Dharmada gzden drmek istedim. Topluluun Yeniden Balama uygu lamas yapmama izin vermesi iin yalvaryorum. Bu dann ve tm Sanghann nnde Shariputrann nn de kez yere kapand. Shariputra kardeinin yere ka pandn grnce eildi ve yle dedi, Ben yeterince becerikli deildim, bu nedenle yanl anlayn ortaya kmasna neden oldum. Bunda benim de sorumlulu um var ve kardeim keie beni affetmesi iin yalvar yorum. Sonra keiin nnde kez yere kapand ve bartlar. Ananda Shariputradan yola kmadan nce bir fincan ay imesini rica etti. Acmz bastrmak kapsamllk retisi deildir. Ac mz kabul etmeli, kucaklamal ve dntrmeliyiz. Bu nu yapmann tek yolu yreimizi byltmektir. Anla mak ve affetmek iin derinlemesine bakarz. Aksi halde fke ve nefrete kaplr ve ancak karmzdakini cezalan drrsak kendimizi daha iyi hissedeceimizi dnrz. c salksz bir besindir. Bakalarna yardm etme ni yeti salkl bir besindir.

Kshanti paramitay uygulamak iin dier paramitalara ihtiya duyarz. Eer kapsamllk uygulamamz anlay, verme ve meditasyon iaretlerini tamyorsa sadece acmz bastrmaya ve onu bilincimizin derinlik lerine itmeye alyoruzdur. Bu tehlikelidir.. Bu tr enerji daha sonra patlar ve bizi ve bakalarn ykar. Eer derinlemesine bakma uygulamas yaparsanz y reiniz usuz bucaksz biimde byr ve daha az ac e kersiniz. Benim keilie atadm ilk mrit Thich Nht Tri is minde bir keiti. Nht Tri orta Vietnamdaki sel kur banlarn kurtarmak iin rahibe Chn Khn ve benimle birlikte pek ok misyona gitti ve benim isteim zerine fakir bir kyde aylar geirdi. Sosyal Hizmet iin Gen lik Okulunu kuruyorduk ve krsal blgelerdeki insanla rn gerek durumunu renmemiz gerekiyordu. Fakir insanlarn yaam standartlarn ykseltmelerine yar dm etmek iin zorlamamak ve mfik olmak iin yollar bulmak istiyorduk. Bu toplumsal iyileme iin gzel bir hareketti. Sonunda 10.000 alanmz oldu. Komnist ler Budist hareketimizin Amerika yanls olduunu, medya ise Budist keilerin bir komnist ayaklanmas dzenlemek amacyla klk deitirmi komnistler ol duunu sylyordu. Bizler hibir savaan tarafn yanl s olmakszn sadece kendimiz olmaya alyorduk. 1967de Nht Tri yedi sosyal alanla birlikte ar sa c bir grup tarafndan karld ve o zamandan beri on dan haber alnamad. Bir gn Nht Tri Saigon sokaklarnda yrrken as keri bir kamyonun stnde duran bir Amerikan askeri onun bana tkrd. Nht Tri eve geldi ve alad. Gen olduu iin askerle kavga etmek istiyordu, bu nedenle onun bu derinden incinme duygusunu dntrmek iin onu yarm saat kollarmda tuttum. ocuum, dedim, sen bir silah tutmak iin domadn. Sen bir kei ol
220

mak iin dodun ve senin gcn anlay ve sevginin g cdr. Amerikal asker seni dman olarak dnd. Bu onun yanl alglamasyd. Bizim sadece sevgi ve an layla silahlanm olarak cepheye gidebilecek askerle re ihtiyacmz var. Sosyal Hizmet iin Genlik Okulun da kald. Sonra karld ve muhtemelen ldrld. Thich Nht Tri Plum Kyndeki keilerin ve rahibele rin deerli bir kardeidir. El yazs neredeyse tpk be nimkine benziyordu. Ve obanlarn krlarda sylemeleri iin ok gzel arklar yazyordu. Bu tr bir hakszl nasl kaldrabiliriz? Tm ulusla rn kabul ettii hakszl nasl dntrebiliriz? Kam boyallar, Bosnallar, Filistinliler, srailliler, Tibetliler, hepimiz hakszlk ve hogrszlkten muzdaribiz. Bir birimizle karde olacamza birbirimize silah ekiyo ruz. fkeye kapldmz zaman tek tepkinin karmzdakini cezalandrmak olduunu sanyoruz. fke atei iimizde yanmaya ve kardelerimizi yakmaya devam ediyor. Dnyann durumu budur ve hepimizin kurban olduunu anlamak iin derinlemesine bakmaya gerek olmasnn nedeni budur. Nht Triye yle dedim, Eer New Jersey veya Ka liforniya sahillerinde bir ailede domu olsaydn ve as kerlerin okuduu tr gazete ve dergileri okusaydn, sen de btn Budist keilerin komnist olduuna inanr ve sen de bir keiin bana tkrrdn. Ona Amerikan askerlerinin tm Vietnamllar dman olarak grecek ekilde eitildiini anlattm. Buraya lmek veya ldr mek iin gnderiliyorlard. Onlar da tpk Vietnaml as kerler ve siviller gibi kurbandlar. Silahn dorultup bi ze ate edenler, sana tkrenler deildir sava kar tanlar. Sava kartanlar Beijingde, Moskovada ve Washingtonda rahat ofislerinde oturuyorlar. Bu yanl anlaytan doan yanl bir politikayd. 1966 ylnda Washingtona gittiim zaman Robert McNamara ile ta-

ntm, ona savan doas hakknda anlattklarm t myle doruydu. Alt ay sonra Savunma Sekreteri ola rak istifa etti ve bir kitap yazp Vietnamdaki savan korkun bir hata olduunu itiraf etti. Belki ben onun ii ne baz anlay tohumlarnn ekilmesine yardm ettim. Yanl bir politikann sorumlusu yanl bir algyd ve binlerce Amerikal ve Vietnaml askerin ve birka mil yon Vietnaml sivilin lmnn sorumlusu da yanl po litikayd. Krsal alandaki halk neden bu ekilde lmele ri gerektiini, neden gece ve gndz stlerine bomba yadn anlayamyordu. Sosyal Hizmet iin Genlik Okulundaki Buda salonuna yakn bir odada uyurken bu salona bir roket atld. lebilirdim. Eer fkenizi ve nefretinizi beslerseniz kendinizi yakarsnz. Anlay tek kar yoldur. Eer anlarsanz daha az strap ekersiniz ve hakszln kkne nasl ineceinizi bilirsiniz. Buda eer size bir ok arparsa strap ekeceinizi sylyordu. Fakat ayn noktaya bir ok daha saplanrsa yz kat da ha fazla strap ekersiniz.(5) Hakszla kurban olduu nuz zaman eer fkelenirseniz yz kez daha fazla st rap ekersiniz. Bedeninizde bir ac olduu zaman nefes alp verin ve Bu sadece fiziksel bir ac deyin kendini ze. Bunun kanser olduunu ve yaknda leceinizi hayal ederseniz, acnz yz kez daha ktleir. Cehaletten do an korku veya nefret acnz arttrr. Prajna paramita kurtarcdr. eyleri daha fazla deil, sadece olduklar gibi nasl greceinizi bilirseniz hayatta kalabilirsiniz. Ben Vietnam halkn seviyorum ve sava srasnda onlara yardm etmek iin elimden geleni yaptm. Fakat Vietnamda kurban olan Amerikal ocuklar da grdm. Onlara hnla bakmadm ve ok daha az strap ektim. Bu pek oumuzun yendii trde bir straptr ve reti
(5) Samyutta Nikaya V, 210.

akademik almalardan deil, bu straptan domu tur. Ben Nht Tri ve affetme, sevgi ve anlay mesajn vermek iin len pek oklar iin hayatta kaldm. Onla rn bou bouna lmemi olmalar iin bunu paylayo rum. Ltfen derinlemesine bakma uygulamas yapn, o za man hastalktan, hakszlktan ve iinizdeki ufak tefek aclardan daha az strap ekersiniz. Derinlemesine bakma anlaya yneltir ve anlay da her zaman sevgi ve kabullenie yneltir. Bebeiniz hasta olduu zaman, elbette ona yardm etmek iin elinizden geleni yapars nz. Fakat ayn zamanda bir bebein ihtiyac olan ba kl kazanmas iin bir ka kez hasta olmas gerekti ini de bilirsiniz. Gelimi antikorlara sahip olduunuz iin kendinizin de hayatta kalabileceinizi bilirsiniz. Endielenmeyin. Mkemmel salk sadece bir fikirdir. Sahip olduunuz hastalklarla bar iinde yaamay renin. Onlar dntrmeye aln, fakat ok fazla st rap ekmeyin. Yaad sre iinde Buda da strap ekti. Onunla rekabet etmek, hatta onu ldrmek iin entrikalar ev riliyordu. Bir seferinde bacandan yaraland ve in sanlar ona yardm etmeye alt zaman, bunun kk bir yara olduunu syledi ve acsn en aza indirgemek iin elinden geleni yapt. Baka bir seferinde, keilerin den beyz tanesi baka bir Sangha kurmaya gitti ve o telaa kaplmadan iine bakt. Sonunda zorluklar altedildi. Buda kapsamlln, btn grmenin nasl gelitiri leceine dair ok somut retiler sunmutur -maitri (sevgi), karuna (efkat), mudita (sevin) ve upeksha (sa kinlik).(6) Eer bu Drt Snrsz Zihni uygularsanz koca man bir yreiniz olur. Bodhisattvalarn byk bir ef kati olduu iin alma, kucaklama ve dntrme kapa

siteleri vardr. Byk bir anlaya sahip olduklar iin strap ekmeleri gerekmez. Bu dnya ve sevdiklerimiz iin byk bir armaandr.

iein drdnc yapra virya paramita, yani gay retin, enerjinin mkemmellemesi ya da srekli uygula madr. Buda ariv bilincimizin derinliklerinde, yani alayavijnanada, her trl olumlu ve olumsuz tohum oldu unu -fke, aldan ve korku tohumlar ile anlay, ef kat ve affetme tohumlar- sylyordu. Bu tohumlarn ou bize atalarmzdan gemitir. Gayret uygulamas iin bu tohumlarn her birini tanmay renmeliyiz. Eer olumsuz bir tohumsa, fke, korku, kskanlk ya da ayrmclk gibi bir keder tohumuysa gnlk hayatmz da onu sulamaktan geri durmalyz. Byle bir tohum su land zaman bilincimizin daha st bir seviyesinde te zahr eder ve strap eker ve ayn zamanda da sevdik lerimize strap ektiririz. Yaplacak uygulama iimiz deki olumsuz tohumlar sulamaktan geri durmaktr. Sevdiimiz insanlardaki olumsuz tohumlar da tanr ve onlar sulamamak iin elimizden geleni yaparz. Eer sularsak, mutsuz olurlar ve biz de mutsuz oluruz. Bu seici sulama uygulamasdr. Eer mutlu olmak isti yorsanz kendi olumsuz tohumlarnz sulamaktan ka nn ve bakalarndan da bu tohumlar sulamamalarn isteyin. Ayn zamanda bakalarnn iindeki olumsuz tohumlar da sulamayn. Ayrca iimizdeki olumlu tohumlar tanmaya ve on larla temas edebileceimiz ve bilincimizin st seviyesin de, yani manovijnanada, olumalarna meydana kma larna etmelerine yardm edecek ekilde gnlk hayat mz yaamaya alrz. Bunlar meydana kp bir sre
(6) Drt Snrsz Zihin hakknda bkz. 22. Blm.

bilincimizin st seviyesinde kaldklar zaman daha g lenirler. Eer iimizdeki olumlu tohumlar gece ve gn dz daha glenirlerse mutlu oluruz ve sevdiklerimizi mutlu ederiz. Sevdiiniz insann iindeki olumlu to humlar tanyn, bunlar sulayn, o zaman o kii daha mutlu olur. Plum Kynde bakalarnn iindeki en iyi tohumlar tanyp onlar sulayarak iek sulama uygu lamas yaparz. Ltfen zamannz olduka sulanmaya ihtiyac olan tohumlar sulayn. Bu ok harika ve ho bir gayret uygulamasdr ve annda sonu verir: kiye blnm bir ember hayal edin. Aada ariv bilinci, yukarda ise zihin bilinci olsun. Tm zihinsel oluumlar ariv bilincimizin derinlerinde yatar. Ariv bilincimizdeki her tohumla temas edilebilir ve bu tohum daha st seviyede, yani zihin bilincinde oluur. Srekli uygulama ariv bilincimizdeki olumsuz tohumlarla gn lk hayatmzda temas edilmesine izin vermemeye, olumalar iin onlara bir ans vermemeye almak de mektir. fke, ayrmclk, umutsuzluk, kskanlk ve id detli arzu tohumlarnn hepsi oradadr. Bunlarn ortaya kmasn nlemek iin elimizden geleni yaparz. Birlik te yaadmz insanlara yle deriz, Eer beni gerek ten seviyorsan iimdeki bu tohumlar sulama. Bu benim ve senin saln iin iyi deil. Sulanmamas gereken tohumlar tanmalsnz. Eer olumsuz bir tohum, bir keder tohumu sulanr ve meydana karsa bunu dikka timizle kucaklamak ve geldii yere dnmesine yardm etmek iin gcmz dahilinde hereyi yaparz. Bu tr tohumlar zihin bilincimizde ne kadar kalrlarsa o kadar glenirler. Buda tahta iviyi deitirmek denilen bir uygulama neriyordu. Bir tahta ivi uygun byklkte deilse ve ya rmse ya da onarlmaya ihtiyac varsa, bir ma rangoz onun yerine ayn noktaya baka bir tahta ivi ko yar ve yeni iviyi eski ivinin iine sokar. Eer salksz

olduunu dndnz zihinsel bir oluum ortaya karrsanz, yaplacak uygulama onun yerine koyacak baka bir zihinsel oluumu davet etmektir. Ariv, depo bilincinizdeki pek ok tohum salkl ve gzeldir. Sade ce nefes alp verin ve bunlardan birini ortaya kmaya davet edin, teki tohum geri gidecektir. Buna tahta i viyi deitirmek denir. nc uygulama, zihin bilincinizde tezahr etmele ri, domalar iin, ariv,depo bilincinizdeki mmkn ol duunca ok olumlu tohumla temasa gemektir. Eer televizyonda belli bir program isterseniz onun yayn land dmeye basarsnz. Sadece ho tohumlar yze ye kmaya davet edin ve bilincinizin oturma odasnda oturun. Size znt ve keder veren bir misafiri asla da vet etmeyin. Ve arkadalarnza yle syleyin, Eer beni seviyorsanz, ltfen iimdeki salkl tohumlar her gn sulayn. Dikkat harika bir tohumdur. Dikkat ii mizdeki Budadr. Bu tohumla temasa gemek bilincini zin st seviyesinde olumasna, kendini var etmesine yardm etmek iin her frsat kullann. Drdnc uygulama salkl bir tohum bir kez olu tuunda bunu mmkn olduunca uzun sre muhafaza etmektir. Eer dikkat onbe dakika korunursa dikkat tohumu glenir ve dikkat tohumuna ihtiya duyduu nuz baka bir sefer onu ortaya karmak daha kolay olur. Dikkat, affetme ve efkat tohumlarnn bymesi ne yardm etmek ok nemlidir ve bunu yapmann yolu bunlarn zihin bilincinizde mmkn olduunca uzun s re kalmasna yardm etmektir. Buna temelde dnm -ashraya paravritti- denir. Virya paramitann, yani m kemmel gayretin gerek anlam budur.

Dikkat Tohumlar

ekil 5

Beinci kar kyya geme uygulamas dhyana paramita, yani mkemmel meditasyondur. Dhyana Japon cada zen, incede chan, Vietnamcada thien ve Korecede son olarak telafuz edilir. Dhyana ya da meditasyon iki ynden oluur.(7) lk yn durmadr (shamatha). Tm ha yatmz boyunca u ya da bu mutluluk dncesi ardn da koarz. Durma bu kouturmamz, unutkanlm z, gemi ya da gelecekte hapsolmu varlmz dur durmadr. Eve, yaamn eriilebilir olduu imdiki ana geliriz. imdiki an her an ierir. Burada atalarmzla, ocuklarmzla ve, henz domam bile olsalar, torun larmzla temasa geebiliriz. Shamatha dikkatli soluma, dikkatli yrme ve dikkatli oturma uygulamas aracl yla bedenimizi ve duygularmz sakinletirme uygu lamasdr. Shamatha ayn zamanda younlama uygu lamasdr, bylece yaantmzn her ann daha derinle mesine yaayabilir ve varlmzn en derin seviyeleriy le temasa geebiliriz. Meditasyonun ikinci yn eylerin gerek doasn grmek iin derinlemesine bakmaktr (vipashyana). Sev diiniz insana bakar ve iinde ne tr strap ve zorluklar olduunu ve ne tr arzular beslediini bulursunuz. An lay byk bir armaandr, fakat dikkat iinde yaad nz gnlk hayatnz da byk bir armaandr. Dikkat her zaman konsantrasyon ve anlay besledii iin hereyi dikkatle yapmak meditasyon uygulamasdr. iein altnc yapra praja paramita, yani m kemmel anlaytr. Bu tm bilgi, kavram, fikir ve gr lerden uzak en yksek anlay eklidir. Praja iimizde ki Budacln esasdr. Bu bizi kar kyya, zgrlk, hrriyet ve huzur kysna tayacak gce sahip olan an(7) Bkz. 6. Blm.

lay trdr. Mahayana Budizminde prajna paramita Tm Budalarn Annesi olarak tanmlanr. yi, gzel ve doru olan herey annemizden, prajna paramitadan domutur. O bizim iimizdedir; sadece tezahr etmesi iin onunla temas etmeliyiz. Doru Gr prajna paramitadr. Prajna paramita stne geni bir edebiyat vardr ve Yrek Sutras bu derlemedeki ksa vaazlardan biridir. Elmas Sutras ve Ashtasahasrika Prajnaparamita (8.000 Beyit Halinde Vaaz) bu derlemedeki ilk vaazlar arasn dadr. Prajna paramita ayrm yapmama bilgeliidir. Eer sevdiiniz kiiye derinlemesine bakarsanz onun strabn, zorluklarn ve en derin arzularn anla yabilirsiniz. Ve bu anlaytan gerek sevgi ortaya ka bilir. Birisi bizi anlayabildii zaman mutlu oluruz. Eer birine anlay sunabiliyorsak bu gerek sevgidir. Anla ymz alan kii bir iek gibi aar ve biz de dllendi riliriz. Anlay uygulamann meyvasdr. Derinlemesine bakmak orada olmak, dikkatli olmak, konsantre olmak demektir. Bir nesneye derinlemesine baknca anlay i ek aar. Budann retisi gereklii derinlemesine an lamamza yardm etmektir. Bir okyanusun yzeyindeki bir dalgaya bakalm. Bir dalga bir dalgadr. Bir balangc ve sonu vardr. Yk sek ya da alak, baka dalgalardan daha ok veya az g zel olabilir. Fakat bir dalga ayn zamanda sudur. Su dalgann varlnn temelidir. Bir dalgann sadece bir dalga deil, su olduunu bilmesi nemlidir. Bizler de ha yatmz birey olarak yaarz. Bir balangcmz ve bir sonumuz olduunu, dier canl varlklardan ayr oldu umuzu biliriz. Budann bize varlmzn temeliyle, ya ni nirvanayla, temas etmemiz iin daha derinlemesine bakmamz tlemesinin nedeni budur. Herey derinli inde nirvana doasn tar. Herey nirvanalamtr.

Nilfer Sutrasnn retisi budur. Derinlemesine bakar ve gerekliin ylesiliiyle temasa geeriz. Bir akl ta na, bir iee veya kendi sevincimize, huzurumuza, znt ya da korkumuza derinlemesine bakarak varl mzn nihai boyutuyla temasa geeriz ve bu boyut bize varlmzn temelinin doumsuzluk ve lmszlk do asna sahip olduunu aklar. Nirvanaya ulamamz gerekmez, nk bizler her za man nirvanadayzdr. Dalgann suyu aramas gerekmez. O zaten sudur. Bizler varlmzn temeliyle birizdir. Dalga su olduunu kavraynca tm korkular kaybolur. Varlmzn temeliyle temasa getiimizde, Tanryla ve ya nirvanayla temasa getiimizde biz de korkusuzluk armaann alrz. Korkusuzluk gerek mutluluun te melidir. Bakalarna sunabileceimiz en byk armaan korkusuzluumuzdur. Yaantmzn her ann derinle mesine yaamak, varlmzn en derin seviyesiyle tema sa gemektir praja paramita uygulamas. Praja paramita anlayla, igryle kar kyya gemektir. Mkemmel anlay dier tm mkemmelliklerde mevcuttur. Mkemmel anlay bir mahfaza gibidir. Eer mahfaza frnda iyi pimemise atlaklar oluur ve iindeki sv dar dklr. Praja paramita tm paramitalarn annesi, Tm Budalarn Annesidir. Praja pa ramita bir kuu her yere tayabilen kanatlar gibidir. Doru Anlay olmadan dier paramitalarn hi biri hi bir yere gtremez. Budann sunduu Alt Paramita uygulamas bunlar dr. Bu altsnn her biri dier beini de ierir. Anlay vermektir, meditasyon vermektir, srekli uygulama vermektir, kapsamllk vermektir ve dikkat almas vermektir. Eer vermeyi derinlemesine uygularsanz anlay, meditasyon v.s.yi de uygularsnz. Ayn ekilde,
230

vermenin dikkat almas, anlayn dikkat almas, meditasyonun dikkat almas, srekli uygulamann dikkat almas ve kapsamlln dikkat almas oldu unu grrz. Eer bir paramitay derinlemesine uygu larsanz dier altsn da uygularsnz. Anlay ve igr olduu zaman meditasyon doru meditasyon, srekli uygulama doru srekli uygulama, kapsamllk doru kapsamllk, dikkat almas doru dikkat almas ve verme doru verme olur. Anlay dier be uygulamann niteliini arttrr. Kendi durumunuza bakn ve iinizde ne kadar zengin olduunuzu grn. imdiki anda sahip olduklarnzn bir armaan olduunu grn. Daha fazla beklemeden uygulamaya hemen imdi balayn. Uygulamaya bala dnz an hemen kendinizi mutlu hissedeceksiniz. Dharma bir zaman meselesi deildir. Uygulayn ve ken diniz grn. Dharma yaamnz dntrebilir. zntnze, strabnza, depresyonunuza, fkenize ya da korkunuza hapsolduunuz zaman strap kysn da kalmayn. zgrlk, korkusuzluk ve fkesizlik ky sna adm atn. Sadece dikkatli soluma, dikkatli yrme ve derinlemesine bakma uygulamas yapn, o zaman z grlk ve huzur kysna adm atarsnz. teki kyya gemek iin be, on ya da yirmi yl uygulama yapmanz gerekmez. Hemen imdi geebilirsiniz.

26. Blm

Uyann Yedi Unsuru


Uyann Yedi Unsuru (sapta-bodhyanga) dikkat, olgu lar, nedenleri inceleme, gayret, sevin, rahatlk, kon santrasyon ve brakvermedir. Bodhyanga iki szckten olumutur: bodhi. ve anga. Bodhi (uyan, aydnlan ma) uyanma, iinizde ve tm evrenizde neler olup bittiinin farknda olma anlamna gelen budh- kknden gelir. Bir Buda Uyanm olandr. Anga dal, kol demek tir. Sapta-bodhyanga Aydnlanmann Yedi Kolu ya da Unsuru olarak evrilebilir. Budistler tarafndan bodhi aac olarak bilinen bir fcus religiosann altnda meditasyona oturduktan sonra sabah yldz ykseldii zaman Buda aydnlanmaya ulat ve yle dedi, Tm canl varlklarn temel bir uyan doasna sahip olmalar ne kadar artc, fakat bunu bilmiyorlar. Bu nedenle st ste bir yn yaam boyunca byk strap okyanusunun stnde srkle nip duruyorlar. Bu Uyann Yedi Unsurunun potansi yelinin zaten iimizde olduu, fakat bizim bunu bilme diimiz anlamna geliyor. Budann bodhi aacnn altnda deneyimledii bu igry balangta paylamaya gnlsz olduu syle nir. Ancak meditasyonuna devam ettikten sonra, eer onlara uyanmalarna yardm edecek somut yollar su narsa pek ok varln bundan faydalanacan kavrad.

Uyann Yedi Unsuru uyana giden yol kadar uyann zelliklerinin bir tanmn da sunuyor. Her biri Uyan n bir unsurunu temsil eden yedi byk dal olan bir aa hayal edin. Her yl bu dallardan her biri daha da uzar ve yeni yapraklarla yeni filizler verir. Aydnlanma srekli geliir. O bir kez olan ve sonra tamamlanan birey deildir. Budann bu yedi unsur arasnda sevin ve rahatl da saymas gven vericidir. Uyann ilk ve ana unsuru -bodhi aacnn ilk daldikkattir)(smriti). Smriti kelime anlam olarak hatrla mak, nerede olduumuzu, ne yaptmz ve kiminle ol duumuzu unutmamak anlamna gelir. Dikkat her za man kendimizle, dier insanlar veya dier eylerle iliki lerimiz erevesinde ortaya kar. O bizim cebimizde ta yacamz ve ihtiyacmz olduu zaman dar karta camz birey deildir. Sokakta bir arkadamz grp onu tandmz zaman bu tanmay cebimizden kart mayz. Bu durumun erevesi iinde ortaya kar. Solu mamz, yrmemiz, hareketlerimiz, duygularmz ve et rafmzdaki fenomenler iinde dikkatin ortaya kt ilikinin paralardr. alarak nefes alp verdiimiz her seferinde dikkat orada olur, bylece solumamz dik katin ortaya kmas iin bir neden ve art haline gelir. yle dnebilirsiniz, Dikkatin mevcut olmasnn nedeni benim. Fakat eer evrenize bakarsanz asla bir Ben bulamazsnz. Telefonun al, saatin tiktaklar, retmeniniz ve Sanghanz dikkatin mevcut olmas iin uygun nedenler olabilirler. Kendinizi bir kumsalda y rme meditasyonu yaparken hayal edin, birden bir d nce ortaya kar, Bankada yeterli param var m? Eer farkndalnz kumla temasta olan ayaklarnza yneltirseniz bu sizi imdiki ana geri getirmek iin ye terli olur. Bunu yapabilirsiniz, nk daha nce yr y meditasyonu yapmsnzdr. Fakat imdiki zaman da olmanz size hatrlatan Ben deil, ayaklarnzdr.

Dikkatin Drt Esas zerine Vaazda Buda yle so rar, Eer Dikkatin Drt Esasn uygularsanz aydn lanmak ne kadar srer? nce yle yantlar, Yedi yl, fakat sonra yle syler, Onbe gn kadar ksa olabi lir. Bu demektir ki aydnlanmaya her zaman ulalabi lir. Sadece uygun koullara ihtiya vardr. Gne orada dr, bulutlarn ardnda olduu zaman bile. Buda der ki, Dikkatin Drt Esasn uygulayarak Uyann Yedi Un surunu gerekletirirsiniz.(1) Olgular incelemek (dharma-pravichaya) Uyann ikinci Unsurudur. Biz insanlar hereyi incelemeyi seve riz. Genellikle incelememizin sonularnn belli bir kal ba uymasn ya da belli bir teoriyi ispatlamasn isteriz, fakat bazen kendimizi aarz ve sadece eylerin kendile rini aa vurmasna izin veririz. Bu durumda bilgimiz ve snrlarmz geniler. Aacn dalndaki tomurcuu in celemek istediimiz zaman yle sorabiliriz, Nereden geldin? Nereye gidiyorsun? Gerekten bu kadar kk msn? Tomurcuk yle yantlayabilir, Ben bir yap rak haline geleceim, yazn yeil, sonbaharda turuncu olacam. Sonra topraa deceim ve iki yl iinde top ran bir paras haline geleceim. Ben gerekte kk deilim. Toprak kadar bym. Dikkatle birlikte in celeme bizi yaamn ve gerekliin derinlerine gtrr. Uyann nc Unsuru enerji, aba, gayret ya da sebat anlamna gelen viryadr: Enerji pek ok kaynaktan gelir. Bazen sadece gelecekte ne kazanacamz d nmek bize enerji verir. Budizmde enerjimizin kaynak lar dikkat, inceleme ve uygulamaya duyduumuz inantr. Derinlemesine baktmz zaman, yaamn kavraymzn tesinde bir mucize olduunu grrz. Fakat gnmzde pek ok gen iin yaam anlamszdr. Her yl binlerce gen intihar ediyor. Baz lkelerde, tra(1) Satipatthana Sutta. Bkz. Thich Nhat Hanh, Transformalion and Healing.

fk kazalarnda olduundan daha ok gen lyor inti hardan. Genlerin yaamn mucizelerini deneyimlemekten gelen yaam-enerjisini kazanmalarna yardm etme liyiz. Yaamlarnn bir anlam olmasna yardm etmeli yiz. Ac iinde bile olsak, eer yaammzda bir anlam grebiliyorsak enerji ve sevincimiz vardr. Enerji sadece salkl olmann veya bir hedefe -maddi veya ruhsalulamay istemenin sonucu deildir. Enerji yaantmzda bir anlam hissetmenin bir sonucudur. Yanl zaman veya yanl mekanda aba gstermek enerjimizi datr. yi bir konsantrasyon gelitirmeden nce uzun sreler boyunca meditasyon pozisyonunda oturmak meditasyondan holanmamamza ve hatta meditasyonu tmden brakmamza neden olabilir. Siddhartha bir bodhi aac altnda meditasyon yaparken konsantrasyonu zaten ok gelimiti. Kashyapa Anandaya yksek bir uyan sevi yesinde olmad iin Budann mritlerinin ilk konseyi ne katlmaya davet edilmeyeceini syledii zaman, Ananda tm gece meditasyon yapt ve gn aarrken arhatln meyvasn kavrad.(2) Ananda konseye gel dii zaman Kashyapa ve dierleri onun bir srama ya adn anladlar. Ildayan varl bunun yeterli kan tyd. Uyann Drdnc Unsuru rahatlktr (prashrabdhih). Gayretin yannda her zaman rahatlk da yer alr. nc Dnya lkelerinde insan kendini genellikle ar gelimi lkelerde olduundan daha rahat hisse der. Burada insanlar byk bir bask altndadrlar ve stres-azaltma programlarna ihtiya duyarlar. Bu stres srekli dnp endie etmelerinden ve yaam tarzla rndan kaynaklanr. Enerjimizi bamzdan karnmza indirmenin yollarn renmeliyiz. En azndan onbe
(2) Arhathn meyvas: Tm kederlerin dnm.

dakikada bir kez brakverme uygulamas yapmamz ge rekir. Hasta olduumuz zaman yataa yatar ve hibir ey yapmayz. Genellikle yiyip imeyiz bile. Tm enerjimiz iyilemeye ynelmitir. Hasta olmadmz zaman bile dinlenme uygulamas yapmalyz. Oturma meditasyo nu, yrme meditasyonu ve dikkatli yemek iyi dinlen me frsatlardr. Kendinizi skntl hissettiiniz zaman eer bir baheye ya da parka gidebilirseniz bu bir din lenme frsat olur. Eer yava yava yrr ve rahat ol may hatrlarsanz, eer zaman zaman hibir ey yap madan oturabilirseniz derinlemesine dinlenebilir ve gerek bir rahatlama durumuna girebilirsiniz. Uyann Beini Unsuru sevintir) (priti). Sevince mutluluk (sukha) elik eder, fakat aralarnda fark var dr. Susadnz ve size bir bardak su verildii zaman bu sevintir. Suyu bilfiil iebildiiniz zaman bu mutluluk tur. Bedeniniz iyi olmad zaman bile zihninizde sevin yaratmanz mmkndr. Bu da sonunda bedeninize yardm eder. Sevin iimizdeki ve dmzdaki canland rc ve gzel eylerle temas etmekten gelir. Genellikle sadece yanl olan eylerle temas ederiz. Eer gr mz geniletip doru olan eyleri de grebilirsek bu ge ni resim her zaman sevin verir. Uyann Altnc Unsuru konsantrasyondur (samadhi). Sam- birlikte demektir, a- belli bir yere getirmek ve -dhi zihin enerjisi anlamna gelir. Zihnimizin enerjisini toplar ve onu bir nesneye yneltiriz. Konsantrasyonla zihnimiz tek-odakl ve durgun olur ve pek doal olarak tek bir nesneye odaklanm olarak kalr. Dikkat kazan mak iin konsantrasyona ihtiyacmz vardr. Dikkat ge litii zaman bunun karlnda konsantrasyon da kuv vetlenir. Konsantrasyon kendi iinde salkl deildir. Bir hr

szn bir eve girmek iin konsantrasyona gereksinimi vardr. Onu yararl ya da yararsz klan ey konsantras yonumuzun nesnesidir. Eer gereklikten kamak iin meditasyon konsantrasyonunu kullanrsanz bu yararl deildir. Budann zamanndan nce bile meditasyon ya pan pek ok insan kendilerini dnyadan uzaklatrmak iin konsantrasyon uygulamas yapyordu. Buda bu tr konsantrasyon uygulamas yaparak kendini straptan kurtaramad. Bylece strabnn stne k yaymas iin konsantrasyonunu kullanmay rendi ve yaama derinlemesine katlp anlay, efkat ve zgrlk gelitirebildi. Uyann Yedinci Unsuru sakinlik ya da brakvermedir (upeksha). Sakinlik gerek sevginin bir yndr.(3) Bu kaytszlktan ok ayrdr. Sakinlilik uygulaya rak herkesi eit olarak severiz. Kakacupama Suttada (Testere rnei) Buda der ki, Hrszlar kollarnz ve bacaklarnz bir testere ile kes seler bile, eer iinizde fke ykselirse benim retileri min takipisi deilsinizdir. Budann bir mridi olmak iin yreiniz hi nefret tamamal, aznzdan hi sert sz kmamal, hi dmanlk ya da kt niyet gster meden efkatli olmalsnz.(4) Gen bir keiken bu sz leri ezberledim ve hatta bunlar mzie dktm. Bu reti en asil niyetimizle temas eder, fakat gl alkan lk enerjilerimize karttr. Bu alkanlk enerjilerini dntrp en asil niyetimizi gerekletirmek iin Buda ve Muhterem Shariputra bize unlar retti: (1) Sert szlerin karsnda sakinlik uygulamas yapmak, (2) Kzgnlk, kin veya keyifsizlik hissetmemeyi renmek, (3) vldmz zaman havalara umamak, nk bir vgnn birey olarak bize deil, ebeveynlerimiz, ret
(3) Bkz. 22. Blm, Drt Snrsz Zihin. (4) Majjhima Nikaya 21.

menlerimiz, arkadalarmz da dahil olmak zere pek ok varla ve yaamn her ekline yapldn biliriz. Fil Ayakizi rnei zerine Daha Geni Vaazda(5) Shariputra sakinlik uygulamas yapmak iin Drt B yk Unsur stne meditasyon yapmann yolunu gste rir. Bedenimizin iinde ve dndaki toprak, su, ate ve hava unsurlar stne meditasyon yaptmz zaman, bizim ve onlarn ayn olduunu grrz. Ayr bir z ol duumuz fikrini atmz zaman, bizim ve dierlerinin gerekten ayn olduunu biliriz ve sevgimiz sakinlik ie rir. Bu Yedi Unsur ayn aacn dallardr. Eer dikkat gelitirilip korunursa, fenomenlerin incelenmesi baar l olur. Sevin ve rahatlk gayret tarafndan beslenen harika duygulardr. Konsantrasyon anlay dourur. Anlay olduu zaman kyaslamann, ayrm yapmann ve tepki gstermenin tesine geeriz ve brakverme uy gulamasn gerekletiririz. Brakverme seviyesine ula anlarn anlay kadar efkati de gsteren hafif bir g lmsemeleri vardr. Uyann Yedi Unsuru, eer gayret le uygulanrlarsa, gerek anlaya ve zgrle gtrr. Buda sevginin Drt Snrsz Zihni Uyann Yedi Unsu ruyla birlikte uyguland zaman Tam, Mkemmel bir Aydnlanma salayacan sylyordu. Bu nedenle Uya nn Yedi Unsuru bir sevgi uygulamasdr.

(5) Majjhima Nikaya 28.

27. Blm

Birbirine Bal Ortak-Douun Oniki Halkas


Birbirine Bal Ortak-Douun Oniki Halkas (pratitya samutpada, kelime anlam olarak ballk iinde ey ler ortaya karlar) derin ve harika bir retidir, tm Budist eitiminin ve uygulamasnn esasdr. Pratitya samutpadaya bazen neden ve sonu retisi de denilir, fakat bu yanl ynlendirebilir, nk biz genellikle ne den ve sonucu ayr mahiyetler olarak dnrz, neden her zaman sonutan nce gelir ve bir neden bir sonuca gtrr eklinde. Birbirine Bal Ortak-Dou retisi ne gre neden ve sonu birlikte ortaya kar (samutpa da) ve herey pek ok neden ve artn bir sonucudur. Yumurta tavuun iindedir ve tavuk yumurtann iin dedir. Tavuk ve yumurta birbirlerine bal olarak orta ya karlar. Hi biri bamsz deildir. Birbirine Bal Ortak-Dou bizim uzay ve zaman kavramlarmz aar. Tek hepsini ierir. Neden szcnn karl olan ince karakterde bir diktrtgenin iinde byk anlamna gelen karakter vardr. Neden byktr, fakat ayn zamanda da snrl dr. Buda Birbirine Bal Ortak-Douu ok basit bir e kilde aklamtr: Bu byle olduu iin u byledir. Bu byle olmad iin u byle deildir. Bu olur, nk u olur. Bu olmaya son verir, nk u olmaya son verir.

Bu cmleler hem Kuzey hem de Gney Aktarmlarnda ki hitabelerde yzlerce kez tekrarlanr. Bunlar Budistlerin yaradl hikayesidir. Ben bunlara u cmleyi de ek lemek isterim: Bu byledir, nk u yledir. Sutralarda u imge verilir: Kesilmi kam ancak birbirlerine dayanarak dik durabilir. Eer birini eker seniz dier ikisi der. Bir masann varolmas iin bir marangoza, tahtaya, zamana, beceriye ve daha pek ok nedene ihtiyacmz vardr. Ve bu nedenlerden her biri nin dier nedenlere ihtiyac vardr. Tahtann ormana, gne na, yamura v.s. ihtiyac vardr. Marangozun ebeveynlerine, kahvaltya, taze havaya v.s. ihtiyac var dr. Ve bunlarn her birinin de dier artlar tarafndan ortaya karlmas gerekir. Eer bu ekilde bakmaya devam edersek hibir eyin darda kalmadn gr rz. Bu masay bize getirmek iin evrendeki herey bir araya gelmitir. Gne na, aalarn yapraklarna ve bulutlara derinlemesine baknca masay grebiliriz. Tek hereyin iinde grlebilir ve herey de tekin iinde grlebilir. Bir sonu ortaya karmak iin tek neden hi bir zaman yeterli deildir. Bir neden ayn zamanda bir sonu olmaldr ve her sonu da baka bireyin nedeni olmaldr. Neden ve sonu birlikte-vardr. lk ve tek ne den dncesi, bir nedene ihtiyac olmayan birey d ncesi uygulanabilir bir dnce deildir. Buda ldkten sonra, pek ok Budizm okulu Birbiri ne Bal Ortak-Douu daha analitik bir ekilde tanm lamaya balad. Theravada Okulunun Visuddhimagga'snda (Saflama Yolu) Buddhaghosa yirmidrt tr koul (Pali Dili: paccaya), bireyin ortaya kmas iin gerekli ve elverili koullar sralanmtr: (1) kk-neden, (2) nesne, (3) stnlk, (4) ncelik, (5) devamllk, (6) ortakolu hali, (7) karlkllk, (8) destek, (9) kararl destek, (10) olu hali-ncesi, (11) olu hali-sonras (sonutan
240

sonra bir neden doabilir), (12) tekrarlama, (13) karma, (14) karma-sonucu, (15) besin, (16) kuvvet, (17) dhyana, (18) yol, (19) birlik, (20) ayrlma, (21) mevcudiyet, (22) yokluk, (23) kaybolma, (24) kaybolmama. Sarvastivada Okulunda drt tr koul (pratyaya) ve al t tr neden retilir ve bu daha sonralar Vijnanavada Budist Psikoloji Okulunun retilerinin bir paras ol mutur. Bu analize gre, varolan herey iin bu drt ko ulun hepsi de mevcut olmaldr. Bu drt tr koulun ilki, tpk iein neden koulu nun tohum olmas gibi neden koulu, tohum koul ya da kk kouldur (hetu-pratyaya). Alt tr neden koulu olduu sylenir: (1) Motive eden ya da yaratc g (karana-hetu). Her koullu dharma kendisi dnda herey iin genel kouldur. Bu hibir engel tamayan, ortak olarak mevcut olan nedendir, nk hi bir dharma orta ya kmaya eilimli dharmalarn ortaya kmasna bir engel oluturmaz. Bu koulun snrlama deil, glendirme ilevi vardr. (2) E zamanl koul (sahabhu-hetu). Bazen iki kk ko ulun ayn zamanda mevcut olmas gerekir. Eer bir AB izgisi izersek, A ve Bnin her ikisinin de orada olmas gerekir. Ayns lamba ve lambann iin de geerlidir. Tm kartlar ifti buna benzer; biri dieri olmadan varolamaz. Aa ve yukar ayn anda varolur, tpk olu ve olmama dnceleri gibi. Birlikte varolan bu dharmalar karlkl olarak birbirlerini koullandrr. (3) Ayn trn tohum koulu (sabhaga-hetu). Benzerler benzerleri dourur. Pirin pirinci dourur. Salk l nedenler salkl sonular ortaya karr. rne in inan ve sevin kararl bir uygulamay mm kn klar. Ve salksz nedenler salksz sonular ortaya karr.

(4) Birleik koul (samprayukta-hetu). Salkl ve salk sz bir tohum bireyi ortaya karmak iin birbiri ni destekler. Buna birlik ya da uygunluk denir ve bu sadece zihinsel olaylara uygulanr. Bir insan kilisesine para verir, nk para kazanmasn salayan yanl geim arac hakknda kendini su lu hissediyordur. Yanl geim aracnn neden ol duu bu sululuk tohumu salkszdr. Vermek salkldr. Bunun sonucunda kilisenin yetkilileri onun parasn istemekten ok geim aracn dei tirmesini istediklerini sylerler. Bu onun gururu nu incitir, fakat gelecekte onu daha ok mutlulua yneltebilir ve bu sululuktan kurtulmasna yar dm edebilir. (5) Evrensel koul (saruatraga-hetu). Neden her yerde, bedenimizin her blgesinde olduu kadar tm ev rende de mevcuttur. Alt Unsur olan toprak, hava, su, ate, uzay ve bilin evrensel koul rnekleridir. (6) Olgunlaan koul (vipaka-hetu). Ariv bilincimizde herey ayn anda olgunlamaz. Eve muz getirdii mizde bazlar dierlerinden nce olgunlar. Bir Dharma konumas duyduumuz zaman, ekilen tohumlarn bazlar hemen olgunlarken, dierle rinin olgunlamas yllar alabilir. Tek bir tr to hum da dnebilir ve baka birey halinde olgun laabilir. Bir portakal balangta bir iektir, son ra yeil ve eki birey olur, daha sonra da tatl bir meyva halinde olgunlar. Bir sevgi tohumu bir f ke tohumu halinde olgunlaabilir. Oturma meditasyonumuza baladmz zaman, kendimizi hapsolmu ve skntl hissedebiliriz. Bir sre sonra, meditasyonumuz olgunlap rahatlatc ve ho bir ey haline gelebilir. Sarvastivada okuluna gre ikinci tr koula gelime

koulu (adhipati-pratyaya) denir. Bu belli tohumlarn ge limesine yardm edebilir ya da engelleyebilir. rnein herkeste bir inan ya da gven tohumu vardr. Eer ii nizdeki bu tohumu sulayacak arkadalarnz varsa bu tohum glenir. Fakat ancak uygun koullarla karla tnz zaman bu tohumun ne kadar deerli olduunu anlarsnz. Yoldaki engeller azmimizin ve efkatimizin gelimesine yardm edebilir. Engeller bize gcmz ve zayflmz retir, bylece kendimizi daha iyi tanya bilir ve gerekte hangi yne gitmek istediimizi grebi liriz. Bazlar Budann ileke uygulamasnn yolunun gelimesi iin uygun olmadn syleyebilir, o bu uygu lamalar yapmasayd ve baarsz olmasayd Orta Yolu renemez ve retemezdi. Niyetiniz gl olduu za man uygun olmayan koullar cesaretinizi krmaz. Zor zamanlarda, arkadalarnza snr, inanlarnz g lendirir ve vazgemezsiniz. nc tr koul sreklilik kouludur (samanantarapratyaya). Bireyin varolmas iin an be an srekli bir ardklk olmas gerekir. Uygulamamzn gelimesi iin her gn uygulama yapmalyz -yry meditasyonu yapmal, Dharma retilerini dinlemeli, tm edimleri mizde drt esas hususunda dikkat uygulamas yapmal, ayn Sanghada kalmal ve ayn retileri uygulamal yz. Eer bir taban iine bir kurbaa koyarsak hemen srar. Eer devaml olarak uygulama yapmazsanz bu tabaktaki kurbaaya benzersiniz. Fakat uygulamanz tam olarak geliene kadar tek bir yerde kalmaya karar verdiiniz zaman kurbaaszlk durumuna ulatn z ve sreklilik uygulamasna baladnz syleyebi lirsiniz. Drdnc tr koul koul olarak nesnedir (alambana-pratyaya). Eer nesne yoksa zne de olamaz. Gveni mizin olmas iin gvenimizin bir nesnesi olmas gere

kir. Umutsuzluk hissettiimiz zaman birey hakknda -gelecek hakknda, mutluluk hakknda ya da yaam hakkndaki dncemiz- umutsuzluk hissederiz. Kazd mz zaman bireye veya birisine kzmamz gerekir. Budaya gre, tm fenomenler zihnin nesneleridir. Her hangi bir fenomenin imgesini ya da iaretini alglad mz zaman algmzn nesnesinin kendi bilincimizin iin de olduunu biliriz. Sonularn iinde bulunan nedenleri ve nedenlerin iinde bulunan sonular grecek ekilde yaayabilir mi yiz? Bu ekilde grdmz zaman Birbirine Bal Ortak-Doua dair bir igr kazanmaya balarz ve bu Doru Grtr. Budizmin ilk dneminde Birbirine Bal Ortak-Doutan bahsederiz. Budizmin sonraki dnemlerinde birlikte olu ve birbirinin iine nfuz et me szlerini kullanrz. Terminoloji farkldr, fakat an lam ayndr. Ananda Budann Birbirine Bal Ortak-Dou hak kndaki retisini duyduktan sonra yle dedi, Muhte rem efendim, Birbirine Bal Ortak-Dou retisi derin ve incelikli grnyor, fakat ben bunu ok basit bul dum. Buda yle yant verdi, Byle deme, Ananda. Birbirine Bal Ortak-Dou retisi derin ve ncelikli dir. Birbirine Bal Ortak-Douun doasn grebilen herkes Buday da grebilir.(1) Bir kez Birbirine Bal Ortak-Douun doasn grdnz zaman igrnz size rehberlik eder ve uygulamanz yitirmezsiniz. Sreksizlik retisi Birbirine Bal Ortak-Dou retisinde dolayl olarak anlatlr. Eer eitli neden ve koullarla beslenmeseydik nasl yaayabilirdik ki? Va rolmamz ve deimemizi mmkn klan koullar biz
(1) Mahadidana Sutta, Digha Nikaya .15.

den kaynaklanmaz. Sreksizlii ve zszl anlad mz zaman Birbirine Bal Ortak-Douu da anlarz. u gathada Nagarjuna Birbirine Bal Ortak-Douu bolukla ilikilendiriyor: Birbirine bal olarak ortaya kan btn fenomenler, botur derim. Szler son bulur, nk mesajlar yanltr. Szler son bulur, nk bir Orta Yol vardr.(2) Budizmin tm retileri Birbirine Bal Ortak-Dou stne temellenmitir. Eer bir reti Birbirine Bal Ortak-Doula uyum iinde deilse, bu Budann bir retisi deildir. Birbirine Bal Ortak-Douu kavrad nz zaman bu igrnn ltsn reti sepetinin (tripitaka) stne yayarsnz.(3) Birbirine Bal Ortak-Dou sizin Buday grmenizi salar ve ki Gerek de(4) Buday duymanz salar. Buday grp duyabildiiniz za man bu retiler okyanusundan geerken yolunuzu kay betmezsiniz. Buda Birbirine Bal Ortak-Dou zincirinde(5) oniki halka (nidana) olduunu sylyordu. Birinci halka ceha lettir (avidya). Vidya grme, anlama ya da k anlamna gelir. Avidya kszlk, anlayszlk ya da krlk anla mna gelir. Cehalet genellikle sralamada ilk sray alsa da bu onun ilk neden olduu anlamna gelmez. Srala maya yallk veya lmle balamak da mmkndr.
(2) Mahaprajnaparamita Shastra. (3) Bu sepet Sutralar (Budann retileri), Vinaya (davran kurallar) ve Abhidharmadr (retilerin sistemli sunulmas). (4) Bkz. 17. Blm. (5) Budann bir neden zincirinden bahsettii ilk vaaz Mahanidana Sutta, Digha Nikaya 15 idi, geri bu vaazda sadece dokuz halka belirtilmitir. Daha sonraki retilerinde bu sralama onikiye kmtr.

Yaam ark

ekil 6

kinci halka istemli edimdir (samskara), bu ayn za manda oluumlar, drtler, motive eden enerji, karma oluumlar ya da varla balanma istenci olarak da evrilebilir. Anlay eksikliimiz olduu zaman fke, kzgnlk ya da nefret ortaya kabilir. nc halka bilintir (vijnana). Burada bilin bilin cin btn -bireysel ve ortak bilin, zihin bilinci ve ar iv bilinci, nesne ve zne- anlamna gelir. Ve bilin bu rada strap yaratan bir doas olan cehaletle balantl salksz ve hatal eilimlerle doludur. Drdnc-halka zihin/beden) ya da isim ve biimdir (nama rupa). sim (nama) zihinsel unsur ve biim (rupa) varlmzn fiziksel unsuru anlamna gelir. Hem zi hin hem de beden bilincimizin nesneleridir. Elimize baktmzda elimiz bilincimizin bir nesnesidir. fke miz, zntmz ya da mutluluumuzla temasa getii mizde, bunlar da bilincimizin nesneleridir. Beinci halka alt ayatana dr; bunlar nesnelerinin (bi imler, sesler, kokular, tatlar, dokunma nesneleri ve zi hin nesneleri) eliindeki alt duyu organdr) (gzler, kulaklar, burun, dil, beden ve zihin). Bu alt ayatana zi hin/bedenden (drdnc halka) ayr varolmazlar, fakat bunlar daha net grmemizi salamak iin ayr bir sra lamaya tabi tutulmulardr. Bir duyu organ bir duyu nesnesiyle temasa getiinde (altnc halka) duyu bilin ci (nc halkada bulunan) olmas gerekir. Bu Oniki Halkann nasl birlikte-var olduunu, her halkann na sl dier halkalar da kapsadn grmeye balyoruz. Altnc halka duyu organ, duyu nesnesi ve duyu bilin ci arasndaki temastr (sparsha). Gzler ve biim, kulaklar ve ses, burun ve koku, dil ve tat, beden ve temas ve zihin ve zihnin nesnesi temasa getii zaman duyu bilinci do ar. Temas duygular iin bir esastr. O her zihinsel olu umda bulunan evrensel bir zihinsel oluumdur.

Yedinci halka ho, naho, ntr veya kark olabilen duygulardr) (vedana). Bir duygu ho olduu zaman ba lanabiliriz (dokuzuncu halka). Sekizinci halka arzu ya da iddetli istektir) (trishna). Arzuyu sahiplenme izler. Dokuzuncu halka sahiplenme ya da balanmadr (upadana). Bu nesnelere esir olduumuz anlamna gelir. Onuncu halka olmak (bhava) ya da haline gelmektir. Birey arzuladmz iin olur. Gerekten ne istediimi zi bilmek iin derinlemesine bakmamz gerekir. Onbirinci halka doumdur (jati). Onikinci halka yallk (veya rme) ya da lmdr (jaramarana). Cehalet istemli edimleri koullandrr. stemli edim ler bilinci koullandrr. Bilin zihin/bedeni koulland rr ve bu bylece gider. Cehalet olduu srece tm dier halkalar da -istemli edimler, bilin, zihin/beden v.s.- za ten oradadr. Her halka dier halkalar da ierir. Ceha let olduu iin istemli edimler vardr. stemli edimler ol duu iin bilin vardr. Bilin olduu iin zihin/beden vardr v.s. Be Unsurda bir z diye adlandrabileceimiz hibir ey yoktur. Cehalet bu gerei grememektir. Bilin, zi hin/beden, alt duyu ve nesneleri, temas ve duygular ce halet ve istemli edimlerin sonucudur. iddetli arzu, ba lanma ve olma nedeniyle doum ve lm olacaktr, yani bu ark veya zincir tekrar ve tekrar sregidecektir. Sanatlar Birbirine Bal Ortak-Douun Oniki Hal kasn resmettikleri zaman cehaleti simgelemek iin ge nellikle kr bir kadn izerler; ormanda meyva toplayan ya da iini yapan bir mleki istemli edimi resmeder; unu bunu tutan yerinde duramayan bir maymun bilin ci; bir kayk zihin/bedeni; pek ok penceresi olan bir ev

alt duyuyu ve nesnelerini; birbirine yakn duran bir ka dnla erkek temas; bir ok saplanan bir adam duyguyu; arap ien bir adam iddetli arzuyu ya da susuzluu; cinsel birlemede bulunan bir adamla kadn ball ya da sahiplenmeyi; hamile bir kadn olmay; doum yapan bir kadn doumu ve bir bastona dayanan yal bir ka dn veya srtnda ya da omzunda bir ceset tayan bir adam yall ve lm temsil eder. Sanatlarn bu Oniki Halkay baka bir resmetme yollar da bilin iin iinde bir embriyo olan bir rahim izmektir; doumdan nceki ocuk beden/zihindir; ocu un yaamna temasn hakim olduu bir yandan iki yana kadarki zaman alt duyu ve nesneleri; ayn ocu un yandan be yana kadarki hali temas; ve bir yetikin de arzu ya da ballktr. Tam olarak oniki halka olmas gerekmez. Sarvastivada Okulunun Abhidharma metinlerinde(6) bir, iki, , drt veya be halka retebileceiniz sylenir. Bir halka koulsuz aleme (asamskrita) aittir. ki halka neden ve sonutur. halka gemi, imdi ve gelecektir. Drt halka cehalet, istemli edimler, doum ve yallk ve lmdr. Be halka iddetli arzu, balanma, olma, do um ve yallk ve lmdr. Alt halka gemi neden, imdiki neden, gelecek neden, gemi sonu, imdiki so

(6)

Abhidharma (yce-dharma) denilen bir Budist retileri derlemesi (se peti) vardr. Bunlar Budann retilerinin gelitirilmi aklamalardr. Balangta Abhidharma yazarlar almalarna gven kazandrmak iin bu yazlar Budann hitabelerine benzetmeye altlar. kinci aa mada, bu yazlar bamsz kabul edildi ve Abhidharma ismi verildi. nc aamada, Abhidharma gelitike, daha analitik olmaya balad. nce ve ayrntl bir analiz genellikle yavandr ve anlalmas zordur.Ba zen bunlar strabmz dntrmemize yardm edecek uygulamalar reh beri olmaktan ziyade, srf analiz etmi olmak iin yazlmtr. Abhidharmann drdnc ve son aamas daha kolay anlalabilmeleri iin uzun, ayrntl analizleri ksaltmak ve basitletirmekti.

nu ve gelecek sonutur. Cehalet ve istemli edim bilin te bulunduu ve alt ayatana isim ve biimde varolduu iin Mahanidana Suttada Buda sadece dokuz halkadan bahseder. Buda kimi zaman da cehalet ve istemli edimi atlayarak on halkay retmitir. Bazen Buda Birbirine Bal Ortak-Douu retir ken yallk ve lm ve bunlara elik eden strapla ba lyordu. Cehalet ve istemli edimi halka olarak ierme yen sutralarda Buda beden/zihinin bilin tarafndan ko ullandn ve bilincin de beden/zihin tarafndan koul landn syleyerek hitabesine son verir. Buda asla bi zim bu Oniki Halkay dz bir doru halinde -yani ceha letten yalla ve lme uzanan bir izgi olduu ya da sadece ve tam olarak oniki halka olduu eklinde-anlamamz istemiyordu. Sadece cehalet istemli edimleri dourmakla kalmaz, istemli edimler de cehaleti dou rur. Birbirine Bal Ortak-Dou zincirindeki her hal ka zincirdeki dier halkalarn bir nedeni ve sonucudur. Bu Oniki Halka birlikte-vardr. Budann retilerini uygulamaya bir destek ve reh ber olmasndan ziyade eylerin nasl olduuna dair bir aklama olarak grme eiliminde bu Oniki Halka pek ok ekilde yanl anlalmtr. Bunlardan biri bu hal kalar doum ve lmn neden olduunu aklamann bir yolu olarak grmektir. Buda strapla temasa geip onun kkenlerini bulmamza yardm etmek iin genel likle bu Oniki Halkaya yallk ve lmle balyordu. Bu Drt Yce Gerek uygulamasyla ve retileriyle yakn dan balantldr. Ancak Budadan sonra retmenler neden doum ve lm olduunu ispatlamak iin oun lukla cehaleti ilk sraya almaya baladlar. Buda her za man bir ilk nedenin bulunamayacan retmi olsa da cehalet bir tr ilk neden oldu. Eer cehalet varsa, bunun sebebi cehaleti douran ve derinletiren nedenlerin ol masdr. Buda evreni aklamaya alan bir filozof de
250

ildi. O bizim straplarmza bir son vermemize yardm etmeye alan ruhsal bir rehberdi. Budann lmnden sonra Oniki Halkaya dayanan iki teori daha gelitirildi. Bunlardan birine Devir ve dierine de Neden ve Sonucun ki Seviyesi denilir. Bu teorilere gre cehalet ve istemli edimler gemie aittir; doum ve yallk ve lm gelecee aittir; ve bilinten ol maya kadarki tm dier halkalar imdiye aittir. Ceha let ve istemli edimlerin biz domadan nce varolduu dorudur, fakat bunlar imdiki zamanda da vardr. Bunlar szde imdiki zamann ve gelecein zincirlerini de ieren tm dier zincirleri kapsar. Neden ve Sonucun ki Seviyesine gelince, ilk seviye de cehalet ve istemli edimlerin nedenler olduu ve bi lin, zihin/beden, alt ayatana ve temasn sonular oldu u sylenir. kinci seviyede, duygular, iddetli arzu, ballk ve olma bu yaamda douma ve gelecek yaam da yalla ve lme yol aar. Bu gibi teoriler tmyle yanl deildir, fakat bunlarn tesine geebilmeliyiz. Tm yorum ve kuramlarda biraz yanl anlama vardr, fakat temelde Budann retilerine uyarak, insanlarn dnmesine yardm etmek iin bu retilere yeni bir yn kazandrdklar iin bu yorumculara ve kuramcla ra yine de minnet duymalyz. Yorumculardan baz halkalarn neden (mesela ceha let ve istemli edim) ve bazlarnn da sonu (mesela do um, yallk ye lm) olduunu duyduumuz zaman, bunun Budann hereyin hem neden hem de sonu ol duuna dair retisiyle tutarl olmadn biliriz. Ceha letin istemli edimleri dourduunu, bunun da sonradan bilinci, sonradan bunun da zihin/bedeni dourduunu dnmek tehlikeli bir ar-basitletirmedir. Buda Ce halet istemli edimi koullandrr dedii zaman cehalet ile istemli edim arasnda bir neden sonu ilikisi oldu-

Devir ve Neden ve Sonucun ki Seviyesi

ekil 7

unu kastediyordu. Cehalet istemli edimi besler, fakat istemli edim de cehaleti besler. Cehalet rahatszlk, id detli arzu, sknt, niyet ve istek yaratarak bilinci hare kete geirir, bu nedenle bu duygulara istemli edim de nir. Bu duygular bir kez bilinte harekete getii zaman cehaleti daha da glendirirler. Aa yapraklarn orta ya karr ve onlar besler, fakat yapraklar da aac bes ler. Yapraklar sadece aacn ocuklar deildir. Onlar ayn zamanda aacn annesidirler. Aa yapraklar ne deniyle byyebilir. Her yaprak aac beslemek iin g ne n sentezleyen bir kuvvettir. Aa ve yapran birlikte var olmas Birbirine Bal Ortak-Douun Oniki Halkasnn birlikte var olmasyla paraleldir. Cehaletin istemli edimleri koullandrdn syleriz, fakat cehalet hem dorudan doruya hem de is temli edimler araclyla bilinci de koullandrr. Ceha let beden/zihini de koullandrr. Eer beden/zihinde ce halet olmasayd beden/zihin farkl olurdu. Alt organ mz ve bu organlarn alt nesnesi de cehaleti ierir. Be nim iei alglaym gzlerime ve iein ekline daya nr. Algm iek iaretine hapsolur olmaz cehalet orta ya kar. Bu nedenle, cehalet temasta bulunur, ayn za manda duygularda, iddetli arzuda, ballkta, olmada, doumda, yallk ve lmde de bulunur. Cehalet sadece gemite deildir. O imdide, hcrelerimizin ve zihin sel oluumlarmzn her birinin iinde bulunur. Eer ce halet olmasayd eylere balanmazdk. Eer cehalet ol masayd balandmz nesneleri sahiplenmezdik. Eer cehalet olmasayd imdi ortaya kan bu straplar ol mazd. Uygulamamz cehaleti ortaya kt zaman te his etmektir. Ballk istemli edimlerde, duygularda, ol mada, doumda, yallk ve lmdedir. Delice sevdalan malarmz, bundan kap una komalarmz ve niyetle rimiz tm dier halkalarn iinde grlebilir. Her halka dierini koullandrr ve onlar tarafndan koullanr.

ekil 8

Bu anlayla, ardk bir nedensellik zinciri fikrini b rakabilir ve Birbirine Bal Ortak-Douun Oniki Hal kas uygulamasna derinlemesine girebiliriz. Sutrada bilincin zihin/bedeni, zihin/bedenin alt ayatanay v.s. dourduu sylense de bunu sadece bir konuma ekli olarak anlamalyz. Bu Oniki Halkay geni, ak bir e kilde grmeliyiz. rnein, iddetli arzuyu duygunun meyvas olarak dnn. Bazen bir duygu iddetli arzuya deil, iren meye yol aar. Bazen duyguya cehalet deil, anlay, sa duyu ya da mfiklik elik eder ve bunun sonucu iddet li arzu ya da irenme olmaz. Duygunun iddetli arzu ya ratt yeterince kesin deildir. Duygu ballk ve ceha letle birlikte iddetli arzu yaratr. Bu Oniki Halkadan her birini dierleriyle ilikilendirmeliyiz. Yrek Sutras bize Birbirine Bal Ortak-Dou yoktur derken bunu kastediyor. Bu Oniki Halka botur, nk her biri di eri olmadan varolamaz. Duygu, iddetli arzu, ballk, olma, doum, yallk ve lm, cehalet, istemli edimler v.s. olmadan olamaz. Oniki Halkann her birinde dier onbir halkann varln grrz. Duygu iddetli arzuya, iddetli arzusuzlua ya da sakinlie yol aabilir. Cehalet avidya, yani kszlktr. Vidya anlay ya da bilgeliktir. In varl karanln yokluu demektir. Gndzn varl gecenin olmamas demektir. Cehale tin varl anlayn olmamas demektir. Buda der ki, Cehalet sona erdii zaman anlay ortaya kar.(7) Ce halet istemli edimlere, yaama istencine yol aar. fke lendiiniz zaman birey yapmak istersiniz. Fakat anla y lme istencine mi yol aar? Hayr, o da yaama isten cine yol aar. Anlayta, mfiklik ve efkat vardr ve efkatli, sevgi dolu ve anlayl olduunuz zaman stra-

(7) Samyutta Nikaya IV, 49 ve 50.

b hafifletmeye yardm edecek birey yapmak istersiniz. fke, nefret ve cehalet enerji biimleridir. Anlay ve efkat de enerji biimleridir. Bir yanda eylere tutunmak ya da arzularmz tat min etmek iin edimler vardr. teki tarafta strab dindirmeye yardm etmesi iin imdiki anda olma istei vardr. Bu Budalarn, bodhisattvalarn ve iyi niyetli tm insanlarn niyetidir. Onlar sevgi ve anlaya sahip tir ve bu nedenle de rahatlama, refah ve sevin getirmek iin strabn ortasnda imdiki zamanda olma istencine de sahiptirler. stemli edim ya da yaama istenci ifa desi iki ekilde anlalmaldr: (1) kiinin sadece kendi si iin zevk almak ve bakalarn ezmek amacyla yaa mas ya da (2) yardm etmek amacyla imdiki zamanda olmak. Sosyal yardm grevlileri kenar mahallelere git mezler, nk onlar g ya da zenginleri isterler. Hiz met etmek iin, sevme ihtiyalarn tatmin etmek iin giderler. Bu da istemli bir edimdir. Buda bir iee bakt zaman iein kendi bilinci ol duunu bilir. Bilin sahibi olmakta yanl birey yoktur. Ancak salksz tohumlan -cehalet, nefret, kskanlk, kayg- suladmz zaman bu bilin bizim ve bakalarnn strap ekmesine neden olur. Bilin ayrmcln, planla mann, yardm etmenin ve iyi i yapmann esasdr. Bu tr bilin Buda ve bodhisattvalarda bulunur. Buda, Vaishali (Vaiali) kenti ne kadar ho. diyordu. Ananda, sence de pirin tarlalar ok ho deil mi? ehre inip Dharmay paylaalm m? Bu ifadeler berrak bilince, an lay, ihtimam ve sevgiyle dolu bilince dayanyor. Biz de kendi berrak bilincimizin tohumunu sulamalyz. imizde cehalet vardr, fakat bilgelik de vardr. Uyan tohumu da her halkada bulunur. Gbrede iek vardr; ve ieklerde gbre vardr. Eer nasl gbre ya placan bilirsek kolayca iek haline gelir. Eer iek

lere nasl baklacan bilirsek daha uzun sre yaarlar. Oniki Halkada sadece cehalet olduunu dnmeyin. Ayn zamanda uyanm bilgelik tohumu da vardr. Eer bu Oniki Halkay frlatp atarsanz huzur ve sevince ulama aracn yitirirsiniz. Cehaletinizi, istemli edimle rinizi ve bilincinizi atmayn. Bunlar anlaya ve dier harika niteliklere dntrn. Grdnz gibi Budann zamanndan beri Budac ustalar bunu gz ard etmi olsalar bile bu Oniki Halka nn olumlu bir yan da vardr. Zihin ve bedenin sadece olumsuz durumlarnn deil, olumlu durumlarnn da Birbirine Bal Ortak-Douunu tanmlamak iin sz ckler bulmamz gerekir. Buda cehalet sona erdiinde berrak bir anlayn ortaya ktn retti. Cehalet so na erdiinde hibir ey olmadn sylemedi. Berrak anlayn koulu nedir? Netlik, cehaletin olmamas sev gi ve efkatle edimde bulunma arzusu dourur. Buna Mahayana Budaclnda Byk Emel (mahapranidhana) ya da uyan zihni (bodhichitta) denir. Drt Yce Gerei uyguladnz zaman kendinizi ve bakalarn zgrletirebildiini grr ve kaarak kendinizi ykmaya son ve rirsiniz. stemli edimlerin olumlu yan, bizi cehennem alemlerinden ziyade gzel ve salkl alemlere sevkeden Byk Emel diye adlandrlan motive edici enerjidir. Tpk istemli edimlerin bilinci koullandrmas gibi, Byk Emel de bilgelii koullandrr. Cehaletimiz d nt zaman bilin diye adlandrdmz bilgelik ha line gelir. Bilin Vijnanavada emasnda sekiz bilin balamnda tanmlanr ve bunlar da Drt Bilgelie d nr. Depo, ariv bilincimizdeki uyan, sevgi ve efkat tohumlar geliip olgunlat zaman depo bilincimiz (alayavijnana) dnr ve evrenin gerekliini yanstan Byk Ayna Bilgelii haline gelir. Byk Ayna Bilinci haline gelebilen tm tohumlar zaten ariv bilincimizde

mevcuttur. Sadece onlar sulamamz gerekir. Byk Ayna Bilinci istemli edimimiz olarak varlklar koruma andmzn sonucudur. Avalokiteshvarann adn ardmzda bu dinleye rek, straba tepki vererek ve varlklara yardm ederek orada olma kapasitesi ve istencidir. Samantabhadrann adn ardmzda bu bakalarna hizmet etmek iin dikkatle ve sevinle edimde bulunma kapasitesi ve is tencidir. Manjushrinin adn ardmzda, bu derin lemesine bakma, anlay ve dnyann gzleri olma ka pasitesi ve istencidir. Berrak anlayn rehberliindeki bu tr bir isten bilincimizi dnyayla ilgilenme arac ha line getirir. Bir Budann varl bu tr istemli edimin bir rneidir, neler olduunun bilincinin sunulmasdr, yardm etme isteidir ve dnyadaki strab dindirmek iin neler yaplacan ve nasl yaplacan bilmektir. Bu bilin tpk herkes iin olduu gibi zihin/bedende te zahr eder. Fakat Budann zihin/bedeninin nitelii bi zimkinden farkldr ve biz bunu grp hissedebiliriz. Bilincimizi bir dnm arac olarak kullanmann yollarn renmeliyiz. Alt duyu organmz -gzler, ku laklar, burun, dil, beden ve zihin- Byk Ayna Bilgelii ni ortaya karmaya katlmda bulunabilir. Budann da alt duyu nesnesiyle temasa geen alt duyusu olduunu grrz, fakat o daha ok isel dm atlmamas iin duyularna nasl rehberlik edeceini bilir. Buda alt du yusunu beceriyle kullanr ve mkemmel eyler gerek letirir. lk be bilin Mkemmel Gerekletirme Bilge lii haline gelir. Bu be bilinci bakalarna hizmet et mek iin kullanabiliriz. Zihin bilinci zgr kaldktan sonra Mkemmel Gzlem Bilgelii, eyleri olduklar gi bi grebilen bilgelik haline gelir. Alt duyu ile bunlarn nesneleri temasa getii za man bu temas ho, naho veya ntr duygular dourur.

Bir bodhisattva bir ocuun strap ektiini grd zaman strap ekmenin nasl bir duygu olduunu bilir ve o da ho olmayan bir duygu duyar. Fakat bu strap nedeniyle iinde ilgi ve efkat uyanr ve edimde bulun maya karar verir. Bodhisattvalar da bizim gibi ac e ker, fakat bir bodhisattvada duygular iddetli arzu ya da irenmeye yol amaz. Duygular ilgi, istek ve strap ve karmaann ortasnda kalp edimde bulunma istenci dourur. Bir bodhisattva gzel bir iek grd zaman ie in gzel olduunu kabul eder. Ayn zamanda iein sreksizlik doasn da grr. Balant olmamasnn ne deni budur. Ho bir duygu hisseder, fakat bu isel bir oluum yaratmaz. zgrleme tm duygularn bastr d anlamna gelmez. Scak suyla temas ettii zaman suyun scak olduunu bilir. Duygular normaldir. Esa snda, bu duygular onun mutlu kalmasna yardm eder, bu znt ve kaygya maruz bir mutluluk deil, besleyi ci bir mutluluktur. Nefes alma, glmseme, hava ve su ile temas etme uygulamas yaptnzda, bu tr mutlu luk iinizde ac yaratmaz. Bu sizin gl ve akl ban da olmanza, kavraya giden yolunuzda ilerlemenize yardm eder. Budalar, bodhisattvalar ve daha pek ok lar ho bir duygudan, balanmadan ifa veren ve can landran trde bir duygudan zevk alma kapasitesine sa hiptirler. nsanlar bask altnda ya da aken grd mzde hissettiimiz duygu iimizde ilgi, efkat ve ba lanarak deil, sakinlikle edimde bulunma istenci dou rabilir. Eitlik Bilgelii yedinci bilin olan manastan gelir. Manas bir numaral ayrmcdr. O yle der, Ben bu yum. Bu benim. Bu benim deil. Bu manasn zellii dir. Bunun Eitlik Bilgelii olabilmesi iin bu bilinci ko rumalyz. Bilincimizin dntrlmesi gerekir, frlat lp atlmas deil. Be Unsur iin de ayns geerlidir.

Be Unsur straptr deyip onlar frlatp atmayz. Eer atarsak geriye birey kalmaz -ne nirvana, ne hu zur, ne de sevin. pmze iyi bakmak iin zekice bir politikaya ihtiyacmz var. Mkemmel Gzlem Bilgelii manas Eitlik Bilgeli ine dntrr. Hepimiz biriz. Hepimiz eitiz. Ben si zin benim dmanm olduunuzu dnebilirim, fakat nihai boyutla temas ederken sizin ve benim bir olduu muzu grrm. Bazen sadece yeryzyle bir kez temas etmemiz yeterlidir ve Eitlik Bilgelii tam manas bili cimizin yreinde ortaya kar. Mkemmel Gzlem Bil gelii altnc bilincin, zihin bilincinin yerini alr. Ceha let ortadan kalkmadan nce altnc bilin bir ipi ylan olarak grmek gibi pek ok yanl alglama ve pek ok strap dourur. Temelde dnm sayesinde -Byk Ayna Bilgelii haline gelen ariv bilinci- altnc bilin Mkemmel Gzlem Bilgelii haline gelebilir. Drdnc bilgelik, Byk Ayna Bilgelii mucizeler yaratabilir. Gemite, gz bilincimiz sevdadan gzm z dndrd ya da bizi karanlkta brakt. imdi, gzle rimiz alnca Dharmakayay, Budann reti bedenini grebiliriz. Zihnimiz sakin bir rmak gibi berrakken al tnc bilin Mkemmel Gzlem Bilgeliidir ve depo bilin cimiz de Byk Ayna Bilgeliidir. Berrak anlay Byk Emeli ve bilgelii koulland rr. Eer bilin zihin/bedeni koullandryorsa, bilgelik neyi koullandrr? Bizim bedenimiz ve zihnimiz var, bodhisattvalarn bedeni ve zihni var ve Budann bir be deni ve zihni var. zgrlemek iin beden ve zihnimizi frlatp atmamalyz. Zihin/bedenin ltl yann tanm lamak iin Nirmanakaya (dnm bedeni) tabirini kul lanyoruz. Bu beden ve zihinde artk cehalet, istemli edimler veya yanl bilin yoktur. Bu beden ve zihnin ilevi uyanmak ve canl varlklar zgrletirmektir. Sevgi ve efkat yzbinlerce deiik biimde tezahr ede
260

bilir. Avalokiteshvara bir ocuk, bir politikac ya da Hint guguk kuu kalavinka kadar berrak bir sese sahip olan gzel bir kadn olarak ortaya kabilir. Bir bodhi sattva gzel ya da irkin, zengin veya fakir, salkl ve ya hasta olabilir. Sevgi, anlay ve mutluluk verme ile vi olan her zihin/beden Budann dnm bedenidir. Eer zihin/beden bir yanda bilinci, dier yanda ise al t ayatanay koullandryorsa, bir yanda bilgelii koul landran dnm bedeni teki yanda neyi koullandrr? Onun otuziki iaretle damgaland sylenen derin uygu lamann meyvas olan sonu bedenini (Sambhogakaya) ko ullandrdn syleyebiliriz. Her beden Be Unsurun oluturduu bir topluluktur ve zihinsel ve fizyolojik e leri (isim ve biim) vardr. Sambhogakaya durumunda, fizyoloji ve psikoloji cehalet iermez, netlik, bodhichitta ve yolu retme arac olarak Drt bilgelii ierir. Bir Budann zihin/bedeninde bile temas vardr. Bu da su ier ve kaln giysiler giyer. Eer souktan korunmazsa hastalanr. Budann alt duyu organ alt duyu nesnesiyle temas halinde olduu zaman Buda hisseder, fakat bu his ballk ve sahiplenmeye yol amaz. Bir Budada temas (sambhogakaya) dikkatlidir ve anlamtr, bu duygular iin de geerlidir. Sambhogakaya tmyle korunur, nk alt duyu organn ve duyu nesnelerini muhafaza etme uygulamas yapar. Biz de duyu organla rmzla duyu nesnelerimiz arasnda yer alan temas dik kat yla aydnlatma uygulamas yapabiliriz. Eer bu temaslar muhafaza etmezsek, bir meditasyon salonun da gnn yirmiiki saati otursak da uygulama yapm ol mayz. Yrrken, konuurken, yerken v.s. eer duyula rmz muhafaza edersek duyu organlarmzla duyu nes neleri arasndaki temaslar net ve sakin olur. Oniki Halkann olumlu yan sz konusu olunca, te mas temas dikkati ve duygu duygu dikkati haline gelir.

Duygularn her temas ve her duygu netlie ve sakinli e sahiptir. Duygular ve temas korunduu zaman, bun lar iddetli arzuya deil, sevgi, efkat, sevin ve sakinli e -Drt Snrsz Zihne(8) -yol aarlar. Dikkatle, duygula r ac verici, ho ya da ntr olarak grrz. nsanlar s trap ekerken veya ac iindeyken ya da aptalca bir e kilde elenirken grdmzde iimizdeki bir duygu mfiklik enerjisini -gerek sevin sunma arzusu ve ka pasitesi, ve bu da efkat enerjisine ynlendirir- canl varlklarn strabna bir son verme arzu ve kapasitesi ni ortaya kartr. Bu enerji iimizdeki sevinci ortaya kartr ve sevincimizi bakalaryla paylaabiliriz. Bu ay n zamanda sakinlii de -temas ve duygular araclyla edindiimiz imge ve seslere kaplmamay ya da taraf tutmamay- ortaya kartr. Sakinlik kaytszlk demek deildir. Sevdiklerimizi ve nefret ettiklerimizi eit g rrz ve her ikisini de mutlu etmek iin elimizden gele ni yaparz. iekleri ve pleri ne ballk ne de iren me gstermeden kabul ederiz. Her ikisine de saygl davranrz. Sakinlik terketmek deil, brakvermektir. Terketme straba yol aar. Balanmadmz zaman b rakverebiliriz. Drt Snrsz Zihin zgrln esasdr. Sevgi zihni araclyla eylerle temasa getiimiz zaman kamayz ya da peinde komayz ve bu zgrln esasdr. Hedefsizlik balln yerini alr. zgr olduumuz zaman strap olarak grnen, Harika Varlk haline gelir. Bu na Tanrnn Krall veya Saf Diyar da denebilir. zgr olan biri Saf bir Diyar, insanlarn kamas gerekmeyen bir yer kurma yetisine sahiptir. Harika Varlk olmann ve olmamann tesindedir. Eer bir bodhisattva varl n tezahr ettirmek isterse, eer bu dnyada domak is(8) Bkz. 22. Blm.

terse bu dnyada doar. Yaam hala vardr, fakat o ol ma, olmama, doum ve lm fikirlerine hapsolmaz. Harika Varlk geleneksel Oniki Halkann olmasna eittir. Harika Varlk doum ve lm hakkndaki yanl fikirlere hapsolmadan domann esasdr. Yaprak do um ve lmn btn gstergelerine sahiptir, fakat bunlara kaplmaz. Yaprak hibir lm dncesi olma dan topraa der ve aac besler. Bulut yamur olarak lm nitelii gsterir, fakat bundan znt ya da ac duymaz. Bir yapran ldn grnce strap eken insanlar vardr. Romantizm dneminde yere den i ek yapraklarn toplayan, onlar gmen, alayan ve me zar kitabesi yazan genler vard. Bir yaprak doduu zaman Mutlu Devamllk arksn syleyebiliriz. Anla ya ulaarak uyandmz zaman doum bir devaml lktr ve lm de bir devamllktr, doum bir grn tr, lm de bir grntr, insanlar da domu, ya lanm ve lm grnrler. Birbirine Bal Ortak-Douun Oniki Halkasn, ii mizdeki cehalet esini azaltmak ve netlik esini art trmak iin inceleriz. Cehaletimiz azald zaman, id detli arzu, nefret, gurur, phe ve grler de azalr; ve sevgi, efkat, sevin ve sakinlik artar. Bu oniki nidanann hepsinde olur. Netlikten sonra bodhichitta, B yk Emel gelir. Anahtar alt duyuyu muhafaza etmek ve duygularn ve temasn dikkatidir. Dngye girebile ceimiz ve onu dntrmeye balayabileceimiz yer budur. Buda ilk Dharma konumasnda mritlerini ne bhavaya, ne abhavaya, ne olmaya, ne olmamaya balan mamalar iin uyard, nk bhava ve abhava sadece zihnin yaplardr. Gereklik ikisinin arasnda bir yer dedir. Oniki Halkay olaan ekliyle ortaya koyduu muz zaman, eer ballk olmadn sylersek, bu olu-

Oniki Halka: Birbirine Bal Ortak-Douun ki Yn.

Aldan indeki Zihin Tarafndan Koulland Zaman

Gerek Zihin Tarafndan Koulland Zaman

1. Cehalet (avidya)

Net Anlay (vidya)

2. stemli edimler (samskara)

Byk Emel
(mahajrranidhana)

3. Bilin (vijnunu):
ilk Be Bilin Manovijnana Manas Alayayijnana

Drt Bilgelik:
Mkemmel Kavray Bilgelii Mkemmel Gzlem Bilgelii Eitlik Bilgelii Byk Ayna Bilgelii

4. Zihin/Beden (nama rupa)


(Nirmanakaya)

Dnm Bedeni

5. Alt Duyu organ ve duyu nesneleri (ayalana)

Sonu Bedeni (Sambhogakaya)

6. Temas (sparsha)

Temas Dikkati

7. Duygu (volana)

Duygu Dikkati

8. iddetli Arzu (Irishna)

Drt Snrsz Zihin


(Brahmaviharas)

9. Balanma (upaclana) 10. Olma (bhava) 11. Doum (jati) 12. Yallk ve lm (jaramarana)

zgrlk (apranihita) Harika Varlk Doumsuzluk Bilgelii lmszlk Bilgelii

ekil 9

Oniki Halka: Birbirine Bal Ortak-Douun ki Yn.

Koullandran:

ekil 10.

un olmad, abhavay arzuladmz anlamna gelir. Fakat bu tam da Budann istemedii eydir. Eer uy gulamann amacnn olmamaya varmak iin oluu yk mak olduunu sylerseniz, bu tmyle yanltr. Ba lantszlkla, hem oluu hem de olmamay zihnimizin yaratt eyler olarak grr ve doum ve lm dalgas na bineriz. Douma aldrmayz. lme aldrmayz. Eer yardm etme almasn srdrmemiz iin yeni den domamz gerekiyorsa sorun yoktur. Hibir eyin domadn ve hi bir eyin lemeyeceini biliriz. Doumsuzluk ve lmszlk bilgeliine sahip oluruz. Do um, yallk ve lm olduunu biliriz, fakat ayn za manda bunlarn bodhisattvalarn stne bindii dalga lar olduunu da biliriz. Doum ve lmde sorun yoktur, eer bunlarn sadece zihnimizdeki kavramlar olduunu biliyorsak. Gereklik hem doumu hem de lm aar. Onbirinci yzylda Vietnamda bir kei, meditasyon ustasna yle sordu, Doum ve lmn tesindeki yer nerededir? Usta yantlad, Doum ve lmn ortasn da. Eer nirvanay bulmak iin doum ve lm terkederseniz nirvanay bulamazsnz. Nirvana doum ve lmdedir. Nirvana doum ve lmdr. Bu ona nasl baktnza baldr. Bir bak asndan o doum ve lmdr. Dier bir adan ise nirvanadr. Budann retisini yaamdan kama ve hilie ya da olmamaya gitme teebbs olarak sunmayalm. Bodhisattvalar tekrar ve tekrar hizmet etmek iin geri gelme ye ant ierler, iddetli arzular nedeniyle deil, yardm etmeyi istedikleri iin. Dikkatli yaama uygulamas ii mizde ayn trde bilgelik, ilgi ve mfiklik gelitirir, bylece hizmet edebiliriz. Birbirine Bal Ortak-Dou retisini amzn insanlar iin kolay ve anlalabilir bir ekilde ortaya koymamzn zamandr. Oniki Halka y retenlerin bunlarn olumlu yanlarn da anlamala

r gerekir. Sevgi zihnimizle motive olduumuz zaman Bu Oniki Halkann hepsi daha ltl hale gelir. Aldan iindeki zihnin ortak-dou ve gerek zihnin koullandrd ortak-dou vardr. Dnya, toplum ve birey aldan iindeki zihne dayanan bir koullar dn gs tarafndan biimlenmitir. Doal olarak, aldan zihnine dayanan bir dnyada strap ve keder vardr. Fakat koullar gerek zihne dayand zaman, bunlar gerekliin harika doasn yanstr. Herey zihnimize baldr. Zihinleri yanl alglarla, yanl grlerle, ks kanlk, gpta ve fkeyle dolu bin insan hayal edin. Eer bu insanlar bir araya gelirse, yeryznde bir cehennem yaratrlar. Yaadklar evre, gnlk hayatlar ve iliki leri cehennem gibi olur. Eer yanl anlayla dolu iki kii birlikte yaarsa, birbirleri iin bir cehennem yara trlar. Bin kiinin yaratt cehennem ne denli daha b yk olur! Cehennemi cennete dntrmek iin sadece bunun dayand zihnimizi deitirmemiz gerekir. Bin insann zihnini deitirmek iin bir Dharma retmeni ya da Dharma uygulayan bir grup insan gibi dardan bir ge alma gerekebilir. Yanl alglar, fkesi ya da kskanl olmayan, fakat sevgi, anlay ve mutlulua sahip olan bin kii hayal edin. Eer bu insanlar bir araya gelip bir topluluk oluturursa cennet olur. nsanlarn zihni cen netin esasdr. Aldan iindeki zihninizle kendinize ce hennem yaratrsnz. Gerek zihninizle cennet yaratr snz. Eer gerek zihinle iki kii bir araya gelirse ken dileri iin kk bir cennet yaratrlar. Eer onlara nc bir kii katlmak isterse dikkatli olmalar gere kir. Bize katlmasna izin vermeli miyiz, yoksa verme meli miyiz? Eer cennetleri salamsa katlmasna izin verebilirler. ki gerek zihinle, aldan iindeki bir zih nin tedricen dnebilmesi umudu vardr. Daha sonra

gerek zihin olur ve bu kk cennet bymeyi sr drr. Aldan iindeki zihne dayanan Birbirine Bal Ortak-Douun Oniki Halkas hakknda pek ok kitap ya zlmtr. Bir huzur ve sevin dnyas yaratmak iin ye ni bir kap amal ve gerek zihne dayanan Oniki Halka uygulamasn retmeliyiz.

28. Blm

imizdeki Buda ile Temasa Gemek


1968 ylnda Kamboya Budizminin bir lideri olan Samdech Maha Ghosananda ve sevgili rencim, arka dam ve meslektam Rahibe Chn Khng ile birlikte Hindistandaydm. Bir ka gn boyunca gne batana dek Akbaba Da zirvesinde oturduk ve ben daha nce leri Budann da ayn batan gnee ayn gzlerle bakm olduunu kavradm. Sonradan, tek sz etmeden dikkat le ve sessizce dadan aa indik ve o gnden beri ayn ekilde yrmeyi srdrdm. Akbaba Zirvesi ok gzeldir, Avrupa, Asya, Afrika, Avustralya, Kuzey ve Gney Amerika da ok gzeldir. Dalarn tepeleri sis olduu zaman ok gzeldir ve sis olmad zaman da ok gzeldir. Drt mevsimin hepsi de gzeldir. Siz gzelsiniz, arkadalarnz gzel. Sizi imdiki anda yaamla temasa gemekten alkoyan hi bir ey yoktur. Soru udur, gnein batn grebilecek gzleriniz, yerle temas edebileceiniz ayaklarnz var m? Eer Buda gzlerini size nakletseydi, onlar nasl kullanacanz bilir miydiniz? Mutluluun ancak evre nizdeki koullar mkemmel olduu zaman mmkn olacan dnmeyin. Mutluluk sizin kendi yreiniz de yatar. Sadece bir ka saniye iin dikkatli soluma uy gulamas yapmanz gerekir, kendinizi hemen mutlu his sedersiniz. Konfys yle diyordu, rendiklerinizi uygulamaya koymaktan daha sevin veren ne olabilir?

Bazen tm zamanlarn sosyal adaletsizlik ykn tadmz, strap okyanusunda boulduumuzu his sederiz. Buda yle diyordu, Akll biri ac ektiinde, kendine yle sorar, Bu acdan kurtulmak iin ne yapa bilirim? Bana kim yardm edebilir? Kendimi bu acdan kurtarmak iin ne yaptm? Fakat aptal biri ac ektii zaman kendine yle sorar, Beni kim yanltt? Bakala rna bir hakszla kurban olduumu nasl gsterebili rim? Acma neden olanlar nasl cezalandrabilirim? Ayn koullara maruz kalan baka insanlar neden bizim kadar ac ekmezler? lk soru dizisini bir yere yazabilir ve acnza hapsolduunuz her seferinde bunlar okuya bilirsiniz. Elbette ac ekmeye hakknz vardr, fakat bir uygu lamac olarak, uygulama yapmama hakkna sahip deil siniz. Hepimizin anlalmaya ve sevilmeye ihtiyac var dr, fakat uygulama sadece anlay ve sevgi beklemek deildir. Bu anlay ve sevgiyi uygulamaktr. Ltfen hi kimse sizi sevmiyor ve anlamyor gibi grndnde ikayet etmeyin. Onlar daha ok anlayp sevmek iin aba gsterin. Eer biri size ihanet ederse nedenini so run. Eer bunun sorumluluunun tmyle ona ait oldu unu hissediyorsanz daha derinlemesine bakn. Belki onun iindeki ihanet tohumunu siz sulamsnzdr. Bel ki onu geri ekilmeye tevik edecek bir ekilde yaamsnzdr. Hepimiz ortak-sorumluyuzdur ve sulama tav r iine girerseniz sadece durum daha da ktleir. Eer onun iindeki sadakat tohumunu nasl sulayaca nz bilirseniz bu tohum yeniden iek aar. Acnzn do asna derinlemesine bakn, bylece bu ilikiyi eski ha line getirmek iin ne yapacanz ve ne yapmayacan z anlarsnz. Dikkatinizi, konsantrasyonunuzu ve igrnz uygulayn ki sizi ve onu neyin beslediini anlayasnz. lk Yce Gerei, acy tehis etmeyi; kinci Y ce Gerei, acnn kaynaklarn grmeyi; nc ve
270

Drdnc Yce Gerekleri, acnz dntrmenin yolla rn bulmay ve huzuru gerekletirmeyi uygulayn. Drt Yce Gerek ve Sekiz Katl Yce Yol kuram deil dir. Bunlar edimde bulunma yollardr. Hayatmzn anlamn arayarak uygulama yapmaya balarz. n, para ya da duyusal zevkler peinde ko mak istemediimizi biliriz, bu nedenle dikkatli yaama sanatn reniriz. Zamanla bir anlay ve efkat geliti ririz ve bunlarn kendi acmz ve bakalarnn aclarn dindirmek iin kullanabileceimiz enerjiler olduunu kefederiz. Bu zaten hayatmza bir anlam verir. z(1) kapsayan Be Unsura derinlemesine bakarak uygulama yapmay srdrr ve iimizdeki ve hereyin iindeki doumsuzluk ve lmszlk gereiyle temas ederiz. Bu temas bize en byk rahatlamay salar. Tm korkularmz uzaklatrr, bize gerek zgrlk sunar ve yaantmza gerek bir anlam kazandrr. Oturup sessizce nefes alp verebileceimiz ve derinle mesine bakp dinleyebileceimiz yerlere ihtiyacmz var dr. Evde zorluklarla karlatmz zaman snabile ceimiz byle bir odaya gereksinim duyarz. Tek bam za veya bakalaryla birlikte yry meditasyonu ya pabileceimiz parklara ve baka huzur verici yerlere de ihtiyacmz vardr. Eitimciler, mimarlar, sanatlar, milletvekilleri, iadamlar -hepimiz huzur, uyum, sevin ve derinlemesine bakma uygulamas yapabileceimiz yerler yaratmak iin bir araya gelmeliyiz. Okullarmzda o kadar ok iddet var ki. Ana babala rn, retmen ve rencilerin bu iddeti dntrmek iin hep beraber almas gerekir. Okullar sadece tek nik olarak nedeni-nasl aktarma yerleri deildir. Okul lar ayn zamanda mutlu, sevgi dolu ve anlayl olmann
(1) Bkz. 23. Blm.

renildii, retmenlerin kendi igrleri ve mutluluk laryla rencilerini besledikleri yerler olmaldr. Hasta nelerde aile yelerinin, salk grevlilerinin, hastalarn ve dierlerinin oturup nefes altrmas yapabilecei ve kendilerini sakinletirebilecekleri yerlere de ihtiyacmz var. Sorumlu insanlarn yerel sorunlara derinlemesine bakabildikleri belediyelere de ihtiyacmz var. Meclisin gerek sorunlarmzla hakikaten ilgilenilen bir yer ol masna ihtiyacmz var. Eer bir eitimci, bir ana baba, bir retmen, bir mimar, bir salk grevlisi, bir politi kac ya da bir yazarsanz, ltfen ortak uyanmz iin ihtiya duyduumuz bu tr kurumlan yaratmamza yardm edin. Milletvekillerimizin nasl sakinleip iyi iletiim ku racaklarn renmeleri gerek. Nasl dinleyeceklerini, nasl derinlemesine bakacaklarn ve nasl sevgi dolu konuabileceklerini bilmeleri gerek. Eer kendi aileleri ni mutlu klma kapasitesi olmayan mutsuz insanlar se ersek, onlarn bizim ehrimizi ya da ulusumuzu mutlu klmalarn nasl bekleyebiliriz? Birisine srf gzel oldu u ya da ho bir sesi olduu iin oy vermeyin. ehrimi zin, ulusumuzun ve kendi hayatmzn kaderini bu in sanlara emanet ediyoruz. Sorumlu bir ekilde edimde bulunmalyz. Derinlemesine bakan, derinlemesine pay laan ve gerek uyumun saland topluluklar yarat maya ihtiyacmz var. Hep birlikte en iyi kararlar vere bilmeye ihtiyacmz var. imizde ve dmzda huzura ihtiyacmz var. Budann yrei hepimizin iindedir. Dikkatli oldu umuz zaman Buda oradadr. zld zaman yapt eyi brakp dikkatle nefes alan ve ana babasna, im deki Buda ile temastaym diyen drt yanda bir olan tanyorum. Dikkatli soluma, dikkatli yrme, hereyi dikkatli yapma araclyla her gn onlar sulayarak ii mizdeki salkl tohumlara iyi bakmalyz. imizdeki

Buda ile temas etmeye ihtiyacmz var. Kendi yreimi ze girmeye ihtiyacmz var, ki bu da Budann yreine girmek demektir. Budann yreine girmek kendimiz iin, acmz iin, sevinlerimiz iin ve daha pek oklar iin hazr olmaktr. Budann yreine girmek doumsuzluk ve lmszlk dnyasyla, su ve dalgann ayn olduu dnya ile temasta olmak demektir. Uygulamaya baladmz zaman, kendimizle birlik te acmz ve alkanlk enerjilerimizi de tarz; bunlar sadece yirmi, otuz yllk alkanlklar deil, tm atalar mzn da alkanlk enerjileridir. Dikkatli yaama uygu lamas yoluyla yeni alkanlklar reniriz. Yrrken yrdmz biliriz. Dururken durduumuzu biliriz. Bu ekilde uygulama yaparak, eski alkanlklarmz yava yava kaybeder ve derinlemesine ve mutlu bir e kilde imdiki anda bulunma alkanln gelitiririz. imizdeki dikkatle, dntmz ispatlayan bir g lmsemeyle glmseyebiliriz. Budann yreine mkemmel bir ekilde bir arada oluumuzla temas edildi. Ltfen bir birey, bir aile, bir ehir, bir ulus ve dnya apnda bir topluluk olarak uy gulama yapn. Ltfen evrenizdeki herkesin mutluluu na ihtimam gsterin. Nefes alp vermenizden, glmse menizden, yaptnz hereyin stne dikkat n yanstmanzdan zevk aln. Ltfen derinlemesine bakma ve derinlemesine temas etme araclyla znzde d nme uygulamas yapn. Budann dnm ve iyile me stne retileri ok derindir. Bunlar kuramsal de ildir. Her gn uygulanabilirler. Ltfen bunlar uygula yn ve gerekletirin. Bunu yapabileceinizden eminim.

4. Ksm

Vaazlar

Dharma arkn Dndrme stne Vaaz


Dhamma Cakka Pavattana Sutta
yle duydum. Bir zamanlar Buda Varanasi yaknla rnda sipatanadaki Geyik Parknda bulunuyordu. Bu da be keiten oluan gruba hitap ederek yle dedi, Bhikkhular, bir keiin kanmas gereken iki arlk vardr. Nedir bunlar? lki duyusal arzuya dknlk ve bu duyusal arzu nun verdii zevktir. Bylesi bir dknlk deersizdir, bayadr, dnyevidir, alakadr ve yararszdr. kinci si kat ilekelie dknlktr. Bylesi bir dknlk ac vericidir, bayadr ve yararszdr. Bu iki arlktan hi birini izlemeyerek Tathagata grme ve anlay do uran Orta Yolu kavrad. Bu grme ve anlay huzur, bilgi, tam uyan ve nirvanann esasdr. Tathagatann grme ve anlay dourduunu kavra d bu Orta Yol nedir, bhikkhular? Bu Doru Gr, Doru Dnme, Doru Konuma, Doru Edim, Doru Geim Arac, Doru Gayret, Doru Dikkat ve Doru Konsantrasyondan oluan Sekiz Katl Yce Yoldur. Bu, bhikkhular, Tathagatann bu grme ve anlay huzurun, bilginin, tam uyann ve nirvanann esasnda olduu zaman, grme ve anlay dourdu unu kavrad Orta Yoldur.

te, bhikkhular, strabn Yce Gerei. Doum s traptr. Yallk straptr. Hastalk straptr. lm s traptr. znt, keder, zihinsel ac ve sknt straptr. Sevdiklerinizden ayrlmak straptr. zlediiniz eye sahip olmamak straptr. Baka bir deyile, Be Unsu ra sanki bir z oluturuyormu gibi tutunmak straptr. te, bhikkhular, acnn nedeninin Yce Gerei. Bu yeniden doma arzusudur, yeniden domaktan zevk al maktr, unda bunda bulunan zevklere balanmaktr. Duyusal zevkler, olmak ve artk olmamak iin duyulan iddetli arzular vardr. te, bhikkhular, acya son vermenin Yce Gerei. Bu iddetli arzuyu hi iz brakmadan sona erdirme ve silmedir. Bu vazgeme, brakverme, kurtulma ve id detli arzuyu yoketmedir. te, bhikkhular, straba son vermeye gtren Yolun Yce Gerei. Bu Doru Gr, Doru Dnme, Doru Konuma, Doru Edim, Doru Geim Arac, Doru Gay ret, Doru Dikkat ve Doru Konsantrasyondan oluan Sekiz Katl Yce Yoldur. Keiler, ben acnn Yce Gereini kavradm za man, iimde daha nce hi duymam olduum eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi. Acnn Yce Gereinin anlaldn kavradm za man, iimde daha nce hi duymam olduum eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi. Acnn nedenlerinin Yce Gereini kavradm za man, iimde daha nce hi duymam olduum eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi. Acnn nedenlerinin terkedilmesi- gerektiini kavra dm zaman, iimde daha nce hi duymam-olduum eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi.

Acnn nedenlerinin terkedildiini kavradn za man, iimde daha nce hi duymam olduum eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi. Acnn son vermenin Yce Gereini kavradm za man, iimde daha nce hi duymam olduum eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi. Acya son vermenin deneyimlenmesi gerektiini kav radm zaman, iimde daha nce hi duymam oldu um eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi. Istraba son vermenin deneyimlendiini kavradm zaman, iimde daha nce hi duymam olduum eyle re dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k yksel di. Acya son vermeye gtren Yolun Yce Gereini kavradm zaman, iimde daha nce hi duymam ol duum eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi. Istraba son vermeye gtren Yolun uygulanmas ge rektiini kavradm zaman, iimde daha nce hi duy mam olduum eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi. Istraba son vermeye gtren Yolun uygulandn kavradm zaman, iimde daha nce hi duymam ol duum eylere dair bir gr, anlay, igr, bilgelik ve k ykseldi. Drt Yce Gerek igrs ve anlay, olduklar gibi, aamalar ve oniki safhalar halinde kavranmad srece, tanrlar, maralar, brahmalar, mnzevileri, brahmanlar ve insanlaryla bu dnyada birinin en yksek uyan gerekletirmi olduunu syleyemem. Keiler, Drt Yce Gerek igrs ve anlay, ol duklar gibi, aamalar ve oniki safhalar halinde

kavrand zaman, tanrlar, maralar, brahmalar, mnzevileri, brahmanlar ve insanlaryla bu dnyada birinin en yksek uyan gerekletirmi olduunu, g r ve anlayn doduunu, zihnimin zgrlnn sarslmaz olduunu, bunun benim son douum olduu nu, daha fazla olu olmadn syleyebilirim. Buda konuurken be kei yreklerinde otular. Drt Yce Gerei duyunca, kei Kondannann iinde balanmadan retilerin anlamn gren saf gz yksel di. O doma doas olan hereyin sona erme doas da olduunu kavrad. Dharma ark Aydnlanm kii tarafndan byle dndrld zaman Yeryz tanrlar yle ilan etti ler, Varanasi yaknlarndaki sipatanadaki Geyik Parknda en yksek Dharma ark harekete geirildi. Bu ark mnzeviler, brahmanlar, tanrlar, maralar, brah malar veya herhangi bir dnyadaki herhangi biri tara fndan geri evrilemez. Drt kral Yeryz tanrlarnn bu ilann duyunca, yle ilan ettiler, Varanasi yaknlarndaki sipatanada ki Geyik Parknda en yksek Dharma ark harekete geirildi. Bu ark mnzeviler, brahmanlar, tanrlar, maralar, brahmalar veya herhangi bir dnyadaki her hangi biri tarafndan geri evrilemez. Otuz nc Cennetin tanrlar, ller Aleminin tanrlar, Tushita tanrlar, yaradltan haz alan tanr lar, bakalarn kontrol etme araclyla kudret sahibi olan tanrlar, ve Brahmann eliindeki tanrlar drt kraln ilann duyunca, yle ilan ettiler, Varanasi ya knlarndaki sipatanadaki Geyik Parknda en yksek Dharma ark harekete geirildi. Bu ark mnzeviler, brahmanlar, tanrlar, maralar, brahmalar veya her hangi bir dnyadaki herhangi biri tarafndan geri evri lemez.
280

O saatte, o dakikada, o anda bu ilan Brahma dnya sna ulat ve On Bin Dnya Sistemi tekrar ve tekrar sarsld. Tm tanrlarn ihtiamn bastran snrsz bir ihtiam grld tm dnyada. Aydnlanm olan ilham alarak yle konutu: Kon danna gerekten anlad. Kondanna gerekten anlad. Bylece Kondanna Anlayan Kii ismini ald. Samyutta Nikaya V, 420

Byk Krk stne Vaaz


Mahacattarisaka Sutta
yle duydum. Bir zamanlar Aydnlanm olan Savatthi yaknlarndaki Jeta Korosundaki Anathapindika Parknda bulunuyordu. Muhterem bhikkhulara hitap ederek yle dedi, Ey bhikkhular. Ey retmen, diye yantlad bhikkhular saygyla. Buda dedi ki, Bhikkhular, size Yce Doru Kon santrasyonu, nedenlerini ve ona elik eden unsurlar reteceim. Ltfen dikkatle dinleyin ve ben konuurken tm dikkatinizi verin. Evet, sizi btn dikkatimizle dinleyeceiz. diye ya ntlad bhikkhular saygyla. Buda yle konutu, Doru Konsantrasyonu dona tan nedenler ve ona elik eden unsurlar nelerdir? Bun lar Doru Gr, Doru Dnme, Doru Konuma, Doru Edim, Doru Geim Arac, Doru Gayret ve Do ru Dikkattir. Zihnin tek-odakllna bu yedi unsur elik ettii zaman buna nedenleri ve elik eden unsurlaryla donatlm Yce Doru Konsantrasyon denir. Bu rnekte ilk Doru Gr gelir. Doru Gr neden ilk srada geliyor? Yanl gr olduu ve kii bunun yanl gr olduunu bildii zaman bu zaten Doru G rtr. Doru Gr olduu ve kii bunun Doru Gr

olduunu bildii zaman da bu Doru Grtr. Yanl gr nedir? Bu sadaka vermenin veya ayinlerde sunu lar sunmann bir anlam olmad grdr. Salkl ve salksz edimlerin meyvalarnn olgunlamad g rdr. Ne bu dnyann ne de teki dnyann varol mad grdr. Ana babalardan hi bir doum olma d ve hi bir varln kendiliinden domad gr dr. Hi bir keiin veya brahmann Yolu mkemmelletirmedii, doru ynde gitmedii, zel anlaylar ka zanmad ya da bu dnya ve teki dnya anlaymz aydnlatamad grdr. Doru Gr nedir, bhikkhular? ki tr Doru Gr vardr. Btn szntlarn durdurulmad Doru Gr vardr. Bu fazilet dourur, fakat yine de ballk getirir. Sonra szntlarn durdurulduu, yce olan Doru Gr vardr. Bu Yolun bir unsurudur ve dnyevi olann s tndedir. Tm szntlarn durdurulmad Doru Gr nedir? Bu sadaka vermekte ve ayinlerde sunu sunmak ta bir anlam olduu grdr. Salkl ve salksz edimlerin meyvasnn olgunlat grdr. Bu dn yann ve teki dnyann varolduu grdr. Ana ba balardan doulduu ve kendiliinden doan varlklar olduu grdr. Keilerin ve brahmanlarn Yolu mkemmelletirdii, doru ynde gittikleri, zel anla ylar kazandklar ve bu dnya ve teki dnya anlay mz aydnlatabildikleri grdr. Szntlarn durdurulduu Doru Gr nedir? Bu anlaytr, Be Kuvvetten biri olarak anlaytr, Be Gten biri olarak anlaytr, zihni yce olan, zihninde hibir sznt olmayan, Yce Yolla donatlm olan ve Yce Yolu uygulayan bir insandaki fenomenlerin ince lenmesi diye adlandrlan aydnlanma unsuru olarak anlaytr. Bu yce olan, sznts olmayan, dnyevi ola nn stnde olan ve Yolun bir kolu olan Doru Gr tr.

Yanl gr terketme abas gsteren ve Doru G r benimseyen kii Doru Gayret iindedir. Dikkat araclyla yanl gr brakp Doru Gr benim seyen kii Doru Dikkate sahiptir. Bu fenomen Do ru Grn etrafnda dner. Bunlar Doru Gr, Do ru Gayret ve Doru Dikkattir. Bu rnekte Doru Gr ilk srada gelir. Doru G r neden ilk srada gelir? Yanl dnme olduu ve ki i bunun yanl dnme olduunu bildii zaman bu za ten Doru Grtr. Doru dnme olduu ve kii bu nun doru dnme olduunu bildii zaman bu da Do ru Grtr. Yanl dnme nedir? Bu arzuya, nefre te ve zarar vermeye yol aan dnmedir. Doru Dnme nedir? Bhikkhular, iki tr Doru Dnme vardr. Tm szntlarn durdurulmad Do ru Dnme vardr. Bu fazilet dourur, fakat yine de balla gtrr. Sonra szntlarn durdurulduu yce olan Doru Dnme vardr. Bu dnyevi olann stn dedir ve Yolun bir unsurudur. Tm szntlarn durdu rulmad Doru Dnme nedir? Bu arzudan, nefret ten ve zarar vermeden vazgemeye gtren dnme dir. Bu tm szntlarn durdurulmad, fazilet dou ran, fakat yine de balla gtren Dora Dnmedir. Yce olan, szntlarn durdurulduu, dnyevi olann stnde ve Yolun bir unsuru olan Doru Dnme ne dir? Bu zihni yce olan, zihninde hibir sznt olmayan, Yce Yolla donatlm olan ve Yce Yolu uygulayan bir insandaki mantkl muhakeme, balang dncesi, dnme, zihnin tatbiki, zihni alama ve konumann biimlenmesidir. Byce olan, szntsz, dnyevi olann stnde ve Yolun bir unsuru olan Doru Dnmedir. Yanl dnmeyi terketmek iin bir aba gsteren ve Doru Dnmeyi benimseyen kii Doru Gayret iindedir. O dikkat araclyla yanl dnmeyi terke-

der ve Doru Dnmeyi benimseyerek Doru Dikkate sahip olur. Bu fenomen Doru Dnme etrafnda dner. Bunlar Doru Gr, Doru Gayret ve Doru Dikkattir. Bu rnekte Doru Gr ilk srada gelir. Doru G r neden ilk srada gelir? Yanl konuma olduu ve ki i bunun yanl konuma olduunu bildii zaman, bu zaten Doru Grtr. Doru konuma olduu ve kii bunun doru konuma olduunu bildii zaman, bu da Doru Grtr. Yanl konuma nedir? Bu yalan sy leme, iftira etme, kaba szler ve bo konumadr. Doru Konuma nedir? Bhikkhular, iki tr Doru Konuma vardr. Btn szntlarn kesilmedii Doru Konuma vardr. Bir de szntlarn kesildii yce Do ru Konuma vardr. Tm szntlarn kesilmedii Doru Konuma nedir? Bu yalandan, iftiradan, kaba szler den ve bo konumadan saknmaktr. Szntlarn kesildii Doru Konuma nedir? Bu zih ni yce olan, zihninde hibir sznt olmayan, Yce Yolla donatlm olan ve Yce Yolu uygulayan bir in sandaki drt yanl konuma trnden saknma, ekil me, direnme ve kendine hakim olmadr. Bu rnekte, Doru Gr ilk srada gelir. Doru G r neden ilk srada gelir? Yanl edim olduu ve kii bunun yanl edim olduunu bildii zaman bu zaten Doru Grtr. Doru edim olduu ve kii bunun do ru edim olduunu bildii zaman bu da Doru Grtr. Yanl edim nedir? Bu yaam ykmaktr, verilmeyeni almak ve cinsel ahlakszlktr. Doru Edim nedir? Bhikkhular, iki tr Doru Edim vardr. Tm szntlarn kesilmedii Doru Edim vardr. Bir de tm szntlarn kesildii yce Doru Edim var dr. Tm szntlarn kesilmedii Doru Edim nedir? Bu

yaam ykmaktan, verilmeyeni almaktan ve cinsel ah lakszlktan saknmaktr. Szntlarn kesildii Doru Edim nedir? Bu zihni y ce olan, zihninde hibir sznt olmayan, Yce Yolla do natlm olan ve Yce Yolu uygulayan bir insanda bu yanl bedensel edimden saknma, ekilme, direnme ve kendine hakim olmaktr. Yanl Edimden vazgemek ve Doru Edimi benimse mek iin aba gsteren kii Doru Gayret iindedir. Dikkat araclyla yanl edimi brakp Doru Edimi benimseyen Doru Dikkate sahiptir. Bu fenomen Doru Edim etrafnda dner. Bunlar Doru Gr, Do ru Gayret ve Doru Dikkattir. Bu rnekte, Doru Gr ilk srada gelir. Doru G r neden ilk srada gelir? Yanl geim arac olduu ve kii bunun yanl geim arac olduunu bildii zaman, bu zaten Doru Grtr. Doru geim arac olduu ve kii bunun doru geim arac olduunu bildii zaman, bu da Doru Grtr. Yanl geim arac nedir? Bu ri yakar ve belirsiz konumak, fal bakmak, dolandrclk ve agzllk ve kardan kar salamay istemektir. Doru Geim Arac nedir? Bhikkhular, iki tr Doru Geim Arac vardr. Tm szntlarn kesilmedii Doru Geim Arac. Bir de szntlarn kesildii yce Doru Ge im Arac. Tm szntlarn kesilmedii Doru Geim Arac nedir? Bu yce mritin yanl geim aracn bra kp Doru Geim Aracyla geinmesidir. Szntlarn kesildii Doru Geim Arac nedir? Bu zihni yce olan, zihninde hibir sznt olmayan, Yce Yolla donatlm olan ve Yce Yolu uygulayan bir in sanda yanl geim aracndan saknmak, ekinmek, di renmek ve kendine hakim olmaktr. Yanl geim aracn brakp Doru Geim Aracn be nimsemek iin aba gsteren kii doru Gayret iinde

dir. Dikkat yoluyla yanl geim aracn brakp Doru Geim Aracn benimseyen Doru Dikkate sahiptir. Bu fenomen Doru Geim Aracnn etrafnda dner. Bunlar Doru Gr, Doru Gayret ve Doru Dikkattir. Bu rnekte, Doru Gr ilk srada gelir. Doru G r neden ilk srada gelir? Doru Dnme Doru Gr e sahip olan kiide ortaya kar. Doru Konuma Do ru Dnmeye sahip olan kiide ortaya kar. Doru Edim Doru Konumaya sahip olan kiide ortaya kar. Doru Geim Arac Doru Edime sahip kiide ortaya kar. Doru Gayret Doru Geim Aracna sahip kiide or taya kar. Doru Dikkat Doru Gayrete sahip kiide or taya kar. Doru Konsantrasyon Doru Dikkate sahip kiide ortaya kar. Doru Anlay Doru Konsantras yona sahip kiide ortaya kar. Ve Doru zgrleme Doru Anlaya sahip kiide ortaya kar. Bu nedenle, bhikkhular, uygulamacnn alma yolunun sekiz fak tr vardr ve bir arhat olan uygulamacnn yolunun on faktr vardr. Bu rnekte, Doru Gr ilk srada gelir. Doru G r neden ilk srada gelir? Yanl Gr Doru Gre sahip birinde alr. Yanl gre bal olarak ortaya kan tm dier salksz, yanl durumlar da alr. Do ru Gre bal olan tm dier salkl durumlar uygu lanr. Yanl Dnme Doru Dnmeye v.s. sahip birin de alr. Yanl Konuma Doru Konumaya v.s. sahip birin de alr. Yanl Edim Doru Edime v.s. sahip birinde alr. Yanl Geim Arac Doru Geim Aracna v.s. sahip birinde alr. Yanl Gayret Doru Gayrete v.s. sahip birinde alr.

Yanl Dikkat Doru Dikkate v.s. sahip birinde alr. Yanl Konsantrasyon Doru Konsantrasyona v.s. sa hip birinde alr. Yanl Anlay Doru Anlaya v.s. sahip birinde a lr. Yanl zgrleme Doru zgrlemeye v.s. sahip birinde alr. Bu nedenle, bhikkhular, salkl olan destekleyen yirmi faktr ve salksz olan destekleyen yirmi faktr vardr. Byk Krk stne bu Dharma retisi hareke te geirilmitir ve hi bir kei, brahman, tanr, Mara, Brahma veya dnyadaki herhangi biri tarafndan geri evrilemez. Majjhima Nikaya 117.

Doru Gr stne Vaaz


Sammaditthi Sutta
yle duydum. Bir zamanlar Buda Savatthi yaknla rndaki Jeta Korusundaki Anathapindika Parknda bu lunuyordu. Muhterem Sariputta bhikkhulara hitap etti. Arkadamz, diye yantlad bhikkhular saygyla. Muhterem Sariputta yle dedi, Yce bir mrit Do ru Gr nasl uygular? Nasl Dharmaya sarslmaz bir gven duyabilir? Gerek Dharmaya nasl ulaabilir? Arkadamz Sariputta, huzurunuza gelmek iin uzun yol katettik ve bu szlerin anlamn renmekten mutluyuz. Ltfen syleminizi aklayn ve retinizi duyduktan sonra bunlar zihnimizde tutacaz. Ltfen dinleyin arkadalar, ve sylediklerime tm dikkatinizi verin. Arkadalar, Yce bir mrit salkl olan ve salkl olann kkleri kadar salksz olan ve salksz olann kklerini de anlad zaman, bu mrit Doru Gre sahip olur. Ona Dharmaya sarslmaz bir inan duymas balanr ve gerek Dharmaya ular. Arkadalar, yaam ykmak, verilmeyeni almak ve cin sel ahlakszlk salkszdr. Yalan, iftira, kaba szler ve bo konuma salkszdr. Agzllk, kt niyet ve yanl grler salkszdr. Salksz olann kkleri hrs, nefret ve aldantr.
291

Yaam ykmaktan, verilmeyeni almaktan ve cinsel ahlakszlktan kanmak; yalandan, iftiradan, kaba sz lerden ve bo konumadan kanmak; agzl olmamak, kt niyet beslememek ve Doru Gr uygulamak salkldr. Salkl olann kkleri hrs, nefret ve aldan n olmamasdr. Bir mrit salksz olan ve kklerini, salkl olan ve kklerini anlad zaman hrs eilimini tmyle d ntrr, nefret eilimini uzaklatrr ve ben gr eilimine son verir. O aldan dntrr, anlay or taya kartr ve hemen imdi bu yaamda straba bir son verir. yi sylediniz, arkadamz, dedi bhikkhular keyif le ve yle sordular, Bir mridin Doru Gr uygula mas hakknda baka bir reti de var m? Arkadalar, yce bir mrit beslemeyi, beslenmenin oluumunu, beslenmenin kesilmesini ve beslenmenin kesilmesine gtren Yolu anlad zaman, bu mrit Doru Gr uygular. Arkadalar, zaten olan ve yeni bir varolu arayan varlklar destekleyen drt tr bes lenme vardr. Bunlar yenilebilir yiyecekler, duyusal iz lenimler besini, niyet besini ve bilin besinidir. Hrsn olduu yerde beslenme vardr ve hrs sona erdii zaman beslenme sona erer. Beslenmenin kesilmesine gtren Yol Sekiz Katl Yce Yoldur. Bir mrit bunu anlad zaman bu eilimleri tmyle dntrr. Yine Doru Gr stne baka bir reti de udur; yce bir mrit strab, strabn olumasn, strabn kesilmesini ve strabn kesilmesine gtren Yolu anla d zaman Doru Gre sahip olur. Doum, yallk, hastalk, lm, keder, feryat, ac, honutsuzluk strap tr. stediinize sahip olmamak straptr. Ksacas, be skandhaya tutunmak straptr. Istrabn yaratlmas, orda burda bulunan zevklere balanma ve bunlardan

zevk almayla balantl olan yeniden doma aldr. Bu arzu alemine, olu alemine ve olmama alemine kar duyulan alktr. Istrab kesme arzunun kaybolmas, dncelerin sona ermesi, arzunun nesnesini terketme, brakverme, ondan kurtulma ve onu reddetmedir. Ist rabn kesilmesine gtren yol Sekiz Katl Yce Yoldur. Doru Gr stne bir baka reti yce bir mri din yallk ve lm, yallk ve lmn olumasn, yallk ve lmn sonlanmasn ve yallk ve lmn sonlanmasna gtren Yolu anlad zaman onun Doru Gre sahip olduudur. Yallk pek ok canllar dn yasnda olmann verdii dknlktr. Yallk krk dileri, kr salar, krk yzleri, yaam gcnn azal masn ve duyu organlarnn zayflamasn kapsar. lm canllarn pek ok canllar dnyasndan geip git mesi, dier varolulara gemeleri, rmeleri, yok olma lar, zamanlarnn dolmas, skandhalarn ayrmas ve bedenin uzanmasdr. Doumun olduu yerde yallk ve lm vardr. Doumun sona ermesi yallk ve lmn sona ermesidir. Yallk ve lmn sona ermesine gt ren yol Sekiz Katl Yce Yoldur. Doru Gr stne bir baka reti yce bir mri din doumu, doumun olumasn... anlad zaman Doru Gre sahip olduudur. Doum varlklarn e itli canllar dnyasnda ortaya kmas, belirmesi, ye niden dou, skandhalarn tezahr etmesi ve duyu or ganlarnn ve duyu nesnelerinin kazanlmasdr. Olu un olduu yerde doum vardr. Oluun kesilmesi dou mun kesilmesidir. Doumun kesilmesine gtren yol Sekiz Katl Yce Yoldur. Doru Gr stne bir baka reti yce bir mri din oluu.. anlad zaman Doru Gre sahip olduu dur. olu vardr: arzu dnyasnda olu, ince madde dnyasnda olu ve maddi olmayan dnyada olutur.

Olu balln olduu yerde vardr ve balln kesildi i yerde kesilir... Bir baka reti de bir mridin ball... anlad zaman Doru Gre sahip olduudur. Drt tr ballk vardr: duyusal arzulara, grlere, kurallara ve ritellere ballk ve ayr bir ze duyulan inan. Aln oldu u yerde ballk vardr. Aln kesildii yerde ballk kesilir ve Sekiz Katl Yce Yol... Doru Gr stne bir baka reti de bir mridin al... anlad zaman Doru Gre sahip olduudur. Alt alk snf vardr: biimlere, seslere, kokulara, tat lara, temasa ve zihnin nesnelerine duyulan alk. Duy gularn olduu yerde alk vardr ve duygularn kesildi i yerde alk kesilir.... Doru Gr stne bir baka reti de bir mrit duygular... anlad zaman Doru Gre sahip olduu dur. Alt duygu snf vardr: gz temasndan, kulak te masndan, burun temasndan, dil temasndan, beden te masndan ve zihin temasndan doan duygular. Tema sn olduu yerde duygu vardr ve temasn kesildii yer de... Doru Gr stne bir baka reti de bir mrit te mas... anlad zaman Doru Gre sahip olduudur. Alt temas snf vardr: gz temas, kulak temas... Alt duyu organn ve nesnesinin olduu yerde temas vardr ve ... Doru Gr stne bir baka reti de bir mrit al t duyu kapsn... anlad zaman Doru Gre sahip olduudur. Alt duyu kaps gz kaps, kulak kap s... Alt duyu kaps zihin/bedenin olduu yerde vardr ve.... Doru Gr stne bir baka reti de bir mrit zi hin/bedeni... anlad zaman Doru Gre sahip oldu udur. Zihin unsuru duygular, alglar, irade, temas ve

zihinsel dikkatten oluur. Beden unsuru Drt Byk Unsur ve bu Drt Byk Unsurun sonucu olan biimden oluur. Bilincin olduu yerde zihin/beden vardr ve... Doru Gr stne bir baka reti de bir mrit bi linci... anlad zaman Doru Gre sahip olduudur. Alt bilin snf vardr: gz bilinci, kulak bilinci... Dr tlerin olduu yerde bilin vardr... Doru Gr stne bir baka reti de bir mrit drtleri... anlad zaman Doru Gre sahip olduu dur. tr drt vardr: beden drtleri, konuma dr tleri ve zihin drtleri. Cehaletin olduu yerde drt vardr... Doru Gr stne bir baka reti de bir mrit ce haleti... anlad zaman Doru Gre sahip olduudur. Cehalet strab, strabn olumasn, strabn kesilme sini* ve strabn kesilmesine gtren yolu tanyamama dr. Szntlarn olduu yerde cehalet vardr.... Doru Gr stne bir baka reti de bir mrit s zntlar... anlad zaman Doru Gre sahip olduu dur. sznt vardr: duyusal arzu sznts, olu szn ts ve cehalet sznts. Cehaletin olduu yerde bu sznt vardr... Majjhima Nikaya 9