ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΣΥΜΒΟΛΑΙΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΣΥΝΟΨΗ
ΤΩΝ ΣΥΝΗΘΕΣΤΕΡΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ
ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ
ΤΩΝ ΑΡΜΟΔΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ
ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ
ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ
ΦΟΡΟΥ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ (Φ.Π.Α.)
ΚΩΔΙΚΑ ΒΙΒΛΙΩΝ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (Κ.Β.Σ.)
ΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ
ΤΕΛΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΦΟΡΟΛΟΓΙΩΝ
ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ
ΜΗΤΡΩΟΥ

ΜΑΪΟΣ 2009

ΑΘΗΝΑ

1

Το εγχειρίδιο αυτό εκδόθηκε σε 3.300 αντίτυπα με δαπάνες της Συντονιστικής Επιτροπής
Συμβολαιογραφικών Συλλόγων Ελλάδος.
Την έκδοσή του επιμελήθηκε η κ. Λένα Κοντογεώργου, Γενική Γραμματέας του Διοικητικού Συμβουλίου
του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείων Αθηνών-Πειραιώς-Αιγαίου και Δωδεκανήσου.

Αποτελεί εν μέρει την έντυπη αναπαραγωγή του «Εγχειριδίου των συνηθέστερων ερωτημάτων πολιτών
και των αντίστοιχων απαντήσεων των αρμοδίων υπηρεσιών του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών σε θέματα φορολογίας εισοδήματος και κεφαλαίου, Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.), Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων (Κ.Β.Σ.), είσπραξης δημοσίων εσόδων, τελών και ειδικών φορολογιών, φορολογικών ελέγχων και μητρώου
(Απρίλιος 2009)», το οποίο μπορείτε να αναζητήσετε στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών www.gsis.gr στη θεματική ενότητα «φορολογικός οδηγός/χρήσιμες πληροφορίες/φόρος εισοδήματος». Οι
αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών θα ενημερώνουν, τροποποιούν και συμπληρώνουν κάθε χρόνο, ανάλογα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις, την προαναφερθείσα θεματική ενότητα.

Στην παρούσα έκδοση, προς μεγαλύτερη διευκόλυνση, έχουν συμπεριληφθεί εγκύκλιοι και αποσπάσματα εγκυκλίων, που εκδόθηκαν κατά καιρούς από τις υπηρεσίες του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών για
τη διευκρίνιση ειδικών θεμάτων και την ομοιόμορφη και ορθή εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.

2

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΣΥΝΟΨΗ
ΤΩΝ ΣΥΝΗΘΕΣΤΕΡΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ
ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ
ΤΩΝ ΑΡΜΟΔΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ
ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ

σελ. 5

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

σελ. 14

ΦΟΡΟΥ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ (Φ.Π.Α.)

σελ. 58

ΚΩΔΙΚΑ ΒΙΒΛΙΩΝ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (Κ.Β.Σ.)

σελ. 70

ΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ

σελ. 78

ΤΕΛΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΦΟΡΟΛΟΓΙΩΝ

σελ. 83

ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ

σελ. 90

ΜΗΤΡΩΟΥ

σελ. 92

3

4

ΘΕΜΑΤΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ
1. Ποιά δικαιολογητικά πρέπει να υποβληθούν μαζί με τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος για τις
εκπιπτόμενες δαπάνες;

Με τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων συνυποβάλλονται κατά περίπτωση τα εξής
δικαιολογητικά από τα οποία αποδεικνύεται η πραγματοποίηση από το φορολογούμενο των δαπανών, τις οποίες
αυτός επικαλείται για έκπτωση από το εισόδημά του ή μείωση του φόρου που προκύπτει σ’ αυτό, για:
Δαπάνη Ενοικίου
Α. Αποδείξεις που έχουν εκδοθεί από τον εκμισθωτή ή το νόμιμο εκπρόσωπό του. Αντί των οικείων αποδείξεων
καταβολής ενοικίου, ο φορολογούμενος δικαιούται να υποβάλει υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986, από την
οποία να προκύπτει το ποσό του ενοικίου που καταβλήθηκε από αυτόν για κύρια κατοικία του ιδίου και της
οικογένειάς του, ως και τα στοιχεία των δικαιούχων στους οποίους το κατέβαλε και τον αριθμό του φορολογικού
μητρώου των εκμισθωτών. Ποσοστό 20% της δαπάνης ενοικίου, η οποία δεν μπορεί να υπερβεί τα 1.200 ευρώ,
μειώνει το συνολικό φόρο. Η μείωση αυτή αναγνωρίζεται μόνο όταν ο φορολογούμενος αναγράφει στις οικείες
ενδείξεις της ετήσιας δήλωσης φόρου εισοδήματος τον ΑΦΜ του εκμισθωτή. Αν πρόκειται για εκμισθωτές που
δεν κατοικούν ούτε διαμένουν στην Ελλάδα, μπορεί να αναγράφεται ο ΑΦΜ του πληρεξουσίου ή του νόμιμου
εκπροσώπου τους. Για τους ανήλικους εκμισθωτές, που δεν έχουν ΑΦΜ, αναγράφεται ο ΑΦΜ του προσώπου
που έχει την επιμέλεια του ανηλίκου.
Β. Για την απόδειξη της δαπάνης που καταβλήθηκε για ενοίκιο κύριας κατοικίας από το φορολογούμενο εφόσον
η ηλικία του είναι μέχρι 40 ετών, σε περίπτωση εγκατάστασης από το έτος 2005 και μετά στην περιφέρεια, είτε ο
φορολογούμενος προέρχεται από τον τόπο στον οποίο εγκαθίσταται, είτε μετακινείται από τους νομούς Αττικής
ή Θεσσαλονίκης ή από άλλο τόπο της περιφέρειας, απαιτούνται εκτός των αποδείξεων κλπ. όπως αναφέρεται
παραπάνω φωτοαντίγραφο της ταυτότητας του φορολογουμένου που έχει υπογράψει το μισθωτήριο συμβόλαιο
και υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986 ότι από το έτος 2005 και μετά (ακριβής ημερομηνία) μετεγκαταστάθηκε
ο φορολογούμενος από το νομό Αττικής ή Θεσσαλονίκης στην επαρχία ή μετακινήθηκε από έναν τόπο της
επαρχίας σε άλλο.
Γ. Για την απόδειξη της δαπάνης ενοικίου στην περίπτωση μίσθωσης κύριας κατοικίας από υπάλληλο στον τόπο
όπου μετατέθηκε από το έτος 2005 και μετά, εφόσον εκμίσθωσε την ιδιόκτητη κατοικία του στον τόπο απ’ όπου
μετατέθηκε, υποβάλλονται:

α. Τα δικαιολογητικά της δαπάνης ενοικίου, όπως αναφέρονται παραπάνω.

β. Αντίγραφο της απόφασης μετάθεσης προκειμένου για δημόσιο υπάλληλο ή βεβαίωση του εργοδότη
ότι δόθηκε εντολή μετάθεσης προκειμένου για ιδιωτικό υπάλληλο.

γ. Υπεύθυνη δήλωση ότι μέχρι το χρόνο της μετάθεσης κατοικούσε στην ιδιόκτητη κατοικία του στον
τόπο απ’ όπου μετατέθηκε από το έτος 2005 και μετά, την οποία εκμίσθωσε μετά το χρόνο της μετάθεσης και ότι
απέκτησε εισόδημα από αυτή, μέσα στη χρήση 2008 και για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα.

Στις περιπτώσεις Β΄ & Γ΄ αναγνωρίζεται για έκπτωση από το συνολικό εισόδημα του φορολογουμένου
ποσό ενοικίου μέχρι 300 ευρώ μηνιαίως, δηλαδή μέχρι 3.600 ευρώ το έτος.

Όσοι παίρνουν στεγαστικό επίδομα, ανεξάρτητα από το ύψος τους, δεν δικαιούνται την έκπτωση αυτή.
Δαπάνη ασφαλίστρων ζωής και θανάτου

Για την απόδειξη της καταβολής του ποσού των ασφαλίστρων, με βάση τις οικείες ασφαλιστικές
συμβάσεις, απαιτείται απόδειξη είσπραξης του ποσού των ασφαλίστρων ή σχετική βεβαίωση, από τις οποίες
προκύπτει το είδος της ασφαλιστικής κάλυψης και το καθαρό καταβαλλόμενο ποσό των ασφαλίστρων, χωριστά
από τυχόν οποιαδήποτε άλλη σχετική επιβάρυνση του ασφαλισμένου. Επίσης, τα στοιχεία του συμβαλλομένου
και των ασφαλιζόμενων προσώπων, καθώς και τον αριθμό και την ημερομηνία της σχετικής σύμβασης.

Το ποσό της δαπάνης αυτής εκπίπτει από το συνολικό εισόδημα και το ποσό της έκπτωσης δεν μπορεί να
υπερβεί τα 1.200 ευρώ και για τους δύο συζύγους.
Δαπάνη διδάκτρων

Για την απόδειξη της καταβολής των διδάκτρων για ιδιαίτερα, κατ’ οίκον, μαθήματα και για φροντιστήρια
απαιτείται απόδειξη παροχής υπηρεσιών για το ποσό της αμοιβής, η οποία εκδίδεται σύμφωνα με τις διατάξεις
του Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων, όπως αυτές ισχύουν κάθε φορά. Ποσοστό 20% της δαπάνης αυτής, η οποία
δεν μπορεί να υπερβεί τα 1.200 ευρώ μειώνει το συνολικό φόρο.
5

Επιπλέον, για την απόδειξη καταβολής των δαπανών ασφαλίστρων ζωής ή θανάτου και διδάκτρων που
καταβάλλει ο διαζευγμένος γονέας για τα τέκνα του που δεν βαρύνουν αυτόν αλλά τον άλλο γονέα τους με τον
οποίο συγκατοικούν, απαιτείται και υπεύθυνη δήλωση ότι τα τέκνα είναι προστατευόμενα του άλλου γονέα με
βάση το άρθρο 7 του ΚΦΕ, καθώς και τα στοιχεία των τέκνων και του άλλου γονέα (ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο,
έτος γέννησης, διεύθυνση κατοικίας ΑΦΜ και ΔΟΥ).
Δαπάνη ασφαλιστικών εισφορών

Για την απόδειξη της καταβολής του ποσού των ασφαλιστικών εισφορών σε ταμεία ασφάλισης του
υποχρέου, απαιτείται η σχετική βεβαίωση ή απόδειξη του ασφαλιστικού φορέα από την οποία προκύπτει το ποσό
των ασφαλιστικών εισφορών που η καταβολή τους είναι υποχρεωτική από το νόμο, καθώς και το ποσό των
καταβαλλόμενων εισφορών στις περιπτώσεις προαιρετικής ασφάλισης σε ταμεία που έχουν συσταθεί με νόμο,
χωριστά από τυχόν άλλα ποσά για εκπρόθεσμη κτλ. καταβολή των εισφορών.

Το συνολικό ποσό της δαπάνης των εισφορών αυτών αφαιρείται από το συνολικό εισόδημα.
Δαπάνη ιατρικής και νοσοκομειακής περίθαλψης

Έξοδα για ιατρικές επισκέψεις και εξετάσεις

Διπλότυπη απόδειξη, η οποία εκδίδεται από τον ιατρό κατά την είσπραξη της αμοιβής σύμφωνα με τις
σχετικές διατάξεις του Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων, όπως αυτές ισχύουν κάθε φορά.

Έξοδα νοσηλείας

α. Προκειμένου για νοσήλια σε ιδιωτικές κλινικές:

αi. Διπλότυπη απόδειξη της κλινικής, από την οποία να προκύπτει το ποσό της δαπάνης, για τη νοσηλεία
του ασθενή. Για την έκδοση αυτής της απόδειξης εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις του Κώδικα Βιβλίων και
Στοιχείων, όπως αυτές ισχύουν κάθε φορά.

αii. Βεβαίωση του διευθυντή της κλινικής για το χρόνο νοσηλείας του ασθενή και το ποσό των εξόδων
αυτής, αναλυτικά κατά είδος εξόδου.

β. Προκειμένου για νοσήλια σε κρατικά και λοιπά νοσηλευτικά ιδρύματα:

βi. Διπλότυπη απόδειξη είσπραξης του νοσηλευτικού ιδρύματος, από την οποία να προκύπτει το ποσό της
δαπάνης, για τη νοσηλεία του ασθενή.

βii. Βεβαίωση του διευθυντή του νοσηλευτικού ιδρύματος για το χρόνο νοσηλείας του ασθενή και το
ποσό των εξόδων αυτής, αναλυτικά κατά είδος εξόδου.

Στις πιο πάνω υποπεριπτώσεις, όταν στην οικεία απόδειξη είσπραξης αναγράφεται ο χρόνος της
νοσηλείας και αναλυτικά τα έξοδά της κατά είδος εξόδου, δεν απαιτείται η πιο πάνω βεβαίωση του διευθυντή του
νοσηλευτικού ιδρύματος, νοσοκομείου ή κλινικής.

Έξοδα για την απασχόληση νοσοκόμου

α. Βεβαίωση του θεράποντα ιατρού, με την οποία να βεβαιώνεται το είδος της νόσου από την οποία
πάσχει ο ασθενής, η διάρκειά της, καθώς και η ανάγκη απασχόλησης νοσοκόμου, λόγω της σοβαρότητας της
νόσου.

β. Απόδειξη είσπραξης της αμοιβής από το πρόσωπο που πρόσφερε υπηρεσίες ως νοσοκόμος, στην
οποία πρέπει να αναφέρεται το ονοματεπώνυμό του, το όνομα του πατέρα του, ο αριθμός φορολογικού μητρώου
ή ταυτότητας, η διεύθυνση της κατοικίας του και η χρονική διάρκεια παροχής των υπηρεσιών του, νόμιμα
υπογεγραμμένη.

Έξοδα σε επιχειρήσεις περίθαλψης ηλικιωμένων και προσώπων που πάσχουν από κινητική αναπηρία, οι οποίες
εδρεύουν στην Ελλάδα

α. Διπλότυπη απόδειξη παροχής υπηρεσιών, η οποία εκδίδεται από την επιχείρηση που εισπράττει την
αμοιβή σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων, όπως αυτές ισχύουν κάθε φορά.

β. Βεβαίωση του διευθυντή ή του νόμιμου εκπροσώπου της επιχείρησης για τον ακριβή χρόνο της
περίθαλψης του προσώπου που κατέβαλε ή για το οποίο καταβλήθηκε η δαπάνη, καθώς και το ποσό αυτής κατά
κατηγορία δαπάνης.

Έξοδα αγοράς και τοποθέτησης οργάνων στο σώμα του ασθενή και αντικατάστασης μελών του σώματός του με
τεχνητά
6

Σε περίπτωση που η σχετική δαπάνη αποτελεί μέρος των εξόδων νοσοκομειακής περίθαλψης, απαιτούνται
τα δικαιολογητικά που προαναφέρθηκαν στην πιο πάνω περίπτωση. Σε περίπτωση που ο ίδιος ο ασθενής
προμηθεύεται τα όργανα ή τα τεχνητά μέλη από το ελεύθερο εμπόριο, απαιτείται απόδειξη λιανικής πώλησης. Η
απόδειξη αυτή, η οποία εκδίδεται σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων, πρέπει
να περιέχει, εκτός από τα στοιχεία που ορίζουν αυτές οι διατάξεις και το ονοματεπώνυμο του αγοραστή, καθώς
και το είδος του πωλούμενου πράγματος.

Σε περίπτωση αγοράς γυαλιών όρασης ή φακών επαφής ή ακουστικών βαρηκοΐας, εκτός από την απόδειξη
που προβλέπει ο ΚΒΣ, απαιτείται και βεβαίωση γιατρού, η οποία παραμένει στο φάκελο του φορολογουμένου
και ισχύει ως δικαιολογητικό αγοράς γυαλιών όρασης, φακών επαφής και ακουστικών βαρηκοΐας (για μια
πενταετία).
Ειδικές δαπάνες περίθαλψης ανάπηρων παιδιών

α. Διπλότυπη απόδειξη είσπραξης, η οποία εκδίδεται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Βιβλίων και
Στοιχείων, όπως αυτές ισχύουν κάθε φορά.

β. Βεβαίωση του διευθυντή της σχολής ή του θεραπευτηρίου από την οποία να προκύπτει ότι το τέκνο
του υπόχρεου πάσχει από ανίατο νόσημα ή είναι τυφλό ή κωφάλαλο ή έχει διανοητική καθυστέρηση, ο ακριβής
χρόνος της φοίτησης ή της περίθαλψης, γενικά, του ανάπηρου τέκνου, για το οποίο καταβλήθηκε η αμοιβή,
καθώς και το ποσό της, αναλυτικά, κατά κατηγορία δαπάνης.

γ. Στοιχεία, από τα οποία να αποδεικνύεται ότι τα τέκνα είναι άγαμα ή διαζευγμένα ή τελούν σε κατάσταση
χηρείας και ότι το ετήσιο φορολογούμενο και απαλλασσόμενο εισόδημά τους δεν υπερβαίνει το ποσό των 6.000
ευρώ.

Νοσήλια που καταβάλλονται στην αλλοδαπή

Προκειμένου για έξοδα ιατρικής και νοσοκομειακής περίθαλψης που καταβάλλονται στην αλλοδαπή
απαιτούνται οι σχετικές βεβαιώσεις των αλλοδαπών ιατρών ή νοσοκομείων, οι οποίες πρέπει να είναι θεωρημένες
από τον αρμόδιο Έλληνα πρόξενο και μεταφρασμένες νόμιμα. Αν δεν υπάρχει ελληνικό προξενείο, η θεώρηση
αυτών των αποδείξεων πρέπει να γίνεται από την τοπική αρχή του ξένου Κράτους, η οποία έχει τη σχετική
εξουσιοδότηση.

Ποσοστό 20% της δαπάνης αυτής αφαιρείται από το φόρο που προκύπτει στο συνολικό εισόδημα. Το
ποσό της μείωσης δεν μπορεί να υπερβεί τα 6.000 ευρώ και για κάθε σύζυγο.

Επιπλέον για την απόδειξη καταβολής των δαπανών ιατρικής και νοσοκομειακής περίθαλψης που
καταβάλλει ο διαζευγμένος γονέας για τα τέκνα του που δεν βαρύνουν αυτόν αλλά τον άλλο γονέα τους με το
οποίο συγκατοικούν, απαιτείται και υπεύθυνη δήλωση ότι τα τέκνα είναι προστατευόμενα του άλλου γονέα με
βάση το άρθρο 7 του ΚΦΕ, καθώς και τα στοιχεία των τέκνων και του άλλου γονέα (ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο,
έτος γέννησης, διεύθυνση κατοικίας, ΑΦΜ και ΔΟΥ).
Δαπάνη δωρεών

Για την απόδειξη της καταβολής του ποσού των δωρεών ή χορηγιών, απαιτούνται τα ακόλουθα, κατά
περίπτωση, δικαιολογητικά:

α. Προκειμένου για δωρεά ιατρικών μηχανημάτων και ασθενοφόρων αυτοκινήτων:

αi. Βεβαίωση του δωρεοδόχου ότι έγινε αποδεκτή η δωρεά.

αii. Αντίγραφο του πρωτοκόλλου παράδοσης-παραλαβής.

αiii. Σε περίπτωση αγοράς και άμεσης παράδοσης των δωρούμενων αντικειμένων, το νόμιμο στοιχείο
που προβλέπεται από τον ΚΒΣ, από το οποίο προκύπτει η αξία τους.

Σε περίπτωση που ο δωρητής κατείχε από πριν τα δωρηθέντα αντικείμενα, η αξία τους προσδιορίζεται
από τον προϊστάμενο της αρμόδιας ΔΟΥ.

β. Προκειμένου για χρηματικά ποσά:

βi. Διπλότυπη απόδειξη ή γραμμάτιο είσπραξης του ποσού της δωρεάς ή χορηγίας, η οποία εκδίδεται
από το νόμιμο εκπρόσωπο του δωρεοδόχου.

βii. Βεβαίωση ή αντίγραφο της οικείας πράξης του νόμιμου εκπροσώπου του δωρεοδόχου από την οποία
να προκύπτει η αποδοχή της δωρεάς και η καταχώρηση του ποσού αυτής στα επίσημα βιβλία του δωρεοδόχου.

Σε περίπτωση δωρεάς χρηματικών ποσών με όρο, βεβαίωση του νόμιμου εκπροσώπου του δωρεοδόχου
από την οποία να προκύπτει το ύψος του καθαρού προϊόντος που περιέρχεται στο δωρεοδόχο.

Στην περίπτωση κατά την οποία το ποσό της δωρεάς ή χορηγίας κατατίθεται σε ειδικό λογαριασμό του
δωρεοδόχου ή του αποδέκτη της χορηγίας, που έχει ανοιχθεί σε τράπεζα ή στο Ταμείο Παρακαταθηκών και
Δανείων, εκτός των παραπάνω δικαιολογητικών, απαιτείται και το οικείο γραμμάτιο είσπραξης της Τράπεζας ή
του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων, στο οποίο πρέπει να αναγράφονται τα στοιχεία που αναφέρονται στις
7

διατάξεις του άρθρου 8 του ν. 2238/1994.

Αν το πρωτότυπο έχει δοθεί στο δωρεοδόχο για την είσπραξη του ποσού που δωρήθηκε, υποβάλλεται
αντίγραφο του γραμματίου, κυρωμένο από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων ή την Τράπεζα, από την οποία
εκδόθηκε.

Τα δικαιολογητικά για την έκπτωση των δωρεών χρηματικών ποσών προς αθλητικά σωματεία, ορίζονται
στην οικεία διάταξη.

Αν τα χρηματικά ποσά των δωρεών προς αθλητικά σωματεία υπερβαίνουν αθροιστικά για κάθε δωρεοδόχο
τα 2.950,00 ευρώ ετησίως, απαιτείται και το πρωτότυπο του παραστατικού καταβολής του φόρου 10% για το πάνω
από 2.950 ευρώ ποσό της δωρεάς. Τα χρηματικά ποσά των δωρεών και χορηγιών αφαιρούνται από το συνολικό
εισόδημα μόνο εφόσον υπερβαίνουν συνολικά ετησίως τα 100 ευρώ. Σε περίπτωση που καταβάλατε χορηγίες
στο Υπουργείο Εσωτερικών με βάση το άρθρο 25 του ν.3649/2008, για την προετοιμασία και τη διοργάνωση
του 3ου Παγκόσμιου Φόρουμ, απαιτείται το πρωτότυπο αποδεικτικό καταβολής του ποσού της χορηγίας και
αντίγραφο της κοινής απόφασης των Υπουργών Εσωτερικών και Οικονομίας και Οικονομικών για την αποδοχή
της χορηγίας.

Για τα χρηματικά ποσά που καταβάλατε για πολιτιστικές χορηγίες του ν.3525/2007 στο Δημόσιο, Ν.Π.Δ.Δ.,
Ν.Π.Ι.Δ. μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και στις αστικές μη κερδοσκοπικές εταιρίες του άρθρου 741 Α.Κ. που
επιδιώκουν σκοπούς πολιτιστικούς, απαιτείται επικυρωμένο αντίγραφο της απόφασης του Υπουργού Πολιτισμού
με την οποία χαρακτηρίζεται η χορηγία ως πολιτιστική, τα πρωτότυπα αποδεικτικά καταβολής των ποσών εάν η
χορηγία είναι χρηματικό ποσό και την Υπουργική Απόφαση για την εκτίμηση της αξίας της χορηγίας εάν αυτή
έγινε σε είδος ή άυλα αγαθά ή υπηρεσίες, καθώς και το αποδεικτικό παράδοσης και παραλαβής της χορηγίας.
Δαπάνη τόκων

Για την απόδειξη της καταβολής των τόκων, απαιτείται, προκειμένου για:

α. Στεγαστικά δάνεια, σχετική βεβαίωση της Τράπεζας ή του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων
ή του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου ή άλλου πιστωτικού οργανισμού, από την οποία να προκύπτει ότι πρόκειται
για στεγαστικό δάνειο για απόκτηση πρώτης κατοικίας (αγορά ή ανέγερση ή αποπεράτωση), ότι έχει εγγραφεί
υποθήκη ή προσημείωση σε ακίνητο του φορολογουμένου ή του άλλου συζύγου ή των τέκνων τους που τους
βαρύνουν, το ποσό μόνο των δεδουλευμένων συμβατικών τόκων (ληξιπρόθεσμων και απαιτητών) που όφειλε και
κατέβαλε αυτός μέσα στο έτος 2008 καθώς και το έτος σύναψης του δανείου.

Εάν δεν αναγράφεται στη βεβαίωση αυτή σε ποιον ανήκει το ακίνητο, στο οποίο έχει εγγραφεί υποθήκη
ή προσημείωση, πρέπει να επισυνάπτεται υπεύθυνη δήλωση του άρθρου 8 του ν. 1599/1986, στην οποία να
βεβαιώνεται ότι το ακίνητο ανήκει στο φορολογούμενο ή στη σύζυγο ή στα τέκνα τους, που τους βαρύνουν
και ο αριθμός εγγραφής στο βιβλίο μεταγραφών του οικείου Υποθηκοφυλακείου (στην ίδια υπεύθυνη δήλωση
βεβαιώνεται ότι πρόκειται για δάνειο για αγορά πρώτης κατοικίας, αν αυτό δεν βεβαιώνεται στην οικεία βεβαίωση
της Τράπεζας ή του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων κ.τ.λ.).

β. Νέα δάνεια που λαμβάνονται για εξόφληση παλιών στεγαστικών δανείων που είχαν ληφθεί για αγορά
πρώτης κατοικίας, βεβαίωση της Τράπεζας ή γενικά του φορέα που χορήγησε το νέο δάνειο, από την οποία να
προκύπτει ότι πρόκειται για νέο δάνειο για εξόφληση παλιού στεγαστικού δανείου, που είχε ληφθεί για αγορά
πρώτης κατοικίας με υποθήκη ή προσημείωση σε ακίνητο του φορολογουμένου ή του άλλου συζύγου ή των τέκνων
τους που τους βάρυναν, το ανεξόφλητο ποσό του παλιού δανείου και ο χρόνος λήξης του, ότι οι δεδουλευμένοι
τόκοι που καταβλήθηκαν το έτος 2008 αφορούν το τμήμα του νέου δανείου που καταβλήθηκε για εξόφληση του
υπόλοιπου ποσού του παλιού δανείου που δεν είχε εξοφληθεί μέχρι τη σύναψη του νέου δανείου, καθώς και
ότι έχει εγγραφεί και για το νέο δάνειο υποθήκη ή προσημείωση σε ακίνητο του φορολογουμένου ή του άλλου
συζύγου ή των τέκνων τους που τους βαρύνουν.
γ. Στεγαστικά δάνεια για απόκτηση πρώτης κατοικίας που χορηγούνται από ασφαλιστικές επιχειρήσεις
στους υπαλλήλους τους, βεβαίωση αυτών που να περιλαμβάνει τα στοιχεία που αναφέρονται στην προηγούμενη
περίπτωση α΄.

δ. Προκαταβολές που έχουν χορηγηθεί από τα Ταμεία Αλληλοβοηθείας Στρατού, Ναυτικού και
Αεροπορίας, σχετική βεβαίωση αυτών, από την οποία να προκύπτει ότι ο φορολογούμενος είναι βοηθηματούχος
του αντίστοιχου Ταμείου, ότι η προκαταβολή χορηγήθηκε σ’ αυτόν με βάση τις διατάξεις του άρθρου 18 του ν.δ.
398/1974 (Φ.Ε.Κ. 116 Α΄) για απόκτηση πρώτης κατοικίας, το ποσό των τόκων, καθώς και ότι οι τόκοι αυτοί είναι
δεδουλευμένοι και καταβλήθηκαν μέσα στο έτος 2008.

ε. Δάνεια που έχουν χορηγηθεί από τράπεζες, το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, τα Ταχυδρομικά
Ταμιευτήρια και λοιπούς πιστωτικούς οργανισμούς στο φορολογούμενο για αναστήλωση, επισκευή, συντήρηση
ή εξωραϊσμό διατηρητέων κτισμάτων, καθώς και κτισμάτων που βρίσκονται σε περιοχές χαρακτηριζόμενες ως
παραδοσιακά τμήματα πόλεων ή ως παραδοσιακοί οικισμοί, βεβαίωση αυτών που να περιλαμβάνει το ποσό των
δεδουλευμένων τόκων που καταβλήθηκαν μέσα στο έτος 2008, καθώς και επικυρωμένο αντίγραφο της οικείας
απόφασης για χαρακτηρισμό των κτισμάτων ως διατηρητέων ή σημείωση για την κανονιστική πράξη με την οποία
χαρακτηρίσθηκε η περιοχή, που βρίσκονται τα κτίσματα, ως παραδοσιακό τμήμα πόλεως ή ως παραδοσιακός
οικισμός.
8

Στις πιο πάνω περιπτώσεις αν, εκτός από τους τόκους που είναι δεδουλευμένοι, καταβλήθηκαν τόκοι
υπερημερίας, τα ποσά αυτών των τόκων πρέπει να αναφέρονται χωριστά στην οικεία βεβαίωση, δεδομένου ότι
τα ποσά αυτά δεν εκπίπτουν από το φορολογητέο εισόδημα.

Στη βεβαίωση καταβολής των τόκων στεγαστικών δανείων για απόκτηση πρώτης κατοικίας, ειδικά για
συμβάσεις δανείων που έχουν ληφθεί από 1.1.2000 και μετά, θα αναγράφεται και η συνολική επιφάνεια της
κατοικίας, που αποκτιέται, σε τετραγωνικά μέτρα. Επίσης, προκειμένου για δάνεια που έχουν ληφθεί από 1.1.2003
και μετά, πρέπει να αναγράφεται στη βεβαίωση και το ποσό του δανείου. Εάν το δάνειο έχουν λάβει οι σύζυγοι
από κοινού, στη βεβαίωση του καθενός θα αναγράφεται το ποσό του δανείου που του αναλογεί.

Διευκρινίζεται ότι για συμβάσεις δανείων που έχουν συναφθεί μέχρι 31.12.2002, οι τόκοι αφαιρούνται
από το συνολικό εισόδημα, ενώ για συμβάσεις δανείων που έχουν συναφθεί από 1.1.2003 και μετά, οι τόκοι
μειώνουν το συνολικό φόρο κατά ποσοστό 20% αυτών.
Δαπάνη για αγορά μεριδίων ημεδαπών μετοχικών και μεικτών αμοιβαίων κεφαλαίων
Η έκπτωση από το εισόδημα της δαπάνης αγοράς μεριδίων μετοχικών και μεικτών αμοιβαίων κεφαλαίων
εσωτερικού ισχύει για αγορές μεριδίων αμοιβαίων κεφαλαίων που πραγματοποιήθηκαν μέσα στο 2005 και
δεν μεταβιβάστηκαν για τρία έτη δηλαδή μέχρι 31-12-2008 και εφόσον το ποσό της δαπάνης αγοράς τους δεν
προέρχεται από ρευστοποιήσεις ήδη υπαρχόντων μετοχικών και μεικτών αμοιβαίων κεφαλαίων, αλλά από νέα
κεφάλαια.
Η ίδια έκπτωση ισχύει και για την αγορά μεριδίων μετοχικών και μεικτών αμοιβαίων κεφαλαίων
εσωτερικού που είναι συνδεδεμένα με ασφαλιστήρια συμβόλαια ζωής μέσω εσωτερικού μεταβλητού κεφαλαίου,
που πραγματοποιείται από 1-1-2007 έως 31-12-2009 και εφόσον διακρατηθούν τρία έτη, οπότε η πρώτη εφαρμογή
θα γίνει με τις δηλώσεις του οικον. έτους 2011.
Εφάπαξ δαπάνη χωρίς δικαιολογητικά, λόγω αναπηρίας
Για την αναγνώριση της δαπάνης χωρίς δικαιολογητικά των 2.400,00 Ευρώ απαιτούνται τα ακόλουθα
δικαιολογητικά, από τα οποία πιστοποιείται η ιδιότητα του φορολογουμένου ή του κάθε προσώπου που συνοικεί
με αυτόν και τον βαρύνει, ως αναπήρου, τυφλού κ.τ.λ., λόγω της οποίας δικαιούται ο φορολογούμενος την
έκπτωση αυτής της δαπάνης.

α. Προκειμένου για αναπήρους με αναπηρία 67% και πάνω από νοητική καθυστέρηση, φυσική αναπηρία
ή ψυχική πάθηση, γνωμάτευση της οικείας πρωτοβάθμιας υγειονομικής επιτροπής της νομαρχίας, η διαδικασία
για την έκδοση της οποίας ορίζεται στην 1035166/400/Α’ 0012/ΠΟΛ. 1087/9-3-93 (Φ.Ε.Κ. 198Β’) κοινή απόφαση
των Υπουργών Οικονομικών και Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

β. Προκειμένου για τυφλούς, βεβαίωση της αρμόδιας Διεύθυνσης της οικείας νομαρχίας ότι είναι
γραμμένοι στο γενικό μητρώο τυφλών, που τηρείται σ’ αυτήν.

γ. Προκειμένου για νεφροπαθείς που τελούν υπό αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση ή έχουν
κάνει μεταμόσχευση νεφρού, καθώς και πρόσωπα που πάσχουν από μεσογειακή δρεπανοκυτταρική και
μικροδρεπανοκυτταρική αναιμία και κάνουν μεταγγίσεις αίματος, σχετική βεβαίωση του φορέα (νοσοκομείο,
ιδιωτική κλινική κτλ) που έκανε τη μεταμόσχευση νεφρού ή που κάνει την αιμοκάθαρση ή τις μεταγγίσεις, από
την οποία να προκύπτει η κατάστασή τους αυτή.

δ. Προκειμένου για ανάπηρους αξιωματικούς ή οπλίτες ή θύματα πολέμου, καθώς και αναπήρους ή
θύματα εθνικής αντίστασης ή εμφύλιου πολέμου, σύμφωνα με τις διατάξεις των νόμων 1543/1985 (Φ.Ε.Κ. 73 Α’)
και 1863/1985 (Φ.Ε.Κ. 204 Α’), όπως τροποποιήθηκαν με το νόμο 1976/1991 (ΦΕΚ 184 Α), σχετική βεβαίωση της
αρμόδιας Υπηρεσίας του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους.

Ειδικά για τους αναπήρους αξιωματικούς και οπλίτες, καθώς και τα θύματα πολέμου αρκούν τα
ενημερωτικά σημειώματα πληρωμής της σύνταξής τους, στα οποία αναγράφεται ο δεκαψήφιος ΑΡΙΘΜΟΣ
ΜΗΤΡΩΟΥ της σύνταξής τους, ο οποίος πρέπει να αρχίζει από 3 ή 4. Επίσης, ειδικά για τα πρόσωπα που έχουν
υπαχθεί στις διατάξεις του ν. 1579/1950 (Φ.Ε.Κ. 286 Α’) και ν.δ. 330/1947 (Φ.Ε.Κ. 84 Α’), απαιτείται σχετική
βεβαίωση της Ελληνικής Αστυνομίας.

Τέλος, ειδικά για αξιωματικούς οι οποίοι έχουν τεθεί σε κατάσταση πολεμικής διαθεσιμότητας ή για
αξιωματικούς που εξαιτίας πολεμικού τραύματος ή νοσήματος που επήλθαν λόγω κακουχιών σε πολεμική
περίοδο, βρίσκονται σε κατάσταση υπηρεσίας γραφείου, βεβαίωση της αρμόδιας κρατικής υπηρεσίας που τους
χορηγεί τις αποδοχές τους.
Δαπάνη διατροφής

Για την απόδειξη της καταβολής της διατροφής από τον ένα σύζυγο στον άλλο υποβάλλονται α)
επικυρωμένο αντίγραφο της σχετικής δικαστικής απόφασης ή της σχετικής συμβολαιογραφικής πράξης και β)
υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986 του συζύγου που την εισέπραξε, στην οποία θα αναγράφεται ο ΑΦΜ του, το
ετήσιο ποσό που εισέπραξε και τα στοιχεία αυτού που την κατέβαλε.
9

Δαπάνη εγκατάστασης φυσικού αερίου-φωτοβολταϊκών συστημάτων- τηλεθέρμανσης κ.τ.λ.
Για την απόδειξη της δαπάνης:
α. αλλαγής εγκατάστασης χρήσης καυσίμου από πετρέλαιο σε φυσικό αέριο ή για νέα εγκατάσταση
φυσικού αερίου ηλιοθερμικών και φωτοβολταϊκών συστημάτων,
β. αντικατάστασης του λέβητα πετρελαίου για την εγκατάσταση συστήματος τηλεθέρμανσης ή νέας
εγκατάστασης τηλεθέρμανσης, με σκοπό τη θέρμανση των σπιτιών,
γ. αγοράς και εγκατάστασης ηλιακών συλλεκτών για θέρμανση νερού (ηλιακοί θερμοσίφωνες) ή για
εγκατάσταση κεντρικού κλιματισμού με χρήση ηλιακής ενέργειας,
δ. αγοράς αποκεντρωμένων συστημάτων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που βασίζονται σε
ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (φωτοβολταϊκά, μικρές ανεμογεννήτριες), καθώς και συμπαραγωγής ηλεκτρισμού
και ψύξης-θέρμανσης με χρήση φυσικού αερίου ή ανανεώσιμων πηγών και
ε. θερμομόνωσης κτηρίων που ήδη υπάρχουν και για τα οποία δεν προβλεπόταν η τοποθέτηση
θερμομονωτικών υλικών, απαιτούνται τα δικαιολογητικά που εκδίδονται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα
Βιβλίων και Στοιχείων, όπως αυτές ισχύουν κάθε φορά.
Εάν οι προηγούμενες δαπάνες (α) έως (ε) αφορούν εργασίες που γίνονται σε πολυκατοικία, ο διαχειριστής
της πολυκατοικίας εκδίδει και χορηγεί σε κάθε συνιδιοκτήτη συγκεντρωτική κατάσταση δαπανών, στην οποία
επισυνάπτονται φωτοαντίγραφα των πρωτότυπων δικαιολογητικών και στην οποία εμφανίζονται τα ονόματα των
συνιδιοκτητών, τα χιλιοστά του καθενός και το ποσό της δαπάνης που αναλογεί στον καθένα.
Στις δαπάνες αυτές περιλαμβάνεται και το ποσό που καταβάλλεται για τέλη σύνδεσης στην εταιρεία
παροχής αερίου, ενώ δεν περιλαμβάνεται το ποσό που καταβάλλεται ως εγγύηση.
Δαπάνη για δεξιώσεις γάμων- κέντρα διασκέδασης-γυμναστήρια-υδραυλικούς κ.τ.λ.
Για την απόδειξη της δαπάνης:
α. για τη διενέργεια δεξιώσεων γάμων και βαπτίσεων, η δαπάνη που καταβάλλεται σε κάθε είδους
χώρους εστίασης και ψυχαγωγίας,
β. που καταβάλλεται σε μεσίτες ακινήτων, ωδεία, σχολές χορού, ρυθμικής και μπαλέτου, σχολές πολεμικών
τεχνών, πάλης και παρόμοιων αθλημάτων, γυμναστήρια, κολυμβητήρια, ινστιτούτα ή κέντρα αδυνατίσματος και
αισθητικής, κομμωτήρια, διαιτολόγους, διατροφολόγους, ομοιοπαθητικούς, λογοθεραπευτές, μασέρ,
γ. που καταβάλλεται για παροχή υπηρεσιών για την επισκευή και συντήρηση της εγκατάστασης και των
συσκευών κλιματισμού (ψύξη-θέρμανση), καθώς και αυτών εξαερισμού χώρων,
δ. που καταβάλλεται για παροχή υπηρεσιών σε υδραυλικούς, ηλεκτρολόγους, ελαιοχρωματιστές
και λοιπούς επαγγελματίες που ασχολούνται με την επισκευή και συντήρηση οικοδομών, όπως ξυλουργούς,
επαγγελματίες τοποθέτησης πλακιδίων, υαλοπινάκων και μεταλλικών κουφωμάτων, συντηρητές καλοριφέρ,
ασανσέρ κ.λπ. απαιτούνται τα δικαιολογητικά που εκδίδονται σύμφωνα με τις διατάξεις του ΚΒΣ, όπως ισχύουν
κάθε φορά.
2. Ποιά δικαιολογητικά πρέπει να υποβληθούν μαζί με τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος για την
απαλλαγή από την τεκμαρτή δαπάνη διαβίωσης επιβατικών αυτοκινήτων Ι.Χ. και σκαφών αναψυχής
μήκους μέχρι 10 μέτρα;

Για την απαλλαγή από την τεκμαρτή δαπάνη διαβίωσης των κύριων και κατόχων επιβατικών αυτοκινήτων
Ι.Χ. άνω των 14 φορολογήσιμων ίππων και εργοστασιακής αξίας κάτω των 50.000 ευρώ, υποβάλλεται βεβαίωση
εργοστασιακής αξίας. Ειδικότερα:

α. Για τα αυτοκίνητα άνω των 14 φορολογήσιμων ίππων που αποκτήθηκαν από 1.1.1993 και μετά και
έχουν έτος πρώτης κυκλοφορίας στην Ελλάδα μέχρι 31.12.1992 (δηλαδή είναι ηλικίας άνω των 10 ετών), δεν
υποβάλλεται βεβαίωση εργοστασιακής αξίας, αλλά φωτοαντίγραφο της άδειας κυκλοφορίας.

β. Για τα αυτοκίνητα άνω των 14 φορολογήσιμων ίππων που αποκτήθηκαν καινούργια από 1.1.1993 και
μετά και η αξία αγοράς τους (αξία τιμολογίου) είναι μικρότερη των 50.000 ευρώ, δεδομένου ότι και η εργοστασιακή
θα είναι χαμηλότερη του ποσού αυτού, δεν προσκομίζεται βεβαίωση εργοστασιακής αξίας αλλά υποβάλλεται
υπεύθυνη δήλωση του υποχρέου, όπου αναγράφεται η αξία του τιμολογίου της αντιπροσωπείας, όπως αυτή
δηλώθηκε ως τεκμήριο αγοράς κατά το χρόνο απόκτησής του.

Αν ο αγοραστής είναι κάτοικος Ελλάδας και το αυτοκίνητο το εισήγαγε καινούργιο από το εξωτερικό,
θα υποβάλει επίσης υπεύθυνη δήλωση για την αξία αγοράς του αυτοκινήτου, όπως τη δήλωσε ως τεκμήριο
απόκτησης το έτος της αγοράς (αξία αγοράς στο εξωτερικό συν έξοδα για την κυκλοφορία του στην Ελλάδα),
εφόσον αυτή είναι μικρότερη των 50.000 ευρώ.

Αν η αξία αγοράς, όπως δηλώθηκε ως τεκμήριο απόκτησης, υπερβαίνει το ποσό των 50.000 ευρώ,
υποβάλλεται βεβαίωση εργοστασιακής αξίας.

γ. Για τα αυτοκίνητα άνω των 14 φορολογήσιμων ίππων που αποκτήθηκαν μετά την 1.1.1993 μεταχειρισμένα,
με έτος πρώτης κυκλοφορίας στην Ελλάδα μετά την 1.1.1993, υποβάλλεται βεβαίωση εργοστασιακής αξίας.
10

δ. Για τα αυτοκίνητα άνω των 14 φορολογήσιμων ίππων που έχουν εισαχθεί από τους ίδιους τους
φορολογουμένους από το εξωτερικό και πρωτοκυκλοφόρησαν στην Ελλάδα μετά την 1.1.1993, είτε καινούργια
είτε μεταχειρισμένα, εφόσον δεν υπάρχουν αντιπροσωπείες αυτών στη χώρα μας, δεν υποβάλλεται βεβαίωση
εργοστασιακής αξίας αλλά υπεύθυνη δήλωση, από το φορολογούμενο που το εισήγαγε, για την εργοστασιακή
αξία, όπως αυτή προσδιορίστηκε στο τελωνείο για την επιβολή του τέλους ταξινόμησης.

Οι βεβαιώσεις εργοστασιακής αξίας χορηγούνται, κατόπιν αιτήσεως των φορολογουμένων, από τα
μέλη του Συνδέσμου Εισαγωγέων Αντιπροσώπων Αυτοκινήτων (ΣΕΑΑ) μέσω των επίσημων εμπόρων (Dealer) και
αναφέρουν τον αριθμό πλαισίου του οχήματος και την εργοστασιακή του αξία. Επίσης οι βεβαιώσεις αναφέρουν
το ονοματεπώνυμο των ιδιοκτητών ή κατόχων και τον αριθμό της άδειας κυκλοφορίας του αυτοκινήτου, όπως τα
στοιχεία αυτά προκύπτουν από τις αιτήσεις των ενδιαφερομένων.

Τα παραπάνω δικαιολογητικά εφόσον έχουν ήδη υποβληθεί με την προηγούμενη δήλωση και εφόσον η
φετινή δήλωση υποβάλλεται στην ίδια Δ.Ο.Υ. δεν υποβάλλονται ξανά.

ε. Για τα αυτοκίνητα που αποκτήθηκαν καινούργια από 1.1.2004 και εξής απαιτούνται τα εξής, κατά
περίπτωση δικαιολογητικά:
Ι. Αν η αξία αγοράς τους (τιμολογίου) είναι μεγαλύτερη των 50.000 ευρώ, βεβαίωση εργοστασιακής αξίας.
ΙΙ. Εάν η αξία αγοράς τους (τιμολογίου) είναι μικρότερη των 50.000 ευρώ, δεδομένου ότι και η εργοστασιακή θα
είναι χαμηλότερη του ποσού αυτού, το τιμολόγιο αγοράς.

Για τα αυτοκίνητα που αποκτήθηκαν από 1.1.2004 και μετά μεταχειρισμένα εάν έχουν έτος πρώτης
κυκλοφορίας στην Ελλάδα μέχρι 31.12.1992 ή από 1.1.1993 και μετά αλλά είναι κάτω των 14 ίππων, υποβάλλεται
φωτοαντίγραφο της άδειας κυκλοφορίας, ενώ εάν έχουν έτος πρώτης κυκλοφορίας από 1.1.1993 και μετά και
είναι άνω των 14 ίππων, υποβάλλεται βεβαίωση εργοστασιακής αξίας.

Εάν έχουν εισαχθεί από τους ίδιους τους φορολογούμενους από το εξωτερικό, είτε καινούργια
είτε μεταχειρισμένα και δεν υπάρχουν αντιπροσωπείες αυτών στη Χώρα μας, υπεύθυνη δήλωση, από το
φορολογούμενο που το εισήγαγε, για την εργοστασιακή αξία, όπως αυτή προσδιορίστηκε στο Τελωνείο για την
επιβολή του τέλους ταξινόμησης.

Εάν η εισαγωγή πραγματοποιήθηκε από ελεύθερους εμπόρους που δεν είναι εξουσιοδοτημένοι (dealer),
βεβαίωση εργοστασιακής αξίας, που θα χορηγείται από τους εμπόρους αυτούς, οι οποίοι βεβαιώνουν την
εργοστασιακή αξία των αυτοκινήτων με βάση τη διασάφηση του εκτελωνισμού.

Τα ίδια δικαιολογητικά απαιτούνται για τα αυτοκίνητα που αποκτήθηκαν από 1.1.2005 και μετά.

στ. Για την απαλλαγή από την τεκμαρτή δαπάνη διαβίωσης σκαφών αναψυχής ολικού μήκους μέχρι
10 μέτρα, υποβάλλεται υπεύθυνη δήλωση του κυρίου ή κατόχου ότι το σκάφος έχει ολικό μήκος κάτω των 10
μέτρων και ότι δεν έχει ναυτολογημένο πλήρωμα για ολόκληρο ή μέρος του έτους.
3. Ποιά δικαιολογητικά πρέπει να υποβληθούν με τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος για την απαλλαγή
από το τεκμήριο απόκτησης περιουσιακών στοιχείων, στην περίπτωση αγοράς τους με επαναπατριζόμενα
κεφάλαια;

Για τη μη εφαρμογή του τεκμηρίου απόκτησης περιουσιακών στοιχείων στην περίπτωση που αυτά
αγοράζονται με επαναπατριζόμενα κεφάλαια, υποβάλλεται το λογιστικό παραστατικό της συναλλαγής – εισαγωγής
των κεφαλαίων που εκδίδει η τράπεζα που διενεργεί την εισαγωγή, όπως ορίζεται με την 1070412/11007/Β0012/
ΠΟΛ. 1110/1.11.2004 απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών.

Η Τράπεζα εκδίδει ένα παραστατικό το οποίο είναι μοναδικό. Σε περίπτωση κοινού λογαριασμού ο ένας
από τους συνδικαιούχους παίρνει το πρωτότυπο και οι λοιποί επικυρωμένα φωτοαντίγραφα αυτού, στα οποία
πάνω σημειώνουν ενυπόγραφα ποιος έχει πάρει το πρωτότυπο και ποια είναι η Δ.Ο.Υ. του.
4. Τα γεωργικά εισοδήματα συμπληρώνονται και στο Ε3;
Τα φυσικά πρόσωπα που ασκούν γεωργική εκμετάλλευση και τα οποία δεν τηρούν ή τηρούν βιβλία Β΄
Κατηγορίας του Κ.Β.Σ. δεν συνυποβάλλουν το έντυπο Ε3. Αντίθετα, το Ε3 θα συνυποβληθεί με το έντυπο Ε5 από
τους υποχρέους που δηλώνουν εισοδήματα από γεωργική εκμετάλλευση.
5. Πώς αποδεικνύεται ότι ένα ακίνητο παρέμεινε κενό;
Πρέπει να προσκομίζονται φωτοαντίγραφα των λογαριασμών της Δ.Ε.Η. ή οποιοδήποτε άλλο στοιχείο,
όπως λογαριασμοί ύδρευσης, κοινοχρήστων κ.λ.π. από τα οποία να αποδεικνύεται ότι το ακίνητο ήταν κενό το
συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
6. Πώς φορολογούνται εισοδήματα που αποκτήθηκαν στην αλλοδαπή;
Πρώτα εξετάζουμε τι προβλέπει η σύμβαση αποφυγής της διπλής φορολογίας του εισοδήματος που
τυχόν ισχύει, μεταξύ του συγκεκριμένου κράτους με την Ελλάδα. Αν δεν προβλέπεται κάτι διαφορετικό ή δεν
11

υπάρχει σύμβαση, τότε το εισόδημα που αποκτήθηκε στην αλλοδαπή προστίθεται στα υπόλοιπα εισοδήματα και
φορολογείται.
Σημειώνεται ότι από το οικον. έτος 1993 (χρήση 1/1-31/12/1992) οι συντάξεις του εξωτερικού υπάγονται
σε φόρο εισοδήματος στην Ελλάδα. Ο φόρος ο οποίος τυχόν καταβλήθηκε στην αλλοδαπή, για το εισόδημα που
προέκυψε σ’ αυτή, εκπίπτει από το φόρο που αναλογεί στο συνολικό του εισόδημα, μέχρι όμως του ποσού του
φόρου που αναλογεί για το εισόδημα της αλλοδαπής στην Ελλάδα, με την επιφύλαξη των όσων προβλέπονται
από τη διμερή σύμβαση, αν υπάρχει.
7. Ποιό ποσό κεφαλαίου προηγούμενων ετών που φορολογήθηκε ή νόμιμα έχει απαλλαχθεί από τη
φορολογία, αναγνωρίζεται για την κάλυψη τεκμαρτής δαπάνης;
Ποσό που προκύπτει από το συμψηφισμό των θετικών και αρνητικών στοιχείων, καθώς και οποιοδήποτε
άλλο ποσό που αποδειγμένα έχει εισπραχθεί. Αν δεν υπάρχουν δαπάνες του άρθρου 16 του ν. 2238/1994 ή είναι
κάτω από 2.900,00 ευρώ, το ποσό που θα εκπεσθεί δεν μπορεί να είναι κατώτερο των 2.900,00 ευρώ (Άρθρο
19 ν. 2238/1994). Εφιστάται η προσοχή, καθόσον με την παρ. 17 του άρθρου 2 του ν. 2065/1992 καταργήθηκε ο
περιορισμός της πενταετίας.
8. Σε ποιόν κωδικό θα καταχωρηθεί η σύνταξη πολύτεκνης μητέρας;

Στα ποσά που απαλλάσσονται από το φόρο. Για το οικον. έτος 2009 στους κωδ. 659-660.

9. Οι δαπάνες προμήθειας φαρμάκων αναγνωρίζονται ως έξοδα;

Μόνον τα φάρμακα που χορηγήθηκαν κατά τη νοσηλεία σε νοσοκομεία ή κλινικές, τα οποία
συμπεριλαμβάνονται στα έξοδα νοσηλείας.
10. Πώς πρέπει να δηλωθούν οι αναδρομικές αποδοχές, οι οποίες εισπράχθηκαν μέσα στο διαχειριστικό
έτος 2008 και δεν υπάγονται στις διατάξεις της περίπτωσης δ της παραγράφου 4 του άρθρου 45 του
ν.2238/1994;

Με συμπληρωματικές δηλώσεις στο έτος που ανάγονται.

11. Σε περίπτωση διάστασης των συζύγων και υποβολής χωριστών δηλώσεων, χωρίς την προσκόμιση
αντιγράφου αγωγής για διαζύγιο ή διατροφής ή πρακτικό κατανομής της κοινής περιουσίας για
συναινετικό διαζύγιο, ποιά δικαιολογητικά πρέπει να συνυποβάλλουν με τη δήλωση φορολογίας
εισοδήματος;

Δεν ορίζονται άλλα συγκεκριμένα δικαιολογητικά. Είναι θέμα πραγματικό.

12. Ποιές οι τιμές ζώνης για τον προσδιορισμό του ετήσιου τεκμαρτού μισθώματος για ιδιοκατοικούμενη
ή μισθούμενη κύρια κατοικία πάνω από 200 τ.μ. και δευτερεύουσες κατοικίες πάνω από 150 τ.μ.;

Για τον υπολογισμό του τεκμαρτού μισθώματος λαμβάνεται υπόψη η τιμή ζώνης που ισχύει την 1η
Ιανουαρίου της φορολογούμενης περιόδου.
13. Ισχύουν οι άτυπες δωρεές για την κάλυψη τεκμηρίων;

Μόνο οι δωρεές χρηματικών ποσών για τις οποίες η οικεία φορολογική δήλωση έχει υποβληθεί μέχρι τη
λήξη του έτους στο οποίο πραγματοποιήθηκε η σχετική δαπάνη.
14. Πώς μπορεί ο αγρότης, του οποίου το εισόδημα προσδιορίζεται με το αντικειμενικό σύστημα, να
αποδείξει την ύπαρξη κεφαλαίου προηγούμενων χρόνων για τη δικαιολόγηση τεκμηρίου;

Με βάση τα καθαρά κέρδη που έχει αναγράψει στις δηλώσεις του (σχετ. 1078888/1256/Α0012 ΠΟΛ
1187/2-7-1998).
15. Ποιά είναι η αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την κατάθεση ιδιωτικών συμφωνητικών μισθώσεως ακινήτων;

Οποιαδήποτε ΔΟΥ.

12

16. Ποιές είναι οι προθεσμίες κατάθεσης των ιδιωτικών συμφωνητικών μίσθωσης ακινήτων;

Μέσα σε 30 ημέρες από τη σύνταξή τους (άρθρο 77 ν. 2238/1994).

17. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται και ποιά έντυπα θα συμπληρωθούν για έκδοση πιστοποιητικών που
αφορούν μεταβιβάσεις ακινήτων ή αγωγές εξώσεων;

Προκειμένου να γίνει μεταβίβαση ακινήτου απαιτείται να υποβληθεί στο συμβολαιογράφο υπεύθυνη
δήλωση ότι έχουν δηλωθεί εμπρόθεσμα τα μισθώματα του ακινήτου κατά την τελευταία διετία πριν από τη
μεταβίβαση, ή ότι το ακίνητο δεν απέφερε εισόδημα κατά την τελευταία πενταετία. Προκειμένου για μεταβίβαση
γεωργικού ακινήτου υποβάλλεται υπεύθυνη δήλωση ότι δηλώθηκε εμπρόθεσμα ή εκπρόθεσμα το γεωργικό
εισόδημα. Διατηρείται το πιστοποιητικό του άρθρου 81 του ν.2238/1994 στην περίπτωση εκδίκασης αγωγής
έξωσης και στην περίπτωση εκπρόθεσμης υποβολής δήλωσης (άρθρο 26 ν.3220/ΦΕΚ 15Α/28.1.2004).
18. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για την αναγνώριση ως προστατευομένων μελών των άγαμων
τέκνων μέχρι 20 ετών που δε σπουδάζουν και των άγαμων μέχρι 27 ετών που σπουδάζουν, εφόσον
είναι γραμμένα στα Μητρώα ανέργων του ΟΑΕΔ.

Απαιτείται, εκτός από τη βεβαίωση της σχολής εάν το τέκνο σπουδάζει και βεβαίωση του ΟΑΕΔ,
υπογεγραμμένη από τον Προϊστάμενο της αρμόδιας υπηρεσίας του, ότι μέσα στο έτος 2007 ήταν εγγεγραμμένο
στα μητρώα ανέργων του.
19. Πώς υπολογίζεται η προκαταβολή φόρου επόμενου οικονομικού έτους σε φορολογουμένους με
εισοδήματα από μισθωτές υπηρεσίες και εισοδήματα από λοιπές πηγές;

Ως προκαταβολή υπολογίζεται το πενήντα πέντε τοις εκατό (55%) του φόρου που αναλογεί στο
συνολικό (πραγματικό ή τεκμαρτό) εισόδημα το κρινόμενο έτος. Αν υπάρχουν εισοδήματα για τα οποία ο φόρος
παρακρατήθηκε στην πηγή, ο φόρος αυτός θα εκπέσει από το φόρο που πρέπει να βεβαιωθεί ως προκαταβολή.

Δηλαδή, προκαταβολή = (κύριος φόρος + συμπληρωματικός) Χ 55% μείον παρακρατούμενος φόρος ή
προκαταβλητέος φόρος ελεύθερων επαγγελματιών.
20. Πώς υποβάλλεται η φορολογική δήλωση σε περίπτωση θανάτου ενός των συζύγων;

Υποβάλλονται χωριστές δηλώσεις. Δηλαδή, μία στο όνομα του αποβιώσαντος, η οποία υποβάλλεται από
τους κληρονόμους αυτού και μία στο όνομα του άλλου συζύγου.
21. Ποιά η φορολογική κλίμακα, με την οποία θα φορολογηθούν τα εισοδήματα του οικον. έτους 2009
(χρήση 1.1-31.12.2008);
ΚΛΙΜΑΚΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΦΟΡΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ
ΟΙΚΟΝOMIKOY ΕΤΟΥΣ 2009
α. ΚΛΙΜΑΚΑ ΜΙΣΘΩΤΩΝ-ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ
Κλιμάκιο
εισοδήματος
12.000

Φορολογικός
Συντελεστής
0

Φόρος
κλιμακίου
0

Σύνολο
εισοδήματος
12.000

Σύνολο
φόρου
0

18.000

27%

4.860

30.000

4.860

45.000

37%

16.650

75.000

21.510

Άνω 75.000

40%

Φόρος
κλιμακίου

Σύνολο
εισοδήματος

Σύνολο
φόρου

β. ΚΛΙΜΑΚΑ ΜΗ ΜΙΣΘΩΤΩΝ-ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ
Κλιμάκιο
εισοδήματος

Φορολογικός
Συντελεστής %

10.500

0

0

10.500

0

1.500

15%

225

12.000

225

18.000

27%

4.860

30.000

5.085

45.000

37%

16.650

75.000

21.735

Άνω 75.000

40%

13

22. Σε ποιό εισόδημα επιβάλλεται συμπληρωματικός φόρος;
Στο ακαθάριστο ποσό από ακίνητα, εκτός από το απαλλασσόμενο εισόδημα από ιδιοκατοίκηση, με συντελεστή
1,5%. Για κατοικίες που έχουν επιφάνεια πάνω από 300 τ.μ. η καθεμιά ο συντελεστής γίνεται 3%.

ΘΕΜΑΤΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Α. ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΩΝ - ΔΩΡΕΩΝ - ΓΟΝΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ

1. Ποιός είναι υπόχρεος για την υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομιάς;

Ο κληρονόμος ή ο νόμιμος αντιπρόσωπός του (άρθρο 61 του Κώδικα Φορολογίας Κληρονομιών –
Δωρεών - Γονικών παροχών, ο οποίος κυρώθηκε με το ν. 2961/01).
2. Ποιά είναι η προθεσμία υποβολής της δήλωσης φόρου κληρονομιάς;

Μέσα σε έξι μήνες, αν ο κληρονομούμενος πέθανε στην Ελλάδα, ή μέσα σε ένα χρόνο, αν ο
κληρονομούμενος ή οι κληρονόμοι ή οι κληροδόχοι διέμεναν κατά το χρόνο θανάτου στην αλλοδαπή.
Η προθεσμία αρχίζει από :
το θάνατο του κληρονομουμένου
τη δημοσίευση της διαθήκης ή
τη δημοσίευση της τελεσίδικης απόφασης που κηρύσσει την αφάνεια ή
το θάνατο του υπόχρεου σε δήλωση, αν αυτός δεν υπέβαλε δήλωση ή
το διορισμό των κηδεμόνων σχολαζουσών κληρονομιών, των εκτελεστών διαθήκης, των συνδίκων
πτώχευσης ή

την αναγνώρισή τους, σε περίπτωση κληρονόμων σχολαζουσών κληρονομιών ή
το χρόνο που ορίζεται στα άρθρα 7 και 8 του Κώδικα.
Η κατά τα άνω εξάμηνη ή ετήσια προθεσμία μπορεί να παραταθεί για τρεις (3) κατ΄ ανώτατο όριο μήνες,
με απόφαση του προϊσταμένου της αρμόδιας Δ.Ο.Υ., αν συντρέχουν αποχρώντες λόγοι (άρθρα 62, 63 και 64).
3. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται κατά την υποβολή δηλώσεων φόρου κληρονομιάς;
α. Ληξιαρχική πράξη θανάτου
β. αντίγραφο διαθήκης
γ. κληρονομητήριο ή πιστοποιητικό της αρμόδιας δημοτικής ή κοινοτικής αρχής περί του είδους και

του βαθμού συγγενείας προς τον κληρονομούμενο
δ. πιστοποιητικό του Γραμματέα Πρωτοδικών περί μη δημοσιεύσεως νεότερης διαθήκης ή περί μη

δημοσιεύσεως διαθήκης στην περίπτωση της εξ αδιαθέτου διαδοχής
ε. πιστοποιητικό για την ηλικία του επικαρπωτή, όταν για τον προσδιορισμό της αξίας λαμβάνεται
υπόψη η ηλικία αυτού
στ. έγγραφο νομιμοποιήσεως, σε περίπτωση πληρεξουσίου
ζ. τα έγγραφα που αποδεικνύουν τη μετάθεση του χρόνου γένεσης της φορολογικής υποχρέωσης
η) αποδεικτικά χρεών της κληρονομιάς (άρθρο 67).
4. Ποιά είναι αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την παραλαβή δηλώσεων φόρου κληρονομιάς;

Η Δ.Ο.Υ. της κατοικίας του κληρονομουμένου ή η Δ.Ο.Υ. Κατοίκων Εξωτερικού, αν ο κληρονομούμενος
ήταν κάτοικος αλλοδαπής.
Αν όμως ο κληρονομούμενος είχε την κατοικία του στην αλλοδαπή, αλλά πέθανε στην Ελλάδα, αρμόδια
είναι η Δ.Ο.Υ. του τόπου θανάτου.
Ως κατοικία του κληρονομουμένου θεωρείται αυτή που προκύπτει από το ΑΦΜ αυτού (άρθρο 66).
5. Ποιός είναι υπόχρεος υποβολής δήλωσης φόρου δωρεάς - γονικής παροχής;
14

Είναι οι συμβαλλόμενοι δωρητής – δωρεοδόχος, γονέας - τέκνο και, σε περίπτωση άτυπης δωρεάς, ο
δωρεοδόχος (άρθρο 85).
6. Ποιά είναι αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την παραλαβή δήλωσης φόρου δωρεάς- γονικής παροχής;

Ο προϊστάμενος της Δ.Ο.Υ. της κατοικίας του δωρητή. Ως κατοικία του δωρητή θεωρείται αυτή που
προκύπτει από τον ΑΦΜ αυτού (άρθρο 87).
7. Ποιά είναι η προθεσμία υποβολής της δήλωσης φόρου δωρεάς -γονικής παροχής;

Η δήλωση υποβάλλεται πριν από την κατάρτιση του συμβολαίου, το οποίο συντάσσεται με βάση
θεωρημένο αντίγραφο της δήλωσης, και, προκειμένου για άτυπες δωρεές, μέσα σε έξι μήνες από την παράδοση
του αντικειμένου της δωρεάς στο δωρεοδόχο (άρθρο 86).
8. Ποιές είναι οι προϋποθέσεις απαλλαγής από το φόρο κληρονομιών και γονικών παροχών για την
απόκτηση της πρώτης κατοικίας;

Ο κληρονόμος (σύζυγος ή τέκνο του κληρονομουμένου) ή το τέκνο που αποκτά τη γονική παροχή ή ο
σύζυγος αυτού ή τα ανήλικα τέκνα τους, να μην έχουν δικαίωμα πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας ή οίκησης σε
άλλη οικία ή διαμέρισμα που πληροί τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειάς τους ή δικαίωμα πλήρους κυριότητας
επί οικοπέδου οικοδομήσιμου ή επί ιδανικού μεριδίου οικοπέδου, στα οποία αντιστοιχεί εμβαδόν κτίσματος που
πληροί τις στεγαστικές τους ανάγκες και βρίσκονται σε δήμο ή κοινότητα με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων
(άρθρα 26 ενότητα Α΄ και 43 ενότητα Α΄).
9. Ποιά είναι τα αφορολόγητα ποσά για την απόκτηση πρώτης κατοικίας αιτία θανάτου ή γονικής
παροχής;

Η απαλλαγή παρέχεται για αξία ακινήτου, που αντιστοιχεί σε εμβαδό κατοικίας έως διακόσια (200) τ.μ.,
το οποίο προσαυξάνεται κατά είκοσι πέντε (25) τ.μ. για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα ανήλικα τέκνα των
οποίων την επιμέλεια έχει ο δικαιούχος. Στις κληρονομιές η προσαύξηση ισχύει εφόσον στο δικαιούχο κληρονόμο
ή κληροδόχο περιέρχεται μία μόνο κατοικία ή ένα οικόπεδο εξ ολοκλήρου και κατά πλήρη κυριότητα και όχι
ποσοστό εξ αδιαιρέτου (άρθρα 26 ενότητα Α΄ και 43 ενότητα Α΄, για τα απαιτούμενα δικαιολογητικά βλ. σελ. 39).
10. Ποιές είναι οι προϋποθέσεις της αγροτικής απαλλαγής στη φορολογία κληρονομιών, δωρεών,
γονικών παροχών;

- Ο κληρονόμος ή δωρεοδόχος να είναι παιδί, σύζυγος, γονέας, αδελφός ή εγγονός του δικαιοπαρόχου
(κληρονομουμένου -δωρητή)

- Οι κληρονόμοι ή δωρεοδόχοι να ασχολούνται κατά κύριο επάγγελμα με τη γεωργία ή κτηνοτροφία και

- η έκταση να χρησιμοποιείται για 15 χρόνια συνεχώς και αποκλειστικά για γεωργοκτηνοτροφική
εκμετάλλευση (άρθρο 26 ενότητα Β΄).
11. Γεωργικές απαλλαγές

Δεν φορολογείται η αιτία θανάτου ή δωρεάς μεταβιβαζόμενη γεωργική ή κτηνοτροφική έκταση μαζί με
τις εγκαταστάσεις που βρίσκονται πάνω σε αυτήν και εξυπηρετούν αποκλειστικά την εκμετάλλευσή της, με τις πιο
πάνω προϋποθέσεις.
Ανεξάρτητα από την πιο πάνω απαλλαγή και πρόσθετα σ΄ αυτή, όταν η κληρονομική μερίδα αποτελείται
κατά το μισό τουλάχιστον της αξίας της από γεωργοκτηνοτροφικά περιουσιακά στοιχεία, ο κληρονομούμενος
ασχολείτο κατά κύριο επάγγελμα με γεωργοκτηνοτροφικές εργασίες, ο κληρονόμος είναι ανήλικος ή ασχολείται
κατά κύριο επάγγελμα σε γεωργικές γενικά εργασίες και η κληρονομιά περιέρχεται σε κατιόντες ή ανιόντες ή
σύζυγο κληρονομουμένου, αφαιρείται και δε φορολογείται το τριπλάσιο ποσό των αφορολογήτων της Α΄ και Β΄
κατηγορίας, δηλαδή ποσό 285.000 € για κληρονόμους που εντάσσονται στην Α΄ κατηγορία και 60.000 € για
κληρονόμους που εντάσσονται στη Β΄ κατηγορία.
12. Σε πόσες δόσεις καταβάλλεται ο φόρος κληρονομιών, δωρεών και γονικών παροχών;

α. Σε 3 ίσες διμηνιαίες δόσεις, αν η βεβαίωση έγινε (για κληρονομιά της Α΄ και Β΄ κατηγορίας ή δικαιούχους
γονικής παροχής) με βάση τη δήλωση του υποχρέου και αφορά ακίνητα.

β. Σε 6 ίσες διμηνιαίες δόσεις αν η βεβαίωση του φόρου έγινε με βάση τη δήλωση του υποχρέου και
αφορά σε λοιπά περιουσιακά στοιχεία ή ως τίτλος βεβαίωσης ελήφθη η απόφαση διοικητικού δικαστηρίου και
15

δικαστικού συμβιβασμού.

γ. Σε 12 ισόποσες διμηνιαίες δόσεις, μετά από δήλωση κληρονόμων της Γ΄ κατηγορίας, όσον αφορά σε
κάθε φύσεως περιουσιακά στοιχεία.

Σε όλες τις πιο πάνω περιπτώσεις, κάθε μία από τις δόσεις δεν μπορεί να είναι μικρότερη των 500 € πλην
της τελευταίας.
Σε περίπτωση κληρονομιάς, αν ο κληρονόμος είναι ανήλικος, ο αριθμός των δόσεων διπλασιάζεται.
13. Ποιός είναι ο χρόνος φορολογίας για την κτήση αιτία θανάτου;
Κατά κανόνα χρόνος φορολογίας είναι ο χρόνος θανάτου. Ο χρόνος φορολογίας μετατίθεται σε
μεταγενέστερο του θανάτου χρονικό σημείο αυτοδίκαια στις περιπτώσεις αναβλητικής αίρεσης, επιδικίας περί
το κληρονομικό δικαίωμα ή περί την κληρονομιά, διαχωρισμού επικαρπίας από την κυριότητα, αναγκαστικής
απαλλοτρίωσης κ.λπ. ή με απόφαση του προϊσταμένου της αρμόδιας Δ.Ο.Υ. στις περιπτώσεις του άρθρου 8 του
Κώδικα (άρθρα 7 και 8).
14. Πότε παραγράφεται το δικαίωμα του δημοσίου για επιβολή φόρου κληρονομιάς ή δωρεάς, γονικής
παροχής;

Παραγράφεται μετά την πάροδο 10 ετών αν υποβλήθηκε δήλωση, ή 15 ετών αν δεν υποβλήθηκε
δήλωση.
Ανεξάρτητα από τα παραπάνω το δικαίωμα του δημοσίου είναι παραγραμμένο για όλες τις υποθέσεις για
τις οποίες η φορολογική υποχρέωση γεννήθηκε μέχρι 31-12-1989 (άρθρο 102).
15. Ποιά είναι τα αφορολόγητα όρια και οι φορολογικοί συντελεστές στη φορολογία κληρονομιών και
γονικών παροχών;

α. Η γονική παροχή και η κληρονομιά ακινήτων ή εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων σε συγγενείς
που υπάγονται στην Α΄ και Β΄ κατηγορία υπόκειται σε φόρο, ο οποίος υπολογίζεται αυτοτελώς με συντελεστή ένα
τοις εκατό (1%), μετά την αφαίρεση αξίας ενενήντα πέντε χιλιάδων (95.000) ευρώ, προκειμένου για συγγενείς
που υπάγονται στην Α΄ κατηγορία, και είκοσι χιλιάδων (20.000) ευρώ, προκειμένου για συγγενείς που υπάγονται
στη Β΄ κατηγορία. Τα ποσά του προηγούμενου εδαφίου αφαιρούνται κατ’ αρχήν από την αξία των κληρονομιαίων
ακινήτων και, στην περίπτωση που η αξία των ακινήτων υπολείπεται των ποσών αυτών, αφαιρούνται κατά σειρά
από την αξία των μετοχών και των λοιπών περιουσιακών στοιχείων.
Η γονική παροχή και η κληρονομιά εισηγμένων στο χρηματιστήριο μετοχών, ομολογιών, ιδρυτικών και
λοιπών γενικά τίτλων των εμπορικών εταιρειών, δημοσίων χρεογράφων ή άλλων τέτοιας φύσης αξιών υπόκειται
σε φόρο αυτοτελώς με συντελεστή έξη τοις χιλίοις (6‰) προκειμένου για συγγενείς που υπάγονται στην Α΄
κατηγορία, και με συντελεστή ένα και δύο δέκατα τοις εκατό (1,2%), προκειμένου για συγγενείς που υπάγονται
στη Β΄ κατηγορία. Η γονική παροχή και η κληρονομιά μη εισηγμένων στο χρηματιστήριο μετοχών και λοιπών
τίτλων κινητών αξιών, εταιρικών μερίδων ή μεριδίων, ποσοστών συμμετοχής σε κοινωνία αστικού δικαίου, που
ασκεί επιχείρηση ή επάγγελμα, και συνεταιριστικών μερίδων υπόκειται σε φόρο αυτοτελώς με συντελεστή ένα και
δύο δέκατα τοις εκατό (1,2%), προκειμένου για συγγενείς που υπάγονται στην Α΄ κατηγορία, και με συντελεστή
δύο και τέσσερα δέκατα τοις εκατό (2,4%), προκειμένου για συγγενείς που υπάγονται στη Β΄ κατηγορία.
Η αιτία θανάτου κτήση των λοιπών περιουσιακών στοιχείων σε συγγενείς που υπάγονται στην Α΄ και Β΄
κατηγορία υπόκειται σε φόρο αυτοτελώς με συντελεστή δέκα τοις εκατό (10%).

β. Η κληρονομιά των κάθε φύσεως περιουσιακών στοιχείων σε κληρονόμους που υπάγονται στη Γ΄
κατηγορία υπόκειται σε φόρο ο οποίος υπολογίζεται για κάθε κληρονομική μερίδα ή κληροδοσία με βάση την
εξής φορολογική κλίμακα:
Κλιμάκια
(σε ευρώ)

Συντελεστής κλιμακίου
(%)

Φόρος Κλιμακίου (σε
ευρώ)

Φορολογητέα περιουσία
(σε ευρώ)

Φόρος που αναλογεί
(σε ευρώ)

6.000

---

---

6.000

---

66.000

20

13.200

72.000

13.200

195.000

30

58.500

267.000

71.700

Υπερβάλλον

40

16. Ποιά είναι τα αφορολόγητα όρια και οι φορολογικοί συντελεστές στη φορολογία δωρεών;

Στη φορολογία δωρεών ο φόρος υπολογίζεται με τις πιο κάτω φορολογικές κλίμακες:

16

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Α΄
Κλιμάκια

Συντελεστής κλιμακίου
(%)

Φόρος κλιμακίου

Φορολογητέα περιουσία

Φόρος που αναλογεί

95.000

---

---

95.000

---

25.000

5

1.250

120.000

1.250

145.000

10

14.500

265.000

15.750

Υπερβάλλον

20

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Β΄
Κλιμάκια (σε €)

Συντελεστής κλιμακίου
(%)

Φόρος κλιμακίου (σε €)

Φορολογητέα περιουσία
(σε €)

Φόρος που αναλογεί

20.000

---

---

20.000

---

55.000

10

5.500

75.000

5.500

195.000

20

39.000

270.000

44.500

Υπερβάλλον

30

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Γ΄
Κλιμάκια

Συντελεστής κλιμακίου
(%)

Φόρος κλιμακίου

Φορολογητέα περιουσία

Φόρος που αναλογεί

6.000

---

---

6.000

---

66.000

20

13.200

72.000

13.200

195.000

30

58.500

267.000

71.700

Υπερβάλλον

40

17. Υπάρχει επιπλέον απαλλασσόμενο ποσό όταν κληρονόμος είναι σύζυγος ή ανήλικο τέκνο του
κληρονομουμένου;

Μετά την 1-1-2003, όταν κληρονόμος είναι σύζυγος ή ανήλικο τέκνο του κληρονομουμένου, απαλλάσσεται
από το φόρο κληρονομιάς αξία κληρονομιαίας περιουσίας μέχρι 300.000 € για κάθε κληρονόμο. Μετά την
απαλλαγή αυτή εφαρμόζονται όλες οι λοιπές απαλλαγές, μειώσεις και αφορολόγητα.
18. Πώς φορολογούνται τα έπιπλα που υπάρχουν στην κληρονομιά;

Κατά τεκμήριο (μαχητό) θεωρείται ότι σε κάθε κληρονομιά υπάρχουν έπιπλα και η αξία τους ανέρχεται
στο 1/30 της καθαρής αξίας της υπόλοιπης ακίνητης περιουσίας (άρθρο 12 παρ.2 του Ν. 3091/2002).
19. Σε περίπτωση καταπιστεύματος, ποιός, πότε και πώς φορολογείται;

Αυτός που βαρύνεται με το καταπίστευμα φορολογείται αμέσως ως επικαρπωτής, ενώ ο
καταπιστευματοδόχος θα φορολογηθεί για πλήρη κυριότητα, όταν θα αποκατασταθεί σε αυτόν η κληρονομιά,
δηλαδή όταν θα επαχθεί το καταπίστευμα. Αν ο βεβαρημένος, πριν από την επαγωγή του καταπιστεύματος,
μεταβιβάσει με συναίνεση του καταπιστευματοδόχου το καταπιστευτέο αντικείμενο, φορολογείται κατά
πλήρη κυριότητα με συμψηφισμό του φόρου επικαρπίας που έχει καταβάλει. Το ίδιο θα συμβεί και όταν ο
καταπιστευματοδόχος παραιτηθεί από το δικαίωμά του προσδοκίας υπέρ του βεβαρημένου ( Άρθρο 29,
Ν. 2065/1992). Μετά την ισχύ του Ν. 3634/2008, από 13/12/2007, στην περίπτωση καταπιστεύματος όταν
ο βεβαρημένος που υπάγεται στην Ά ή Β΄ κατηγορία έχει είδη υπαχθεί σε φόρο κατά το χρόνο θανάτου
του διαθέτη για την επικαρπία και μεταβιβάζει κατόπιν το καταπιστευτέο αντικείμενο με τη συναίνεση του
βεβαρημένου ή ματαιώνεται το καταπίστευμα για οποιοδήποτε λόγο υπόκειται κατά το χρόνο αυτό σε φόρο
για την πλήρη κυριότητα χωρίς αφαίρεση του βεβαιωθέντος φόρου για την επικαρπία όπως συνέβαινε μέχρι
σήμερα. Στους βεβαρημένους που υπάγονται στην Γ΄ κατηγορία, εξακολουθεί να συμψηφίζεται ο βεβαιωθείς
για την επικαρπία φόρος.

17

Β. ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ
1. Ποιό είναι το αντικείμενο του Φόρου Μεταβίβασης Ακινήτων (Φ.Μ.Α.) και ποιός ο υπόχρεος για την
καταβολή του φόρου;

Σε κάθε μεταβίβαση ακινήτου με αντάλλαγμα και σύσταση εμπραγμάτου σε ακίνητο δικαιώματος καθώς
και σε μεταβίβαση πλοίου με ελληνική σημαία επιβάλλεται φόρος στην αξία αυτών και υπόχρεος για την καταβολή
του είναι ο αγοραστής.
2. Ποιά είναι η αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την υποβολή της δήλωσης;

Για κάθε μεταβίβαση ακινήτου οι συμβαλλόμενοι υποχρεούνται πριν από τη σύνταξη του συμβολαίου, να
επιδώσουν κοινή δήλωση Φ.Μ.Α. προς τον αρμόδιο Προϊστάμενο Δ.Ο.Υ. της περιφέρειας στην οποία βρίσκεται
το ακίνητο.
3. Σε πόσα αντίγραφα υποβάλλεται η δήλωση;

Η δήλωση υποβάλλεται σε δύο αντίγραφα εκ των οποίων το ένα κρατείται από τον Προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ.
και το δεύτερο, αφού βεβαιωθεί από τον Προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. για την ακρίβεια της αντιγραφής, παραδίδεται
στον συμβαλλόμενο.
4. Επιτρέπεται η επίδοση της δήλωσης σε αναρμόδιο Προϊστάμενο Δ.Ο.Υ.;

Επιτρέπεται η επίδοση της δήλωσης σε αναρμόδιο Προϊστάμενο Δ.Ο.Υ., όταν είναι δύσκολη η επίδοσή της
στον αρμόδιο Προϊστάμενο, λόγω του ότι η έδρα αυτού είναι σε διαφορετική πόλη από εκείνη που καταρτίζεται
η σύμβαση, ο οποίος, αφού καταχωρήσει τη δήλωση αυτή στο βιβλίο δηλώσεων, υποχρεούται να την αποστείλει
στον αρμόδιο Προϊστάμενο Δ.Ο.Υ. προς έλεγχο.

Επίσης, αν στην περιφέρεια που βρίσκεται το ακίνητο εφαρμόζεται το σύστημα αντικειμενικού
προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων, επιτρέπεται, όταν είναι δύσκολη η επίδοσή της στον αρμόδιο Προϊστάμενο,
να επιδοθεί η δήλωση του φόρου μεταβίβασης στον Προϊστάμενο της αρμόδιας για τη φορολογία εισοδήματος
του αγοραστή Δημόσιας Οικονομικής Υπηρεσίας. Στην περίπτωση αυτή χορηγείται αντίγραφο της δήλωσης για τη
σύνταξη συμβολαίου και στη συνέχεια η δήλωση διαβιβάζεται στον προϊστάμενο της αρμόδιας Δ.Ο.Υ. για έλεγχο
των προσδιοριστικών στοιχείων του ακινήτου που δηλώθηκαν.
5. Πώς καταβάλλεται ο φόρος μεταβίβασης ακινήτων;

Στις περιοχές που εφαρμόζεται το αντικειμενικό σύστημα, κατά την υποβολή της δήλωσης Φ.Μ.Α., ο
φορολογούμενος υποχρεούται να αναγράφει σε αυτήν την αντικειμενική αξία του μεταβιβαζόμενου ακινήτου,
βάσει της οποίας καταβάλλει εφάπαξ το φόρο που αναλογεί. Σε περίπτωση που το τίμημα είναι μεγαλύτερο
της αντικειμενικής αξίας, ο φόρος υπολογίζεται επί του τιμήματος. Αν όμως ο φορολογούμενος αμφισβητήσει
την αντικειμενική αξία του ακινήτου, έχει το δικαίωμα μέσα σε 60 ημέρες από τότε που υπέβαλε τη δήλωση να
προσφύγει στα διοικητικά δικαστήρια, τα οποία θα αποφανθούν για τον προσδιορισμό της αξίας με βάση τα
συγκριτικά στοιχεία.

Στις υπόλοιπες περιοχές που δεν εφαρμόζεται το αντικειμενικό σύστημα, κατά την υποβολή της δήλωσης
Φ.Μ.Α., ο φορολογούμενος καταβάλλει εξ ολοκλήρου το φόρο που αναλογεί με βάση την αξία που δήλωσε. Στη
συνέχεια, ο προϊστάμενος της Δ.Ο.Υ. προσδιορίζει προσωρινά την αγοραία αξία του ακινήτου και ο αγοραστής
έχει πλέον το δικαίωμα μέσα σε δίμηνη ανατρεπτική προθεσμία από την ημερομηνία παραλαβής της δήλωσης
να επιδώσει συμπληρωματική δήλωση σύμφωνα με τη προσωρινή αξία του προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ. και να
καταβάλει χωρίς προσαυξήσεις και πρόστιμα το μισό του αναλογούντος φόρου και το υπόλοιπο μισό τον επόμενο
της βεβαίωσης μήνα. Στην περίπτωση που δεν υποβάλει την πιο πάνω συμπληρωματική δήλωση, ενεργείται πλέον
τακτικός έλεγχος από το προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. για το προσδιορισμό της αξίας, χωρίς να τον δεσμεύει πλέον
η προσωρινή προεκτίμηση και στη συνέχεια εκδίδεται το σχετικό φύλλο ελέγχου. Μέσα σε 60 ημέρες από την
κοινοποίηση του φύλλου ελέγχου ο αγοραστής έχει το δικαίωμα να συμβιβαστεί ή να προσφύγει στα διοικητικά
δικαστήρια.
6. Ποιοί είναι οι συντελεστές για τον υπολογισμό του Φ.Μ.Α.;

Ο υπολογισμός του φόρου μεταβίβασης ακινήτων γίνεται με τρεις συντελεστές. Τον ακέραιο, το μειωμένο
στο μισό και το μειωμένο στο 1/4.
18

Ο ακέραιος συντελεστής 7% υπολογίζεται στο μέχρι του ποσού των δεκαπέντε χιλιάδων (15.000) € της
φορολογητέας αξίας και αυξάνεται σε 9% για το άνω του ποσού αυτού τμήμα της. Οι παραπάνω συντελεστές
Φ.Μ.Α. αυξάνονται από 7% σε 9 % και από 9% σε 11% αντίστοιχα, όταν το ακίνητο που μεταβιβάζεται βρίσκεται
σε εντός σχεδίου περιοχή που λειτουργεί ή έχει συσταθεί Πυροσβεστική Υπηρεσία. Στο ποσό του κύριου φόρου
επιβάλλεται και φόρος υπέρ δήμων και κοινοτήτων 3%.

Για να γίνει κατανοητό αυτό, παρατίθενται τα ακόλουθα παραδείγματα:

α. Ο Α’ αγοράζει οικόπεδο αξίας 8.800€ σε περιοχή που δεν υπάρχει Πυροσβεστική Υπηρεσία. Ο αναλογών φόρος
μεταβίβασης θα υπολογισθεί με συντελεστή 7%.
β. Ο Α’ αγοράζει οικόπεδο αξίας 16.000 € σε περιοχή που υπάρχει Πυροσβεστική Υπηρεσία. Ο αναλογών φόρος
θα υπολογισθεί για το μέχρι των 15.000 € τμήμα της αγοραίας αξίας με συντελεστή 9%, για το άνω δε των 1.000
€ τμήμα με συντελεστή 11%.

Ο Φ.Μ.Α. που προκύπτει κατά τα προεκτεθέντα μειώνεται στο μισό ή στο ένα τέταρτο ανάλογα με τη
νομική μορφή της πραγματοποιούμενης μεταβίβασης ή την ιδιότητα των συμβαλλόμενων προσώπων.

α. Φ.Μ.Α. μειωμένος στο τέταρτο.

Οι περιπτώσεις που ο Φ.Μ.Α. μειώνεται στο τέταρτο είναι η αυτούσια διανομή ακινήτων μεταξύ των
συγκυρίων, η διάλυση Ο.Ε., Ε.Ε. και Ε.Π.Ε. και η μεταβίβαση των ακινήτων της εταιρείας στους εταίρους της κατά
το λόγο της εταιρικής τους μερίδας καθώς και η απόληψη ακινήτων της εταιρείας από εταίρους που αποχωρούν
από αυτή.

β. Φ.Μ.Α. μειωμένος στο μισό.

Οι περιπτώσεις που ο Φ.Μ.Α. μειώνεται στο μισό είναι η ανταλλαγή ακινήτων ίσης αξίας, η υποχρεωτική
ανταλλαγή οικοπέδων, συγχώνευση Α.Ε και Συνεταιρισμών, η αναγκαστική απαλλοτρίωση για δημόσια ωφέλεια
καθώς και η συνένωση οικοπέδων.
7. Σε ποιές περιπτώσεις σύστασης ή τροποποίησης οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας οφείλεται φ.μ.α.;

Σε κάθε περίπτωση σύστασης ή τροποποίησης οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας θα πρέπει να ερευνάται
αν συντελείται, άμεσα ή έμμεσα, μεταβίβαση εμπραγμάτων επί ακινήτων δικαιωμάτων μεταξύ των συγκυρίων,
είτε με μορφή διανομής, είτε ανταλλαγής, είτε πώλησης, είτε δωρεάς ιδανικών μεριδίων π.χ.
- σύσταση σε οικόπεδο με υφιστάμενα κτίσματα.
- σύσταση και στο μελλόκτιστο δικαίωμα υψούν με υφιστάμενα κτίσματα.
- μεταφορά ποσοστών εξ αδιαιρέτου οικοπέδου σε μελλόκτιστο δικαίωμα υψούν, στο οποίο υφίστανται
κτίσματα και στις οριζόντιες ιδιοκτησίες αυτών έχει κατανεμηθεί το σύνολο των ποσοστών του οικοπέδου.
- τροποποίηση σύστασης με απόσπαση τμήματος οριζόντιας ιδιοκτησίας από εκείνη στην οποία ανήκε και

μεταφορά της σε οριζόντια ιδιοκτησία άλλου συνιδιοκτήτη.
- σύσταση με διανομή ψιλής κυριότητας.
- διανομή υφιστάμενης κάθετης ιδιοκτησίας σε οικόπεδο με κτίσματα.
- κατάργηση υφιστάμενης σύστασης σε οικόπεδο με κτίσματα.

Παρατίθεται κατωτέρω για πληρέστερη ενημέρωση η σχετική εγκύκλιος του Υπουργείου Οικονομίας και
Οικονομικών.
(YΠOIK 1023290/68/B 0013/ΠOΛ. 1050/21.2.1996)1*
Φορολογικές υποχρεώσεις που δημιουργούνται σε περιπτώσεις σύνταξης συμβολαιογραφικών πράξεων που
αφορούν σύσταση, τροποποίηση ή κατάργηση οριζοντίων ή καθέτων ιδιοκτησιών
I. ΓENIKA
Λόγω της ιδιαίτερης σημασίας που παρουσιάζει το πιο πάνω θέμα της συχνότητας με την οποία εμφανίζεται και
του μεγάλου αριθμού των εγκυκλίων και των λύσεων που έχουν εκδοθεί κατά καιρούς κρίθηκε σκόπιμο και
αναγκαίο να παραθέσουμε τις λύσεις αυτές σε ενιαίο κείμενο ώστε να μπορείτε να αντιμετωπίζετε σωστά κάθε
περίπτωση σύστασης, τροποποίησης ή κατάργησης οριζόντιας ιδιοκτησίας, που σας εμφανίζεται.
1 * Το κείμενο, που ακολουθεί ,αποτελεί ιδιωτική κωδικοποίηση και περιλαμβάνει τις μέχρι σήμερα τροποποιήσεις και συμπληρώσεις της κατωτέρω εγκυκλίου.
19

II. IΣXYOYΣEΣ ΔIATAΞEIΣ
1. Με τις διατάξεις του άρθρου 1 του α.ν. 1521/1950 ορίζεται ότι σε κάθε εξ επαχθούς αιτίας μεταβίβαση
ακινήτου ή εμπράγματου επί ακινήτου δικαιώματος επιβάλλεται φόρος επί της αξίας αυτών. Στην έννοια του όρου
μεταβίβαση περιλαμβάνεται και η διανομή ακινήτων μεταξύ των συγκυρίων τους.
2. Επί συστάσεως οριζοντίου ιδιοκτησίας εφόσον επί του οικοπέδου υπάρχουν κτίσματα όπως έχει δεχθεί και
το Σ.τ.E. με την αριθ. 121/79 απόφαση επέρχεται έμμεσα διανομή των υπαρχόντων κτισμάτων μεταξύ των κατ’
ιδανικά μερίδια συγκυρίων και συνεπώς οφείλεται φόρος μεταβίβασης (διανομής)2 που υπολογίζεται στην αξία
των κτισμάτων και του οικοπέδου. Ενώ επί μη υπάρξεως κτισμάτων δεν επέρχεται διανομή αφού οι συνιδιοκτήτες
και μετά τη σύσταση της οριζοντίου ιδιοκτησίας παραμένουν συγκύριοι επί του οικοπέδου χωρίς να αποκτούν
στην πραγματικότητα πλήρη και διακεκριμένη ιδιοκτησία επί διαμερισμάτων των οποίων η ανέγερση δεν άρχισε
ακόμη και συνεπώς δεν οφείλεται Φ.M.A.
Επίσης επί καταργήσεως συσταθείσης οριζοντίου ιδιοκτησίας επί οικοπέδου στο οποίο υφίστανται κτίσματα
οφείλεται φόρος μεταβίβασης (ανταλλαγής) γιατί μ’ αυτή επέρχεται συνένωση των κτισμάτων των αυτοτελών
οριζοντίων ιδιοκτησιών. και στην περίπτωση αυτή ο φόρος υπολογίζεται επί της αξίας των κατά τη συνένωση
μεριδίων, οικοπέδου και κτισμάτων.3.
Ενόψη των ανωτέρω στα καταρτιζόμενα στις περιπτώσεις αυτές συμβόλαια θα πρέπει σαφώς να διευκρινίζεται
αν στο οικόπεδο επί του οποίου συνιστάται, τροποποιείται ή καταργείται οριζόντια ιδιοκτησία υπάρχουν ή όχι
κτίσματα.
ΙII. YΠOBOΛH ΔHΛΩΣHΣ
1. Με τις διατάξεις του άρθρου 7 του α.ν. 1521/1950 ορίζεται ότι, για κάθε μεταβίβαση οι συμβαλλόμενοι
υποχρεούνται προ της σύνταξης του συμβολαίου να επιδώσουν κοινή δήλωση φόρου μεταβίβασης στον
Προϊστάμενο της ΔOY.

Συνεπώς, οι συμβαλλόμενοι έχουν υποχρέωση, πριν από την κατάρτιση της συμβολαιογραφικής πράξης, να
υποβάλλουν φορολογική δήλωση σε όλες τις περιπτώσεις σύστασης τροποποίησης ή κατάργησης οριζόντιας ή
κάθετης ιδιοκτησίας έστω και αν επί του οικοπέδου δεν υπάρχουν κτίσματα. 4
Διευκρινίζεται ότι η υποχρέωση αυτή υπάρχει στην περίπτωση που οι συμβολαιογραφικές αυτές πράξεις αφορούν
ακίνητο (οικόπεδο - οικοδομή) που ανήκει σε περισσότερα από ένα πρόσωπα είτε φυσικά, είτε νομικά.
Στην περίπτωση όμως που το ακίνητο ανήκει σε ένα μόνο πρόσωπο, είτε φυσικό είτε νομικό, κατά την κατάρτιση
της συμβολαιογραφικής πράξης δεν υπάρχει υποχρέωση υποβολής δήλωσης και καταβολής φόρου γιατί δεν
επέρχεται διανομή έστω κι αν υπάρχουν στο οικόπεδο κτίσματα. 5
Yποχρέωση, επίσης υποβολής δήλωσης φόρου μεταβίβασης υπάρχει και
συμβολαιογραφικής πράξης σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας επί ακινήτου με
και επικαρπωτή με την οποία εξακολουθούν τα πρόσωπα αυτά να έχουν τα ίδια
οριζόντιες ιδιοκτησίες, χωρίς να συντελείται καμία μεταβίβαση μεταξύ τους, με
αυτές, να μην οφείλεται φόρος μεταβίβασης.

σε περίπτωση κατάρτισης
συμβαλλομένους ψιλό κύριο
δικαιώματα και στις διαιρετές
αποτέλεσμα στις περιπτώσεις

2. Προκειμένου να χορηγηθεί αντίγραφο της φορολογικής δήλωσης στους συμβαλλομένους θα διενεργείται
αυτοψία στο ακίνητο που δηλώνεται, για να διαπιστωθεί αν υπάρχουν ή όχι κτίσματα στο οικόπεδο και σε
καταφατική περίπτωση θα εξακριβώνεται το εμβαδόν αυτών. Αυτοψία θα ενεργείται και στην περίπτωση που
υποβάλλεται δήλωση μεταβίβασης από οποιαδήποτε αιτία δικαιώματος υψούν, γιατί και στην περίπτωση αυτή,
συντρέχει ο ίδιος λόγος.
2 Επισημαίνεται ότι πρέπει να ελέγχεται ο χρόνος κτήσης των ακινήτων ως προς την επιβολή είτε ΦΜΑ (διανομής) για ακίνηταα
πο κτηθέντα πριν την 1.1.2006, είτε τέλους συναλλαγής για τα αποκτηθέντα μετά την 1.1.2006, σύμφωνα με τις διατάξεις του

άρθρου 11 του Ν. 3427/2005, όπως αυτές τροποποιήθηκαν με τις διατάξεις του άρθρου 16 του Ν. 3522/2006 (ΦΕΚ 276/Α΄/22-12-
2006).
3 Κ. 5227/58/28.4.81 ΠΟΛ 84
4 Κ.7462/82/30.4.83 ΠΟΛ 138 (βλ. σχετικά άρθρο 13 παρ. 1 και 2 του Ν. 1587/1950 (ΦΕΚ 294Α΄), περί χρονικής ισχύος των φορο
λογικών δηλώσεων).
5 Κ. 8052/86/20.10.83
20

Εξυπακούεται πως δεν θα διενεργείται αυτοψία στο ακίνητο στις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες καίτοι
υπάρχουν κτίσματα επί του οικοπέδου δεν συντελείται οποιαδήποτε μεταβίβαση και συνεπώς δεν γεννάται
φορολογική υποχρέωση όπως π.χ. με την πράξη σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας επί οικοπέδου που υπάρχουν
κτίσματα και οι συγκύριοι εξακολουθούν να παραμένουν συγκύριοι με τα ίδια ποσοστά σε κάθε μια από τις
διακεκριμένες οριζόντιες ιδιοκτησίες που συνιστώνται με την πράξη.
3. Oι φύλακες μεταγραφών θα πρέπει να αρνούνται την μεταγραφή των πιο πάνω συμβολαιογραφικών πράξεων,
έστω και αν έχουν ήδη καταρτισθεί, αν δεν προσκομίζεται σ’ αυτούς και αντίγραφο της οικείας φορολογικής
δήλωσης. 6
4. Στις περιπτώσεις που ήδη έχει συνταγεί η συμβολαιογραφική πράξη, και εκ των υστέρων μεταγράφεται χωρίς
να έχει υποβληθεί δήλωση Φ.M.A., θα πρέπει να υποβληθεί δήλωση Φ.Μ.Α. και η φορολογική υποχρέωση ή όχι
των συγκυρίων θα εξαρτηθεί από το γεγονός αν κατά την κατάρτιση της συμβολαιογραφικής πράξης, υπάρχουν
ή όχι κτίσματα επί του οικοπέδου και συντελείται κάποια μεταβίβαση με τη μορφή διανομής, ανταλλαγής κ.λπ. Το
γεγονός αυτό είναι πραγματικό και η εξέταση του ανάγεται αποκλειστικά στην αρμοδιότητα του Προϊσταμένου
της ΔOY. Χρόνος φορολογίας στις περιπτώσεις αυτές είναι ο χρόνος σύνταξης της συμβολαιογραφικής πράξης.
Συνεπώς, κατά την υποβολή της οικείας δήλωσης εκτός από τον κύριο φόρο θα καταβληθεί και φόρος
εκπροθέσμου υποβολής δήλωσης 1% κατά μήνα καθυστέρησης που δεν δύναται να υπερβεί το 100% του κυρίου
φόρου, σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 4 του Ν. 2523/1997, όπως ισχύουν σήμερα.
5. Κατά την σύνταξη συμβολαιογραφικών πράξεων σύστασης, τροποποίησης ή κατάργησης οριζόντιας ή κάθετης
ιδιοκτησίας στην οικεία δήλωση θα αναγράφεται προσωρινή εκτίμηση μόνο όταν με τις πράξεις αυτές γεννάται
υποχρέωση καταβολής φόρου.
IV.ENNOIA KTIΣMATOΣ
1. Με το άρθρο 1002 AK ορίζεται ότι είναι δυνατή η χωριστή κυριότητα επί ορόφου ή διαμερίσματος ορόφου και
ότι όροφοι, θεωρούνται και τα υπόγεια.
Σημειώνεται ότι οι θεμελιώσεις της οικοδομής, αποτελούν κοινά μέρη αυτής στα οποία υπάρχει αυτοδίκαια από
το νόμο αναγκαστική συγκυριότητα των συνιδιοκτησιών του ακινήτου και συνεπώς δεν αποτελούν αντικείμενο
φορολογίας.
2. Δεν λαμβάνονται υπόψη τα κτίσματα, έστω και αν κατά την σύνταξη των πιο πάνω πράξεων υπάρχουν, εφόσον
έχει εκδοθεί άδεια κατεδάφισης η οποία πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός έτους από το χρόνο έκδοσης της
άδειας. Αν δεν κατεδαφιστούν τα κτίσματα μέσα στην προθεσμία αυτή, υποβάλλεται συμπληρωματική δήλωση
εντός μηνός από τη λήξη της, άλλως η αρχική δήλωση του φορολογουμένου προς την αρμόδια ΔOY θεωρείται
ανειλικρινής. Σε περίπτωση που δεν έχει εκδοθεί άδεια κατεδάφισης, υπάρχει όμως πρωτόκολλο κατεδάφισης,
το κτίσμα δεν λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό της αξίας του όλου ακινήτου. Αν το κτίσμαδεν κατεδαφιστεί
εντός μηνός από την υποβολή της δήλωσης, ο φορολογούμενος υποχρεούται να υποβάλλει συμπληρωματική
δήλωση και να καταβάλει το οικείο φόρο.
Αυτονόητο είναι ότι στις ως άνω δύο περιπτώσεις θα προσκομίζεται στην αρμόδια ΔOY και η άδεια κατεδάφισης
ή το πρωτόκολλο κατεδάφισης αντίστοιχα.
3. Αν το κτίσμα δεν έχει στέγη (ασκεπές), τούτο δεν λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό της αξίας του όλου
ακινήτου έστω κι αν δεν υπάρχει άδεια κατεδάφισης. Διευκρινίζεται ότι, αυτό αναφέρεται σε κτίσμα πεπαλαιωμένο
το οποίο δεν θα περιλαμβάνεται στην πράξη σύστασης οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας.
4. Στις περιπτώσεις κατάρτισης συμβολαιογραφικών πράξεων σύστασης, τροποποίησης ή κατάργησης οριζόντιας
ή κάθετης ιδιοκτησίας σε οικόπεδο στο οποίο υπάρχουν κτίσματα και ανήκει σε περισσότερα από ένα φυσικά
ή νομικά πρόσωπα, για την επιβολή ή όχι φόρου μεταβίβασης, θα πρέπει να ερευνάται αν με τις πράξεις αυτές
συντελείται έμμεσα μεταβίβαση εμπραγμάτων δικαιωμάτων μεταξύ των συγκυριών με τη μορφή διανομής,
ανταλλαγής, πώλησης ή δωρεάς. Ενδέχεται με τις πιο πάνω πράξεις να μη συντελείται οποιαδήποτε μεταβίβαση
και συνεπώς να μη γεννάται φορολογική υποχρέωση.

6 Κ. 7462/82/30.9.83/ΠΟΛ. 138

21

V. ΠEPIΠTΩΣEIΣ OΦEIΛHΣ ‘Η OXI Φ.M.A.
KATA TH ΣYNTAΞH TPOΠOΠOIHΣH ‘Η KATAPΓHΣH
OPIZONTIAΣ ‘Η KAΘETHΣ IΔIOKTHΣIAΣ
1. Οφείλεται φόρος μεταβίβασης (διανομής) κατά την κατάρτιση πράξης οριζόντιας ιδιοκτησίας ή τροποποίηση
αυτής σε οικόπεδο με κτίσματα τα οποία βρίσκονται στο στάδιο του εκ μπετόν αρμέ σκελετού, έκαστος δε
των συγκυρίων λαμβάνει συγκεκριμένη οριζόντια ιδιοκτησία, διότι καίτοι τα κτίσματα βρίσκονται στο στάδιο του
σκελετού, δημιουργούν την βάση για την αυθυπαρξία των οριζόντιων ιδιοκτησιών. Για τον υπολογισμό της αξίας
θα ληφθούν υπόψη τα κτίσματα στο στάδιο που βρίσκονται.
2. Κατ’ εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας, μπορεί να αυξηθεί το ποσοστό κάλυψης ή ο συντελεστής
δόμησης των οικοπέδων ορισμένης περιοχής. Αν επί των οικοπέδων αυτών υπήρχαν κτίσματα και είχαν
καταρτισθεί μεταξύ των συγκυριών πράξεις οριζοντίων ιδιοκτησιών των οποίων τα ποσοστά συμμετοχής στο
οικόπεδο εξαντλούσαν τη συνολική έκταση αυτού, ανακύπτει θέμα τροποποίησης της αρχικής πράξης σύστασης
οριζοντίων ιδιοκτησιών.
Με την τροποποίηση της πράξης ενδέχεται να συνιστώνται και νέες οριζόντιες ιδιοκτησίες, ώστε καθένας από
τους συγκυρίους να παίρνει νέα οριζόντια ιδιοκτησία που μελλοντικά θα ανεγερθεί, της οποίας το εμβαδόν δεν
είναι ανάλογο με το ποσοστό συμμετοχής του στο οικόπεδο. Στην περίπτωση αυτή συντελείται μεταβίβαση από
τους συγκυρίους που παίρνουν μικρότερη σε εμβαδόν, ιδιοκτησία σε εκείνους τους συγκυρίους που παίρνουν
μεγαλύτερη από την αναλογούσα στο ποσοστό συμμετοχής τους στο οικόπεδο. και αν μεν για τη μεταβίβαση
αυτή καταβληθεί τίμημα, θα οφείλεται φόρος μεταβίβασης, άλλως φόρος δωρεάς ή γονικής παροχής. O φόρος
αυτός θα υπολογίζεται στην αξία των επιπλέον της συμμετοχής του συγκυρίου, ποσοστών του οικοπέδου,
που αντιστοιχούν στην οριζόντια ιδιοκτησία καθώς και στην αξία των αναλογούντων σ’ αυτά κοινοκτήτων και
κοινοχρήστων χώρων της οικοδομής.
3. Δεν οφείλεται φόρος μεταβίβασης (διανομής) στις εξής περιπτώσεις:
α) Σε σύσταση ή τροποποίηση πράξης οριζόντιας ιδιοκτησίας σε οικόπεδο με κτίσματα όταν οι συνιδιοκτήτες
παραμένουν συγκύριοι στα κτίσματα με τα αυτά ποσοστά που έχουν στο οικόπεδο.
β) Οταν ο κύριος οικοδομής που ανεγέρθηκε σε τμήμα κοινού οικοπέδου (κατά τις διατάξεις της κάθετης
ιδιοκτησίας), τροποποιεί με τη σύμπραξη και του άλλου συνιδιοκτήτη του οικοπέδου την πράξη σύστασης κάθετης
ιδιοκτησίας, προκειμένου η οικοδομή του να υπαχθεί στην οροφοκτησία του N. 3741/29. Τούτο δε γιατί και στις
δύο περιπτώσεις δεν συντρέχει το στοιχείο της μετάθεσης κυριότητας.
γ) Σε περίπτωση σύνταξης πράξης τροποποίησης οριζόντιας ιδιοκτησίας επί οικοπέδου με κτίσματα με την οποία
διαιρούνται αυτοτελείς ιδιοκτησίες που ανήκουν σε περισσότερους από ένα συνιδιοκτήτες, ώστε να περιέλθει
σε καθένα απ’ αυτούς αυτοτελής ιδιοκτησία ίσης αξίας προς το εξ αδιαιρέτου μερίδιό του, στην διαιρουμένη
ιδιοκτησία συντελείται διανομή και οφείλεται φόρος διανομής.
Αν όμως η αυτοτελής ιδιοκτησία που διαιρείται, ανήκει σε ένα πρόσωπο, τότε δεν συντελείται καμία μεταβίβαση
αφού ο ιδιοκτήτης των ιδιοκτησιών που θα προέλθουν από τη διαίρεση, παραμένει ο ίδιος και επομένως δεν
οφείλεται φόρος.
4. Σε περίπτωση σύνταξης πράξης τροποποίησης οριζόντιας ιδιοκτησίας επί οικοδομής (με κτίσματα) με την οποία
συνενώνονται αυτοτελείς ιδιοκτησίες που ανήκουν σε περισσότερα από ένα πρόσωπα συντελείται συνένωση
ακινήτου και οφείλεται φόρος ανταλλαγής.
Αν όμως οι αυτοτελείς ιδιοκτησίες που συνενώνονται ανήκουν σε ένα πρόσωπο, τότε δεν συντελείται καμιά
ανταλλαγή ακινήτων αφού η ιδιοκτησία που θα προκύψει από τη συνένωση θα ανήκει στο ίδιο πρόσωπο και
επομένως δεν οφείλεται φόρος.
5. Σε περίπτωση σύνταξης πράξης τροποποίησης οριζόντιας ιδιοκτησίας με την οποία ένα τμήμα αυτοτελούς
ιδιοκτησίας προστίθεται σε αυτοτελή ιδιοκτησία άλλου προσώπου και καταβάλλεται από τον αποκτώντα τίμημα,
συντελείται μεταβίβαση με αντάλλαγμα και οφείλεται φόρος μεταβίβασης με ακέραιο συντελεστή. Αν όμως από
την τροποποιητική πράξη δεν προκύπτει η καταβολή ανταλλάγματος τότε πρόκειται για μεταβίβαση ακινήτου
λόγω δωρεάς, και οφείλεται φόρος δωρεάς.
Σε περίπτωση όμως που με την σύνταξη πράξης τροποποίησης οριζόντιας ιδιοκτησίας, τμήμα αυτοτελούς
ιδιοκτησίας προστεθεί σε άλλη αυτοτελή ιδιοκτησία του ιδίου ιδιοκτήτη, δεν συντελείται καμία μεταβίβαση και
22

συνεπώς δεν οφείλεται φόρος.
6. Σε περίπτωση σύνταξης πράξης οριζόντιας ιδιοκτησίας σε οικόπεδο στο οποίο υπάρχει ένα όροφος με την
οποία οι συνιδιοκτήτες παραμένουν συγκύριοι στον όροφο αυτό με τα ίδια ποσοστά που έχουν στο οικόπεδο
και προσδιορίζονται οι μελλοντικές ιδιοκτησίες που θα περιέλθουν στον καθένα, δεν συντελείται μεταβίβαση όχι
μόνο για το κτίσμα, αλλά και για τις αυτοτελείς ιδιοκτησίες που δεν έχουν ακόμη ανεγερθεί, αφού η αυτοτελής
ιδιοκτησία που θα περιέλθει στον καθένα συγκύριο αντιστοιχεί στο εξ αδιαιρέτου ποσοστό συμμετοχής του στο
οικόπεδο 7.
7. Σε περίπτωση σύστασης οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας σε οικόπεδο στο οποίο υπάρχουν κτίσματα και
διανέμονται τόσο τα κτίσματα όσο και οι μελλοντικές οριζόντιες ή κάθετες ιδιοκτησίες οφείλεται φόρος μόνο για
τις ιδιοκτησίες στις οποίες υπάρχουν κτίσματα 8.
8. Σε περίπτωση σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας σε οικόπεδο επί του οποίου έχουν ανεγερθεί κτίσματα από
εργολάβο με το σύστημα της αντιπαροχής και κατά την οποία οι οικοπεδούχοι εξέρχονται της κοινωνίας ως
προς ορισμένες οριζόντιες ιδιοκτησίες με τη δημιουργία ατομικών ιδιοκτησιών διακεκριμένων αυτοτελών και
ανεξάρτητων και περαιτέρω παραμένουν οι ίδιοι αρχικοί κοινωνοί στην κοινωνία επί των λοιπών οριζοντίων
ιδιοκτησιών, οφείλεται φόρος, μεταβίβασης (διανομής), μόνο επί των εξερχομένων της κοινωνίας μερίδων των
αρχικών οικοπεδούχων - κοινωνών και όχι για τις μερίδες που παραμένουν στην κοινωνία δηλ. σε εκείνες τις
οριζόντιες ιδιοκτησίες οι οποίες στο μέλλον θα μεταβιβασθούν απ’ αυτούς στους κατασκευαστές ή σε τρίτους
που θα υποδειχθούν απ’ αυτούς κατά τους όρους του εργολαβικού 9.
Επισημαίνεται ότι αυτό θα ισχύει και σε κάθε άλλη περίπτωση σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας σε οικόπεδο με
περισσότερους από ένα συγκυρίους, οι οποίοι αναλαμβάνουν οι ίδιοι να ανεγείρουν την οικοδομή.
Σε περίπτωση τροποποίησης ή κατάργησης της πιο πάνω πράξης σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας πριν τη
μεταβίβαση των υποσχεθέντων με το εργολαβικό προσύμφωνο ποσοστών στην εργολήπτρια εταιρία ή σε
τρίτους τη υποδείξει τους, δεδομένου ότι μέχρι τη μεταβίβαση σ’ αυτή με οριστικό συμβόλαιο, εξακολουθούν
να παραμένουν συγκύριοι οι οικοπεδούχοι, με το ίδιο ποσοστό συμμετοχής τους στο οικόπεδο, προκειμένου
να επιβληθεί ή όχι ΦMA θα πρέπει να ερευνάται εάν με την τροποποίηση αυτή συντελείται κάποια μεταβίβαση
μεταξύ των οικοπεδούχων μόνο με τη μορφή διανομής, ανταλλαγής, αφού ο εργολάβος απλά συνυπογράφει
χωρίς να αποκτά κυριότητα με τη σύσταση ή τροποποίηση της πράξης.
9. Δεν οφείλεται φόρος μεταβίβασης όταν μοναδικός οικοπεδούχος που ανέθεσε σε εργολάβο την ανέγερση
οικοδομής με το σύστημα της αντιπαροχής, συστήσει, τροποποιήσει ή καταργήσει οριζόντια ιδιοκτησία με
τη σύμπραξη και του εργολάβου - πριν τη μεταβίβαση με οριστικό συμβόλαιο σ’ αυτόν των υποσχεθέντων
ποσοστών με το εργολαβικό προσύμφωνο - αφού κύριος του οικοπέδου είναι ένας και δεν συντελείται κάποια
μεταβίβαση.
10. Δεν οφείλεται φόρος μεταβίβασης, όταν σε οικόπεδο που ανήκει κατά ψιλή κυριότητα στον A’ και κατ’
επικαρπία στο B’, στο οποίο έχει ανεγερθεί οικοδομή με το σύστημα της αντιπαροχής, συστήσουν μερική πράξη
οριζόντιας ιδιοκτησίας, προσδιορίζοντας ως αυτοτελή και ανεξάρτητη ιδιοκτησία ένα όροφο με την αναλογία
ποσοστού επί του οικοπέδου, εξακολουθώντας να παραμένουν σ’ αυτό κατά ψιλή κυριότητα ο ένας και κατ’
επικαρπία ο άλλος και περαιτέρω με συμπληρωματική πράξη ανακατανείμουν τα υπόλοιπα ποσοστά οικοπέδου
στις λοιπές οριζόντιες ιδιοκτησίες, πριν ακόμη μεταβιβαστούν στον εργολάβο τα υποσχεθέντα με το εργολαβικό
προσύμφωνο ποσοστά οικοπέδου, ο οποίος απλά και μόνο θα πρέπει να συμπράξει στη δήλωση.
11. Σε περίπτωση που οι A, B, Γ, συγκύριοι εξ αδιαιρέτου σε οικόπεδο με κτίσματα με ορισμένο ποσοστό
συνιδιοκτησίας έκαστος, προβαίνουν σε πράξη σύστασης κάθετης ιδιοκτησίας και διανομής κτισμάτων, ώστε ο
A’ να περιοριστεί στην χρήση της μιας καθέτου, ο B’ στην χρήση της άλλης καθέτου (οικοπέδου και κτισμάτων)
και ο Γ’ να παραμείνει συγκύριος στις επιμέρους κάθετες με το ίδιο ποσοστό συνιδιοκτησίας (οικοπέδου και
κτισμάτων), για την συγκεκριμένη αυτή πράξη οφείλεται φόρος διανομής μόνο για τους A και B και όχι για τον Γ ο
οποίος εξακολουθεί να παραμένει συγκύριος τόσο στο οικόπεδο, όσο και στα κτίσματα με το ίδιο ποσοστό 10.
12. Όταν σε οικόπεδο με κτίσματα που ανήκει εξ αδιαιρέτου σε δύο πρόσωπα με ορισμένο ποσοστό
συνιδιοκτησίας, συσταθεί κάθετος ιδιοκτησία σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 3741/29 και του άρθρου 3 του
ν. 1024/71 και έκαστος των συγκυρίων αποκτήσει το αποκλειστικό δικαίωμα της χρήσης ορισμένου τμήματος
οικοπέδου μετά κτισμάτων και περαιτέρω - επειδή βάσει των πολεοδομικών διατάξεων καθεμιά από τις κάθετες
7 13612/97/18.11.83/ΠΟΛ 177
8 1073176/294/Β0013/11.11.94 ΠΟΛ 121/83 ΓΝΩΜ. 299/94
9 Ν. 2975/44/16.12.86/ΠΟΛ 346 ΓΝΩΜ. 910/86
10 1042314/535/15.6.90
23

ιδιοκτησίες αποτελεί πλέον άρτιο και οικοδομήσιμο οικόπεδο -προβούν σε διανομή οικοπέδου και κτισμάτων,
για την πράξη αυτή, δεδομένου ότι σε καθένα από τους συγκυρίους με την αρχική πράξη καθέτου ιδιοκτησίας
παρείχετο το δικαίωμα της αποκλειστικής χρήσης ορισμένου τμήματος του οικοπέδου και κατά συνέπεια και
της αποκλειστικής κυριότητας των κτισμάτων, είτε αυτά ανεγέρθησαν από τους συγκυρίους ή υπήρχαν επί του
οικοπέδου, θα οφείλεται φόρος διανομής μόνο για την αξία του οικοπέδου στο οποίο υπάρχει συγκυριότητα και
με τις ισχύουσες σήμερα πολεοδομικές διατάξεις μπορεί να διανεμηθεί 11.
13. Αν σε οικόπεδο με κτίσματα, που ανήκει κατ’ επικαρπία στον A’ και κατά ψιλή κυριότητα εξ αδιαιρέτου με
ορισμένο ποσοστό στους B και Γ, συσταθεί πράξη οριζόντιας ιδιοκτησίας, ώστε οι B και Γ να πάρουν συγκεκριμένες
οριζόντιες ιδιοκτησίες κατά ψιλή κυριότητα και ο A να εξακολουθεί να παραμένει κατ’ επικαρπία σε όλες τις επί
μέρους ιδιοκτησίες θα οφείλεται φόρος διανομής, μόνο για την αξία της ψιλής κυριότητας που διανέμεται και όχι
για την επικαρπία στην οποία εξακολουθεί να παραμένει ο A σε όλες τις οριζόντιες ιδιοκτησίες.
14. Τέλος, σε οικόπεδο με κτίσματα, στο οποίο έχει συσταθεί κάθετος ιδιοκτησία, ο A έχει τη χρήση του ενός
τμήματος και ο B τη χρήση του άλλου τμήματος τροποποιώντας οι Α και Β, συγκύριοι του οικοπέδου, την ανωτέρω
σύσταση, ώστε ο ένας απ’ αυτούς να αποκτήσει δικαίωμα χρήσης επί πλέον τετραγωνικών μέτρων οικοπέδου,
χωρίς να αλλάξει το ποσοστό συμμετοχής τους στο οικόπεδο, με την πράξη αυτή θεωρείται ότι συνιστάται
δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης σύμφωνα με το άρθρο 35 του Ν. 3220/2004 και η πράξη αυτή θα υπόκειται σε
φόρο μεταβίβασης ακινήτου, εφόσον γίνεται με αντάλλαγμα, άλλως σε φόρο δωρεάς.
15. Σε περίπτωση που με διαθήκη έχουν περιέλθει συγκεκριμένες οριζόντιες ιδιοκτησίες σε καθένα από τους
κληρονόμους, χωρίς να γίνεται με τη διαθήκη αυτή ιδιαίτερη αναφορά στο εμβαδόν και το ποσοστό συμμετοχής
στο οικόπεδο, και οι κληρονόμοι με την πράξη της αποδοχής που μετέγραψαν, καθόρισαν το εμβαδόν των
διαμερισμάτων και ήδη προβαίνουν στην κατάρτιση συμπληρωματικής πράξης σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας
ώστε να προσδιορίσουν μόνο τα ποσοστά του οικοπέδου που θα αναλογούν σε κάθε οριζόντια ιδιοκτησία δεν
οφείλεται φόρος διανομής για την κατάρτιση της πράξης αυτής, διότι στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν συντρέχει
το στοιχείο μετάθεσης κατά οποιοδήποτε τρόπο κυριότητας ή άλλου εμπράγματου δικαιώματος, αλλ’ απλώς με
τη συμπληρωματική αυτή πράξη καθορίζονται τα ποσοστά συμμετοχής εξ αδιαιρέτου στο ενιαίο οικόπεδο, η
κυριότητα του οποίου έχει ήδη μεταβιβαστεί με την μεταγραφή. 12
16. Εχει νομολογηθεί ότι σύσταση οροφοκτησίας επέρχεται αυτόματα με την εκποίηση από τον κύριο ή τους
συγκυρίους εξ αδιαιρέτου ενός ορόφου πολυόροφης οικοδομής σε τρίτο, ο οποίος θα ανήκει αποκλειστικά
σ’ αυτόν, εφόσον η εκποιητική αυτή δικαιοπραξία περιλαμβάνει ακριβή και πλήρη περιγραφή του αντικειμένου
της οριζόντιας ιδιοκτησίας, ώστε να εξατομικεύεται τούτο, χωρίς όμως να είναι αναγκαίο η περιγραφή αυτή να
γίνεται στο σώμα της δικαιοπραξίας, με την οποία συνίσταται, αλλά απλώς να προκύπτει και από σχεδιάγραμμα
που έχει προσαρτηθεί σ’ αυτό. Συνεπώς, και στη περίπτωση αυτή, από φορολογικής πλευράς θα έχουν εφαρμογή
τα αναφερόμενα στην προηγούμενη παράγραφο 15 13.
17. Σε περίπτωση πράξης σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας σε οικόπεδο στο οποίο πρόκειται να ανεγερθεί
πολυόροφη οικοδομή με το σύστημα της αντιπαροχής, εφόσον η καταρτιζόμενη από τους οικοπεδούχους πράξη
είναι καθαρή σύσταση οριζοντίων ιδιοκτησιών, δεν υπόκειται σε φόρο μεταβίβασης. Σε περίπτωση όμως που
τροποποιούνται είτε άμεσα είτε έμμεσα τα ποσοστά εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας των οικοπεδούχων στο κοινό
οικόπεδο, ώστε η αξία του ποσοστού οικοπέδου που θα περιέλθει σε καθένα οικοπεδούχο είναι δυσανάλογη
με την αξία της ιδανικής του μερίδας, για την επιπλέον αξία, εφόσον καταβάλλεται τίμημα, οφείλεται φόρος
μεταβίβασης, άλλως φόρος δωρεάς 14.
18. Δεν οφείλεται φόρος μεταβίβασης σε περίπτωση πράξης σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας σε οικόπεδο
χωρίς κτίσματα με την οποία διανέμονται οι μελλοντικές οριζόντιες ιδιοκτησίες, εφόσον δεν τροποποιούνται
τα ποσοστά εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας των οικοπεδούχων στο κοινό οικόπεδο, έστω κι αν η επιφάνεια των
διαμερισμάτων που μελλοντικά θα ανεγερθούν και θα ανήκουν σε έκαστο των συγκυρίων θα είναι δυσανάλογη
με τα χιλιοστά που παίρνουν.
19. Σε περίπτωση που συγκύριοι οικοπέδου προέβησαν σε πράξη σύστασης καθέτου ιδιοκτησίας και διανομής
των επί μέρους καθέτων ιδιοκτησιών, επί των οποίων ανήγειραν κτίσματα, δύνανται αυτοί, εάν καταστούν (όλοι
ή ένας) κύριοι ομόρου οικοπέδου να προβούν σε ενοποίηση αυτών και συγχρόνως σε επέκταση της μιας ή και
των δύο καθέτων ιδιοκτησιών, χωρίς να προβούν σε κατάργηση αυτών. Και για μεν την ενοποίηση των οικοπέδων
αυτών, θα οφείλεται ο σχετικός φόρος (ανταλλαγής), εκτός αν καταστούν όλοι συγκύριοι επί του δευτέρου
11
12
13
14

1067975/880/Β0013/3.10.90
Ν.2555/21/6.11.1987/ΠΟΛ. 310 ΓΝΩΜ. 788/87
1091921/1599/Β0013/11.9.89
Ν. 2212/35/7.9.89/ΠΟΛ. 1208 ΓΝΩΜ. 678/88
24

ακινήτου, κατά τα ίδια ποσοστά, κατά τα οποία τυγχάνουν συγκύριοι και επί του πρώτου, για δε την επέκταση του
καθεστώτος καθέτου ιδιοκτησίας επί του δευτέρου οικοπέδου δεν θα οφείλεται φόρος κι αν ακόμη ενυπάρχει σ’
αυτή διανομή, εφόσον επ’ αυτού δεν υπάρχουν κτίσματα και δεν έχει λάβει χώρα άλλη μεταβιβαστική πράξη. (Σχετ.
η υπ’ αρ. πρωτ. 1046351/284/Β0013/ΠΟΛ 1171/26.5.1997 εγκύκλιος και η υπ΄ αριθμόν 180/1997 Γνωμοδότηση
του Ν.Σ.Κ.).
20. Τέλος σε περίπτωση κατάργησης περισσοτέρων της μίας οριζοντίων ή καθέτων ιδιοκτησιών, που στη μία
εξ αυτών υπάρχει κτίσμα, με την πράξη κατάργησης δεν οφείλεται φόρος συνένωσης που θα οφείλετο αν και
στις δύο οριζόντιες ή κάθετες ιδιοκτησίες υπήρχε κτίσμα, αλλά φόρος μεταβίβασης με ακέραιο συντελεστή για
την αξία του επί πλέον μόνο ποσοστού εξ αδιαιρέτου κτίσματος που αποκτά ο ένας ή περισσότεροι συγκύριοι
μετά την κατάργηση. (Σχετ. η υπ’αρ.πρωτ. 1051880/149/Β0013/ΠΟΛ 1139/6-5-1996 Εγκύκλιος του Υπουργείου
Οικονομικών- Δ/νση Φορολογίας Κεφαλαίου)
21. Μετά την κοινοποίηση της παρούσας κάθε άλλη διάταξη αντίθετου περιεχομένου παύει να ισχύει.

8. Τεκμήριο αποπερατωμένου κτίσματος – Ποιές είναι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του;

α. να μεταβιβάζονται ιδανικά μερίδια οικοπέδου

β. η μεταβίβαση να γίνεται με αντάλλαγμα

γ. να έχει εκδοθεί οικοδομική άδεια ανέγερσης πολυκατοικίας, ή η σχετική αίτηση να έχει υποβληθεί το
αργότερο σε 2 χρόνια από τη μεταβίβαση και

δ. η ανέγερση των κτισμάτων να γίνει είτε από τον πωλητή των ποσοστών του οικοπέδου, είτε από
εργολάβο ο οποίος ανέλαβε με αντιπαροχή την ανέγερση της πολυκατοικίας, είτε από τρίτο πρόσωπο το οποίο
ενεργεί για λογαριασμό είτε του οικοπεδούχου είτε του εργολάβου.
9. Πότε οφείλεται φόρος διανομής;

α) Κατά την αυτούσια διανομή ακινήτων, αποκτηθέντων πρίν την 1-1-2006, μεταξύ των συγκυρίων τους
οφείλεται Φ.Μ.Α, αν συντρέχουν οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

α. η διανομή να είναι αυτούσια, δηλαδή ο καθένας από τους συγκυρίους να παίρνει είτε ένα διαιρετό
μέρος των ακινήτων που διανέμονται είτε ποσοστό εξ αδιαιρέτου αυτών.

β. η αξία της μερίδας που παίρνει από τη διανομή κάθε συγκύριος δηλ. η φυσική του μερίδα, να είναι ίση
με την αξία της ιδανικής του μερίδας, δηλ. με την αξία που είχε η εξ αδιαιρέτου συμμετοχή του.

Ο Φ.Μ.Α. μειωμένος στο 1/4 επιβάλλεται στο σύνολο της περιουσίας που διανέμεται και σε περίπτωση
άνισης διανομής, η επί πλέον αξία θεωρείται ότι αποκτάται με ξεχωριστή μεταβίβαση και φορολογείται με ακέραιο
συντελεστή φ.μ.α, αν καταβληθεί αντάλλαγμα, διαφορετικά οφείλεται φόρος δωρεάς.

Σε περίπτωση άνισης διανομής η διαφορά της φυσικής από την ιδανική μερίδα υποβάλλεται τόσο σε
φόρο διανομής όσο και κατά περίπτωση σε φόρο δωρεάς ή φ.μ.α. με ακέραιο συντελεστή.

β) Κατά την αυτούσια διανομή ακινήτων, αποκτηθέντων μετά την 1-1-2006, μεταξύ των συγκυρίων τους
καταβάλλεται 1% τέλος συναλλαγής και εξαιρούνται της επιβολής Φ.Α.Υ. (Ν. 3427/2005).

25

Παρατίθενται κατωτέρω για πληρέστερη ενημέρωση Α) η σχετική εγκύκλιος του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών με Αριθμ. Πρωτ.: 1022712/94/Β0013 ΠΟΛ:1053/ 25/2/1994 για Θέματα σχετικά με τη
διανομή ακινήτων, αποκτηθέντων προ της 1/1/2006. Σημειώνεται ότι όπου στην κατωτέρω εγκύκλιο αναφέρεται το ποσό των 4 000 000 δρχ., για την επιβολή του μικρότερου φορολογικού συντελεστή έχει αναπροσαρμοστεί σήμερα σε 15000 ευρώ και οι συντελεστές 9% , 11% και 13% έχουν μειωθεί σε 7%, 9%
και 11% αντίστοιχα και β) απόσπασμα της Αριθ. πρωτ.: 1020017/73/Α0013 ΠΟΛ.1029/ 22/2/2007 εγκυκλίου
του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών για Θέματα σχετικά με τη διανομή ακινήτων, αποκτηθέντων
μετά την 1/1/2006.

Α) (ΠΟΛ:1053/ 25/2/1994)

Με τις υπ’ αριθ. Κ. 8176/97/27.7.1977, ΠΟΛ. 225, Ν. 2975/44/16.12.1986, ΠΟΛ. 345, Κ. 5224/113/8.8.1988,
ΠΟΛ. 230 και 1038983/642/28.3.1989, ΠΟΛ. 1099 εγκυκλίους μας, σας δόθηκαν οδηγίες σχετικά με τη
διανομή ακινήτων. Με αφορμή ερωτήματ που υποβάλλονται κατά καιρούς για το ίδιο θέμα, τροποποιώντας και
συμπληρώνοντας τις πιο πάνω εγκυκλίους μας, σας γνωρίζουμε τα ακόλουθα:
1.- Με τις διατάξεις των παρ. 1 και 3Ζ’ του άρθρου 1 του α.ν. 1521/1950 (ΦΕΚ 245Α΄) σε συνδυασμό με τις
διατάξεις της παρ. 1Α΄ του άρθρου 4 του ίδιου νόμου, φόρος μεταβίβασης ακινήτων οφείλεται και στην
περίπτωση αυτουσίας διανομής ακινήτων μεταξύ των συγκυρίων με μειωμένο συντελεστή στο 1 / 4 του ακεραίου
(συντελεστή) που ισχύει σε κάθε περίπτωση. Εάν κατά τη διανομή οι μερίδες των διακιούχων δεν είναι ίσες με τις
ιδανικές μερίδες και καταβάλλεται για τη συμπλήρωση μιας ή περισσότερων μερίδων τίμημα, οφείλεται φόρος
μεταβίβασης με ακέραιο συντελεστή επί της διαφοράς. Αν για τη διαφορά δεν καταβάλλεται τίμημα, οφείλεται
φόρος δωρεάς.

Εξάλλου, με το εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 5 του πιο πάνω νόμου ορίζεται, ότι στις διανομές ακινήτων
μεταξύ των συγκυρίων, ο φόρος μεταβίβασης βαρύνει καθένα από τους συγκυρίους ανάλογα με την αξία της
μερίδας του.

Από τις συνδυασμένες διατάξεις της παρ. 1 του άρθρου 1 και της παρ. 1Γ΄ του άρθρου 4 του α.ν.
1521/1950, όπως αντικαταστάθηκαν με τις παρ. 3 και 6 του άρθρου 4 του ν. 1078/80 προκύπτει, ότι σε κάθε
μεταβίβαση ακινήτου με αντάλλαγμα επιβάλλεται φόρος στην αξία αυτού, που υπολογίζεται με συντελεστή 9%
για το μέχρι 4.000.000 δρχ. τμήμα της αξίας του ακινήτου και 11% για το πέρα του ποσού αυτού τμήμα της αξίας
του. Αν το ακίνητο βρίσκεται σε περιοχή που λειτουργεί ή έχει συσταθεί Πυροσβεστική Υπηρεσία ο συντελεστής
φόρου προσαυξάνεται κατά 2% και διαμορφώνεται σε 11% και 13% αντίστοιχα.

Με τις διατάξεις του τρίτου εδαφίου της περίπτωσης Α΄ της παρ. 1 του άρθρου 4 του α.ν. 1521/50,
όπως αντικαταστάθηκε και ισχύει από 7.9.1984 με την παρ. 2 του άρθρου 15 του ν. 1473/1984, φόρος διανομής
οφείλεται και σε περίπτωση δημιουργίας μιας ή περισσοτέρων μερικοτέρων κοινωνιών, για τα μερίδια που
απαρτίζουν τις κοινωνίες αυτές. Σε περαιτέρω όμως αυτούσια διανομή ακινήτων μεταξύ των συγκυρίων της
μερικότερης κοινωνίας από το φόρο που αναλογεί στη νέα αυτή διανομή εκπίπτεται ο φόρος που καταβλήθηκε
κατά τη δημιουργία της μερικότερης κοινωνίας.

Επίσης, με την αριθ. 910/28.11.86 γνωμοδότηση της Νομικής Δ/νσης του Υπουργείου μας, που έγινε
αποδεκτή από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κοινοποιήθηκε με την αρ. Ν. 2975/44/16.12.86 ΠΟΛ.346
εγκύκλιό μας και η οποία ερμήνευσε την πιο πάνω διάταξη, έγινε δεκτό, ότι σε περίπτωση διανομής ακινήτων
μεταξύ συγκυρίων οφείλεται φόρος μεταβίβασης (διανομής) μόνο επί των εξερχομένων της κοινωνίας μερίδων
των κοινωνών και όχι για τις μερίδες που παραμένουν σε κοινωνία.

Αντίθετα αν τα εξερχόμενα της κοινωνίας μέλη παραμείνουν εξ αδιαιρέτου κοινωνοί δημιουργώντας νέα
μερικότερη κοινωνία, τότε κατά τα ανωτέρω, οφείλεται φόρος και για τις δύο κοινωνίες, που υπολογίζεται στη
συνολική αξία των επικοίνων ακινήτων.

Με την ευκαιρία αυτή σας υπενθυμίζουμε ότι το Σ.τ.Ε., με την 2688-9/74 απόφασή του, έκρινε ότι, σε
αυτούσια διανομή ακινήτων ο φόρος μεταβίβασης πρέπει να υπολογίζεται στο 1/4 του ακεραίου συντελεστή στην
αγοραία αξία που έχει το ακίνητο ή τα ακίνητα που διανέμονται στο σύνολό τους, κατά το χρόνο της διανομής
και μετά ο φόρος να επιμερίζεται μεταξύ των συγκυρίων ανάλογα με την αξία που έχει το ακίνητο που παίρνει ο
καθένας.

Με τις διατάξεις των παρ. 1 και 7 του α.ν. 1521/50, όπως ισχύει, για κάθε μεταβίβαση ακινήτων υποβάλλεται
από τους συμβαλλόμενους κοινή δήλωση ΦΜΑ στον προϊστάμενο της ΔΟΥ, ο οποίος είναι αρμόδιος για τον
προσδιορισμό της αγοραίας αξίας του ακινήτου ή των ακινήτων, τα οποία βρίσκονται στη χωρική αρμοδιότητα της
ΔΟΥ και την επιβολή του οφειλομένου γι’ αυτά φόρου μεταβίβασης.

Οι συμβαλλόμενοι δύνανται να υποβάλλουν κοινή δήλωση και σε αναρμόδιο Προϊστάμενο ΔΥΟ, ο οποίος
αφού εισπράξει το κατά δήλωση φόρο με γραμμάτιο συμψηφισμού για το αρμόδιο ταμείο, διαβιβάζει το φάκελο
στην αρμόδια ΔΟΥ για τα περαιτέρω. Αντίγραφο της δήλωσης θεωρημένο για τη σύνταξη συμβολαίου στις περιοχές
που δεν ισχύει ο αντικειμενικός προσδιορισμός της αξίας των ακινήτων χορηγείται από τον αρμόδιο Προϊστάμενο
της ΔΟΥ του τόπου του ακινήτου. Ενδέχεται από τον έλεγχο που θα διενεργηθεί η αξία ενός ακινήτου να είναι
μεγαλύτερη από αυτή που δηλώθηκε, για το λόγο αυτό θα πρέπει οι Προϊστάμενοι των ΔΥΟ, όταν πρόκειται για
26

ακίνητα που βρίσκονται στη χωρική αρμοδιότητα διαφόρων ΔΟΥ, προ της έκδοσης των οικείων φύλλων ελέγχου,
να ανταλλάσουν αντίγραφα των εκθέσεων ελέγχου ώστε κατά την έκδοση των φύλλων ελέγχου, αφ’ ενός μεν ο
φόρος διανομής να υπολογίζεται όπως ορίζει ο νόμος, αφετέρου δε να ληφθεί μέριμνα για τη φορολόγηση των
διαφορών που τυχόν θα προκύψουν. Για την τελική εκκαθάριση του φόρου αρμόδιος είναι ο Προϊστάμενος της
ΔΟΥ στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το ακίνητο ή τα ακίνητα που έχουν τη μεγαλύτερη αξία.

Επισημαίνεται, ότι η εκκαθάριση πρέπει να γίνεται το συντομότερο δυνατό και πάντως πριν την παρέλευση
τριετίας, ώστε σε περίπτωση επιστροφής φόρου να μη χάνει ο φορολογούμενος το δικαίωμα αυτό.
Εξάλλου με τις διατάξεις του τρίτου εδαφίου της παρ. 7 του άρθρου 7 του α.ν. 1521/50, όπως ισχύει μετά την
προσθήκη της παρ. 10 του άρθρου 24 του ν. 1828/89, ορίζεται ότι, αν στην περιφέρεια που βρίσκεται το ακίνητο
εφαρμόζεται το αντικειμενικό σύστημα προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων, ο αναρμόδιος Προϊστάμενος ΔΟΥ,
στον οποίο επιδίδεται η δήλωση φόρου μεταβίβασης χορηγεί αντίγραφο της δήλωσης για τη σύνταξη συμβολαίου
μετά την καταβολή του φόρου και στη συνέχεια διαβιβάζει το φάκελο στον αρμόδιο Προϊστάμενο ΔΟΥ του τόπου
του ακινήτου για έλεγχο των προσδιοριστικών στοιχείων του. Τέλος με τις συνδυασμένες διατάξεις της περ. γ΄
της παρ. 3 του άρθρου 2 και της περ. γ΄ της παρ. 1 του άρθρου 3 του α.ν. 1521/50 ορίζεται, ότι, σε περίπτωση
μεταγραφής δικαστικής απόφασης για τον καθορισμό της αξίας του ακινήτου ή του πραγματικού δικαιώματος επί
του ακινήτου, λαμβάνεται υπόψη η ημέρα της μεταγραφής της δικαστικής απόφασης.

Σε περίπτωση μεταγραφής δικαστικής απόφασης διανομής ακινήτων μεταξύ συγκυρίων (δικαστική
διανομή), ο ζητών τη μεταγραφή υποχρεούται να υποβάλλει τη σχετική δήλωση στον αρμόδιο Προϊστάμενο
ΔΟΥ και να καταβάλει τον αναλογούντα φόρο διανομής. Ο Υποθηκοφύλακας αφού προβεί στη μεταγραφή της
απόφασης, ειδοποιεί εγγράφως και με απόδειξη τον αρμόδιο Προϊστάμενο ΔΟΥ για τις μερίδες των υπολοίπων
μεριδούχων που μεταγράφηκαν και οι οποίοι δεν κατέβαλαν τον οικείο φόρο διανομής. Μετά τη λήψη του
εγγράφου (του Υποθηκοφύλακα), ο Προϊστάμενος ΔΟΥ ειδοποιεί με απόδειξη τους λοιπούς υποχρέους να
υποβάλουν δήλωση και να καταβάλουν τον οφειλόμενο φόρο διανομής μέσα σε εύλογη προθεσμία που σε
καμία περίπτωση δεν μπορεί να υπερβαίνει το μήνα. Σε περίπτωση που οι υπόχρεοι δεν συμμορφώνονται με την
ως άνω προθεσμία θα κοινοποιείται φύλλο ελέγχου μετά των νομίμων προσαυξήσεων.

Εάν ο Υποθηκοφύλακας παραλείψει να ειδοποιήσει εγγράφως τον αρμόδιο Προϊστάμενο ΔΟΥ για τη
μεταγραφή της απόφασης, θα πρέπει ο Προϊστάμενος ΔΟΥ να καλέσει το συγκύριο που υπέβαλε τη δήλωση για
να διαπιστώσει εάν τελικά προέβη στη μεταγραφή ή μη της απόφασης ή να ζητήσει εγγράφως πληροφορίες από
τον Υποθηκοφύλακα για τη μεταγραφή ή όχι της απόφασης.

Σε περίπτωση διανομής μεταξύ π.χ. τεσσάρων συγκληρονόμων Α,Β,Γ και Δ κληρονομιαίας περιουσίας,
που αποτελείται από ένα ακίνητο, μετρητά και εμπορεύματα κατά την οποία οι δυο συγκληρονόμοι Α και Β θα
πάρουν τα μετρητά και εμπορεύματα μεταβιβάζοντες τα εμπράγματα δικαιώματά τους επί του ακινήτου στους
λοιπούς δυο συγκληρονόμους, ώστε καθένας από αυτούς (τους Γ και Δ) να λάβει διαιρετά το ήμισυ του ακινήτου
οφείλεται: 1) φόρος μεταβίβασης με ακέραιο συντελεστή υπολογιζόμενος επί της αξίας του ποσοστού του
ακινήτου που μεταβιβάζουν οι δυο συγκληρονόμοι Α και Β στους Γ και Δ και 2) φόρος διανομής υπολογιζόμενος
επί της αξίας ολοκλήρου του ακινήτου το οποίο διανείμουν οι Γ και Δ λαμβάνοντας διαιρετά ο καθένας τους το
ήμισυ αυτού.

Επίσης συνεισφορά ακινήτου κατά τη διανομή κληρονομίας δεν υπόκειται σε φόρο μεταβίβασης,
καθόσον, δεν πρόκειται για μεταβίβαση επαχθούς αιτίας που αποτελεί κατά τις διατάξεις του α.ν. 1521/50
απαραίτητη προϋπόθεση επιβολής του φόρου αυτού.

Επί διανομής κληρονομιαίων ακινήτων ο φόρος διανομής θα υπολογισθεί στην αξία όλων των
κληρονομιαίων ακινήτων μετά την αφαίρεση της αξίας των συνεισφερθέντων ακινήτων καθόσον αυτά ποτέ δεν
εξήλθαν της κυριότητας του συνεισφέροντος, δοθέντος ότι σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1899 του ΑΚ,
η συνεισφορά γίνεται για υπολογισμό της αξίας της συνεισφερθείσας παροχής.

Κατόπιν των ανωτέρω επισημαίνεται και πάλι, ότι σε περίπτωση αυτούσιας διανομής ο φόρος υπολογίζεται
με μειωμένο συντελεστή (1/4 του ακεραίου) επιβάλλεται δε στο σύνολο της διανεμόμενης περιουσίας. Σε
περίπτωση που κατά τη διανομή οι φυσικές μερίδες δεν είναι ίσες με τις ιδανικές και για την επιπλέον αξία δεν
καταβάλλεται τίμημα, η διαφορά της αξίας αποτελεί άτυπη δωρεά για την οποία υποβάλλεται δήλωση δωρεάς και
καταβάλλεται ο αναλογών φόρος. Αν όμως για τη διαφορά καταβάλλεται τίμημα αυτό πρέπει να δηλώνεται από
τους υποχρέους στην ίδια δήλωση και να καταβάλλεται ΦΜΑ με ακέραιο συντελεστή. Ο υπολογισμός του ΦΜΑ
για την τυχόν επιπλέον αξία (τίμημα) θα γίνεται αυτοτελώς και θα θεωρείται ξεχωριστή μεταβίβαση.

Από την κοινοποίηση της παρούσας εγκυκλίου κάθε άλλη διαταγή μας αντίθετη με το περιεχόμενό της,
παύει να ισχύει.

Οι Προϊστάμενοι Επιθεωρήσεων, στους οποίους κοινοποιείται η παρούσα, παρακαλούνται να φροντίσουν
για την ορθή εφαρμογή της.

Για καλύτερη κατανόηση των ανωτέρω παραθέτουμε τα ακόλουθα παραδείγματα:
Παράδειγμα 1ο - Έστω ότι οι Α,Β και Γ είναι συγκύριοι κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου σε τρία ακίνητα Χ,Ψ,Ω αξίας
(αντικειμενικής) 12.000.000 δρχ., 16.000.000 δρχ. και 17.000.000 δρχ. αντίστοιχα.
Συμφωνούν ο Α να πάρει το Χ, ο Β το Ψ και ο Γ το Ω.
Έχουμε συνολική αξία διανεμόμενης περιουσίας:
27

12.000.000 + 16.000.000 + 17.000.000 = 45.000.000 δρχ.
Ιδανική μερίδα : 45.000.000 : 3 = 15.000.000
Ο φόρος διανομής θα επιβληθεί στην αξία των 45.000.000
4.000.000 × 2,75% (11%/4) = 110.000
41.000.000 × 3,25% (13%/4) = 1.332.500 φόρος διανομής.
45.000.000

1.442.500
Εφόσον λειτουργεί Π.Υ. στην περιοχή και των τριών ακινήτων, ο συντελεστής φ.μ.α. θα είναι για τα πρώτα
4.000.000, 2,75% και για την υπόλοιπη αξία των 41.000.000 θα είναι 3,25%.
Ο φόρος διανομής είναι 1.442.500 δρχ. και θα επιμεριστεί ανάλογα με τη φυσική μερίδα κάθε κοινωνού.
Για τον Α : 12.000.000 × 1.442.500 = 384.667 δρχ.
45.000.000
Για τον Β : 16.000.000 × 1.442.500 = 512.889 δρχ.
45.000.000
Ο Β εκτός από το φόρο διανομής (512.889 δρχ.), θα οφείλει για την επιπλέον αξία του 1.000.000 δρχ. που παίρνει
(πέραν της ιδανικής του μερίδας) φόρο μεταβίβασης με ακέραιο συντελεστή 11% - αν καταβάλει τίμημα – άλλως
θα επιβληθεί φόρος δωρεάς.
Για τον Γ : 17.000.000 × 1.442.500 = 544.944 δρχ.
45.000.000
Επίσης, ο Γ θα οφείλει εκτός από τον πιο πάνω φόρο διανομής δρχ. 544.944 και φόρο μεταβίβασης με ακέραιο
συντελεστή 11% για την επιπλέον αξία που παίρνει των 2.000.000 δρχ. πέραν της ιδανικής του μερίδας αν
καταβάλει τίμημα, άλλως θα επιβληθεί φόρος δωρεάς.
Παράδειγμα 2ο - Έστω 3 συγκύριοι οι Α,Β,Γ συμμετέχουν κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου σε τρία ακίνητα, τα δυο εξ
αυτών είναι αγροτεμάχια και το ένα διαμέρισμα σε περιοχή που λειτουργεί Πυροσβεστική Υπηρεσία. Διανέμουν
αυτά και παίρνει καθένας τους από ένα. Η αξία του ενός αγροτεμαχίου είναι 4.000.000 δρχ. και του άλλου
6.000.000 δρχ. κατά δήλωση του δε διαμερίσματος 11.000.000 δρχ. (αντικειμενική αξία). Κατά το συμβιβασμό η
αξία των αγροτεμαχίων διαμορφώνεται σε 7.000.000 δρχ. και 9.000.000 δρχ. Για τα τρία ακίνητα υποβάλλονται
τρείς δηλώσεις σε διαφορετικές ΔΟΥ.
Έχουμε κατά την υποβολή της δήλωσης σύνολο διανεμόμενης περιουσίας :
4.000.000 + 6.000.000 + 11.000.000 = 21.000.000
Ο φόρος διανομής θα επιβληθεί στην αξία των 21.000.000 δρχ.

Από τη συνολική αξία των ακινήτων που βρίσκονται σε περιοχές που δεν λειτουργεί Π.Υ. τα πρώτα
4.000.000 τα υπολογίζουμε με συντελεστή 2,25% (9%/4) τα δε υπόλοιπα με συντελεστή 2,75% (11%/4). Στη
συνέχεια από τη συνολική αξία των ακινήτων που βρίσκονται σε περιοχές που λειτουργεί Π.Υ. τα πρώτα 4.000.000
τα υπολογίζουμε με συντελεστή 2,75% (11%/4) και τα υπόλοιπα με συντελεστή 3,25%.
(Ακίνητα 4.000.000
χωρίς Π.Υ.) + 6.000.000 4.000.000 x 2,25% (9%/4) = 90.000
Σύνολο : 10.000.000 < 6.000.000 x 2,75% (11%/4) = 165.000


+
(Ακίνητα με Π.Υ.)
11.000.000 4.000.000 x 2,75% (11%/4) = 110.000
< 7.000.000 x 3,25% (13%/4) = 227.500
21.000.000 21.000.000 592.500 φόρος διανομής
Δηλαδή :
4.000.000 x 2,25% (9%/4) = 90.000
10.000.000 x 2,75% (11%/4) = 275.000
7.000.000 x 3,25% (13%/4) = 227.500
21.000.000 592.500 φόρος διανομής
Ιδανική μερίδα καθενός : 21.000.000 : 3 = 7.000.000
Τα 10.000.000 που φορολογούνται με συντελεστή 2,75% προκύπτουν από το άθροισμα των 6.000.000 του αγρ/
χίου και των πρώτων 4.000.000 από την αξία των 11.000.000 του δ/τος. Τα υπόλοιπα 7.000.000 που απομένουν
θα φορολογηθούν με τον επόμενο συντελεστή (3,25%).
Για τον Α : 4.000.000 x 592.500 = 112.857
21.000.000 (ο φόρος αυτός της διανομής καταβάλλεται από τον Α με την σχετική δήλωση στην
28

αρμόδια ΔΟΥ που υπάγεται το ακίνητο).
Για τον Β : 6.000.000 x 592.500 = 169.286
21.000.000 (ο φόρος διανομής καταβάλλεται από τον Β στην αρμόδια ΔΟΥ που υπάγεται το
ακίνητο).
Για τον Γ : 11.000.000 x 592.500 = 310.357
21.000.000

Επίσης, ο Γ θα οφείλει εκτός από τον φόρο διανομής των 310.357 δρχ. και φόρο μεταβίβασης με 11%
για την επιπλέον αξία των 4.000.000 δρχ. που παίρνει –αν καταβάλει τίμημα- άλλως θα οφείλει φόρο δωρεάς. Ο
φόρος της διανομής και της μεταβίβασης ή δωρεάς θα καταβληθεί από τον Γ στην αρμόδια ΔΟΥ όπου υπάγεται
το διαμέρισμα
Εκκαθάριση (μετά τον έλεγχο και συμβιβασμό)

Η αξία των πιο πάνω ακινήτων διαμορφώνεται κατά το συμβιβασμό ως εξής:
από 4.000.000 σε 7.000.000 (αγρ/χιο)
από 6.000.000 σε 9.000.000 (αγρ/χιο)
από 11.000.000 σε 11.000.000 (αντικειμενική αξία δ/τος)
από συν. αξία 21.000.000 σε 27.000.000 συνολική αξία
Ιδανική μερίδα καθενός κοινωνού : 27.000.000 : 3 = 9.000.000
Ο φόρος διανομής που προκύπτει στη συνολική αξία των 27.000.000 όπως αυτή διαμορφώθηκε με το συμβιβασμό
είναι :
(Ακίνητα 7.000.000
χωρίς Π.Υ.) 9.000.000 4.000.000 x 2,25% (9%/4) = 90.000
16.000.000 < 12.000.000 x 2,75% (11%/4) = 330.000
(Ακίνητα 11.000.000 4.000.000 x 2,75% (11%/4) = 110.000
με Π.Υ.) ------------- < 7.000.000 x 3,25% (13%/4) = 227.500
27.000.000 27.000.000 757.500
Δηλαδή :
4.000.000 x 2,25% (9%/4) = 90.000
16.000.000 x 2,75% (11%/4) = 440.000
7.000.000 x 3,25% (13%/) = 227.500
27.000.000 757.500 φόρος διανομής
Από την αξία των 16.000.000 (7.000.000 + 9.000.000) των αγροτεμαχίων, η αξία των πρώτων 4.000.000 θα
φορολογηθεί με συντελεστή 2,25% (9%/4) και η υπόλοιπη αξία των 12.000.000 μαζί με τα πρώτα 4.000.000 της
αξίας του διαμερίσματος θα φορολογηθούν με συντελεστή 2,75 % (11%/4). Τα υπόλοιπα 7.000.000 της αξίας
του διαμερίσματος θα φορολογηθούν με 3,25% (13%/4).
Για τον Α : 7.000.000 x 757.500 = 196.389
27.000.000
Είχε καταβάλει με βάση τη δήλωση φόρο 112.857 δρχ.
Οφείλει ακόμη : 196.389 – 112.857 = 83.532
Για τον Β : 9.000.000 x 757.500 = 252.500
27.000.000
Είχε καταβάλει με βάση τη δήλωση φόρο 169.286 δρχ.
Οφείλει ακόμη : 252.500 – 169.286 = 83.214
Για τον Γ : 11.000.000 x 757.500 = 308.611
27.000.000
29

Για την επιπλέον αξία των 2.000.000 (11.000.000 – 9.000.000) αν καταβάλεται τίμημα από τον Γ΄ , θα οφείλεται
φόρος μεταβίβασης με ακέραιο συντελεστή, δηλαδή : 2.000.000 x 11% = 220.000, άλλως θα οφείλεται φόρος
δωρεάς.
Ο Γ συνεπώς θα πρέπει να καταβάλει (με τη νέα εκκαθάριση) 308.611 + 220.000 = 528.611 έχει όμως καταβάλλει
με βάση τη δήλωση 750.357 (310.357 + 440.000). Άρα πρέπει να του επιστραφούν : 750.357 – 528.611 = 221.746
δρχ.
Σημειώνεται ότι η εκκαθάριση του φόρου γίνεται από τη ΔΟΥ στη χωρική αρμοδιότητα της οποίας υπάγεται το
ακίνητο που έχει τη μεγαλύτερη αξία (δηλαδή του διαμερίσματος των 11.000.000).
Παράδειγμα 3ο - Έστω ότι οι Α και Β είναι συγκύριοι κατά 50% εξ αδιαιρέτου σε δυο ακίνητα, το Χ (αγροτεμάχιο)
και το Ψ (διαμέρισμα) Προβαίνουν σε διανομή και παίρνει ο Α το Χ και ο Β το Ψ.
Κατά δήλωση

Συμβιβασμός

αγροτεμάχιο (Χ) 2.000.000 χωρίς Π.Υ.
διαμέρισμα (Ψ) 6.000.000 με Π.Υ.
(Πυροσβεστική Υπηρεσία)

5.000.000
6.000.000

Κατά δήλωση
2.000.000 + 6.000.000 = 8.000.000
8.000.000 : 2 = 4.000.000 η ιδανική μερίδα
Ο φόρος διανομής στα 8.000.000 είναι :
2.000.000 x 2,25% (9%/4) = 45.000
4.000.000 x 2,75% (11%/4) = 110.000
2.000.000 x 3,25% (13%/4) = 65.000
8.000.000 220.000 φόρος διανομής
Για τον Α : 2.000.000 x 220.000 = 55.000
8.000.000
Για τον Β : 6.000.000 x 220.000 = 165.000
8.000.000
Για την επιπλέον αξία των 2.000.000 που παίρνει ο Β θα καταβληθεί ο φόρος δωρεάς ή φόρος μεταβίβασης με
ακέραιο συντελεστή 11% ανάλογα.
2.000.000 x 11% = 220.000
Κατά την εκκαθάριση (συμβιβασμό)
5.000.000 + 6.000.000 = 11.000.000
11.000.000 : 2 = 5.500.000 η ιδανική μερίδα

4.000.000 x 2,25% (9%/4) = 90.000
αγροτεμάχιο 5.000.000 <
1.000.000 x 2,75% (11%/4) = 27.500
4.000.000 x 2,75% (11%/4) = 110.000
διαμερίσματα 6.000.000 <
2.000.000 x 3,25% (13%/4) = 65.000
11.000.000 11.000.000 292.500 φόρος διανομής

Δηλαδή :
4.000.000 x 2,25% (9%/4) = 90.000
5.000.000 x 2,75% (11%/4) = 137.000
+2.000.000 x 3,25% (13%/4) = 65.000
11.000.000 292.500 φόρος διανομής
30

Για τον Α : 5.000.000 x 292.500 = 132.955
11.000.000
Ο Α κατέβαλε με βάση τη δήλωση, φόρο διανομής δρχ. 55.000 οφείλει συνολικά 132.955. Άρα θα καταβάλει
ακόμη : 132.955 – 55.000 = 77.955
Για τον Β : 6.000.000 x 292.500 = 159.545
11.000.000
και 500.000 x 11% = 55.000 φ.μ.α.
Ο Β κατέβαλε με βάση τη δήλώση φόρο διανομής δρχ. 165.000 και φ.μ.α. 220.000, συνολικά 165.000 + 220.000
= 385.000 οφείλει να καταβάλει 214.545 (159.545 + 55.000). Άρα δικαιούται για επιστροφή 170.455 (385.000 –
214.545).
Παράδειγμα 4ο - α) Οι Α,Β και Γ είναι συγκύριοι εξ αδιαιρέτου σε δύο οικόπεδα, στο Χ αγοραίας αξίας 10.000.000
δρχ. και στο Ψ αγοραίας αξίας 20.000.000 δρχ. Στην περιοχή λειτουργεί Πυροσβεστική Υπηρεσία.

Ο Α εξέρχεται της κοινωνίας και παίρνει το οικόπεδο που αντιστοιχεί στο ιδανικό μερίδιο (10.000.000)
Στην περίπτωση αυτή ο φόρος μεταβίβασης (διανομής) που αναλογεί, θα υπολογισθεί μόνο επί της αξίας του
οικοπέδου που περιέρχεται στον Α, ο οποίος είναι και ο ατομικώς εξερχόμενος της κοινωνίας.

Ο φόρος μεταβίβασης θα υπολογισθεί στο 1/4 του 11% για τα 4.000.000 δρχ. και στο 1/4 του 13% για
τα 6.000.000 δρχ.
4.000.000 x 2,75% (11%/4) = 110.000
6.000.000 x 3,25% (13%/4) = 195.000
10.000.000 305.000 φόρος διανομής
Οι Β και Γ εφόσον μετά την αποχώρηση του Α΄ παραμένουν σε κοινωνία δεν οφείλουν φόρο διανομής, σε
περίπτωση όμως που διανείμουν το οικόπεδό τους θα καταβάλουν το φόρο διανομής.
β) Έστω ότι έξι οι συγκύριοι σε πέντε ακίνητα και συμμετέχουν σ’ αυτά κατά το 1/6 εξ αδιαιρέτου.
Εξέρχονται της κοινωνίας οι δύο, λαμβάνοντες το ένα ακίνητο εξ αδιαιρέτου και οι υπόλοιποι τέσσερις συνεχίζουν
να παραμένουν εξ αδιαιρέτου συγκύριοι στα υπόλοιπα 3 ακίνητα.

Στην περίπτωση αυτή φόρος διανομής θα καταβληθεί από τους δυο εξερχόμενους, που δημιουργούν
μερικότερη κοινωνία στο ένα ακίνητο και δεν θα καταβληθεί φόρος από τους παραμένοντες στην αρχική κοινωνία
υπολοίπους τέσσερις κοινωνούς.
Παράδειγμα 5ο - Οι Α,Β,Γ,Δ,Ε και Ζ είναι συγκύριοι εξ αδιαιρέτου σε τρία ακίνητα, στο Φ αντικειμενικής αξίας
5.000.000 δρχ., στο Χ αντικειμενικής αξίας 6.000.000 δρχ. και στο Ψ επίσης αντικειμενικής αξίας 7.000.000
δρχ.

Αποφασίζουν να μοιράσουν αυτά, ώστε οι Α και Β να λάβουν εξ αδιαιρέτου το Φ ακίνητο, οι Γ και Δ στο
Χ ακίνητο και οι Ε και Ζ το Ψ ακίνητο.

Στην περίπτωση αυτή οφείλεται φόρος μεταβίβασης (διανομής) γιατί δημιουργούνται μερικότερες
κοινωνίες (έχουμε διάσπαση της αρχικής κοινωνίας σε τρείς).
Έτσι έχουμε συνολική αξία διανεμόμενης περιουσίας ως εξής :
5.000.000 + 6.000.000 + 7.000.000 = 18.000.000 δρχ.
Ιδανική μερίδα : 18.000.000 : 6 = 3.000.000
Ο φόρος διανομής θα υπολογιστεί επί της συνολικής αξίας των 18.000.000 δρχ.
4.000.000 x 2,75% (11%/4) = 110.000
14.000.000 x 3,25% (13%/4) = 455.000
18.000.000 565.000 φόρος διανομής
Οι Α & Β = 5.000.000 x 565.000 = 156.944
18.000.000
Οι Γ & Δ = 6.000.000 x 565.000 = 188.333
18.000.000
31

Οι Ε & Ζ = 7.000.000 x 565.000 = 219.723
18.000.000
Επίσης οι Ε και Ζ εκτός από το φόρο διανομής (219.723) θα οφείλουν, για την επί πλέον αξία του 1.000.000 δρχ.
που παίρνουν πέρα της ιδανικής μερίδας, φόρο μεταβίβασης, που θα υπολογισθεί με ακέραιο συντελεστή 11%
αν καταβάλλεται τίμημα, άλλως θα οφείλουν φόρο δωρεάς.
Σε περίπτωση όμως που οι ΑΒ, ΓΔ και ΕΖ προβούν σε μετέπειτα διανομή, εφόσον αυτή είναι εφικτή, ο φόρος που
καταβλήθηκε για τη μερικότερη κοινωνία θα συμψηφισθεί.
Παράδειγμα 6ο - Έστω ότι οι Α και Β είναι συγκύριοι κατά το ½ εξ αδιαιρέτου σε 4 ακίνητα, 2 αγροτεμάχια (Χ΄
και Ψ΄). Η αγοραία αξία του αγροτεμαχίου Χ είναι 6.000.000 και του Ψ είναι 8.000.000, η αντικειμενική αξία του
διαμερίσματος Χ΄ είναι 12.000.000 και του Ψ΄ είναι 14.000.000. Τα διανείμουν και παίρνουν :
Ο Α τα Χ και Χ΄ και ο Β τα Ψ και Ψ΄
Σημείωση : Στην αντικειμενική αξία των διαμερισμάτων δεν θα υπολογίζεται ο συντελεστής συνιδιοκτησίας 10%
εφόσον μετά τη διανομή δεν υπάρχει συνιδιοκτησία.
Ακίνητα 6.000.000 4.000.000 x 2,25% = 90.000
> 14.000.000 <
χωρίς Π.Υ. 8.000.000 10.000.000 x 2,75% = 275.000
Ακίνητα 12.000.000 4.000.000 x 2,75% = 110.000
> 26.000.000 <
με Π.Υ. 14.000.000 22.000.000 x 3,25% = 715.000
40.000.000 1.190.000
Αθροίζουμε τις αξίες των αγροτεμαχίων (δηλαδή όλων των ακινήτων στην περιοχή των οποίων δεν λειτουργεί
Π.Υ.)
Στο παράδειγμά μας είναι : 6.000.000 + 8.000.000 = 14.000.000
Στα πρώτα 4.000.000 θα επιβληθεί ο συντελεστής 9%/4 = 2,25%
Στα υπόλοιπα 10.000.000 θα επιβληθεί ο συντελεστής 11%/4 = 2,75%
Στην υπόλοιπη συνολική αξία (26.000.000δρχ.) των διαμερισμάτων (στην περιοχή των οποίων λειτουργεί Π.Υ.)
θα επιβληθεί ο συντελεστής 2,75% (11%/4) για την αξία των πρώτων 4.000.000 και για την υπόλοιπη αξία των
22.000.000 θα επιβληθεί ο συντελεστής 3,25% (13%/4).

Η ιδανική μερίδα είναι 40.000.000 : 2 = 20.000.000
η φυσική μερίδα του Α είναι : 6.000.000 + 12.000.000 = 18.000.000
η φυσική μερίδα του Β είναι : 8.000.000 + 14.000.000 = 22.000.000
Για τον Α : 18.000.000 x 1.190.000 = 535.500
40.000.000
Για τον Β : 22.000.000 x 1.190.000 = 654.500
40.000.000
Στην επιπλέον αξία των 2.000.000 που παίρνει ο Β πέραν της ιδανικής του μερίδας θα επιβληθεί φόρος
μεταβίβασης με ακέραιο συντελεστή, αν καταβάλει τίμημα, ή φόρο δωρεάς.
Παράδειγμα 7ο - Έστω ότι οι Α,Β,Γ είναι συγκύριοι κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου σε οικόπεδο, το οποίο είναι γωνιαίο
και έχει αντικειμενική αξία συνολικά 30.000.000 δρχ. όπως αυτή προκύπτει στο ενιαίο οικόπεδο, το χωρίζουν σε
τρία άρτια οικόπεδα Χ,Ψ,Ω και προβαίνουν σε αυτούσια διανομή, λαμβάνοντας ο Α το Χ, ο Β το Ψ και ο Γ το Ω.
Η αντικειμενική αξία της Χ είναι 10.000.000 (της γωνιαίας) και της Ψ και Ω είναι από 9.000.000. Ο φόρος διανομής
θα υπολογισθεί ως έξης :

32

Συνολική αξία διανεμόμενης περιουσίας.
10.000.000
9.000.000
9.000.000
28.000.000
4.000.000 x 2,75% = 110.000
24.000.000 x 3,25% = 780.000
28.000.000 890.000
Για τον Α 10.000.000 x 890.000 = 317.858
28.000.000
Για τον Β 9.000.000 x 890.000 = 286.071
28.000.000
Για τον Γ 9.000.000 x 890.000 = 286.071
28.000.000
Για την επιβολή του φόρου διανομής βρίσκουμε χωριστά την αντικειμενική αξία της κάθε κάθετης ιδιοκτησίας
χωρίς να υπολογίσουμε και το συντελεστή συνιδιοκτησίας, εφόσον μετά τη διανομή δεν υπάρχει συγκυριότητα
στις κάθετες ιδιοκτησίες.
Παράδειγμα 8ο - Έστω ότι οι Α,Β,Γ, είναι συγκύριοι κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου σε τρία ακίνητα : σε ένα αγροτεμάχιο
αξίας 12.000.000 δρχ. και σε δύο διαμερίσματα αντικειμενικής αξίας 16.000.000 δρχ. και 17.000.000 δρχ.
αντίστοιχα προβαίνουν σε διανομή αυτών και παίρνουν : ο Α΄ το αγροτεμάχιο, ο Β΄ το διαμέρισμα, των 16.000.000
δρχ. και ο Γ΄ το διαμέρισμα των 17.000.000 δρχ.
Ακίνητα 4.000.000 x 2,25% (9%/4) = 90.000
12.000.000 <
χωρίς Π.Υ. 8.000.000 x 2,75% (11%/4) = 220.000
Ακίνητα με 16.000.000
Π.Υ. + 17.000.000 4.000.000 x 2,75% (11%/4) = 110.000
33.000.000 <
29.000.000 x 3,25% (13%/4) = 942.500
45.000.000 1.362.500 φόρος διανομής
Συνολική αξία διανεμόμενης περιουσίας = 45.000.000
ιδανική μερίδα = 45.000.000 : 3 = 15.000.000
Για τον Α 12.000.000 x 1.362.500 = 363.333
45.000.000
Για τον Β 16.000.000 x 1.362.500 = 484.445
45.000.000
και 1.000.000 x 11% = 110.000 φ.μ.α. αν καταβάλει τίμημα
Για τον Γ 17.000.000 x 1.362.500 = 514.722
45.000.000
και 2.000.000 x 11% = 220.000 φ.μ.α. αν καταβάλει τίμημα

33

Β) (ΠΟΛ.1029/ 22/2/2007)
Παράγραφος 7
Σύμφωνα με τη διάταξη του εδαφίου β΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 11 του ν. 3427/2005 προβλεπόταν ότι σε
τέλος συναλλαγής υπάγονται οι περιπτώσεις διανομής, ανταλλαγής ή συνένωσης ακινήτων, τα οποία αποκτήθηκαν
στο σύνολό τους ή μερικώς μετά την 1.1.2006. Συνεπώς, κατ’ εφαρμογή της διάταξης αυτής, σε τέλος συναλλαγής
υπάγονταν οι περιπτώσεις διανομής ακινήτων, τα οποία αποκτήθηκαν από τους συγκυρίους από κοινού είτε στο
σύνολό τους μετά την 1.1.2006 είτε σε διαφορετικά χρονικά σημεία, άλλα εξ αυτών πριν από την 1.1.2006 και άλλα
μετά την 1.1.2006. Επίσης, σε τέλος συναλλαγής υπάγονταν οι περιπτώσεις ανταλλαγής ή συνένωσης ακινήτων,
κατά τις οποίες ένα τουλάχιστον από τα ανταλλασσόμενα ή συνενούμενα ακίνητα είχε αποκτηθεί μετά την
1.1.2006. Η ανωτέρω διάταξη ίσχυσε για υποθέσεις διανομών, ανταλλαγών ή συνενώσεων ακινήτων, η φορολογική
υποχρέωση των οποίων γεννήθηκε πριν από την ημερομηνία δημοσίευσης του ν. 3522/2006, δηλαδή μέχρι και την
21.12.2006, διότι με τη διάταξη της παραγράφου 7 του ανωτέρω νόμου αντικαθίσταται η προαναφερθείσα διάταξη
και ορίζεται ρητά ότι σε τέλος συναλλαγής υπάγονται μόνο οι περιπτώσεις διανομής, ανταλλαγής ή συνένωσης
ακινήτων που αποκτήθηκαν στο σύνολό τους μετά την 1.1.2006. Επομένως, στις περιπτώσεις διανομής ακινήτων,
αν στη διανεμητέα περιουσία περιλαμβάνονται ακίνητα που έχουν αποκτηθεί από τους συγκυρίους μερικώς μετά
την 1.1.2006, δηλαδή άλλα εξ αυτών πριν από την 1.1.2006 και άλλα μετά την 1.1.2006, η πράξη διανομής θα
υπαχθεί εν μέρει στο φόρο μεταβίβασης ακινήτων (φόρο διανομής) -προκειμένου για τα ακίνητα που έχουν
αποκτηθεί πριν από την 1.1.2006- και εν μέρει στο τέλος συναλλαγής ακινήτων –προκειμένου για τα ακίνητα που
έχουν αποκτηθεί μετά την 1.1.2006. Ανάλογα ισχύουν και για τις πράξεις ανταλλαγής ή συνένωσης ακινήτων
που έχουν αποκτηθεί σε διαφορετικά χρονικά σημεία ως άνω. Είναι ευνόητο ότι, λόγω της διαφοροποίησης του
τρόπου φορολόγησης των ακινήτων κατά τη μεταβίβασή τους με επαχθή αιτία, ανάλογα με το χρόνο κτήσης
τους, κρίνεται απαραίτητη η προσκόμιση των τίτλων κτήσης αυτών κατά την υποβολή των οικείων φορολογικών
δηλώσεων, προκειμένου να επιβληθεί η αντίστοιχη φορολογία.
Παραδείγματα
1. Οι Α΄, Β΄ και Γ΄ είναι εξ αδιαιρέτου συγκύριοι κατά το 1/3 ο καθένας σε τρία οικόπεδα, τα Φ, Χ και Ψ,
αντικειμενικής αξίας 75.000€, 50.000€ και 55.000€ αντίστοιχα. Τα οικόπεδα Φ και Χ περιήλθαν στην κυριότητά
τους εξ αδιαιρέτου λόγω κληρονομιάς του 2006 ενώ το τρίτο οικόπεδο Ψ το αγόρασαν από κοινού κατά το 1/3 ο
καθένας τον Ιανουάριο του 2007. Σήμερα προβαίνουν σε αυτούσια διανομή των ακινήτων τους και συμφωνούν
ο Α΄ να λάβει το οικόπεδο Φ, ο Β΄ το οικόπεδο Χ και ο Γ΄ το οικόπεδο Ψ.
Η ανωτέρω διανομή υπάγεται εξ ολοκλήρου στο τέλος συναλλαγής ακινήτων, δεδομένου ότι η διανεμητέα
περιουσία έχει αποκτηθεί στο σύνολό της μετά την 1.1.2006. Επομένως, στην προκειμένη περίπτωση θα
υποβληθούν στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. τρεις δηλώσεις τέλους συναλλαγής ακινήτων, μία από κάθε συγκύριο, στην
οποία θα υπολογισθεί το τέλος συναλλαγής, 1%, επί της αξίας του ακινήτου που λαμβάνει ο καθένας από τη
διανομή, ως εξής:
Οικόπεδο Φ: 75.000 Χ 1%=750 € τέλος συναλλαγής για τον Α΄
Οικόπεδο Χ: 50.000 Χ 1%=500 € τέλος συναλλαγής για τον Β΄
Οικόπεδο Ψ: 55.000 Χ 1%=550 € τέλος συναλλαγής για τον Γ΄
Σημειώνεται ότι σε αντίθεση με το φ.μ.α., η διαφορά μεταξύ ιδανικής και φυσικής μερίδας δεν επιφέρει
περαιτέρω φορολόγηση για το συμβαλλόμενο που λαμβάνει από τη διανομή φυσική μερίδα μεγαλύτερη από
την ιδανική του, εφόσον καταβάλλεται αντάλλαγμα για τη διαφορά αυτή. Αντίθετα, στην περίπτωση που δεν
προκύπτει η καταβολή ανταλλάγματος για τη διαφορά μεταξύ φυσικής και ιδανικής μερίδας, θα υπαχθεί σε φόρο
δωρεάς ο συμβαλλόμενος για την περιουσιακή ωφέλεια που προσπορίζεται αποκτώντας από τη διανομή ακίνητο
μεγαλύτερης αξίας από την αξία της ιδανικής του μερίδας.
Συνεπώς, στην προκειμένη περίπτωση του παραδείγματος προκύπτουν τα εξής:
Αξία διανεμητέας περιουσίας
Αξία ιδανικής μερίδας κάθε συγκύριου: (75.000+50.000+55.000) /3= 60.000 €
Ο Α΄ αποκτά από τη διανομή ακίνητο μεγαλύτερης αξίας από την αξία της ιδανικής του μερίδας:
Διαφορά ιδανικής μερίδας από τη φυσική μερίδα: 75.000-60.000= 15.000€
Αν για τη διαφορά αυτή ο Α΄ καταβάλει αντάλλαγμα, δεν οφείλει άλλο φόρο πέραν του τέλους συναλλαγής για
τη διανομή. Αν όμως δεν καταβάλει αντάλλαγμα, τότε, εκτός από το τέλος συναλλαγής για τη διανομή, οφείλει
και φόρο δωρεάς για τη διαφορά.
2. Ο Α΄ έχει στην κυριότητά του το διαμέρισμα Β2, αντικειμενικής αξίας 200.000€, το οποίο απέκτησε με αγορά
το 2004. Στην ίδια πολυκατοικία ο Β΄ είναι ιδιοκτήτης του διαμερίσματος Γ3, αντικειμενικής αξίας 150.000€, το
οποίο αγόρασε το Μάρτιο του 2006. Σήμερα προβαίνουν σε ανταλλαγή των διαμερισμάτων τους, έτσι ώστε το
διαμέρισμα Β2 να περιέλθει στην κυριότητα του Β΄ και το διαμέρισμα Γ3 να περιέλθει στον Α΄.
Η ανωτέρω ανταλλαγή υπάγεται εν μέρει στο φόρο μεταβίβασης (ανταλλαγής) και εν μέρει στο τέλος συναλλαγής
ακινήτων, δεδομένου ότι διαφοροποιείται ο χρόνος κτήσης των ανταλλασσόμενων ακινήτων. Επομένως, στην
προκειμένη περίπτωση θα υποβληθούν δύο δηλώσεις, μία δήλωση φόρου μεταβίβασης (ανταλλαγής) για το
34

διαμέρισμα Β2 (που αποκτήθηκε με αγορά του 2004) με αγοραστή το Β΄ και μία δήλωση τέλους συναλλαγής
ακινήτων για το διαμέρισμα Γ3 (που αποκτήθηκε με αγορά το Μάρτιο του 2006) με αγοραστή τον Α΄.
Ο φόρος ανταλλαγής και το τέλος συναλλαγής θα υπολογιστούν ως εξής:
Διαμέρισμα Β2: 15.000 Χ 4,5%=675 €
(κτήση του ’04) 135.000 Χ 5,5%=7.425 €
8.100 € φόρος ανταλλαγής για το Β΄
Το υπόλοιπο της αξίας, 50.000 €, θα υπαχθεί σε φόρο μεταβίβασης με ακέραιο συντελεστή ή σε φόρο δωρεάς,
ανάλογα με το αν καταβάλλεται αντάλλαγμα από το Β΄ για τη διαφορά ή όχι.
Διαμέρισμα Γ3: 150.000 Χ 1%=1.500 € τέλος συναλλαγής για τον Α΄
(κτήση του ’06)
10. Ποιοί είναι οι πρόσθετοι φόροι και πότε επιβάλλονται;

Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 2523/1997, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 24 παρ. 1 του
ν.3296/2004:

α. Σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης, επιβάλλεται πρόσθετος φόρος που ορίζεται σε ποσοστό 2,5%
επί του φόρου, την πληρωμή του οποίου θα απέφευγε ο υπόχρεος λόγω μη υποβολής της δήλωσης, για κάθε
μήνα καθυστέρησης.

β. Σε περίπτωση υποβολής ανακριβούς δήλωσης, επιβάλλεται στον υπόχρεο πρόσθετος φόρος που
ορίζεται σε ποσοστό 2% επί του φόρου, την πληρωμή του οποίου θα απέφευγε, για κάθε μήνα καθυστέρησης.

γ. Σε περίπτωση υποβολής εκπρόθεσμης δήλωσης, επιβάλλεται πρόσθετος φόρος που ορίζεται σε
ποσοστό 1% επί του φόρου που οφείλεται με τη δήλωση, για κάθε μήνα καθυστέρησης.
Τα ανωτέρω ισχύουν για υποθέσεις φορολογίας μεταβίβασης ακινήτων, η φορολογική υποχρέωση των οποίων
γεννιέται από τη δημοσίευση του ν. 3296/2004 και μετά (14.12.2004).
Σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 2 του ν. 2523/97, ορίζονται ως ανώτατα όρια για την επιβολή πρόσθετων
φόρων, το ποσοστό 100% για υποβολή εκπρόθεσμης δήλωσης και 200% για την υποβολή ανακριβούς δήλωσης
ή μη υποβολής δήλωσης του φόρου, την πληρωμή του οποίου θα απέφευγε ο υπόχρεος φορολογούμενος.
11. Δικαίωμα προσφυγής – Εξώδικη επίλυση της διαφοράς

α. Κατά του φύλλου ελέγχου έχει δικαίωμα προσφυγής ο υπόχρεος ή οι κληρονόμοι του, εντός 60
ημερών από την κοινοποίηση του φύλλου ελέγχου.

β. Κατά τη διάρκεια της προθεσμίας προς άσκηση της προσφυγής, ο υπόχρεος δικαιούται να ζητήσει
από τον αρμόδιο Προϊστάμενο Δ.Ο.Υ την εξώδικη επίλυση της διαφοράς (συμβιβασμός).
ΑΠΑΛΛΑΓΕΣ
12. Ποιοί είναι οι δικαιούχοι της απαλλαγής από το Φ.Μ.Α για αγορά πρώτης κατοικίας;

Η απαλλαγή παρέχεται μόνο σε φυσικά πρόσωπα (έγγαμα ή άγαμα) και συγκεκριμένα μόνο σε Έλληνες
υπηκόους που κατοικούν στην Ελλάδα.

Κατ’ εξαίρεση, μπορούν να τύχουν απαλλαγής οι Έλληνες ή ομογενείς που εργάσθηκαν ή εργάζονται
στο εξωτερικό για έξι τουλάχιστον χρόνια και είναι εγγεγραμμένοι κατά το χρόνο της αγοράς σε δημοτολόγια
της χώρας, ακόμα και αν δε διαμένουν στην Ελλάδα, αρκεί να πληρούν τις λοιπές προϋποθέσεις που ορίζει ο
νόμος.

Συνεπώς, δε δικαιούνται της απαλλαγής οι Έλληνες φοιτητές για όσο διάστημα παραμένουν σπουδάζοντας
στο εξωτερικό.

Επίσης, για τους έμμισθους Έλληνες δημοσίους υπαλλήλους που υπηρετούν στο εξωτερικό θεωρείται
ότι η κατοικία τους βρίσκεται στην Ελλάδα και συνεπώς δικαιούνται της απαλλαγής.

Οι αλλοδαποί δεν μπορούν να τύχουν της απαλλαγής αυτής κατά την αγορά πρώτης κατοικίας. Κατ’
εξαίρεση, της ως άνω απαλλαγής μπορούν να τύχουν και οι αλλοδαποί υπήκοοι Κράτους - Μέλους της Ευρωπαϊκής
Ένωσης15, οι οποίοι διαμένουν και εργάζονται τουλάχιστον ένα έτος στην Ελλάδα με τις ίδιες προϋποθέσεις που
τυχαίνουν οι Έλληνες πολίτες. (Σχ. οι με αρ. πρωτ. ΠΟΛ 1034/10-2-1992, ΠΟΛ 1060/7-4-2005 και ΠΟΛ 1005/111-2007 εγκύκλιοι του Υπουργείου Οικονομίας & Οικονομικών). Με τις ίδιες προϋποθέσεις δικαιούνται απαλλαγής
φόρου για την αγορά πρώτης κατοικίας και οι υπήκοοι των κρατών - μελών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου
( Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν - Διοικ. λύση 1044729789/173/16-5-2000).

Η απαλλαγή κατά την αγορά πρώτης κατοικίας παρέχεται και στους Έλληνες εκ Τουρκίας, Β. Ηπείρου,
15 Κράτη μέλη της Ε.Ε.: Ελλάδα, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Αυστρία, Ιταλία, Ολλανδία, Ιρλανδία, Δανία, Σουηδία, Φιλανδία, Εσθονία, Λιθουανία, Λεττονία, Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχία, Σλοβακία, Σλοβενία, Μάλτα, Κύπρος,
Βουλγαρία, Ρουμανία
35

Ρωσίας (Πόντιοι) και εκ Κύπρου, εφόσον έχουν εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα.

Η μόνιμη διαμονή της κατηγορίας αυτών των δικαιούχων αποδεικνύεται με κάθε νόμιμο μέσο, όπως
π.χ. η έναρξη άσκησης επαγγέλματος, η πρόσληψη για παροχή υπηρεσιών εξαρτημένης εργασίας (μισθωτός),
η ενοικίαση κατοικίας, η φοίτηση σε σχολές κ.λ.π. Το ελάχιστο συνεχόμενο χρονικό διάστημα κατοικίας – ή και
εργασίας, όπου απαιτείται – στην Ελλάδα ορίζεται σε ένα (1) έτος.

Επισημαίνεται ότι ειδικά για τα πρόσωπα αυτά η πρόθεσή τους για μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα δεν
αναιρείται από το γεγονός ότι για ειδικούς λόγους, οι αρμόδιες υπηρεσίες τους χορηγούν προσωρινές άδειες
παραμονής που ανανεώνονται.

Οι καταγόμενοι από τη Βόρεια Ήπειρο, την Κύπρο και την Τουρκία, εφόσον απέκτησαν ιθαγένεια τρίτου
κράτους πλην της Αλβανικής, Κυπριακής και Τουρκικής, δεν μπορούν να τύχουν απαλλαγής από το φόρο.

Η απαλλαγή παρέχεται και στον κύριο εξ αδιαιρέτου ποσοστού ή ψιλό κύριο ή επικαρπωτή κατοικίας ή
οικοπέδου που αγοράζει το υπόλοιπο ποσοστό ή το εμπράγματο δικαίωμα της επικαρπίας ή της ψιλής κυριότητας,
προκειμένου να γίνει εξ ολοκλήρου κύριος του ακινήτου, εφόσον το ποσοστό που έχει δεν του πληροί τις
στεγαστικές ανάγκες.

Η απαλλαγή παρέχεται και στο σύζυγο που βρίσκεται σε διάσταση, υπό τον όρο ότι έχει καταθέσει αίτηση
ή αγωγή διαζυγίου τουλάχιστον προ έξι μηνών από το χρόνο της αγοράς. Αν δε λυθεί ο γάμος με διαζύγιο μέσα
σε πέντε έτη από την αγορά, αίρεται η χορηγηθείσα απαλλαγή και καταβάλλεται ο οικείος φόρος.

Οι ιδιοκτήτες ξενοδοχείων, αποθηκών, γραφείων, βιομηχανοστασίων και γενικά αμιγών επαγγελματικών
στεγών έχουν δικαίωμα απαλλαγής. Δεν θεωρείται επαγγελματική στέγη το ακίνητο, το οποίο από την οικοδομική
άδεια ή τον τίτλο κτήσης χαρακτηρίζεται ως κατοικία, έστω και αν αυτό χρησιμοποιείται ως επαγγελματική
στέγαση.
Σημείωση: βλ. και διατάξεις του ΠΔ 150/2006
13. Ποιά είναι η έκταση της παρεχόμενης απαλλαγής;

Με τη διάταξη της παρ. 4 του άρθρου 3 του ν. 3634/2008 (Φ.Ε.Κ. 9 Α΄/29-1-2008) καταργήθηκαν
τα αφορολόγητα όρια για την απόκτηση πρώτης κατοικίας και παρέχεται πλήρης απαλλαγή από το φόρο
μεταβίβασης (και το τέλος συναλλαγής ακινήτων) για αγορά κατοικίας με εμβαδόν έως 200 τ.μ. ή οικοπέδου,
στο οποίο αντιστοιχεί κατοικία με εμβαδόν έως 200 τ.μ., ανεξάρτητα από την αξία τους. Το ανωτέρω εμβαδόν
προσαυξάνεται κατά 25 τ.μ. για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα ανήλικα τέκνα, την επιμέλεια των οποίων έχει
ο δικαιούχος, ή τα προστατευόμενα τέκνα με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%.
Αν το εμβαδόν της πρώτης κατοικίας υπερβαίνει τα ανωτέρω όρια, η απαλλαγή χορηγείται μέχρι του ποσού της
αξίας που αντιστοιχεί στο εμβαδόν αυτό. Για την αξία που αντιστοιχεί στο επιπλέον εμβαδόν οφείλεται ο οικείος
φόρος, δηλαδή φόρος μεταβίβασης ή τέλος συναλλαγής ακινήτων, αντίστοιχα.
Τα ανωτέρω εφαρμόζονται σε αγορές πρώτης κατοικίας, η φορολογική υποχρέωση των οποίων γεννιέται από τις
13-12-2007 και μετά.
14. Ποιές είναι οι προϋποθέσεις για την απαλλαγή πρώτης κατοικίας;


α. Ο αγοραστής ή η σύζυγός του ή τα ανήλικα παιδιά του να μην έχουν δικαίωμα πλήρους κυριότητας
ή επικαρπίας ή οικήσεως σε άλλη οικία ή διαμέρισμα που πληροί τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένείας του
ή δικαίωμα πλήρους κυριότητας επί οικοπέδου οικοδομήσιμου ή επί ιδανικού μεριδίου οικοπέδου, στο οποίο
αντιστοιχεί εμβαδόν κτίσματος που πληροί τις στεγαστικές του ανάγκες, και βρίσκονται σε δημοτικό διαμέρισμα
με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων. Ακόμη για την απαλλαγή απαιτείται το αγοραζόμενο οικόπεδο ή το
γήπεδο στο οποίο βρίσκεται η αγοραζόμενη οικία ή το διαμέρισμα να είναι οικοδομήσιμο και εντός εγκεκριμένου
ρυμοτομικού σχεδίου δήμου ή κοινότητας, και μεταξύ αγοραστή και πωλητή να μην υπάρχει συγγένεια εξ αίματος
ή εξ αγχιστείας πρώτου βαθμού.

Οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση της απαλλαγής θα πρέπει να συντρέχουν στο όνομα του αγοραστή.

β. Θεωρείται ότι καλύπτονται οι στεγαστικές ανάγκες του αγοραστή και της οικογένειάς του, αν το συνολικό
εμβαδόν της καθαρής επιφάνειας (της επιφάνειας χωρίς τους κοινόχρηστους χώρους) κατοικιών που υφίστανται
ή υπάρχει η δυνατότητα βάσει των πολεοδομικών διατάξεων να αναγερθούν είναι: 70 τ.μ., προσαυξανόμενα κατά
20 τ.μ. για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά του και 25 τ.μ. για το τρίτο και τα επόμενα τέκνα. Κατ’ εξαίρεση, οι
στεγαστικές ανάγκες του αγοραστή με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67% αυξάνονται από 70 τ.μ. σε 90 τ.μ.
(άρθρο 16 παρ. 14 ν. 3522/2006).
γ. Η απαλλαγή παρέχεται με τον όρο ότι το ακίνητο θα παραμείνει στην κυριότητα του αγοραστή για μία τουλάχιστον
πενταετία.

36

15. Πότε αίρεται η απαλλαγή;


Σε περίπτωση που με πράξη εν ζωή μεταβιβασθεί το ακίνητο ή συσταθεί σ΄ αυτό οποιοδήποτε
εμπράγματο δικαίωμα, πλην υποθήκης, πριν από την παρέλευση της πενταετίας, αυτός που μεταβιβάζει
ή συνιστά εμπράγματο δικαίωμα υποχρεούται, προ της μεταβίβασης ή της σύστασης του εμπράγματου
δικαιώματος, να υποβάλει δήλωση και να καταβάλει εφάπαξ το Φ.Μ.Α. που αναλογεί στην αξία του
μεταβιβαζομένου ακινήτου. Ως αξία του ακινήτου λαμβάνεται η αξία που έχει το ακίνητο κατά το χρόνο της
νέας μεταβίβασης ή της σύστασης του εμπράγματου δικαιώματος ή το δηλωθέν τίμημα της μεταβίβασης,
εφόσον αυτό είναι μεγαλύτερο της αντικειμενικής αξίας. Ο φόρος υπολογίζεται με βάση τους συντελεστές
που ίσχυαν κατά το χρόνο χορήγησης της απαλλαγής, εκτός εάν ο φόρος που αναλογεί στην αξία του
ακινήτου του χρόνου απαλλαγής είναι μεγαλύτερος, οπότε καταβάλλεται ο μεγαλύτερος αυτός φόρος.
Σημειώνεται ότι στην περίπτωση χορήγησης απαλλαγής και στους δύο συζύγους κατά την αγορά ακινήτου εξ
αδιαιρέτου, κατά τη μεταβίβαση του ποσοστού του ενός συζύγου σε τρίτον εντός της πενταετίας καταβάλλεται
ο φόρος που αναλογεί στο ποσοστό αυτό.
16. Ποιές είναι οι κυρώσεις σε περίπτωση διαπίστωσης μη συνδρομής των προϋποθέσεων απαλλαγής;

Αν διαπιστωθεί από την Δ.Ο.Υ. ότι χορηγήθηκε απαλλαγή από το φόρο μεταβίβασης, ενώ δε
συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της απαλλαγής, επιβάλλεται σε βάρος του αγοραστή, εκτός από τον αναλογούντα
κύριο φόρο, και πρόσθετος φόρος που ορίζεται σε ποσοστό 100% επί του κυρίου φόρου. Ο κύριος φόρος
υπολογίζεται με βάση την αξία του ακινήτου κατά το χρόνο διαπίστωσης της παράβασης με εφαρμογή
των συντελεστών που ίσχυαν κατά το χρόνο χορήγησης της απαλλαγής, εκτός εάν ο φόρος που αναλογεί
στην αξία του ακινήτου του χρόνου της απαλλαγής είναι μεγαλύτερος. Σε περίπτωση διοικητικής επίλυσης
της διαφοράς ο ανωτέρω πρόσθετος φόρος δεν μπορεί να μειωθεί στα 3/5 αυτού, κατά τις διατάξεις της
παραγράφου 8 του άρθρου 2 του ν. 2523/1997. Αν η αξία που έχει απαλλαγεί από το φόρο αποτελεί τμήμα
της συνολικής αξίας του ακινήτου, ο κύριος και πρόσθετος φόρος επιβάλλεται με βάση το τμήμα αυτό, η
αξία του οποίου υπολογίζεται με βάση τη σχέση της αξίας που έχει απαλλαγεί προς τη συνολική αξία, κατά το
χρόνο της απαλλαγής (άρθρο 3 παρ. 6 ν. 3634/2008).

Τα ανωτέρω ισχύουν για αγορές πρώτης κατοικίας η φορολογική υποχρέωση των οποίων γεννιέται
από τις 13-12-2007 και μετά.
17. Υπάρχει δικαίωμα απαλλαγής για δεύτερη φορά;


Η απαλλαγή από το φόρο μεταβίβασης για αγορά κατοικίας ή οικοπέδου παρέχεται μια φορά.
Απαλλαγή παρέχεται και για κάθε νέα αγορά ακινήτου, εφόσον:

α. τα ακίνητα που έχει στην κυριότητά του κατά το χρόνο της νέας αγοράς ο αγοραστής, ο σύζυγος
ή τα ανήλικα τέκνα τους, δεν πληρούν τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειάς τους και

β. ο αγοραστής υποβάλει την οικεία δήλωση και καταβάλει εφάπαξ το φόρο που αναλογεί στην αξία
του ακινήτου που έτυχε της απαλλαγής.

Ως αξία του ακινήτου λαμβάνεται η αξία που έχει αυτό κατά το χρόνο της νέας απαλλαγής. Για τον
υπολογισμό του φόρου γίνεται χρήση των συντελεστών που ίσχυαν κατά το χρόνο χορήγησης της πρώτης
απαλλαγής και καταβάλλεται εφάπαξ, εκτός εάν ο φόρος που αναλογεί στην αξία του ακινήτου ή στο
καταβληθέν τίμημα κατά το χρόνο χορήγησης της πρώτης απαλλαγής είναι μεγαλύτερος, οπότε καταβάλλεται
ο μεγαλύτερος αυτός φόρος.

Η απαλλαγή αυτή παρέχεται και σε πρόσωπα τα οποία έτυχαν απαλλαγής από το φόρο μεταβίβασης
για απόκτηση στέγης μέχρι 14.7.1980, καθώς και σε πρόσωπα τα οποία έτυχαν απαλλαγής από το φόρο
κληρονομιάς ή γονικής παροχής για απόκτηση πρώτης κατοικίας, εφόσον για τα πρόσωπα αυτά συντρέχουν
οι προϋποθέσεις απαλλαγής και καταβληθεί ο οικείος φόρος κατά περίπτωση.
18. Ποιά είναι τα δικαιολογητικά για τη χορήγηση της απαλλαγής για πρώτη κατοικία και πότε
υποβάλλονται;

Τα δικαιολογητικά που απαιτούνται για τη χορήγηση της απαλλαγής από το Φ.Μ.Α. υποβάλλονται
μαζί με την δήλωση Φ.Μ.Α. πριν από την υπογραφή του οριστικού συμβολαίου.

Τα δικαιολογητικά για τη διαπίστωση των προϋποθέσεων απαλλαγής καθορίζονται με την υπ’ αριθ.
1051240/385/Α0013/ΠΟΛ. 1057/21-6-2004 (Φ.Ε.Κ. 973 Β΄/29-6-2004) απόφαση του Υπουργού Οικονομίας
και Οικονομικών, όπως συμπληρώθηκε με την υπ’ αριθ. 1036725/147/Α0013/ΠΟΛ. 1060/7-4-2005 (Φ.Ε.Κ. 515
Β΄/19-4-2005) και την υπ΄ αρ. 1003662/24/Β0013/ΠΟΛ 1005/11-1-2007 απόφαση του Υπουργού Οικονομίας
και Οικονομικών.
37

Παρατίθεται κατωτέρω για πληρέστερη ενημέρωση η σχετική εγκύκλιος του Υπουργείου Οικονομίας και
Οικονομικών υπ’ αριθ. 1051240/385/Α0013/ΠΟΛ. 1057/21-6-2004 (Φ.Ε.Κ. 973 Β΄/29-6-2004.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΠΡΩΤΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΓΟΡΑ
Άρθρο 1 - Απαραίτητα δικαιολογητικά για όλες τις κατηγορίες δικαιούχων.
1. Πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης του δικαιούχου της απαλλαγής και ληξιαρχική πράξη γάμου ή
γέννησης τέκνου, κατά περίπτωση, εφόσον τα στοιχεία του γάμου ή της γέννησης δεν προκύπτουν από αυτό.
2. Τοπογραφικό διάγραμμα με επ’ αυτού δήλωση μηχανικού ότι το αγοραζόμενο οικόπεδο ή το οικόπεδο μέσα
στο οποίο βρίσκεται η αγοραζόμενη κατοικία είναι οικοδομήσιμο και βρίσκεται μέσα σε εγκεκριμένο ρυμοτομικό
σχέδιο ή μέσα στα όρια οικισμού χωρίς εγκεκριμένο σχέδιο. Στην περίπτωση κατά την οποία έχει εκδοθεί από
την αρμόδια υπηρεσία άδεια οικοδομής, δεν απαιτείται το προηγούμενο δικαιολογητικό, εφόσον από την άδεια
οικοδομής και το προσαρτημένο σ’ αυτή τοπογραφικό διάγραμμα προκύπτουν και οι δύο αναγκαίες κατά νόμο
προϋποθέσεις και ο υπόχρεος δηλώσει υπεύθυνα στη δήλωση της επόμενης παραγράφου ότι όσα αναφέρονται
στο τοπογραφικό διάγραμμα δεν έχουν τροποποιηθεί και ισχύουν κατά το χρόνο φορολογίας. 3. Υπεύθυνη δήλωση
του άρθρου 8 του ν.1599/1986 (ΦΕΚ 75 Α΄), με την οποία ο αγοραστής θα βεβαιώνει ότι : α) τόσο αυτός όσο και
ο σύζυγος και τα ανήλικα τέκνα τους, δεν έχουν δικαίωμα πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας ή οίκησης σε άλλη
κατοικία ή δικαίωμα πλήρους κυριότητας σε οικοδομήσιμο οικόπεδο ή ιδανικό μερίδιο οικοπέδου ή κατοικίας
σε δημοτικό ή κοινοτικό διαμέρισμα με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων και τα οποία συνολικά πληρούν τις
στεγαστικές ανάγκες της οικογένειάς τους, β) τόσο ο ίδιος όσο και ο σύζυγός του δεν έχουν τύχει απαλλαγής από
το φόρο μεταβίβασης, κληρονομιάς ή γονικής παροχής για την απόκτηση πρώτης κατοικίας κατά το παρελθόν
γ) δεν είναι συγγενής πρώτου βαθμού εξ αίματος ή αγχιστείας με τον πωλητή, δ) δεν έχει μεταβιβάσει κατά την
προηγούμενη πενταετία την επικαρπία κατοικίας ή την ψιλή κυριότητα ή επικαρπία οικοπέδου που πληρούσαν
τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειάς του, ε) κατοικεί μόνιμα στην Ελλάδα, με εξαίρεση τους δικαιούχους
της παραγράφου 7 του άρθρου 2 της ενότητας αυτής, στ) αναλαμβάνει την υποχρέωση να προσκομίσει, μετά
την κατάρτιση του συμβολαίου, τα απαιτούμενα κατά περίπτωση πιστοποιητικά που τυχόν θα του ζητηθούν από
τη Δ.Ο.Υ. 4. Αναλυτική κατάσταση ακινήτων σύμφωνα με το υπόδειγμα που είναι συνημμένο στην παρούσα και
αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της υπεύθυνης δήλωσης της προηγούμενης περίπτωσης, υπογεγραμμένη και από
τους δύο συζύγους.
Άρθρο 2 - Πρόσθετα δικαιολογητικά για ειδικές κατηγορίες δικαιούχων
Εκτός από τα απαραίτητα δικαιολογητικά που ορίζονται στο προηγούμενο άρθρο για όλες τις κατηγορίες
δικαιούχων απαλλαγής κατά την απόκτηση πρώτης κατοικίας με αγορά, απαιτείται να συνυποβάλλονται
και τα παρακάτω δικαιολογητικά κατά περίπτωση: 1. Για άτομα που παρουσιάζουν αναπηρία: Απόφαση της
αρμόδιας Υγειονομικής Επιτροπής, αν ο αγοραστής είναι ανάπηρος με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67% ή
προστατεύει ανάπηρο τέκνο με το ίδιο ποσοστό, για το ποσοστό της αναπηρίας και το χρόνο διάρκειας αυτής.
Σε περίπτωση χορήγησης, από ασφαλιστικό φορέα κύριας ασφάλισης, σύνταξης λόγω αναπηρίας με ποσοστό
67% και πάνω, θα προσκομίζεται βεβαίωση του ασφαλιστικού αυτού φορέα, που θα αναφέρει ότι χορηγήθηκε
σύνταξη αναπηρίας, το ποσοστό της αναπηρίας και το χρόνο διάρκειας αυτής. 2. Σε περίπτωση λύσης του γάμου:
Σε περίπτωση λύσης του γάμου με θάνατο ή διαζύγιο και χορήγησης απαλλαγής στον επιζώντα ή διαζευγμένο
σύζυγο, ληξιαρχική πράξη θανάτου ή κυρωμένο αντίγραφο αμετάκλητης δικαστικής απόφασης ή διαζευκτηρίου
αντίστοιχα, εφόσον η λύση του γάμου δεν προκύπτει από το πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης. 3. Για την
απόδειξη της επιμέλειας των τέκνων: α) από τον επιζώντα σύζυγο, υπεύθυνη δήλωση ότι εξακολουθεί να έχει την
επιμέλεια αυτών και ότι δεν εκδόθηκε δικαστική απόφαση που να ρυθμίζει διαφορετικά το θέμα της επιμέλειάς
τους. β) από το διαζευγμένο γονέα, δικαστική απόφαση, με την οποία του ανατίθεται η επιμέλεια αυτών καθώς
και υπεύθυνη δήλωση ότι αυτή δεν έχει ανακληθεί ή τροποποιηθεί μεταγενέστερα ή, σε περίπτωση λύσης του
γάμου με συναινετικό διαζύγιο, δικαστική απόφαση, που να ρυθμίζει την επιμέλεια των τέκνων, ή έγγραφη
συμφωνία των γονέων επικυρωμένη από το δικαστήριο. Αν με τη δικαστική απόφαση ή την έγγραφη συμφωνία
απονέμεται η επιμέλεια από κοινού και στους δύο γονείς, αντίγραφο της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος,
από την οποία προκύπτει ότι η επιμέλεια των τέκνων ασκείται πραγματικά από τον αγοραστή. γ) από την άγαμη
μητέρα, υπεύθυνη δήλωση ότι δεν έχει πάψει να ασκεί τη γονική μέριμνα ή αυτή δεν έχει ανατεθεί με δικαστική
απόφαση σε τρίτο. δ) από τον εξ αναγνωρίσεως πατέρα, δικαστική απόφαση, με την οποία του ανατίθεται η
επιμέλεια καθώς και υπεύθυνη δήλωση ότι αυτή δεν έχει ανακληθεί ή τροποποιηθεί μεταγενέστερα. 4. Για την
αγορά εξ αδιαιρέτου μεριδίων: α. Πιστοποιητικό του αρμόδιου Υποθηκοφύλακα ότι ο αγοραστής είναι κύριος
ποσοστού εξ αδιαιρέτου του ακινήτου ή του εμπράγματου δικαιώματος επί του ακινήτου, το υπόλοιπο του οποίου
πρόκειται να αγοράσει, προκειμένου να καταστεί πλήρης κύριος αυτού. β. Σε περίπτωση μεταβίβασης του εξ
αδιαιρέτου μεριδίου πρώτης κατοικίας, από τον ένα σύζυγο προς τον εξ αδιαιρέτου συγκύριο άλλο σύζυγο, πριν
από την πάροδο πενταετίας από την αγορά, βεβαίωση του Γραμματέα του αρμόδιου Πρωτοδικείου ότι δεν έχει
κατατεθεί αγωγή έκδοσης διαζυγίου και υπεύθυνη δήλωση στην οποία θα βεβαιώνεται ότι, αν λυθεί ο γάμος πριν
την πάροδο της πενταετίας, θα υποβληθεί η οικεία δήλωση και θα καταβληθεί ο αναλογών φόρος. 5. Για την εκ
νέου απαλλαγή: Σε περίπτωση χορήγησης νέας απαλλαγής σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 5 του
άρθρου 1 του ν. 1078/1980, πιστοποιητικό της αρμόδιας για τη χορήγηση της προηγούμενης απαλλαγής Δ.Ο.Υ.,
38

ότι υποβλήθηκε η οικεία δήλωση - ανάλογα με την αιτία της πρώτης απαλλαγής - και εξοφλήθηκε ολόκληρος
ο επιμεριστικά οφειλόμενος για το ακίνητο φόρος, ή θεωρημένο αντίγραφο δήλωσης φόρου μεταβίβασης
ακινήτων, στην οποία θα πιστοποιείται η καταβολή του φόρου της πρώτης απαλλαγής. 6. Για την περιφέρεια
Θράκης: Για όσους αγοράζουν ακίνητο στην περιφέρεια της Θράκης κατά τις διατάξεις του άρθρου 48 του
ν.2873/2000( ΦΕΚ 285 Α΄), υπεύθυνη δήλωση του αγοραστή του άρθρου 8 του ν. 1599/1986, με την οποία θα
βεβαιώνει, πλέον των αναφερομένων στις περιπτώσεις 3γ, 3δ και 3ε, ότι: α) τόσο αυτός όσο και ο σύζυγος και
τα ανήλικα τέκνα τους, δεν έχουν δικαίωμα πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας ή οίκησης σε άλλη κατοικία ή
δικαίωμα πλήρους κυριότητας σε οικοδομήσιμο οικόπεδο ή ιδανικό μερίδιο οικοπέδου ή κατοικίας σε δημοτικό ή
κοινοτικό διαμέρισμα με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων στην περιφέρεια της Θράκης και τα οποία συνολικά
πληρούν τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειας τους, β) τόσο ο ίδιος όσο και ο σύζυγός του δεν έχουν τύχει
απαλλαγής από το φόρο μεταβίβασης, κληρονομιάς ή γονικής παροχής κατά το παρελθόν για την απόκτηση
ακινήτου που βρίσκεται στην περιφέρεια της Θράκης, γ) θα ιδιοκατοικήσει στο αγοραζόμενο ακίνητο για πέντε
(5) τουλ χιστον συνεχή έτη από την ημέρα της εγκατάστασής του σε αυτό δ) θα εγκατασταθεί στο ακίνητο i.
προκειμένου για αποπερατωμένη κατοικία, εντός έξι (6) μηνών από την ημέρα της αγοράς και ii. προκειμένου
για ημιτελή οικία ή διαμέρισμα, εντός δώδεκα (12) μηνών από την ημέρα της αγοράς. ε) σε περίπτωση αγοράς
οικοπέδου, προσκόμιση οικοδομικής άδειας εντός δώδεκα (12) μηνών από την ημέρα της αγοράς. 7. Για Έλληνες ή
ομογενείς κατοίκους εξωτερικού: Για όσους αγοράζουν ακίνητο κατά τις διατάξεις της παραγράφου 3 του άρθρου
1 του ν. 1078/80: α. πιστοποιητικό εγγραφής σε ελληνικό δημοτολόγιο β. για την ιδιότητα του Έλληνα, δελτίο
αστυνομικής ταυτότητας ή ελληνικό διαβατήριο γ. για την ιδιότητα του ομογενούς, πιστοποιητικό της ελληνικής
προξενικής αρχής ή βεβαίωση ελληνικής κοινότητας του εξωτερικού, θεωρημένη από την ελληνική προξενική
αρχή, ή πιστοποιητικό του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης ή του Υπουργείου Εσωτερικών ή άλλης ελληνικής αρχής.
δ. για την απόδειξη της εξαετούς εργασίας στο εξωτερικό, βεβαίωση του εργοδότη θεωρημένη για το γνήσιο της
υπογραφής από την πλησιέστερη ελληνική προξενική αρχή ή βεβαίωση ασφαλιστικού οργανισμού θεωρημένη
από την πλησιέστερη προς τον τόπο εργασίας ελληνική προξενική αρχή ή τυχόν εκεί υφιστάμενα κλιμάκια του
Υπουργείου Εργασίας. Η θεώρηση παρέλκει προκειμένου για κράτη που έχουν υπογράψει τη Σύμβαση της
Χάγης. 8. Για ειδικές κατηγορίες δικαιούχων: α. Η μόνιμη κατοικία των ομογενών από την Κύπρο, την Τουρκία,
την Αλβανία και τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης αποδεικνύεται με οποιοδήποτε νόμιμο μέσο. Ενδεικτικά
αναφέρονται η υποβολή φορολογικών δηλώσεων, η βεβαίωση ασφαλιστικών φορέων, συμβάσεις εργασίας,
φοίτηση των τέκνων των ομογενών σε ελληνικά σχολεία, έναρξη επαγγελματικής δραστηριότητας, μισθωτήριο
συμβόλαιο κατοικίας κ.λπ. β. Η ιδιότητα του ομογενούς, για τους ελληνικής καταγωγής υπηκόους της Αλβανίας
και των χωρών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, αποδεικνύεται με προσκόμιση του Ειδικού Δελτίου Ταυτότητας που
χορηγείται από τις αστυνομικές αρχές που χειρίζονται τα θέματα αλλοδαπών. γ. Η μόνιμη κατοικία και εργασία
υπηκόων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποδεικνύεται από την υποβολή φορολογικών δηλώσεων,
βεβαίωση ασφαλιστικών φορέων, συμβάσεις εργασίας, έναρξη επαγγελματικής δραστηριότητας, μισθωτήριο
συμβόλαιο κατοικίας κ.λπ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΠΡΩΤΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΑΙΤΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥ ΄Η
ΓΟΝΙΚΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ
Άρθρο 3 - Απαραίτητα δικαιολογητικά για όλες τις κατηγορίες δικαιούχων.
1. Τα δικαιολογητικά που προβλέπονται στις παραγράφους 1, 2 και 4 του άρθρου 1. 2. Υπεύθυνη δήλωση του
άρθρου 8 του ν.1599/1986, με την οποία ο δικαιούχος της απαλλαγής θα βεβαιώνει ότι : α) τόσο αυτός όσο
και ο σύζυγός του ή τα ανήλικα τέκνα τους δεν έχουν δικαίωμα πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας ή οίκησης
σε κατοικία ή ιδανικό μερίδιο κατοικίας που πληροί τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειάς τους ή δικαίωμα
πλήρους κυριότητας σε οικόπεδο οικοδομήσιμο ή σε ιδανικό μερίδιο οικοπέδου, στα οποία
αντιστοιχεί εμβαδόν κτίσματος που πληροί τις στεγαστικές τους ανάγκες και βρίσκονται σε δημοτικό ή κοινοτικό
διαμέρισμα με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων, β) δεν έχει τύχει απαλλαγής από το φόρο μεταβίβασης,
κληρονομιάς ή γονικής παροχής κατά το παρελθόν, γ) κατοικεί μόνιμα στην Ελλάδα, δ) αναλαμβάνει την
υποχρέωση να προσκομίσει τα απαιτούμενα κατά περίπτωση πιστοποιητικά που τυχόν θα του ζητηθούν από τη
Δ.Ο.Υ.
Άρθρο 4 - Πρόσθετα δικαιολογητικά για ειδικές κατηγορίες δικαιούχων.
Εκτός από τα απαραίτητα δικαιολογητικά που ορίζονται στο προηγούμενο άρθρο για όλες τις κατηγορίες
δικαιούχων απαλλαγής κατά την αιτία θανάτου ή γονικής παροχής απόκτηση πρώτης κατοικίας, απαιτείται
να συνυποβάλλονται και τα παρακάτω δικαιολογητικά κατά περίπτωση: 1. Σε περίπτωση λύσης του γάμου τα
οριζόμενα στην παράγραφο 2 του άρθρου 2. 2. Για την απόδειξη της επιμέλειας των τέκνων τα οριζόμενα στην
παράγραφο 3 του άρθρου 2. 3. Για την απόκτηση εξ αδιαιρέτου μεριδίων τα οριζόμενα στην περίπτωση α της
παραγράφου 4 του άρθρου 2. 4. Για τη χορήγηση νέας απαλλαγής σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου
3 της ενότητας Α του άρθρου 26 ν. 2961/01, όπως ισχύει, τα οριζόμενα στην παράγραφο 5 του άρθρου 2. 5. Για
τους υπηκόους κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα οριζόμενα στην περίπτωση γ της παραγράφου 8 του
άρθρου 2.
39

19. Ποιές απαλλαγές παρέχονται στους αγρότες;

Με τις διατάξεις της παρ. 1 του άρ. 8 του ν. 3220/2004 παρέχεται πλήρης απαλλαγή από το φόρο
μεταβίβασης κατά την αγορά ή ανταλλαγή γεωργικών ή κτηνοτροφικών εκτάσεων, μαζί με τις εγκαταστάσεις τους
που εξυπηρετούν αποκλειστικά την εκμετάλλευσή τους, σε όλους τους αγρότες (νέους, νεοεισερχόμενους ή
άνω των 40 ετών) είτε με τις διατάξεις του ν. 634/1977 είτε με εκείνες του ν. 2520/1997, χωρίς κανένα περιορισμό
(ανώτατο όριο) ως προς την αξία ή την έκταση των αγροτικών ακινήτων.
20. Χορηγείται απαλλαγή για αγορά οικίας, διαμερίσματος ή οικοπέδου με εισαγωγή συναλλάγματος;

Χορηγείτο, καταργήθηκε όμως από 28-12-2000 με τις διατάξεις του ν.2873/2000.

21. Πότε παραγράφεται το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του Φ.Μ.Α.;

Το δικαίωμα του Δημοσίου για επιβολή Φ.Μ.Α. παραγράφεται μετά την πάροδο πενταετίας από το τέλος
του έτους μέσα στο οποίο επιδόθηκε η δήλωση Φ.Μ.Α. και μετά πάροδο δεκαπέντε ετών από το τέλος του έτους
εντός του οποίου παρεσχέθη η απαλλαγή, έστω και αν η υπόθεση περαιώθηκε οριστικά.
22. Πώς φορολογείται η μεταβίβαση ακινήτου, που γίνεται με οριστικό συμβόλαιο σε εκτέλεση
προσυμφώνου;

Με τις διατάξεις των άρθρων 21 παράγραφος 3 και 22 του ν. 3427/2005 θεσπίστηκαν ευνοϊκές διατάξεις,
όσον αφορά τη φορολογία μεταβίβασης ακινήτων, για τη σύνταξη οριστικών συμβολαίων μεταβίβασης ακινήτων
σε εκτέλεση συμβολαιογραφικών προσυμφώνων, από τα οποία προκύπτει ρητά η εξόφληση του τιμήματος και η
παράδοση στον αγοραστή της χρήσης, νομής και κατοχής του ακινήτου. Με την παράγραφο 10 του ν. 3522/2006
απαλείφεται από 22-12-2006 η «χρήση» του ακινήτου από τις προϋποθέσεις για την υπαγωγή των προσυμφώνων
στις ευνοϊκές διατάξεις, δεδομένου ότι η παράδοση της νομής και κατοχής του ακινήτου εμπεριέχει κατά κανόνα
και την παράδοση της χρήσης αυτού. Ως εκ τούτου, μετά την τροποποίηση των ανωτέρω διατάξεων, όσον αφορά
τη σύνταξη οριστικών συμβολαίων σε εκτέλεση προσυμφώνων, ισχύουν τα εξής:
Α. Προσδιορισμός της φορολογητέας αξίας κατά τη σύνταξη οριστικών συμβολαίων μεταβίβασης σε εκτέλεση
προσυμφώνων:
Με τη διάταξη της περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 3 του α.ν. 1521/1950, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή της με
την παρ. 3 του άρθρου 21 του ν. 3427/2005 και ακολούθως με την παρ. 10 του ν. 3522/2006, ορίζονται τα εξής:
α) Σε περίπτωση σύνταξης οριστικών συμβολαίων μεταβίβασης ακινήτων σε εκτέλεση προσυμφώνου εντός
της τασσόμενης προθεσμίας των δύο (2) ετών (από την κατάρτιση του προσυμφώνου), λαμβάνεται ο χρόνος
κατάρτισης του προσυμφώνου όχι μόνο για τον καθορισμό της φορολογητέας αξίας αλλά και για τον καθορισμό
των φορολογικών συντελεστών.
β) Σε περίπτωση σύνταξης οριστικών συμβολαίων μεταβίβασης ακινήτων που συντάσσονται μετά την ισχύ
του ν. 3427/2005 σε εκτέλεση προσυμφώνου, κατ’ εξαίρεση, δεν λαμβάνονται υπόψη για τον καθορισμό της
φορολογητέας αξίας του ακινήτου οι προσθήκες (κτίσματα) και λοιπές βελτιώσεις, εφόσον συντρέχουν οι
ακόλουθες προϋποθέσεις:
I. Οι προσθήκες (κτίσματα) και λοιπές βελτιώσεις πραγματοποιήθηκαν αποδεδειγμένα από τον εκ προσυμφώνου
αγοραστή.
Όσον αφορά το ζήτημα της διαπίστωσης εάν ο εκ προσυμφώνου αγοραστής πραγματοποίησε με δικές του
δαπάνες τις προσθήκες (κτίσματα) και λοιπές βελτιώσεις, θα πρέπει να προσκομισθούν στην αρμόδια Δ.Ο.Υ.
επαρκή στοιχεία, όπως η έκδοση οικοδομικής άδειας στο όνομα του εκ προσυμφώνου αγοραστή, οι δαπάνες
εκσκαφών, θεμελιώσεων, κατασκευής σκελετού, τοιχοποιίας, οι ασφαλιστικές εισφορές κ.λπ.. Δεν απαιτείται η
προσκόμιση παραστατικών για το σύνολο των δαπανών, αλλά οπωσδήποτε εκείνων με βάση τα οποία μπορεί να
σχηματισθεί ασφαλής κρίση από τη φορολογική αρχή ότι ο εκ προσυμφώνου αγοραστής πραγματοποίησε τις
προσθήκες με δικές του δαπάνες.
II. Κατά τη σύνταξη του προσυμφώνου καταβλήθηκε εξ ολοκλήρου το συμφωνηθέν τίμημα και παραδόθηκε
συγχρόνως η νομή και κατοχή του ακινήτου στον αγοραστή.
Η ολοσχερής εξόφληση του τιμήματος από τον αγοραστή καθώς και η παράδοση σε αυτόν της νομής και κατοχής
του ακινήτου θα πρέπει να προκύπτουν από το κείμενο του προσυμφώνου.
Επισημαίνεται ότι οι ανωτέρω ρυθμίσεις εφαρμόζονται ανεξάρτητα από το χρόνο σύνταξης του προσυμφώνου,
δηλαδή έστω κι αν το προσύμφωνο συνετάγη πριν από την ισχύ του ν. 3427/2005.

40

Γ. ΦΟΡΟΣ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΥΠΕΡΤΙΜΗΜΑΤΟΣ

Με τις διατάξεις των άρθρων 2 έως και 10 του ν. 3427/2005 (Φ.Ε.Κ. 312 Α΄) επιβλήθηκε ο φόρος
αυτομάτου υπερτιμήματος.
1. Ποιό είναι το αντικείμενο του Φ.Α.Υ. και ποιός είναι ο υπόχρεος για την καταβολή του φόρου;

Ο φόρος αυτομάτου υπερτιμήματος επιβάλλεται σε ακίνητα που αποκτώνται με οποιαδήποτε αιτία μετά
την 1η Ιανουαρίου 2006 και μεταβιβάζονται περαιτέρω με επαχθή αιτία. Ως κτήση του ακινήτου νοείται η αγορά
ή η με άλλη αιτία κτήση του, ανεξάρτητα από τη μεταγραφή της. Υπόχρεος για την καταβολή του φόρου είναι ο
πωλητής.
2. Ποιά είναι η αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την υποβολή της δήλωσης;

Οι συμβαλλόμενοι υποχρεούνται πριν από τη σύνταξη του συμβολαίου, να επιδώσουν δήλωση Φ.Α.Υ.
προς τον αρμόδιο Προϊστάμενο Δ.Ο.Υ. της περιφέρειας στην οποία βρίσκεται το ακίνητο.
3. Ποιά είναι η φορολογητέα αξία και ποιοί οι φορολογικοί συντελεστές;

Ως φορολογητέα αξία για τον υπολογισμό του φόρου ορίζεται η διαφορά μεταξύ της τιμής κτήσης και της
τιμής πώλησης του ακινήτου, οι οποίες εξευρίσκονται σύμφωνα με το σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού
της αξίας των ακινήτων ή με βάση τα συγκριτικά στοιχεία, όπου δεν εφαρμόζεται το σύστημα αντικειμενικού
προσδιορισμού, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το τυχόν μεγαλύτερο δηλούμενο τίμημα.

Ο συντελεστής του φόρου αυτομάτου υπερτιμήματος ορίζεται σε ποσοστό:

α. είκοσι τοις εκατό (20%), αν η μεταβίβαση γίνει σε χρονικό διάστημα έως και πέντε (5) ετών από την
κτήση του ακινήτου,

β. δέκα τοις εκατό (10%), αν η μεταβίβαση γίνει σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των πέντε (5) έως και
δεκαπέντε (15) ετών από την κτήση του ακινήτου,

γ. πέντε τοις εκατό (5%), αν η μεταβίβαση γίνει σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των δεκαπέντε (15) έως
και είκοσι πέντε (25) ετών από την κτήση του ακινήτου.

Αν η μεταβίβαση γίνει μετά την πάροδο είκοσι πέντε ετών από την κτήση του ακινήτου ή του εμπράγματου
επ’ αυτού δικαιώματος, δεν επιβάλλεται φόρος αυτομάτου υπερτιμήματος.
4. Πότε παραγράφεται το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του Φ.Α.Υ.;

Το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του Φ.Α.Υ. παραγράφεται μετά την πάροδο πενταετίας από
το τέλος του έτους εντός του οποίου υποβλήθηκε η οικεία δήλωση. Σε περίπτωση μη υποβολής της δήλωσης το
δικαίωμα του Δημοσίου παραγράφεται μετά την πάροδο δεκαπέντε (15) ετών από το τέλος του έτους εντός του
οποίου λήγει η προθεσμία για την υποβολή της δήλωσης.
5. Σε μεταβιβάσεις υποκείμενες σε Φ.Α.Υ. επιβάλλεται φόρος μεταβίβασης ακινήτων στον αγοραστή;

Με τη διάταξη της παραγράφου 6 του άρθρου 21 του ν. 3427/2005 ορίζεται ότι μεταβιβάσεις υποκείμενες
σε Φ.Α.Υ. δεν υπόκεινται σε φόρο μεταβίβασης ακινήτων.

Δ. ΤΕΛΟΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ

Με τις διατάξεις των άρθρων 11 έως και 19 του ν. 3427/2005 θεσπίζεται το τέλος συναλλαγής ακινήτων
σε αντικατάσταση του φόρου μεταβίβασης ακινήτων.
1. Ποιό είναι το αντικείμενο του τέλους συναλλαγής ακινήτων και ποιός είναι ο υπόχρεος για την
καταβολή του τέλους;

Το τέλος συναλλαγής ακινήτων επιβάλλεται σε ακίνητα που αποκτώνται με οποιαδήποτε αιτία μετά την 1η
Ιανουαρίου 2006 και μεταβιβάζονται περαιτέρω με επαχθή αιτία. Υπόχρεος για την καταβολή του τέλους είναι ο
αγοραστής.
41

Κατ’ εξαίρεση, αντί του τέλους συναλλαγής ακινήτων, επιβάλλεται φόρος μεταβίβασης ακινήτων επί
ακινήτων που αποκτώνται αιτία γονικής παροχής μετά την 13-12-2007 και μεταβιβάζονται περαιτέρω με επαχθή
αιτία εντός πενταετίας από την κτήση τους (άρθρο 4 ν. 3634/2008).
2. Ποιά είναι η αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την υποβολή της δήλωσης;

Οι συμβαλλόμενοι υποχρεούνται πριν από τη σύνταξη του συμβολαίου, να επιδώσουν δήλωση του τέλους
συναλλαγής προς τον αρμόδιο Προϊστάμενο Δ.Ο.Υ. της περιφέρειας στην οποία βρίσκεται το ακίνητο.
3. Πώς υπολογίζεται το τέλος συναλλαγής ακινήτων;

Το τέλος υπολογίζεται σε ποσοστό 1% επί της αξίας του μεταβιβαζόμενου ακινήτου, η οποία εξευρίσκεται
σύμφωνα με το σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων ή με βάση τα συγκριτικά
στοιχεία, όπου δεν εφαρμόζεται το σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού. Σε περίπτωση που στο μεταβιβαστικό
συμβόλαιο το τίμημα ή, επί αναγκαστικού ή εκούσιου πλειστηριασμού, το εκπλειστηρίασμα είναι μεγαλύτερο της
αξίας που προκύπτει με την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων, το τέλος υπολογίζεται με βάση το τίμημα ή το
εκπλειστηρίασμα αντίστοιχα.
4. Πότε παραγράφεται το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του τέλους συναλλαγής ακινήτων;

Το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του τέλους συναλλαγής παραγράφεται μετά την πάροδο
πενταετίας από το τέλος του έτους εντός του οποίου υποβλήθηκε η οικεία δήλωση. Σε περίπτωση μη υποβολής
της δήλωσης το δικαίωμα του Δημοσίου παραγράφεται μετά την πάροδο δεκαπέντε (15) ετών από το τέλος του
έτους εντός του οποίου λήγει η προθεσμία για την υποβολή της δήλωσης.

Παρατίθεται κατωτέρω για πληρέστερη ενημέρωση η σχετική εγκύκλιος του Υπουργείου Οικονομίας και
Οικονομικών υπ’ αριθ. πρωτ. 1085898/416/Β0013/ΠΟΛ1119/12-08-2008.
Εισαγωγικές Παρατηρήσεις
Με τις διατάξεις των άρθρων 2 έως 10 του ν. 3427/2005 (ΦΕΚ Α΄ 312) επιβάλλεται Φόρος Αυτομάτου
Υπερτιμήματος (Φ.Α.Υ.). Σκοπός του Φ.Α.Υ. είναι η φορολόγηση του κέρδους που αποκομίζει ο κύριος ακινήτου
ή άλλου εμπράγματου δικαιώματος επί ακινήτου, το οποίο απέκτησε με οποιαδήποτε αιτία μετά την 1.1.2006, όταν
προβεί σε περαιτέρω μεταβίβασή του με επαχθή αιτία. Το κέρδος αυτό προκύπτει από την αύξηση της αξίας
του ακινήτου με την πάροδο του χρόνου, έτσι ώστε σε περίπτωση περαιτέρω μεταβίβασής του η αξία αυτή να
είναι μεγαλύτερη από την αξία κτήσης του. Στις συμβάσεις, στις οποίες επιβάλλεται στον πωλητή Φ.Α.Υ., με τις
διατάξεις των άρθρων 11 έως 19 του ν. 3427/2005 επιβάλλεται αντίστοιχα στον αγοραστή τέλος συναλλαγής
ακινήτων (Τ.Σ.Α.). Επισημαίνεται ότι σε μεταβιβάσεις υποκείμενες σε Φ.Α.Υ. και Τ.Σ.Α. δεν επιβάλλεται φόρος
μεταβίβασης ακινήτων (Φ.Μ.Α., άρθρο 21 παρ. 6 ν. 3427/2005). Με την παρούσα εγκύκλιο παρέχονται οδηγίες
σχετικά με την εφαρμογή των ανωτερω διατάξεων και την αντιμετώπιση ζητημάτων που έχουν ανακύψει από την
έναρξη ισχύος του νόμου μέχρι σήμερα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΦΟΡΟΣ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΥΠΕΡΤΙΜΗΜΑΤΟΣ
Άρθρο 2
Αντικείμενο του φόρου
Παράγραφος 1 - Έννοια της κτήσης με οποιαδήποτε αιτία
Με την παράγραφο 1 του άρθρου 2 ορίζεται ότι ο Φ.Α.Υ. επιβάλλεται σε μεταβιβάσεις με επαχθή αιτία ακινήτων
ή εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων που έχουν αποκτηθεί με οποιαδήποτε αιτία μετά την 1.1.2006.
Σημειώνεται ότι η πρώτη μεταβίβαση του ακινήτου μετά την 1.1.2006 υπόκειται στον οικείο φόρο (Φ.Μ.Α., φόρο
κληρονομιάς, δωρεάς ή γονικής παροχής) και κάθε περαιτέρω μεταβίβασή του σε Φ.Α.Υ.. Δεδομένου ότι η
υπαγωγή της σύμβασης μεταβίβασης ακινήτου σε Φ.Α.Υ. εξαρτάται από το χρόνο κτήσης του ακινήτου από τον
πωλητή, κρίσιμο είναι να προσδιορισθεί η έννοια της κτήσης αυτού. 1. Κτήση με οποιαδήποτε αιτία. Για την επιβολή
του Φ.Α.Υ. δεν ερευνάται ο τρόπος απόκτησης του ακινήτου, δηλαδή, αν το ακίνητο αποκτήθηκε με επαχθή αιτία
(με αντάλλαγμα) ή με χαριστική αιτία (δωρεά, γονική παροχή) ή με οποιαδήποτε άλλη αιτία (π.χ. κληρονομιά,
δικαστική απόφαση αναγνωριστική της κυριότητας λόγω χρησικτησίας ή από άλλη αιτία, δικαστική απόφαση που
διέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 949 Κ.Πολ.Δ.), αλλά αρκεί η απόκτησή του με οποιαδήποτε αιτία μετά την
1.1.2006. 2. Κτήση ανεξάρτητη από τη μεταγραφή. Η κτήση του ακινήτου είναι ανεξάρτητη από τη μεταγραφή
της δικαιοπραξίας κτήσης του (άρθρο 2 παρ. 1 εδ. β΄ ν. 3427/2005). Κατά συνέπεια, ως χρόνος κτήσης του
ακινήτου λαμβάνεται ο χρόνος σύνταξης του συμβολαίου, ενώ η έλλειψη μεταγραφής δε συνεπάγεται την έλλειψη
κτήσης, για τους σκοπούς του νόμου, εφόσον έχει καταρτισθεί το συμβόλαιο. 3. Κτήση με δικαστική απόφαση.
Σε περίπτωση κτήσης ακινήτου με δικαστική απόφαση (π.χ. λόγω πλήρωσης των όρων της τακτικής ή έκτακτης
42

χρησικτησίας), ως κτήση του ακινήτου λαμβάνεται η μεταγραφή της σχετικής δικαστικής απόφασης, καθόσον
στην περίπτωση αυτή δε συντάσσεται συμβόλαιο. 4. Επικύρωση ανώμαλης δικαιοπραξίας. Σε περίπτωση κτήσης
ακινήτου με επικύρωση ανώμαλης δικαιοπραξίας σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 15 του ν.δ. 3958/1959,
ως κτήση του ακινήτου θεωρείται η κατάρτιση της ανώμαλης δικαιοπραξίας και, ως εκ τούτου, ως χρόνος κτήσης
λογίζεται εκείνος της υπογραφής της ανώμαλης δικαιοπραξίας, στον οποίο ανατρέχει ρητά και η επικυρούσα
την ανώμαλη δικαιοπραξία δικαστική απόφαση (ΣτΕ 1588/1966). Συνεπώς, αν επικυρωθεί ανώμαλη δικαιοπραξία
με δικαστική απόφαση μετά την 1.1.2006 και μεταβιβαστεί περαιτέρω το ακίνητο με επαχθή αιτία, επιβάλλεται
Φ.Μ.Α. στον αγοραστή, έστω και αν ο χρόνος μεταγραφής της απόφασης είναι μετά την 1.1.2006. 5. Χρησικτησία.
Στην περίπτωση πώλησης ακινήτου μετά την 1.1.2006, στην οποία γίνεται επίκληση της κτήσης του ακινήτου με
χρησικτησία από τον πωλητή, οφείλεται Φ.Μ.Α. τόσο για τη χρησικτησία που επικαλείται ο πωλητής (άρθρο 2 παρ.
6 του α.ν. 1521/1950) όσο και για την απόκτηση από τον αγοραστή. Δε δύναται να θεωρηθεί ότι η χρησικτησία
αποτελεί την πρώτη κτήση του ακινήτου μετά την 1.1.2006, έτσι ώστε η αγορά να συνιστά περαιτέρω μεταβίβαση
και να υπάγεται σε Φ.Α.Υ. και Τ.Σ.Α., καθόσον η επίκληση χρησικτησίας και η πληρωμή του οικείου φόρου από
το μεταβιβάζοντα δεν ισοδυναμούν με μεταβίβαση ούτε δημιουργούν τίτλο κτήσης του ακινήτου. Στην περίπτωση
αυτή συντελείται μία μεταβίβαση, η οποία αποτελεί την αιτία τόσο για την επιβολή του φόρου χρησικτησίας όσο
και για την επιβολή του κυρίου Φ.Μ.Α..
Διαφορετικό είναι το ζήτημα της μεταβίβασης ακινήτου που έχει αποκτηθεί με μεταγραφή δικαστικής απόφασης
αναγνωριστικής της κυριότητας λόγω χρησικτησίας μετά την 1.1.2006. Στην περίπτωση αυτή η μεταγεγραμμένη
δικαστική απόφαση συνιστά κτήση του ακινήτου μετά την 1.1.2006, έτσι ώστε η περαιτέρω μεταβίβασή του με
επαχθή αιτία να υπάγεται σε Φ.Α.Υ. και Τ.Σ.Α.. 6. Ακύρωση συμβολαίου. Στην έννοια της κτήσης περιλαμβάνεται και
η ακύρωση συμβολαίου, με το οποίο αποκτήθηκε ακίνητο με οποιαδήποτε αιτία, είτε επιβάλλεται φόρος κατά την
ακύρωση είτε όχι. Επομένως, σε περίπτωση ακύρωσης συμβολαίου μετά την 1.1.2006 και περαιτέρω μεταβίβασης
του ακινήτου με επαχθή αιτία επιβάλλεται Φ.Α.Υ. στον πωλητή (στον οποίο θεωρείται ότι επαναμεταβιβάστηκε το
ακίνητο συνεπεία της ακύρωσης) και Τ.Σ.Α. στον αγοραστή. Επισημαίνεται ότι ως ακύρωση συμβολαίου νοείται η
κήρυξη ή η αναγνώρισή του ως άκυρου είτε με συμβολαιογραφικό έγγραφο είτε με τελεσίδικη δικαστική απόφαση.
7. Αναβλητική – διαλυτική αίρεση. Η ματαίωση της μεταβίβασης ακινήτου λόγω πλήρωσης της διαλυτικής αίρεσης
θεωρείται κτήση, δεδομένου ότι συνεπεία της πλήρωσης της διαλυτικής αίρεσης ανατρέπονται τα αποτελέσματα
της μεταβιβαστικής σύμβασης και το ακίνητο επανέρχεται στον αρχικό πωλητή (ΑΚ 202). Αντίθετα, η ματαίωση
της μεταβίβασης λόγω μη πλήρωσης της αναβλητικής αίρεσης δε θεωρείται κτήση, διότι η μη επέλευση
του γεγονότος της αναβλητικής αίρεσης συνεπάγεται τη μη επέλευση των αποτελεσμάτων της σύμβασης
μεταβίβασης (ΑΚ 201). 8. Μετατροπή εταιρίας. Δε θεωρείται κτήση η εισφορά ακινήτων από τη μετατρεπόμενη
στη νέα εταιρία, η οποία πραγματοποιείται κατά τη μετατροπή εταιρίας σε άλλο εταιρικό τύπο με τις διατάξεις
του εταιρικού δικαίου (γνήσιες μετατροπές), καθόσον στις περιπτώσεις αυτές δεν ιδρύεται νέο νομικό πρόσωπο
αλλά απλώς μεταβάλλεται ο νομικός τύπος της εταιρίας, χωρίς να γίνεται μεταβίβαση περιουσίας. Οι περιπτώσεις
γνήσιων μετατροπών είναι οι ακόλουθες: α) μετατροπή Α.Ε. σε Ε.Π.Ε. (άρθρο 66 κ.ν. 2190/20 και άρθρο 51
κ.ν. 3190/55) β) η μετατροπή Α.Ε. σε Ο.Ε. ή Ε.Ε. (άρθρο 66α κ.ν. 2190/20, όπως προστέθηκε με το άρθρο 66
ν.3604/2007, Φ.Ε.Κ.189 Α΄) γ) η μετατροπή Ε.Π.Ε. σε Α.Ε. (άρθρο 67 κ.ν. 2190/20) δ) η μετατροπή Ο.Ε. ή Ε.Ε. σε
Α.Ε. (άρθρο 67 παρ. 2 κ.ν. 2190/20) ε) η μετατροπή Ο.Ε. ή Ε.Ε. σε Ε.Π.Ε. (άρθρο 53 κ.ν. 3190/55). στ) όλες οι
ανωτέρω περιπτώσεις μετατροπών, όταν γίνονται με επίκληση διατάξεων αναπτυξιακών νόμων (ν.δ. 1297/1972, ν.
2166/1993 κ.λπ.). 9. Συγχώνευση εταιριών. Θεωρείται κτήση η εισφορά ακινήτων κατά τη συγχώνευση εταιριών,
η οποία συντελείται είτε με απορρόφηση είτε με σύσταση νέας εταιρίας, δεδομένου ότι στις περιπτώσεις αυτές
υφίσταται μεν καθολική διαδοχή της νέας εταιρίας στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των συγχωνευόμενων
εταιριών, πλην όμως η νομική προσωπικότητα των εταιριών αυτών λήγει με τη συγχώνευση και, κατά συνέπεια,
επέρχεται μεταβίβαση της περιουσίας τους. 10. Λοιπές περιπτώσεις κτήσης. Στην έννοια της με οποιονδήποτε
τρόπο κτήσης περιλαμβάνονται και οι κτήσεις, οι οποίες πραγματοποιούνται λόγω: α) διανομής ακινήτων, β)
σύστασης οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας, γ) συνένωσης ακινήτων και δ) ανταλλαγής ακινήτων. Επισημαίνεται
ότι οι ανωτέρω περιπτώσεις αποτελούν κτήση, εφόσον συνεπάγονται μεταβίβαση εμπραγμάτου δικαιώματος είτε
με τη μορφή της διανομής ή ανταλλαγής ή μεταβίβασης. Επομένως, δε θεωρούνται κτήσεις οι πράξεις διανομής,
συστάσεων οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας, συνένωσης και ανταλλαγής ακινήτων, οι οποίες δεν επιφέρουν
καμίας μορφής μεταβίβαση εμπραγμάτου δικαιώματος (π.χ. σύσταση οριζόντιας ή κάθετης ιδιοκτησίας επί
οικοπέδου χωρίς κτίσματα και χωρίς να μεταβάλλονται τα ποσοστά συνιδιοκτησίας, συνένωση ή κατάτμηση
ακινήτων που ανήκουν στον ίδιο ιδιοκτήτη ή στους ίδιους ιδιοκτήτες χωρίς να συντελείται μεταβίβαση μεταξύ
τους κ.λπ.).
Παράγραφος 2 - Έννοια της μεταβίβασης με επαχθή αιτία. Ως μεταβίβαση με επαχθή αιτία νοείται η μεταβίβαση
του ακινήτου με αντάλλαγμα, π.χ. η πώληση του ακινήτου. Για την εφαρμογή του νόμου, στην παράγραφο 2 του
παρόντος άρθρου ορίζονται ρητά οι ακόλουθες περιπτώσεις που εμπίπτουν στην έννοια της μεταβίβασης. α)
η μεταβίβαση της πλήρους ή ψιλής κυριότητας, καθώς και η μεταβίβαση υπό αναβλητική ή διαλυτική αίρεση ή
με τον όρο της εξώνησης β) η σύσταση επικαρπίας, οίκησης ή άλλης δουλείας των άρθρων 1188 έως 1191 του
Αστικού Κώδικα. γ) η παραίτηση από την κυριότητα ακινήτου ή από εμπράγματο δικαίωμα επί ακινήτου
Η παραίτηση μπορεί να αφορά την πλήρη κυριότητα σε ακίνητο ή το ιδανικό μερίδιο (σε περίπτωση συγκυριότητας)
ή την ψιλή κυριότητα ή την επικαρπία ή περιορισμένη προσωπική δουλεία ή πραγματική δουλεία, όταν γίνεται με
43

αντάλλαγμα. δ) η σύσταση, η απόσβεση ή η μεταβίβαση μαζί με το δεσπόζον ακίνητο πραγματικής δουλείας των
άρθρων 1118 έως 1141 του Αστικού Κώδικα. ε) η μεταβίβαση του τίτλου μεταφοράς συντελεστή δόμησης, στ)
η παραχώρηση του δικαιώματος αποκλειστικής χρήσης επί κοινοκτήτων κυρίων, βοηθητικών ή ειδικών χώρων
κτισμάτων ή επί κοινοκτήτου τμήματος οικοπέδου, ζ) η ανάκληση απαλλοτρίωσης, η οποία έχει συντελεσθεί
υπέρ προσώπου υποκείμενου σε φόρο αυτομάτου υπερτιμήματος, π.χ. υπέρ ιδιώτη και όχι υπέρ του Δημοσίου,
το οποίο απαλλάσσεται. Κατά την ανάκληση της απαλλοτρίωσης ως πωλητής (ο οποίος είναι και ο υπόχρεος
σε Φ.Α.Υ.) θεωρείται το πρόσωπο υπέρ του οποίου είχε συντελεστεί η απαλλοτρίωση. η) η εκποίηση ακινήτου
συνπεία εκούσιου ή δικαστικού πλειστηριασμού. Επισημαίνεται ότι εξαιρείται της επιβολής του Φ.Α.Υ. η εκποίηση
ακινήτου συνεπεία αναγκαστικού πλειστηριασμού, καθώς πρόκειται για μεταβίβαση με αναγκαστικό χαρακτήρα.
Η ανωτέρω απαρίθμηση είναι ενδεικτική.
Παράγραφος 3 - Εξαιρέσεις από το Φ.Α.Υ. Με την παράγραφο 3 ορίζεται ποιες μεταβιβαστικές πράξεις
εξαιρούνται της επιβολής του Φ.Α.Υ.. Επισημαίνεται ότι στις περιπτώσεις αυτές δεν υποβάλλεται δήλωση
Φ.Α.Υ. (ούτε αρνητική), υποβάλλονται όμως οι δηλώσεις για την καταβολή του οικείου φόρου (Φ.Μ.Α. ή Τ.Σ.Α.).
Συγκεκριμένα, δεν υπόκεινται σε Φ.Α.Υ. οι παρακάτω μεταβιβαστικές πράξεις: α) Οι περιπτώσεις α΄, β΄, γ΄ και δ΄ της
παραγράφου 3 του άρθρου 2 του α.ν. 1521/1950, δηλαδή η μεταγραφή ή η σημείωση στο βιβλίο μεταγραφών:
- δικαστικής απόφασης η οποία διέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 949 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας,
λόγω μη εκτέλεσης προσυμφώνου μεταβίβασης κλπ.,
- δικαστικής απόφασης με την οποία αναγνωρίζεται τελεσίδικα δικαίωμα κυριότητας σε ακίνητο κλπ. στο όνομα
κάποιου προσώπου, λόγω υπέρβασης εντολής του φερόμενου ως εντολοδόχου αυτού,
- δικαστικής απόφασης με την οποία ακυρώνεται λόγω εικονικότητας συμβόλαιο μεταβίβασης ακινήτου ή
εμπράγματου δικαιώματος σ΄ αυτό,
- δικαστικής απόφασης με την οποία αναγνωρίζεται η κυριότητα ή άλλο εμπράγματο δικαίωμα σε ακίνητο, λόγω
συμπλήρωσης των όρων της τακτικής ή έκτακτης χρησικτησίας ή από οποιαδήποτε άλλη αιτία,
β) Η επικύρωση ανώμαλων δικαιοπραξιών. Η επικύρωση ανώμαλης δικαιοπραξίας δεν υπάγεται σε Φ.Α.Υ. αλλά
σε Φ.Μ.Α., δεδομένου ότι δε συντελείται περαιτέρω μεταβίβαση ακινήτου κτηθέντος μετά την 1.1.2006. Ο τίτλος
κτήσης του ακινήτου δημιουργείται για πρώτη φορά με τη μεταγραφή της δικαστικής απόφασης επικύρωσης της
ανώμαλης δικαιοπραξίας, έστω κι αν η ισχύς της ανατρέχει στο χρόνο σύνταξης του ιδιωτικού εγγράφου. γ) Η
αυτούσια διανομή, ανταλλαγή ή συνένωση ακινήτων.
δ) Η κατά τη διάλυση εταιρίας μεταβίβαση της ακίνητης περιουσίας στα μέλη της. Η ανωτέρω εξαίρεση έχει
εφαρμογή σε κάθε περίπτωση διάλυσης εταιρίας, ανεξάρτητα από το νομικό της τύπο (Ο.Ε., Ε.Ε., Ε.Π.Ε., Α.Ε.
κ.λπ.). Επισημαίνεται ότι δεν απαιτείται να καταρτίζεται η μεταβιβαστική πράξη ταυτόχρονα με τη διάλυση της
εταιρίας, αλλά αρκεί η μεταβίβαση της ακίνητης περιουσίας στα μέλη (ή στους μετόχους, εάν πρόκειται για
Α.Ε.) να συντελείται λόγω της διάλυσης της εταιρίας (έστω και αν η πράξη της μεταβίβασης καταρτισθεί σε
μεταγενέστερο χρόνο). ε) Η μεταβίβαση ποσοστών εξ αδιαιρέτου κυριότητας επί οικοπέδου ή γηπέδου, εφόσον
έχει το χαρακτήρα εργολαβικού ανταλλάγματος για την ανέγερση επί του οικοπέδου ή γηπέδου οικοδομής, καθώς
επίσης η μεταβίβαση ποσοστών εξ αδιαιρέτου κυριότητας επί του οικοπέδου ή γηπέδου από την αντιπαροχή
του οικοπεδούχου. Στις περιπτώσεις ανέγερσης οικοδομής από εργολάβο-κατασκευαστή με το σύστημα της
αντιπαροχής, οι σχετικές μεταβιβάσεις ποσοστών εξ αδιαιρέτου κυριότητας που αντιστοιχούν στην αντιπαροχή
του οικοπεδούχου ή στο εργολαβικό αντάλλαγμα του εργολάβου, δεν υπάγονται σε Φ.Α.Υ., έστω κι αν έχει
αποκτηθεί το οικόπεδο επί του οποίου ανεγείρεται η οικοδομή μετά την 1-1-2006, αλλά διέπονται από το Φ.Μ.Α.
(ή από το Φ.Π.Α., εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις επιβολής Φ.Π.Α., άρθρο 1 ν. 3427/2005). Περαιτέρω,
με τη διάταξη της παρ. 3 του άρθρου 11 προβλέπεται αντίστοιχη απαλλαγή των ανωτέρω μεταβιβάσεων και από
το Τ.Σ.Α..
Παραδείγματα: 1. Ο Α αγοράζει ένα οικόπεδο το 2006 καταβάλλοντας τον αναλογούντα Φ.Μ.Α.. Στη συνέχεια
αναθέτει στον εργολάβο Β δυνάμει εργολαβικού προσυμφώνου την ανέγερση οικοδομής επί του οικοπέδου
με το σύστημα της αντιπαροχής, οπότε και εκδίδεται η άδεια ανέγερσης το 2007. Η οικοδομή υπάγεται στο
καθεστώς Φ.Π.Α.. Σήμερα μεταβιβάζεται στον Γ ένα διαμέρισμα από το εργολαβικό αντάλλαγμα του εργολάβου.
Ως προς τη φορολόγηση της ανωτέρω μεταβίβασης θα πρέπει να γίνει η ακόλουθη διάκριση:
- Καταρχήν οφείλεται Φ.Π.Α., εφόσον η οικοδομή υπάγεται στο καθεστώς Φ.Π.Α. (Για τη διαδικασία, σχετική και
η Εγκύκλιος 1023510/889/227/Α0014/ΠΟΛ. 1043/22.2.2008). Αν ο αγοραστής Γ είναι δικαιούχος απαλλαγής
πρώτης κατοικίας, θα εφαρμοστούν οι διατάξεις του άρθρου 1 του ν. 1078/1980.
- Αν κατά τη μεταβίβαση του διαμερίσματος στο Γ έχει ήδη καταβληθεί ο αναλογών Φ.Π.Α. από τον εργολάβο
σύμφωνα με τις διατάξεις του Φ.Π.Α. (π.χ. λόγω αυτοπαράδοσης), τότε ο Γ οφείλει Φ.Μ.Α. ή, αν είναι δικαιούχος
απαλλαγής πρώτης κατοικίας, υπάγεται στις διατάξεις του άρθρου 1 του ν. 1078/1980.
2. Ο Α αγοράζει ένα οικόπεδο το 2006 καταβάλλοντας τον αναλογούντα Φ.Μ.Α.. Στη συνέχεια αναθέτει στον
εργολάβο Β δυνάμει εργολαβικού προσυμφώνου την ανέγερση οικοδομής επί του οικοπέδου με το σύστημα της
αντιπαροχής, οπότε και εκδίδεται η άδεια ανέγερσης το 2007. Η οικοδομή υπάγεται στο καθεστώς Φ.Π.Α.. Το
Δεκέμβριο του 2007 μεταβιβάζεται με οριστικό συμβόλαιο στον εργολάβο Β ένα διαμέρισμα από το εργολαβικό
του αντάλλαγμα, το οποίο είναι ήδη αποπερατωμένο. Στη συνέχεια, τον Ιανουάριο του 2008 ο Β πωλεί το
διαμέρισμα στο Γ. Ως προς τη φορολόγηση των ανωτέρω μεταβιβάσεων ισχύουν τα εξής:
44

- Για την πρώτη μεταβίβαση με οριστικό συμβόλαιο των ποσοστών οικοπέδου από τον οικοπεδούχο Α στον
εργολάβο Β, καταβάλλεται Φ.Μ.Α. επί της αντικειμενικής αξίας των ποσοστών οικοπέδου που αντιστοιχούν στο
διαμέρισμα (άρθρο 2 παρ. 5 α.ν. 1521/1950) και υποβάλλεται μία οριστική δήλωση Φ.Μ.Α..
- Για τη δεύτερη μεταβίβαση του διαμερίσματος από το Β στον τρίτο Γ καταβάλλεται Φ.Π.Α., εφόσον η
οικοδομή υπάγεται στο καθεστώς Φ.Π.Α.. Αν ο αγοραστής Γ είναι δικαιούχος απαλλαγής πρώτης κατοικίας, θα
εφαρμοστούν οι διατάξεις του άρθρου 1 του ν. 1078/1980. Εάν όμως κατά τη μεταβίβαση του διαμερίσματος στο
Γ έχει ήδη καταβληθεί ο αναλογών Φ.Π.Α. από τον εργολάβο σύμφωνα με τις διατάξεις του Φ.Π.Α. (π.χ. λόγω
αυτοπαράδοσης), τότε ο Γ οφείλει Φ.Μ.Α. ή, αν είναι δικαιούχος απαλλαγής πρώτης κατοικίας, υπάγεται στις
διατάξεις του άρθρου 1 του ν. 1078/1980.
Άρθρο 3 - Φορολογητέα αξία
Παράγραφοι 1-3
1. Ακίνητα που βρίσκονται σε περιοχές στις οποίες εφαρμόζεται το αντικειμενικό σύστημα προσδιορισμού της
αξίας. Ως φορολογητέα αξία για τον υπολογισμό του Φ.Α.Υ. λαμβάνεται η διαφορά μεταξύ της αντικειμενικής αξίας
κτήσης και της αντικειμενικής αξίας πώλησης του ακινήτου, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το τυχόν μεγαλύτερο
δηλούμενο τίμημα είτε κατά την κτήση είτε κατά την πώληση του ακινήτου. Προκειμένου να διαπιστωθεί η
αντικειμενική αξία κτήσης απαιτείται, εκτός από την προσκόμιση του τίτλου κτήσης, και η συνυποβολή του οικείου
φύλλου υπολογισμού της αξίας μαζί με τη δήλωση του Φ.Α.Υ.. Σε περίπτωση που η αναγραφόμενη στον τίτλο
κτήσης αντικειμενική αξία είναι διαφορετική από την αντικειμενική αξία που προκύπτει με το συνυποβαλλόμενο
φύλλο υπολογισμού (λόγω λογιστικού λάθους κατά τον υπολογισμό της αντικειμενικής αξίας κτήσης ή εσφαλμένης
επιλογής των προκαθορισμένων τιμών εκκίνησης ή των συντελεστών αυξομείωσής τους) λαμβάνεται υπόψη η
ορθή αντικειμενική αξία.
Παράδειγμα: Το 2009 μεταβιβάζεται διαμέρισμα αντικειμενικής αξίας 100.000€ έναντι τιμήματος (δηλωθέντος
στο συμβόλαιο) 120.000€. Το διαμέρισμα είχε αγορασθεί το 2006 έναντι τιμήματος 80.000€ και κατά την αγορά
η αντικειμενική του αξία ήταν 60.000€. Ο Φ.Α.Υ. θα υπολογισθεί στη διαφορά μεταξύ των αντικειμενικών αξιών,
χωρίς να ληφθεί υπόψη το μεγαλύτερο δηλούμενο τίμημα, δηλ. 100.000 - 60.000= 40.000€. Εξαίρεση ως προς
την αντικειμενική αξία πώλησης. Σε περίπτωση μεταβίβασης ακινήτου ή εμπράγματου επ’ αυτού δικαιώματος, το
οποίο μετά την κτήση του εντάχθηκε σε σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας του, ως αξία πώλησης
λαμβάνεται η αξία που προσδιορίζεται με βάση το σύστημα αυτό ή το δηλούμενο τίμημα, εφόσον αυτό είναι
μεγαλύτερο (άρθρο 3 παρ. 3 εδ. β΄ ν. 3427/2005).
Παράδειγμα: Το Μάρτιο του 2006 ο Α απέκτησε με γονική παροχή ένα οικόπεδο, η αξία του οποίου προσδιορίσθηκε
από τη Δ.Ο.Υ. βάσει συγκριτικών στοιχείων στην τιμή των 15.000 €. Τον Απρίλιο του 2007 το οικόπεδο εντάσσεται
στο αντικειμενικό σύστημα και στη συνέχεια πωλείται από τον Α στο Β έναντι τιμήματος 18.000 €, ενώ η
αντικειμενική αξία του κατά το χρόνο της πώλησης ανέρχεται στο ποσό των 10.000 €. Στην περίπτωση αυτή,
επειδή πρόκειται για ακίνητο, το οποίο μετά την κτήση του εντάχθηκε στο αντικειμενικό σύστημα, ο Φ.Α.Υ. θα
υπολογισθεί στη διαφορά μεταξύ των 18.000 € και των 15.000 €, δηλ. στο ποσό των 3.000 €.
Πώληση ακινήτου από περισσότερους εξ αδιαιρέτου συγκυρίους σε έναν αγοραστή. Επειδή ο μειωτικός
συντελεστής 0,90 εφαρμόζεται όταν υπάρχει συγκυριότητα στο ακίνητο των υπόχρεων σε φόρο, είναι δυνατό να
προκύψουν διαφορετικές αξίες για τον υπολογισμό του Φ.Α.Υ. και του Τ.Σ.Α., π.χ. αν οι πωλητές είναι δύο και ο
αγοραστής είναι ένας, ο συντελεστής 0,90 θα εφαρμοστεί για τον υπολογισμό της αξίας κτήσης και πώλησης στο
Φ.Α.Υ., ενώ δε θα εφαρμοστεί για τον υπολογισμό της αξίας στο Τ.Σ.Α..
2. Ακίνητα που βρίσκονται σε περιοχές στις οποίες δεν εφαρμόζεται το αντικειμενικό σύστημα προσδιορισμού
της αξίας (μέθοδος των συγκριτικών στοιχείων - μικτό σύστημα). Ως φορολογητέα αξία για τον υπολογισμό
του Φ.Α.Υ. ορίζεται η διαφορά μεταξύ της τιμής κτήσης και της τιμής πώλησης του ακινήτου, όπως αυτές
προσδιορίζονται με τη μέθοδο των συγκριτικών στοιχείων (άρθρο 3 παρ. 2 α.ν. 1521/1950 και άρθρα 9 και 10
του Κώδικα Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών και Γονικών Παροχών που κυρώθηκε με το ν. 2961/2001, Φ.Ε.Κ.
266 Α΄). Εάν κατά την πώληση του ακινήτου δεν έχουν οριστικοποιηθεί οι αξίες κτήσης και πώλησής του, για
τον προσδιορισμό της φορολογητέας αξίας στο Φ.Α.Υ. κατά την παραλαβή της δήλωσης θα ληφθούν υπόψη οι
αντίστοιχες κατά δήλωση αξίες. Κατά το στάδιο του ελέγχου, εφόσον διαπιστωθούν διαφορές στις αξίες, θα έχουν
εφαρμογή οι διατάξεις για τον έλεγχο (Βλ. κατωτέρω, άρθρο 8). Περαιτέρω, για τον προσδιορισμό των αξιών
κτήσης και πώλησης ακινήτου (οικοπέδου ή γηπέδου με κτίσματα), για το οποίο εφαρμόζεται το μικτό σύστημα
προσδιορισμού της αξίας (άρθρο 41Α ν. 1249/1982), θα πρέπει να γίνει διαχωρισμός μεταξύ των κτισμάτων και
του οικοπέδου ή γηπέδου, ως εξής: α) Για τον προσδιορισμό των αξιών κτήσης και πώλησης των υφιστάμενων
κτισμάτων εφαρμόζεται το αντικειμενικό σύστημα. β) Για τον προσδιορισμό των αξιών κτήσης και πώλησης του
οικοπέδου ή γηπέδου εφαρμόζεται η μέθοδος των συγκριτικών στοιχείων (άρθρο 3 παρ. 2 α.ν. 1521/1950 και
άρθρα 9 και 10 του Κώδικα Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών και Γονικών Παροχών). Σημειώνεται ότι κατ’
εφαρμογή της παρ. 6 του άρθρου 41Α του ν. 1249/1982, για τον προσδιορισμό των αξιών κτήσης και πώλησης σε
ακίνητα που εντάσσονται στο μικτό σύστημα λαμβάνεται η αντικειμενική αξία των κτισμάτων και το δηλωθέν τίμημα
του οικοπέδου. Κατά συνέπεια, σε περίπτωση μεταβίβασης ακινήτου με μεγαλύτερο τίμημα (από το άθροισμα της
αντικειμενικής αξίας του κτίσματος και της αγοραίας αξίας του οικοπέδου), το επιπλέον δηλούμενο τίμημα δεν
αναφέρεται στη μεταβίβαση του κτίσματος (η αξία του οποίου προσδιορίζεται σε κάθε περίπτωση με βάση το
45

αντικειμενικό σύστημα), αλλά μόνο στη μεταβίβαση του οικοπέδου.
Παραδείγματα: 1. Το 2006 ο Α αγόρασε ένα οικόπεδο σε περιοχή όπου εφαρμόζεται το σύστημα των συγκριτικών
στοιχείων και υπέβαλε δήλωση Φ.Μ.Α. με αξία το ποσό των 10.000€, ενώ η προσδιορισθείσα από τη Δ.Ο.Υ.
προσωρινή αξία ανήρχετο στο ποσό των 15.000€. Εντός της ανατρεπτικής προθεσμίας των δύο μηνών ο αγοραστής
Α υπέβαλε συμπληρωματική δήλωση Φ.Μ.Α. σύμφωνη με την προσωρινή αξία και κατέβαλε τον αναλογούντα
Φ.Μ.Α.. Σήμερα ο Α πωλεί περαιτέρω το ακίνητο στο Β με δηλωθείσα αξία το ποσό των 30.000€. Σε περίπτωση
που η δηλωθείσα αξία είναι μεγαλύτερη από τα τηρούμενα συγκριτικά στοιχεία της Δ.Ο.Υ., τότε κρίνεται ειλικρινής
και αποτελεί την αγοραία αξία του ακινήτου (άρθρο 8 παρ. 2 α.ν. 1521/1950). Επομένως, η φορολογητέα αξία
για την επιβολή του Φ.Α.Υ. θα ανέρχεται στο ποσό των 15.000€ (30.000-15.000€). 2. Το Μάρτιο του 2006 ο Α
αγόρασε μία μονοκατοικία επί οικοπέδου σε περιοχή όπου εφαρμόζεται το μικτό σύστημα και υπέβαλε δήλωση
Φ.Μ.Α. για τη μεταβίβαση με το αντίστοιχο έντυπο Κ2. Η αντικειμενική αξία του κτίσματος ανήρχετο στο ποσό
των 10.000€, ενώ η αξία του οικοπέδου, με βάση την προσωρινή αξία της Δ.Ο.Υ., η οποία έγινε αποδεκτή από τον
αγοραστή Α, ανήρχετο στο ποσό των 20.000€, δηλαδή η συνολική αξία του ακινήτου (κτίσματος και οικοπέδου)
ήταν 30.000€. Τον Μάιο του ίδιου έτους ο Α πωλεί περαιτέρω το ακίνητο στο Β με συνολικό τίμημα το ποσό
των 40.000€. Στην περίπτωση αυτή, για τον προσδιορισμό των αξιών κτήσης και πώλησης θα γίνει διαχωρισμός
μεταξύ κτίσματος και οικοπέδου. Συνεπώς, εφόσον δεν έχει μεσολαβήσει αύξηση των αντικειμενικών αξιών, η
αντκειμενική αξία πώλησης του κτίσματος συμπίπτει με την αντικειμενική αξία κτήσης αυτού, δηλαδή ανέρχεται
στο ποσό των 10.000€, ενώ το υπόλοιπο ποσό των 30.000€ αποτελεί το δηλούμενο τίμημα για το οικόπεδο, το
οποίο κρίνεται ειλικρινές και αποτελεί την αγοραία αξία αυτού (άρθρο 41Α παρ. 6 ν. 1249/1982). Επομένως,
η φορολογητέα αξία για την επιβολή του Φ.Α.Υ. ανέρχεται στο ποσό των 10.000€, δηλαδή στη διαφορά που
προκύπτει (40.000-30.000€) μεταξύ της αξίας κτήσης και της αξίας πώλησης του ακινήτου. 3. Κτήση ή πώληση
σε εκτέλεση προσυμφώνου. Σε περίπτωση κτήσης ακινήτου δυνάμει συμβολαίου αγοραπωλησίας σε εκτέλεση
συμβολαιογραφικού προσυμφώνου, ως τιμή κτήσης λαμβάνεται η αξία (αντικειμενική ή αγοραία) που είχε το
ακίνητο κατά το χρόνο σύνταξης του οριστικού συμβολαίου κτήσης του, έστω και αν για την υπογραφή του
οριστικού συμβολαίου εντός διετίας από την κατάρτιση του προσυμφώνου κατέβαλε Φ.Μ.Α. επί της αξίας του
χρόνου του προσυμφώνου (άρθρο 3 παρ. 1 περ. α΄ του α.ν. 1521/1950). Ανάλογα ισχύουν και για τον προσδιορισμό
της τιμής πώλησης για τον υπολογισμό του Φ.Α.Υ..
Παράδειγμα: Το Μάρτιο του 2007 πωλείται ένα οικόπεδο αντικειμενικής αξίας 60.000 €. Ο πωλητής του
ακινήτου είχε αποκτήσει το ακίνητο τον Αύγουστο του 2006 δυνάμει οριστικού συμβολαίου αγοράς, το οποίο
καταρτίστηκε σε εκτέλεση προσυμφώνου πώλησης του Νοεμβρίου 2005. Η αντικειμενική αξία του οικοπέδου
κατά το χρόνο υπογραφής του οριστικού συμβολαίου αγοράς ήταν 50.000 €, ενώ κατά το χρόνο κατάρτισης του
προσυμφώνου ήταν 40.000 €. Επειδή το οριστικό συμβόλαιο συντάχθηκε εντός της διετούς προθεσμίας από την
κατάρτιση του προσυμφώνου, ο οφειλόμενος Φ.Μ.Α. για τη σύνταξη του οριστικού συμβολαίου υπολογίσθηκε
επί της αντικειμενικής αξίας του χρόνου κατάρτισης του προσυμφώνου, δηλ. στο ποσό των 40.000 € (άρθρο 3
παρ. 1 περ. α΄ α.ν. 1521/1950). Στην περίπτωση αυτή για τον καθορισμό της φορολογητέας αξίας του Φ.Α.Υ.,
ως αξία κτήσης θα ληφθεί υπόψη η αντικειμενική αξία του οικοπέδου κατά το χρόνο υπογραφής του οριστικού
συμβολαίου αγοράς, δηλαδή το ποσό των 50.000 €. Επομένως, η φορολογητέα αξία για τον υπολογισμό του
Φ.Α.Υ. θα είναι το ποσό των 10.000 € (60.000-50.000=10.000 €). Ανάλογα ισχύουν για τον προσδιορισμό της
αξίας κτήσης και στις περιπτώσεις μεταβίβασης ακινήτων σε εκτέλεση προσυμφώνων σε περιοχές που δεν έχουν
ενταχθεί στο αντικειμενικό σύστημα προσδιορισμού της αξίας. Συγκεκριμένα, εάν στο ανωτέρω παράδειγμα
πωλείται οικόπεδο με κτίσμα, το οποίο εντάσσεται στο μικτό σύστημα, για τον προσδιορισμό της αξίας κτήσης θα
ληφθεί υπόψη η αντικειμενική αξία του κτίσματος και η αγοραία αξία του οικοπέδου κατά το χρόνο υπογραφής
του οριστικού συμβολαίου κτήσης. Συνεπώς, η αρμόδια Δ.Ο.Υ. θα πρέπει να προβεί σε προεκτίμηση της αξίας που
έχει το οικόπεδο κατά το χρόνο σύνταξης του οριστικού συμβολαίου κτήσης. 4. Μεταβολές στο ακίνητο μεταξύ
κτήσης και πώλησης. Στις περιπτώσεις που έχουν γίνει ουσιώδεις μεταβολές ή επεμβάσεις στο μεταβιβαζόμενο
ακίνητο κατά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ κτήσης και πώλησής του, εφαρμόζονται τα ακόλουθα:
α) Αν το μεταβιβαζόμενο ακίνητο ήταν αγροτεμάχιο κατά την κτήση του, ενώ κατά την πώλησή του αποτελεί πλέον
οικόπεδο, για τον προσδιορισμό της αξίας κτήσης θα ληφθεί υπόψη ως αγροτεμάχιο, ενώ για τον προσδιορισμό
της αξίας πώλησης θα ληφθεί υπόψη ως οικόπεδο. Ανάλογα ισχύουν και στην περίπτωση αλλαγής της χρήσης
κτίσματος. Συνεπώς, αν το μεταβιβαζόμενο ακίνητο ήταν κατάστημα κατά την κτήση, ενώ κατά την πώλησή του είναι
κατοικία, για τον προσδιορισμό της αξίας κτήσης θα ληφθεί υπόψη ως κατάστημα, ενώ για τον προσδιορισμό της
αξίας πώλησης θα ληφθεί υπόψη ως κατοικία. β) Σε περίπτωση απόκτησης ημιτελούς κτίσματος μετά την 1.1.2006,
αποπεράτωσής του από τον αγοραστή και, στη συνέχεια, πώλησής του ως αποπερατωμένου, θα επιβληθεί Φ.Α.Υ.
και Τ.Σ.Α., διότι, αν και μεσολάβησαν οι εργασίες αποπεράτωσης, το ακίνητο τόσο κατά την κτήση όσο και κατά
την πώλησή του λαμβάνεται ως κτίσμα, ανεξάρτητα από το στάδιο αποπεράτωσης. Για τον υπολογισμό του Φ.Α.Υ.
ως αξία κτήσης λαμβάνεται η αξία (αντικειμενική ή αγοραία) που έχει το ακίνητο κατά το χρόνο απόκτησής του ως
ημιτελούς, ενώ ως αξία πώλησης λαμβάνεται η αξία (αντικειμενική ή αγοραία) που έχει το ακίνητο κατά το χρόνο
της πώλησής του ως αποπερατωμένου. γ) Αν αποκτηθεί οικόπεδο (ή αγροτεμάχιο) με κτίσμα και, στη συνέχεια,
ο αγοραστής προβεί σε προσθήκη ορόφου ή άλλου κτίσματος επί του οικοπέδου, θα πρέπει να γίνει διάκριση
ανάμεσα στα παλαιά κτίσματα, τα οποία υπάγονται σε Φ.Α.Υ. και Τ.Σ.Α., και τα νεόκτιστα οικοδομήματα (όροφοι ή
46

άλλα κτίσματα επί του ενιαίου ακινήτου), δεδομένου ότι υπάγονται σε διαφορετικά φορολογικά καθεστώτα. Για το
διαχωρισμό των κτισμάτων δεν απαιτείται τα μεταβιβαζόμενα νεόκτιστα οικοδομήματα να αποτελούν ξεχωριστές
ιδιοκτησίες με την νομική έννοια του όρου (οριζόντιες ή κάθετες ιδιοκτησίες), αλλά αρκεί να διαφοροποιούνται
από τα παλαιά κτίσματα. δ) Σε περίπτωση που αποκτηθεί οικόπεδο ή αγροτεμάχιο με κτίσμα και, στη συνέχεια,
κατεδαφισθεί αυτό με οποιονδήποτε τρόπο, κατά την περαιτέρω μεταβίβαση του αδόμητου πλέον οικοπέδου ή
αγροτεμαχίου θα υπολογισθεί η αξία μόνο του οικοπέδου ή του αγροτεμαχίου κατά την κτήση και πώλησή του για
την επιβολή του Φ.Α.Υ., χωρίς να ληφθεί υπόψη το κτίσμα, το οποίο, άλλωστε, έχει κατεδαφισθεί και δεν αποτελεί
αντικείμενο της μεταβίβασης.
Παραδείγματα: 1. Ο Α αποκτά το 2006 με κληρονομιά μονοκατοικία, την οποία το 2007 μεταβιβάζει (πωλεί) στον
ιδιώτη Β.
Ο Β προβαίνει σε σύσταση οροφοκτησίας, ανεγείρει έναν όροφο άνωθεν του υφιστάμενου ισογείου (προσθήκη)
και μεταβιβάζει εν συνεχεία το έτος 2008 το ισόγειο στο Γ, τον α΄ όροφο στο Δ και το δικαίωμα υψούν στον Ε.
Στην περίπτωση αυτή οφείλονται οι ακόλουθοι φόροι:
- Φόρος κληρονομιάς το 2006 από τον Α.
- Φ.Α.Υ. από τον Α και Τ.Σ.Α. από το Β για την πώληση της μονοκατοικίας το 2007.
- Φ.Α.Υ. από το Β και Τ.Σ.Α. από το Γ για την πώληση του ισογείου το 2008. Ως αξία κτήσης στο Φ.Α.Υ. θα ληφθεί
η αξία του ισογείου το 2007.
- Φ.Μ.Α. από το Δ για την αγορά του α΄ ορόφου (νέο κτίσμα) το 2008.
- Φ.Α.Υ. από το Β και Τ.Σ.Α. από τον Ε για την πώληση του δικαιώματος υψούν το 2008.
2. Ο Α αποκτά το 2006 με κληρονομιά διώροφη οικοδομή, την οποία μεταβιβάζει στο Β το 2008. Ο Β τον επόμενο
χρόνο προβαίνει σε κατεδάφιση της οικοδομής και μεταβιβάζει το οικόπεδο στον ιδιώτη Γ το 2010. Ο Γ ανεγείρει
νέα οικοδομή, την οποία μεταβιβάζει το 2011 στο Δ.
Στην περίπτωση αυτή οφείλονται οι ακόλουθοι φόροι:
- Φόρος κληρονομιάς από τον Α το 2006.
- Φ.Α.Υ. από τον Α και Τ.Σ.Α. από το Β το 2008.
- Φ.Α.Υ. από το Β και Τ.Σ.Α. από το Γ για την πώληση του οικοπέδου το 2010.
- Φ.Μ.Α. από το Δ για την αγορά της οικοδομής το 2011 (πρόκειται για νέο ακίνητο).
Παράγραφος 4
Προσδιορισμός του χρόνου κτήσης. Ως χρόνος κτήσης του ακινήτου για τον προσδιορισμό της τιμής κτήσης
λαμβάνεται ο χρόνος κατάρτισης της σχετικής δικαιοπραξίας, ανεξάρτητα από τη μεταγραφή της. 1. Αναβλητική
– διαλυτική αίρεση
Σε περίπτωση κτήσης ακινήτου δυνάμει συμβολαίου μεταβίβασης (με οποιαδήποτε αιτία), στο οποίο έχει τεθεί
αναβλητική αίρεση ή προθεσμία, ως χρόνος κτήσης του ακινήτου θεωρείται ο χρόνος ατονίας της αναβλητικής
αίρεσης ή παρόδου της προθεσμίας (και όχι ο χρόνος κατάρτισης του συμβολαίου), διότι κατά το χρόνο αυτό
επέρχονται τα έννομα αποτελέσματα της δικαιοπραξίας. Τα ανωτέρω ισχύουν και στην περίπτωση κτήσης ακινήτου
δυνάμει δωρεάς αιτία θανάτου, καθόσον πρόκειται για σύμβαση δωρεάς, η οποία τελεί υπό την αναβλητική
αίρεση της προαποβίωσης του δωρητή (ΑΚ 2032). Αντίθετα, σε περίπτωση κτήσης ακινήτου δυνάμει συμβολαίου
μεταβίβασης (με οποιαδήποτε αιτία), στο οποίο έχει τεθεί διαλυτική αίρεση ή προθεσμία, ως χρόνος κτήσης
του ακινήτου θεωρείται ο χρόνος κατάρτισης του οικείου συμβολαίου. 2. Αναγκαστικός πλειστηριασμός. Σε
περίπτωση κτήσης ακινήτου με αναγκαστικό πλειστηριασμό ως χρόνος κτήσης του ακινήτου λογίζεται ο χρόνος
σύνταξης της έκθεσης του πλειστηριασμού (έκθεσης κατακύρωσης), η οποία επέχει θέση οριστικού συμβολαίου
μεταβίβασης, και όχι ο χρόνος έκδοσης ή μεταγραφής της περίληψης της κατακυρωτικής έκθεσης που αποτελεί
το μεταγραπτέο τίτλο (Βλ. Γνωμ. Ν.Σ.Κ. 474/1978 και εγκυκλίους Ν. 5717/25/ΠΟΛ. 121/1978 και Σ. 3863/37/
ΠΟΛ. 179/1983). 3. Κληρονομιά – δωρεά – γονική παροχή. Σε περιπτώσεις κτήσης του ακινήτου αιτία θανάτου
ή δωρεάς - γονικής παροχής, ως χρόνος απόκτησης για τον προσδιορισμό του Φ.Α.Υ. θεωρείται ο χρόνος
επαγωγής της κληρονομίας ή ο χρόνος κατάρτισης του συμβολαίου δωρεάς – γονικής παροχής, ακόμη και
στις περιπτώσεις που συντρέχει νόμιμος λόγος μετάθεσης του χρόνου γένεσης της φορολογικής ενοχής. Τούτο
διότι, κατά το ουσιαστικό δίκαιο, σε περίπτωση κτήσης αιτία θανάτου, η κτήση του ακινήτου επέρχεται με την
επαγωγή της κληρονομίας, χωρίς να επιδρά σε αυτήν η τυχόν μετάθεση του χρόνου γένεσης της φορολογικής
47

ενοχής για την καταβολή του φόρου κληρονομιάς. 4. Παρατάσεις της προθεσμίας υπογραφής συμβολαίων.
Στις περιπτώσεις που λόγω αναπροσαρμογής των αντικειμενικών αξιών έχει χορηγηθεί παράταση για τη σύνταξη
των οικείων συμβολαίων μεταβίβασης ακινήτων (με επαχθή αιτία, δωρεά ή γονική παροχή), για τον υπολογισμό
του Φ.Α.Υ. θεωρείται ότι η μεταβίβαση έχει συντελεσθεί κατά την τελευταία ημέρα ισχύος των προηγούμενων
(πριν από την αναπροσαρμογή) αντικειμενικών αξιών, εφόσον οι σχετικές δηλώσεις έχουν υποβληθεί μέχρι και
την τελευταία ημέρα ισχύος των προηγούμενων αντικειμενικών αξιών και το οριστικό συμβόλαιο έχει συνταχθεί
πριν από τη λήξη της παράτασης. Με βάση τις παρατάσεις που έχουν δοθεί έως σήμερα ισχύουν τα ακόλουθα:
α) Σε συμβόλαια που έχουν συνταχθεί από την 1.1.2006 μέχρι και την 28.2.2006 και οι σχετικές δηλώσεις έχουν
υποβληθεί μέχρι και την 31.12.2005, θεωρείται ότι η μεταβίβαση έχει συντελεσθεί κατά την 31.12.2005 (άρθρο 6
ν. 3453/2006, Φ.Ε.Κ. 74 Α΄). β) Σε συμβόλαια που έχουν συνταχθεί από την 1.3.2007 μέχρι και την 30.4.2007 και
οι σχετικές δηλώσεις έχουν υποβληθεί μέχρι και την 28.2.2007, για τον υπολογισμό του Φ.Α.Υ. θεωρείται ότι η
μεταβίβαση έχει συντελεσθεί κατά την 28.2.2007 (άρθρο 5 παρ. 6 ν. 3554/2007, Φ.Ε.Κ. 80 Α΄). γ) Σε συμβόλαια
που έχουν συνταχθεί από την 8.4.2008 μέχρι και την 6.6.2008 και οι σχετικές δηλώσεις έχουν υποβληθεί μέχρι
και την 7.4.2008, για τον υπολογισμό του Φ.Α.Υ. θεωρείται ότι η μεταβίβαση έχει συντελεσθεί κατά την 7.4.2005
(άρθρο 15 παρ. 2 ν. 3661/2008, Φ.Ε.Κ. 89 Α΄).
Παράγραφος 5
Προσδιορισμός της αξίας της επικαρπίας και ψιλής κυριότητας. Με την παράγραφο 5 ορίζεται ότι για τον
προσδιορισμό της αξίας της ψιλής κυριότητας, της επικαρπίας, της οίκησης, της περιορισμένης προσωπικής
δουλείας ή της πραγματικής δουλείας επί ακινήτου, εφαρμόζονται ανάλογα οι διατάξεις των άρθρων 15, 16 και
της περίπτωσης δ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 40 του Κώδικα Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών και Γονικών
Παροχών. Σε περίπτωση απόκτησης της ψιλής κυριότητας και της επικαρπίας ακινήτου σε διαφορετικά χρονικά
σημεία και περαιτέρω μεταβίβασης αυτού, εξετάζεται ο χρόνος απόκτησης κάθε εμπράγματου δικαιώματος
χωριστά, προκειμένου να διακριβωθεί το φορολογικό καθεστώς (Φ.Α.Υ. και Τ.Σ.Α. ή Φ.Μ.Α.), στο οποίο υπάγεται
κάθε εμπράγματο δικαίωμα. Όσον αφορά τον υπολογισμό του Φ.Α.Υ., για τον προσδιορισμό τόσο της αξίας
κτήσης όσο
και της αξίας πώλησης κάθε εμπράγματου δικαιώματος, λαμβάνεται το ίδιο ποσοστό της πλήρους κυριότητας,
το οποίο προκύπτει με βάση την ηλικία που έχει ο επικαρπωτής κατά το χρόνο της μεταβίβασης, σύμφωνα με τις
διατάξεις των άρθρων 15 και 16 του Κώδικα Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών και Γονικών Παροχών. Δηλαδή
συγκρίνουμε ομοειδή ποσά (ίδια δέκατα της πλήρους κυριότητας), έστω και αν κατά το χρόνο απόκτησης του
εμπράγματου δικαιώματος είχε επιβληθεί ο οικείος φόρος με βάση διαφρετικό ποσοστό της πλήρους κυριότητας.
Στις περιπτώσεις της περαιτέρω μετά την 1.1.2006 μεταβίβασης του δικαιώματος της επικαρπίας λαμβάνεται
υπόψη για την επιβολή του Φ.Α.Υ. η ηλικία του επικαρπωτή πωλητή και για την επιβολή του Τ.Σ.Α. η ηλικία του
επικαρπωτή αγοραστή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα στην ίδια μεταβίβαση να διαφοροποιείται η αξία της επικαρπίας
που υπάγεται σε Φ.Α.Υ. από την αξία της επικαρπίας που υπάγεται σε Τ.Σ.Α., διότι διαφοροποιείται ο υπόχρεος
σε φόρο επικαρπωτής, η ηλικία του οποίου λαμβάνεται υπόψη για τον προσδιορισμό της αξίας της επικαρπίας. Οι
συνηθέστερες περιπτώσεις είναι οι ακόλουθες:
( Όπου αναφέρεται η ηλικία του επικαρπωτή πωλητή ή αγοραστή για τον υπολογισμό της ψιλής κυριότητας και της
επικαρπίας, λαμβάνεται η ηλικία κατά το χρόνο της πώλησης και όχι της κτήσης του εμπράγματου δικαιώματος).

1.

Απόκτηση επικαρπίας ακινήτου
μετά το 2006 από τον Α. Περαιτέρω
πώληση της επικαρπίας στο Β. 􀂉

Φ.Α.Υ. για την επικαρπία με βάση την ηλικία
του πωλητή-επικαρπωτή Α. 􀂉
Τ.Σ.Α. επί της αξίας της επικαρπίας με βάση
την ηλικία του αγοραστή-επικαρπωτή Β.

Απόκτηση ψιλής κυριότητας ακινήτου
μετά το 2006 από τον Β. Περαιτέρω 􀂉 Φ.Α.Υ. για την ψιλή κυριότητα με βάση την ηλικία του επικαρπωτή Α.
2. πώληση της ψιλής κυριότητας στο Γ. 􀂉
Τ.Σ.Α. επί της αξίας της ψιλής κυριότητας με βάση
Παρακράτηση της επικαρπίας από τον
την ηλικία του επικαρπωτή Α.
επικαρπωτή Α.
Απόκτηση ακινήτου κατά πλήρη
κυριότητα μετά το 2006 από τον 􀂉
Φ.Α.Υ. για την ψιλή κυριότητα με βάση την ηλικία του επικαρπωτή Α.
3.
Α. Περαιτέρω πώληση της ψιλής 􀂉
Τ.Σ.Α. επί της αξίας της ψιλής κυριότητας με βάση την ηλικία του
κυριότητας στο Β. Παρακράτηση της
επικαρπωτή Α.
επικαρπίας από τον Α.
Απόκτηση ακινήτου κατά πλήρη 􀂉
Φ.Α.Υ. για την επικαρπία με βάση την ηλικία
κυριότητα μετά το 2006 από τον Α.
του πωλητή-επικαρπωτή Α.
4.
Περαιτέρω πώληση της επικαρπίας 􀂉
Τ.Σ.Α. επί της αξίας της επικαρπίας
στο Β.
με βάση την ηλικία αγοραστή-επικαρπωτή Β.

48

5. 􀂉

Φ.Α.Υ. για την επικαρπία με βάση την ηλικία του πωλητή Α. Τ.Σ.Α. επί
Απόκτηση της ψιλής κυριότητας
της αξίας της επικαρπίας με βάση την ηλικία του αγοραστή Β.
ακινήτου πριν το 2006 από τον Α και 􀂉
Φ.Μ.Α. επί της αξίας της ψιλής κυριότητας με βάση
συνένωσή της με την επικαρπία μετά
την ηλικία του αγοραστή Β (τα υπόλοιπα δέκατα μετά
το 2006. Πώληση του ακινήτου κατά
την αφαίρεση του ποσοστού που αντιστοιχεί στην αξία
πλήρη κυριότητα στο Β.
της επικαρπίας που υποβάλλεται σε Τ.Σ.Α. ως άνω).

Απόκτηση της επικαρπίας ακινήτου
πριν το 2006 από τον Α και συνένωσή
6.
της με την ψιλή κυριότητα μετά
το 2006. Περαιτέρω πώληση του
ακινήτου κατά πλήρη κυριότητα στο Β. 􀂉

Φ.Α.Υ. για την ψιλή κυριότητα με βάση την ηλικία του πωλητή Α. 􀂉
Τ.Σ.Α. επί της αξίας της ψιλής κυριότητας με βάση την ηλικία του
αγοραστή Β (τα υπόλοιπα δέκατα μετά την αφαίρεση
του ποσοστού που αντιστοιχεί στην αξία της επικαρπίας που
υποβάλλεται σε Φ.Μ.Α., βλ. κατωτέρω). Φ.Μ.Α. επί της αξίας της
επικαρπίας με βάση την ηλικία του αγοραστή Β.

Παράδειγμα: Τον Οκτώβριο του 2005 ο Α, ηλικίας 65 ετών, προβαίνει σε γονική παροχή της ψιλής κυριότητας
ενός διαμερίσματος αντικειμενικής αξίας 250.000€ στο γιο του Β, ηλικίας 29 ετών, παρακρατώντας ο ίδιος
την επικαρπία. Ο Β ζητά την άμεση φορολόγηση της ψιλής κυριότητας. Η αξία της ψιλής κυριότητας είναι ίση
με τα 7/10 της πλήρους κυριότητας με βάση την ηλικία του επικαρπωτή Α. Στη συνέχεια, το Φεβρουάριο του
2006 παραιτείται ο επικαρπωτής Α υπέρ του ψιλού κυρίου Β. Η αντικειμενική αξία του ακινήτου ανέρχεται στις
300.000€. Σήμερα, ο Β μεταβιβάζει κατά πλήρη κυριότητα το ακίνητο στο Γ, ηλικίας 45 ετών. Η αντικειμενική
αξία του ακινήτου ανέρχεται στις 320.000€. Στο ανωτέρω παράδειγμα θα πρέπει να γίνει διαχωρισμός της ψιλής
κυριότητας από την επικαρπία, δεδομένου ότι υπάγονται σε διαφορετικά φορολογικά καθεστώτα. Η μεταβίβαση
της ψιλής κυριότητας θα υπαχθεί σε Φ.Μ.Α., ενώ η μεταβίβαση της επικαρπίας θα υπαχθεί σε Φ.Α.Υ. και Τ.Σ.Α..
Συγκεκριμένα, όσον αφορά τη μεταβίβαση της ψιλής κυριότητας, ο Φ.Μ.Α. θα υπολογισθεί επί της αξίας της ψιλής
κυριότητας κατά το χρόνο της μεταβίβασης, η οποία θα προσδιορισθεί με βάση τη σημερινή ηλικία του αγοραστή
Γ (μετά την αφαίρεση του ποσοστού της πλήρους κυριότητας που αντιστοιχεί στην επικαρπία και υπάγεται σε
Τ.Σ.Α., βλ. κατωτέρω), δηλαδή: αξία της ψιλής κυριότητας υπαγόμενης σε Φ.Μ.Α.: 320.000Χ 5/10=160.000€.
Όσον αφορά τη μεταβίβαση της επικαρπίας, ο πωλητής Β είναι υπόχρεος σε Φ.Α.Υ.. Τόσο η αξία πώλησης όσο και
η αξία κτήσης της επικαρπίας θα προσδιορισθεί με βάση το ίδιο ποσοστό της πλήρους κυριότητας που αντιστοιχεί
στη σημερινή ηλικία του πωλητή Β, ο οποίος είναι 31 ετών. Οπότε: αξία πώλησης της επικαρπίας: 320.000 Χ
6/10= 192.000€ αξία κτήσης της επικαρπίας: 300.000 Χ 6/10= 180.000€ αξία υπαγόμενη σε Φ.Α.Υ.: 12.000€
Όσον αφορά την επιβολή του Τ.Σ.Α. στον αγοραστή Γ, θα υπολογισθεί επί της αξίας της επικαρπίας με βάση τη
σημερινή ηλικία του αγοραστή Γ, δηλαδή: αξία της επικαρπίας υπαγόμενης σε Τ.Σ.Α.: 320.000 Χ 5/10=160.000€
Άρθρα 4-5 - Υποκείμενο του φόρου – Καταβολή του φόρου
Ο Φ.Α.Υ. καταβάλλεται εξ ολοκλήρου με την υποβολή της δήλωσης και πριν από την κατάρτιση του μεταβιβαστικού
συμβολαίου από τον πωλητή.
Άρθρο 6 - Φορολογικοί συντελεστές. Με τη διάταξη του άρθρου 6 ορίζονται οι συντελεστές υπολογισμού του
Φ.Α.Υ.. Ο συντελεστής του Φ.Α.Υ. ορίζεται σε ποσοστό: α) είκοσι τοις εκατό (20%), αν η μεταβίβαση γίνει σε
χρονικό διάστημα έως και πέντε (5) ετών από την κτήση του ακινήτου, β) δέκα τοις εκατό (10%), αν η μεταβίβαση
γίνει σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των πέντε (5) έως και δεκαπέντε (15) ετών από την κτήση του ακινήτου, γ)
πέντε τοις εκατό (5%), αν η μεταβίβαση γίνει σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των δεκαπέντε (15) έως και είκοσι
πέντε (25) ετών από την κτήση του ακινήτου. Αν η μεταβίβαση γίνει μετά την πάροδο είκοσι πέντε (25) ετών από
την κτήση του ακινήτου ή του εμπράγματου επ’ αυτού δικαιώματος, δεν επιβάλλεται Φ.Α.Υ.. Προκειμένου να
διαπιστωθεί ο αριθμός των ετών που διέρρευσε μεταξύ κτήσης και πώλησης, ώστε να εφαρμοστεί ο ανάλογος
συντελεστής, λαμβάνεται το χρονικό διάστημα μεταξύ της ακριβούς ημερομηνίας κατάρτισης της δικαιοπραξίας
κτήσης του ακινήτου και της ακριβούς ημερομηνίας υπογραφής του συμβολαίου πώλησής του. Επισημαίνεται ότι
ο πρόσθετος φόρος σε ποσοστό 3% επί του οφειλόμενου φόρου μεταβίβασης ακινήτων, ο οποίος εισπράττεται
υπέρ δήμων και κοινοτήτων (ν.δ. 3033/1954), δεν επιβάλλεται στην περίπτωση του Φ.Α.Υ..
Παράδειγμα: Την 18.1.2011 μεταβιβάζεται διαμέρισμα που είχε αποκτηθεί την 17.1.2006 (ημερομηνία σύνταξης
του συμβολαίου αγοράς).
Ο Φ.Α.Υ. θα υπολογισθεί με το συντελεστή 10% (μεταβίβαση σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 5 ετών και
μικρότερο των 15 από την κτήση του ακινήτου).
Άρθρο 7 - Απαλλαγές
Πέραν του Δημοσίου, των ν.π.δ.δ. και των ο.τ.α. (α΄ και β΄ βαθμού), απαλλάσσονται από το Φ.Α.Υ.: α) Οι ιεροί ναοί
και ιερές μονές.
β) Η μεταβίβαση ακινήτων από μη κερδοσκοπικό οικοδομικό συνεταιρισμό στα μέλη του, καθόσον αφενός μεν
οι εν λόγω συνεταιρισμοί συστήνονται με αποκλειστικό σκοπό τη διευκόλυνση των μελών τους για τη στέγασή
τους, αφετέρου δε τα ακίνητα που αποκτούν αποτελούν κατ’ ουσίαν ακίνητη περιουσία των μελών τους. γ) Η
πρώτη μετά την έκδοση μεταβίβαση του τίτλου μεταφοράς συντελεστή δόμησης, με σκοπό τη μη επιβάρυνση
των δικαιούχων μεταφοράς συντελεστή δόμησης, η ιδιοκτησία των οποίων υπόκειται σε περιορισμούς, ως προς
την αξιοποίησή της (διατηρητέα κτίρια κ.λπ.), με πράξη της Διοίκησης. δ) Η πώληση οικοδομής που ανεγέρθηκε
49

από φυσικό ή νομικό πρόσωπο, το οποίο ασκεί επιχείρηση ανέγερσης και πώλησης οικοδομών και του οποίου τα
καθαρά κέρδη από τις εργασίες αυτές υπόκεινται σε φόρο εισοδήματος. Επισημαίνεται ότι για τη χορήγηση της
απαλλαγής αυτής, κατά την παραλαβή της δήλωσης Φ.Α.Υ. απαιτείται η προσκόμιση από τον πωλητή υπεύθυνης
δήλωσης του ν. 1599/1986 ότι απαλλάσσεται από το Φ.Α.Υ. με βάση τη διάταξη της περ. δ΄ του άρθρου 7 ν.
3427/2005. ε) Η μεταβίβαση ακινήτου από οποιασδήποτε μορφής επιχείρηση, για την οποία υπόκειται σε
φόρο εισοδήματος, κατά τις διατάξεις της περίπτωσης ζ΄ της παραγράφου 3 του άρθρου 28 του ν. 2238/1994
(Φ.Ε.Κ. 151 Α΄), δεδομένου ότι η υπεραξία από την πώληση των ακινήτων υπόκειται σε φόρο εισοδήματος. Για τη
χορήγηση της ανωτέρω απαλλαγής, κατά την παραλαβή της δήλωσης Φ.Α.Υ. απαιτείται η προσκόμιση από τον
πωλητή υπεύθυνης δήλωσης του ν. 1599/1986 ότι απαλλάσσεται από το Φ.Α.Υ. με βάση τη διάταξη της περ. ε΄
του άρθρου 7 ν. 3427/2005.
Περαιτέρω, επισημαίνεται ότι στις ανωτέρω περιπτώσεις δ΄ και ε΄ η αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την παραλαβή της δήλωσης
Φ.Α.Υ. θα πρέπει, με βάση την αναγραφόμενη στη δήλωση Φ.Α.Υ. αρμόδια Δ.Ο.Υ. εισοδήματος του πωλητή,
να την ενημερώσει εγκαίρως με σχετικό πληροφοριακό δελτίο (Δ.Α.Π.), προκειμένου να διαπιστωθεί κατά τον
έλεγχο εισοδήματος, αν συνέτρεξαν οι προϋποθέσεις για τη χορηγηθείσα απαλλαγή. στ) Η μεταβίβαση ακινήτου
από εταιρία επενδύσεων σε ακίνητη περιουσία του άρθρου 21 του ν. 2778/1999 ή από κατά 100% θυγατρική
της εταιρία της περίπτωσης γ΄ της παρ. 2 του άρθρου 22 του ν. 2778/1999 (προστέθηκε στο άρθρο 7 του ν.
3427/2005 με τη διάταξη της παρ. 8 του άρθρου 17 του ν. 3581/2007, Φ.Ε.Κ. Α΄ 140/28.6.2007).
Άρθρο 8 - Διαδικαστικά ζητήματα
Με το άρθρο 8 ορίζεται ότι για την υποχρέωση και τη διαδικασία υποβολής της δήλωσης, την καταβολή του
φόρου, τις συνέπειες της μη δήλωσης, της εκπρόθεσμης και της ανακριβούς δήλωσης, τον έλεγχο της δήλωσης
από τη φορολογούσα αρχή, τη διαδικασία επίλυσης των φορολογικών διαφορών, τη διαδικασία βεβαίωσης και
είσπραξης, την επιστροφή του φόρου, τις υποχρεώσεις συμβολαιογράφων, υποθηκοφυλάκων και Δημοσίων
Αρχών καθώς και για κάθε άλλο θέμα που δε ρυθμίζεται διαφορετικά από τις διατάξεις του ν. 3427/2005
εφαρμόζονται οι διατάξεις του α.ν. 1521/1950, όπως ισχύουν. Συνεπώς, κατ’ εφαρμογή των σχετικών διατάξεων
της φορολογίας μεταβίβασης ακινήτων, η δήλωση Φ.Α.Υ. υποβάλλεται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. σε δύο (2) αντίτυπα,
από τα οποία το πρώτο παραμένει στη Δ.Ο.Υ. και το δεύτερο παραδίδεται θεωρημένο στο φορολογούμενο για τη
σύνταξη του οικείου συμβολαίου (Για τον τύπο και το περιεχόμενο της δήλωσης Φ.Α.Υ., βλ. Εγκύκλιο 1021492/22/
Β0013/ΠΟΛ. 1041/27.2.2007). Μαζί με τη δήλωση συνυποβάλλονται τα οικεία φύλλα υπολογισμού της αξίας
κτήσης και της αξίας πώλησης. Αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την υποβολή της δήλωσης είναι η Δ.Ο.Υ. στην περιφέρεια της
οποίας υπάγεται το ακίνητο. Κατ’ εξαίρεση, σε περίπτωση που το ακίνητο βρίσκεται σε περιοχή, όπου ισχύει το
σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων, επιτρέπεται να υποβληθεί η δήλωση Φ.Α.Υ.
στην αρμόδια για τη φορολογία εισοδήματος του αγοραστή Δ.Ο.Υ., όταν είναι προδήλως δυσχερής η υποβολή
της δήλωσης στη Δ.Ο.Υ. του ακινήτου (άρθρο 7 α.ν. 1521/1950). Σε περίπτωση δε εκπρόθεσμης ή ανακριβούς
δήλωσης ή παράλειψης υποβολής της δήλωσης εφαρμόζονται οι διατάξεις του ν. 2523/1997, όπως ισχύουν.
Για όποιο άλλο θέμα δε ρυθμίζεται διαφορετικά στο ν. 3427/2005, εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις του α.ν.
1521/1950.
Παράδειγμα: Το 2007 πωλείται ακίνητο και υποβάλλεται δήλωση Φ.Α.Υ. από τον πωλητή. Το 2009 εκδίδεται
δικαστική απόφαση, με την οποία ακυρώνεται η σύμβαση πωλήσεως, επειδή ο πωλητής δεν ήταν κύριος του
μεταβιβαζόμενου ακινήτου. Στην περίπτωση αυτή η ακύρωση της αγοραπωλησίας εμπίπτει στις διατάξεις της
παρ. 4 του άρθρου 16 του α.ν. 1521/1950. Συνεπώς, ο πωλητής δικαιούται να υποβάλει αίτηση επιστροφής του
½ του Φ.Α.Υ. που κατέβαλε εντός προθεσμίας 120 ημερών από την ημερομηνία που τελεσιδίκησε η δικαστική
απόφαση (άρθρο 16 παρ. 6 α.ν. 1521/1950). Διαδικασία ελέγχου στο Φ.Α.Υ. Όσον αφορά τη διαδικασία ελέγχου
των δηλώσεων Φ.Α.Υ., κατά την οποία είναι δυνατό να προκύψουν αποκλίσεις σε σχέση με τις κατά δήλωση αξίες,
διευκρινίζονται τα ακόλουθα: α) Με την παρ. 6 του άρθρου 16 του ν. 3522/2006 (Φ.Ε.Κ. 276 Α΄) προστέθηκε δεύτερο
εδάφιο στο άρθρο 8 του ν. 3427/2005, με το οποίο ορίζεται ότι αν κατά το στάδιο του ελέγχου διαπιστωθεί ότι η
διαφορά μεταξύ της τιμής κτήσης και της τιμής πώλησης –όπως αυτή προσδιορίζεται με βάση τις διατάξεις του
άρθρου 3 του ν. 3427/2005- είναι μικρότερη από αυτήν που προκύπτει με βάση τις κατά δήλωση του υποχρέου
τιμές κτήσης και πώλησης, η δηλωθείσα αξία θεωρείται ειλικρινής. Η διάταξη αυτή θεσπίστηκε, προκειμένου
τόσο να αποφευχθούν περιπτώσεις καταστρατήγησης της φορολογικής νομοθεσίας, όταν δηλώνονται από τους
υπόχρεους αξίες σημαντικά μικρότερες από τις πραγματικές, όσο και για τη διευκόλυνση του φορολογικού
ελέγχου (Βλ. Εγκύκλιο 1020017/73/Α0013/ΠΟΛ. 1029/22.2.07). Τα ανωτέρω έχουν εφαρμογή στην περίπτωση
που η μετ’ έλεγχο αξία κτήσης του ακινήτου είναι μεγαλύτερη από τη δηλωθείσα, έτσι ώστε η διαφορά μεταξύ
αξίας πώλησης και αξίας κτήσης για την επιβολή του Φ.Α.Υ. να είναι μικρότερη από τη δηλωθείσα.
Παράδειγμα: Το 2006 ο Α απέκτησε λόγω κληρονομιάς ένα οικόπεδο σε περιοχή όπου εφαρμόζεται το σύστημα
των συγκριτικών στοιχείων και υπέβαλε το ίδιο έτος δήλωση φόρου κληρονομιάς με δηλωθείσα αξία του ακινήτου
το ποσό των 15.000€. Τον Ιανουάριο του 2008 ο Α πωλεί το ανωτέρω οικόπεδο και δηλώνει ότι η αξία πώλησης
αυτού ανέρχεται στο ποσό των 22.000€, η οποία συμπίπτει με την αξία της προεκτίμησης από τη Δ.Ο.Υ. Δεδομένου
ότι κατά το χρόνο της πώλησης εκκρεμεί προς έλεγχο η δήλωση φόρου κληρονομιάς, για τον υπολογισμό του
Φ.Α.Υ. ως τιμή κτήσης θα ληφθεί υποχρεωτικά υπόψη η δηλωθείσα αξία των 15.000€ και ο φόρος θα υπολογισθεί
στη διαφορά μεταξύ τιμής κτήσης και τιμής πώλησης, δηλαδή στο ποσό των 7.000€ (22.000-15.000=7.000€). Κατά
τον έλεγχο της δήλωσης του Φ.Α.Υ. προκύπτει (μετά από έλεγχο της δήλωσης φόρου κληρονομιάς) ότι η τιμή
50

κτήσης του ακινήτου ανήρχετο στο ποσό των 20.000€, σύμφωνα με τα συγκριτικά στοιχεία της Δ.Ο.Υ., έτσι ώστε
η φορολογητέα αξία για τον υπολογισμό του Φ.Α.Υ. να ανέρχεται στο ποσό των 2.000€ (22.000-20.000=2.000€).
Δεδομένου όμως ότι η διαφορά μεταξύ της τιμής κτήσης και της τιμής πώλησης -όπως αυτή προκύπτει μετά από
έλεγχο με βάση τα συγκριτικά στοιχεία της Δ.Ο.Υ.- είναι μικρότερη από αυτήν που προκύπτει με βάση τις κατά
δήλωση του υποχρέου τιμές κτήσης και πώλησης του ακινήτου, η δηλωθείσα αξία θεωρείται ειλικρινής και, ως εκ
τούτου, δεν τίθεται θέμα νέας εκκαθάρισης και επιστροφής του καταβληθέντος Φ.Α.Υ..
β) Αν η μετ’ έλεγχο αξία πώλησης του ακινήτου είναι μεγαλύτερη από τη δηλωθείσα, έτσι ώστε να προκύπτει
μεγαλύτερη φορολογητέα αξία (διαφορά μεταξύ αξίας πώλησης και αξίας κτήσης) για την επιβολή του Φ.Α.Υ.,
θα πρέπει να γίνει νέα εκκαθάριση, προκειμένου να καταλογιστεί στον υπόχρεο ο επιπλέον Φ.Α.Υ.. Ωστόσο,
προκειμένου να διαπιστωθεί αν προκύπτει φόρος για καταβολή, θα πρέπει να γίνει οπωσδήποτε εντός της
πενταετούς προθεσμίας για την παραγραφή του Φ.Α.Υ. ο έλεγχος και για την αξία κτήσης, έτσι ώστε να υπολογισθεί
η διαφορά μεταξύ αξίας κτήσης και πώλησης.
Άρθρο 9 - Παραγραφή
Με τη διάταξη του άρθρου 9 ορίζεται ότι το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του φόρου παραγράφεται
μετά την πάροδο πενταετίας από το τέλος του έτους εντός του οποίου υποβλήθηκε η οικεία δήλωση. Σε περίπτωση
μη υποβολής της δήλωσης το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του φόρου παραγράφεται μετά την πάροδο
δεκαπέντε (15) ετών.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄ - ΤΕΛΟΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ
Άρθρο 11
Παράγραφος 1 - Το Τ.Σ.Α. επιβάλλεται σε μεταβιβάσεις με επαχθή αιτία ακινήτων που έχουν αποκτηθεί με
οποιαδήποτε αιτία μετά την 1η Ιανουαρίου 2006. Δηλαδή ο φόρος μεταβίβασης ακινήτων (Φ.Μ.Α.) καταργείται
και αντικαθίσταται από το Τ.Σ.Α., προκειμένου για τις περαιτέρω μεταβιβάσεις ακινήτων που έχουν αποκτηθεί
μετά την 1.1.2006. Η επιβολή του Φ.Μ.Α. περιορίζεται μόνο στις μεταβιβάσεις ακινήτων με επαχθή αιτία που έχουν
αποκτηθεί πριν από την 1.1.2006. Εξαίρεση από το Τ.Σ.Α. των νεόκτιστων οικοδομών. Κατ’ εξαίρεση, αντί του
Τ.Σ.Α. επιβάλλεται Φ.Μ.Α. στις περιπτώσεις μεταβίβασης νεόκτιστης οικοδομής που ανεγέρθηκε επί οικοπέδου
ή γηπέδου που αποκτήθηκε μετά την 1.1.2006. Επομένως, ακίνητα που μεταβιβάζονται για πρώτη φορά μετά
την ανέγερσή τους υπάγονται στη φορολογία μεταβίβασης ακινήτων, δεδομένου ότι τα ακίνητα αυτά έχουν
διαφοροποιηθεί σε σχέση με τη μορφή που είχαν κατά την κτήση τους (αδόμητο οικόπεδο ή γήπεδο, οικοδομή
στην οποία δεν έχει εξαντληθεί ο συντελεστής δόμησης), λόγω της περαιτέρω ανέγερσης κτισμάτων. Στην
έννοια του γηπέδου περιλαμβάνονται και τα αγροτεμάχια. Τα ανωτέρω έχουν εφαρμογή και κατά τη μεταβίβαση
ιδανικού μεριδίου οικοπέδου (που έχει αποκτηθεί μετά την 1.1.2006), επί το οποίου εφαρμόζεται το τεκμήριο
αποπερατωμένου κτίσματος της παρ. 1 του άρθρου 2 του α.ν. 1521/1950. Διευκρινίζεται ότι στις περιπτώσεις
αυτές δεν επιβάλλεται Φ.Α.Υ. στον πωλητή, δεδομένου ότι σύμφωνα με το νόμο σε μεταβιβάσεις υποκείμενες σε
Φ.Α.Υ. δεν επιβάλλεται Φ.Μ.Α. και το αντίστροφο (άρθρο 21 παρ. 6 ν. 3427/2005).
Παραδείγματα: 1. Το 2006 ο Α αγοράζει ένα αδόμητο οικόπεδο, το οποίο μεταβιβάζει το 2007 στον ιδιώτη Β.
Ο Β ανεγείρει επί του οικοπέδου μονοκατοικία, την οποία μεταβιβάζει το 2008 στο Γ. Οι ανωτέρω πράξεις θα
φορολογηθούν ως εξής:
- Φ.Μ.Α. από τον Α για την αγορά του οικοπέδου το 2006.
- Φ.Α.Υ. από τον Α και Τ.Σ.Α. από το Β για την αγορά του οικοπέδου το 2007.
- Φ.Μ.Α. από το Γ για την αγορά της μονοκατοικίας το 2008.
Σε κάθε περαιτέρω μεταβίβαση της μονοκατοικίας αυτής στο μέλλον θα οφείλεται Φ.Α.Υ. και Τ.Σ.Α. αντίστοιχα.
2. Το 2005 εκδίδεται άδεια ανέγερσης πολυκατοικίας επί οικοπέδου που ανήκει στον Α. Η ανέγερση της οικοδομής
ανατίθεται στον εργολάβο Β με το σύστημα της αντιπαροχής. Το Δεκέμβριο του 2006 μεταβιβάζονται στον
εργολάβο Β με οριστικό συμβόλαιο τα χιλιοστά που αντιστοιχούν σε μία οριζόντια ιδιοκτησία του εργολαβικού
ανταλλάγματος, η οποία έχει ήδη αποπερατωθεί, και επιβάλλεται ο αναλογών Φ.Μ.Α. επί της αντικειμενικής αξίας
των χιλιοστών (άρθρο 2 παρ. 5 α.ν. 1521/1950). Στη συνέχεια ο εργολάβος πωλεί το συγκεκριμένο διαμέρισμα
στο Γ, πελάτη του εργολάβου. Ο αγοραστής Γ θα υπαχθεί σε Φ.Μ.Α., διότι αγοράζει διαμέρισμα, ενώ ο πωλητής
εργολάβος είχε αποκτήσει μόνο τα χιλιοστά οικοπέδου που αντιστοιχούσαν στο διαμέρισμα. Άρα έχει εφαρμογή
η ανωτέρω εξαίρεση. Διευκρινίζεται, δε, ότι δεν επιβάλλεται Φ.Α.Υ. στον πωλητή. Εξαίρεση από το Τ.Σ.Α. των
ακινήτων κτηθέντων με γονική παροχή μετά τη 13.12.2007. Αντί του Τ.Σ.Α., επιβάλλεται Φ.Μ.Α. επί ακινήτου που
αποκτάται αιτία γονικής παροχής μετά τη 13η Δεκεμβρίου 2007 και μεταβιβάζεται περαιτέρω με επαχθή αιτία
εντός πενταετίας από την κτήση του (άρθρο 4 ν. 3634/2008, Φ.Ε.Κ. 9 Α΄/29-1-2008).
Παράγραφος 2 - Στη διάταξη της παραγράφου 2 αναφέρονται οι περιπτώσεις επιβολής Τ.Σ.Α., οι οποίες είναι
οι ακόλουθες:
α) οι περιπτώσεις α΄, β΄, γ΄, δ΄, ε΄ και η΄ της παραγράφου 3 και της παραγράφου 4 του άρθρου 1 καθώς και οι
περιπτώσεις του άρθρου 2 του α.ν. 1521/1950 (η απαλλοτρίωση της πλήρους ή της ψιλής κυριότητας, η σύσταση
51

επικαρπίας, οίκησης ή άλλης προσωπικής δουλείας, η κατά τη διάλυση εταιρίας μεταβίβαση της ακίνητης
περιουσίας της στα μέλη της, η παραίτηση από την κυριότητα επί ακινήτου, η απαλλοτρίωση ακινήτου για
δημόσια ωφέλεια, η σύσταση, η απόσβεση ή η μεταβίβαση μαζί με το δεσπόζον ακίνητο πραγματικής δουλείας,
η παραχώρηση δικαιώματος αποκλειστικής χρήσης, η μεταβίβαση ιδανικού μεριδίου οικοπέδου που υπάγεται
στο τεκμήριο αποπερατωμένου κτίσματος κ.λπ.) υπόκεινται σε Τ.Σ.Α., υπό την προϋπόθεση ότι συντελείται με
αυτές περαιτέρω μεταβίβαση (δηλαδή το μεταβιβαζόμενο ακίνητο να έχει αποκτηθεί μετά την 1.1.2006), β) η
διανομή, ανταλλαγή και η συνένωση ακινήτων, τα οποία αποκτήθηκαν στο σύνολό τους μετά την 1.1.2006. Η
σχετική διάταξη του δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 2 του άρθρου 11 του ν. 3427/2005, η οποία αναφέρεται
στην υπαγωγή των περιπτώσεων διανομών, ανταλλαγών και συνενώσεων ακινήτων στο Τ.Σ.Α., τροποποιήθηκε
ως ανωτέρω με τη διάταξη της παραγράφου 7 του άρθρου 16 του ν. 3522/2006 (ΣΧΕΤ. Εγκύκλιος 1020017/73/
Α0013/ΠΟΛ. 1029/22.2.2007) ως προς το χρόνο απόκτησης των διανεμόμενων ή ανταλλασσόμενων ακινήτων.
Κατά συνέπεια, ισχύουν τα εξής:
- Οι υποθέσεις διανομών, ανταλλαγών και συνενώσεων ακινήτων, η φορολογική υποχρέωση των οποίων
γεννήθηκε από 1.1.2006 (έναρξη ισχύος του ν. 3427/2005) μέχρι και την 21.12.2006, υπάγονται σε Τ.Σ.Α., εφόσον
τα διανεμόμενα, ανταλλασσόμενα ή συνενούμενα ακίνητα αποκτήθηκαν στο σύνολό τους ή μερικώς μετά την
1.1.2006. Συνεπώς, κατ’ εφαρμογή της διάταξης αυτής, σε Τ.Σ.Α. υπάγονταν οι περιπτώσεις διανομής ακινήτων, τα
οποία αποκτήθηκαν από τους συγκυρίους από κοινού είτε στο σύνολό τους μετά την 1.1.2006 είτε σε διαφορετικά
χρονικά σημεία, άλλα εξ αυτών πριν από την 1.1.2006 και άλλα μετά την 1.1.2006. Επίσης, σε Τ.Σ.Α. υπάγονταν
οι περιπτώσεις ανταλλαγής ή συνένωσης ακινήτων, κατά τις οποίες ένα τουλάχιστον από τα ανταλλασσόμενα ή
συνενούμενα ακίνητα είχε αποκτηθεί μετά την 1.1.2006.
- Οι υποθέσεις διανομών, ανταλλαγών και συνενώσεων ακινήτων, η φορολογική υποχρέωση των οποίων γεννήθηκε
από 22.12.2006 (ημερομηνία δημοσίευσης του ν. 3522/2006), υπάγονται σε Τ.Σ.Α., εφόσον τα διανεμόμενα,
ανταλλασσόμενα ή συνενούμενα ακίνητα αποκτήθηκαν στο σύνολό τους μετά την 1.1.2006. Επομένως, στις
περιπτώσεις διανομής ακινήτων, αν στη διανεμητέα περιουσία περιλαμβάνονται ακίνητα που έχουν αποκτηθεί
από τους συγκυρίους μερικώς μετά την 1.1.2006, δηλαδή άλλα εξ αυτών πριν από την 1.1.2006 και άλλα μετά την
1.1.2006, η πράξη διανομής θα υπαχθεί εν μέρει στο Φ.Μ.Α. (φόρο διανομής) -προκειμένου για τα ακίνητα που
έχουν αποκτηθεί πριν από την 1.1.2006- και εν μέρει στο Τ.Σ.Α. –προκειμένου για τα ακίνητα που έχουν αποκτηθεί
μετά την 1.1.2006. Ανάλογα ισχύουν και για τις πράξεις ανταλλαγής ή συνένωσης ακινήτων που έχουν αποκτηθεί
σε διαφορετικά χρονικά σημεία ως άνω. Είναι ευνόητο ότι, λόγω της διαφοροποίησης του τρόπου φορολόγησης
των ακινήτων κατά τη μεταβίβασή τους με επαχθή αιτία, ανάλογα με το χρόνο κτήσης τους, κρίνεται απαραίτητη
η προσκόμιση των τίτλων κτήσης αυτών κατά την υποβολή των οικείων φορολογικών δηλώσεων, προκειμένου να
επιβληθεί η αντίστοιχη φορολογία.
Παραδείγματα: 1. Το 2005 οι Α και Β κληρονομούν εξ αδιαιρέτου το ακίνητο Χ και στις 20.1.2006 προβαίνουν
στην αγορά του όμορου ακινήτου Ψ εξ αδιαιρέτου. Στη συνέχεια, προβαίνουν σε διανομή των ακινήτων μεταξύ
τους, έτσι ώστε ο Α να λάβει στην κυριότητά του το ακίνητο Χ και ο Β το ακίνητο Ψ. Αν η σύμβαση διανομής έχει
υπογραφεί πριν από την 22.12.2006, τότε οφείλεται Τ.Σ.Α. και από τους δύο συμβαλλόμενους. Αν η σύμβαση
διανομής υπογραφεί μετά την 22.12.2006, τότε ο Α θα οφείλει Φ.Μ.Α. (διανομής) επί της αξίας του ακινήτου
Χ (κτήση του ’05), ενώ ο Β θα οφείλει Τ.Σ.Α. επί της αξίας του ακινήτου Ψ (κτήση του ’06). 2. Ο Α έχει στην
κυριότητά του το διαμέρισμα Β2, αντικειμενικής αξίας 200.000€, το οποίο απέκτησε με αγορά το 2004. Στην
ίδια πολυκατοικία ο Β είναι ιδιοκτήτης του διαμερίσματος Γ3, αντικειμενικής αξίας 150.000€, το οποίο αγόρασε
το Μάρτιο του 2006. Σήμερα προβαίνουν σε ανταλλαγή των διαμερισμάτων τους, έτσι ώστε το διαμέρισμα Β2
να περιέλθει στην κυριότητα του Β και το διαμέρισμα Γ3 να περιέλθει στον Α. Η ανωτέρω ανταλλαγή υπάγεται
εν μέρει στο Φ.Μ.Α. (ανταλλαγής) και εν μέρει στο Τ.Σ.Α., δεδομένου ότι διαφοροποιείται ο χρόνος κτήσης
των ανταλλασσόμενων ακινήτων. Επομένως, στην προκειμένη περίπτωση θα υποβληθούν δύο δηλώσεις, μία
δήλωση Φ.Μ.Α. (ανταλλαγής) για το διαμέρισμα Β2 (που αποκτήθηκε με αγορά το 2004) με αγοραστή το Β και
μία δήλωση Τ.Σ.Α. για το διαμέρισμα Γ3 (που αποκτήθηκε με αγορά το Μάρτιο του 2006) με αγοραστή τον Α. Ο
φόρος ανταλλαγής και το Τ.Σ.Α. θα υπολογιστούν ως εξής: Διαμέρισμα Β2: 15.000 Χ 4,5%= 675 € (κτήση του
’04) 135.000 Χ 5,5%=7.425 € 8.100 € φόρος ανταλλαγής για το Β΄
Το υπόλοιπο της αξίας, 50.000 €, θα υπαχθεί σε Φ.Μ.Α. με ακέραιο συντελεστή ή σε φόρο δωρεάς, ανάλογα με
το αν καταβάλλεται αντάλλαγμα από το Β για τη διαφορά ή όχι. Διαμέρισμα Γ3: 150.000 Χ 1%=1.500 € Τ.Σ.Α. για
τον Α΄ (κτήση του ’06)
Σημειώνεται ότι δεν οφείλεται Φ.Α.Υ. σε διανομές, ανταλλαγές ή συνενώσεις ακινήτων.
Παράγραφος 3 - Με τη διάταξη της παραγράφου 3 ορίζεται ότι δεν υπάγεται σε Τ.Σ.Α. η μεταβίβαση ποσοστών
εξ αδιαιρέτου κυριότητας επί οικοπέδου ή γηπέδου, εφόσον έχει το χαρακτήρα εργολαβικού ανταλλάγματος για
την ανέγερση επί του οικοπέδου ή γηπέδου οικοδομής, καθώς επίσης η μεταβίβαση ποσοστών εξ αδιαιρέτου
κυριότητας επί του οικοπέδου ή γηπέδου από την αντιπαροχή του οικοπεδούχου (Βλ. ανωτέρω, άρθρο 2 παρ. 3
περίπτωση ε΄).
Άρθρο 12 - Φορολογητέα αξία
Με τη διάταξη του άρθρου 12 ορίζεται ότι το Τ.Σ.Α. υπολογίζεται σε ποσοστό 1% επί της αξίας του μεταβιβαζόμενου
ακινήτου, η οποία προσδιορίζεται σύμφωνα με το σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων
52

ή με το σύστημα των συγκριτικών στοιχείων (όπου δεν εφαρμόζεται το αντικειμενικό σύστημα), σε περίπτωση,
δε, που το δηλούμενο τίμημα (ή το εκπλειστηρίασμα επί αναγκαστικού ή εκουσίου πλειστηριασμού) είναι
μεγαλύτερο της αξίας που προκύπτει με την εφαρμογή των ανωτέρω συστημάτων υπολογισμού της αξίας, το
Τ.Σ.Α. υπολογίζεται με βάση το μεγαλύτερο τίμημα (ή εκπλειστηρίασμα).
Άρθρα 13-14 - Υποκείμενο του τέλους – Καταβολή του τέλους
Το Τ.Σ.Α. καταβάλλεται εξ ολοκλήρου με την υποβολή της δήλωσης και πριν από την κατάρτιση του μεταβιβαστικού
συμβολαίου από τον αγοραστή.
Άρθρο 15 - Συντελεστής του τέλους
Παράγραφος 1 - Το Τ.Σ.Α. υπολογίζεται σε ποσοστό 1% επί της φορολογητέας αξίας του μεταβιβαζόμενου
ακινήτου ή του εμπράγματου επ’ αυτού δικαιώματος. Επισημαίνεται ότι ο πρόσθετος φόρος σε ποσοστό 3% επί
του οφειλόμενου Φ.Μ.Α., ο οποίος εισπράττεται υπέρ δήμων και κοινοτήτων (ν.δ. 3033/1954), δεν επιβάλλεται
στην
περίπτωση του Τ.Σ.Α..
Παράγραφος 2 - Με τη διάταξη της παραγράφου 2 ορίζεται ότι σε περίπτωση διανομής, ανταλλαγής ή συνένωσης
ακινήτων το Τ.Σ.Α. υπολογίζεται σε ποσοστό 1% επί της αξίας των ακινήτων που λαμβάνει ο κάθε συμβαλλόμενος.
Σημειώνεται ότι σε αντίθεση με το Φ.Μ.Α., η τυχόν διαφορά μεταξύ ιδανικής και φυσικής μερίδας δεν επιφέρει
περαιτέρω φορολόγηση για το συμβαλλόμενο που λαμβάνει από τη διανομή φυσική μερίδα μεγαλύτερη από
την ιδανική του, εφόσον καταβάλλεται αντάλλαγμα για τη διαφορά αυτή. Αντίθετα, στην περίπτωση που δεν
προκύπτει η καταβολή ανταλλάγματος για τη διαφορά μεταξύ φυσικής και ιδανικής μερίδας, θα υπαχθεί σε φόρο
δωρεάς ο συμβαλλόμενος για την περιουσιακή ωφέλεια που προσπορίζεται αποκτώντας από τη διανομή ακίνητο
μεγαλύτερης αξίας από την αξία της ιδανικής του μερίδας.
Παράδειγμα: Οι Α, Β και Γ είναι εξ αδιαιρέτου συγκύριοι κατά το 1/3 ο καθένας σε τρία οικόπεδα, τα Φ, Χ και Ψ,
αντικειμενικής αξίας 75.000€, 50.000€ και 55.000€ αντίστοιχα. Τα οικόπεδα Φ και Χ περιήλθαν στην κυριότητά
τους εξ αδιαιρέτου λόγω κληρονομιάς του 2006 ενώ το τρίτο οικόπεδο Ψ το αγόρασαν εξ αδιαιρέτου κατά το 1/3
ο καθένας τον Ιανουάριο του 2007. Σήμερα προβαίνουν σε αυτούσια διανομή των ακινήτων τους και συμφωνούν
ο Α να λάβει το οικόπεδο Φ, ο Β το οικόπεδο Χ και ο Γ το οικόπεδο Ψ.
Η ανωτέρω διανομή υπάγεται εξ ολοκλήρου στο Τ.Σ.Α., δεδομένου ότι η διανεμητέα περιουσία έχει αποκτηθεί
στο σύνολό της μετά την 1.1.2006. Επομένως, στην προκειμένη περίπτωση θα υποβληθούν στην αρμόδια Δ.Ο.Υ.
τρεις δηλώσεις Τ.Σ.Α., μία από κάθε συγκύριο, στην οποία θα υπολογισθεί το Τ.Σ.Α., 1%, επί της αξίας του
ακινήτου που λαμβάνει ο καθένας από τη διανομή, ως εξής:
Οικόπεδο Φ: 75.000 Χ 1%=750 € Τ.Σ.Α. για τον Α
Οικόπεδο Χ: 50.000 Χ 1%=500 € Τ.Σ.Α. για τον Β
Οικόπεδο Ψ: 55.000 Χ 1%=550 € Τ.Σ.Α. για τον Γ
Αξία διανεμητέας περιουσίας
Αξία ιδανικής μερίδας κάθε συγκύριου: (75.000+50.000+55.000) /3= 60.000 €
Ο Α αποκτά από τη διανομή ακίνητο μεγαλύτερης αξίας από την αξία της ιδανικής του μερίδας:
Διαφορά ιδανικής μερίδας από τη φυσική μερίδα: 75.000-60.000= 15.000€
Αν για τη διαφορά αυτή ο Α καταβάλει αντάλλαγμα, δεν οφείλει άλλο φόρο πέραν του Τ.Σ.Α. για τη διανομή.
Αν όμως δεν καταβάλει αντάλλαγμα, τότε, εκτός από το Τ.Σ.Α. για τη διανομή, οφείλει και φόρο δωρεάς για τη
διαφορά.
Άρθρο 16 - Απαλλαγές
Από το Τ.Σ.Α. απαλλάσσονται μόνο:
α) Το Δημόσιο, τα ν.π.δ.δ., οι ο.τ.α. (α΄ και β΄ βαθμού), οι ιεροί ναοί και οι ιερές μονές. β) Οι δικαιούχοι απαλλαγής
πρώτης κατοικίας κατά τις διατάξεις του άρθρου 1 του ν. 1078/1980, όπως ισχύουν. γ) Οι αγρότες κατά την αγορά
ή ανταλλαγή γεωργικών ή κτηνοτροφικών εκτάσεων κατά τις διατάξεις των ν. 634/1977 και ν. 2520/1997, όπως
ισχύουν. δ) Η εισφορά και μεταβίβαση ακινήτων κατά τη συγχώνευση ή μετατροπή επιχειρήσεων κατά τις διατάξεις
του ν.δ. 1297/1972, όπως ισχύουν. ε) Η εισφορά και μεταβίβαση ακινήτων κατά το μετασχηματισμό επιχειρήσεων
κατά τις διατάξεις του ν. 2166/1993, όπως ισχύουν. Επισημαίνεται ότι οι ανωτέρω περιπτώσεις εισφοράς και
μεταβίβασης ακινήτων κατά το μετασχηματισμό επιχειρήσεων, ο οποίος διενεργείται είτε με τις διατάξεις του ν.δ.
1297/1972 είτε του ν. 2166/1993, απαλλάσσονται και από το Φ.Α.Υ. δυνάμει των οικείων απαλλακτικών διατάξεων
των σχετικών νόμων που διέπουν τους μετασχηματισμούς αυτούς (άρθρο 3 ν.δ. 1297/1972 και άρθρο 3 ν.
2166/1993 αντιστοίχως). στ) Η αναγκαστική απαλλοτρίωση κτημάτων κατά τις διατάξεις του Αγροτικού Κώδικα. ζ)
Η ανάκληση απαλλοτρίωσης ακινήτων.
η) Η μεταβίβαση ακινήτων από μη κερδοσκοπικό οικοδομικό συνεταιρισμό στα μέλη του. θ) Οι αγορές ακινήτων
από αγροτικές συνεταιριστικές οργανώσεις για τη δημιουργία επιχειρήσεων μέσα στην περιφέρειά τους, κατά
τις διατάξεις του άρθρου 35 του ν. 2810/2000. ι) Η μεταβίβαση ακινήτων προς αμοιβαία κεφάλαια ακίνητης
περιουσίας καθώς και η μεταβίβαση ακινήτων προς εταιρίες επενδύσεων σε ακίνητη περιουσία, κατά τις διατάξεις
του ν. 2778/1999. ια) Οι εταιρίες επενδύσεων σε ακίνητη περιουσία στην περίπτωση που σχηματισθούν μετά από
συγχώνευση δύο ή περισσότερων εταιριών, οι οποίες διαθέτουν ακίνητη περιουσία, ή μετά από διάσπαση ή
απόσχιση υφιστάμενης εταιρίας που εισφέρει ακίνητη περιουσία της σε νέο ή υφιστάμενο νομικό πρόσωπο το
οποίο λειτουργεί ως εταιρία επενδύσεων σε ακίνητη περιουσία, κατά τις διατάξεις του ν. 2778/1999. ιβ) Η αγορά
53

ακινήτων από πληγέντες από σεισμούς, πλημμύρες και λοιπές θεομηνίες κατά τις διατάξεις των ν. 867/1979
και ν. 2576/1998, όπως ισχύουν. ιγ) Η αγορά ακινήτων από τον Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων (Ο.Σ.Κ.). ιδ) Οι
συγχωνεύσεις ανωνύμων κτηματικών εταιριών, εφόσον η απορροφώσα κατέχει το σύνολο των μετοχών της
απορροφώμενης, κατά τις διατάξεις της παραγράφου 2 του άρθρου 11 του ν. 3091/2002, όπως ισχύουν. Η
ανωτέρω απαρίθμηση των απαλλαγών είναι περιοριστική. Κάθε άλλη απαλλαγή από φόρους ή τέλη που έχει
χορηγηθεί κατά το παρελθόν με γενικές ή ειδικές διατάξεις, πλην των ανωτέρω, δεν έχει εφαρμογή για το
Τ.Σ.Α..
Άρθρο 17 - Διαδικαστικά ζητήματα
Με τη διάταξη του άρθρου 17 ορίζεται ότι για την υποχρέωση και τη διαδικασία υποβολής της δήλωσης, την
καταβολή του τέλους, τις συνέπειες της μη δήλωσης, της εκπρόθεσμης και της ανακριβούς δήλωσης, τον έλεγχο
της δήλωσης από τη φορολογούσα αρχή, τη διαδικασία επίλυσης των φορολογικών διαφορών, τη διαδικασία
βεβαίωσης και είσπραξης, την επιστροφή του τέλους, τις υποχρεώσεις συμβολαιογράφων, υποθηκοφυλάκων και
Δημοσίων Αρχών καθώς και για κάθε άλλο θέμα που δε ρυθμίζεται διαφορετικά από τις διατάξεις του ν. 3427/2005
εφαρμόζονται οι διατάξεις του α.ν. 1521/1950, όπως ισχύουν. Συνεπώς, κατ’ εφαρμογή των σχετικών διατάξεων
της φορολογίας μεταβίβασης ακινήτων, η δήλωση Τ.Σ.Α. υποβάλλεται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. σε δύο (2) αντίτυπα,
από τα οποία το πρώτο παραμένει στη Δ.Ο.Υ. και το δεύτερο παραδίδεται θεωρημένο στο φορολογούμενο για τη
σύνταξη του οικείου συμβολαίου (Για τον τύπο και το περιεχόμενο της δήλωσης Τ.Σ.Α., βλ. Εγκύκλιο 1021495/23/
Β0013/ΠΟΛ. 1040/27.2.2007). Αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την υποβολή της δήλωσης είναι η Δ.Ο.Υ. στην περιφέρεια της
οποίας υπάγεται το ακίνητο. Κατ’ εξαίρεση, σε περίπτωση που το ακίνητο βρίσκεται σε περιοχή, όπου ισχύει το
σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων, επιτρέπεται να υποβληθεί η δήλωση Τ.Σ.Α.
στην αρμόδια για τη φορολογία εισοδήματος του αγοραστή Δ.Ο.Υ., όταν είναι προδήλως δυσχερής η υποβολή
της δήλωσης στη Δ.Ο.Υ. του ακινήτου (άρθρο 7 α.ν. 1521/1950). Σε περίπτωση δε εκπρόθεσμης ή ανακριβούς
δήλωσης ή παράλειψης υποβολής της δήλωσης εφαρμόζονται οι διατάξεις του ν. 2523/1997, όπως ισχύουν.
Για όποιο άλλο θέμα δε ρυθμίζεται διαφορετικά στο ν. 3427/2005, εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις του α.ν.
1521/1950.
Παράδειγμα: Το Μάρτιο του 2007 υποβάλλεται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. δήλωση Τ.Σ.Α. για την αγορά ενός
διαμερίσματος. Στη συνέχεια όμως ματαιώνεται η αγορά και για το λόγο αυτό τον Ιανουάριο του 2008 ο
αγοραστής υποβάλλει στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. αίτηση επιστροφής του Τ.Σ.Α. που είχε καταβάλει. Στην περίπτωση
αυτή η ματαίωση της αγοραπωλησίας εμπίπτει στις διατάξεις των παραγράφων 1 και 6 του άρθρου 16 του α.ν.
1521/1950. Επομένως, είναι δυνατή η επιστροφή του Τ.Σ.Α. που είχε καταβληθεί λόγω ματαίωσης της υπογραφής
του συμβολαίου, εφόσον η σχετική αίτηση επιστροφής υποβληθεί από τον αγοραστή εντός έτους από την υποβολή
της δήλωσης Τ.Σ.Α.. Εκτός από την αίτηση επιστροφής απαιτείται να προσκομίζεται από το δικαιούχο βεβαίωση
του συμβολαιογράφου περί ματαίωσης της αγοραπωλησίας, το αντίγραφο της δήλωσης Τ.Σ.Α. και το διπλότυπο
είσπραξης.
Άρθρο 18 - Παραγραφή
Με τη διάταξη του άρθρου 18 ορίζεται ότι για το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του τέλους παραγράφεται
μετά την πάροδο πενταετίας από το τέλος του έτους εντός του οποίου υποβλήθηκε η οικεία δήλωση. Σε
περίπτωση μη υποβολής της δήλωσης το δικαίωμα του Δημοσίου για την επιβολή του τέλους παραγράφεται μετά
την πάροδο δεκαπέντε (15) ετών από το τέλος του έτους εντός του οποίου έληξε η προθεσμία για την υποβολή
της δήλωσης.
Ε. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΥ ΦΟΡΟΥ
1. Ποιοί είναι υπόχρεοι σε υποβολή δήλωσης ειδικού φόρου, για το έτος 2009;

Υπόχρεοι σε υποβολή δήλωσης ειδικού φόρου είναι εταιρείες που έχουν εμπράγματα δικαιώματα πλήρους
ή ψιλής κυριότητας ή επικαρπίας σε ακίνητα που βρίσκονται στην Ελλάδα και δεν εμπίπτουν στις απαλλαγές των
παρ. 2, 3, και 4 του άρθρου 15 του ν. 3091/2002, όπως συμπληρώθηκαν με το άρθρο 15 του ν.3193/2003.
2. Όσες εταιρείες απαλλάσσονται από τον ειδικό φόρο είναι υπόχρεες να υποβάλλουν δηλώσεις;

Όχι, αλλά υποχρεούνται να τηρούν κατ’ έτος τα απαιτούμενα δικαιολογητικά που τους απαλλάσσουν
από την υποχρέωση υποβολής δήλωσης στο αρχείο τους και να τα προσκομίζουν σε περίπτωση ελέγχου (ΠΟΛ
1041/2003).
3. Πότε υποβάλλεται η δήλωση του ειδικού φόρου έτους 2009;

Η δήλωση ειδικού φόρου για το έτος 2009 υποβάλλεται μέχρι την 20η Μαΐου 2009.

54

4. Ποιά Δ.Ο.Υ. είναι αρμόδια για την υποβολή δήλωσης ειδικού φόρου;

Για την παραλαβή των δηλώσεων και τη βεβαίωση του φόρου αρμόδιος είναι ο προϊστάμενος της
Δημόσιας Οικονομικής Υπηρεσίας που είναι αρμόδια για τη φορολογία εισοδήματος (άρθρο 17 ν. 3091/2002).
5. Υπάρχει αφορολόγητο όριο για τις δηλώσεις του ειδικού φόρου;

Όχι, σε φόρο υποβάλλεται η συνολική αξία της περιουσίας με πάγιο συντελεστή 3% (άρθρο 15 ν.
3091/2002).
6. Πώς προσδιορίζεται η αξία των ακινήτων;

Για τον υπολογισμό του φόρου λαμβάνεται υπόψη η αξία που έχουν τα ακίνητα την 1η Ιανουαρίου του
έτους φορολογίας και συγκεκριμένα:
Για ακίνητα που βρίσκονται σε περιοχές που εφαρμόζεται το αντικειμενικό σύστημα, η αξία τους προσδιορίζεται
με το σύστημα αυτό (όπως ισχύει).
 Για ακίνητα στα οποία υπάρχουν κτίσματα και βρίσκονται σε περιοχές που δεν εφαρμόζεται το αντικειμενικό
σύστημα, η αξία των κτισμάτων υπολογίζεται με αντικειμενικά κριτήρια, ενώ η αξία του οικοπέδου με βάση
συγκριτικά στοιχεία που υπάρχουν στην αρμόδια Δ.Ο.Υ.
 Η αξία των γηπέδων που βρίσκονται σε περιοχές που δεν έχουν ενταχθεί στο αντικειμενικό σύστημα,
προσδιορίζεται με βάση την αγοραία αξία όπως αυτή διαμορφώνεται με τα συγκριτικά στοιχεία (άρθρο 17
ν. 3091/2002).
7. Υποχρεούνται όλοι όσοι υποβάλλουν δήλωση ειδικού φόρου να συνυποβάλλουν και τα φύλλα
υπολογισμού αξίας των ακινήτων τους;

Ναι. Η δήλωση ειδικού φόρου συνοδεύεται υποχρεωτικά και από τα φύλλα υπολογισμού αξίας των
ακινήτων, για όσα ακίνητα είναι εντός αντικειμενικού συστήματος και η αξία τους υπολογίζεται με το σύστημα
αυτό (ΠΟΛ. 1047/2003).
8. Ανώνυμη Εταιρεία με έδρα την Ευρωπαϊκή Ένωση και ανώνυμες μετοχές είναι υπόχρεη σε ειδικό
φόρο;

Ναι, είναι υπόχρεη σε ειδικό φόρο, γιατί η εταιρεία που είναι κυρία του ακινήτου δεν έχει ονομαστικές

μετοχές.
ΣΤ. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΛΩΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΕΤΟΥΣ 2009 (ΕΝΤΥΠΟ Ε9)
1. Ποιοί έχουν υποχρέωση υποβολής δήλωσης στοιχείων ακινήτων έτους 2009;
Υπόχρεοι σε υποβολή δήλωσης στοιχείων ακινήτων για το έτος 2008 είναι:
 Όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα, που έχουν εμπράγματα δικαιώματα πλήρους ή ψιλής κυριότητας ή
επικαρπίας ή οίκησης σε ακίνητα που βρίσκονται στην Ελλάδα και αποκτήθηκαν εντός του έτους 2008.
 Τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που την 1η Ιανουαρίου 2009 έχουν οποιαδήποτε μεταβολή στα ακίνητά
τους, τα οποία έχουν δηλωθεί στο έντυπο Ε9 προηγουμένων ετών.
 Ο υπόχρεος που στην δήλωση Ε9 προηγούμενων ετών συμπεριέλαβε σύζυγο ή λοιπά προστατευόμενα
μέλη, εφόσον έχουν επέλθει μεταβολές στην οικογενειακή του κατάσταση όπως έχει απεικονισθεί στις
δηλώσεις Ε9 προηγουμένων ετών (2005, 2006, 2007 και 2008), ανεξάρτητα από το αν έχει μεταβληθεί
η κατάσταση των ακινήτων.
 Το προστατευόμενο μέλος που σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος
υποχρεούται σε δήλωση φορολογίας εισοδήματος, εφόσον έχει επέλθει μεταβολή στην περιουσιακή
του κατάσταση εντός του 2008.
2. Πότε υποβάλλεται δήλωση στοιχείων ακινήτων έτους 2009;

Η δήλωση στοιχείων ακινήτων έτους 2009 των φυσικών και νομικών προσώπων υποβάλλεται τις ίδιες
ημερομηνίες με τη δήλωση Φόρου Εισοδήματος.

55

3. Πού και πώς υποβάλλεται το έντυπο Ε9;

Το έντυπο Ε9 (δήλωση στοιχείων ακινήτων) έτους 2009 υποβάλλεται αυτοτελώς στην αρμόδια
Δ.Ο.Υ. του φυσικού ή νομικού προσώπου. Η δήλωση υποβάλλεται σε δύο αντίτυπα που παρέχονται δωρεάν από
το Δημόσιο, υπογράφεται από τον υπόχρεο και τη σύζυγο, εφόσον έχει ακίνητα ή εμπράγματα δικαιώματα σε
αυτά ή από το νόμιμο εκπρόσωπο του νομικού προσώπου ή από πρόσωπο που έχει ειδικά εξουσιοδοτηθεί προς
τούτου.
4. Οι σύζυγοι υποβάλλουν κοινό έντυπο Ε9;
ΝΑΙ. Οι σύζυγοι υποβάλλουν υποχρεωτικά κοινό έντυπο Ε9.
5. Σε περίπτωση γάμου εντός του 2008 υποχρεούνται οι σύζυγοι να υποβάλλουν κοινό Ε9;
Σε περίπτωση γάμου εντός του 2008 υποχρεούται ο υπόχρεος-σύζυγος να υποβάλλει Ε9 έτους 2009
όταν η σύζυγος έχει εμπράγματα δικαιώματα πλήρους ή ψιλής κυριότητας ή επικαρπίας ή οίκησης σε ακίνητα τα
οποία έχουν καταχωρηθεί στις δηλώσεις Ε9 προηγουμένων ετών.
6. Υπόχρεος σε δήλωση Ε9 που απεβίωσε εντός του 2008, τι ενέργειες πρέπει να γίνουν;
Σε περίπτωση θανάτου του υπόχρεου μέχρι 31-12-2008 υποχρεούνται οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος
να υποβάλλουν δήλωση στοιχείων ακινήτων (Ε9) έτους 2009, συμπληρώνοντας στην πρώτη σελίδα του εντύπου
τα στοιχεία του θανόντος σημειώνοντας «Χ» στην ένδειξη «διαγραφή λόγω θανάτου» καθώς και τα στοιχεία των
λοιπών μελών όπως είχαν δηλωθεί στις δηλώσεις προηγουμένων ετών του αποβιώσαντος, σημειώνοντας «Χ»
στις αντίστοιχες ενδείξεις «σχέση με τον υπόχρεο» και «μεταβολή σχέσης –διαγραφή -άλλη αιτία». Στο εσωτερικό
του εντύπου δεν θα αναγραφεί κανένα ακίνητο. Υπόχρεοι να δηλώσουν τα ακίνητα αυτά στη δήλωση στοιχείων
ακινήτων είναι οι εξ’ αδιαθέτου κληρονόμοι κατά το ποσοστό τους, εφόσον δεν έχει δημοσιευθεί διαθήκη μέχρι
τις 31-12-2008 ή από τους εκ διαθήκης κληρονόμους κατά το ποσοστό τους εφόσον έχει δημοσιευθεί διαθήκη
μέχρι τις 31-12-2008.
7. Όταν επέλθει μεταβολή στην οικογενειακή κατάσταση λόγω θανάτου της συζύγου ή των
προστατευόμενων μελών, ποιός υποχρεούται να δηλώσει τις μεταβολές στο Ε9;
Σε περίπτωση θανάτου της συζύγου ή των προστατευόμενων μελών του υπόχρεου μέχρι 31-12-2008,
ο υπόχρεος θα υποβάλει έντυπο Ε9 έτους 2009 συμπληρώνοντας τα στοιχεία τους, σημειώνοντας «Χ» στις
αντίστοιχες ενδείξεις «σχέση με τον υπόχρεο» καθώς και «μεταβολή σχέσης –διαγραφή –Λόγω θανάτου». Στο
εσωτερικό του εντύπου δεν θα αναγραφούν στοιχεία των ακινήτων του θανόντος.
8. Σε περίπτωση διακοπής σχέσης των συζύγων εντός του έτους 2008, ποιός υποχρεούται να υποβάλλει
το έντυπο Ε9;
Σ’ αυτή την περίπτωση ο υπόχρεος-σύζυγος που τα προηγούμενα έτη (2005, 2006 ΚΑΙ 2007) είχε
αναγράψει τα ακίνητα της συζύγου του στο κοινό έντυπο Ε9, υποχρεούται να υποβάλει δήλωση Ε9 έτους 2009
και να αναγράφει στην πρώτη σελίδα του εντύπου την σύζυγο, σημειώνοντας «Χ» στις αντίστοιχες ενδείξεις
«σχέση με τον υπόχρεο –σύζυγος» και «μεταβολή σχέσης –διαγραφή -άλλη αιτία». Στο εσωτερικό του εντύπου
δεν θα αναγραφούν τα στοιχεία των ακινήτων της συζύγου. Η σύζυγος δε θα υποβάλει δήλωση Ε9 έτους 2009,
εφόσον δεν υπάρχει μεταβολή στα στοιχεία των ακινήτων της.
9. Τέκνο που δεν είναι πλέον προστατευόμενο, σύμφωνα με τις διατάξεις φορολογίας εισοδήματος,
υποχρεούται σε υποβολή Ε9 για το έτος 2009;
Ο Υπόχρεος-γονέας που στις δηλώσεις Ε9 των προηγουμένων ετών συμπεριέλαβε τα ακίνητα τέκνου
του, το οποίο το 2009 δεν είναι προστατευόμενο μέλος, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Φορολογίας
Εισοδήματος, υποβάλει δήλωση Ε9 έτους 2009 και στην πρώτη σελίδα του εντύπου αναγράφει το τέκνο,
σημειώνοντας «Χ» στις αντίστοιχες ενδείξεις «σχέση με τον υπόχρεο –τέκνο» και «μεταβολή σχέσης –διαγραφή
-άλλη αιτία». Στο εσωτερικό του εντύπου που θα υποβληθεί από τον υπόχρεο-γονέα, δεν θα αναγραφούν τα
στοιχεία των ακινήτων του τέκνου. Το τέκνο οφείλει να υποβάλει έντυπο Ε9 έτους 2009, με το οποίο δηλώνει
μόνο τις μεταβολές των ακινήτων του. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει μεταβολή στα στοιχεία των ακινήτων του,
δε θα υποβάλει δήλωση Ε9 έτους 2009.
10. Ανήλικο, που σύμφωνα με τις διατάξεις φορολογίας εισοδήματος έχει υποχρέωση υποβολής
δήλωσης φορολογίας εισοδήματος επ’ ονόματί του και έχει ακίνητα, πως θα υποβάλει το Ε9;
Η δήλωση στοιχείων ακινήτων σ’ αυτήν την περίπτωση, θα υποβληθεί στο όνομα του ανηλίκου και όχι με
56

αυτή των γονέων του.
11. Ακίνητο που μεταβιβάστηκε μέσα στο έτος 2008 και είχε αναγραφεί στις δηλώσεις Ε9 των προηγουμένων
ετών, πώς θα διαγραφεί;

Στην περίπτωση αυτή θα υποβληθεί από τον υπόχρεο δήλωση Ε9 έτους 2009, και στην πρώτη σελίδα
του εντύπου στην ένδειξη «δηλώθηκαν ακίνητα στο Ε9 ετών 2005, 2006, 2007και 2008» θα σημειωθεί «Χ» στο
τετραγωνίδιο ΝΑΙ ή ΟΧΙ κατά περίπτωση, για κάθε έτος ξεχωριστά. Στο εσωτερικό της δήλωσης θα αναγραφούν
όλα τα στοιχεία του ακινήτου που μεταβιβάστηκε και στη στήλη «κωδ. μεταβολή» (24 του πίνακα 1 και 22 του
πίνακα 2) θα γραφτεί ο κωδ. αριθμός 3 (διαγραφή ακινήτου). Ως αύξων αριθμός, θα αναγραφεί εκείνος της
δήλωσης Ε9 με τον οποίο δηλώθηκε το ακίνητο για πρώτη φορά.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Σε περίπτωση που έχει αποσταλεί το εκκαθαριστικό σημείωμα ενιαίου τέλους ακινήτων
(Ε.Τ.ΑΚ.) έτους 2008 θα αναγραφεί υποχρεωτικά ο αριθμός Α.Τ.ΑΚ. που αναγράφεται στο εκκαθαριστικό
σημείωμα και όχι ο αύξων αριθμός ακινήτου.
12. Πώς γίνεται η μεταβολή ακινήτου που έχει ήδη δηλωθεί στο έντυπο Ε9 προηγουμένων ετών;
Στην περίπτωση αυτή θα υποβληθεί από τον υπόχρεο δήλωση Ε9 έτους 2009, και στην πρώτη σελίδα
του εντύπου στην ένδειξη «δηλώθηκαν ακίνητα στο Ε9 ετών 2005, 2006, 2007και 2008» θα σημειωθεί «Χ» στο
τετραγωνίδιο ΝΑΙ ή ΟΧΙ κατά περίπτωση, για κάθε έτος ξεχωριστά. Στο εσωτερικό του εντύπου αναγράφονται
όλα τα στοιχεία του ακινήτου που μεταβάλλεται, στην κατάσταση που είναι την 1η Ιανουαρίου 2009 και στη στήλη
«κωδ. μεταβολή» (24 του πίνακα 1 και 22 του πίνακα 2) θα γραφτεί ο κωδ. αριθμός 2 (μεταβολή στοιχείων ακινήτου
που έχει ήδη δηλωθεί). Ως αύξων αριθμός της αναγραφής των στοιχείων του ακινήτου που μεταβάλλεται, θα
αναγραφεί εκείνος της δήλωσης Ε9 με τον οποίο δηλώθηκε το ακίνητο για πρώτη φορά.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Σε περίπτωση που έχει αποσταλεί το εκκαθαριστικό σημείωμα ενιαίου τέλους ακινήτων
(Ε.Τ.ΑΚ.) έτους 2008 θα αναγραφεί υποχρεωτικά ο αριθμός Α.Τ.ΑΚ. που αναγράφεται στο εκκαθαριστικό
σημείωμα και όχι ο αύξων αριθμός ακινήτου.
13. Πώς δηλώνεται ακίνητο που αποκτήθηκε εντός του έτους 2008;
Στην περίπτωση αυτή θα υποβληθεί από τον υπόχρεο δήλωση Ε9 έτους 2009, και στην πρώτη σελίδα
του εντύπου στην ένδειξη «δηλώθηκαν ακίνητα στο Ε9 ετών 2005, 2006, 2007και 2008» θα σημειωθεί «Χ» στο
τετραγωνίδιο ΝΑΙ ή ΟΧΙ κατά περίπτωση, για κάθε έτος ξεχωριστά. Στη στήλη «κωδ. μεταβολή» του εσωτερικού
του εντύπου (24 του πίνακα 1 και 22 του πίνακα 2) θα γραφεί ο κωδ. αριθμός 1 (δήλωση νέου ακινήτου).

ΠΡΟΣΟΧΗ: Ως αύξων αριθμός του νέου ακινήτου, στο εσωτερικό του εντύπου, θα αναγραφεί ο
επόμενος αριθμός που ακολουθεί τον τελευταίο αύξοντα αριθμό της τελευταίας υποβληθείσας δήλωσης
Ε9 προηγουμένων ετών.
14. Με το Ε9 υποβάλλονται και οι τίτλοι κυριότητας;
Όχι, υποχρεούται όμως ο υπόχρεος στις σημειώσεις φορολογουμένου να αναγράψει τον αριθμό
παραστατικού και την ημερομηνία αυτού που αποδεικνύει τη μεταβολή, (π.χ. συμβόλαιο, άδεια οικοδομής
κ.λπ.).
15. Ποιά ακίνητα γράφονται στον πίνακα 1 και ποιά στον πίνακα 2 του εντύπου Ε9;
Στον πίνακα 1 γράφονται όλα τα κτίσματα που βρίσκονται στην Ελλάδα, ανεξάρτητα αν είναι εντός ή
εκτός σχεδίου πόλης ή οικισμού. Επίσης στον ίδιο πίνακα γράφονται τα στοιχεία των εντός σχεδίου πόλης ή
οικισμού οικοπέδων είτε έχουν κτίσματα είτε όχι.
Στον πίνακα 2 αναγράφονται όλα τα γήπεδα-εκτάσεις, που είναι εκτός σχεδίου πόλης ή οικισμού.
16. Ακίνητο που αποκτήθηκε μέσα στο έτος 2008 και μεταβιβάστηκε το ίδιο έτος υποχρεούται ο υπόχρεος
να το αναγράψει στο Ε9 έτους 2009;
Στην περίπτωση αυτή δεν απαιτείται η αναγραφή του συγκεκριμένου ακινήτου στη δήλωση στοιχείων
ακινήτων.
17. Νομικό πρόσωπο που διέκοψε τις εργασίες του μέχρι την 31-12-2008 υποχρεούται σε υποβολή
δήλωσης στοιχείων ακινήτων;

Ναί, όλα τα νομικά πρόσωπα, τα οποία έχουν υποβάλλει δηλώσεις Ε9 προηγουμένων ετών και διέκοψαν
τις εργασίες τους μέχρι 31-12-2008, υποχρεούται σε υποβολή δήλωσης στοιχείων ακινήτων, συμπληρώνοντας
στην πρώτη σελίδα του εντύπου τα στοιχεία τους, σημειώνοντας «Χ» στην αντίστοιχη ένδειξη «διαγραφή λόγω
διακοπής εργασιών».
57

Ερωτήσεις σχετικά με το Ενιαίο Τέλος Ακινήτων (Ε.Τ.ΑΚ.)
1. Ποιά πρόσωπα είναι υποκείμενα σε Ενιαίο Τέλος Ακινήτων (ΕΤΑΚ);

Όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα ανεξάρτητα από την ιθαγένεια, κατοικία ή την έδρα τους που έχουν
την 1η Ιανουαρίου το δικαίωμα της πλήρους ή ψιλής κυριότητας ή επικαρπίας επί ακινήτων καθώς και το δικαίωμα
αποκλειστικής χρήσης σε κοινόκτητο τμήμα υπογείου, πυλωτής, δώματος ή ακάλυπτου χώρου οικοδομής.
2. Ποιά είναι η αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την υποβολή της δήλωσης Ενιαίου Τέλους Ακινήτων;

Αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την παραλαβή της δήλωσης Ενιαίου Τέλους Ακινήτων είναι η Δ.Ο.Υ. φορολογίας
εισοδήματος του υπόχρεου.
3. Τί πρέπει να κάνει φορολογούμενος που επιθυμεί να μεταβιβάσει το ακίνητό του;

Μετά την 1-7-2009 ο φορολογούμενος υποχρεούται να προσκομίσει στο συμβολαιογράφο, πιστοποιητικό
του αρμοδίου προϊστάμενου Δ.Ο.Υ., με το οποίο θα πιστοποιείται ότι κατέβαλε το τέλος που αναλογεί στην αξία του
ακίνητου που μεταβιβάζει για τα δύο προηγούμενα της μεταβίβασης έτη. Ο συμβολαιογράφος απαγορεύεται να
συντάξει συμβολαιογραφικό έγγραφο, με το οποίο μεταβιβάζεται με αντάλλαγμα ή με χαριστική αιτία η κυριότητα
ακινήτου ή μεταβιβάζονται ή δημιουργούνται εμπράγματα δικαιώματα σε αυτό, αν δεν επισυναφθεί πιστοποιητικό
Ε.Τ.Α.Κ. στο συμβόλαιο που συντάσσει.
4. Τι γίνεται με το φόρο μεγάλης ακίνητης περιουσίας;

Από 1ης Ιανουαρίου 2008 ο φόρος μεγάλης ακίνητης περιουσίας, καταργήθηκε.
5. Υποβάλλουν δήλωση Ενιαίου Τέλους Ακινήτων τα φυσικά πρόσωπα;

Για την επιβολή Ενιαίου Τέλους Ακινήτων των φυσικών προσώπων, ειδικά για το έτος 2008, ως δήλωση
φυσικού προσώπου ορίζονται οι δηλώσεις στοιχείων ακινήτων ετών 2005 έως 2008, οι οποίες περιλαμβάνουν το
σύνολο της ακίνητης περιουσίας την πρώτη Ιανουαρίου 2008.

ΘΕΜΑΤΑ ΦΟΡΟΥ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ (Φ.Π.Α.)

1. Ποιές
οι ημερομηνίες υποβολής των περιοδικών δηλώσεων, δηλώσεων INTRASTAT και
Ανακεφαλαιωτικών Πινάκων Ενδοκοινοτικών Αποκτήσεων και Παραδόσεων;
Ι.α. Όταν η περιοδική δήλωση Φ.Π.Α. υποβάλλεται στη Δ.Ο.Υ., τότε αυτή υποβάλλεται:
- κάθε μήνα: για όσους τηρούν Γ΄ κατηγορίας βιβλία Κ.Β.Σ. και το Δημόσιο
- κάθε τρίμηνο: για όσους τηρούν Β΄ κατηγορίας βιβλία Κ.Β.Σ.
- κάθε τρίμηνο: για όσους τηρούν Α΄ κατηγορίας βιβλία Κ.Β.Σ.
• μέχρι την 20η ημέρα του επόμενου μήνα, που ακολουθεί το μήνα ή το τρίμηνο, εφόσον αυτή είναι
εργάσιμη, για υποκειμένους που ο ΑΦΜ λήγει στο ψηφίο 1,2
• μέχρι την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για τα ψηφία 1,2, για υποκειμένους που ο
ΑΦΜ λήγει στο ψηφίο 3,4
• μέχρι την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για τα ψηφία 3,4, για υποκειμένους που ο
ΑΦΜ λήγει στο ψηφίο 5,6
• μέχρι την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για τα ψηφία 5,6, για υποκειμένους που ο
ΑΦΜ λήγει στο ψηφίο 7,8
• μέχρι την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για τα ψηφία 7,8, για υποκειμένους που ο
ΑΦΜ λήγει στο ψηφίο 9,0.
- μέχρι την 26η ημέρα του επόμενου μήνα που ακολουθεί το μήνα ή το τρίμηνο και ανεξάρτητα από το
τελευταίο ψηφίο του ΑΦΜ τους, προκειμένου για εγκεκριμένους αποθηκευτές αλκοολούχων ποτών
και άλλων αλκοολούχων προϊόντων.
58

β) Η υποβολή των αρχικών εμπρόθεσμων περιοδικών δηλώσεων με χρεωστικό υπόλοιπο, με τη χρήση
ηλεκτρονικής μεθόδου μέσω του ειδικού δικτύου TAXISnet, παρατείνεται μέχρι την 26η ημέρα του επόμενου
μήνα που ακολουθεί τη λήξη της φορολογικής περιόδου, στην οποία αφορά η δήλωση, ανεξαρτήτως του
τελευταίου ψηφίου ΑΦΜ. Η ίδια ημερομηνία, θεωρείται ως καταληκτική για τις πληρωμές των οφειλόμενων
ποσών μέσω των τραπεζών.
Η υποβολή των αρχικών εμπρόθεσμων περιοδικών δηλώσεων με πιστωτικό ή μηδενικό υπόλοιπο, που
υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω του ειδικού δικτύου TAXISnet, παρατείνεται μέχρι και την τελευταία
ημέρα του επόμενου μήνα που ακολουθεί τη λήξη της φορολογικής περιόδου στην οποία αφορά η δήλωση,
ανεξαρτήτως του τελευταίου ψηφίου ΑΦΜ.
Οι προθεσμίες υποβολής αυτής της παραγράφου ισχύουν και για τις περιπτώσεις που οι δηλώσεις αυτές,
υποβάλλονται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ., λόγω τεχνικής αδυναμίας υποβολής τους μέσω του συστήματος TAXISnet
ή πληρωμής τους μέσω των πιστωτικών ιδρυμάτων και του Διατραπεζικού Συστήματος ΔΙΑΣ.
Σημειώνεται ότι οι υποκείμενοι στο Φ.Π.Α. που τηρούν βιβλία Γ΄ κατηγορίας Κ.Β.Σ. υποχρεούνται να
υποβάλλουν τις αρχικές εμπρόθεσμες περιοδικές δηλώσεις Φ.Π.Α. αποκλειστικά και μόνο μέσω του ειδικού
συστήματος TAXISnet.
γ) Σε περίπτωση γενικής ή τοπικής αργίας, ή τοπικά μη εργάσιμης ημέρας οι παραπάνω προθεσμίες υποβολής,
μετακυλίονται ανάλογα.
δ) Όταν η περιοδική δήλωση Φ.Π.Α., που υποβλήθηκε ηλεκτρονικά μέσω του TAXISnet, απορριφθεί λόγω
λανθασμένης καταβολής του χρεωστικού υπολοίπου, η προθεσμία υποβολής παρατείνεται:
μέχρι την 5η ημέρα του μεθεπόμενου μήνα που ακολουθεί τη λήξη της φορολογικής περιόδου

στην οποία αφορά η δήλωση, εφόσον η περιοδική δήλωση είχε αρχικά υποβληθεί εμπρόθεσμα,

είχε δοθεί εμπρόθεσμα η εντολή πληρωμής στην Τράπεζα και υπήρχε τουλάχιστον το ακριβές
υπόλοιπο στο λογαριασμό του υπόχρεου την ημερομηνία πληρωμής.
Στην περίπτωση αυτή ο υποκείμενος στο φόρο υποβάλλει εκ νέου την απορριφθείσα περιοδική δήλωση στην
αρμόδια Δ.Ο.Υ. (στην ανωτέρω προθεσμία) συνυποβάλλοντας τα απαραίτητα δικαιολογητικά από τα οποία να
προκύπτει ότι πληρούνται οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις.
ΙΙ. Οι αρχικοί εμπρόθεσμοι Ανακεφαλαιωτικοί Πίνακες Ενδοκοινοτικών Αποκτήσεων και Παραδόσεων
υποβάλλονται, από τους υποκείμενους στο φόρο, ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ μέσω του ειδικού δικτύου TAXISnet
έως την 26η του επόμενου μήνα από τη λήξη της τρίμηνης ημερολογιακής περιόδου, μέσα στην οποία
πραγματοποιήθηκαν οι συναλλαγές, ανεξαρτήτως της κατηγορίας των τηρούμενων βιβλίων του Κ.Β.Σ.
Από 10 Μαΐου 2005 παρέχεται η δυνατότητα υποβολής, από τους υποκείμενους στο φόρο, των
αρχικών εμπρόθεσμων Ανακεφαλαιωτικών Πινάκων Ενδοκοινοτικών Αποκτήσεων και Παραδόσεων, και
μέσω των Κέντρων Εξυπηρέτησης Πολιτών.

Οι εκπρόθεσμοι ή διορθωτικοί Ανακεφαλαιωτικοί Πίνακες (Αποκτήσεων και Παραδόσεων)
υποβάλλονται ΜΟΝΟ στην αρμόδια Δ.Ο.Υ.
ΙΙΙ. Η στατιστική δήλωση INTRASTAT υποβάλλεται μηνιαίως είτε εντύπως στην αρμόδια Δ.Ο.Υ., είτε σε
ηλεκτρονική μορφή στον ιστότοπο : www.statistics.gr, ανεξαρτήτως της κατηγορίας τήρησης βιβλίων του
Κ.Β.Σ., κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στην Ε.Δ.Υ.Ο. 1100576/7672/3068/Δ0014/ΠΟΛ.1277/16.12.2002.
2. Πότε υποβάλλονται οι εκκαθαριστικές δηλώσεις;
Α. Η εκκαθαριστική δήλωση Φ.Π.Α. υποβάλλεται:
α. για υποκείμενους των οποίων η διαχειριστική περίοδος λήγει την 31/12/2008:
Ι. μέχρι την 9η Μαρτίου 2009, για υποκείμενους, οι οποίοι κατά τη λήξη της διαχειριστικής περιόδου τηρούσαν
βιβλία Α΄ ή Β΄ κατηγορίας του Κ.Β.Σ.
ΙΙ. μέχρι την 11η Μαΐου 2009, για υποκείμενους, οι οποίοι κατά τη λήξη της διαχειριστικής περιόδου τηρούσαν
βιβλία Γ΄ κατηγορίας του Κ.Β.Σ., καθώς και το Δημόσιο.
Η υποβολή των εκκαθαριστικών δηλώσεων (περιπτώσεις α.Ι και α.ΙΙ), πραγματοποιείται ανάλογα με το τελευταίο
ψηφίο του Αριθμού Φορολογικού Μητρώου (ΑΦΜ) του υποκειμένου και ολοκληρώνεται μέσα σε 11 εργάσιμες
ημέρες ως εξής:
Τελευταίο
Ψηφίο ΑΦΜ
1
2
3
4
5

Βιβλία
Α΄ και Β΄ κατηγορίας
Γ΄ κατηγορίας
η
Την 11η Μαΐου 2009
Την 9 Μαρτίου 2009
Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 1
Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 2
Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 3
Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 4
59

6
7
8
9
10-50
60-00

Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 5
Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 6
Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 7
Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 8
Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 9
Την επόμενη εργάσιμη ημέρα της προθεσμίας για το ψηφίο 10-50

β) Για υποκείμενους των οποίων η διαχειριστική περίοδος λήγει άλλη ημερομηνία από οποιαδήποτε αιτία
ή λόγω οριστικής παύσης εργασιών ή διακοπής των υπαγομένων σε Φ.Π.Α. δραστηριοτήτων, μετά την
1/1/2009.
Ι. Μέχρι την 20η ημέρα του τρίτου μήνα από το τέλος του μήνα της λήξης της διαχειριστικής περιόδου ή της
οριστικής παύσης εργασιών ή της διακοπής των υπαγομένων σε Φ.Π.Α. δραστηριοτήτων, εάν κατά τη λήξη
τηρούσαν βιβλία Α΄ ή Β΄ κατηγορίας του Κ.Β.Σ.
ΙΙ. Μέχρι την 20η ημέρα του πέμπτου μήνα από το τέλος του μήνα της λήξης της διαχειριστικής περιόδου ή της
οριστικής παύσης εργασιών ή της διακοπής των υπαγομένων σε Φ.Π.Α. δραστηριοτήτων, εάν κατά τη λήξη
τηρούσαν βιβλία Γ΄ κατηγορίας του Κ.Β.Σ.
γ) Για οριστική παύση εργασιών λόγω θανάτου του υποκειμένου.
Ι. Μέχρι την 20η ημέρα του τρίτου μήνα από το τέλος του μήνα της εμπρόθεσμης υποβολής της δήλωσης
οριστικής παύσης εργασιών σύμφωνα με τις διατάξεις της περίπτωσης γ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου
36 του Κώδικα Φ.Π.Α. (ν. 2859/2000), αν κατά τη λήξη της διαχειριστικής αυτής περιόδου τηρούσε βιβλία
Α΄ ή Β΄ κατηγορίας του Κ.Β.Σ.
ΙΙ. Μέχρι την 20η ημέρα του πέμπτου μήνα από το τέλος του μήνα της εμπρόθεσμης υποβολής της δήλωσης
οριστικής παύσης εργασιών σύμφωνα με τις διατάξεις της περίπτωσης γ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου
36 του Κώδικα Φ.Π.Α., αν κατά τη λήξη της διαχειριστικής αυτής περιόδου τηρούσε βιβλία Γ΄ κατηγορίας
του Κ.Β.Σ.
Σημειώνεται ότι σε περίπτωση γενικής ή τοπικής αργίας ή τοπικά μη εργάσιμης ημέρας, οι εκκαθαριστικές
δηλώσεις, η προθεσμία υποβολής των οποίων λήγει κατά την ημερομηνία αυτή, υποβάλλονται την αμέσως
επόμενη εργάσιμη ημέρα και μεταφέρεται κατά μία ημέρα η προθεσμία υποβολής των υπολοίπων δηλώσεων.


Β. Οι υποκείμενοι, των οποίων η διαχειριστική περίοδος λήγει την 31/12/2008, έχουν τη δυνατότητα,
με την επιφύλαξη των υποκειμένων που κατά τη λήξη αυτή τηρούσαν βιβλία Γ΄ κατηγορίας Κ.Β.Σ. και για τους
οποίους η ηλεκτρονική υποβολή είναι υποχρεωτική, να υποβάλλουν τις αρχικές, εμπρόθεσμες, πιστωτικές ή
μηδενικές εκκαθαριστικές δηλώσεις Φ.Π.Α. έτους 2008 με τη χρήση ηλεκτρονικής μεθόδου (ΤΑΧΙSnet), εφόσον
για τη διαχειριστική περίοδο αυτή έχουν υποβάλει όλες τις περιοδικές δηλώσεις (εμπρόθεσμες, εκπρόθεσμες
και τροποποιητικές) Φ.Π.Α. (μέσω ΤΑΧΙS ή ΤΑΧΙSnet ) μέχρι πέντε (5) εργάσιμες ημέρες πριν από την υποβολή
της εκκαθαριστικής δήλωσης.
Προσοχή. Οι υποκείμενοι που έχουν υποχρέωση συνυποβολής με την εκκαθαριστική δήλωση Φ.Π.Α. έτους 2008
των ειδικών καταστάσεων των Α.Υ.Ο. ΠΟΛ. 1262/02.08.1993 (ΦΕΚ 675/τ.Β) και ΠΟΛ. 1029/02.02.1995 (ΦΕΚ
105/τ.Β) έχουν τη δυνατότητα να υποβάλλουν την ως άνω εκκαθαριστική δήλωση με τη χρήση ηλεκτρονικής
μεθόδου (ΤΑΧΙSnet) και να αποστείλουν στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. τις ειδικές καταστάσεις με συστημένη επιστολή
μέχρι τις ημερομηνίες που εμφανίζονται στο επόμενο εδάφιο.
Η ηλεκτρονική υποβολή της εκκαθαριστικής δήλωσης Φ.Π.Α. έτους 2008 μπορεί να ξεκινήσει από 9 Φεβρουαρίου
2009, ως εξής:
Ι. μέχρι την 23η Μαρτίου 2009 για υποκείμενους, οι οποίοι κατά τη λήξη της διαχειριστικής περιόδου
(31/12/2008) τηρούσαν βιβλία Α΄ ή Β΄ κατηγορίας του Κ.Β.Σ.,

ΙΙ. μέχρι την 25η Μαΐου 2009 για υποκείμενους, οι οποίοι κατά τη λήξη της διαχειριστικής περιόδου
(31/12/2008) τηρούσαν βιβλία Γ΄ κατηγορίας του Κ.Β.Σ.
Οι ίδιες προθεσμίες ισχύουν και για τις περιπτώσεις που οι δηλώσεις αυτές, υποβάλλονται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ.
λόγω τεχνικής αδυναμίας υποβολής τους μέσω του συστήματος TAXISnet.
Σε περίπτωση γενικής ή τοπικής αργίας ή τοπικά μη εργάσιμης ημέρας, οι παραπάνω προθεσμίες μετακυλίονται
κατά μία ημέρα. Στην περίπτωση γενικής αργίας, η υποβολή μπορεί να γίνει με τη χρήση ηλεκτρονικής μεθόδου
(μέσω του ειδικού δικτύου TAXISnet) και στις λοιπές περιπτώσεις αποκλειστικά στην αρμόδια Δ.Ο.Υ.
Για περισσότερες πληροφορίες θα πρέπει να ανατρέξετε στην Α.Υ.Ο.Ο. 1115002/7626/1484/Α0014/ΠΟΛ.
1154/14.11.2008.
3. Ποιές υποχρεώσεις υπάρχουν σε περίπτωση οριστικής παύσης εργασιών/διακοπής εργασιών;
Στην παύση εργασιών, οι παρακάτω υποχρεώσεις πρέπει να πληρωθούν:
- υποβολή της περιοδικής δήλωσης μέχρι την 20η του επόμενου μήνα που ακολουθεί τη φορολογική
περίοδο (μήνα ή τρίμηνο), στην οποία ανήκει το τελευταίο χρονικό διάστημα λειτουργίας του
60

-
-

υποκειμένου, όχι όμως αργότερα από την προθεσμία υποβολής της εκκαθαριστικής δήλωσης.
Εξαιρετικά, προκειμένου για οριστική παύση εργασιών λόγω είτε λήξης νομικού προσώπου και
ενώσεων προσώπων είτε θανάτου του υποκειμένου, η περιοδική δήλωση υποβάλλεται εμπρόθεσμα
μέχρι την 20η του επόμενου μήνα που ακολουθεί τη φορολογική περίοδο (μήνα ή τρίμηνο), στην
οποία ανήκει το τελευταίο χρονικό διάστημα λειτουργίας του υποκειμένου ή εντός 20 ημερών, από
την εμπρόθεσμη υποβολή της δήλωσης οριστικής παύσης εργασιών σύμφωνα με τις διατάξεις της
περίπτωσης γ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 36 του Κώδικα Φ.Π.Α.
υποβολή της εκκαθαριστικής δήλωσης στις προθεσμίες που αναφέρονται στην περίπτωση 2.Α.
έκδοση του ειδικού στοιχείου αυτοπαράδοσης για τα αποθέματα της επιχείρησης, πάγια (εφόσον
έχει παρέλθει η πενταετής περίοδος διακανονισμού του φόρου που τα επιβάρυνε κατά την αγορά
τους) και εμπορεύσιμα, που υπάρχουν κατά την στιγμή της παύσης στην κατοχή της επιχείρησης.

4. Πώς υποβάλλονται οι περιοδικές δηλώσεις και οι Ανακεφαλαιωτικοί Πίνακες Ενδοκοινοτικών
Αποκτήσεων και Παραδόσεων, μέσω του ειδικού δικτύου TAXISnet.

Οι υποκείμενοι στο φόρο, που υπάγονται σε Δ.Ο.Υ. ενταγμένη στο σύστημα TAXIS, για να υποβάλλουν
ηλεκτρονικά τις δηλωτικές τους υποχρεώσεις του Φ.Π.Α. πρέπει να υποβάλλουν αίτηση εγγραφής στο ειδικό
δίκτυο TAXISnet και να πιστοποιηθούν από τη Γενική Γραμματεία Πληροφορικών Συστημάτων (Γ.Γ.Π.Σ.) για
να λάβουν Όνομα Χρήστη (User Name) και Κωδικό Χρήστη (Password).
Το έντυπο της δήλωσης εγγραφής συμπληρώνεται στην οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή, από τον
υποκείμενο στο φόρο ή από τον αρμόδιο υπάλληλο του Κ.Ε.Π. κατά περίπτωση, και αποστέλλεται ηλεκτρονικά
στη Γ.Γ.Π.Σ.
Οι όροι και οι προϋποθέσεις υποβολής των υπ’ όψη δηλώσεων καθορίζονται με τις Α.Υ.Ο. 1023240/1107/163/
Α0014/ΠΟΛ.1055/02.03.2001 (ΦΕΚ 215/Β΄/05.03.2001), όπως τροποποιήθηκε με την Α.Υ.Ο. 1101260/ 6084/
787/0014/ ΠΟΛ. 1257/14.11.2001, Α.Υ.Ο.Ο. 1064796/ 4576/ 2064/ Δ0014/ ΠΟΛ.1091/10.07.2003 (ΦΕΚ 1027/
Β΄/24.07.2003΄), όπως τροποποιήθηκε με την Α.Υ.Ο.Ο.1067434/6235/ 768/Δ0014/ΠΟΛ.1098/ 20.07.2006 (ΦΕΚ
1124/Β΄/18.8.2006), και την Κ.Υ.Α. 1045138/ 2497/ 604/ Δ0014/ 27.04.2005 (ΦΕΚ 615/Β΄/10.05.2005).
5. Πότε πρέπει να υποβληθεί η τελευταία περιοδική και εκκαθαριστική δήλωση Φ.Π.Α. σε περίπτωση
μετασχηματισμού των επιχειρήσεων;

Στον μετασχηματισμό βάσει του ν. 2166/93 (ΦΕΚ 137/Α΄), οι μετατρεπόμενες, συγχωνευόμενες ή
απορροφώμενες επιχειρήσεις υποβάλλουν εκκαθαριστική δήλωση για τις πράξεις που πραγματοποίησαν
μέχρι τον χρόνο σύνταξης του ισολογισμού μετασχηματισμού στην αρμόδια για τη φορολογία τους Δ.Ο.Υ.
Για το χρόνο υποβολής της εκκαθαριστικής δήλωσης ισχύει ότι απαντήθηκε στην ερώτηση 2.Α. Ως ημερομηνία
αφετηρίας για τη προθεσμία εμπρόθεσμης υποβολής της εκκαθαριστικής δήλωσης θεωρείται η ημερομηνία
ολοκλήρωσης του μετασχηματισμού. Για περισσότερες πληροφορίες θα πρέπει να ανατρέξετε στην Ε.Δ.Υ.Ο.
1055240/439/0015/ΠΟΛ. 1131/09.05.1995.
Αν υπάρχουν ενδοκοινοτικές συναλλαγές και ο ισολογισμός μετασχηματισμού είναι σε διαφορετική
ημερομηνία από το τέλος του τριμήνου, θα υποβληθεί ένας ανακεφαλαιωτικός πίνακας από την αρχή
του τριμήνου μέχρι την ημερομηνία ισολογισμού και ένας δεύτερος ανακεφαλαιωτικός πίνακας από την
ημερομηνία ισολογισμού μέχρι το τέλος του τριμήνου.
6. Ποιό είναι το πρόστιμο που επιβάλλεται σε περιπτώσεις εκπρόθεσμης υποβολής αρχικών
περιοδικών δηλώσεων ΦΠΑ με μηδενικό ή πιστωτικό υπόλοιπο;

Το πρόστιμο είναι από 117 μέχρι 1.170 ΕΥΡΩ που συμβιβάζεται στο 1/3.
7. Ποιό είναι το ύψος των προσαυξήσεων για την εκπρόθεσμη υποβολή χρεωστικών δηλώσεων
Φ.Π.Α.;

Για φορολογικές περιόδους από την 1.1.2005 για κάθε μήνα καθυστέρησης 1,5% μέχρι 100%.
8. Πότε υπάρχει υποχρέωση υπογραφής των δηλώσεων Φ.Π.Α. από λογιστή;

Από 1ης Ιανουαρίου 2006, οι δηλώσεις Φ.Π.Α. δεν υπογράφονται υποχρεωτικά από λογιστή
(παράγραφος 2 του άρθρου 5 του ν. 3453/2006, ΦΕΚ 74/Α΄/07.04.2006).
9. Διευκρινίσεις σχετικά με τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και την εγγραφή των υποκειμένων στο
φόρο στο Μητρώο V.I.E.S.

Κάθε υποκείμενος στο φόρο που είναι εγκατεστημένος στο εσωτερικό της χώρας και προτίθεται
να πραγματοποιήσει ενδοκοινοτικές συναλλαγές (παραδόσεις ή αποκτήσεις ή παραδόσεις – αποκτήσεις
αγαθών) για να τύχει απαλλαγής του φόρου προστιθέμενης αξίας (Φ.Π.Α.), από τον προμηθευτή του, αλλά
και να μην επιβαρύνει με Φ.Π.Α. τον πελάτη του, για τα αγαθά τα οποία παραδίδονται και αποστέλλονται ή
μεταφέρονται στο έδαφος άλλου κράτους - μέλους, απαιτείται πριν την έναρξη της συναλλαγής (τιμολόγησης)
να υποβάλλει στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. «δήλωση έναρξης – μεταβολής εργασιών φυσικού προσώπου» (έντυπο
61

Μ2) ή «δήλωση έναρξης – μεταβολής εργασιών μη φυσικού προσώπου» (έντυπο Μ3), κατά περίπτωση, για την
εγγραφή του στο μητρώο V.I.E.S. και να προβαίνει, πριν την έναρξη κάθε συναλλαγής, στην επαλήθευση του
Α.Φ.Μ./Φ.Π.Α. του αλλοδαπού (Κοινοτικού) πελάτη ή προμηθευτή. Ο έλεγχος εγκυρότητας του κοινοτικού
Α.Φ.Μ./Φ.Π.Α. πραγματοποιείται στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις www.gsis.gr, και www.europa.eu.int/vies για
τους Α.Φ.Μ./Φ.Π.Α. των επιχειρήσεων των Κρατών-Μελών Βελγίου (BE), Κύπρου (CY), Δημοκρατίας της Τσεχίας
(CZ), Εσθονίας (EE),Φινλανδίας (FI), Ιρλανδίας ( IE), Λιθουανίας (LT), Λετονίας (LV), Σουηδίας (SE),Σλοβακίας
(SK), Ουγγαρίας (HU) και Σλοβενίας (SI), δεδομένου ότι οι Φορολογικές Αρχές των ανωτέρω Κρατών-Μελών
παρέχουν τα στοιχεία των εταιριών τους (επωνυμία –ταχ. διεύθυνση, κ.λ.π.) μέσω internet.
Ο έλεγχος εγκυρότητας των κοινοτικών Α.Φ.Μ./Φ.Π.Α.σε σχέση με την επωνυμία τους των επιχειρήσεων των
υπολοίπων Κρατών-Μελών πραγματοποιείται είτε τηλεφωνικά στον αριθμό 210-3640076, είτε εγγράφως με την
αποστολή σχετικού εγγράφου μέσω fax στον αριθμό 210-3616216 και 210-3637103.
Τέλος, απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να θεωρηθεί μια συναλλαγή ως ενδοκοινοτική είναι , μεταξύ άλλων,
και η αποδεδειγμένη φυσική διακίνηση των αγαθών από ή προς άλλο Κράτος – Μέλος, κατά περίπτωση.(σχετική
η ΠΟΛ. 1201/1999 ΕΔΥΟ).
10. Πώς γίνεται η κατάταξη σε συντελεστή Φ.Π.Α. ;

Ο συντελεστής του φόρου προστιθέμενης αξίας ορίζεται στο δεκαεννέα τοις εκατό (19%) στη
φορολογητέα αξία όπως η τελευταία προσδιορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 19 και 20 του Κώδικα
Φ.Π.Α. (ν.2859/2000). Κατ’ εξαίρεση, συγκεκριμένες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσίες που περιλαμβάνονται
στο Παράρτημα ΙΙΙ του Κώδικα Φ.Π.Α. υπάγονται στο μειωμένο συντελεστή (9%). Κάθε κατηγορία αγαθών
οριοθετείται από τις δασμολογικές κλάσεις (Δ.Κ.) όπως αυτές αναφέρονται στη Συνδυασμένη Ονοματολογία του
έτους 1996.
Σημειώνεται ότι σε αυτό το Παράρτημα περιλαμβάνονται και αγαθά και υπηρεσίες που υπάγονται στον
υπερμειωμένο συντελεστή (4,5%).
11. Σε ποιές περιπτώσεις (κυρίως χωρικά) ισχύουν οι μειωμένοι συντελεστές Φ.Π.Α. ;

Για τα νησιά των νομών Δωδεκανήσου, Σάμου, Χίου, Λέσβου, Κυκλάδων και για τα νησιά του Αιγαίου
Βορ. Σποράδες, Σκύρο, Θάσο, Σαμοθράκη οι συντελεστές που εφαρμόζονται είναι μειωμένοι κατά 30%, δηλαδή
είναι 3%, 6% και 13%.
Για αγαθά, με εξαίρεση τα καπνοβιομηχανικά προϊόντα και τα μεταφορικά μέσα, ισχύουν οι μειωμένοι συντελεστές
Φ.Π.Α. εφόσον:
α. βρίσκονται στα νησιά αυτά και παραδίδονται από υποκείμενο στο φόρο που είναι εγκαταστημένος στα
νησιά αυτά, ή
β. πωλούνται με προορισμό τα νησιά αυτά από υποκείμενο στο φόρο, εγκαταστημένο σε οποιοδήποτε
μέρος του εσωτερικού της χώρας, προς αγοραστή υποκείμενο ή προς μη υποκείμενο στο φόρο νομικό
πρόσωπο, εγκαταστημένο στα νησιά αυτά, ή
γ. αποστέλλονται ή μεταφέρονται προς υποκείμενο στο φόρο ή προς μη υποκείμενο στο φόρο νομικό
πρόσωπο που είναι εγκαταστημένο στα νησιά αυτά, στα πλαίσια της ενδοκοινοτικής απόκτησης
αγαθών,
ή δ. εισάγονται στα νησιά αυτά.
Όσον αφορά στην παροχή υπηρεσιών, οι μειωμένοι συντελεστές Φ.Π.Α. ισχύουν, εφόσον πληρούνται σωρευτικά
οι εξής δύο προϋποθέσεις:
α. Οι υπηρεσίες παρέχονται από υποκειμένους στο φόρο που έχουν την εγκατάστασή τους στις εν λόγω
νησιωτικές περιοχές. Στην έννοια της εγκατάστασης περιλαμβάνεται η ύπαρξη της έδρας ή του
κεντρικού ή υποκαταστήματος που λειτουργεί μόνιμα και όχι ευκαιριακά, από τα οποία πραγματοποιείται
η παροχή των υπηρεσιών.
β. Η εκτέλεση των υπηρεσιών ολοκληρώνεται υλικά εντός των περιοχών αυτών.
12. Πότε και πώς γίνεται ο διακανονισμός παγίων;

Όταν επιχείρηση αγοράσει αγαθό επένδυσης υποχρεούται να το παρακολουθεί για μια πενταετία, με
αφετηρία το έτος χρησιμοποίησής του.
Αν μέσα στα πέντε χρόνια, από την πρώτη χρησιμοποίηση, επέλθει μεταβολή στο δικαίωμα έκπτωσης ή γίνει
πώληση του αγαθού επένδυσης, τότε πρέπει να γίνει διακανονισμός για το ένα πέμπτο (1/5) του φόρου για κάθε
χρόνο που υπάρχει μεταβολή ή για το φόρο των εναπομεινάντων πέμπτων, αντίστοιχα.
Συνεπώς, κατά τη διάρκεια της πενταετούς περιόδου, αν: (1) μεταβάλλεται το δικαίωμα έκπτωσης, ο διακανονισμός
θα ενεργείται, κατά την υποβολή της προβλεπόμενης από τις διατάξεις του άρθρου 38 του Κώδικα Φ.Π.Α.
εκκαθαριστικής δήλωσης, για το 1/5 του φόρου για κάθε έτος όπου συντελείται η προαναφερθείσα μεταβολή,
ενώ (2) παραδίδεται αγαθό επένδυσης ή παύει οριστικά αυτό να χρησιμοποιείται σε φορολογητέες πράξεις, θα
ενεργείται εφάπαξ διακανονισμός για τα εναπομείναντα πέμπτα του φόρου μέσα στο ίδιο έτος της παράδοσης ή

62

παύσης κατά την υποβολή της εκκαθαριστικής δήλωσης.
13. Πώς γίνεται ο επιμερισμός του φόρου των κοινών δαπανών (Pro - rata), ποιές εκροές
συμπεριλαμβάνονται στον αριθμητή και ποιές στον παρονομαστή του κλάσματος;

Σε περίπτωση που ο υποκείμενος στο φόρο χρησιμοποιεί αγαθά και υπηρεσίες για την πραγματοποίηση
πράξεων, για μερικές από τις οποίες δεν παρέχεται δικαίωμα έκπτωσης (μη υποκείμενες ή απαλλασσόμενες
χωρίς δικαίωμα έκπτωσης), ο εκπιπτόμενος φόρος ορίζεται σε ποσοστό στα εκατό του συνολικού ποσού του
φόρου των κοινών αυτών εισροών. Το εκπιπτόμενο αυτό ποσοστό βρίσκεται με βάση ένα κλάσμα (Pro - rata), το
οποίο:
α. στον αριθμητή περιλαμβάνονται οι φορολογητέες εκροές + οι φορολογητέες εκροές εκτός Ελλάδος +

απαλλασσόμενες εκροές που δημιουργούν δικαίωμα προς έκπτωση, και
β. στον παρονομαστή περιλαμβάνονται: ό,τι έχει περιληφθεί στον αριθμητή + οι απαλλασσόμενες εκροές
που δεν δημιουργούν δικαίωμα προς έκπτωση. Επίσης, στο παρονομαστή συμπεριλαμβάνονται και οι
μη συνδεόμενες με την τιμή των πράξεων επιδοτήσεις, μόνο στη περίπτωση που το κλάσμα έχει ήδη
δημιουργηθεί από άλλη αιτία.
Δεν λαμβάνονται υπόψη ούτε στον αριθμητή ούτε στον παρονομαστή τα ποσά που προέρχονται από:
- παραδόσεις παγίων της επιχείρησης,
- αυτοπαραδόσεις,
- ενδοκοινοτικές αποκτήσεις,
- πράξεις λήπτη,
- επιστροφές φόρων,
- παρεπόμενες πράξεις σε ακίνητα, ή από χρηματοδοτικές ή πράξεις των περιπτώσεων κ, κα, κβ, κγ,
κδ, κε της παραγράφου 1 του άρθρου 22 του Κώδικα Φ.Π.Α., εφόσον πρόκειται για παρεπόμενες της
κύριας δραστηριότητας πράξεις.
14. Ποιές είναι οι υποχρεώσεις ως προς τον Φ.Π.Α. όσων έχουν υπογράψει συμβάσεις εργασίας και
όσων μετέχουν σε επιδοτούμενα ερευνητικά προγράμματα;

Δεν υπόκεινται στο Φ.Π.Α., οι μισθωτοί και τα άλλα φυσικά πρόσωπα τα οποία συνδέονται με τον
εργοδότη τους με σύμβαση εργασίας ή με οποιαδήποτε άλλη νομική σχέση, που δημιουργεί δεσμούς εξάρτησης,
όσον αφορά τους όρους εργασίας ή την αμοιβή και συνεπάγεται την ευθύνη του εργοδότη. Επομένως σε κάθε
περίπτωση πρέπει να εξετάζεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά η ύπαρξη δεσμών εξάρτησης του παρέχοντος
την υπηρεσία με τον εργοδότη του, προκειμένου να κριθεί η υπαγωγή του ή μη σε Φ.Π.Α. Για την ύπαρξη δεσμών
εξάρτησης θα πρέπει να συντρέχουν τουλάχιστον οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
- η υπηρεσία να παρέχεται για ορισμένο ή αόριστο χρόνο,
- να εκτελείται σύμφωνα με τις οδηγίες, τις εντολές και την εποπτεία του εργοδότη,
- την ευθύνη για το αποτέλεσμα της υπηρεσίας να την έχει ο εργοδότης, να υπάρχει διαρκής απασχόληση
και φυσική παρουσία του παρέχοντος στους χώρους εργασίας του εργοδότη,
- η αμοιβή να καταβάλλεται περιοδικά (π.χ. μηνιαία).
Σχετικές είναι οι Α.Υ.Ο. Σ. 800/129/ΠΟΛ. 68/1987 και Σ. 866/139/ΠΟΛ. 74/1987 και οι Ε.Δ.Υ.Ο. Σ. 1166/182/
ΠΟΛ. 116/1987, ΠΟΛ.1176/1991, ΠΟΛ.1279/2000 και ΠΟΛ.1244/2002.
Οπωσδήποτε δημιουργούνται δεσμοί εξάρτησης στην περίπτωση της παροχής υπηρεσιών προς Ανώτατα
Εκπαιδευτικά Ιδρύματα και Ιδρύματα Έρευνας και Τεχνολογίας που ακολουθούν την ειδική διαδικασία της Α.Υ.Ο.
ΠΟΛ. 1128/1997 από πρόσωπα που συμβάλλονται με τα Ιδρύματα αυτά ως ερευνητές για την πραγματοποίηση
επιδοτούμενων από την Κοινότητα ερευνητικών προγραμμάτων (άρθρο 4, παράγρ. 5 της Α.Υ.Ο. ΠΟΛ.
1128/1997)
15. Πότε πληρώνεται Φ.Π.Α. και πότε χαρτόσημο στις περιπτώσεις μεταβίβασης επιχείρησης από επαχθή
αιτία ή κληρονομική διαδοχή;

Στην μεταβίβαση επιχείρησης σαν σύνολο, κλάδο ή μέρος της από επαχθή ή χαριστική αιτία ή σαν εισφορά
σε υφιστάμενο ή συνιστώμενο νομικό πρόσωπο δεν οφείλεται Φ.Π.Α., εφόσον αυτός που τα αποκτά συνεχίζει τις
εργασίες του προκατόχου του αλλά καταβάλλεται χαρτόσημο, όπου προβλέπεται από τις υφιστάμενες διατάξεις
της περί τελών χαρτοσήμου νομοθεσίας.
16. Ποιές πράξεις απαλλάσσονται από τον Φ.Π.Α.;

Απαλλάσσονται από τον Φ.Π.Α. οι πράξεις που απαριθμούνται στο άρθρο 22 του Κώδικα Φ.Π.Α.
(ν.2859/2000), οι οποίες πραγματοποιούνται στο εσωτερικό της χώρας υπό τις οριζόμενες στο άρθρο αυτό

63

προϋποθέσεις και αφορούν στην νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη, στην κοινωνική πρόνοια και ασφάλιση,
στην εκπαίδευση, στον αθλητισμό, υπηρεσίες πολιτιστικής και μορφωτικής φύσης, υπηρεσίες δικηγόρων,
καλλιτεχνών, συγγραφέων, στην παροχή νερού και αποχέτευσης απευθείας από τους Ο.Τ.Α., ασφαλιστικές
εργασίες, πιστώσεις, μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια, καταθέσεις, μισθώσεις ακινήτων κ.α.
Απαλλάσσονται από τον Φ.Π.Α. οι μικρές επιχειρήσεις που, με βάση τα ακαθάριστα έσοδα που πραγματοποίησαν
κατά την προηγούμενη διαχειριστική περίοδο, δεν έχουν υποχρέωση να τηρούν και δεν τηρούν βιβλία του
Κ.Β.Σ.
Για τις ανωτέρω πράξεις ο υποκείμενος στο φόρο δεν έχει δικαίωμα έκπτωσης του φόρου εισροών του.
Επίσης απαλλάσσονται οι πράξεις που πραγματοποιούνται σύμφωνα μ’ όσα καθορίζονται στα άρθρα 23, 24, 25,
26, 27, 28, 29 του Κώδικα Φ.Π.Α..
17. Οι υπηρεσίες εκμάθησης Η/Υ υπάγονται ή όχι σε Φ.Π.Α.;

Η παροχή υπηρεσιών εκπαίδευσης σε θέματα πληροφορικής, απαλλάσσεται από το Φ.Π.Α., ανεξάρτητα
από το πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται, εφόσον στοχεύει στη μετάδοση γνώσεων γενικά σε θέματα Η/Υ.
Αντίθετα, η παροχή υπηρεσιών εκπαίδευσης σχετικά με το χειρισμό και τη λειτουργία Η/Υ, που συνδέεται με την
πώλησή τους, χωρίς να παρέχεται γενικότερη εκπαίδευση, δεν απαλλάσσεται από το Φ.Π.Α..
Διευκρινίσεις σχετικά με την εφαρμογή διατάξεων Φ.Π.Α. στις υπηρεσίες εκμάθησης Η/Υ έχουν δοθεί με την
Ε.Δ.Υ.Ο. ΠΟΛ. 1165/30.07.1999 και την ΠΟΛ. 1041/06.05.2004.
18. Συμμετοχή ιατρού σε κλινική μελέτη

Η αμοιβή που εισπράττει ιατρός για τη συμμετοχή του σε κλινική μελέτη που διεξάγεται για λογαριασμό
φαρμακευτικής εταιρίας σχετικά με την επίδραση φαρμάκου δεν απαλλάσσεται του Φ.Π.Α., αλλά υπάγεται στο
φόρο, όπως και κάθε άλλη δραστηριότητα ιατρού που δε συνιστά ιατρική εξέταση, διάγνωση και περίθαλψη
ασθενούς.
19. Απαλλαγή οδικής βοήθειας

Οι υπηρεσίες οδικής βοήθειας έναντι συνδρομής που παρέχονται από ασφαλιστικές επιχειρήσεις, καθώς
και από φυσικά ή νομικά πρόσωπα παροχής οδικής βοήθειας απαλλάσσονται από το Φ.Π.Α. (άρθρο 22.1.ιθ΄
Κώδικα Φ.Π.Α.).
20. Ποιές επιχειρήσεις υπάγονται στις διατάξεις της Κ.Υ.Α. Π. 2869/1987, σύμφωνα με την οποία μπορούν
να εισάγουν ή να αγοράσουν καινούργιο μηχανολογικό εξοπλισμό χωρίς να καταβάλλουν Φ.Π.Α.;
Η Π. 2869/1987 ισχύει περιοριστικά μόνο για έξι (6) συγκεκριμένες κατηγορίες επιχειρήσεων, ήτοι για
βιομηχανικές, βιοτεχνικές, μεταλλευτικές, λατομικές, ξενοδοχειακές και αγροτικές επιχειρήσεις που έχουν
ενταχθεί (υποχρεωτικά ή προαιρετικά) στο κανονικό καθεστώς Φ.Π.Α. Στην απόφαση αυτή μπορούν να υπαχθούν
ακόμη και αν οι επιχειρήσεις αυτές, εκτός από τις αγροτικές, είναι ενταγμένες στο ειδικό καθεστώς των μικρών
επιχειρήσεων (τεκμαρτού καθεστώτος).
Στην απόφαση αυτή δεν υπάγονται οι εμπορικές επιχειρήσεις ούτε και οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών.
21. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για τη χορήγηση βεβαίωσης αγοράς ή εισαγωγής επενδυτικών
αγαθών, σύμφωνα με την Π. 2869/87 Κ.Υ.Α. ;

Αίτηση, αναλυτικός πίνακας εις διπλούν στον οποίο αναγράφονται τα αγαθά (ποσότητα και αξία), υπεύθυνη
δήλωση του ν.1599/86, βεβαίωση της αρμόδιας αρχής για τυχόν υπαγωγή σε αναπτυξιακό νόμο. Προκειμένου,
για θερμοκήπια ή υλικά που ενσωματώνονται σε αυτά, βεβαίωση από το Υπουργείο Γεωργίας.
Διευκρινίσεις για την Κ.Υ.Α. Π. 2869/2389/ΠΟΛ. 137/04.05.1987 έχουν δοθεί με τις Ε.Δ.Υ.Ο. ΠΟΛ. 246/1987,
ΠΟΛ. 47/1988, ΠΟΛ. 250/1988, ΠΟΛ.1005/1992, ΠΟΛ.1333/1993, ΠΟΛ. 1051/1999 και ΠΟΛ. 1080/2005.
22. Διευκρινίσεις για την χρησιμοποίηση του δελτίου προμήθειας υλικών και αντικειμένων των
επαγγελματικών σκαφών παράκτιας αλιείας.

Προκειμένου για επαγγελματικά σκάφη παράκτιας αλιείας που απαλλάσσονται από το Φ.Π.Α., δίνεται
η δυνατότητα τήρησης θεωρημένου ειδικού διπλότυπου «Δελτίου Προμήθειας Υλικών και Αντικειμένων χωρίς
Φ.Π.Α.» το οποίο αποτελεί δικαιολογητικό για την χωρίς φόρο αγορά υλικών ή αντικειμένων που προορίζονται να
64

ενσωματωθούν ή να χρησιμοποιηθούν στα σκάφη αυτά, με εξαίρεση τα τροφοεφόδια.

Η δυνατότητα αυτή παρέχεται ανεξάρτητα από την χωρητικότητα, το μήκος, και την ιπποδύναμη της
μηχανής του σκάφους, αρκεί να εντάσσονται στο κανονικό καθεστώς είτε στο ειδικό καθεστώς κατ’ αποκοπή
καταβολής του φόρου υποχρεωτικά ή προαιρετικά.
Διευκρινίσεις σχετικά με τη διαδικασία και τις προϋποθέσεις χρησιμοποίησης του εν λόγω δελτίου δίδονται με την
υπ’ αρ. 1076545/7088/957/Α0014/ΠΟΛ. 1094/09.07.2007 Δ.Υ.Ο.
23. Σε ποιές περιπτώσεις πρέπει να επιβληθεί ΦΠΑ κατά την ολική ναύλωση επαγγελματικού τουριστικού
πλοίου αναψυχής;

Η ναύλωση ολόκληρου επαγγελματικού τουριστικού σκάφους του ν. 2743/1999 (πρώην ν.438/1976) που
γίνεται από πλοιοκτήτρια εταιρεία προς άλλον υποκείμενο στο φόρο που ασχολείται:
α. με την μεταφορά προσώπων, απαλλάσσεται από το ΦΠΑ,
β. με την πραγματοποίηση περιηγητικών ταξιδιών, υπάγεται σε ΦΠΑ 9%.
Όμως, για τα τουριστικά πλοία της περίπτωσης αυτής, προβλέπεται μείωση της φορολογητέας βάσης ποσοστό
έκπτωσης:
- 60%, όταν εκτελούν διεθνείς πλόες,
- 50%, όταν εκτελούν πλόες Τοπικούς μέχρι Μεγάλης Ακτοπλοΐας,
- 40%, όταν εκτελούν πλόες Τοπικούς μέχρι Μικρής Ακτοπλοΐας.
Εφόσον η ναύλωση του ως άνω σκάφους γίνεται προς ιδιώτες με βάση ναυλοσύμφωνο, θεωρείται ως παροχή
υπηρεσιών μεταφοράς προσώπων εκ μέρους της πλοιοκτήτριας και υπάγεται σε ΦΠΑ 9%.
Αναλυτικές διευκρινίσεις έχουν δοθεί με την Ε.Δ.Υ.Ο. ΠΟΛ. 1156/09.05.1997.
24. Ποιά η διαδικασία θεώρησης ειδικού διπλοτύπου δελτίου απαλλαγής από το Φ.Π.Α. για εξαγωγικές
επιχειρήσεις (Α.Υ.Ο. ΠΟΛ. 1262/1993);

Η διαδικασία απαλλαγής ορίζεται στο άρθρο 4 της υπ’ αρ. 1103551/8478/Α0014/ΠΟΛ.1262/02.08.1993
όπως αυτή έχει συμπληρωθεί με τις Α.Υ.Ο. ΠΟΛ.1075/1995, ΠΟΛ.1155/1995, ΠΟΛ.1198/1995, ΠΟΛ. 1206/2002
και την ΠΟΛ. 1061/2008.
25. Οφείλεται Φ.Π.Α. κατά την πώληση αυτοκινήτων και πώς αποδίδεται;

Κάθε πώληση αυτοκινήτου, εφόσον πραγματοποιείται μέσα στην Ελληνική επικράτεια, από υποκείμενο
στο φόρο στα πλαίσια της επαγγελματικής του δραστηριότητας, με αντάλλαγμα, υπόκειται στο Φ.Π.Α. και
αποδίδεται με την περιοδική δήλωση της φορολογικής περιόδου.
Η πώληση Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου απαλλάσσεται από Φ.Π.Α. στην περίπτωση που κατά την αγορά του δεν ασκήθηκε
δικαίωμα έκπτωσης.
Η πώληση τέλος μεταχειρισμένων αυτοκινήτων από υποκείμενους στο φόρο που εντάσσονται στο ειδικό
καθεστώς μεταχειρισμένων αγαθών (άρθρο 45) φορολογείται μόνο για το μικτό κέδρος που επιτυγχάνει ο
μεταπωλητής, εφόσον τα αυτοκίνητα αυτά τα έχει προμηθευτεί από τα πρόσωπα που ορίζονται στην παράγραφο
2 του άνω άρθρου. Σημειώνεται ότι σε αυτήν την περίπτωση δεν περιλαμβάνεται στη φορολογητέα αξία το τέλος
ταξινόμησης (βλ. σχετ. Ε.Δ.Υ.Ο. 1005723/178/22/0014Β/ΠΟΛ. 1023/20.01.2000)
26. Πώς αποδίδεται ο Φ.Π.Α., όταν γίνεται ενδοκοινοτική απόκτηση για την οποία πρέπει να αποδοθεί
φόρος από πρόσωπα που στερούνται του δικαιώματος έκπτωσης του φόρου;

Τα μη υποκείμενα στο φόρο νομικά πρόσωπα, τα πρόσωπα που ενεργούν αποκλειστικά πράξεις για τις
οποίες δεν παρέχεται δικαίωμα έκπτωσης του φόρου των εισροών τους και οι αγρότες του ειδικού καθεστώτος
καθίστανται υπόχρεοι στο φόρο λόγω πραγματοποίησης ενδοκοινοτικής απόκτησης και αποδίδουν το Φ.Π.Α. με
έκτακτη περιοδική δήλωση, μέχρι τις δεκαπέντε (15) του επόμενου μήνα (άρθρα 16 & 18 του κώδικα Φ.Π.Α.).
Σημειώνεται ότι τα ανωτέρω πρόσωπα δεν έχουν υποχρέωση υποβολής εκκαθαριστικής δήλωσης. Αντίθετα, λόγω
της πραγματοποίησης της ενδοκοινοτικής απόκτησης, υποχρεούνται στην υποβολή της δήλωσης INTRASTAT
εφόσον έχουν υπερβεί το κατώφλι εξομοίωσης και του ανακεφαλαιωτικού πίνακα ενδοκοινοτικών αποκτήσεων
ή παραδόσεων, κατά περίπτωση, με τις προϋποθέσεις και μέσα στις προθεσμίες που ορίζονται από τις οικείες
αποφάσεις.
27. Ποιά είναι τα ειδικά καθεστώτα Φ.Π.Α. και πώς γίνεται η ένταξη σε αυτά;

Τα ειδικά καθεστώτα Φ.Π.Α είναι τα εξής:

65

-

άρθρο 35.α: Παροχή ηλεκτρονικών υπηρεσιών από υποκείμενους εγκατεστημένους σε Τρίτη χώρα,
προς μη υποκείμενους στο φόρο εγκατεστημένους εντός της Κοινότητας.
-
άρθρο 39: Μικρές επιχειρήσεις
-
άρθρο 39.α: Ανακυκλώσιμα απορρίμματα
-
άρθρο 40: Κατ’ αποκοπή καταβολή του φόρου (με βάση το άρθρο αυτό έχουν ορισθεί ετήσια κατ’
αποκοπή ποσά Φ.Π.Α. για τους εκμεταλλευτές ΤΑΞΙ και τους εκμεταλλευτές σκαφών
παράκτιας αλιείας μέχρι 12 μέτρα - βλ. σχετ. ερωτ. 26 και 27 κατωτέρω)
-
άρθρο 41 - 42: Αγρότες
-
άρθρο 43: Πρακτορεία ταξιδιών
-
άρθρο 44: Βιομηχανοποιημένα καπνά
-
άρθρο 45: Μεταπωλητές μεταχειρισμένων αγαθών και αντικειμένων καλλιτεχνικής αξίας
-
άρθρο 46: Πωλήσεις σε δημοπρασία
-
άρθρο 47: Επενδυτικός χρυσός
Με τα ίδια άρθρα ορίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις ένταξης στα ειδικά αυτά καθεστώτα, καθώς και οι ειδικές
διαδικασίες που πρέπει να εφαρμόζουν οι υποκείμενοι στο φόρο που εντάσσονται στα καθεστώτα αυτά.
28. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για την επιστροφή Φ.Π.Α. στους αγρότες του ειδικού
καθεστώτος;

Τα δικαιολογητικά που απαιτούνται αναγράφονται αναλυτικά στον Πίνακα Δ (σελ. 2. της Αίτησης –
Δήλωσης και Αναλυτικής Κατάστασης δικαιολογητικών για την επιστροφή του Φ.Π.Α. στους αγρότες του ειδικού
καθεστώτος με την οποία και συνυποβάλλονται. Πρόκειται κυρίως για τα νόμιμα φορολογικά στοιχεία από τα
οποία πιστοποιούνται οι παραδόσεις αγαθών ή παροχές που πραγματοποίησαν κατά το προηγούμενο έτος και
για τις οποίες δικαιούνται επιστροφής.
29. Ποιές είναι οι υποχρεώσεις ως προς το Φ.Π.Α. των εκμεταλλευτών ΤΑΞΙ;

Οι εκμεταλλευτές ΤΑΞΙ εντάσσονται στο ειδικό καθεστώς απόδοσης Φ.Π.Α. με κατ’ αποκοπή ποσά που
ορίζονται κάθε φορά με σχετική Α.Υ.Ο. Το καθεστώς αυτό είναι προαιρετικό για τους εκμεταλλευτές, οι οποίοι
μπορούν να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους σύμφωνα με το κανονικό καθεστώς.
Τα ποσά του φόρου που οφείλονται για κάθε ΤΑΞΙ ετησίως ορίζονται, ανάλογα με το πληθυσμό της Κοινότητας
ή του Δήμου που έχει την έδρα του το ΤΑΞΙ. Ο φόρος καταβάλλεται σε δύο ισόποσες δόσεις (μέχρι 15.6 και
15.12 του κάθε έτους) με την υποβολή έκτακτης δήλωσης. Στην περίπτωση που οι εκμεταλλευτές ΤΑΞΙ εκτός
των ευκαιριακών μισθώσεων, συμβάλλονται με επιτηδευματίες και το Δημόσιο και αναλαμβάνουν την μεταφορά
προσώπων βάσει ειδικής συμφωνίας ή αποκτούν έσοδα από την παροχή υπηρεσιών διαφήμισης επί των ΤΑΞΙ,
εκδίδουν θεωρημένο τιμολόγιο παροχής υπηρεσιών, υπολογίζουν τον αναλογούντα Φ.Π.Α. με συντελεστή 9%
για τη μεταφορά προσώπων και 19% για τις υπηρεσίες διαφήμισης και αποδίδουν τον οφειλόμενο φόρο με
έκτακτη δήλωση.
30. Ποιές είναι οι υποχρεώσεις ΦΠΑ των εκμεταλλευτών σκαφών παράκτιας αλιείας;

Οι εκμεταλλευτές σκαφών παράκτιας αλιείας μέχρι 12 μέτρα, καθώς και σκαφών σπογγαλιείας εντάσσονται
στο ειδικό καθεστώς απόδοσης Φ.Π.Α. με κατ’ αποκοπή ποσά που ορίζονται με την Α.Υ.Ο. 1145339/6602/140/
Ε0014/ΠΟΛ.1320/30.12.1998. Το καθεστώς αυτό είναι προαιρετικό για τους εκμεταλλευτές, οι οποίοι μπορούν να
εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους σύμφωνα με το κανονικό καθεστώς.
Τα ποσά του φόρου που οφείλονται για κάθε σκάφος ετησίως προσδιορίζονται ανάλογα με το μήκος των σκαφών
και έχουν ως εξής:
Μήκος σκαφών (μ)

Ετήσιο ποσό Φ.Π.Α. σε ευρώ

μέχρι = 5
μεγαλύτερα των 5 μέχρι = 6
μεγαλύτερα των 6 μέχρι = 7
μεγαλύτερα των 7 μέχρι = 8
μεγαλύτερα των 8 μέχρι = 9
μεγαλύτερα των 9 μέχρι = 10
μεγαλύτερα των 10 μέχρι = 11
μεγαλύτερα των 11 μέχρι = 12
Σπογγαλιεία

98
126
204
281
352
394
450
471
198

66

Ο φόρος καταβάλλεται σε δύο ισόποσες δόσεις (μέχρι 20.06 και 20.12 κάθε έτους) με την υποβολή
έκτακτης δήλωσης.
Οι ανωτέρω εκμεταλλευτές έχουν δικαίωμα απαλλαγής των πλοίων που προβλέπεται από το άρθρο 27 του
Κώδικα ΦΠΑ.
Οι επιχειρήσεις που εκμεταλλεύονται μόνο ένα σκάφος κάτω των 6 μέτρων απαλλάσσονται από το φόρο, ως
μικρές επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις αυτές δεν έχουν δικαίωμα απαλλαγής των πλοίων που προβλέπεται από
το άρθρο 27 του Κώδικα ΦΠΑ, εκτός και επιλέξουν την ένταξή τους στο ειδικό αυτό καθεστώς ή στο κανονικό
καθεστώς ΦΠΑ.
31. Ζητούνται διευκρινίσεις για τη φορολογική μεταχείριση των εισαγομένων από την Ε.Ε. μεταχειρισμένων
μεταφορικών μέσων.

Διευκρινίσεις έχουν δοθεί με την Ε.Δ.Υ.Ο. ΠΟΛ. 1050/11.02.2000, Ε.Δ.Υ.Ο. Δ. 367/229/24.03.1995,
Ε.Δ.Υ.Ο. ΠΟΛ. 1104/10.04.1995, την Ε.Δ.Υ.Ο. ΠΟΛ. 1116/19.10.2007 και την Ε.Δ.Υ.Ο. ΠΟΛ 1026/1-2-2008 (βλ. και
ερώτημα 25).
32. «Πώληση λογισμικού προγράμματος»: παροχή υπηρεσίας ή παράδοση αγαθού;

Στις περιπτώσεις πώλησης τυποποιημένου λογισμικού πρόκειται για παράδοση αγαθού.
Στις περιπτώσεις όμως που πωλείται λογισμικό που έχει προσαρμοστεί στις ανάγκες συγκεκριμένου πελάτη
πρόκειται για παροχή υπηρεσίας και μάλιστα από τις εντασσόμενες στις πράξεις του άρθρου 14§3 του Κώδικα Φ.Π.Α.
33. Εφαρμογή του Φ.Π.Α. στα νέα ακίνητα:
α) Περιπτώσεις παράδοσης ακινήτων που επιβάλλεται Φ.Π.Α. (βλ. και πίνακα σελ. 69)
Φ.Π.Α. επιβάλλεται στην παράδοση αποπερατωμένων ή ημιτελών κτιρίων ή τμημάτων τους και του οικοπέδου
που μεταβιβάζεται με αυτά ως ενιαία ιδιοκτησία ή ιδανικών μεριδίων οικοπέδου επί των οποίων εφαρμόζεται
το αμάχητο τεκμήριο του αποπερατωμένου εφόσον πραγματοποιείται από επαχθή αιτία πριν από την πρώτη
εγκατάσταση σε αυτά. Για την εφαρμογή Φ.Π.Α. θεωρούνται:
• Ως κτίρια, τα κτίσματα γενικά και οι κάθε είδους κατασκευές που συνδέονται με τα κτίσματα ή με το
έδαφος κατά τρόπο σταθερό και μόνιμο.
• Ως πρώτη εγκατάσταση, η πρώτη χρησιμοποίηση με οποιονδήποτε τρόπο των κτιρίων ύστερα από
την ανέγερσή τους, όπως είναι η ιδιοκατοίκηση, η ιδιόχρηση, η μίσθωση ή άλλη χρήση. Θεωρείται επίσης ότι
πραγματοποιείται η πρώτη εγκατάσταση κατά το χρόνο που συμπληρώνεται πενταετία από την ημερομηνία
έκδοσης της οικοδομικής αδείας. Επίσης Φ.Π.Α. επιβάλλεται στη μεταβίβαση της ψιλής κυριότητας, στη σύσταση
ή στην παραίτηση από το δικαίωμα προσωπικής ή πραγματικής δουλείας, στην παραχώρηση του δικαιώματος
αποκλειστικής χρήσης επί κοινόκτητων κύριων, βοηθητικών ή ειδικών χώρων κτισμάτων ή επί κοινόκτητου
τμήματος οικοπέδου καθώς και στη μεταβίβαση του δικαιώματος άσκησης της επικαρπίας των ακινήτων της
παραγράφου 1 του άρθρου 6 του Κώδικα Φ.Π.Α.
β) Χρόνος έναρξης εφαρμογής
Φ.Π.Α. επιβάλλεται στην παράδοση ακινήτων των οποίων:
• Η άδεια κατασκευής εκδίδεται από 01/01/2006 και μετά
• Η άδεια κατασκευής αναθεωρείται από 01/01/2006 και μετά με την προϋπόθεση ότι μέχρι την ημερομηνία
αναθεώρησης δεν έχουν αρχίσει οι εργασίες κατασκευής.
Εξαίρεση μπορεί να χορηγηθεί, εφόσον αυτό είναι επιθυμητό, στις περιπτώσεις που έχει υποβληθεί μέχρι
25/11/2005 πλήρης φάκελος στην πολεοδομία και στις περιπτώσεις αντιπαροχής εφόσον μέχρι την ημερομηνία
αυτή έχει υπογραφεί και το προσύμφωνο μεταβίβασης χιλιοστών οικοπέδου και εργολαβικό κατασκευής.
γ) Πρώτη κατοικία
Απαλλάσσεται από το Φ.Π.Α. η παράδοση ακινήτων σε δικαιούχους απαλλαγής από το Φ.Μ.Α. κατά την απόκτηση
πρώτης κατοικίας καθώς και η παραχώρηση του δικαιώματος αποκλειστικής χρήσης.
Επισημαίνεται ότι για τον οικοπεδούχο στην περίπτωση αντιπαροχής δεν υφίσταται ποτέ απαλλαγή από τον
Φ.Π.Α. για την απόκτηση πρώτης κατοικίας αφού δεν πληρούται η βασική προϋπόθεση της αγοράς που θέτουν

67

οι διατάξεις Φ.Μ.Α.
δ) Παράδοση γηπέδων
Απαλλάσσεται από το Φ.Π.Α. η παράδοση οικοπέδων, αγροτεμαχίων κ.λ.π., καθώς και η παράδοση ιδανικών
μεριδίων αυτών.
ε) Αντιπαροχή
Δεν επιβάλλεται Φ.Π.Α. στην μεταβίβαση των χιλιοστών του οικοπέδου από τον οικοπεδούχο προς τον
κατασκευαστή αλλά Φ.Μ.Α., ενώ επιβάλλεται Φ.Π.Α. για τις παραδόσεις κτισμάτων που δίδονται ως αντιπαροχή
από τον κατασκευαστή στον οικοπεδούχο. Ως αξία, επί της οποίας υπολογίζεται Φ.Π.Α., λαμβάνεται η αξία των
κτισμάτων που παραδίδονται στον οικοπεδούχο, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η αξία του ιδανικού μεριδίου του
οικοπέδου.
στ) Μεταβίβαση ιδιοκτησιών που παραμένουν στην κυριότητα του οικοπεδούχου πριν από την αποπεράτωση
της οικοδομής
Ο οικοπεδούχος μπορεί σε οποιοδήποτε στάδιο κατασκευής της οικοδομής, ακόμη και πριν εκδοθεί με το στοιχείο
παράδοσης κτισμάτων, να μεταβιβάσει τις ιδιοκτησίες που παραμένουν στην κυριότητά του. Η μεταβίβαση αυτή
υπάγεται σε Φ.Μ.Α. εάν ο οικοπεδούχος είναι ιδιώτης και σε Φ.Π.Α. εάν είναι κατασκευαστική επιχείρηση.
Σημειώνεται ότι σε αυτήν την περίπτωση το στοιχείο παράδοσης κτισμάτων θα εκδοθεί στον οικοπεδούχο που
έχει συμβληθεί με τον κατασκευαστή και σε αυτόν επιρρίπτεται ο αναλογών Φ.Π.Α.
ζ) Διαφορά ανάμεσα στην φορολογηθείσα αξία κάθε ιδιοκτησίας κατά τη μεταβίβαση και του απολογιστικού
κόστους
Κατά την μεταβίβαση ιδιοκτησίας πριν από την αποπεράτωση της οικοδομής επιβάλλεται Φ.Π.Α. Με την ολοκλήρωση
της οικοδομής και την υποβολή του ειδικού εντύπου απολογιστικού κόστους είναι πιθανό για κάποιες ή όλες τις
ιδιοκτησίες αυτό να προκύπτει μεγαλύτερο από την φορολογηθείσα κατά την υποβολή της ειδικής δήλωσης αξία.
Η κατασκευαστική επιχείρηση μπορεί να υποβάλλει έκτακτη δήλωση και να αποδώσει τον Φ.Π.Α. που οφείλει
σημειώνοντας την αιτία υποβολής της αλλά δεν θα μεταφέρει το ποσό αυτό προς έκπτωση στην περιοδική της
οικείας φορολογικής περιόδου. Άλλως ο φόρος καταλογίζεται κατά τον έλεγχο λόγω ανακρίβειας.
η) Εκχώρηση εργολαβικού προσυμφώνου κατασκευαστικής επιχείρησης που έχει συμβληθεί με
οικοπεδούχο σε άλλη κατασκευαστική επιχείρηση προς συνέχιση των εργασιών
Η εκχώρηση εκ μέρους του εργολάβου των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν από το προσύμφωνο
μεταβίβασης χιλιοστών οικοπέδου και εργολαβικό κατασκευής συνιστά παροχή υπηρεσίας. Ως φορολογητέα
αξία λαμβάνεται η αντιπαροχή που έλαβε ή πρόκειται να λάβει για την εκχώρηση αυτή ο αρχικός εργολάβος.
Η κατασκευαστική επιχείρηση που υπεισέρχεται στο εργολαβικό προσύμφωνο θα έχει όλες τις φορολογικές
υποχρεώσεις ως προς τον Φ.Π.Α. για την εν λόγω οικοδομή.
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται στις περιπτώσεις που πριν την εκχώρηση έχει συντελεστεί μεταβίβαση
χιλιοστών οικοπέδου από τον οικοπεδούχο στον κατασκευαστή (με συμβόλαιο) ή έχουν μεταβιβαστεί σε
οποιονδήποτε τρίτο ιδιοκτησίες που αφορούν στο εργολαβικό αντάλλαγμα, διότι ενδέχεται να προκύπτουν και
άλλες πράξεις που υπόκεινται σε φορολογία.
34. Επέκταση εφαρμογής χαμηλού συντελεστή Φ.Π.Α.
Από 1.1.2007 υπάγονται στο χαμηλό συντελεστή Φ.Π.Α.:
- οι υπηρεσίες επισκευής ποδηλάτων, υποδημάτων και δερματίνων ειδών,
- οι υπηρεσίες ανακαίνισης και επισκευής παλαιών ιδιωτικών κατοικιών, εκτός των υλικών που υπερβαίνουν το
1/3 της συνολικής αξίας,
- τεχνολογικά βοηθήματα για αναπήρους (ισχύς από 22/12/2006).
35. Τόπος φορολόγησης
α. Υπηρεσίες συναφείς με ακίνητα φορολογούνται στον τόπο που βρίσκεται το ακίνητο
β. Προμήθεια εμπορικού αντιπροσώπου που μεσολαβεί για πωλήσεις στην Ελλάδα αλλοδαπής εταιρίας
φορολογείται στη χώρα του λήπτη, εφόσον πρόκειται για λήπτη υποκείμενο εγκατεστημένο σε άλλο κράτος
μέλος.

68

69

Κατοικία

Κατοικία
Οικόπεδο,
αγροτεμάχιο
κ.λπ.
Αποθήκη,
Γραφείο,
Επαγγελματική
Στέγη, κ.λπ.

9

10

Πώληση

Ευκαιριακός
Κατασκευαστής

-----

Πώληση

Πώληση

Πώληση

Εργολάβος

Ιδιώτης

Πώληση

Εργολάβος

Πώληση

Πώληση

Πώληση

ΦΜΑ

ΦΜΑ

ΦΠΑ

ΦΜΑ

ΦΠΑ

ΦΠΑ

ΦΜΑ

ΦΜΑ

ΦΠΑ
Απαλλαγή από την
πληρωμή φόρου μέχρι
του εκάστοτε ισχύοντος
αφορολογήτου ορίου και
ΦΜΑ για το επιπλέον ποσό

Πώληση
Πώληση σε
δικαιούχο
απαλλαγής
για αγορά
Α΄κατοικίας

Υπόχρεος Αγοραστής

Υπόχρεος Αγοραστής

Υπόχρεος Ευκαιριακός
Κατασκευαστής

Υπόχρεος Αγοραστής

Υπόχρεος Εργολάβος

Υπόχρεος Εργολάβος

Αν ζητηθεί και χορηγηθεί εξαίρεση
από την υπαγωγή σε καθεστώς
ΦΠΑ, σύμφωνα με την παρ. 4
του άρθρου 6 του Ν.3427/2005
(σχετ.ΠΟΛ 1038/2006 και ΠΟΛ
1066/2006), άλλως καταβάλλεται
ΦΠΑ

Υπόχρεος Αγοραστής

Υπόχρεος Αγοραστής

Υπόχρεος Εργολάβος

Ο επιβαλλόμενος φόρος εξαρτάται ανάλογα με την περίπτωση, όπως αναλύεται για την κατοικία (αριθμοί 1–10)

Από 1-1-2006 και μετά

Από 1-1-2006 και μετά

Αναθεώρηση μετά την 1-12006 παλαιάς άδειας χωρίς
έναρξη εργασιών, οπότε
θεωρείται νέα άδεια
Αναθεώρηση μετά την 1-12006 παλαιάς άδειας βάση
της οποίας
έχουν ήδη γίνει εργασίες

Εργολάβος
(εργολαβικό
αντάλλαγμα)

Εργολάβος

Η άδεια εκδίδεται μετά
την 1-1-2006, έχει όμως
κατατεθεί πλήρης φάκελος
στην πολεοδομία και έχει
υπογραφεί προσύμφωνο
και εργολαβικό συμβόλαιο
μέχρι 25-11-2005

Από 1-1-2006 και μετά

Οικοπεδούχος
(ιδιοκτησίες
αντιπαροχής)

Εργολάβος

Εργολάβος

Από 1-1-2006 και μετά

Από 1-1-2006 και μετά

Από 1-1-2006 και μετά

Υπόχρεος Αγοραστής

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Επισημαίνεται ότι ο ΦΠΑ επιβάλλεται μόνο μια φορά κατά την μεταβίβαση νεόδμητων οικοδομών και σύμφωνα με όσα ορίζονται στις σχετικές διατάξεις των
Ν.3427/2005 (ΦΕΚ 312 Α΄) και Ν.3522/2006 (ΦΕΚ 276 Α΄), με τους οποίους τροποποιήθηκε ο Ν.2859/2000 «Κώδικας ΦΠΑ» (ΦΕΚ 248 Α΄7-11-2000). Ο συντελεστής
ΦΠΑ είναι 19% σύμφωνα με το άρθρο 17 του Κώδικα ΦΠΑ. Στα νησιά του Αιγαίου, που ορίζονται στο άρθρο 21 του Κώδικα ΦΠΑ, εφαρμόζεται συντελεστής 13%.

12

11

Κατοικία

Κατοικία

5

8

Κατοικία

4

Κατοικία

Κατοικία

3

7

Κατοικία

2

Κατοικία

Κατοικία

1

6

ΕΙΔΟΣ
ΑΚΙΝΗΤΟΥ

Α.Α

(μετά την επιβολή του ΦΠΑ στις νεόδμητες οικοδομές άρθρο 6 Ν.3427/2005)
ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ
ΙΔΙΟΤΗΤΑ
ΕΙΔΟΣ
ΕΙΔΟΣ ΦΟΡΟΥ
ΑΔΕΙΑΣ ΑΝΕΓΕΡΣΗΣ
ΠΩΛΗΤΗ
ΠΡΑΞΗΣ
ΟΙΚΟΔΟΜΗΣ
Μέχρι 31-12-2005
Εργολάβος
Πώληση
ΦΜΑ

*ΠΙΝΑΚΑΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΕΞ ΕΠΑΧΘΟΥΣ ΑΙΤΙΑΣ

γ. Εκπαιδευτικές, καλλιτεχνικές και παρόμοιες εκδηλώσεις, όπως πραγματοποίηση κινηματογραφικής ή
τηλεοπτικής ταινίας, φορολογούνται στον τόπο που εκτελούνται υλικά, ανεξάρτητα εάν πραγματοποιούνται
από εγκατεστημένο ή μη στον ίδιο τόπο υποκείμενο στο φόρο.
δ. Υπηρεσίες σε ενσώματα αγαθά που πραγματοποιούνται στο εσωτερικό της χώρας φορολογούνται στην
Ελλάδα εκτός από την περίπτωση που παρέχονται σε υποκείμενο στο φόρο εγκατεστημένο σε άλλο κράτος
μέλος και τα αγαθά, μετά την παροχή των υπηρεσιών, εξέρχονται της Ελλάδος.

36. Αντιμετώπιση χορηγιών

Καταβολή ποσών ως χορηγία υπάγεται στο Φ.Π.Α. στην περίπτωση που ο λήπτης των ποσών αυτών
διαφημίζει με οποιονδήποτε τρόπο τον χορηγό.

ΘΕΜΑΤΑ ΚΩΔΙΚΑ ΒΙΒΛΙΩΝ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (Κ.Β.Σ.)

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΒΙΒΛΙΩΝ & ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ
Έντυπα για θεώρηση
ΣΗΜΕΙΩΜΑ Κ.Β.Σ. Β1/ΤΑΧΙS (χρώματος ΛΑΔΙ).

Ποιά τα δικαιολογητικά θεώρησης;


α. Ταυτότητα του επιτηδευματία ή του νόμιμου εκπροσώπου ή οποιοδήποτε άλλο έγγραφο δημόσιας
αρχής το οποίο μπορεί να αναπληρώσει την ελληνική αστυνομική ταυτότητα σύμφωνα με την ισχύουσα ελληνική
νομοθεσία για τις συναλλαγές, για εξακρίβωση στοιχείων.

β. Βεβαίωση του αρμόδιου ασφαλιστικού φορέα περί καταβολής ή διακανονισμού των εισφορών που
οφείλονται σ΄ αυτόν (άρθρο 63 παρ. 1 του ν. 2084/92 - ΦΕΚ 165 Α’), η οποία δύναται να αναζητηθεί αυτεπάγγελτα
σύμφωνα με την 1113683/1097/0006Γ΄/23-11-2007 εγκύκλιο της Δ/νσης Οργάνωσης. Στην περίπτωση μη
υπαγωγής σε υποχρεωτική ασφάλιση υποβάλλεται βεβαίωση απαλλαγής του αρμόδιου ασφαλιστικού φορέα.
Σημειώνεται ότι από 1/1/2007 καταργήθηκαν τα ταμεία ΤΕΒΕ, ΤΑΕ και ΤΣΑ και συστάθηκε ΝΠΔΔ με την επωνυμία
«Οργανισμός Ασφάλισης Ελευθέρων Επαγγελματιών (ΟΑΕΕ).

γ. Βεβαίωση του οικείου επιμελητηρίου περί καταβολής ή διακανονισμού των εισφορών που οφείλονται
σ΄ αυτό, όπου απαιτείται (άρθρο 4 παρ. 1 του ν.2081/92 - ΦΕΚ 154 Α’).

δ. Βεβαίωση του αρμόδιου φορέα ασφάλισης προσωπικού (Ι.Κ.Α. κ.λπ.) όπου απαιτείται (Ν.2084/1992),
η οποία δύναται να αναζητηθεί αυτεπάγγελτα σύμφωνα με την 1113683/1097/0006Γ΄/23-11-2007 εγκύκλιο της
Δ/νσης Οργάνωσης, ή υπεύθυνη δήλωση του Ν.1599/86, όπου δεν απαιτείται η προσκόμιση βεβαίωσης του
Ι.Κ.Α. (ΠΟΛ.1160/2001).

ε. Βεβαίωση του άρθρου 41 παρ. 12 β’ του ν. 2496/97 σχετικά με καταχώρηση στο μητρώο Υπ. Εμπορίου
όταν συνάπτουν συμβάσεις από απόσταση (υποβάλλεται μια φορά κατά την πρώτη θεώρηση μετά την έναρξη).

στ.Βεβαίωση του οικείου φορέα ιχθυοσκαλών ή του Δ/ντή της ιχθυόσκαλας (ΕΤΑΝΑΛ) για καταβολή
των οφειλών προς την ιχθυόσκαλα, προκειμένου για επιχειρήσεις που ασχολούνται με την παραγωγή, αλίευση,
εμπορία και διακίνηση αλιευτικού προϊόντος (ΚΥΑ 269051/ΦΕΚ 961 Β΄/9-9-1998).

ζ. Εξουσιοδότηση σε περίπτωση προσκόμισης από τρίτο πρόσωπο του σημειώματος θεώρησης (είτε
συμπληρώνεται ο πίνακας «η» του εντύπου Β1 ή προσκομίζεται, αν πρόκειται για την πρώτη θεώρηση στοιχείων,
πληρεξούσιο έγγραφο συμβολαιογραφικό).
Κώλυμα θεώρησης
1. Η ύπαρξη φορολογικών χρεών, καθώς και χρεών από οποιοδήποτε τέλος ή εισφορά που βεβαιώνεται (και
εισπράττεται από τις Δ.Ο.Υ.), ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο τελικός δικαιούχος, πάνω από 6.000 ΕΥΡΩ
χωρίς τις νόμιμες προσαυξήσεις (μόνο για τα στοιχεία).
2. Η μη υποβολή δηλώσεων απόδοσης οποιουδήποτε παρακρατούμενου ή επιρριπτόμενου φόρου, τέλους
ή εισφοράς από οποιαδήποτε αιτία, ανεξάρτητα από τον τελικό δικαιούχο αυτών (π.χ. ΕΛΓΑ) καθώς και
δηλώσεων φόρου εισοδήματος (μόνο για τα στοιχεία).
3. Η ύπαρξη μη φορολογικών χρεών βάσει άλλων διατάξεων (ασφαλιστικά κ.λπ.) πάνω από 6.000 ΕΥΡΩ (για
τη θεώρηση βιβλίων και στοιχείων).
4. Η ύπαρξη χρεών σε επιμελητήρια ανεξαρτήτως ύψους ποσού (για τη θεώρηση βιβλίων και στοιχείων).
Ειδικά για την πρώτη θεώρηση στοιχείων απαιτείται:
- Για φυσικό πρόσωπο που προηγούμενα ασκούσε άλλη ατομική δραστηριότητα

Βεβαίωση από την αρμόδια Δ.Ο.Υ. ότι δεν υφίστανται τα υπ’ αριθμ. 1-2 κωλύματα θεώρησης από την
προηγούμενη ατομική δραστηριότητα.
- Για νομικό πρόσωπο (ομόρρυθμες, ετερόρρυθμες και περιορισμένης ευθύνης εταιρείες, κοινοπραξίες,
κοινωνίες και αστικές εταιρείες)

Βεβαίωση από την αρμόδια Δ.Ο.Υ. ότι τα συμμετέχοντα μέλη φυσικά ή νομικά πρόσωπα δεν έχουν τα υπ’
αριθμ. 1-2 κωλύματα θεώρησης από άσκηση της ατομικής τους δραστηριότητας ή αντίστοιχα τα νομικά πρόσωπα
από την άσκηση της δραστηριότητας τους ως μη μέλη νομικού προσώπου.

70

Πωλήσεις αγαθών για λογαριασμό τρίτου - εκδιδόμενα στοιχεία

Τι εκδίδει ο εντολέας;
Δελτίο αποστολής με σκοπό «πώληση για λογαριασμό μου»

Τι εκδίδει ο αντιπρόσωπος;
α. Δικά του φορολογικά στοιχεία για τις πωλήσεις.
β. Εκκαθάριση κατά εντολέα, για τον οποίο, αποτελεί παραστατικό εσόδου και εξόδου.
Η εκκαθάριση για τον εκδότη της αποτελεί παραστατικό εσόδου.
Συγγραφείς, οι οποίοι είναι δημόσιοι ή ιδιωτικοί υπάλληλοι, θεωρούνται επιτηδευματίες;

Από 1/1/2007 δεν θεωρούνται επιτηδευματίες με ρητές διατάξεις (περίπτωση γ΄ του τελευταίου εδαφίου
της παραγράφου 1 του άρθρου 2 του Κ.Β.Σ., όπως τέθηκε με την παράγραφο 2 του άρθρου 27 του ν.3522/2006)
και κατά συνέπεια δεν τηρούν βιβλία και δεν εκδίδουν στοιχεία. Επίσης με τις ίδιες διατάξεις από 1/1/2007 δεν
θεωρείται επιτηδευματίας και ο συγγραφέας συνταξιούχος ανεξάρτητα από το φορέα συνταξιοδότησής του για
την πρώτη μετά από τη συνταξιοδότησή του έκδοση βιβλίου.

Ποιό στοιχείο εκδίδεται για την καταβολή των αμοιβών τους;

Απόδειξη δαπάνης. Στην περίπτωση που οι ίδιοι εκδίδουν τα βιβλία τους και τα πωλούν εκδίδεται τιμολόγιο
αγοράς από τον αγοραστή αυτών επιτηδευματία.
Βιβλίο αποθήκης

Απαλλαγή των Σούπερ-Μάρκετ από την υποχρέωση τήρησης βιβλίου αποθήκης κατά την εξαγωγή

Για τις διαχειριστικές περιόδους που αρχίζουν από 1/1/2005 και μετά ο εκμεταλλευτής καταστήματος
Σούπερ – Μάρκετ που ασχολείται με την κατά κύριο λόγο λιανική πώληση, με το σύστημα της αυτοεξυπηρέτησης,
ειδών διατροφής, κρέατος, απορρυπαντικών, ποτών, ειδών οικιακής χρήσεως και άλλων ειδών απαλλάσσεται
από την τήρηση του βιβλίου αποθήκης κατά την εξαγωγή.

Απαλλαγή του κατασκευαστή δημόσιων ή ιδιωτικών τεχνικών έργων από την τήρηση του βιβλίου
αποθήκης

Για τις διαχειριστικές περιόδους που αρχίζουν από 1/1/2005 και μετά απαλλάσσεται πλήρως από την
τήρηση του βιβλίου αποθήκης ο κατασκευαστής δημόσιων ή ιδιωτικών τεχνικών έργων. Σημειώνεται ότι την ίδια
απαλλαγή έχει και ο επιτηδευματίας που ασχολείται με την ανέγερση και πώληση οικοδομών (υποπερίπτωση ιγ΄
της περίπτωσης Α΄ της παραγράφου 9 του άρθρου 8 του Κ.Β.Σ., όπως τέθηκε με την παράγραφο 12 του άρθρου
28 του ν.3522/2006).

Πρόσθετες κατηγορίες επιτηδευματιών που απαλλάσσονται από την τήρηση βιβλίου αποθήκης.

Για τις διαχειριστικές περιόδους που αρχίζουν από 22/12/2006 και μετά απαλλάσσονται πλήρως από
την

τήρηση βιβλίου αποθήκης και οι παρακάτω κατηγορίες επιτηδευματιών:

• ο εκμεταλλευτής εστιατορίου ή ζαχαροπλαστείου,

• ο πωλητής νωπών ιχθύων, (αφορά και τις ιχθυοκαλλιέργειες)

• ο εκμεταλλευτής μονάδας ανακύκλωσης αγαθών που λειτουργεί μετά από έγκριση του


Υπουργείου Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων ως «Σύστημα Εναλλακτικής
Διαχείρισης

που προβλέπεται από την παράγραφο 19 του άρθρου 2 του Ν.2939/2001,
(υποπεριπτώσεις στ΄, η΄, ιδ΄
και ιε΄ της περίπτωσης Α΄ της παραγράφου 9 του άρθρου 8 του Κ.Β.Σ., όπως τέθηκαν με την
παράγραφο

12 του άρθρου 28 του ν.3522/2006).

• ο πωλητής ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και αερίων γενικά που διατίθενται με συνεχή ροή.
Υποκατάστημα

Απαλλαγή από την τήρηση βιβλίων του υποκαταστήματος που βρίσκεται στον ίδιο νομό και νησί

με την έδρα ή σε απόσταση μικρότερη των 50 χιλιομέτρων από αυτή

Από 1/1/2005 απαλλάσσεται το πιο πάνω υποκατάστημα από την τήρηση βιβλίων υποκαταστήματος
(βιβλίο αγορών, εσόδων – εξόδων, ημερήσιο φύλλο συναλλαγών, ημερολόγιο ταμειακών και συμψηφιστικών
πράξεων) σύμφωνα με τις διατάξεις της περίπτωσης γ΄ της παραγράφου 4 του άρθρου 9 του Κ.Β.Σ., όπως αυτές

71

προστέθηκαν με την παράγραφο 5 του άρθρου 20 του ν.3296/2004 και τα δεδομένα του καταχωρούνται στα
βιβλία της έδρας. Ειδικά οι αγορές και οι πωλήσεις του υποκαταστήματος αυτού παρακολουθούνται διακεκριμένα
στα βιβλία της έδρας και όταν τηρούνται βιβλία Γ΄ κατηγορίας, παρακολουθείται διακεκριμένα και το ταμείο του
υποκαταστήματος.

Η απαλλαγή αυτή είναι προαιρετική και μπορεί να εφαρμοστεί από την αρχή οποιουδήποτε μήνα και όχι
απαραίτητα από την έναρξη της χρήσης.

Πρόσκαιρες εγκαταστάσεις που δεν χαρακτηρίζονται ως υποκαταστήματα

Από 22/12/2006 δεν χαρακτηρίζονται πλέον ως υποκαταστήματα εκτός των προσωρινών εκθεσιακών
χώρων και οι λοιπές πρόσκαιρες εγκαταστάσεις που λειτουργούν για χρονικό διάστημα μέχρι τριάντα
(30) ημερολογιακές ημέρες, σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 9 του Κ.Β.Σ. όπως
αντικαταστάθηκε από την παράγραφο 13 του άρθρου 28 του ν.3522/2006.

Απαλλαγή από την τήρηση πρόσθετων βιβλίων υποκαταστήματος που στεγάζεται σε συνεχόμενο

ή στον ίδιο κτιριακό χώρο με την έδρα ή με άλλο υποκατάστημα

Από 22/12/2006 και μετά το υποκατάστημα που στεγάζεται σε συνεχόμενο ή στον ίδιο κτιριακό χώρο
με την έδρα ή με άλλο υποκατάστημα απαλλάσσεται μετά από γνωστοποίηση στον αρμόδιο προϊστάμενο Δ.Ο.Υ.
από την τήρηση ιδιαίτερου πρόσθετου βιβλίου της παραγράφου 5 του άρθρου 10 του Κ.Β.Σ., με την προϋπόθεση
ότι τα δεδομένα του βιβλίου αυτού καταχωρούνται στο πρόσθετο βιβλίο που τηρείται για την ίδια δραστηριότητα
στην έδρα ή σ΄ άλλο υποκατάστημα του ίδιου ή συνεχόμενου κτιριακού χώρου (δεύτερο εδάφιο της παραγράφου
4 του άρθρου 9 του Κ.Β.Σ., όπως ισχύει μετά την αντικατάσταση της παραγράφου αυτής με την παράγραφο 16
του άρθρου 28 του ν.3522/2006).
Πώληση ποσοστού συνιδιοκτησίας σε αυτοκίνητο Δ.Χ.

Ποιό το παραστατικό πώλησης;

Μπορεί να συνταχθεί συμβολαιογραφική πράξη μεταβίβασης ή να εκδοθεί τιμολόγιο πώλησης – δελτίο
αποστολής.
Ποιά τα εκδιδόμενα στοιχεία για πωλήσεις αγαθών που παραμένουν για φύλαξη;

Κατά την πώληση των αγαθών αυτών εκδίδεται τιμολόγιο – δελτίο αποστολής ή δελτίο αποστολής (και στη
συνέχεια τιμολόγιο), στο οποίο αναγράφεται ως σκοπός η πώληση και παραμονή των αγαθών στις εγκαταστάσεις
του πωλητή για φύλαξη.

Εάν ο πωλητής τηρεί βιβλία Γ’ Κατηγορίας, κάνει εγγραφή για την παρακολούθηση των αγαθών αυτών,
ως «εμπορεύματα τρίτων».

Κατά την αποστολή των αγαθών αυτών εκδίδεται δελτίο αποστολής με τη σημείωση ότι αφορά διακίνηση
εμπορευμάτων από φύλαξη, καθώς και ο αριθμός του αρχικού παραστατικού που εκδόθηκε κατά την πώληση.
Ποιά τα εκδιδόμενα στοιχεία για διακίνηση εμπορευμάτων για δειγματισμό - επίδειξη και πιθανή
πώληση;

Κατά την αποστολή των αγαθών εκδίδεται δελτίο αποστολής, στο οποίο αναγράφεται ως σκοπός
΄΄δειγματισμός-επίδειξη και πιθανή πώληση΄΄.

Στη συνέχεια, εάν ακολουθήσει πώληση των αγαθών, εκδίδεται τιμολόγιο πώλησης – δελτίο αποστολής
και γίνεται συσχέτιση με το πρώτο δελτίο αποστολής.
Ποιά στοιχεία εκδίδουν τα φαρμακεία;

Οι πωλήσεις φαρμάκων προς ασφαλισμένους ασφαλιστικών ταμείων, κατά το μέρος που στη δαπάνη
συμμετέχουν τα Ταμεία αποτελούν επαναλαμβανόμενες χονδρικές πωλήσεις των φαρμακείων προς αυτά.

Για τις πωλήσεις αυτές συντάσσεται κατάσταση ανά ασφαλιστικό ταμείο και εκδίδεται αθεώρητο τιμολόγιο
για τις πωλήσεις του μήνα, μέχρι την 15η ημέρα του επόμενου μήνα, με ημερομηνία έκδοσης την τελευταία ημέρα
του μήνα που αφορά.

Για το ποσό συμμετοχής του ασφαλισμένου στη δαπάνη αγοράς των φαρμάκων εκδίδεται από το
φαρμακείο απόδειξη λιανικής πώλησης (Α.Λ.Π.) προς τον ασφαλισμένο.

72

Παραγωγοί ασφαλειών-ασφαλειομεσίτες
Ποιάς κατηγορίας βιβλία τηρούν;

Από 1.1.2003 παύουν να έχουν ειδική ένταξη στη Β’ κατηγορία βιβλίων και εντάσσονται σε κατηγορία
βιβλίων με βάση τα ακαθάριστα έσοδά τους και όχι κατώτερη της δεύτερης. ΑΕ και ΕΠΕ τηρούν υποχρεωτικά
βιβλία Γ’ κατηγορίας.

Έχουν υποχρέωση να εκδίδουν φορολογικά στοιχεία;

Για τις προμήθειες και τα λοιπά δικαιώματά τους αντί να εκδίδουν Τ.Π.Υ., λαμβάνουν από τις ασφαλιστικές
επιχειρήσεις θεωρημένες εκκαθαρίσεις σε ετήσια βάση.

Έχουν υποχρέωση να υποβάλλουν συγκεντρωτικές καταστάσεις (σ.κ.);

Οι παραπάνω, για τις λαμβανόμενες προμήθειες, υποχρεούνται να υποβάλλουν συγκεντρωτικές
καταστάσεις «πελατών».
Συγκεντρωτικές καταστάσεις

Σε ποιές κατηγορίες διακρίνονται οι Σ.Κ. και ποιός ο χρόνος υποβολής αυτών;

Οι σ.κ. διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: κατάσταση «πελατών» και «προμηθευτών».

Υποβάλλονται δε, από την 30η Σεπτεμβρίου κάθε έτους για τις συναλλαγές του προηγούμενου
ημερολογιακού έτους, μέχρι την 21 Οκτωβρίου, ανάλογα με το καταληκτικό ψηφίο του ΑΦΜ των υποχρέων σε
υποβολή τους.

Ποιοί είναι υπόχρεοι σε υποβολή Σ.Κ.;

Όλοι οι επιτηδευματίες ανεξάρτητα από την κατηγορία των βιβλίων του Κ.Β.Σ. που τηρούν ή αν
απαλλάσσονται από την τήρησή τους (και οι ελεύθεροι επαγγελματίες), καθώς και το Δημόσιο, τα Ν.Π.Δ.Δ. και τα
λοιπά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Ποιές συναλλαγές περιλαμβάνονται στις Σ.Κ.;

Περιλαμβάνονται, σε δύο ξεχωριστές καταστάσεις, όλες οι εκροές και οι εισροές, εφόσον έχουν σχέση
με την άσκηση του επαγγέλματος ή την εκτέλεση του σκοπού.

Αν στο ίδιο πρόσωπο έχουν πωληθεί αγαθά και έχουν παρασχεθεί υπηρεσίες, πόσες καταχωρήσεις
θα γίνουν στη Σ.Κ.;

Σε κάθε περίπτωση στη σ.κ., γίνεται μία καταχώρηση ανά αντισυμβαλλόμενο με το συνολικό πλήθος των
εκδοθέντων Τιμολογίων, Α.Π.Υ. κ.λπ. και τη συνολική αξία αυτών.

Σε ποιά περίπτωση υποβάλλεται η Σ.Κ. «πιστωτικών υπολοίπων»;

Για τις αρνητικές διαφορές, που οφείλονται στην έκδοση πιστωτικών τιμολογίων, τα οποία δεν καλύπτονται
στην ίδια χρήση από αντίστοιχα χρεωστικά, υποβάλλεται ιδιαίτερη κατάσταση, η σ.κ. «πιστωτικών υπολοίπων».

Πώς υποβάλλονται οι Σ.Κ. πελατών και προμηθευτών;

Οι εμπρόθεσμες καταστάσεις υποβάλλονται αποκλειστικά και μόνο μέσω διαδικτύου στο διαδικτυακό
τόπο www.gsis.gr . Για τους υπόχρεους που δεν διαθέτουν Η/Υ ή πρόσβαση στο διαδίκτυο η υποβολή μπορεί να
γίνεται και μέσω των Κέντρων Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ). Εκπρόθεσμες καταστάσεις υποβάλλονται μόνο στη
Δ.Ο.Υ. του υπόχρεου με δισκέτα.

Ποιά είναι η αρμόδια αρχή για την υποβολή Σ.Κ.;

Είτε η Δ.Ο.Υ. της έδρας για το σύνολο των εγκαταστάσεων της επιχείρησης, είτε η Δ.Ο.Υ. κάθε
υποκαταστήματος για τις συναλλαγές αυτού.
Λοιπές καταστάσεις για διασταύρωση συναλλαγών

Από 1.1.2003, εκτός από τις συγκεντρωτικές καταστάσεις πελατών – προμηθευτών, υποβάλλονται στην
αρμόδια Δ.Ο.Υ. από την 30η Σεπτεμβρίου κάθε χρόνου μέχρι την 21 Οκτωβρίου, ανάλογα με το καταληκτικό
ψηφίο του ΑΦΜ των υποχρέων, καταστάσεις για διασταύρωση συναλλαγών από ορισμένους επιτηδευματίες ως
εξής:

α. Από τους υπόχρεους σε τήρηση βιβλίου μεριδολογίου γιατρών για τους γιατρούς που περιέχει το
βιβλίο αυτό.

β. Από τους υπόχρεους σε τήρηση βιβλίου αποθήκευσης για τους επιτηδευματίες αποθέτες που περιέχει
το βιβλίο αυτό.

γ. Από τους υπόχρεους σε έκδοση δελτίων κίνησης τουριστικών λεωφορείων για τους αντισυμβαλλόμενους
επιτηδευματίες.

Επίσης με βάση την Α.Υ.Ο. ΠΟΛ 1100/1995 από τους υπόχρεους σε τήρηση βιβλίου προσωρινής
εναπόθεσης υποβάλλεται ένα αντίτυπο του βιβλίου αυτού ή διπλότυπη κατάσταση των παραληπτών
(εισαγωγέων).

73

Ποιοί θεωρούνται ελεύθεροι επαγγελματίες;

Ως ελεύθεροι επαγγελματίες θεωρούνται οι ασκούντες ελευθέριο επάγγελμα το οποίο κατονομάζεται
στο άρθρο 48 παρ. 1 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (Ν.2238/1994), οι οποίοι αποκτούν εισόδημα της Ζ΄
πηγής.

(Άρθρο 48 παρ. 1: Εισόδημα από υπηρεσίες ελευθερίων επαγγελμάτων είναι οι αμοιβές από την
άσκηση του ελευθέριου επαγγέλματος του ιατρού, οδοντιάτρου, κτηνιάτρου, φυσιοθεραπευτή, βιολόγου,
ψυχολόγου, μαίας, δικηγόρου, δικολάβου, συμβολαιογράφου, άμισθου υποθηκοφύλακα, δικαστικού επιμελητή,
αρχιτέκτονα, μηχανικού, τοπογράφου, χημικού, γεωπόνου, γεωλόγου, δασολόγου, ωκεανογράφου, σχεδιαστή,
δημοσιογράφου, συγγραφέα, διερμηνέα, ξεναγού, μεταφραστή, καθηγητή ή δασκάλου, καλλιτέχνη γλύπτη
ή ζωγράφου ή σκιτσογράφου ή χαράκτη, ηθοποιού, εκτελεστή μουσικών έργων ή μουσουργού, καλλιτεχνών
των κέντρων διασκέδασης, χορευτή, χορογράφου, σκηνοθέτη, σκηνογράφου, ενδυματολόγου, διακοσμητή,
οικονομολόγου, αναλυτή, προγραμματιστή, ερευνητή ή συμβούλου επιχειρήσεων, λογιστή ή φοροτέχνη,
αναλογιστή, κοινωνιολόγου και εμπειρογνώμονα).

Ποιά στοιχεία πρέπει να εκδίδουν;

Όσον αφορά τα στοιχεία τα οποία πρέπει να εκδίδουν οι ως άνω επιτηδευματίες, αυτοί εκδίδουν
Απόδειξη Παροχής Υπηρεσιών (ΑΠΥ) σε κάθε περίπτωση, δηλαδή και στη περίπτωση παροχής υπηρεσιών προς
επιτηδευματίες.

Οι αποδείξεις αυτές (ΑΠΥ) εκδίδονται κατά το χρόνο είσπραξης κάθε επαγγελματικής τους αμοιβής.

Περαιτέρω σημειώνεται ότι οι παραπάνω επιτηδευματίες από 1.1.2003 παύουν να έχουν ειδική ένταξη
στη Β’ κατηγορία βιβλίων και εντάσσονται σε κατηγορία βιβλίων με βάση τα έσοδά τους και όχι κατώτερη της
δεύτερης.

Ο αρχιτέκτονας και ο μηχανικός για τις αμοιβές που ορίζονται από την παράγραφο 5 του άρθρ. 49
Ν.2238/1994 παραμένουν στην Β’ κατηγορία βιβλίων με ειδική ένταξη.
Ποιά στοιχεία πρέπει να εκδίδουν οι επιτηδευματίες σε περίπτωση αγοράς από ιδιώτες;

Αγορά αγαθών από ιδιώτες είναι η περίπτωση κατά την οποία πωλούνται αγαθά από πρόσωπα που

δεν έχουν υποχρέωση να εκδίδουν τιμολόγια (μη επιτηδευματίες), τα οποία αποτελούν ιδιωτική – προσωπική
περιουσία του πωλητή και αποτελούν συμπτωματικές και εκ περιστάσεως πράξεις, χωρίς πρόθεση άσκησης
εμπορικής δραστηριότητας.

Στις περιπτώσεις αυτές, σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγρ. 5 του άρθρου 12 του π.δ/τος 186/1992
(Κ.Β.Σ.), εκδίδεται τιμολόγιο (αγοράς) από τον αγοραστή εφόσον αυτός είναι επιτηδευματίας.
Μπορεί η επωνυμία μιας εταιρείας να αναγράφεται στα φορολογικά στοιχεία με ξενόγλωσσους
χαρακτήρες;

Η επωνυμία μιας εταιρείας επιτρέπεται να αναγράφεται στα φορολογικά στοιχεία με ξενόγλωσσους
χαρακτήρες, όταν έτσι είναι διατυπωμένη στο συστατικό της έγγραφο (καταστατικό κ.λπ.).
Απαιτούμενα δικαιολογητικά που αφορούν τις φορολογικές ταμειακές μηχανές (φ.Τ.Μ.) και
προσκομίζονται (υποβάλλονται) στη Δ.Ο.Υ., κατά περίπτωση:
Απαιτούμενα δικαιολογητικά που αφορούν τις φορολογικές ταμειακές μηχανές (φ.Τ.Μ.) και
προσκομίζονται (υποβάλλονται) στη Δ.Ο.Υ., κατά περίπτωση:
Α. Αγορά νέας (καινούργιας Φ.Τ.Μ.)

Υπεύθυνη Δήλωση (του άρθρου 8 του Ν.1599/86). Εφόσον τα δεδομένα που πρέπει να αναγραφούν
στην υπεύθυνη δήλωση, αναγραφούν στο στ’ πεδίο του εντύπου Β1 TAXIS ΚΒΣ παρέλκει η υποβολή αυτής της
δήλωσης. Στην περίπτωση αυτή το έντυπο Β1 πρωτοκολλείται από την αρμόδια Δ.Ο.Υ.
1. Έντυπο Β2 (ΤΑΧΙS)
2. Aντίτυπο δελτίου Αποστολής ή Τιμολογίου – Δελτίου Αποστολής (εντός 15ημέρου).
3. Ένα (1) ημερήσιο δελτίο («Ζ») με μηδενική ή ελάχιστη συμβολική αξία (ποσό) συναλλαγών. (Για διαπίστωση
ταύτισης του αριθμού μητρώου που εκτυπώνει η φ.τ.μ., με αυτόν που αναγράφεται στο ταμπελάκι
(μεταλλική ετικέτα) της φ.τ.μ., στο βιβλιάριο συντήρησης και στο δελτίο αποστολής ή τιμολόγιο – δελτίο
αποστολής).
4. Βιβλιάριο Συντήρησης, για θεώρηση (διάτρηση). Στην περίπτωση αυτή δεν ελέγχονται χρέη προς το

74

Δημόσιο, τα Ασφαλιστικά Ταμεία και τα Επιμελητήρια.
Β. Πώληση μεταχειρισμένης Φ.Τ.Μ. & Παύση Φ.Τ.Μ. λόγω διακοπής επαγγέλματος.
1.
2.
3.
4.

Υπεύθυνη Δήλωση (ισχύουν αναλόγως τα αναφερόμενα στο θέμα Α1).
Έντυπο Β2 (TAXIS)
Αντίτυπο Δελτίου Aποστολής ή Τιμολογίου – Δελτίου Αποστολής ή Τιμολογίου Αγοράς.
Φωτοαντίγραφο του τελευταίου εκδοθέντος ημερήσιου δελτίου «Ζ» (ΝΟΜΙΜΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ) και
προσκόμιση – επίδειξη του πρωτοτύπου.
5. Βιβλιάριο Συντήρησης με καταχωρημένα τα αθροιστικά – προοδευτικά σύνολα (ποσά) εσόδων (τζίρου)
και συντελεστών Φ.Π.Α.
6. Στοιχείο αυτοπαράδοσης (για την περίπτωση παύσης φ.τ.μ. λόγω διακοπής λειτουργίας της
επιχείρησης).

Γ. Παύση Φ.Τ.Μ. λόγω πλήρωσης μνήμης, λόγω βλάβης (που δεν αποκαθίσταται) & λόγω αγοράς νέας
Φ.Τ.Μ. (αντικατάσταση).
1. Υπεύθυνη Δήλωση (ισχύουν αναλόγως τα αναφερόμενα στο θέμα Α1).
2. Έντυπο Β2 (TAXIS)
3. Φωτοαντίγραφο του τελευταίου εκδοθέντος ημερήσιου δελτίου «Ζ» (ΝΟΜΙΜΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ) και
προσκόμιση – επίδειξη του πρωτοτύπου.
4. Βιβλιάριο Συντήρησης με καταχωρημένα τα αθροιστικά – προοδευτικά σύνολα (ποσά) εσόδων (τζίρου)
και συντελεστών Φ.Π.Α.
5. Τεχνική Αναφορά (γνωμάτευση) του Εισαγωγέα/Κατασκευαστή, (μόνο για την περίπτωση της «μη
αποκαταστάσιμης» βλάβης, που δεν δύναται να εκδοθεί ημερήσιο δελτίο Ζ). Όλες οι ανωτέρω
μεταβολές, καθώς και κάθε μεταβολή ΦΗΜ (αλλαγή εγκατάστασης-απώλεια κ.λπ.), που προβλέπεται
από τις διατάξεις της παρ. 2 του άρθρου 4 του ν. 1809/88 (ΦΕΚ 222Α /5.10.88), πρέπει να δηλώνεται στη
Δ.Ο.Υ. μέσα σε δεκαπέντε (15) ημερολογιακές ημέρες.
Δ. Είναι υποχρεωτική η αντικατάσταση της παλαιάς φορολογικής μνήμης ΦΗΜ με νέα, σε περίπτωση
μετασχηματισμού εταιρειών ;

Όχι. Στην περίπτωση που η νέα εταιρία προέρχεται από μετασχηματισμό (συγχώνευση- διάσπασηαπορρόφηση) και εφόσον έχει όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις (εκ του καταστατικού της) για την εφαρμογή
των διατάξεων του Κώδικα, που είχε οποιαδήποτε από τις επιχειρήσεις που μετασχηματίστηκαν, ως καθολικός
διάδοχος αυτών, δεν θεωρείται ότι συντελείται μεταβίβαση η αλλαγή του χρήστη ή κατόχου και συνεπώς δεν
απαιτείται αντικατάσταση φορολογικής μνήμης.

Ναι. Στην περίπτωση που στο μετασχηματισμό συμμετέχει ή ιδρύεται ατομική επιχείρηση. (ΠΟΛ 1146/2005,
Γνωμοδότηση ΝΣΚ 434/2005).
Ε. Λανθασμένη έκδοση απόδειξης από ΦΤΜ
1. Αν το λάθος διαπιστωθεί αμέσως, πρέπει να κρατηθεί και να εκδοθεί νέα σωστή. Στη λανθασμένη να σημειωθεί
ότι εκδόθηκε από λάθος χειρισμό και παραδόθηκε η νέα Νο… Στο ημερήσιο δελτίο «Ζ» να μειωθεί το συνολικό
ποσό λόγω λανθασμένης έκδοσης απόδειξης Νο…
2. Αν το λάθος διαπιστωθεί μετά την έκδοση του ημερήσιου δελτίου «Ζ», να εκδοθεί απόδειξη επιστροφής κατά
το αντίστοιχο ποσό, όπου θα αναγράφεται «Εκδίδεται για λόγους λογιστικής τακτοποίησης λόγω λανθασμένης
έκδοσης της απόδειξης Νο…».
ΣΤ. Μπορεί να γίνει επανέκδοση παραστατικού που έχει σημανθεί με τη χρήση ΕΑΦΔΣΣ (λόγω απώλειας
ή για άλλη αιτία);

Ο εκδότης μπορεί να εκτυπώσει τα αντίστοιχα αρχεία «…a.txt» και «… b.txt» και να βεβαιώσει τη
γνησιότητα της υπογραφής με την σφραγίδα της επιχείρησής . Ο εκδότης μπορεί να επισυνάψει και το χάρτινο
αντίγραφο εάν το έχει φυλάξει.
Ζ. Είναι απαραίτητη η παρουσία Εφοριακού υπαλλήλου για την αντικατάσταση της φορολογικής μνήμης
ΦΗΜ;

Όχι. Συγκεκριμένα η αντικατάσταση ή αφαίρεση της φορολογικής μνήμης του μηχανισμού σε περίπτωση

75

βλάβης ή πλήρωσης δεν απαιτεί την παρουσία εφοριακού υπαλλήλου, αλλά ούτε και σχετική προηγούμενη
γνωστοποίηση στην αρμόδια Δ.Ο.Υ.

Κατά την αντικατάσταση της παλαιάς φορολογικής μνήμης με νέα, αποκλειστικά λόγω μεταβίβασης ή
αλλαγής του χρήστη ή κατόχου, είναι υποχρεωτική προηγούμενη σχετική γνωστοποίηση στην αρμόδια Δ.Ο.Υ,
εναπόκειται δε στην κρίση του Εφόρου αν θα αποστείλει υπάλληλο ή όχι.
Πρόστιμα Κ.Β.Σ. - Συμβιβασμός - δόσεις

Ποιά η προθεσμία συμβιβασμού για πρόστιμα Κ.Β.Σ.;

Η προθεσμία υποβολής αίτησης για εξώδικη λύση της διαφοράς (συμβιβασμός) είναι εξήντα (60) ημέρες
και αρχίζει από την ημερομηνία της κατά νόμο επίδοσης της απόφασης επιβολής του προστίμου σε εκείνον που
αφορά.

Σε πόσες δόσεις καταβάλλονται τα πρόστιμα Κ.Β.Σ.;

Μετά την υπογραφή της πράξης συμβιβασμού και το αργότερο εντός των δύο (2) επόμενων εργάσιμων
για τις Δ.Ο.Υ. ημερών καταβάλλεται το 1/5 του προστίμου που προκύπτει από το συμβιβασμό και τα υπόλοιπα 4/5
αυτού καταβάλλονται σε έξι (6) ίσες μηνιαίες δόσεις, η κάθε μία από τις οποίες δεν μπορεί να είναι μικρότερη από
300 ΕΥΡΩ, εκτός από την τελευταία.
Εκδίδονται τιμολόγια, για τα αποθέματα Ο.Ε., όταν μετατρέπεται σε ατομική επιχείρηση;

Μετατροπή Ο.Ε. σε ατομική επιχείρηση δεν νοείται, καθόσον στην Ο.Ε. συμμετέχουν τουλάχιστον δύο
(2) πρόσωπα. Επομένως για να μεταβιβαστούν τα αποθέματα της Ο.Ε. σε ατομική επιχείρηση που ιδρύει π.χ. ένας
εκ των εταίρων, είτε λύεται η Ο.Ε. και αναλαμβάνεται η εταιρική μερίδα σε είδος (αποθέματα), οπότε εκδίδεται
στοιχείο αυτοπαράδοσης, είτε μεταβιβάζονται, διαρκούσης της λειτουργίας της Ο.Ε., στην νεοϊδρυθείσα ατομική
επιχείρηση, με την έκδοση τιμολογίου (Δελτίο Αποστολής και Τιμολόγιο ή Τιμολόγιο – Δελτίο Αποστολής).
Χρόνος διαφύλαξης βιβλίων και στοιχείων του Κ.Β.Σ. - Χρόνος διαφύλαξης

Σύμφωνα με τις διατάξεις του πρώτου εδαφίου της παραγράφου 2 του άρθρου 21 του Κ.Β.Σ., όπως
αντικαταστάθηκαν με τις διατάξεις της παραγράφου 10 του άρθρου 20 του ν.3296/04, τα βιβλία, οι οπτικοί δίσκοι
και γενικά όλα τα ηλεκτρομαγνητικά μέσα στα οποία αποθηκεύονται δεδομένα βιβλίων, για τα οποία δεν υπάρχει
υποχρέωση εκτύπωσής τους και τα στοιχεία που ορίζονται από τον Κ.Β.Σ., καθώς και τα λοιπά δικαιολογητικά
των εγγραφών στα βιβλία διατηρούνται στον εκάστοτε οριζόμενο από τις σχετικές διατάξεις χρόνο παραγραφής
του δικαιώματος του Δημοσίου για επιβολή φόρου, και πλέον πρέπει να διαφυλάσσονται στο μεγαλύτερο
χρόνο παραγραφής που ορίζεται από τις αντίστοιχες διατάξεις της φορολογίας εισοδήματος και του φόρου
προστιθέμενης αξίας.

Τα ανωτέρω ισχύουν σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 19 του άρθρου 20 του ν.3296/04 για
τις χρήσεις για τις οποίες μέχρι 14/12/2004 (χρόνος δημοσίευσης του ν.3296/04) δεν έχει παρέλθει ο χρόνος
διαφύλαξης των βιβλίων, των ηλεκτρομαγνητικών μέσων, των στοιχείων και των λοιπών δικαιολογητικών εγγραφών
στα βιβλία με βάση τις προϊσχύουσες διατάξεις.
Μπορούν να καταστραφούν τα στοιχεία μετά τον έλεγχο;

Με τις διατάξεις της παραγράφου 11 του άρθρου 20 του ν.3296/2004 καταργήθηκε το τελευταίο εδάφιο
της παραγράφου 2 του άρθρου 21 του Κ.Β.Σ. που αφορούσε την καταστροφή των στοιχείων των χρήσεων που
είχαν περαιωθεί οριστικά.

Μετά την κατάργηση του εδαφίου αυτού τα στοιχεία και τα λοιπά δικαιολογητικά των εγγραφών πρέπει να
διαφυλάσσονται και μετά τον έλεγχο και μέχρι τον εκάστοτε οριζόμενο από τις διατάξεις χρόνο για τη διαφύλαξή
τους. Δεν παρέχεται δηλαδή πλέον δυνατότητα καταστροφής των στοιχείων, για τις χρήσεις των οποίων οι
σχετικές εγγραφές όλων των φορολογικών αντικειμένων κατέστησαν αμετάκλητες.

Εξαιρούνται σύμφωνα με την μεταβατική διάταξη της παραγράφου 20 του άρθρου 20 του ν. 3296/2004
τα στοιχεία των χρήσεων εκείνων για τις οποίες οι σχετικές εγγραφές κατέστησαν αμετάκλητες (μετά από τακτικό
έλεγχο, από περαίωση υποθέσεων και εφόσον έχουν εκπληρωθεί οι προϋποθέσεις που ορίζονται από τις κατ΄
ιδίαν διατάξεις περί περαίωσης υποθέσεων) μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου αυτού (14/12/2004),
τα οποία μπορεί να καταστραφούν ανεξάρτητα από το πότε λήγει ο χρόνος διαφύλαξής τους σύμφωνα με τις
νέες διατάξεις του πρώτου εδαφίου της παραγράφου 2 του άρθρου 21 του Κ.Β.Σ.
Υποχρέωση προσκόμισης ασφαλιστικής και επιμελητηριακής ενημερότητας κατά τη θεώρηση βιβλίων
και στοιχείων από τις κοινοπραξίες και τους συνεταιρισμούς (κερδοσκοπικούς)

α. Κοινοπραξίες:

76

Για τα μέλη αυτών απαιτείται βεβαίωση από το επιμελητήριο και βεβαίωση ασφαλιστικής ενημερότητας
από τον οικείο ασφαλιστικό φορέα.

Όταν τα μέλη των κοινοπραξιών είναι νομικά πρόσωπα, απαιτείται βεβαίωση ασφαλιστικής ενημερότητας
για τα μέλη αυτών ως φυσικά πρόσωπα.

β. Συνεταιρισμοί:

Απαιτείται βεβαίωση από το Επιμελητήριο και βεβαίωση από το ΙΚΑ για το προσωπικό που απασχολούν.

Για τους γεωργικούς συνεταιρισμούς απαιτείται βεβαίωση από το ΙΚΑ για το προσωπικό που απασχολούν
και βεβαίωση από το Ταμείο Σύνταξης και Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Γεωργικών Συνεταιριστικών
Οργανώσεων.

Οι πρωτοβάθμιες Α.Σ.Ο. δεν υποχρεούνται να εγγράφονται στα Εμπορικά Επιμελητήρια της Περιφέρειάς
τους (Ν.2810/9-3-2000 – ΦΕΚ 61 Α/2000).
Βιβλία και στοιχεία που προσκομίζονται για ακύρωση κατά την διακοπή

Τα βιβλία δεν ακυρώνονται κατά τη διακοπή των εργασιών αλλά και σε καμία άλλη περίπτωση.

Τα θεωρημένα αχρησιμοποίητα στοιχεία ακυρώνονται υποχρεωτικά κατά τη διακοπή, συμπεριλαμβανομένων
των στοιχείων που είχαν θεωρηθεί μέχρι 31.12.96 και δεν έχουν χρησιμοποιηθεί, έστω και αν η έκδοσή τους μετά
την 1-1-1998 λογίζεται ως έκδοση αθεώρητων.
Προαιρετική τήρηση βιβλίων γ΄αντί β΄ κατηγορίας

Σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 8 του άρθρου 4 του Κ.Β.Σ. ο επιτηδευματίας ο υπόχρεος
σε τήρηση βιβλίων Β΄ κατηγορίας μπορεί προαιρετικά να τηρήσει βιβλία Γ’ κατηγορίας από την έναρξη της
διαχειριστικής του περιόδου, χωρίς να υποχρεώνεται να τα τηρήσει για 5 έτη, όπως ισχύει επί προαιρετικής
τήρησης βιβλίων Β’ κατηγορίας. Έτσι έχει τη δυνατότητα, όποτε το θελήσει και από την έναρξη της διαχειριστικής
του περιόδου (μέχρι τέλος Ιανουαρίου), να επανέλθει στη Β’ κατηγορία, εφόσον βέβαια τα ακαθάριστα έσοδά
του την προηγούμενη χρήση δεν ξεπέρασαν το όριο τήρησης βιβλίων Γ’ κατηγορίας (1.500.000 ΕΥΡΩ για τις
διαχειριστικές περιόδους που αρχίζουν από 1/1/2007).
Περιουσιακά στοιχεία που απογράφονται από τους επιτηδευματίες της δεύτερης κατηγορίας

Σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 6 του άρθρου 6 του Κ.Β.Σ. στο βιβλίο απογραφών που
τηρείται από τους επιτηδευματίες της δεύτερης κατηγορίας καταχωρούνται μόνο τα εμπορεύσιμα περιουσιακά
στοιχεία της επιχείρησης, οπουδήποτε και εάν βρίσκονται αυτά.

Εμπορεύσιμα αγαθά που καταχωρούνται στο βιβλίο απογραφών είναι: α)τα εμπορεύματα, β)οι πρώτες
και βοηθητικές ύλες, γ)τα υλικά συσκευασίας, δ)τα έτοιμα προϊόντα, ε)τα ημιτελή προϊόντα, στ)τα υποπροϊόντα
και υπολείμματα (Εγκ. ΠΟΛ.1321/96). Έτσι δεν καταχωρούνται τα λοιπά εμπορεύσιμα αγαθά της ομάδας 2 του
Ε.Γ.Λ.Σ. (είδη συσκευασίας, υλικά συσκευασίας, κ.λπ.), τα πάγια περιουσιακά στοιχεία, καθώς και τα εμπορεύσιμα
και πάγια τρίτων που βρίσκονται στην επιχείρηση κατά την 31/12.
Αλλαγή του χρόνου λήξης της διαχειριστικής περιόδου
Ο επιτηδευματίας της τρίτης κατηγορίας δύναται μετά από έγκριση του προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ. και για
ειδικούς λόγους να ζητήσει την αλλαγή του χρόνου λήξης της διαχειριστικής του περιόδου (από 31/12 σε 30/6
και αντίστροφα) με σμίκρυνση ή επιμήκυνση αυτής (άρθρο 26 παράγραφος 3 του Κ.Β.Σ., όπως ισχύει).

Ειδικοί λόγοι που δικαιολογούν την αλλαγή του χρόνου λήξης διαχειριστικής περιόδου μπορεί να
θεωρηθούν: η αλλαγή του αντικειμένου εργασιών, η έναρξη νέου κλάδου εργασιών, η αναδιοργάνωση της
λειτουργίας της επιχείρησης, η μηχανοργάνωσή της και άλλοι λόγοι, οι οποίοι βέβαια κρίνονται πάντοτε από τον
προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ.

Από 1.1.2003 οι επιτηδευματίες για την αλλαγή για πρώτη φορά (από την έναρξη λειτουργίας τους) του
χρόνου λήξης της διαχειριστικής τους περιόδου υποβάλλουν σχετική γνωστοποίηση στο προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ.
και δεν απαιτείται πλέον έγκριση, (άρθρ. 6 παράγραφος 1 του Ν. 3052/2002).

Η αίτηση ή η γνωστοποίηση υποβάλλεται το αργότερο ένα μήνα πριν από τη λήξη της διαχειριστικής
περιόδου της οποίας ζητείται ή γνωστοποιείται η επιμήκυνση ή ένα μήνα πριν την αιτούμενη ή γνωστοποιούμενη
λήξη της υπό σύντμηση διαχειριστικής περιόδου.

77

Πώς θα εξοφλήσει την οφειλή του ο επιτηδευματίας - λήπτης τιμολογίου ποσού άνω των 15.000 Ευρώ,
συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ;

Μόνο με δίγραμμη επιταγή ή με κατάθεση σε τραπεζικό λογαριασμό. Σημειώνεται δε ότι ο οφειλέτης δεν
δύναται να προβεί σε συμψηφισμό σε περίπτωση που έχει ανταπαίτηση προς τον εκδότη του τιμολογίου.
Η μηχανογραφική έκδοση στοιχείων σημαινομένων με μηχανισμό ΕΑΦΔΣΣ αποκλείει την παράλληλη
έκδοση χειρογράφων στοιχείων;

Όχι, η παράλληλη έκδοση χειρόγραφων στοιχείων (θεωρημένων ή αθεώρητων κατά περίπτωση) δεν
απαγορεύεται.
Μέχρι πότε εκδίδονται τα στοιχεία του άρθρου 12 με ημερομηνία την τελευταία ημέρα της διαχειριστικής
περιόδου;

Το αργότερο μέχρι 20/1 της επόμενης χρήσης, ανεξάρτητα από τον τρόπο έκδοσης των στοιχείων,
χειρόγραφα ή μηχανογραφικά.

ΘΕΜΑΤΑ ΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ
1. Τα ληξιπρόθεσμα χρέη επιβαρύνονται ή όχι με προσαυξήσεις εκπρόθεσμης καταβολής, α) κατά την
υπαγωγή τους σε ρύθμιση νόμου β) κατά την υπαγωγή τους σε διευκόλυνση τμηματικής καταβολής;

α. Εξαρτάται από το περιεχόμενο της διάταξης του νόμου (το ορίζει η ίδια η διάταξη) Κατά
κανόνα οι οφειλές που υπάγονται σε ρύθμιση νόμου απαλλάσσονται των προσαυξήσεων εκπρόθεσμης
καταβολής.

β. Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές που υπάγονται σε διευκόλυνση τμηματικής καταβολής, εξακολουθούν
να επιβαρύνονται με προσαυξήσεις εκπρόθεσμης καταβολής με μειωμένο ωστόσο ποσοστό, έναντι της
ισχύουσας κατά 30% και με την προϋπόθεση της συνέπειας του οφειλέτη ως προς την καταβολή των
μηνιαίων δόσεων.
Επίσης, παρέχεται έκπτωση των προσαυξήσεων εκπρόθεσμης καταβολής, που αναλογούν στην τελευταία
δόση της διευκόλυνσης μέχρι ποσοστού 40% των συνολικών προσαυξήσεων της οφειλής, που υπάγεται
σε αυτή.
Ακόμη, οφειλές που προέρχονται από καταλογισμό συντάξεων, αποδοχών και λοιπών βοηθημάτων, που
έχουν ληφθεί χωρίς δόλο αχρεωστήτως, δεν επιβαρύνονται με προσαυξήσεις εκπρόθεσμης καταβολής
από το χρόνο έκδοσης της απόφασης διευκόλυνσης και εντεύθεν.

γ. Η απαλλαγή από την πληρωμή του 30% των προσαυξήσεων εκπρόθεσμης καταβολής που
επιβαρύνουν την οφειλή από την ημερομηνία χορήγησης της διευκόλυνσης και μετά, καθώς και η απαλλαγή
από την πληρωμή του συνόλου των προσαυξήσεων εκπρόθεσμης καταβολής της τελευταίας δόσης της
διευκόλυνσης εφόσον ο υπόχρεος συμμορφώνεται πλήρως, παρέχονται μόνο στην πρώτη διευκόλυνση
τμηματικής καταβολής, στην οποία περιλαμβάνεται και η επανεξέταση αυτής για αύξηση του αριθμού
των δόσεων».
2. Σε περίπτωση απώλειας νομοθετικής ρύθμισης, μπορεί να ενταχθεί κάποιος εκ νέου;

Η επανένταξη σε απολεσθείσα ρύθμιση είναι δυνατή μόνον εάν το προβλέπει η διάταξη του
νόμου. Σε περίπτωση απώλειας της πρώτης διευκόλυνσης τμηματικής καταβολής προβλέπεται δυνατότητα
χορήγησης δύο ακόμη διευκολύνσεων.
3. Σε ποιά περίπτωση δεν αποδίδονται τυχόν επιστροφές φόρων κ.λπ. στους δικαιούχους;

α. Όταν οι δικαιούχοι οφείλουν ληξιπρόθεσμες οφειλές στο Δημόσιο, οι τυχόν απαιτήσεις κατά του
Δημοσίου πρέπει να συμψηφιστούν, αυτεπάγγελτα.

78

Ο συμψηφισμός συντελείται με τις προσαυξήσεις που υφίστανται κατά την ημερομηνία συνάντησης των
ανταπαιτήσεων.

β. Όταν το επιστρεπτέο ποσό είναι κάτω των πέντε (5) Ευρώ, εκτός και αν από ειδική διάταξη
ορίζεται διαφορετικά.
4. Σε ποιές περιπτώσεις απαιτείται αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας;

Το αποδεικτό φορολογικής ενημερότητας απαιτείται στις εξής περιπτώσεις:

α. Για την είσπραξη χρημάτων ή την εξόφληση τίτλων πληρωμής, για ποσά ύψους άνω των 1.500
ΕΥΡΩ.

β. Για τη σύναψη και ανανέωση συμβάσεων δανείων, πιστώσεων και χρηματοδοτήσεων γενικά με
τις αναγνωρισμένες στην Ελλάδα Τράπεζες και λοιπά πιστωτικά ιδρύματα, εφόσον χορηγούνται με την
εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, εκτός από εκείνες που χορηγούνται για αποκατάσταση ζημιών που
προέρχονται από έκτακτα γεγονότα.

γ. Για τη μεταβίβαση ακινήτων από τον μεταβιβάζοντα, για την μεταβίβαση λόγω γονικής παροχής
ή δωρεάς από τον παρέχοντα τη γονική παροχή ή τη δωρεά.

δ. Για τη σύσταση εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων από τον παρέχοντα το εμπράγματο
δικαίωμα. Δεν απαιτείται για τη σύσταση υποθήκης υπέρ του Δημοσίου.

ε. Για την καταβολή των συμβατικώς εκχωρημένων χρηματικών απαιτήσεων, τόσο από τον
εκχωρητή ή τον ενεχυράσαντα, όσο και από τον εκδοχέα ή ενεχυρούχο δανειστή.

στ. Για τη συμμετοχή σε διαγωνισμούς για την ανάληψη εκτέλεσης δημοσίων έργων ή προμηθειών
του Δημοσίου, Ν.Π.Δ.Δ. , Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης ή επιχειρήσεων αυτών και Επιχειρήσεων ή
Οργανισμών του Ευρύτερου Δημοσίου Τομέα, καθώς και στις περιπτώσεις που προβλέπεται από διατάξεις
νόμων ή Προεδρικών Διαταγμάτων άλλων Υπηρεσιών.
5. Ποιοί απαλλάσσονται ή εξαιρούνται από την υποχρέωση προσκόμισης αποδεικτικού φορολογικής
ενημερότητας για τις παραπάνω αναφερόμενες περιπτώσεις;

α. Οι δικαιούχοι αμοιβών από παροχή εξαρτημένης εργασίας συντάξεων, διατροφής, εξόδων
παράστασης δημοσίων λειτουργών, εξόδων νοσηλείας και κηδείας, εφόσον η πληρωμή γίνεται απευθείας
στο δικαιούχο μισθωτό ή συνταξιούχο ή στην οικογένειά του ή σe πρόσωπο νόμιμα εξουσιοδοτημένο.

β. To Ελληνικό Δημόσιο, το Δημόσιο άλλων Κρατών, οι Διεθνείς Οργανισμοί, οι Οργανισμοί Τοπικής
Αυτοδοίκησης, τα Ν.Π.Δ.Δ., τα ιδρύματα που συνιστώνται με το ν. 2039/39, οι αναγνωρισμένες στην Ελλάδα
Τράπεζες, η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, ο Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών Ελλάδας και ο Οργανισμός
Σιδηροδρόμων Ελλάδος

γ. Οι αγρότες για την είσπραξη αποζημιώσεων, λόγω καταστροφής της εσοδείας τους και οι
παραγωγοί φυτικών ή ζωικών προϊόντων για την είσπραξη επιδοτήσεων ή επιχορηγήσεων επί της παραγωγής
που καταβάλλονται από τον Οργανισμό Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού
και Εγγυήσεων (Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε.), δυνάμει καθεστώτων στήριξης και οι οποίες βαρύνουν τον Ειδικό
Λογαριασμό Εγγυήσεων Γεωργικών Προϊόντων (Ε.Λ.Ε.ΓΕ.Π).

δ. Ο σύνδικος της πτώχευσης φυσικού ή νομικού προσώπου για πράξεις ή συναλλαγές, που
αφορούν στην πτωχευτική περιουσία, ο εκκαθαριστής επιχείρησης για τις πράξεις της εκκαθάρισης,
ο κηδεμόνας σχολάζουσας κληρονομιάς όταν ενεργεί αποδεδειγμένα για πράξεις εκκαθάρισης της
σχολάζουσας κληρονομιάς, καθώς και ο εκκαθαριστής κληρονομιάς για πράξεις ή συναλλαγές που
αφορούν στην κληρονομιά.

ε. Οι ομογενείς που μετοικούν στην Ελλάδα για την είσπραξη κάθε είδους επιδομάτων περίθαλψης
και στέγασης αυτών.

στ. Οι αλλοδαπές επιχειρήσεις, φυσικά ή νομικά πρόσωπα, που δεν έχουν μόνιμη εγκατάσταση
στην Ελλάδα, κατά τις διατάξεις περί φορολογίας εισοδήματος.

ζ. Οι μόνιμοι κάτοικοι εξωτερικού, είτε αλλοδαποί, είτε ομογενείς, που έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό
και διατηρούν την ελληνική υπηκοότητα, εφόσον δεν αποκτούν εισόδημα στην Ελλάδα.

η. Οι δικαιούχοι των κατά τις κείμενες διατάξεις ακατάσχετων χρηματικών απαιτήσεων, όπως αυτές
προσδιορίζονται από την υπηρεσία που διενεργεί την εκκαθάριση.

θ. Οι δικαιούχοι ασφαλιστικών αποζημιώσεων και αποζημιώσεων από αδικοπραξία, που επιδικάζονται
με δικαστική απόφαση.

ι. Οι δικαιούχοι αμοιβών με πάγια αντιμισθία

ια. Οι δικαιούχοι στεγαστικών δανείων για την παροχή υποθήκης προς εξασφάλιση των δανείων
αυτών.

ιβ. Οι συμβαλλόμενοι κατά την κατάρτιση των πράξεων πληρώσεως, ή ματαιώσεως αιρέσεων ή

79

προθεσμιών.

ιγ. Οι δικαιούχοι έκτακτων επιχορηγήσεων και δανείων από τον ΕΟΜΜΕΧ, που πλήττονται από
έκτακτα καταστροφικά φαινόμενα.

ιδ. Οι δικαιούχοι τυχόν αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών, κατά την εξόφληση λογαριασμών
παροχής ηλεκτρικού ρεύματος (εγκ. 18898/19-12-03).
6. Από πού, πώς και πότε μπορεί να χορηγηθεί το Αποδεικτικό Φορολογικής Ενημερότητας;

Το Αποδεικτικό Φορολογικής Ενημερότητας μπορεί να χορηγηθεί από οποιαδήποτε Δ.Ο.Υ., καθώς και
από τη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων, με τη διαδικασία παροχής τηλεομοιοτυπίας, με την
οποία βεβαιώνεται η φορολογική ενημερότητα συναλλασσομένου με πιστοποιημένους φορείς, Υπηρεσίες και
πρόσωπα και από τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών (Κ. Ε. Π.).
Για τη χορήγησή του λαμβάνονται υπόψη:
• oι ληξιπρόθεσμες οφειλές που προέρχονται από ατομικά χρέη αλλά και αυτές για τις οποίες ο ενδιαφερόμενος
έχει υποχρέωση καταβολής.
• Η υποβολή της τελευταίας δήλωσης Φόρου Εισοδήματος
• Η υποβολή της τελευταίας εκκαθαριστικής δήλωσης Απόδοσης Φ.Π.Α.
• η διαπίστωση υποβολής όλων των περιοδικών δηλώσεων (Φ.Π.Α.) που έπονται της τελευταίας εκκαθαριστικής
και που η προθεσμία υποβολής τους έχει λήξει ένα μήνα πριν την ημερομηνία αίτησης έκδοσης του
αποδεικτικού ενημερότητας
Το αποδεικτικό ενημερότητας υπογράφεται μόνο από τον υπάλληλο που το εξέδωσε, στον οποίο έχει
εκχωρηθεί η υπογραφή του Προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ. για το θέμα αυτό. Εξαιρούνται τα αποδεικτικά
ενημερότητας μηνιαίας ισχύος.
7. Μέχρι πότε ισχύει το αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας;

1. H ισχύς του αποδεικτικού ενημερότητας ορίζεται σε τέσσερις (4) μήνες, ανεξαρτήτως της αιτίας για την
οποία ζητείται αυτό.

2. Ο χρόνος ισχύος του αποδεικτικού ορίζεται σε ένα (1) μήνα, όταν υφίστανται βεβαιωμένες οφειλές,
ανεξάρτητα από το αν είναι ληξιπρόθεσμες, τελούν υπό αναστολή, έχουν υπαχθεί σε νομοθετική ρύθμιση ή σε
διευκόλυνση τμηματικής καταβολής κατά τις κείμενες διατάξεις.
8. Εάν η έκθεση κατάσχεσης σημαίνει και πλειστηριασμό.

Όχι. Μετά την επιβολή της κατάσχεσης κινητού ή ακινήτου, ο Προϊστάμενος της Δ.Ο.Υ. μπορεί να
εκδώσει πρόγραμμα πλειστηριασμού, στο οποίο ορίζεται η ημερομηνία διενέργειάς του.
Εν τω μεταξύ ο οφειλέτης του Δημοσίου μπορεί, μετά από αίτησή του να υπαχθεί σε διευκόλυνση τμηματικής
καταβολής των χρεών επιτυγχάνοντας και την αναστολή εκτέλεσης του σχετικού προγράμματος.
Η κυριότητα πλειστηριασθέντος ακινήτου μεταβιβάζεται στον υπερθεματιστή μετά τη μεταγραφή της
περίληψης της έκθεσης κατακύρωσης στο οικείο υποθηκοφυλακείο ή κτηματολογικό γραφείο όπου
υφίσταται. Μέχρι τότε η κυριότητα του ακινήτου παραμένει στον έως τότε κύριο του ακινήτου.
9. Ποιά μέτρα εκτέλεσης λαμβάνονται για το μη ρυθμισμένο ληξιπρόθεσμο χρέος;

Για την είσπραξη ληξιπροθέσμων χρεών προς το Δημόσιο που δεν έχουν υπαχθεί σε ρύθμιση
τμηματικής καταβολής μπορεί να ληφθούν, κατά την κρίση του Προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ., τα μέτρα που
προβλέπονται στο άρθρο 9 του Ν.Δ. 356/74 (ΚΕΔΕ) και είναι:

α. Κατάσχεση κινητών, είτε στα χέρια του οφειλέτη, είτε κινητών και απαιτήσεων γενικώς κυριότητας
του οφειλέτη που βρίσκονται στα χέρια τρίτου.

β. Κατάσχεση ακινήτων.
Εκτός των ανωτέρω είναι δυνατή, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία η λήψη σε βάρος του οφειλέτη
του Δημοσίου διοικητικών ασφαλιστικών και δικαστικών μέτρων, όπως η ποινική δίωξη και η προσωπική
κράτηση σε εκτέλεση σχετικής δικαστικής απόφασης.
10. Μετά την επιβολή από το Δημόσιο ή από οποιονδήποτε τρίτο κατάσχεσης σε ακίνητο, μπορεί
να επιβληθεί άλλη κατάσχεση για οφειλές προς το Δημόσιο στο ίδιο ακίνητο ;
Nαι.

80

11. Είναι δυνατή η άρση κατάσχεσης και η εξάλειψη υποθήκης επί ακινήτου για χρέη προς το
Δημόσιο;

Ναι, μετά την εξόφληση ή τη διαγραφή του χρέους για το οποίο επιβλήθηκε το μέτρο ή μετά την
έκδοση απόφασης από το αρμόδιο όργανο με συγκεκριμένους, κατά περίπτωση, όρους αποδέσμευσης.
12.α. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για επιστροφή χρημάτων;

Επειδή το πιστωτικό Εκκαθαριστικό Σημείωμα και το Ατομικό Φύλλο Έκπτωσης (Α.Φ.Ε.Κ.) αποτελούν
τίτλο πληρωμής κατά την έννοια του Ν.2362/95 «περί Δημοσίου Λογιστικού, Ελέγχου των δαπανών του
Κράτους και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 247 Α/27.11.95), τα δικαιολογητικά νομιμοποίησης των δικαιούχων
για την εξόφληση τίτλων πληρωμής είναι αυτά που ορίζονται στην αριθ. 1109228/8434/Δ0016/08.12.2006
ΠΟΛ 1140 (ΦΕΚ 1862/Β/22.12.2006), απόφαση Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών.
β. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για την εξόφληση τίτλων πληρωμής;


Τα ίδια δικαιολογητικά ισχύουν και για την εξόφληση τίτλων πληρωμής.
13. Πότε παραγράφεται το δικαίωμα επιστροφής;

Οποιαδήποτε απαίτηση κατά του Δημοσίου παραγράφεται μετά πενταετία από την ημερομηνία του
τίτλου επιστροφής. Εάν η επιστροφή θεωρείται ως αχρεώστητη το δικαίωμα της επιστροφής είναι τρία έτη
από την καταβολή.
14. Οι Δ.Ο.Υ. μπορούν να εισπράξουν οφειλές Νομικών Προσώπων και τρίτων;

Ναι, με την προϋπόθεση ότι υπάρχει υπουργική απόφαση, η οποία προβλέπει την είσπραξη των
οφειλών τρίτων.
15. Λαμβάνονται υπόψη για χορήγηση ΑΦΕ οφειλές προς τρίτους;

Nαι, λαμβάνονται υπόψη οι οφειλές προς Δήμους, Κοινότητες και Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις.
Δεν λαμβάνονται όμως οι οφειλές προς τους λοιπούς τρίτους και τα Νομικά Πρόσωπα.
16. Ρυθμίζονται οφειλές υπέρ τρίτων βεβαιωμένες στις Δ.Ο.Υ. ;

Eίναι δυνατή η ρύθμιση από τα αρμόδια όργανα οφειλών προς τρίτους, βεβαιωμένων στις Δ.Ο.Υ.
και ισχύει ό,τι και για τα χρέη προς το Δημόσιο.
17. Μπορούν οι Δ.Ο.Υ. να εισπράξουν οφειλές προς άλλα κράτη;

Ναι και συγκεκριμένα τις οφειλές από:
α. ΦΠΑ, Εισόδημα, Φόρους Περιουσίας, προς τα κράτη μέλη της Ε.Ε., σύμφωνα με την 76/308 οδηγία της
ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε με την 2001/2001 οδηγία και
β. όσες προβλέπονται από διακρατικές συμβάσεις, κυρίως φόρο εισοδήματος και φόρο κεφαλαίου.
18. Μπορούν να ληφθούν τα προβλεπόμενα από τον ΚΕΔΕ μέτρα για την είσπραξη οφειλών υπέρ
τρίτων και Νομικών προσώπων βεβαιωμένων στις Δ.Ο.Υ.;

Ναι, μπορούν να ληφθούν τα προβλεπόμενα από τον ΚΕΔΕ μέτρα για είσπραξη των οφειλών υπέρ
τρίτων και Νομικών Προσώπων, εκτός από κατάσχεση σε μισθούς και συντάξεις.
19. Μπορούν να ρυθμιστούν χρέη πτωχών οφειλετών προς το Δημόσιο;
Ναι, με τους παρακάτω τρόπους:

α. μέσω της επιτροπής του άρθρου 9 ν.2386/96, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 62 Α του
Κ.Ε.Δ.Ε. που προστέθηκε με το άρθρο 19 ν.3522/06 εφόσον το συνολικό βασικό χρέος δεν υπερβαίνει το
ποσό των 600.000 ευρώ (σχετ. εγκύκλιος 1114305/8860/0016/ ΠΟΛ 1148 / 28.12.2006 ).

β. με τη διαδικασία του εξωπτωχευτικού συμβιβασμού, όταν το σύνολο της βασικής οφειλής είναι

81

μεγαλύτερο των 600.000 ευρώ (σχετ. εγκύκλιος 1065481/5617/0016/13.11.03 – ΠΟΛ 1118 - ) και

γ. μέσω της γνωμοδοτικής επιτροπής παροχής διευκολύνσεων του άρθρου 15 ν.2648/98 κατά τις
διατάξεις του εδαφ. β’ της παρ.2 του άρθρου 14 ν.2648/98.

Η αίτηση και τα απαραίτητα δικαιολογητικά υποβάλλονται στις αρμόδιες Δ.Ο.Υ. ή Τελωνεία.
20. Ποιό είναι το ελάχιστο ποσό οφειλής προς το Δημόσιο, για το οποίο μπορεί να ζητηθεί
προσωπική κράτηση οφειλέτη;

Προσωπική κράτηση μπορεί να διαταχθεί μόνο, όταν το συνολικό ληξιπρόθεσμο χρέος προς το
Δημόσιο από κάθε αιτία συμπεριλαμβανομένων και των κάθε είδους τόκων και προσαυξήσεων υπερβαίνει
το ποσό των 30.000 Ευρώ.
21. Ποιό είναι το ελάχιστο ποσό οφειλής προς το Δημόσιο, για το οποίο μπορεί να ασκηθεί ποινική
δίωξη οφειλέτη;
Ποινική δίωξη μπορεί να ασκηθεί εφόσον το συνολικό ληξιπρόθεσμο χρέος προς το Δημόσιο από κάθε
αιτία συμπεριλαμβανομένων των κάθε είδους τόκων η προσαυξήσεων υπερβαίνει το ποσό των 10.000
Ευρώ.
22. Ποιό είναι το ελάχιστο ποσό οφειλής προς το Δημόσιο, νομικά πρόσωπα και τρίτους για το
οποίο δεν λαμβάνονται αναγκαστικά μέτρα κατά των οφειλετών;

Δεν λαμβάνονται αναγκαστικά μέτρα είσπραξης κατά οφειλετών που έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές
βεβαιωμένες στις δημόσιες οικονομικές υπηρεσίες υπέρ του Δημοσίου, νομικών προσώπων και τρίτων
ύψους τριακοσίων (300) ευρώ, πλην του μέτρου της κατάσχεσης απαιτήσεων των οφειλετών στα χέρια
τρίτων.

Η πιο πάνω ρύθμιση δεν ισχύει για πρόστιμα του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας καθώς και για οφειλές
υπέρ Ο.Τ.Α.

Αναγκαστικά μέτρα είσπραξης που έχουν επιβληθεί μέχρι και 31.12.2006 για ληξιπρόθεσμες οφειλές
κατά το χρόνο της επιβολής τους μικρότερες του ποσού των τριακοσίων (300) ευρώ, αίρονται μετά από
αίτηση του οφειλέτη και εφόσον εξοφληθούν τα έξοδα διοικητικής εκτέλεσης.
23. Ποιό είναι το ελάχιστο ποσό για το οποίο δεν επιτρέπεται η επιβολή κατάσχεσης επί μισθών,
συντάξεων ή ασφαλιστικών βοηθημάτων οφειλετών του Δημοσίου;

Δεν επιτρέπεται η επιβολή κατάσχεσης επί μισθών, συντάξεων ή ασφαλιστικών βοηθημάτων που
καταβάλλονται περιοδικώς σε βάρος οφειλετών του Δημοσίου, εφόσον το ποσό αυτών αφαιρουμένων
των υποχρεωτικών εισφορών, είναι μέχρι χιλίων (1000) ευρώ, μηνιαίως.

Αν ο μισθός, η σύνταξη ή το βοήθημα υπερβαίνει τα χίλια (1000) ευρώ, λαμβανομένης υπόψη και
της περίπτωσης που ο οφειλέτης του Δημοσίου λαμβάνει τα ανωτέρω από δύο ή περισσότερους φορείς,
λαμβάνεται υπόψη το συνολικό ποσό αυτών και επιτρέπεται η κατάσχεση του 25% αυτών, όμως το
εναπομένον ποσό από το σύνολό τους να μην είναι κατώτερο των χιλίων (1000) ευρώ.

Οι κατασχέσεις που έχουν επιβληθεί μέχρι 7.11.2008 σε βάρος οφειλετών που υπάγονται στις ανωτέρω
περιπτώσεις, ύστερα από αίτηση του οφειλέτη μπορούν να περιοριστούν, μετά από αιτιολογημένη απόφαση
του προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ. που επέβαλε την κατάσχεση, λαμβανομένου υπόψη του ανωτέρω ορίου
ακατάσχετου ποσού μισθών και συντάξεων για χρέη προς το Δημόσιο.

82

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΦΟΡΟΛΟΓΙΩΝ

Α. ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ

1. Έκδοση άδειας κυκλοφορίας (άρθρο 26 ν. 2873/2000, Υπ. Οικ. 1113309/1303/Τ.&Ε.Φ./ΠΟΛ. 1300/1312-2000).
Για την έκδοση της άδειας κυκλοφορίας αυτοκινήτου οχήματος και μοτοσικλέτας, επιβάλλεται τέλος
άδειας οχήματος, ως εξής:

Α. Ιδιωτικής χρήσης.
α) Μοτοσικλέτες

β) Λοιπά οχήματα
Β. Δημόσιας χρήσης.
α) Μοτοσικλέτες
β) Λοιπά οχήματα

9 ΕΥΡΩ
75 »
30 ΕΥΡΩ
100 »

Επίσης το ανωτέρω τέλος επιβάλλεται και για την περίπτωση αντικατάστασης ή ανανέωσης της άδειας
κυκλοφορίας οχήματος.

2. Μεταβίβαση αυτοκινήτων, μοτοσικλετών και μοτοποδηλάτων (άρθρο 27 ν. 2873/2000, Υπ. Οικ.
1113309/1303/Τ.&Ε.Φ./ΠΟΛ.1300/13-12-2000 και άρθρο 57 (παρ. 2) ν. 3283/2004).

2.1. Από επαχθή αιτία.
Για μεταβίβαση αυτοκινήτων και μοτοσικλετών από επαχθή αιτία (πώληση) επιβάλλεται τέλος μεταβίβασης
οχήματος, σύμφωνα με τις πιο κάτω διακρίσεις:

α. Επιβατικά Ι.Χ. αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες:

Κατηγορία
Α
Β
Γ
Δ
Ε
ΣΤ
Ζ

Κινητήρας σε κυβ. εκατ.
έως - 400
401 - 800
801 - 1300
1301 - 1600
1601 - 1900
1901 - 2500
2501 & άνω

Τέλος μεταβίβασης
30 ΕΥΡΩ
45 »
60 »
90 »
120 »
145 »
205 »

β. Φορτηγά Ι.Χ. αυτοκίνητα:

Κατηγορία

Α
Β
Γ
Δ
Ε
ΣΤ

Μικτό βάρος σε χιλιόγ.
έως 3.500
3.501 - 10.000
10.001 - 20.000
20.001 - 30.000
30.001 - 40.000
40.001 και άνω

γ. Λεωφορεία Ι.Χ. αυτοκίνητα:

83

Τέλος μεταβίβασης
30 ΕΥΡΩ
45 »
75 »
120 »
145 »
175 »

Κατηγορία

Α
Β
Γ

Θέσεις καθήμενων
έως 33
34 - 50
51 και άνω

Τέλος μεταβίβασης
75 ΕΥΡΩ
105 »
135 »

δ. Επιβατικά Δ.Χ. αυτοκίνητα (με ή χωρίς μετρητή) μαζί με την άδεια κυκλοφορίας 190 ΕΥΡΩ.
ε. Φορτηγά Δ.Χ. αυτοκίνητα μαζί με την άδεια κυκλοφορίας:

Κατηγορία
Α
Β
Γ
Δ
Ε
ΣΤ

Μικτό βάρος σε χιλιόγραμμα
έως - 3.500
3.501 - 10.000
10.001 - 20.000
20.001 - 30.000
30.001 - 40.000
40.001 & άνω

Τέλος μεταβίβασης
75 ΕΥΡΩ
160 »
235 »
350 »
455 »
560 »

στ. Λεωφορεία Δ.Χ. αυτοκίνητα μαζί με την άδεια κυκλοφορίας:

Κατηγορία

Θέσεις καθήμενων και ορθίων
Α
έως 50
Β
51 & άνω

Τέλος μεταβίβασης
350 ΕΥΡΩ
530 »

Το πιο πάνω τέλος δεν προσαυξάνεται με εισφορά ΟΓΑ, γιατί δεν είναι τέλος χαρτοσήμου.

Όταν μεταβιβάζεται ποσοστό αυτοκινήτου το τέλος επιμερίζεται αναλόγως.

Στο ανωτέρω τέλος δεν υπόκεινται οι μεταβιβάσεις που εμπίπτουν στο καθεστώς του φόρου
προστιθέμενης αξίας. Στις μεταβιβάσεις αυτές δεν επιβάλλεται ούτε ο πόρος υπέρ του Ταμείου Νομικών. Το
τέλος αυτό καταβάλλεται πριν τη μεταβίβαση.
ζ. Για τη μεταβίβαση από επαχθή αιτία μοτοποδηλάτου με κυλινδρισμό κινητήρα μέχρι 50 κ.ε. επιβάλλεται
τέλος 15 ΕΥΡΩ, χωρίς προσαύξηση με εισφορά ΟΓΑ, ανεξάρτητα από την αξία του μοτοποδηλάτου. Επίσης
δεν επιβάλλεται τέλος χαρτοσήμου.

Στο πιο πάνω τέλος δεν υπόκεινται οι μεταβιβάσεις που εμπίπτουν στο καθεστώς του Φ.Π.Α.

Το πιο πάνω τέλος επιμερίζεται αναλόγως όταν μεταβιβάζεται ποσοστό.

Το τέλος καταβάλλεται πριν τη μεταβίβαση
2.2. Από χαριστική αιτία.
Για τη μεταβίβαση από χαριστική αιτία (δωρεά - γονική παροχή) δημόσιας χρήσης αυτοκινήτου
επιβάλλεται εισφορά υπέρ ΤΣΑ 3% στη συνολική αξία.
Η εισφορά αυτή δεν επιβάλλεται στη μεταβίβαση από χαριστική αιτία άλλων αυτοκινήτων οχημάτων,
μοτοσικλετών ή μοτοποδηλάτων.
2.3. Αρμόδια Υπηρεσία για την ολοκλήρωση της μεταβίβασης
Από 1.4.2004, το τέλος αδείας οχήματος και το τέλος μεταβίβασης αυτοκινήτου οχήματος εισπράττονται
υπέρ της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης (άρθρο 27, Ν. 3220/2004).
3. Τέλη κυκλοφορίας με την προμήθεια του ειδικού σήματος (άρθρο 36 ν.2093/92 όπως τροποποιήθηκε
με το άρθρο 28 ν. 2873/00, το άρθρο 20 ν.2948/01, το άρθρο 19 ν. 2992/02, το άρθρο 12 ν. 3052/02 και το

84

αρ. 57 ν.3283/2004.)
Κλιμάκια τελών κυκλοφορίας
Α. Αυτοκίνητα Οχήματα Ιδιωτικής Χρήσης.
α. Τα τέλη κυκλοφορίας των Ι.Χ. επιβατικών αυτοκινήτων, μοτοσικλετών και τροχόσπιτων διαμορφώνονται ως
εξής:
Κατηγορία
Κινητήρας σε κυβ. εκατ.
Τέλη κυκλοφορίας
Α
έως - 300
18 ΕΥΡΩ
Β
301 - 785
46 »
Γ

786 - 1.357

112 »

Δ

1.358 - 1.928

202 »

Ε
ΣΤ

1.929 - 2.357
2.358 & άνω

446 »
580 »

Για τα Ε.Ι.Χ. ρυμουλκούμενα, ημιρυμουλκούμενα (τροχόσπιτα) : 112 ευρώ.
Στα ανωτέρω αυτοκίνητα περιλαμβάνονται και τα επιβατικά ιδιωτικής χρήσης αυτοκίνητα που εισάγονται
από το αλλοδαπό προσωπικό των εμποροβιομηχανικών επιχειρήσεων των εγκαταστημένων στην Ελλάδα με
βάση τον α.ν. 89/1967 (ΦΕΚ 132 Α΄). Επίσης περιλαμβάνονται και τα τύπου Jeep αυτοκίνητα, ανεξάρτητα από το
χαρακτηρισμό τους ως επιβατικών ή φορτηγών.
Τα ανωτέρω τέλη κυκλοφορίας είναι αδιαίρετα και οφείλονται για ολόκληρο το έτος ανεξάρτητα από το
χρονικό διάστημα που κυκλοφόρησαν εντός του έτους. Τα οχήματα αυτά θεωρείται ότι κυκλοφόρησαν για
ολόκληρο το έτος εφόσον δεν τεθούν σε ακινησία κατά τις διατάξεις των παραγράφων 1 έως και 6 του άρθρου
22 του Ν.2367/1953 (ΦΕΚ 82 Α΄) για ολόκληρο το έτος.
β. Τα τέλη κυκλοφορίας των Ι.Χ. φορτηγών αυτοκινήτων και μοτοσικλετών διαμορφώνονται ως εξής:
Κατηγορία
Α
Β
Γ
Δ
Ε
ΣΤ
Ζ

Μικτό βάρος σε χιλιόγ.
έως - 1.500
1.501 - 3.500
3.501 - 10.000
10.001 - 20.000
20.001 - 30.000
30.001 - 40.000
40.001 & άνω

Τέλη κυκλοφορίας
61 ΕΥΡΩ
88 »
246 »
492 »
774 »
1091 »
1232 »

Για τα ρυμουλκά (τράκτορ): 246 ευρώ.
γ. Λεωφορεία
Κατηγορία
Α
Β
Γ

Θέσεις καθημένων
έως - 33
34 - 50
51 & άνω

δ. Αυτοκίνητα που δεν ανήκουν στις πιο πάνω κατηγορίες: 439 ευρώ
Β. Αυτοκίνητα Οχήματα Δημόσιας Χρήσης
α. Επιβατικά (με ή χωρίς μετρητή): 236 ευρώ
β. Φορτηγά αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες

85

Τέλη κυκλοφορίας
175 ΕΥΡΩ
334 »
422 »

Κατηγορία
Α
Β
Γ
Δ
Ε
ΣΤ
Ζ

Μικτό βάρος σε χιλιόγ.
έως - 3.500
3.501 - 10.000
10.001 - 19.000
19.001 - 26.000
26.001 - 33.000
33.001 - 40.000
40.001 & άνω

Τέλη κυκλοφορίας
106 ΕΥΡΩ
158 »
281 »
408 »
540 »
768 »
1.200 »

γ. Λεωφορεία
Κατηγορία

Θέσεις καθημένων και ορθίων

Τέλη κυκλοφορίας

Α
Β

έως - 50
51 & άνω

175 ΕΥΡΩ
317 »

Α
Β

έως - 50
51 & άνω

175 ΕΥΡΩ
246 »

Ι. Αστικά

ΙΙ. Υπεραστικά

Θέσεις καθημένων
ΙΙΙ. Τουριστικά
Α
Β

έως - 40
41 & άνω

352 ΕΥΡΩ
492 »

δ. Αυτοκίνητα που δεν ανήκουν στις πιο πάνω κατηγορίες: 246 ευρώ
Γ. Για τα οχήματα για τα οποία δεν καταβάλλονται τέλη κυκλοφορίας γιατί έχει χορηγηθεί απαλλαγή: 3
ευρώ.

Δ. Για τα αλλοδαπά φορτηγά αυτοκίνητα για κάθε ταξίδι, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από τις ειδικές
συμβάσεις της χώρας μας με άλλα κράτη: 22 ευρώ.
Ε. Για τη χορήγηση προσωρινής άδειας κυκλοφορίας αυτοκινήτων οχημάτων: 2,30ευρώ την ημέρα.
Τα ετήσια τέλη κυκλοφορίας των αυτοκινήτων οχημάτων (Φ.Ι.Χ., Ελκυστήρες, Λ.Ι.Χ., Ε.Δ.Χ. με ή χωρίς
μετρητή, Φ.Δ.Χ., Ελκυστήρες, Λ.Δ.Χ., αυτοκίνητα που δεν ανήκουν στις πιο πάνω κατηγορίες) περιορίζονται κατά
50% εφόσον αυτά δεν κυκλοφόρησαν για ολόκληρο ημερολογιακό εξάμηνο λόγω διαγραφής τους κατά το
πρώτο ημερολογιακό εξάμηνο, θέσης σε κυκλοφορία τους κατά το δεύτερο ημερολογιακό εξάμηνο ή θέσης σε
ακινησία για ολόκληρο ημερολογιακό εξάμηνο.
ΣΤ. Για τη δοκιμαστική κυκλοφορία των αυτοκινήτων οχημάτων:
α) για μοτοσικλέτες 23 ευρώ
β) για λοιπά οχήματα 114 ευρώ

Ζ. Τα τέλη κυκλοφορίας των δίτροχων, τρίτροχων μοτοποδηλάτων των οποίων η άδεια κυκλοφορίας
εκδίδεται από την Αστυνομική Αρχή , ορίζονται σε 8,80 ευρώ
3.1. Σε περίπτωση συνιδιοκτησίας, για τα τέλη κυκλοφορίας και το τυχόν πρόστιμο ευθύνονται εις ολόκληρο
όλοι οι συνιδιοκτήτες.
3.2. Αναπηρικά αυτοκίνητα
Για αυτοκίνητο που ανήκε σε θανόντα ανάπηρο, στον οποίο είχε χορηγηθεί απαλλαγή από τα τέλη
κυκλοφορίας λόγω της αναπηρίας του, οι κληρονόμοι στους οποίους περιέρχεται αυτό, οφείλουν τέλη
κυκλοφορίας από το επόμενο του θανάτου του κληρονομουμένου ημερολογιακό έτος.

86

4. Εμπρόθεσμη προθεσμία προμήθειας του ειδικού σήματος τελών κυκλοφορίας
Σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 8 του Ν. 3052/2002 (ΦΕΚ 221/Α/24-9-2002) η προθεσμία προμήθειας
των ειδικών σημάτων τελών κυκλοφορίας όλων των κατηγοριών αυτοκινήτων οχημάτων και μοτοσικλετών
είναι εμπρόθεσμη εφόσον γίνει από 1ης Νοεμβρίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου, του προηγούμενου έτους για το
οποίο εκδίδεται το ειδικό σήμα.
5. Πρόσωπα που διαθέτουν τα ειδικά σήματα τελών κυκλοφορίας
α. Για τα Ι.Χ. αυτοκίνητα:
- Οι Τράπεζες, το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο Ελλάδος, τα Ελληνικά Ταχυδρομεία (ΕΛ.ΤΑ.) και το Ταμείο
Παρακαταθηκών και Δανείων όπου ανατίθεται κατ’ έτος η διάθεση, με σχετική υπουργική απόφαση, με βάση
τους όρους της απόφασης αυτής.
- Οι Δ.Ο.Υ. για ορισμένες περιπτώσεις που παρουσιάζουν προβλήματα και για όλες τις περιπτώσεις της
εκπρόθεσμης προμήθειας καθώς και για τα αυτοκίνητα που τίθενται για πρώτη φορά σε κυκλοφορία.

β. Για τα Δ.Χ. αυτοκίνητα:
Σε κάθε περίπτωση οι Δ.Ο.Υ.
6. ΄Εκδοση Προσωρινής ΄Αδειας
Αρμόδια υπηρεσία για την χορήγηση της προσωρινής άδειας και την έκδοση πινακίδας «Μ» είναι η Δ.Ο.Υ.
(από 1-3-2004, σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 1109354/1188/Τ&Ε.Φ./ΠΟΛ 1132/3-12-2003).
Η προσωρινή άδεια χορηγείται σε εξαιρετικές περιπτώσεις, που αναφέρονται κατωτέρω και μόνο για δύο
(2) ημέρες το μήνα, με την καταβολή 1,90 ευρώ την ημέρα:
α. Για τα ανάριθμα αυτοκίνητα μόνο για τη μεταφορά τους από τον τόπο αγοράς ή τελωνισμού στον τόπο
ταξινόμησης, ή για έλεγχο από το Κ.Τ.Ε.Ο. ή σε ειδικά συνεργεία για μετατροπή, προσθήκη αμαξωμάτων ή
άλλων τεχνικών στοιχείων.
β. Για τα ενάριθμα αυτοκίνητα που βρίσκονται σε ακινησία μόνο για δοκιμή, επισκευή ή πώληση αυτών.
7. Δικαιολογητικά που απαιτούνται για τη θέση σε ακινησία αυτοκινήτων οχημάτων
7.1. Αναφορικά με τα Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες ιδιωτικής χρήσης, κατατίθενται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ.
φορολογίας:
-

Δήλωση ακινησίας.

-

Τα στοιχεία κυκλοφορίας (άδεια και πινακίδες κυκλοφορίας).

- Δήλωση του Ν. 1599/1986 ότι η ακινητοποίηση του οχήματος γίνεται σε κλειστό ιδιωτικό χώρο καθώς
και τα στοιχεία του ιδιοκτήτη αυτού.
7.2. Αναφορικά με τα Επαγγελματικά αυτοκίνητα Ιδιωτικής και Δημόσιας Χρήσης οι ακινησίες αυτών
γίνονται στις αρμόδιες Νομαρχιακές Υπηρεσίες του Υπουργείου Μεταφορών και Επικοινωνιών. Σε περίπτωση
που θα υποβληθούν τα στοιχεία στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. , θα πρέπει να διαβιβασθούν στις ανωτέρω Υπηρεσίες.
7.3. Αναγκαστικές ακινησίες

Απαιτούμενα Δικαιολογητικά κατά περίπτωση:
α. Ανωτέρα βία: (Καταστροφή, πυρκαγιά κ.λπ.).
Αποδεικτικό καταστροφής.
β. Κλοπή:
Βεβαίωση Αστυνομίας ότι έχει καταγγελθεί η κλοπή και ότι σχηματίστηκε η αριθ.: …………. δικογραφία

87

και απεστάλη στον Εισαγγελέα.
γ. Υπεξαίρεση, Κατάσχεση κ.λπ.
Καταδικαστική απόφαση δικαστηρίου.
δ. Κυκλοφορία στο εξωτερικό.
Βεβαίωση των αρχών του κράτους κυκλοφορίας του αυτοκινήτου, με επίσημη μετάφραση από τις
Ελληνικές Προξενικές Αρχές.
8. ΄Αρση ακινησίας (ΕΙΧ, μοτοσικλετών)
- Ο κάτοχος του οχήματος υποβάλλει αίτηση στην αρμόδια Δ.Ο.Υ.
- Καταβάλλει τα τέλη κυκλοφορίας, με την προμήθεια του ειδικού σήματος, καθόσον δεν αίρεται η
ακινησία εάν ο κάτοχος του οχήματος δεν προμηθευτεί προηγουμένως το ειδικό σήμα τελών κυκλοφορίας του
έτους κατά το οποίο γίνεται η άρση.
Στην περίπτωση που η ακινησία έχει λάβει χώρα πριν από την έναρξη του έτους, κατά το οποίο πραγματοποιείται
η άρση, και το όχημα παρέμεινε σε ακινησία για όλο το έτος, το ειδικό σήμα χορηγείται χωρίς πρόστιμο.
9. Οριστική διαγραφή
Η οριστική διαγραφή των οχημάτων, στις περιοχές της χώρας όπου έχει αρχίσει η εφαρμογή του Π.Δ.116/2004,
γίνεται με την παράδοση αυτών στις αδειοδοτημένες από την Ε.Δ.Ο.Ε.(ΤΗΛ 2106899039 ή www.edoe.gr)
εγκαταστάσεις ανακύκλωσης οχημάτων, προκειμένου να εκδοθούν τα πιστοποιητικά καταστροφής και να
ολοκληρωθεί η διαγραφή τους.
Στις λοιπές περιοχές της χώρας, αρμόδιες για την οριστική διαγραφή των οχημάτων είναι οι Νομαρχιακές
Υπηρεσίες του Υπουργείου Μεταφορών και Επικοινωνιών.

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΩΝ ΧΑΡΤΟΣΗΜΟΥ

1. Βεβαιώσεις, πιστοποιητικά, αντίγραφα κ.τ.λ.

Οι βεβαιώσεις, τα πιστοποιητικά καθώς και τα αντίγραφα και αποσπάσματα εγγράφων, τόσο αυτά που
εκδίδονται από την υπηρεσία όσο και αυτά που προσκομίζονται σ’ αυτή δεν υπόκεινται σε τέλος χαρτοσήμου.
Επίσης δεν υπόκειται σε τέλος χαρτοσήμου η κύρωση του γνησίου της υπογραφής.

2. Μισθώματα ακινήτων

Τα μισθώματα των ακινήτων υπόκεινται σε τέλος χαρτοσήμου, που μαζί με την εισφορά υπέρ
ΟΓΑ ανέρχεται σε ποσοστό 3,6%. Το τέλος αυτό οφείλεται σε κάθε περίπτωση ακόμα κι αν ο ιδιοκτήτης
είναι κάτοικος εξωτερικού. Το θέμα του βάρους του ανωτέρου τέλους είναι θέμα συμφωνίας μεταξύ των
συμβαλλομένων (ιδιοκτήτη και ενοικιαστή). Εάν δεν υπάρχει συμφωνία το τέλος βαρύνει τον ιδιοκτήτη και
ενοικιαστή εξ ημισείας. Όταν ο ένας απαλλάσσεται από τα τέλη χαρτοσήμου, αυτά βαρύνουν εξ ολοκλήρου
τον αντισυμβαλλόμενο.

Τα τέλη χαρτοσήμου συμβεβαιώνονται και συνεισπράττονται μαζί με το φόρο εισοδήματος, που
αναλογεί στο εισόδημα από οικοδομές, σύμφωνα με την ακολουθούμενη για το φόρο αυτό διαδικασία.
Εξαιρετικά, από 1-1-2007 έως 31-12-2007, στα μισθώματα των κατοικιών γενικά και σύμφωνα με τις
διατάξεις της παρ. 4 του άρθρου 3 του ν.3522/2006 το τέλος χαρτοσήμου από 3,6% (με την εισφορά υπέρ
ΟΓΑ) μειώνεται στο 1,8% (με την εισφορά υπέρ ΟΓΑ) και από 1/1/2008 αυτό καταργείται. Στα μισθώματα των
επαγγελματικών χώρων, γραφείων, γηπέδων, αποθηκών κ.λπ. το τέλος χαρτοσήμου δεν αλλάζει, παραμένει
δηλ στο 3,6% ( με την εισφορά υπέρ ΟΓΑ)

88

3. Εργολαβικές συμβάσεις
Με τις διατάξεις του άρθρου 1 του ν.3427/2005 που ισχύει από 1/1/2006 (ΦΕΚ Α 312/27-12-2005), τα
εργολαβικά προσύμφωνα ανέγερσης οικοδομής με το σύστημα της αντιπαροχής ποσοστών οικοπέδου που η
άδεια οικοδομής εκδίδεται μετά την 1/1/2006, ανήκουν στο πεδίο του Φ.Π.Α.

Με τις διατάξεις του άρθρου 26 του ν.3522/2006(ΦΕΚ Α276/22-12-2006) διευκρινίζεται ότι για τα
παραπάνω εργολαβικά, όταν αυτά καταρτίζονται μετά την 1/1/2006 αλλά η άδεια οικοδομής έχει εκδοθεί
πριν την ημερομηνία αυτή, δηλαδή μέχρι 31-12-2005, εξακολουθούν να υπάγονται στα τέλη χαρτοσήμου.
Όσα από τα παραπάνω εργολαβικά έγιναν μέχρι 31/12/2005 και πλήρωσαν χαρτόσημο, η δε άδεια οικοδομής
εκδίδεται μετά την 1/1/2006 άρα θα υπαχθούν στο Φ.Π.Α . , τότε σ’ αυτήν την περίπτωση, το τέλος χαρτοσήμου,
θα επιστραφεί μετά από αίτηση του ενδιαφερομένου, εντός τριών μηνών από τη δημοσίευση του νόμου, δηλ.
μέχρι 22/3/2007.
4. Κατάργηση τελών χαρτοσήμου
Α. Καταργήθηκαν από 1-1-2002 τα τέλη χαρτοσήμου που επιβάλλονταν στις κατωτέρω περιπτώσεις:

α. στις εξοφλήσεις κάθε είδους αποδοχών από μίσθωση εργασίας για απασχόληση με οποιαδήποτε μορφή
και οπωσδήποτε αμειβόμενη, περιλαμβανομένων και των εκτός έδρας αποζημιώσεων ή εξόδων κίνησης,

β. στις εξοφλήσεις κάθε είδους αμοιβών για απασχόληση με οποιαδήποτε νομική σχέση που δημιουργεί
δεσμούς εξάρτησης ως προς τους όρους απασχόλησης ή την αμοιβή και συνεπάγεται την ευθύνη του εργοδότη,
περιλαμβανομένων και των εκτός έδρας αποζημιώσεων ή εξόδων κίνησης,

γ. στις εξοφλήσεις κάθε είδους συντάξεων και ασφαλιστικών παροχών ή βοηθημάτων που καταβάλλονται
στους δικαιούχους από τον οικείο φορέα ή ασφαλιστικό οργανισμό,

δ. στις εξοφλήσεις αποζημιώσεων από εργατικό ατύχημα ή λόγω λύσης της σχέσης εργασίας,

ε. στις συναλλαγματικές και στα γραμμάτια σε διαταγή και στους τόκους που απορρέουν από αυτές,

στ. στις βεβαιώσεις που χορηγούνται από τις Δημόσιες Οικονομικές Υπηρεσίες (Δ.Ο.Υ.) για την υποβολή
δήλωσης έναρξης εργασιών ή μεταβολής εργασιών.
Β. Καταργήθηκε η αξία της υπεύθυνης δήλωσης που προβλέπεται από τις διατάξεις της παραγράφου 1
του άρθρου 8 του ν. 1599/1986 (ΦΕΚ 75 Α΄). Η δήλωση αυτή συντάσσεται πλέον σε απλό χαρτί στο οποίο
αναγράφονται τα στοιχεία που προβλέπονται από την απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης
και Αποκέντρωσης ΔΙΑΔΠ/Α1/18368/25-9-2002 (ΦΕΚ 1276Β/1-10-2002). Τα έντυπα της υπεύθυνης δήλωσης
και της αίτησης - υπεύθυνης δήλωσης διατίθενται στους ενδιαφερόμενους από τις δημόσιες αρχές, για θέματα
αρμοδιότητάς τους (παρ. 1 και 2). Επίσης τα ανωτέρω έντυπα μπορεί να διατίθενται στους ενδιαφερόμενους και
μέσω διαδικτύου (παρ. 9).
Γ. Κατάργηση τέλους χαρτοσήμου ασφαλιστικών αποζημιώσεων

Με τις διατάξεις του άρθρου 20 του ν. 3091/2002 (ΦΕΚ 330 Α΄) καταργήθηκε από 1-1-2003 το τέλος
χαρτοσήμου που επιβαλλόταν στις αποδείξεις πληρωμής αποζημιώσεων που καταβάλλονται από ασφαλιστικές
εταιρείες για ασφαλίσεις κάθε φύσης, καθώς και στους συμβιβασμούς που αφορούν στις αποζημιώσεις
αυτές.

Δ. Κατάργηση τέλους χαρτοσήμου επί των συμβάσεων δανείου
α. Με τις διατάξεις της παρ. 14 του άρθρου 20 του Ν. 3227/2004 (ΦΕΚ Α 31/9-2-2004) καταργήθηκε από
6 Φεβρουαρίου 2004 το τέλος χαρτοσήμου που επιβαλλόταν για τις συμβάσεις δανείων που χορηγεί ο Ο.Ε.Κ.
στους δικαιούχους του και στους τόκους που απορρέουν από αυτά.
β. Mε τις διατάξεις της παρ. 1 του άρθρου 18 του ν.3470/2006(ΦΕΚ Α132/28-6-2006) καταργείται το
τέλος χαρτοσήμου στα δάνεια που χορηγούνται από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων στους τόκους και
στα παρεπόμενα σύμφωνα αυτών. Η κατάργηση ισχύει από 28-6-2006, ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου.

89

Ε. Κατάργηση τέλους χαρτοσήμου επί των καθαρών κερδών των Ο.Ε., Ε.Ε. και Ε.Π.Ε.
Με τις διατάξεις του άρθρου 22 του Ν. 3296/2004 (ΦΕΚ Α253/14-12-2004) καταργείται από 1/1/2005 το
τέλος χαρτοσήμου 1% που επιβαλλόταν στα καθαρά κέρδη των ομόρρυθμων, ετερόρρυθμων και περιορισμένης
ευθύνης εταιρειών, των κερδοσκοπικών συνεταιρισμών, των κοινοπραξιών, των αστικών εταιριών και κοινωνιών
αστικού δικαίου που ασκούν επιχείρηση και αφορούν διαχειριστική περίοδο που αρχίζει από 1-1-2005 και μετά.

ΘΕΜΑΤΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ

1. Ποιά είναι η αρμόδια Δ.Ο.Υ. για την κατάθεση διαφόρων εγγράφων, όπως ιδιωτικών συμφωνητικών
μίσθωσης ακινήτων ή για την υποβολή δικαιολογητικών ηλεκτροδότησης από τον ιδιοκτήτη;

Για τις συγκεκριμένες ως άνω περιπτώσεις, αρμόδια είναι οποιαδήποτε Δ.Ο.Υ. στην πρώτη
περίπτωση και η αρμόδια Δ.Ο.Υ. του υπόχρεου ιδιοκτήτη στη δεύτερη περίπτωση.
2. Ποιά είναι η διαδικασία έγκρισης ηλεκτροδότησης οικοδομών από τις Δ.Ο.Υ.; Είναι νόμιμη η
διαδικασία καταλογισμού ΦΠΑ σε ιδιώτη που κτίζει οικοδομή και δεν καλύπτεται το κόστος οικοδομής
με παραστατικά;

Οι φορολογικές διατάξεις περί ηλεκτροδότησης θεσπίστηκαν για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής
στον κατασκευαστικό τομέα.

Για τις οικοδομές που ζητείται ηλεκτροδότηση, με εξαίρεση εκείνες που κατασκευάζονται από
επιχειρήσεις ανέγερσης και πώλησης οικοδομών και οι οποίες υπόκεινται σε ΦΠΑ, υποβάλλεται σχετική δήλωση
(αίτηση) του υπόχρεου στην αρμόδια για τη φορολογία εισοδήματός του Δ.Ο.Υ. με όλα τα κατά περίπτωση
προβλεπόμενα στοιχεία, έντυπα και πίνακες και θεωρείται άμεσα η υπεύθυνη δήλωση του ηλεκτρολόγου
εγκαταστάτη ή χορηγείται η προβλεπόμενη από το άρθρο 35 του ν.2238/1994 βεβαίωση, κατά περίπτωση,
εφόσον βεβαίως διαπιστώνεται η πληρότητα του φακέλου και πληρούνται όλες οι σχετικές προϋποθέσεις
(σχετ. παρ. 3 του άρθρου 12 του ν. 3052/2002). Ο σχετικός έλεγχος ως προς την κάλυψη του κόστους
ανέγερσης και τα οικεία παραστατικά και λοιπά δικαιολογητικά διενεργείται σε μεταγενέστερο χρόνο
σύμφωνα με συγκεκριμένα κριτήρια επιλογής υποθέσεων προς έλεγχο, τα οποία έχουν καθορισθεί με
την Υπουργική Απόφαση 1112981/2097/Α0012/25-11-05 (επιφάνεια του ακινήτου, έτος χορήγησης της
βεβαίωσης ηλεκτροδότησης ή θεώρησης της υπεύθυνης δήλωσης του ηλεκτρολόγου εγκαταστάτη,
ΑΦΜ του υποχρέου κλπ).

Σε περιπτώσεις ηλεκτροδότησης αυθαίρετων οικοδομών απαιτείται υποχρεωτικά η προσκόμιση των
δικαιολογητικών νομιμοποίησης της οικοδομής ή έγκρισης της ηλεκτροδότησής της, τα οποία εκδίδονται από τις
αρμόδιες προς τούτο υπηρεσίες ή αρχές.

Ειδικότερα ανά κατηγορία οικοδομών ισχύουν τα εξής:
α. Για οικοδομές για τις οποίες οι οικείες άδειες πολεοδομίας εκδόθηκαν μέχρι 31/12/94, καθώς και
για οικοδομές για τις οποίες δεν έχουν εκδοθεί για οποιοδήποτε λόγο άδειες πολεοδομίας, ανεξάρτητα
από το χρόνο ανέγερσης τους.

Για τις παραπάνω οικοδομές πρέπει να αποδοθεί από τον υπόχρεο με έκτακτη δήλωση η τυχόν διαφορά
ΦΠΑ λόγω μη κάλυψης του κόστους ανέγερσης με αντίστοιχα δικαιολογητικά δαπανών, εντός δυο μηνών από
την έγκριση της ηλεκτροδότησης. Υποχρέωση κάλυψης με αντίστοιχα δικαιολογητικά υπάρχει για οικοδομικές
εργασίες που έγιναν από 23/3/90 και μετά.

Σε περίπτωση που από τον έλεγχο διαπιστωθεί ότι το κόστος ανέγερσης της οικοδομής δεν καλύπτεται με
αντίστοιχα δικαιολογητικά και εφόσον για την ακάλυπτη διαφορά δεν έχει αποδοθεί το ποσό ΦΠΑ που αναλογεί
σύμφωνα με τα παραπάνω, τότε το ποσό αυτό καταλογίζεται με σχετική πράξη σε βάρος του υποχρέου και
επιβάλλονται οι νόμιμες προσαυξήσεις (οι οποίες υπολογίζονται από τη λήξη των δύο μηνών από την ημερομηνία
έγκρισης της ηλεκτροδότησης), καθώς και οι λοιπές προβλεπόμενες κυρώσεις.

Ο τρόπος προσδιορισμού του κόστους ανέγερσης της οικοδομής που πρέπει να καλύπτεται από αντίστοιχα
δικαιολογητικά δαπανών καθώς και όλες οι σχετικές λεπτομέρειες προβλέπονται από τις οικείες διατάξεις (άρθρο
8 παρ. 2 ν.1882/90 και 53 ν.2065/92) και τις σχετικές εγκυκλίους.
Για εργασίες που αποδεδειγμένα έγιναν πριν από 23/3/90 δεν αναζητούνται δικαιολογητικά δαπανών.
β. Για οικοδομές για τις οποίες οι άδειες πολεοδομίας εκδόθηκαν από 1/1/95 και μετά.
90

Για τις παραπάνω οικοδομές υποβάλλεται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. από τον υπόχρεο, μαζί με τη δήλωση
(αίτηση) ηλεκτροδότησης, ο τελικός πίνακας ανάλυσης του κόστους κατασκευής στις επί μέρους εργασίες της
οικοδομής, με συνημμένη τη δήλωση εργασιών που έγιναν στην οικοδομή και επιπλέον θεωρημένα αντίγραφα του
εντύπου υπολογισμού του ελάχιστου κόστους κατασκευής της οικοδομής και του αρχικού πίνακα ανάλυσης
κόστους κατασκευής που έχουν κατατεθεί στην Πολεοδομία, καθώς και η οικοδομική άδεια με την έγκριση της
αρμόδιας πολεοδομίας για ηλεκτροδότηση.

Η αρμόδια Δ.Ο.Υ., εφόσον κατά τον έλεγχο διαπιστώσει έλλειψη στοιχείων ανέγερσης, καταλογίζει στον
υπόχρεο πρόστιμο ισόποσο με το ΦΠΑ που αναλογεί στη διαφορά του μη ισοσκελισμένου πίνακα και επ’ αυτού
50% επιπλέον πρόστιμο.
Ο τρόπος προσδιορισμού του ελάχιστου κόστους κατασκευής της οικοδομής και οι σχετικές διαδικασίες
προβλέπονται από τις διατάξεις της 1137140/2439/ΠΟΛ 1277/5.12.1994 κοινής απόφασης των Υπουργών
Οικονομικών και ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε, όπως ισχύει.
3. Ποιά είναι η προθεσμία άσκησης προσφυγής;

Η προσφυγή μπορεί να ασκηθεί εντός προθεσμίας εξήντα (60) ημερών από την επίδοση των καταλογιστικών
πράξεων, εκτός αν ο νομιμοποιούμενος για την άσκησή της διαμένει στην αλλοδαπή, οπότε η προθεσμία άσκησης
της προσφυγής είναι ενενήντα (90) ημέρες. Ειδικά στις περιπτώσεις που υποβάλλεται ιδιαίτερη αίτηση διοικητικής
επίλυσης της διαφοράς και ματαιώνεται η επίλυση ή επιτυγχάνεται μερική μόνο επίλυση αυτής, η προθεσμία για
την άσκηση της προσφυγής αναστέλλεται με την υποβολή της αίτησης για διοικητική επίλυση της διαφοράς, μη
υπολογιζόμενης της ημέρας υποβολής αυτής και συνεχίζει από την επόμενη εργάσιμη για τις δημόσιες Υπηρεσίες
ημέρα της ημέρας υπογραφής της πράξης ματαίωσης ή μερικής επίλυσης της διαφοράς (άρθρο 70 ν.2238/94).
4. Είναι δυνατή η άσκηση περισσοτέρων προσφυγών κατά της ίδιας πράξης για διαφορετικούς
λόγους;

Όχι, για κάθε καταλογιστική πράξη μπορεί να ασκηθεί μία μόνο προσφυγή από τον ίδιο προσφεύγοντα,
στην οποία αναφέρονται όλοι οι λόγοι. Η προσφυγή όμως μπορεί να αφορά ορισμένα σημεία της καταλογιστικής
πράξης και όχι το σύνολο της. Αυτό για παράδειγμα μπορεί να συμβεί στην περίπτωση μερικού συμβιβασμού,
οπότε αντικείμενο της προσφυγής είναι το μέρος για το οποίο δεν επήλθε συμβιβασμός.
5. Είναι απαιτητό άμεσα το βεβαιωθέν ποσό λόγω προσφυγής;

Επί μη επίτευξης διοικητικού συμβιβασμού και άσκησης εμπρόθεσμης προσφυγής, τόσο στη φορολογία
εισοδήματος και στις λοιπές φορολογίες ή αντικείμενα που παραπέμπουν στις διατάξεις της φορολογίας αυτής
(π.χ. πρόστιμα ΚΒΣ), όσο και στο ΦΠΑ, βεβαιώνεται άμεσα ποσοστό 10% του ποσού της καταλογιστικής πράξης,
το οποίο και είναι εφάπαξ καταβλητέο μέχρι το τέλος του επόμενου από τη βεβαίωση μήνα.

Ειδικά επί προσωρινού ελέγχου παρακρατουμένων φόρων και ΦΠΑ, είναι εφάπαξ καταβλητέο ολόκληρο
το ποσό της καταλογιστικής πράξης μέχρι το τέλος του επόμενου από τη βεβαίωση μήνα, ανεξάρτητα από την
άσκηση ή μη προσφυγής.

Σε περίπτωση μη εμπρόθεσμης καταβολής σύμφωνα με τα ανωτέρω, επιβάλλονται οι προβλεπόμενες
από τον ΚΕΔΕ ταμειακές προσαυξήσεις εκπρόθεσμης καταβολής ανά μήνα καθυστέρησης.
6. Είναι δυνατόν με το ίδιο δικόγραφο της προσφυγής ο προσφεύγων να στραφεί και κατά άλλων
πράξεων και κατά ποίων ;

Για κάθε καταλογιστική πράξη μη συναφή με άλλη (μη άμεσα συναρτώμενη) πρέπει να ασκείται ιδιαίτερη
προσφυγή.
7. Ποιά η προθεσμία συμβιβασμού για τα πρόστιμα του Κ.Β.Σ. και σε πόσες δόσεις καταβάλλονται;

Α. Η συζήτηση για τη διοικητική επίλυση της διαφοράς γίνεται σε ημερομηνία που ορίζεται από τον
προϊστάμενο της υπηρεσίας που εξέδωσε την πράξη. Το σχετικό όμως αίτημα για την επίλυση της διαφοράς
υποβάλλεται από το φορολογούμενο εντός συγκεκριμένης προθεσμίας και ειδικότερα εντός της προθεσμίας που
ορίζεται για την άσκηση προσφυγής.

Δικαστικός συμβιβασμός επίσης μπορεί να ενεργείται ενώπιον οποιουδήποτε δικαστηρίου και σε κάθε
στάση της δίκης, μέχρι πέντε (5) ημέρες πριν από τη συζήτηση της υπόθεσης.

Β. Για να συντελεστεί διοικητικός ή δικαστικός συμβιβασμός, πρέπει σε κάθε περίπτωση να καταβληθεί
άμεσα το 1/5 του βάσει συμβιβασμού ποσού ή το αργότερο εντός των δύο (2) επόμενων εργάσιμων ημερών από
την ημερομηνία συμβιβασμού. Το υπόλοιπο ποσό καταβάλλεται σε έξι ίσες μηνιαίες δόσεις, με τον περιορισμό ότι

91

κάθε δόση δε μπορεί να είναι μικρότερη των 300 ευρώ, εκτός της τελευταίας. Σε περίπτωση εφάπαξ καταβολής
του υπόλοιπου αυτού ποσού παρέχεται έκπτωση 5%.

Γ. Επί συμβιβασμού στο πλαίσιο ειδικού τρόπου περαίωσης υποθέσεων ισχύει το εκάστοτε ισχύον ειδικό
καθεστώς. Ειδικά επί υποθέσεων που ελέγχονται με την Υπουργική Απόφαση 1021681/1120/ΔΕ-Α’/ΠΟΛ.1037/05
προβλέπεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η καταβολή σε 18 ή 24 ίσες μηνιαίες δόσεις του βάσει
συμβιβασμού ποσού που απομένει μετά την καταβολή του 1/5 αυτού, με τον περιορισμό ότι κάθε δόση δε μπορεί
να είναι μικρότερη των 300 ευρώ, εκτός της τελευταίας.
(Για το θέμα αυτό, βλέπε και ενότητα «ΘΕΜΑΤΑ ΚΩΔΙΚΑ ΒΙΒΛΙΩΝ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ» του Εγχειριδίου).

ΘΕΜΑΤΑ ΜΗΤΡΩΟΥ
1. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για τη χορήγηση ΑΦΜ σε διάφορες κατηγορίες επαγγελμάτων;
- Η χορήγηση ΑΦΜ είναι ενιαία για όλα τα φυσικά πρόσωπα, δε γίνεται διάκριση αυτών ανάλογα με το
επάγγελμά τους. Απαραίτητο στοιχείο αποτελεί το δελτίο ταυτότητας (αστυνομική, πολεμικού ναυτικού,
πολεμικής αεροπορίας κ.λπ.)
- Η χορήγηση ΑΦΜ στα μη φυσικά πρόσωπα διενεργείται με τις διαδικασίες της έναρξης εργασιών. Τα
δικαιολογητικά που απαιτούνται αναφέρονται παρακάτω.
2. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για τη χορήγηση ΑΦΜ σε αλλοδαπούς;
- Το διαβατήριό τους και στην περίπτωση που τα στοιχεία τους δεν έχουν γραφεί με λατινικούς χαρακτήρες
κατατίθεται φωτοτυπία του διαβατηρίου επίσημα μεταφρασμένη.
- Εφόσον οι αλλοδαποί είναι κάτοικοι Ελλάδος προσκομίζεται και η άδεια παραμονής τους.
3. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για τη λήψη ΑΦΜ από φυσικά πρόσωπα μη επιτηδευματίες;
Το δελτίο ταυτότητάς τους. Αν η δήλωση για την απόδοση ΑΦΜ κατατίθεται από νόμιμα εξουσιοδοτημένο
πρόσωπο, υποβάλλεται η σχετική εξουσιοδότηση και επικυρωμένο φωτοαντίγραφο του δελτίου ταυτότητας.
4. Εάν όλοι πρέπει να έχουν ΑΦΜ;
Υποχρεούνται να έχουν ΑΦΜ, όλοι όσοι συναλλάσσονται με τις Δ.Ο.Υ.
5. Ποιές οι συνέπειες της ύπαρξης διπλού ΑΦΜ;

Επιβάλλονται τα πρόστιμα των διατάξεων του άρθρου 4 του ν. 2523/97 όπως έχει τροποποιηθεί με τις
διατάξεις της παρ. 3β του άρθρου 21 του ν. 2948/2001 σύμφωνα με τις οποίες, όποιος κατέχει και χρησιμοποιεί
περισσότερους από ένα ΑΦΜ υπόκειται σε πρόστιμο που ορίζεται σε τέσσερις χιλιάδες τετρακόσια (4.400)
ευρώ.
6. Εάν ο ΑΦΜ μετά τη διακοπή εργασιών μιας επιχείρησης συνεχίζει να υφίσταται ή όχι;

Μετά τη διακοπή εργασιών ατομικής επιχείρησης ο ΑΦΜ του φυσικού προσώπου εξακολουθεί να
υφίσταται για τις προσωπικές του συναλλαγές ενώ στην περίπτωση διακοπής εργασιών νομικού προσώπου ο
ΑΦΜ παύει να υφίσταται.
7. Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για έναρξη επαγγέλματος;

Α. Ατομική Επιχείρηση
- Αστυνομική ταυτότητα.
- Τίτλος κυριότητας ή μισθωτήριο συμβόλαιο ή υπεύθυνη δήλωση ν. 1599/86 περί δωρεάν παραχώρησης
χώρου για κάθε επαγγελματική εγκατάσταση.
- Βεβαίωση εγγραφής ή απαλλαγής από αρμόδιο Ασφαλιστικό Φορέα

92

-

Βεβαίωση ελέγχου της επωνυμίας και του διακριτικού τίτλου των φυσικών προσώπων από το οικείο
Επιμελητήριο,
όπου απαιτείται από σχετικές διατάξεις.
- Εξουσιοδότηση του υπόχρεου με θεωρημένο το γνήσιο της υπογραφής του σε περίπτωση που οι
δηλώσεις

υποβάλλονται από τρίτο πρόσωπο.
- Άδεια εγκατάστασης ή λειτουργίας από τις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπ. Ανάπτυξης, όπου απαιτείται (αρθρ.
3, 4, 5, 27 ν.3325/2005).
- Προέγκριση ίδρυσης για καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος από Δήμους και Κοινότητες όπου
απαιτείται (αρθρ. 80, 81 ν.3463/2006).
Τα αλλοδαπά φυσικά πρόσωπα υπήκοοι χωρών εκτός Ε.Ε. εκτός των παραπάνω δικαιολογητικών, υποβάλλουν
στη Δ.Ο.Υ. και άδεια διαμονής για εργασία στην Ελλάδα διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους.

Β. Προσωπικές Εταιρείες (Ο.Ε. – Ε.Ε.)
- Καταστατικό δημοσιευμένο στο οικείο Πρωτοδικείο.
- Τίτλος κυριότητας ή μισθωτήριο συμβόλαιο ή υπεύθυνη δήλωση ν. 1599/86 περί δωρεάν παραχώρησης
χώρου για κάθε επαγγελματική εγκατάσταση.
- Βεβαίωση εγγραφής ή απαλλαγής των μελών από αρμόδιο Ασφαλιστικό Φορέα.
- Εξουσιοδότηση του υπόχρεου με θεωρημένο το γνήσιο της υπογραφής του σε περίπτωση που οι δηλώσεις
και τα δικαιολογητικά υποβάλλονται από τρίτο πρόσωπο.
- ΑΦΜ των μελών της Ο.Ε. και Ε.Ε. (φυσικών και νομικών προσώπων).
- Άδεια εγκατάστασης ή λειτουργίας από τις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπ. Ανάπτυξης, όπου απαιτείται (αρθρ.
3, 4, 5, 27 ν.3325/2005).
- Προέγκριση ίδρυσης για καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος από Δήμους και Κοινότητες όπου
απαιτείται (αρθρ. 80, 81 ν.3463/2006).
Τα αλλοδαπά φυσικά πρόσωπα υπήκοοι χωρών εκτός Ε.Ε. για την συμμετοχή τους στις προσωπικές εταιρείες,
εκτός των παραπάνω δικαιολογητικών, υποβάλλουν στη Δ.Ο.Υ. και άδεια διαμονής για εργασία στην Ελλάδα
διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους.

Γ. Εταιρεία Περιορισμένης Ευθύνης (ΕΠΕ)
- Καταστατικό δημοσιευμένο στο οικείο Πρωτοδικείο.
- Το Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) ή το ΤΑΠΕΤ εάν δεν έχει τυπωθεί το ΦΕΚ και υπεύθυνη
δήλωση του ν. 1599/86 υπογεγραμμένη από τον εκπρόσωπο της εταιρείας ότι θα προσκομισθεί το ΦΕΚ μετά
την κυκλοφορία του.
- Τίτλος κυριότητας ή μισθωτήριο συμβόλαιο ή υπεύθυνη δήλωση ν. 1599/86 περί δωρεάν παραχώρησης χώρου
για κάθε επαγγελματική εγκατάσταση.
- Βεβαίωση εγγραφής ή απαλλαγής των μελών από αρμόδιο Ασφαλιστικό Φορέα
- Εξουσιοδότηση του διαχειριστή, με θεωρημένο το γνήσιο της υπογραφής του σε περίπτωση που οι δηλώσεις
υποβάλλονται από τρίτο πρόσωπο.
- Άδεια εγκατάστασης ή λειτουργίας από τις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπ. Ανάπτυξης, όπου απαιτείται (αρθρ. 3,
4, 5, 27 ν.3325/2005).
- Προέγκριση ίδρυσης για καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος από Δήμους και Κοινότητες όπου απαιτείται
(αρθρ. 80, 81 ν.3463/2006).
- Τα αλλοδαπά φυσικά πρόσωπα που είναι υπήκοοι χωρών εκτός Ε.Ε. και ορίζονται ως διαχειριστές στην ΕΠΕ
υποβάλλουν στη Δ.Ο.Υ. άδεια διαμονής για εργασία στην Ελλάδα διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους.
Δ. Ανώνυμη Εταιρεία
- Καταστατικό.
- Το Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) ή το ΤΑΠΕΤ εάν δεν έχει τυπωθεί το ΦΕΚ και υπεύθυνη
δήλωση του ν. 1599/86 υπογεγραμμένη από τον εκπρόσωπο της εταιρείας ότι θα προσκομισθεί το ΦΕΚ μετά
την κυκλοφορία του.
- Ανακοίνωση εγκριτικής απόφασης οικείας Νομαρχίας.
- Τίτλος κυριότητας ή μισθωτήριο συμβόλαιο ή υπεύθυνη δήλωση ν. 1599/86 περί δωρεάν παραχώρησης χώρου
για κάθε επαγγελματική εγκατάσταση.
- Βεβαίωση εγγραφής ή απαλλαγής των μελών του ΔΣ από αρμόδιο Ασφαλιστικό Φορέα .
- Εξουσιοδότηση του εκπροσώπου, με θεωρημένο το γνήσιο της υπογραφής του σε περίπτωση που οι δηλώσεις
υποβάλλονται από τρίτο πρόσωπο.
- Άδεια εγκατάστασης ή λειτουργίας από τις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπουργείου Ανάπτυξης, όπου απαιτείται
(αρθρ.3,4,5,27 ν.3325/2005).

93

- Προέγκριση ίδρυσης για καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος από Δήμους και Κοινότητες όπου απαιτείται
(αρθρ.80,81 ν.3463/2006).
8. Πότε είναι εκπρόθεσμη η έναρξη ή η διακοπή δραστηριότητας και ποιές οι συνέπειες;

Κάθε Φυσικό ή Νομικό Πρόσωπο ή Ένωση Προσώπων, όπως αυτά αναφέρονται στο άρθρο 3 του Κώδικα
Φ.Π.Α. (ν. 2859/2000) όπως ισχύει, υποχρεούται να υποβάλλει στον προϊστάμενο της αρμόδιας Δ.Ο.Υ. δήλωση
έναρξης εργασιών σύμφωνα με το άρθρο 36 του Κώδικα Φ.Π.Α. πριν από την πραγματοποίηση οποιασδήποτε
συναλλαγής στα πλαίσια της επαγγελματικής του δραστηριότητας.

Ειδικά τα Νομικά Πρόσωπα και οι Ενώσεις Προσώπων υποβάλλουν τη δήλωση έναρξης εργασιών
εντός τριάντα (30) ημερών από την ημερομηνία δημοσίευσης του καταστατικού ή την ημερομηνία σύστασης στις
περιπτώσεις που δεν απαιτείται δημοσίευση.

Η δήλωση διακοπής εργασιών υποβάλλεται στη Δ.Ο.Υ. για μεν τα Φυσικά Πρόσωπα εντός 10 ημερών
από την οριστική παύση των εργασιών τους για δε τα Νομικά Πρόσωπα και τις Ενώσεις Προσώπων εντός 30
ημερών από τη νόμιμη λύση τους.

Η πέραν των ανωτέρω προθεσμιών υποβολή δήλωσης έναρξης ή διακοπής εργασιών, θεωρείται
εκπρόθεσμη και επιβάλλονται πρόστιμα από εκατόν δέκα επτά (117) έως χίλια εκατόν εβδομήντα (1.170) Ευρώ
όπως ορίζονται με τις διατάξεις της παρ. 1 του άρθρου 4 του ν. 2523/97 όπως ισχύει.
Ποιά δικαιολογητικά απαιτούνται για τη διακοπή εργασιών λόγω θανάτου φυσικού προσώπου;
- Ληξιαρχική πράξη θανάτου.
- Πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών.
- Βεβαίωση περί μη δημοσίευσης διαθήκης ή πιστοποιητικό δημοσίευσης διαθήκης και αντίγραφο αυτής.
10. Πότε αποκτά νομική προσωπικότητα η Ε.Π.Ε. (μετά την υποβολή του καταστατικού στο Πρωτοδικείο
ή μετά τη δημοσίευση στο ΦΕΚ) ;


Με τη δημοσίευση στο ΦΕΚ.

94

95

96