GÜÇ SANTRALLAR!

VE ÇEVRE SORUNLARI

• •

AMAÇ

Son yıllarda Türkiye'de ve dünyada, güç sanlrallarının çevreyi kirlclınc olayı çok önem kazanmıştır. Konu. elektriğin üretimi ile ilgili olduğu için. meslektaşlarımı/n sonınlar gel mekle veya meslektaşlarımız arasın da münakaşa edilmektedir. Kaldı ki geniş bölgede, bazı durumlarda deniz aşırı bölgelerinde canlıların hayatını etkilemektedir. Enerjiye ihtiyacımız olduğuna göre mevcut veya kurulacak sanlrallardan. çevreye etkileri nedeniyle vaz geçenleyiz. Ancak çevre koruması için tüm önlemler alınmalıdır.

GİRİŞ
Bu yazımızda, santralların. çevreyi ne şekilde etkiledikleri, korumada ait limitler ve önlem tesisleri çeşit leri, bunların işlemeleri, maliyetleri öz olarak anlatılacaktır. Güç santrallarının çevre sorunlarına değinmeden önce. çevre sorunları için çıkarılan 1083 tarihli 2872 sayılı Çevre Kanununun birinci maddesini birlikte okuyalım : Madde 1 Bu kanunun amacı bütün vatandaşların ortak varlığı olan çev renin korunması, iyileştirilmesi, kır sal ve kentsel alanda arazinin ve do ğal kaynakların en uygun şekilde kullanılması ve korunması: «u. top rak ve hava kirlenmesinin önlenme si: ülkenin bitki ve hayvan varlığı ile doğal ve tarihsel zenginliklerinin konularak, bugünkü ve gelecek ku şakların sağlık, uygarlık ve yaşam düzeyinin geliştirilmesi ve güvence altına alınması için yapılacak dü zenlemeleri ve alınacak önlemleri, ekonomik ve sosyal kalkınma hedefleriyle uyumlu olarak belirli Güngör GÜRSEL Elek. Y. Müh. SIS. AR. AŞ.
1 1 J " * * ve teknik esaslara göre düzenlemektir, denilmektedir.

394 lîl.KKTRİK MÜHKNDİSI.İĞİ

kömür 100 MÜHENDİSLİĞİ 394 ELEKTRİK . anhidrid nitrik. Azot dioksit. Hatalı seçilecek bir teknoloji. Daha yüksek sıcak Santralların çevreye kirlilik etkisi lıkta ve nıtubette etki.6 ppm yoğun ve oksijen yüzdesi fazla olmak üzere luk. Daha az kir letici olarak daha düşük sıcaklıkta kömür ve petrol ürünlerinin yakıldığı santrallardır. N2O. 0. Ölçüm ve değerlendirilmesi genellikle ppm (parts per million) hacimsel olarak yapılmaktadır. Çok küçük parçacıklar (tozlar). kokusuyla azot dioksiti algılaya bilirler. dünyada bu emisyonun % 7()'ini vermektedir. Termal kirlilik. H2S. akciğer lerde aynı yoğunlukta CO göre dajıa toksiktir.' Sülfatlar deniz dalgalarının ha va ile yaptığı tozlanmadan ve SOj'nin oksitlenmesinden meydana gelir. olur. Asit halinde. onu etkisiz hale getirir. insanların sağlığında herhangi değişik gazları içermektedir.4 ppm ve üstünde olmasıyla. kolay tatbik edilir sistemler değildir. Dolayısıyla önlem teknolojileri yeni olup yeteri kadar ucuz. esas olarak suni iş lemlerle olur. olarak miktarı değişir. ve değişik sülfatlar. Bu nedenle atmosfer deki bu gazın miktarını minimumda tutmak çevre önlemlerinin başında gelmektedir. Aynı zamanda yan ma işleminde oksijen yoğıınluğuda etkendir. H2S esas olarak doğada kaynaklarda çı kar. bir rahatsızlık yapmamaktadır. 10 ppm sinirleri etkiler. Bununla beraber 0. kişiler. İşlem fotokim yasal olarak özellikle gün ışığında süratlenir. Karbon oksitleri. N 2 O V yalnız NO ve NO 2 'nin suni olarak yapılanan Kükürt Oksitler Kükürt. 10 ppm de solu num problemlerine ve ifrazat artışı na neden olur. Buradan da görüleceği gibi tesis edilmiş ve edilecek. Şehirlerdeki ağır sa nayi alanlarında ekseriya 3. Büyük kirlilik yüksek sı caklıkta NO'mın meydana geldiği motorlu araçlarda olur.71015 Tonluk bir kitleyi haizdir. suya az olarak da toprağa ve ciddi olur. NO3.06 ile 0. N 2O5. Bu 5.2 ppm'e ulaşılmakta 11 ppm tepe değeri kay Dünyamızı kaplayan atmosfer azot dedilebilmektedir.1 ppm'lik NO2 gazı sürekli soluıuı lursa solunum hastalıklarına yol açar. ve anhidrid nitrlüs. nitrlüs oksit. Canlılarda kanın temelini teşkil eden ve organizmaya oksijen taşıyan hemoglobinle birleşir. özellikle termik santralların çevre sonulları iyi bilin meli. Azot oksitleri. Santrallarda kirliliğin nedenleri : • • • • • Kükürt oksitleri. değişik yapılarda gö rülmektedir: nitrik oksit NO. Kükürt dioksit. atmosferde üç şekilde bulu nur: Kükürt dioksit. Oluşması yan ma sıcaklığına özellikle yüksek sı caklığa bağlıdır. SO2. Atmosferde NO süratle oksijenlene rek NO2'ye dönüşür. ve petrolün santrallarda yakılması yanında endüstride pek çok alanda kullanılmasına rağmen santrallar. Çevre sonulları mem leketimizde ve dünyada yeni yeni incelenmekte ve sorgulanmaktadır. oksitleridir. değişik yoğunlukta olabilmektedir. yeni başka sonmlar ortaya çıkarabilir. azot dioksit.Kükürt dioksit. alınır verilir. Yoğunluk. NO2: azot trioksit. Bunlara genellikle NOX denilir ve noks diye okunur. azot dioksitin 0. Temel olarak. Hidrojen sülfıt. Bir saatlik temas. 150 ile 200 ppm birkaç dakika Azot Oksitleri Azot oksitleri. nunla beraber birçok insanda kükür Atmosfer içindeki CO2 gibi bazı tün hissedilmesi 5 ppm de başla gazlar fotosentez olayı ile devamlı maktadır. akılcı yaklaşımla çözümler üretilmelidir. insan haya tında NO göre daha tehlikelidir. Atmosferik görüntüleri azaltır. Azot oksit: bütün fosil yakıtların yanmasında oluşur. daha şiddetli havaya. bölgelerde.

tam bir kirletici olarak düşünülme melidir. Toz halindeki kirlenmeyi sağlayan oksitelrin su ile temas etmeden ağaç yaprakları üzerinde toplanınasıdır. CO. günler alınmasıdır. metan. kuru tortu ve asit sis. İskandinavya gibi uzaktaki diğer birçok memleketi etkilemektedir. Bitkilerin fotosentez dola yısıyla buna gereksinimi olduğu ve bu nedenle insan yaşamında önemli yeri olduğu bilinmektedir. almasını engeller CO yoğunluğu. Kükürt dioksit. CO2. Sülfat parçacıkları yüzeylerdeki su veya yağmur suları ile konsantre sülfürik asit meydana getirir. 7 ppm'den İlk asit kirliliği 1950'lerde İskan uzaklaştırılmasında etkendir. Atmosferde fotosentez gibi olaylarla uzaklaştırılamayan karbon dioksit yoğunluğu. asit yağmuru olarak olayı son yıllarda birçok yerde gö başlangıç noktasından uzaklara CO. Bu ilave yeni.solunulursa kılcal akciğer bronş larını tahrip eder. Yeşil bit kilerde fotosentez olayıyla ışık varlı ğında su ile CO2 ve mineraller. Asit yağmurları. sera etkisi yaparak. Bunlar. Bu şekilde atmostere ilave olan CO2. dağılımı çözümü olan bu çözüm. oksijen sında Kanada' nın doğusunda. uzun dumanbacaları kullanılarak yıl 4 milyon ton olarak ilave olmak Bu mesafeler yüzlerce veya binlerce çözümü düşünülebilir. CO'den farklı olarak çok miktarda güç santral larında ve diğer işlemlerde kirletici olarak karşımıza çıkar. NO'de olduğu gibi insanlarda rülmektedir. CH4. İşletme ve belirtilmektedir. 500 ppm yıkılmaya neden olur ve 1000 ppm ölüme neden olur. insanların otomobillerle yaptığı egzoz gazların daki toplam kirlenmedeki % 90 paya göre. Bu tesis ve tesisin işletme lardadır. hemoglobine etki eder. asit yağ yıllarda çalışmalar gelişmektedir. den 1963'e dünyadaki ortalama 0. yapay olarak oluşan mikrara göredaha çoktur.. bit kiler yıldın ve orman yangınlarında meydana gelir. % 1 gibi çok küçük bir değerde kalır. 100 ppm'de baş ağrısı yapar. takriben 11 ppm'e yükselmiştir. Yeryüzünde atmos fere suni olarak çok büyük mik tarlarda NOX kirleticilerinin atıl masının yanında doğal olarak doğal olaylarla da daha az miktarda NOX ortaya çıkmaktadır. ABD'nin kuzey doğusunda yoğun olarak görülen yerlerdir. Karbon Oksitleri Karbon monoksit. hidrojen sülfıt ve Bu problemin çözümü için son azot oksitleri atmosferde. ve karbon dioksit. Aşırı asitlilik Rüzgar uzaklara taşınır. CO2. dinavya da görüldü. Los Angles bölgesinde CO. Bazı durumlarda rüzgar masrafları yerine. Bölgesel bazı ve nitrik asit HNO. Fransa gibi memleketler. dün yanın iklimini etkiler duruma gelir. yoğunluğu 1957' kilometreyi bulabilmektedir. Bölgede CO. Bu ^En etkili metod santral duman gazların çevreye verilmesinden bir bacasından zararlı gazların CO. asit yağmuru ve asit kan. organik maddelerin çürü mesi gibi işlemlerde ortaya çıkan karbon dioksit miktarı. Toz Oksitler Asit Oksitler Kükürt ve azot oksitlerinin asit şeklinde yere dönmesidir. bataklık gazı. akımlarıyla etkenler. kömür madenleri. atmosfere doğal olmayan yolla süre sonra. büyük. genellikle saatler. Karbon dioksit.Bu değişik şekillerde olur. her akımlarıyla çok uzaklara taşınabilir. kirleticilerin çok göre. sülfirik asit bakım masraflarını da beraberinde yerlerdeki artışlar çok ciddi boyut H2SO4 şeklinde küçük damlacıklarla getirir. çok yaygın olarak kirleticiler tarafından üretilir. Karbon monoksit. Asya'da da ve dünyanın başka noktalarında da görülmüştür. Örneğin yapılan tespitlere yere düşer.1 yalnız lokal olarak kirliliğin ppm artışına göre. giren miktar 230 milyon ton olduğu sonra yağmur molekülleriyle birieşir pahalı tesisleri gerektirir. Kuzey Amerika Kıta yağar. 500 ppm birkaç dakika temas akut tehlikeli ödem lere neden olur. Kirliliğin tadır. 394 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ A f\A TUT . orga nik bileşenler ve oksijene önüşür. muru ve asit karına neden olur. Avrupa'da endüstrileşıniş İngiltere gibi Almanya. doğal yollarla. milyonlarca ton kirletici gaz üretmekte. Doğal ne denlerle.

sodyum siilfit haline gelir. Kükürt dioksit gazının bu metotlarla alınmasında verim %90'dır. En belirgin 1. % 9()'a kadar yüksek olaınsına karşın. Kimyasal reaksiyonlaırn net Atmosferde doğal veya doğal olma bilinmemesine karşın. Birincisinin tutulması diğer emizyonun temizlenmesidir. edilir. g/m^dür. NaOH veya sodyum sulfit.OCa(HCO.+H2O kirliliği krizinde parçacık yoğunluğu 2000 mk. Kuru tipde de. Bu yöntemin modern uygulamasında.+H2O 2NaHSO.+CO2+H. Kum tip tutucular 2. 2 kükürt oksit ve azot oksitler su buha rıyla yer üstünde bir sis teşkil ederler. Ayrılan SO2 mamul olarak çıkar Kükürt elde etmek için: SO2+2H2S 3S+2H2O Claus yöntemi ile elde edilir. gaz. kasırga. 30 ınk. su ile karıştırıl olur. mış kireç (CaO) ve kireç taşı (CaCO. kum lip dcsülfürizasyonun verimi. pudra karakterinde.co2 CaSO. 2H2O Fosil yakıt kullanılan santrallarda ha va kalite kontrolüne etki eden en önemli etken parçacıklar (toz) ve kü kürt dioksittir. b. par çacıklar..da bilinir. Gaz içindeki pıdadır. sulu tutucu olarak b u c a k k u r u l u r Gazlar içerisinde a. Bu metodda. akışkan gazların içinde toz tutuculardan ka çan parçacıkların da yakalanıp alın ması sağlanır. Sıcak 2 gaz. absorbe edilir. baca yolu üzerinde bulunan genellikle torbalı lip filtrelerle alınırlar. Bu da surge tankına sevk edilir. Ayrıca. sulu dezülfürizasyona benzer şekilde kireç CaO. 4AA394 EIIKTRİK 1 UZ MÜHENDİSLİĞİ . Kircç kircç lası su içerisinde eritilir değişik mctodlarla akışkan Asit yağmuru ve asit karı ile aynı ya gazla temas ettirilir. Taze kireç ve kireç taşı ilave parçacıklar duman bacasından atılır. doal yangınlar ve meteor CaO+H OCa(OH) 2 2 tozları sıralanabilir. Doğal olarak.. b. Fabrika filitreleri (torbalar) Sıvı eriyik.) içerisinden geçirilir. randımanın yükselt ilmesi çalışma ları halen devam etmektedir. Genel olarak.2n. düşük mali yetli.O2CaSO. 2H2O+'/.. volkanlar. rüzgar. ile temas ettirilirse : SO2+Na2SO. şu şekilde yan nedenlerle toz parçacıkları bulu olduğu düşünülüyor: Asit Sisi süspansiyon olarak duran (o/.o. g/m'dür. güvenilir ve az enerji gereksinmesi gibi avan tajları mevcuttur. mekanik sistem basittir. Yani güç santralından çıkan SO . Akışkan gaz desülfürizasyonu dezavantajı büyük çapla fıskiye (FGD) kulelerini gerektirmesi ve çıkışta bacaya girmeden gazların tekrar a. Elektrostatik toz tutucular. (ICI) firması tarafından İngiltere'de insanlarda ciddi problemlere neden geliştirildi.)2 Kirliliği Ö n l e m e Metodları CB<iıcoJ)3+so!+ııIocaso. Dört temel sistem vardır. NH V sudaki eryiklcri SO2 için fevkalade iyi absorbe edicidir. Kuru tip desülfürizasvonun en büyük avantajı. Sulu SO2 tutucularının. Sulu tip desülfürizasyonda verim. Alkali Tutucular Sodyum hidroksit. Kimyasal Sulu Tip Desülfürizasyon olarak. çok ince atomize parça cıklar olarak santfüj pompalanyla gazın içine püsküriilür. Asit sis. asit yağmuruna göre çok da Sulu tip desülfürizasyon.. SO apsorbe edilir. Sulu tip tutucular ısıtılması kum sisteme göre ilave fan güçlerine ihtiyaç olmasıdır. nur. Toz tutucular Kuru Tip Desülfürizasyon NO'in Giderilmesi : NO giderilmesi işlemi de H. Na 2 SO v amonyak. Sod yum sülfitin su içindeki eriyiği. Şchirleşmeıniş bölgelerde ortalama yoğunluk. kullanılır. gazlarla reaksiyona soku Santrallarda kül adı verilen küçük lur. Sodyum bisülfit haline gelir. CaCO. 1930'larda ha etkili olup solunum yönünden. 1962 Londra hava Ca(OH)2+CO2CaCO. buharlaş ma ve kristalleşerek. SO. artık maddelerin daha ucuz ve kolay olarak atılabilmcsidir. küçük sprey parçacıklarını ça Sulu FGD sistemi.S ilave edilerek yapılır: NO+H2Ö S+'/>N2+H2O SO2 ve NO'nun birlikte giderilmesi. % 70'lerde kalmaktadır. Olu Parça Maddeler şan siilfit ve sülfat tuzları yine sulan dırılarak.

b. kendi çı kış gücünden bile büyük olmaktadır. çevreye düşük sıcaklıkta ısı verir.000 ton alçı elde edilecektir. Özellikle santral soğulma suyu. Bu iki metotla sağlanır: a. Torbaların üstü kapalı. altı açık olup çapı 12 40 cin . içinden tozlu gazlar geçerken parçacıklar içerde kalır. Bu teller negatif olarak yüksek gerilimde (20 ile 100 kV genelde 40 50 kV) yüklenir. bu da çevreyle ilgilenmektedir. Elektrostatik Toz Tutucular Çalışma prensibi statik olarak yüklü bir kondansatör plakaları arasındaki toz parçacıklarının elektrik olarak yüklenmesi. Toz içeren sıcak gazlar. senede 250. Oa Or = verilen ısı = atılan ısı 1000 MW çıkış gücünde olnıı bir santralda %l() verim için Qa= 1.5 mikron için böyle bir sistemin ve rimi % 90 95'tir.5(><) Qr= 1. Modern termik sanlrallarda verimin % 5O'den küçük olması durumunda. şüphesiz bunlar çok büyüktür. güneş enerjisi). Belli büyüklükte parçacıklar 0.000 MW %+40 verim için Qa=2. baca yolu ile atmosfere atılmadan önce toz veya küllerinden arındırılır. nükleer. Desülfiirizas yon için. Toplayıcı veya tutucu elektrod adı verilen düşey plakalar topraklı olup. aksi işaretli plakada toplanması esasına dayanır. aralarında tel deşarj elektrodu bulunur. Oa=W/Qa=W AVr+Wr= I /1 +(Qr/W) veya: Qr/W = 1 Oa 1 Oa VV = santral termik verimi = Santral çıkış gücü Toz veya Kül Tutucular Toz parçacıklarını içeren atık gazlar. bu filtre içerisin den geçirilir. Burada. santral çıkış gücünden büyüktür.500 MW % 50 verim için Qa=2. Torba toz tutucular. filtreleri de denilmektedir. Çevreye verdiği ısı santralın çıkış gücü ve verimi ile değişir. Gözenekli malzeme den yapılan torbalarda. fabrika 394 ELKKTRİK MfîllKNDlSl.000 MW Qr = 9.1 0. Elektrostatik toz tutucular. uzunluğu 3 4 m "yi bulmaktadır. Alçının da ayrıca satılarak değerlendirileceği belirtil mektedir. Torba Toz Tutucular Torba toz tutucularına. Düşey plakalarda toplanan tozlar.000 Qr= 1. plaka ların titreştirilmesiyle aşağıya alınır. kullanılacak: 400. % 3O 4O'dc atılan ısı. çevreye çok büyük miktarda ısı verilmekle olup. %12 I5 santral ma liyetidir. elektrik süpürgesi gibidir. Çalışına prensibi. Enerji maliyetine yansı ması takriben 60S/Mbtıı"dır.Son yıllardaki yapılan dcsülfürizas yon tesisleri için belirtilen mali yetler 12OS/k\v.000 MW Buradan görüldüğü gibi atılan ısıya etki eden santral verimidir. Güç santralına ilave maliyet % 4 5 olarak verilmektedir. Geçti ğimiz aylarda İngiltere'de devreye alınan çalışan 2000 M\v'lık kömür santralının snln tip desiilfürizasyon tesislerini örnek olarak verebiliriz: Desülfiirizasyon tesisi 370 milvonS.löl 103 .000 ton kireç taşı. Torbaların temizliği mekanik çalkalama ile yapılır. (kondanse işlemleri için) sıvı ekolojik sistemi çok etkiler. Termik Kirlenme Bütün termik güç santralları (fosil.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful