You are on page 1of 62

1-Semundjet me te perhapura ne bote qe shkaktohen nga kequshqyerja. 2-Semundjet qe shkaktohen si pasoje e mungeses se vitaminave. 3-Semundjet qe shkaktohen nga mungesa e lendeve minerale. 4-Semundjet qe vijne si pasoje e konsumimit te ushqimeve OMGJ (transgjenike) dhe vecanerisht ushqimet qe shkaktojne kancerin si nje nga semundjet me te rezikshme e qe po perhapet frikshem ne bote.

DIABETI Diabeti është çrregullimi i metabolizmit që reflektohet në paraqitjen e sasisë

jonormale të glukozës në gjak, si pasojë e rezistencës së qelizave të gjakut ndaj insulinës, apo si pasojë e sasisë së vogël të insulinës së sekretuar nga pankreasi. •Janë dy gjendje që mund të shkaktohen nga diabeti i sheqerit (diabetes mellitus), hiperglicemia (niveli i lartë i glukozës) dhe hipoglicemia (niveli,i ultë i glukozës). •Në këtë rast, fjala e duhur do të ishte parandalimi drastik. • Një tjetër disavantazh mbi këtë çështje është edhe shkollimi jo i mjaftueshëm i njerëzve, pra mungesa e informacioneve të shumta mbi shëndetin dhe ushqimet që duhen përdorur, si për shembull: orizi është më diabetik se makaronat, apo që yndyrat e hidrogjenizuara janë më diabetike se vaji ose gjalpi.

agresionin e pllakëzave. duhet të përdoret çaji jeshil. si dhe të eliminohet vaji i peshkut dhe përdorimi i limonit. aminoacide. përmban vitamina. që janë No-Colest në formë kapsule dhe No-colest në formë suko. . vitamina dhe minerale. Pas çdo ngrënieje.PERSE SHKAKTOHEN YNDYRNAT NE GJAK DHE SI DUHEN TRAJTUAR ? Yndyrat në gjak shkaktohen nga shumë faktorë. fitosteroli. mbron kapilarët e gjakut. redukton fibrilimin e barkushes së zemrës dhe aritmisë. por jo me tepri. fermente laktike. Konsumimi i ushqimeve me yndyrë është shumë i pashëndetshëm për enët e gjakut në trup. acide të yndyrshme. sepse yndyra mund të grumbullohet në muret e enëve të gjakut dhe në këtë mënyrë rritet rreziku për bllokimin e tyre. Efikasiteti i tij i përket bashkëveprimit të disa proceseve aktive si. TRAJTIMI Ilaçi bimor i quajtur No-Colest. është antioksidant (largon helmet dhe papastërtitë nga organizmi). i cili përthithet direkt nga organizmi. por kryesore është kequshqyerja. Preparati bimor No-Colest gjendet në dy forma të ndryshme. ul presionin e gjakut. prej të cilave njeriu mund të vdesë. proteina. No-Colest lufton trigliceridet. fruta. viskozitetin e gjakut. redukton nivelin e trigliceridit. ka dhënë rezultate të mira për tretjen e yndyrave në gjak.

Reduktimi i alkolit.MEKANIZMAT QE RREGULLOJNE TENSIONIN E GJAKUT: Rregullimi i tensionit arterial varet nga aktiviteti i qendrave vasomotore qe ndodhen ne tru dhe nga shume substanca te tjera ne organizem. Angiotensina gjithashtu rrit prodhimin e aldosteronit nga gjendrat mbiveshkore. . Gjithashtu dhe : Shtimi i Kaliumit i magneziumit Ushtrimet fizike. Zvogelimi i peshes trupore.a. MODIFIKIMI I DIETES: Eshte pergjithesisht i pranuar fakti qe zvoglimi i sasise Na+ eshte i dobishem ne njerezit me hipertesion. Aldosteroni mban jonet Na+ dhe thith uje gjate filtrimit te urines ne veshke. si pasoje e ujit te thithur rritet volumi i gjakut qe kontribuon ne rritjen e t.a.kjo e fundit ka nje rol vazongushtues dhe shkakton ngritje te t. duke vepruar mbi angiotensinogjenin e transformon ne angiotensin . Ne veshke prodhohet renina qe.

sidomos pas moshës 45 vjeç. jogurt etj. sipas mjekëve. kjo shifër mund të jetë edhe më e lartë për shkak të kushteve të vështira të jetesës dhe shkallës së ulët të diagnostikimit. Fillimisht shenjat e osteoporozës janë: pakësim i masës kockore. dëmtime të lokalizuara. qofte edhe të vogël. Лshtë vakti më i rëndësishëm i ditës. dëmtime të kyçit të dorës. arra.. KUSH RREZIKOHET MË SHUMË NGA SËMUNDJA E KOCKAVE? Statistikat botërore tregojnë se 1 në 3 femra dhe 1 në 5 meshkuj të moshës mbi 50 vjeç janë të prekur nga sëmundja e kockave.osteoporoza që shihet tek moshat e mëdha. ku dominon shkatërrimi i kockave . shtypje në nivelin e vertebrave.OSTEOPOROZA. që të mbani metabolizmin lart. DIETA Duhet të hani tre vakte dhe tri minivakte në ditë. Gratë kanë një rrezik tetë herë më të lartë se burrat për të zhvilluar osteoporozë. Minivaktet janë ushqime si fruta. Gjithmonë hani mëngjes. zvogëlim i gjatësisë së kockës. sidomos atyre të mesit. Ka tre lloj osteoporoze: Osteoporoza që shihet më shpesh tek gratë . qafës së femurit ose edhe në vende të tjera kur gruaja pëson një traumë. ndërsa në vendin tonë. . Çdo gjë që konsumoni duhet të jetë me sasi mesatare.osteoporoza që ka lidhje me përdorimin e kortizonit tek personi.

Shkaktaret e obezitetit: Obeziteti shkaktohet nga shume faktore. ANOREKSIA. yndyrnat. përdorim Body Mass Index ( BMI ). Keta persona hane shume pak. ata persona qe vuajne nga bulimia. etj. Me pas. BULIMIA Obeziteti konsiderohet një situate jonormale.OBEZITETI. Kjo ndodh nga marrja e tepert e ushqimit. crregullimet hormonale. dmth e energjisë se tepërt. etj. Bulimia karakterizohet nga nje nevoje e pandalshme per te gelltitur shume ushqim ne nje kohe te shkurter. mishin. mosha. preferojne frutat dhe perimet dhe evitojne sheqernat. trashegimia. megjithate disa grupe jane me shume te rrezikuar. Ajo nenkupton nje deshire te ekzagjeruar per te qene i dobet. Personat anoreksike jane kryesisht te seksit femer. por shkaku themelor eshte ngrenia e tepert. lodhja. Për të vlerësuar gjendjen ushqyese të trupit dhe te obezitetit. ku ka depozitim te tepërt te yndyrës ne trup. Anoreksia karakterizohet nga frika e humbjes se kontrollit mbi peshen ose frika nga obeziteti. nderprerja e pirjes se duhanit. perpiqen ta nxjerrin ushqimin qe kane marre. Nje person klasifikohet mbipeshe kur BMI eshte midis 25 – 30 ndersa si obez nese eshte ≥ 30. Faktore qe lidhen me obezitetin jane : Stresi. . Mund te ndodhe te cdo njeri. trishtimi. disa lloje ilacesh. ilace qe mund te behen te demshme nese perdoren ne sasi te medha. duke provokuar te vjella ose duke perdorur laksative.

dobësimin e aftësive njohëse. Kequshqyerja shkakton frenim të zhvillimit të trurit. Ajo që i ndodh fëmijës gjatë këtij intervali mund të shërbejë si parashikim për shëndetin në të ardhmen. Mesazhi kryesor këtu është se frenimi i zhvillimit në dy vitet e para të jetës shkakton pasoja të pariparueshme për jetën si të rritur. ashtu edhe fëmijëve të tyre. Dhe parandalimi i këtyre kushteve të kequshqyerjes të nënës dhe foshnjave do të ishte një investim afatgjatë në favor si të këtij brezi fëmijësh. Periudha më kritike në jetën e një foshnjeje është që me krijimin embrionit e deri në moshën dy vjeçare. përparim më të ngadaltë në shkollë dhe të ardhura më të pakta ekonomike në të ardhmen.KEQUSHQYERJA SHKAKTON FRENIM TË ZHVILLIMIT TË TRURIT TEK FËMIJËT   Vlerat ushqyese janë një aspekt i lënë pas dore i shëndetit të nënës dhe fëmijës në gjithë botën.  .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

 

SHERBEN Për ndërtimin dhe mirëmbajtjen e qelizave të trupit si dhe rregullon nivelimin e lëngjeve të trupit

 

Mungesat shfaqen si Zvogëlimi dhe ngarkesa e koncentrimit Çrregullimi i nivelimit të lëngjeve në trup Ngacmime nervore Lëkurë e thatë dhe me puçrra Dobësim të muskujve

Merr pjesë në përcjelljen e impulseve nervore dhe kontrollin e shtrëngimit të muskujve

 

Shërben Për ndërtimin dhe forcimin e eshtrave dhe të dhëmbëve Është i domosdoshëm për shtrëngimin e muskujve, thërrmimin e gjakut dhe përcjelljen e impulseve nervore Për rregullimin fiziologjik të funksionimit të qelizave dhe të organizmit

 

Mungesat shfaqen si Si bazë për zhvillimin e osteoporozës Sëmundje të cilat janë të lidhura ngushtë me mungesën e kalciumit në organizëm Dhëmbë dhe eshtra të ndjeshme

Shërben Për aktivizimin e rreth 300 enzimave Për funksionimin e rregullt të metabolizmit të yndyrës dhe të sintezës së albuminave Pengimin aktiv të paraqitjeve të shtrëngimeve të muskujve Mundëson punën normale të zemrës

 

Mungesat shfaqen si Rritjen e nivelit të kolesterolit në gjak Komplikimet në funksionimin e organeve jetësore Probleme me lëkurën të shkaktuara nga stresi dhe ngacmimet

e cila mund të sjellë deri te dëmtimi i rëndë i shëndetit të përgjithshëm të organizmit Lëkurë e thatë  .  Shërben Është përbërja kryesore e hemoglobineve. e molekulave për përcjelljen e oksigjenit në gjak. të cilat marrin pjesë në krijimin e energjisë për frymëmarrjen e qelizave   Mungesat shfaqen si Dobësimin e gjakut (anemia). e qelizave të muskujve dhe të disa enzimave.

  Shërben Ka veprim antibakterial dhe antitumor Ka veprim të rëndësishëm antioksidues Pengon plakjen e parakohshme të qelizave   Mungesat shfaqen si Organizmi është i prirë për të shfaqur sëmundje vdekjeprurëse Grumbullimi i lëndëve helmuese (radikalët e lirë) në organizëm Lodhje nga mungesa e energjisë Humbje imuniteti Zbokth      Kontribuon në rezistencë dhe siguron energji në organizëm   .

 Shërben Forcon sistemin e imunologjisë dhe qelizat në luftë kundër infektimit Për punën normale të sistemit të gjëndrave Merr pjesë në punë e rritjes Nxit freskinë mentale dhe vitalitetin   Mungesat shfaqen si Dobësim i sistemit imunologjik  Mungesa e vullnetit. depresioni Sëmundje të ndryshme të lëkurës Rënie floku dhe puçrra në fytyrë   . lodhja.

  Shërben Funksioni kryesor është ndërtimi i hormoneve mbrojtëse Ka veprim antibakterial në organizëm   Mungesat shfaqen si Pengesa në rritje dhe në zhvillim Gusha. e cila është një ndër sëmundjet më të përhapura Floku i thatë dhe më zbokth    Është antiseptik dhe dezinfektues i mirë .

.

Ti je ajo cka ha .

. Produktet OMGJ ditët e sotme përbejnë një nga temat me te diskutuara pas gripit te derrit. të krijuara përmes inxhinierisë gjenetike. mikroorganizmat dhe pjesët e tyre). te cilave u janë ndryshuar veçoritë duke transferuar gjenet e një lloje tjetër me ane te metodave bioteknologjike quhen "organizma me gjenetike te ndryshuar" ose "transgjenike".  Bimët. siç përcaktohet ne Direktivën e BE-së 2001/18 [1]. Organizmat të modifikuara gjenetikisht (OMGJ) - organizma (bimët. kafshët. respektivisht modifikimeve gjenetike. kafshët apo mikroorganizmat.

përftohet si rezultat i kombinacionit të dy amino acideve natyrale. . 1. A është i dëmshëm aspartam? Aspartam nuk përmban lëndë gjenetike. Megjithëse nuk ekziston ndonjë provë e cila të verifikojë mundësinë e shfaqjes së kancerit nga aspartame tek minjtë e laboratorit të cilëve iu është dhënë aspartame.Aspartam (ëmbëlsues sintetik): megjithëse teknikisht është një lëndë sintetike. është pare leucemi dhe kancer limfatik. Këto acide prodhohen nga dy lloje të ndryshme bakteresh dhe në disa raste njëri prej baktereve ndryshohet për të shtuar prodhimin.

 2. Gjenetika e kanolas ndryshohet për të rritur imunitetin ndaj disa ilaçeve bujqësore të përdora për të zhdukur bimët e dëmshme. . Vaj kanola: vaji kanola ose i njohur ndryshe si vaji i lakrës së egër është një nga lëndët më të përdorura. Në këtë mënyrë kontrollohen më lehtë barërat e egër dhe përdoret më pak ilaç bujqësor dhe merret më shumë prodhim. 80% e kanolës së përdorur në Kanada është ndryshuar gjenetikisht.

 3. Hormoni rBGH rrezikon njerëzit nga kanceri. Qumështi: hormoni rBGH bën të mundur që lopët të prodhojnë më shumë qumësht dhe hap rrugën e mastitit (infeksionit të gjirit). . në Amerikë është lejuar dhe FDA nuk ka vendosur ndonjë kusht për përdorimin e këtij qumështi. Bota është ndarë më dysh përsa i përket sigurisë së qumështit të marrë nga lopët të cilave iu është injektuar rBGH. Pavarësisht se përdorimi i këtij hormoni është ndaluar në Bashkimin Europian dhe Australi. Këtë lopë të sëmura duhet të jenë vazhdimisht nën kontrollin e doktorit dhe të mjekohen me antibiotikë.

patjetër shkruhet në etiketë dhe këta zakonisht janë sojë me gjenetikë të ndryshuar. . akullore dhe çokollatë. përdoren edhe ushqime që përmbajnë sojë si bukë. Soja: në mes gjithë produkteve soja është produkti me një ndryshim të thellë gjenetik. Arsyet më të përhapura janë rritja e imunitetit ndaj insekteve dhe kërpudhave. 4. pasurimi i produktit nga ana e vitaminave. gjevrekë me drithëra. Gjenetika e sojës ndryshohet për shkaqe të ndryshme. Kështu mund të përdoret si ushqim për kafshët. Në Amerikë nëse përdoret sojë në produkte të ndryshme. Në vitin 2007 më shumë se gjysma e botës prodhoi një lloj të ndryshuar. Këtu nuk bëhet fjalë vetëm për qumësht soje apo tofu. Në të njëjtën kohë soja përdoret edhe si kimikat në farmaci. yndyrave dhe proteinave.

Produktet që përmbajnë misër janë soset e sallatave. Në vitin 2000 Ministria e Bujqësisë pohoi se 25% e misrit të prodhuar në Amerikë ndryshohet gjenetikisht. Misri: misri përdoret kudo në Amerikë. Në të vërtetë Amerika është prodhuesi më i madh i misrit. Shkencëtarët theksojnë se nga ky fenomen mund të infektohen sipërfaqe të mëdha. Misri i pastër mund të infektohet me OMGJ nga arat me misër të ndryshuar gjenetikisht nëpërmjet erës. 5. margarina. . mielli dhe shurupi i misrit.

 Sipas të dhënave zyrtare. vendet e Bashkimit Evropian. kryetar i bordit të Shoqatës së Bujqësisë Organike. ç'ka do të sjellë probleme serioze për mbarëvajtjen e marrëveshjeve të nënshkruara". . Ndërkohë. "Në rast se në Shqipëri do të përdoren organizmat e modifikuara gjenetikisht. ka theksuar Lavdosh Fetuni. pas një miratimi të një paketë ligjesh nga Parlamenti Evropian. kanë ndaluar kategorikisht futjen e OMGJ-ve në këto vende si dhe të produkteve që përmbajnë modifikime gjenetike. në Shqipëri pritet të vijnë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës rreth 16 mijë tonë misër dhe sojë e modifikuar gjenetikisht. atëherë produktet bujqësore që do të prodhohen në Shqipëri do të jenë të papranueshme nga vende e BE-së.

 Në Shqipëri do të vijnë nga SHBA 16 mijë ton misër dhe sojë e modifikuar gjenetikisht.Përdorimi i organizmave të modifikuara dëmton:  Aparatin tretës  Krijon alergji  Dëmton biodiversitetin  Shkakton dëm ekonomik te fermerët  Dëmton marrëveshjet e Tregtisë së Lirë me vendet e Bashkimit Evropian. .

ka theksuar Monika Spahivogli.Pak kohë më parë IFDC-ja zhvilloi një tender për importin e misrit dhe sojës të modifikuar gjenetikisht. Por ajo mund të përdoret edhe në bujqësi për mbjedhjen e misrit dhe të sojës. 24 shoqata ambientaliste kanë nënshkruar një peticion drejtuar institucioneve shtetërore dhe parlamentit në të cilën kërkojnë ndalimin e futjes në vend të OMGJ-ve. ndërkohë që fituese e këtij tenderi është kompania "Korparata amerikane për kredi". Sipas të dhënave. Ndërsa kryetari i shoqatës "Masmedia dhe Mjedisi". të cilët kanë deklaruar që organizma të tillë janë një dëm i madh për shëndetin e shqiptarëve. nga kjo shoqatë deri tani kanë paraqitur kërkesë për blerjen e misrit dhe të sojës të importuar nga Amerika rreth 36 tregatë dhe subjekte private. Sipas tij. Kjo e fundit ka sjellë në Shqipëri rreth 2 mijë tonë misër dhe sojë. Kryetari i këtij bordi Lavdosh Feruni. . përdorimi i këtyre organizmave nga fermerët shqiptarë do të sjellë një efekt negativ ekonomik. ekonominë e vendit si dhe një dëm i madh i biodiversitetit. në shëndetin e njerëzve mund të sjellë probleme serioze në aparatin tretës si dhe alergji. kërkesë për blerjen e këtyre organizmave ka pasur dhe nga ndërmarrjet e industrisë ushqimore". "Sipas të dhënave tona. Ndërkohë. ka sqaruar se përdorimi i organizmave të modifikuara gjenetikisht. Ndihma e amerikanëve është kundërshtuar nga Shoqatat e Ambientalistëve. ndihma e cila pritet të vijë së shpejti nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës do të përdoret në blegtori. pasi do të krijojë një vartësi ekonomike të fermerëve ndaj kompanive të mëdha që merren me tregtimin e OMGJ-ve. ka sqaruar për Gazetën se në projektligjin për biodiversitetin. ndërkohë që pjesa tjetër pritet të vijë në një të ardhme shumë të afërt. i cili është miratuar nga Ministria e Mjedisit. Xhemal Mato. anëtare e bordit të Shoqatës së Bujqësisë Organike. ekziston një nen i veçantë i cili është pro përdorimit të OMGJ-ve.

.Bashkimi Evropian ka shtyrë diskutimin rreth çështjes nëse duhet lejuar importimi i një lloji të misrit të modifikuar gjenetikisht pasi më heret këtë vit parlamenti evropian kishte votuar për t'i dhënë fund moratoriumit mbi ushqimet me organizma të modifikuar gjentikisht.

. Sot për sot OMGJ-ja e vetme e lejuar në disa vende është një lloj misri. Por në botën e sotme ato janë një realitet dhe Evropa nuk mund të qëndrojë e plogësht dhe t´i mohojë vetvetes përgjegjësinë politike për të marrë vendime dhe për të vënë në jetë një politikë risish të përgjegjshme.” – shprehet komisioneri i BE-së për mbrojtjen e konsumatorëve. MON810. i cili është i ndaluar në gjashtë vende të BE-së duke përfshirë Francën dhe Gjermaninë. John dalli."Komisioni i BE-së nuk është në favor ose kundër OMGJve dhe kultivimit të tyre.

. sepse kishte vënë re se 40 për qind e prodhimit të tij shkatërrohej nga një krimb që infektonte vazhdimisht arën.” – thotë Jose Luis Romeo Martin. Ai tregon se filloi të përdorte këtë lloj misri. kërkojnë më shumë prova shkencore që bimët e modifikuara gjenetikisht janë të sigurta. kultivon që prej tetë vjetësh në fermën e tij prej 30 hektarësh misrin Mon810. çdo gjë që gjallon në fushat tona. Jose Luis Romeo Martin.Përkrahësit e këtij lloj misri thonë se ai ka avantazhe si dhe një rendiment më të lartë dhe rezistencë ndaj dëmtuesve. Kritikuesit. që do të thotë se reduktim të përdorit të plehrave kimike dhe të pesticideve. kryesisht aktivistë të Greenpeace. vrasim mushkonjat. Sipas Jose Luis Romeo Martin qëndrimi kundër OMGJ-ve është i pakuptimtë dhe një politikë hipokrite. fermer nga rajoni Ebro Valley i Spanjës. "Kur spërkasim me pesticide vrasim çdo gjë. Kurse me këtë bimë të modifikuar gjenetikisht i kemi të gjitha llojet e insekteve në fushat tona. vrasim merimangat.

 Perfitimimi I nje numri me te madh ushqimesh. per te permbushur nevojat gjithnje ne rritje te konsumatoreve  Perftimi I prodhimeve ne cdo kohe  Jetegjatesi e ushqimeve me e larte  Ushqime te me medha ne permasa dhe me te bukura ne pamje .

 Produktet jane te modifikuara gjenetikishte  Humbasin vlerat ushqimore  Nuk I shermbejne. por e demtojne organizmin .

Ka shumë të ngjarë që shtetet e BE-së të refuzojnë të mbjellin patate OMGJ në territoret e tyre. Mbani larg nga tavolina pataten OMGJ A konsumohet patate OMGJ në tregun shqiptar? Asnjë nuk mund të përgjigjet prerazi po ose jo. duke përfshirë këtu dhe medikamentet për trajtimin e tuberkulozit. edhe pse shanset janë të mëdha. pas një analize të kryer në Gjermani me porosi të Shoqatës së Bujqësisë Organike). BASF. Lëshimi i patates OMGJ në mjedis mund të rrisë rezistencën bakteriale ndaj medikamenteve që shpëtojnë jetë. Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe Agjencia Europiane e Medikamenteve kanë lajmëruar për “rëndësinë kritike” të antibiotikëve të afektuar nga patatja Amflora (WHO. “Greenpeace” lajmëron që ky prodhim i patates OMGJ krijon një rrezik të papranueshëm për shëndetin e njerëzve dhe të kafshëve. Austria tha se po planifikonte një ndalim të menjëhershëm për kultivimin e patates. Patatja OMGJ. Ky vendim ka të bëjë me kultivimin për qëllime industriale dhe për përdorimin e produkteve që vijnë nga Amflora në ushqimet për kafshët. si dhe ndaj mjedisit. Që nga sot. ndërsa ministri i Bujqësisë i Italisë e kritikoi fort vendimin e komisionit dhe premtoi më shumë seriozitet për të mbrojtur “bujqësinë tradicionale dhe shëndetin e qytetarëve”. Shumë vende të BE-së kanë kundërshtuar autorizimin e këtij prodhimi OMGJ. e njohur si Amflora e zhvilluar nga kompania agro-kimike gjermane. . Kjo do të thotë se mund të rritet rezistenca ndaj antibiotikëve te njerëzit. Australia). 2005. Komisioni Europian ka aprovuar të martën kultivimin e patates transgjenike (OMGJ) Amflora. Canberra. përmban një gen që krijon rezistencë ndaj disa antibiotikëve. madje të pamiratuara në tregun europian (rasti i misrit me konglomerat OMGJ-sh në vitin 2004. prania e patates OMGJ në treg i ka të gjitha gjasat të jetë prezente në tregun shqiptar. Kemi vetëm një rast të testuar dhe një përgjigje për praninë e OMGJ-ve në vend.

 Perfundimi: “Mos gjyko kurre nje liber nga kopertina…” .

.

Dhe ky eshte nje lajm i mire sepse duke ndryshuar stilin tone te jeteses ne mund te bejme hapa pozitiv per te parandaluar kancerin. Faktoret kryesor qe shfaqin kete semundje jane gjenetik dhe ambjental. Kanceri eshte nje grup kompleks semundjesh. Nje ne tre persona eshte i predispozuar per tu prekur nga kjo semundje gjate gjithe jetes. por dime qe jane faktoret ambjental dhe menyra e jeteses qe kane influencen me te madhe per zhvillimin e kancerit. por ne cilendo pjese te trupit qe ai prek shkakton nje riprodhim te pakontrolluar te qelizave te demtuara me nje specifike te nje indi apo organi duke formuar nje mase qelizash qe ndryshe quhet tumor. Ato luajne nje rol te rendesishem ne zhvillimin e kesaj semundje. . Kanceri eshte nje semundje e kudo ndodhur ne bote dhe mund te     preke cdo pjese te trupit tone. por kerkime te rendesishme shkencore qe jane bere kane konfirmuar se kanceri ka nje mundesi shume te madhe per tu parandaluar.

 Te ushqehemi ne menyre te shendetshme dhe  Te evitojme agjentet shkaktare te kancerit si cigarja e cila eshte dhe me e dukshme nder agjentet e tjere.  Zbulimet e fundit kane treguar qe dietat e pasura ne fruta dhe perime parandalojne nje ne 5 raste ose dhe me shume nga te gjithe llojet e kancerit. Kjo do te thote parandalim per 3 -4 milione raste ne bote cdo vit. .  Specialistet e shendetit bien dakort qe nje diete e bazuar ne ushqime bimore e kombinuar me aktivitet fizik si dhe duke mbajtur nje peshe trupore normale mund te uli deri ne 40% shfaqjen e rasteve te reja te kancerit.

Zhvillimi i kancerit eshte nje process biologjik i komplikuar dhe i cuditshem. si duhani dhe alkoli  Ushqimi qe ne hame (zgjedhjet jo te shendetshme)  Agjentet infektues si viruset dhe bakteriet  Agjentet kimik  Rrezatimi nga rrezet e diellit dhe materialet radioaktive Te gjithe keta faktore kancerogjen mund te demtojne qelizat normale te trupit dhe te shkaktojne zhvillimin e kancerit. . keshtu qe ne nuk mund te themi se ka vetem nje agjent shkaktar por mund te permendim disa: si psh hormonet.20 vjeteve prandaj moshat e medha jane dhe rastet me te shpeshta. Gjithashtu dihet qe radikalet e lira -produkte te proceseve te ndryshme te trupit luajne rol ne zhvillimin e kancerit. Kanceri mund te zhvillohet gjate 10. gjendja imunitare dhe mutacionet e fshehura ne gene te qelizes. por shkaktaret kryesor per zhvillimin e kancerit mbeten faktoret ambjental te cilet jane:  Toksinat. Mendohet se disa faktore mund reagojne se bashku ose me nje koseguence te caktuar per te filluar ose stimuluar semundjen e kancerit.

frutat dhe drithrat. Jane nje ser ushqimesh qe mund te parandalojne ose ngadalsojne procesin e kancerit. Ato ndihmojne ne mbrojtjen e organizmit nga shume semundje serioze perfshire dhe kancerin. Te tilla ushqime njihen si "inhibitore" dhe perfshijne shumicen e ushqimeve me prejardhje bimore si: zarzavatet. Keto ushqime permbajne nutriente esenciale per nje shendet te mire si vitamina. minerale dhe fibra. Gjithashtu permbajne nje game perberesish te tjere bioactive duke perfshire antioksidantet shume nga te cilet kane efekt mbrojtes. .

 Alkoli rrit rrezikun e kancerit ne pjesen e lartme te aparatit tretes dhe ne melci. kolonit.  Dietat qe permbajne % te larte kripe rrisin rrezikun e kancerit te stomakut  Dietat e pasura ne mish te kuq dhe produktet e tij rrisin rrezikun e zhvillimit te kancerit te kolonit. . rektumit. ne zorren e trashe. gjirit dhe prostates. ne gji si dhe ne mushkri.  Dietat me perberje te larte yndyre mund te rrisin rrezikun e kancerit te mushkrive. rektumit. gjithashtu dhe te gjirit e te prostates. Po keto lloj dietash rrisin rrezikun e obezitetit i cili eshte faktor risku per disa lloj kanceresh.

prostates dhe gjirit. Gjithashtu duhani eshte shkaktar i kancerit te gojes dhe te ezofagut ne 70 . melcise si dhe te gjirit i cili eshte dhe kanceri me i perhapur ne UK dhe ne bote. mitres. sjelljes dhe faktoreve ambiental eshte pergjegjes per fillimin e nje zinxhiri reaksionesh qe kthen qelizen normale ne anormale. zorreve. infarkte dhe diabeti. zorreve. Ndryshimet qe fillojne procesin e kancerit quhen "fillim". Nje kombinim i gjenetikes. Nje faktor tjeter qe rrit rrezikun e kancerit eshte dhe mishi i kuq kur hahet me shume se 80 gr ne dite.         Kanceri mund te mos kurohet teresisht. dhe faza qe pason me ndarjen dhe rritjen e qelizes quhet "avancim" Ne evidencat e fundit shkencore rezulton se menyra e jeteses dhe vecanarisht naga perdorimi i duhanit dhe dietat jo te shendetshme influencojne ne shfaqjen e shumices se kancereve.90 % te te prekurve. gjithashtu dhe te pankreasit.Por me te rrezikuarit jane ata qe jo vetem pine duhan por edhe alkool njekohesisht. dhe kjo mund te luaje rol edhe ne zhvillimin e kancerit te pankreasit. mendohet qe rrit rrezikun per kancerin e zorreve. . veshkave. gurmazit. por nje diete dhe menyre jetese e shendetshme mund te uli ne menyre drastike rrezikun e shfaqjes se nje sere kanceresh si dhe disa semundjeve te tjera kronike si semundjet e zemres. gjirit. dhe qelizen anormale ne kanceroze. Keshtu qe menyra e jeteses dhe dietat e shendetshme mund te jene hapat me pozitiv per te parandaluar kancerin. Duke nderprere alkoolin ulet dhe rreziku i kancerit te gojes. Nje rol tjeter negative qe luan duhanpirja eshte se redukton nivelin e vitaminave qe qarkullojne ne organizem e cila shkakton nje risk per kancer. Gjithashtu te gjithe ushqimet qe permbajne yndyrnat me origjine shtazore ku perfshihet dhe mishi i kuq si burim kryesor mund te rrise rrezikun edhe per kancerin e mushkrive.dhe fshikzes se urines. Duhani eshte nje nder faktoret kryesor te kancerit te aparatit te frymemarrjes dhe 1 ne 4 raste te kancerit te mushkrive eshte duhanpires. dhe prostates.

si buka.th. disa nga keto lloji ushqimesh jane. patatet. kripe si dhe sheqer te rafinuar te cilat jane te demshme per organizmin. panxhari etj. minerale dhe shume substanca te rendesishme per organizmin per te luftuar agjentet kancerogjen. makaronat( mundesisht te zeza me sa me shume fibra)  Fasulet. te gatuhen ne moment dhe jo te konservuara sepse ushqimete konservuara permbajne shume yndyre.orizi.  Cerealet.m. Keto ushqime jane shume te varfera ne yndyrna dhe kalori te cilat jo vetem na mbrojne nga kanceri por gjithashtu na ndihmojne te kontrollojme dhe peshen e cila eshte nje faktor risku per zhvilimin e kancerit. . Keto ushqime duhet te perdoren te freskta d. thjerrzat dhe bishtajat  Zarzavatet qe rriten nen toke si karrotat.Hapi i pare Zgjidhni nje djete me variatete te ushqimeve me baza bimore Kjo do te thote qe te hame rreth 600800gr qe jane rreth 6-7 porcione ne dite dhe te jene ushqime bimore sa me pak te perpunuara.  Frutat e thata dhe farat Te gjitha ushqimet me baze bimore permbajne vitamina esenciale.

dhe qitro (frut) keto jane specifike mbrojtese per organizmin por nuk eshte e thene se jane vetem keto lloje ushqimesh mund te kete dhe shume te tjera te pazbuluara akoma per benfitet e tyre prandaj eshte e rendesishme te hame nga te gjitha llojet e frutave dhe te zarzavateve. lakrat e te gjitha llojeve.800 gr ose 5 racione ne dite fruta dhe zarzavate per cdo dite te vitit ne variatete te ndryshme. domatet.  Kjo do te thote qe ne nje dite duhet te hame 400.  Evidencat shkencore kane treguar qe dietat e pasura ne fruta dhe zarzavate ulin rrezikun e kancerit deri ne 20% . karrotat.  Sheqeri i frutave dhe i lengut te fresket te frutave eshte me i shendetshem sesa ai artificial sepse frutat permbajne nutrient te tjere duke perfshire vitaminat dhe fibrat pervec sheqerit. .rrepat.Hapi i dyte Hani sa me shpesh fruta dhe zarzavate.  Shkencetaret kane zbuluar disa nga keto ushqime te cilat jane shume te shendeteshme sepse permbajne komplekse vitaminash dhe mineralesh dhe disa nga keto ushqime jane.

25.  Aktiviteti fizik i rregullt ul riskun e kancerit por gjithashtu ju mbron ose parandalon dhe shume semundje te tjera.q. Kete index mund ta gjeni dhe vete duke pjestuar peshen (kg) me gjatesine (m) te ngritur ne katror: IMT=PESHA (kg)/GJATESIA2(m) (IMT=Indexi I Mases Trupore) Nese vlera eshte me pak se 20 ju konsideroheni "nen peshe" Nese vlera eshte mbi 30 ju konsideroheni "obez" (teper mbi peshe) Dhe nje menyre tjeter per te pare veten a jeni apo jo mbipeshe eshte dhe matja e perimetrit te barkut ku per femrat quhet normale kur perimetri eshte deri ne 88 cm. Mos harroni se mund te merreni me aktivitet si me poshte per te permbushur totalin: Ecje per dhe nga dyqanet/ punet e ndryshme Biciklete per te shkuar dhe ardhur nga dyqanet/ punet e ndryshme Pune shtepie te fuqishme Ngjitje shkallesh pa ashensor Nje peshe e shendetshme ka nje index mase trupore (IMT) ndermjet 20 . dhe per meshkujt eshte deri ne 102 cm.s. Aktiviteti fizik mund te ndahet edhe ne disa here -nga pak gjate gjithe dites dhe mbledhja e tyre perben aktivitetin ne total te dites.           Ideale eshte te keni nje menyre jetese aktive por n. Hapi i trete Te mbani nje peshe te shendetshme dhe te merreni me aktivitet fizik  Mbipesha mund te rrise riskun e kancerit keshtu qe jo vetem duhet te kontrolloni marrjen e kalorive por duhet te merreni edhe me aktivitet fizik te mbani trupin tuaj ne nje peshe te shendeteshme per gjithe jeten. . ju keni nje pune sedentare atehere ju duhet te beni nje aktivitet fizik gjate nje dite duke kryer dhe pune nderkohe dhe nje here ne jave duhet te beni nje ore aktivitet fizik me te rende.

 Ne markete keni shume lloje pijesh me % te ulet alkooli ose dhe pa % alkooli keshtu qe mundoni ti merrni ose ti zevendesoni keto pije me ato alkoolike.  Ne termat ku flitet per rrezikun e kancerit permendet dhe alkooli keshtu qe eshte me mire ta eviojme sa me shume te jete e mundur dhe meshkujt te pine deri ne dy gota ne dite dhe femrat 1 gote alkool ne dite. Hapi i katert  Pini sa me pak alkool qe te jete e mundur. .

3-Te zierat dhe grillin mund ti preferoni me shume sesa te skuqurat.q. Ushqimet nuk do te jene me pak te shishme n.s. keshtu qe duhet te kontrolloni etiketen e perberesve dhe te zgjidhni ato ushqime me permbajtje te ulet kripe. Shume ushqime qe jane te larta ne % kripe jane te larta dhe ne yndyrna . Ka disa menyra qe ta reduktoni dieten tuaj me yndyrna. e perdorni zgjidhni pjeset muskulare qe nuk kane dhjam.             Hapi i peste Zgjidhni ushqime me % te ulet yndyre dhe kripe.q.s. 2-Zgjidhni versione te ndryshme ushqimesh qe nuk permbajne yndyre. ju do te perdorni erza te njoma dhe pikante. Kripa eshte ne perqendrim te larte ne ushqimet e procesuara keshtu ne ushqimet qe ju mund ti gatuani vete eshte mire ta ulni masen e kripes avash-avash dhe do ta shihni se sa shpejt do te mesoheni me shijen dhe se sa te ndjeshem do te jeni me pas ne ushqimet me shume kripe. 1-Hiqni dore nga qumshti dhe nenproduktet e tij me % te larte yndyre dhe zgjidhni ato me sa me pak yndyre. ushqimet e gatshme si cerealit permbajne shume kripe. 4-Eleminoni mishin dhe nenproduktet e tij ne maksimum dhe n. 5-Hiqeni lekuren kur e gatuani pulen 6-Eleminoni sa me shume biskotat dhe embelsirat . Kjo do te thote qe te limitoni konsumimin e yndyrnave por vecanarisht te yndyrnave shtazore dhe nuk duhet te hani me shume se 6 gram kripe ne dite. dhe te hani ushqime me shume yndyre jo vetem qe ju rrit rrezikun per kancerin por gjithashtu mund te shkaktoje dhe obezitet qe ne vetevete eshte nje rrezik per semundjet kancerogjene. Duhet te keni parasysh se shume ushqime te konservuara vecanerish supat.

 Hapi i gjashte  Pregatitja dhe ruajtja e ushqimeve. Myqet zakonisht jetojne se zhvillohen ne ambjente te ngrohta keshtu qe ekziston mundesia qe ne ruajtjen e ushqimeve te zhvillohen dhe keto lloji myqesh. . Shikoni qe ne produktete e fresketa mos te kete demtime ne siperfaqe sepse keto demtime mund ti bejne me te depertueshem myqet.  Disa myqe dhe kerpurdha ne ushqime prodhoje mykotoksina qe jane substanca qe shkaktojne kancer.

Mos konsumoni asnje ushqim pas dates se skadences qe eshte shkruar ne etikete. 1.  2.Hidhni menjehere ushqimet qe e shihni se kane zene myk .

sh mishi dhe peshku nuk duhen zier apo pjekur shume.     Myqet e djathit blu jane myqe te kultivuara dhe djathi blu eshte plotesisht i sigurt per konsumatorin. Ushqimi i gatuar direkt ne zjarr si p. Gjithashtu risku i kancerit rritet edhe nga menyra se si i gatuajme ushqimet si p. grilli prodhojne agjent kancerogjen ne siperfaqen e mishit keshtu qe me e mira eshte se para se ti hani t'jua hiqni pjesen e djegur ose percelluar e pastaj ta hani.sh. Gjtihashtu dhe ushqimet e tymosura permbajne te njejti rrezik keshtu qe me mira eshte ti konsumojme sa me pak. Agjentet kancerogjen jane gjetur edhe ne lengun e mishit te gatuar ose skuqur ne temperatura te larta. Disa ushqime qe permbajne nitrate dhe nitrite kane nje rrezik tjeter sepse gjate tretjes keto substanca mund te shnderrohen ne substanca kancerogjene. .